Vikipediya uzwiki https://uz.wikipedia.org/wiki/Bosh_Sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikipediya Vikipediya munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi Portal Portal munozarasi Loyiha Loyiha munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1634 5997498 5528077 2026-04-16T13:55:45Z Cicihwahyuni6 98637 5997498 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi | nomi = Google LLC | tasvir = Google 2015 logo.svg | tasvir2 = Googleplex HQ (cropped).jpg | former_name = Google Inc. (1998–2017) | type = Shoʻba | industry = {{Unbulleted list | [[Sunʼiy ong]] | [[Reklama]] | [[Bulutli hisoblash]] | [[Dasturiy taʼminot]] | [[Internet]] }} | founded = {{Start date and age|1998|09|04|mf=yes}}<ref>{{Cite magazine |last=Fitzpatrick |first=Alex |date=September 4, 2014 |title=Google Used to Be the Company That Did 'Nothing But Search' |url=https://time.com/3250807/google-anniversary/ |magazine=[[Time (jurnal)|Time]] |qaralgan sana=2022-09-13 |arxiv-sana=2019-10-16 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20191016175103/https://time.com/3250807/google-anniversary/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Veb manbasi |date=September 27, 2019 |title=When is Google's birthday – and why are people confused? |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |website=The Telegraph}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Veb manbasi |last=Griffin |first=Andrew |date=September 27, 2019 |title=Google birthday: The one big problem with the company's celebratory doodle |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |website=[[The Independent]]}}</ref><ref>{{Veb manbasi |last=Wray |first=Richard |date=September 5, 2008 |title=Happy birthday Google |url=https://www.theguardian.com/business/2008/sep/05/google.mediabusiness |website=[[The Guardian]]}}</ref><br />(Menlo Park, Kaliforniya, AQSh) | founders = {{Unbulleted list | [[Larry Page]] | [[Sergey Brin]] }} | location = 1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View, Kaliforniya, AQSh | area_served = Umumjahon | key_people = {{Unbulleted list | [[Sundar Pichai]] (bosh direktor) }} | products = | parent = [[Alphabet Inc.]] | website = {{URL|https://www.google.com/|google.com}} | footnotes = <ref>{{Veb manbasi |date=January 16, 2015 |title=Company – Google |url=https://www.google.com/intl/en/about/company/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116073513/https://www.google.com/intl/en/about/company/ |archive-date=January 16, 2015 |access-date=September 13, 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |last=Claburn |first=Thomas |date=September 24, 2008 |title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!? |url=https://www.informationweek.com/applications/google-founded-by-sergey-brin-larry-page-and-hubert-chang!/d/d-id/1072309 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231125/http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678 |archive-date=June 28, 2011 |access-date=January 22, 2017 |website=[[InformationWeek]] |publisher=[[UBM plc]]}}</ref><ref>{{Veb manbasi |title=Locations— Google Jobs |url=https://www.google.com/about/jobs/locations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930200600/http://www.google.com/about/jobs/locations/ |archive-date=September 30, 2013 |access-date=September 27, 2013}}</ref><ref name=":0" /> }} '''Google LLC'''<ref>{{veb manbasi |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-09-01/alphabet-wraps-up-reorganization-with-a-new-company-called-xxvi |title=Alphabet Finishes Reorganization With New XXVI Company |date=1-sentyabr 2017-yil |publisher=Bloomberg L.P. |accessdate=31-oktyabr 2017-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019145337/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-09-01/alphabet-wraps-up-reorganization-with-a-new-company-called-xxvi |archive-date=19-oktyabr 2017-yil |dead-url=no}}</ref> [[Alphabet]] kompaniyasi tegishli [[transmilliy korporatsiya]]dir. [[Amazon (shirkat)|Amazon]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Meta Platforms|Meta]] va [[Microsoft]] kompaniyalari bilan birga „Katta beshlik“ axborot texnologiyalari kompaniyalaridan biri hisoblanadi<ref>{{veb manbasi |url=http://www.barrons.com/articles/ranking-the-big-four-internet-stocks-google-is-no-1-apple-comes-in-last-1503412102 |title=Ranking The Big Four Tech Stocks: Google Is No. 1, Apple Comes In Last |last=Rivas |first=Teresa |website=www.barrons.com |language=en-US |access-date=27-dekabr 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228082808/https://www.barrons.com/articles/ranking-the-big-four-internet-stocks-google-is-no-1-apple-comes-in-last-1503412102 |archive-date=28-dekabr 2018-yil |dead-url=no}}</ref><ref>{{veb manbasi |url=https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&uuid=b59d20a0-09f2-11e9-91bf-fb71962f5636&url=L29waW5pb24vYXJ0aWNsZXMvMjAxNy0xMC0zMS90aGUtYmlnLWZvdXItb2YtdGVjaG5vbG9neQ== |title=Bloomberg - Are you a robot? |website=www.bloomberg.com |access-date=27-dekabr 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214213526/https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&uuid=b59d20a0-09f2-11e9-91bf-fb71962f5636&url=L29waW5pb24vYXJ0aWNsZXMvMjAxNy0xMC0zMS90aGUtYmlnLWZvdXItb2YtdGVjaG5vbG9neQ== |archive-date=14-fevral 2019-yil |dead-url=no}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X |issn = 0169-7552}}</ref><ref>{{jurnal manbasi |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=29-aprel 2003-yil |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a}}</ref>. Ushbu tizim hozir [[internet]]da mashhurligi boʻyicha birinchi oʻrinda bormoqda (u 70 % qidiruv soʻrovlarini hozir oshiradi). Hozir u kuniga 50 million qidiruv soʻrovlarini roʻyxatdan oʻtkazadi va ayni vaqtda 8 milliarddan ortiq [[Veb-sahifa|veb sahifalarni]] indeksatsiyalagan. ''Google qidiruv tizimi'' 101 tadan ortiq tillarda soʻrovlarni qayta ishlaydi va 132 mingdan ortiq [[kompyuter]]lardan iborat (2004-yil avgust oyi maʼlumotlariga asosan). == Tarixi == [[Stanford universiteti|Stenford universitetida]] [[Larry Page|Larri Peyj]] va [[Sergey Brin]] tomonidan ishlab chiqilgan ''BackRub'' prekursori 1996-yildan boshlab jonli ishlay boshlagan. [[Qidiruv tizimi]] 1997-yil 15-sentyabrida ''Google'' nomi bilan internetga kirdi. Oʻshandan beri uning yuzasi biroz oʻzgargan. AdWords dasturining natijalar sahifalarida kontekstga [[reklama]] (homiylik havolalari) bilan birga qidiruv tizimining muvaffaqiyati tufayli Google bir qator boshqa mahsulotlarni moliyalashtirishga muvaffaq boʻldi. Biroq, qidiruv hali ham Googlening asosiy biznes sohasi hisoblanadi. Google nomi [[Soʻz oʻyini|Soʻz oʻyiniga]] asoslangan, baʼzi manbalar ''[[googol]]'' soʻzining amerikacha talaffuzi bilan imlo xatosi haqida ham gapiradi. Amerikalik matematik Edvard Kasnerning jiyani [[Milton Sirotta]] 1920-yillarda 10¹⁰⁰ (birdan keyin yuz nol) raqamiga nom berish uchun iborani yaratgan. Boshqa tomondan, Google asoschilari oʻzlarining qidiruv tizimi Internetda topa oladigan maʼlumotlarning toʻgʻri tavsifini izlashdi. 2010-yil oxirida natijalarni tezda koʻrib chiqish funksiyasi „Instant Previews“ joriy etildi. Bu 2013-yil aprel oyida olib tashlandi, chunki Google maʼlumotlariga koʻra, u kamdan-kam ishlatilgan<ref>{{Veb manbasi|familiya=Singel|ism=Ryan|sarlavha=Google Gives Searchers 'Instant Previews' of Result Pages|url=https://www.wired.com/2010/11/google-instant-previews/|ish=Wired|qaralgan sana=2021-10-05|sana=2010-11-09|til=en}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Google Drops Instant Previews Over Low Usage|url=https://www.seroundtable.com/google-instant-previews-gone-16699.html|ish=seroundtable.com|qaralgan sana=2021-10-05|sana=2013-04-25|til=en}}</ref>. == Saytlarni indekslash == Google qidiruv roboti tarkibida ''User Agent'' bor. User Agent – Googlebot (Qidiruv roboti) – bu sahifalarni tarkibini qidirishda indekslash uchun [[skaner]] qiluvchi asosiy robotlardan biri hisoblanadi. Bundan tashqari bu kabi bir qancha robotlar mavjud: Googlebot-Mobile – mobil qurilmalar saytlarini indekslovchi robot. Google Search Appliance (Google) gsa-crawler – yangi apparat-dasturiy kompleksi ''Search Appliancening'' qidiruv roboti. Googlebot-Image – rasmlarni indekslash uchun sahifalarni skaner qiluvchi robot. Mediapartners-Google – sahifalar tarkibida uchrovchi ''AdSense'' boʻyicha skaner qiluvchi robot. Adsbot-Google – ''AdWords'' boʻyicha skaner qiluvchi robot. == Soʻrovlar sintaksisi == Google interfeysi murakkab soʻrovlar tilidan tarkib topgan. Soʻrov jarayonida alohida domenlar, tillar, fayl turlari va hokazolar boʻyicha soʻrov sohasini yanada aniqroq boʻlishini taʼminlaydi. Masalan, „intitle:Google site:wikipedia.org“ soʻrovi Vikipediada mavjud boʻlgan mavjud tillardagi barcha maqolalarda, shuningdek sarlavhalarda Google soʻzi uchrovchi natijalarni koʻrsatadi. Ushbu murakkab va koʻplab imkoniyatlarga ega boʻlgan soʻrov tili xakerlar tomonidan [[veb-sayt]]larni tadqiq qilishda foydalanishi mumkin. == IPO == '''Google''' [[19-avgust]] [[2004]]-yilda oʻz aksiyalarini fond birjasida sota boshladi. 1.67 mlrd. AQSH dollarlik 20 mln. aksiyalar sotilib ularning 1.2 mlrd. dollari '''Google'''ning oʻzida qoldi. 2005-yil noyabr oyining maʼlumotlariga qaraganda, '''Google'''ning aksiyalari narxi 400 AQSH dollaridan oshib ketdi (ular birjada dastlab 83 dollardan narxlangan edi) va [[korporatsiya]]ning kapitalizatsiyasi 119 mlrd. dollarga teng boʻldi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.google.com Guglning Bosh Sahifasi] {{ref-en}} * [http://googleblog.blogspot.com/ Guglning Rasmiy Blogi] {{ref-en}} * [http://www.google.co.uz Google Oʻzbek tilida] * [http://www.google-ping.com/ '''Google Ping Service'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211063708/http://www.google-ping.com/ |date=2012-12-11 }} [[Turkum:Informatika]] [[Turkum:AQSh shirkatlari]] [[Turkum:Texnologiya]] 9xn3u5dkefbvnc9u9xvb8lq111vmhru 0 1752 5997593 5996932 2026-04-17T02:44:01Z Xasanov Doston 214147 /* Tarixi */ 5997593 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Osh,_Kyrgyzstan_-_panoramio_(4).jpg|thumb]] {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Oʻsh | mavqe = shahar | mamlakat = Qirgʻiziston | mintaqa turi = viloyat | mintaqa = Oʻsh viloyati | jadvalda mintaqa = Oʻsh viloyati | tuman turi = | tuman = | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = Coat of arms of Osh.svg | bayroq = Flag of Osh.svg | lat_dir = N | lat_deg = 40 | lat_min = 32 | lat_sec = 52 | lon_dir = E | lon_deg = 72 | lon_min = 47 | lon_sec = 09 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 300 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Mer | rahbar = Jenishbek Toktorbaev <ref>[https://24.kg/vlast/317676_jenishbek_toktorbaev_stal_merom_goroda_osh_chto_onem_izvestno/]</ref> <ref>[https://oshcity.gov.kg/ru/mer-goroda-osh-zhenishbek-toktorbaev-provel-pervoe-apparatnoe-soveshhanie/]</ref> | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 255 800 | sanalgan yil = 2009 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +6 | DST = | telefon kodi = +996 3222 | pochta indeksi = 723500 | pochta indekslari = | sayt = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | tasvir = {{Photomontage | photo1a = Osh 03-2016 img27 view from Sulayman Mountain.jpg{{!}} | photo2a = Osh university (1) (29876390344).jpg{{!}} | photo2b = Osh mosque.JPG{{!}} | photo3a = Osh 03-2016 img07 Gapar Aitiev Street.jpg{{!}} | photo3b = Manas statue (1) (30507326965).jpg{{!}} | photo4a = Osh, Kyrgyz flag. Sept 2002 (3507795981).jpg{{!}} | photo4b = Bridge - panoramio (158).jpg{{!}} | photo5a = Kyrgyzstan Osh with Suleiman Hill.jpg{{!}} | photo5b = | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = }} | asl nomi = {{lang-ky|Ош}} }} '''Oʻsh''' ({{lang-ky|Ош}}) — [[Qirgʻiziston]] janubida joylashgan, poytaxt [[Bishkek]]dan keyin „janubiy poytaxt“ maqomiga ega yirik shahar, viloyat markazi. Oʻsh shahri 3000 yillik tarixga ega. Oʻsh chiroyli va juda tarixi buyuk shahardir. Shaharning oʻrtasidan Oqbura daryosi oʻtadi. Shuningdek, shahar markazida Sulaymon togʻi joylashgan. Togʻ choʻqqisida [[Zahiriddin Muhammad Bobur]] qurdirgan hujra bor. Ayni paytda shahar aholisi rasman 255 800 kishini tashkil qiladi. Oʻsh shahri 1939-yildan beri [[Oʻsh viloyati]]ning markazi boʻlib kelyapti. Shaharda qirgʻiz, oʻzbek, tojik, rus va boshqa bir qancha millat vakkillari istiqomat qiladi. == Aholisi == [[Tasvir:OshMarket.jpg|thumb|150px|Oʻsh bozori]] Oʻsh shahri — Qirgʻiziston shaharlari orasida aholisi boʻyicha Bishkekdan keyingi ikkinchi shahar hisoblanadi. 2011-yilning 1-yanvardagi hisobga koʻra, shahar aholisi 230 800 kishini tashkil qildi, shahar tarkibiga kiruvchi qishloq hududlari bilan esa, 255 800 kishi roʻyxatdan oʻtgan. Shahar aholisi shahar chetidagi qishloqlari bilan 500 000 kishinin tashkil qiladi (2008-yil)<ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTRUSSIANHOME/EXTRUSSIANCOUNTRIES/ECAINRUSSIANEXT/KYRGUSINRUSSIANEXTN/0,,contentMDK:21692064~menuPK:449233~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:446848,00.html Всемирный банк поддерживает Проект улучшения инфраструктуры городов Бишкек и Ош в Кыргызстане]</ref>. Aholining koʻpchilik qismini [[qirgʻizlar]] (43%) va [[oʻzbeklar]] (48%) tuzadi, shaharda shuningdek [[ruslar]], [[turklar]], [[tatarlar]], [[uygʻurlar]], [[tojiklar]], [[ozarbayjonlar]] va boshqa millat vakillari ham istiqomat qiladilar == Nomlanish tarixi == Aniq etimologiyasi noma'lum. Ammo toponimning ba'zi versiyalari mavjud: 1) Bir rivoyat borki, bir marta podshoh Sulaymon (Sulaymon) o'zining yurishlaridan birida qo'shinni boshqarib, oldinda bir juft ho'kizni omochga bog'lab haydagan. Ho'kizlar mashhur tog'ga yetib borishi bilanoq, shoh to'xtash joyini yoqtirdi va hayvonlarni to'xtatish uchun qichqirdi: "Hosh!" - "Bo'ldi!", Bu undov kelajakdagi shaharga nom berdi. 2) Versiyalardan biriga ko‘ra, “O‘sh” so‘zining o‘zi o‘zbek tilidan olingan. osh “ovqat, palov”, chunki ko'pchilik O'shni mayiz va samosalar bilan palov bilan bog'laydi[6]. 2) Toponim forscha "kẖwsẖ" ('huwuš) dan olingan "yoqimli, yaxshi. Ya'ni "Yoqimli shahar" degan ma'noni anglatadi. == Tarixi == Oʻsh Markaziy Osiyoning diniy musulmon markazlaridan biri edi. U shahar markazidagi qadimiy masjidlar, shuningdek, anʼanaviy ziyoratgoh boʻlgan [[Sulaymon togʻi|Sulaymon Togʻi]] (Taxt-i Sulaymon, Sulaymon taxti) bilan mashhur. '''Qadim zamonlarda''' Shahar togʻ oldi vohasida joylashgan. Sulaymon tog'ining janubiy yon bag'rida bronza davri dehqonlarining manzilgohi topilgan. Oʻsh Qirgʻizistondagi eng qadimiy shaharlardan biridir. Hozirda shaharning tarixi 3000 yilga yaqin deb hisoblanishi rasman taklif qilinmoqda [<nowiki/>[[:ru:Encarta|manbaa]]]. Biroq, tarix fanida shaharning yoshini tarixiy yozuvlarda birinchi eslatib o'tilganidan boshlab sanash odat tusiga kiradi, bu yilnomalarda milodiy 9-asrga tegishli. Bu ham uni mamlakatning eng qadimgi shahri deb hisoblashimizga imkon beradi. 10-asrda Oʻsh Fargʻonaning uchinchi yirik shahri hisoblanib, Hindiston va Xitoydan Yevropaga boradigan karvon yoʻllarining kesishgan nuqtasi boʻlgan (qarang [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk ipak yoʻli]]). 11—12-asrlarda Oʻsh [[Qoraxoniylar]] xoqonligi, soʻngra [[Qoraxoniylar davlati|Gʻarbiy qoraxoniylar]] xoqonligi tarkibida boʻlgan. 1141-yilda [[Qoraxitoylar davlati|Qoraxitoylarning]] moʻgʻul qabilalari tomonidan bosib olingan, 1210-yilda esa [[Xorazmshohlar davlati|Xorazmshohlar davlat]]<nowiki/>i tarkibiga kiradi. '''Chor Rusya davri''' 1220 yilda Oʻsh Chingizxon qoʻshinlari tomonidan bosib olinib, [[Chigʻatoy ulusi|Chagʻatoy ulusi]] tarkibiga kirdi. 1340-yillarda Moʻgʻuliston, 1380-yillarda [[Temuriylar imperiyasi]] tarkibiga kirdi. 1876-yilda Qoʻqon xonligi bosib olingandan soʻng Oʻsh Fargʻona viloyati Oʻsh tumanining maʼmuriy markazi sifatida Rossiya imperiyasi tarkibiga kirdi( Qarang: [[Markaziy Osiyoning Rossiya tomonidan zabt etilishi|Turkistonning Chor Rusya tarafindan istilo qilinishi]]). '''Sovetlar davri''' O‘sh 1918 yildan [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi]] tarkibiga kiradi. [[Oʻrta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish|1924-yil 14-oktabrda]] Oʻrta Osiyoning milliy-hududiy chegaralanishi natijasida RSFSR tarkibida Qora-qirgʻiz avtonom viloyati tuzilib, 1925-yil 25-mayda Qirgʻiziston avtonom viloyati deb oʻzgartirildi. 1926-yil 1-fevralda uning maqomi va nomi Qirgʻiziston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasiga oʻzgartirildi va 1936-yil 5-dekabrda federativ Qirgʻiziston Sovet Sotsialistik Respublikasi sifatida RSFSR tarkibidan chiqdi. 1925-1936 yillarda O'sh RSFSRning eng janubiy shahri boʻlgan. 1939-yilda Oʻsh viloyatining markaziga aylandi. Sovet hokimiyati yillarida shahar yirik sanoat markaziga aylandi. Paxta va ipak kombinatlari, grenaj, paxta tozalash va gʻisht zavodlari, temir-beton zavodlari, kiyim-kechak va poyabzal fabrikalari, oziq-ovqat, mashinasozlik va metallga ishlov berish sanoati korxonalari bor edi. Oʻtgan asrning 50-yillarida arxeolog Yuriy Aleksandrovich Zadneprovskiy Sulaymon-Togʻning janubiy yon bagʻridan qadimiy aholi punkti qoldiqlarini topib, hozirgi Oʻsh hududida aholi punktlari bundan 3 ming yil avval ham mavjud boʻlganini isbotladi. 1990-yilda O‘sh va O‘zgan shaharlarida qirg‘izlar va o‘zbeklar o‘rtasida [[Oʻsh voqeasi|etnik to‘qnashuvlar sodir bo‘ldi.]] To'qnashuvlar qirg'izlarga shahar chetidagi kolxoz dalalarida shaxsiy rivojlanish uchun uchastkalar ajratilishi, o'zbeklar esa bunga qarshi boʻlganligi sababli boshlangan. Sovet qo'shinlarining shaharga kirishi tufayli to'qnashuvlar tezda tugadi, ammo shaharda taxminan ikki hafta davomida komendantlik soati mavjud edi. '''Mustaqil Qirg'iziston davri''' 2000 yilda Qirgʻiziston prezidenti Asqar Akayev farmoni bilan Oʻshning 3000 yilligi tantanali ravishda nishonlandi. O'shandan beri 5 oktyabrda shahar kunini nishonlash an'anasi mavjud. 2003-yil 11-iyunda O‘shga respublika ahamiyatidagi shahar maqomi berildi. 2005-yildagi hokimiyat inqirozi paytida O‘sh muxolifat nazoratiga kirgan birinchi shaharlardan biri bo‘ldi. 2008 yil 3 noyabrdagi 238-sonli “Respublika va viloyat ahamiyatiga molik shaharlar hududida joylashgan maʼmuriy-hududiy birliklarni tugatish toʻgʻrisida”gi qonunga asosan Oʻsh shahrida Japalak qishloq okrugi tugatilgan 2010-yil yozida aprel inqilobi va markaziy hokimiyat zaiflashganidan soʻng qirgʻizlar va oʻzbeklar oʻrtasida toʻqnashuvlar boʻlib, koʻplab qurbonlar va qochqinlarning Oʻzbekistonning qoʻshni viloyatlari hududiga oqib kelishiga sabab boʻldi( Qarang: [[Qirgʻiziston janubidagi tartibsizliklar (2010)|O'sh qirg'ini]]). Vayron boʻlgan ob'ektlarning umumiy soni 888 tani tashkil etdi, shundan 718 tasi turar-joy binolari. O‘sh shahrining maqomi to‘g‘risidagi qonun qabul qilinganidan 10 yil o‘tib, 2013-yil 12-dekabrda “O‘sh shahrining maqomi to‘g‘risida”gi yangi 219-sonli qonun qabul qilindi. {|class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" style="border: 1em solid white") |+Shahar aholsining soni, ming kishi. {| class="wikitable" style="background:#f6fff6; text-align:center;" |+ Oʻsh shahri aholisi (ming kishi) ! Yil !! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1974 !! 1979 !! 1989 !! 1991 !! 1999 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2015 !! 2017 !! 2019 !! 2021 !! 2023 !! 2024 |- ! Aholi (ming kishi) | 33,0 || 65,0 || 120,0 || 143,0 || 169,0 || 213,0 || 212,0 || 212,0 || 258,0 || 259,1 || 255,8 || 255,8 || 265,0 || 275,0 || 285,0 || 295,0 || 305,0 || 320,8 || 455,8 |} {|class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" style="border: 1em solid white") |+ Shahar aholisining milliy tarkibi <br />''(qishloq aholi punktlaridan tashqari)'' ! Millat !! 2009-yilgi <br />roʻyxatga olish<br />boʻyicha<ref name="Perep2009">{{Citation |year= |title=Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года. Книга III(в таблицах). Регионы Кыргызстана. Город Ош. |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf |access-date=2011-08-10 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810174213/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9E%D1%88.pdf }}</ref> !! Foiz (%) |- | '''Barchasi''' ||align="right" | 232 816 ||align="right" | 100,00 % |- | [[Oʻzbeklar]] ||align="right" | 112 469 ||align="right" | 48,31 % |- | [[Qirgʻizlar]] ||align="right" | 100 218 ||align="right" | 43,05 % |- | [[Ruslar]] ||align="right" | 6 292 ||align="right" | 2,70 % |- | [[Turklar]] ||align="right" | 5 506 ||align="right" | 2,36 % |- | [[Tatarlar]] ||align="right" | 2 703 ||align="right" | 1,16 % |- | [[Turkmanlar]] ||align="right" | 885 ||align="right" | 0,38 % |- | [[Uygʻurlar]] ||align="right" | 791 ||align="right" | 0,34 % |- | [[Tojiklar]] ||align="right" | 679 ||align="right" | 0,29 % |- | [[Ozarbayjonlar]] ||align="right" | 587 ||align="right" | 0,25 % |- | [[Ukrainlar]] ||align="right" | 379 ||align="right" | 0,16 % |- | [[Koreyslar]] ||align="right" | 319 ||align="right" | 0,14 % |- | [[Qozoqlar]] ||align="right" | 265 ||align="right" | 0,11 % |- | [[Xitoylar]] ||align="right" | 221 ||align="right" | 0,09 % |- | [[Kurdlar]] ||align="right" | 199 ||align="right" | 0,09 % |- | [[Dunganlar]] ||align="right" | 92 ||align="right" | 0,04 % |- | [[Olmonlar]] ||align="right" | 90 ||align="right" | 0,04 % |- | boshqalar ||align="right" | 1121 ||align="right" | 0,48 % |} == Geografiyasi == [[Tasvir:Osh 03-2016 img31 view from Sulayman Mountain pano.jpg|thumb|300px|right|[[Sulaymon togʻi]] tepaligidan shaharning koʻrinishi]] Oʻsh shahri [[Fargʻona vodiysi]]ning janubi-sharqiy tomonida boʻlib, Oʻsh-Qorasuv tekkisligida, dengiz sathidan 700-1200 metr balandlikda joylashgan. Tekkislikning yonginasida [[Sulaymon togʻi]] qaʼd koʻtarib turadi. Shahar oralab shimoliy, shimoliy-sharqiy qismlarida [[Oqbura daryosi]] [[Oloy tizmasi]]dan, [[Fargʻona vodiysi]]ga oqib oʻtadi. == Iqlimi == [[Qish]]i sovuq, [[yanvar]] oyining oʻrtacha harorati –3,5°С. [[Bahor]] erta keladi va iliq boʻladi. [[Yoz]]i issiq kelib, qurgʻoqchilik boʻladi. [[Iyul]]ning oʻrtacha harorati 24,7°С. [[Yil]]ning oʻrtacha harorati 11,2°С ni tashkil qiladi. Yogʻingarchilik meʼyori 350 [[Millimetr|mm]] ga yetadi. {{Joy iqlimi | Uzunlik = | Joylashuv oʻrni = | Joy_ot = Oʻsh | Manba = [http://pogoda.yandex.ru/osh/climate?ncrnd=3006 Яндекс погода] | Yan_oʻr = | Yan_oʻr_yogʻin = 34 | Fev_oʻr = | Fev_oʻr_yogʻin = 42 | Mar_oʻr = | Mar_oʻr_yogʻin = 61 | Apr_oʻr = | Apr_oʻr_yogʻin = 67 | May_oʻr = | May_oʻr_yogʻin = 47 | Iyn_oʻr = | Iyn_oʻr_yogʻin = 23 | Iyl_oʻr = | Iyl_oʻr_yogʻin = 9 | Avg_oʻr = | Avg_oʻr_yogʻin = 7 | Sen_oʻr = | Sen_oʻr_yogʻin = 6 | Okt_oʻr = | Okt_oʻr_yogʻin = 37 | Noy_oʻr = | Noy_oʻr_yogʻin = 36 | Dek_oʻr = | Dek_oʻr_yogʻin = 47 | Yil_oʻr = | Yil_oʻr_yogʻin = 416 | Yan_oʻr_min =-6 | Yan_oʻr_maks = 2 | Fev_oʻr_min = -5 | Fev_oʻr_maks = 4 | Mar_oʻr_min = 2 | Mar_oʻr_maks = 12 | Apr_oʻr_min = 6 | Apr_oʻr_maks = 18 | May_oʻr_min = 11 | May_oʻr_maks = 25 | Iyn_oʻr_min = 16 | Iyn_oʻr_maks = 31 | Iyl_oʻr_min = 18 | Iyl_oʻr_maks = 33 | Avg_oʻr_min = 17 | Avg_oʻr_maks = 32 | Sen_oʻr_min = 11 | Sen_oʻr_maks = 27 | Okt_oʻr_min = 6 | Okt_oʻr_maks = 18 | Noy_oʻr_min = 2 | Noy_oʻr_maks = 13 | Dek_oʻr_min = -4 | Dek_oʻr_maks = 5 | Yil_oʻr_min = 6 | Yil_oʻr_maks = 18 | Yan_m_maks = | Yan_m_min = | Fev_m_maks = | Fev_m_min = | Mar_m_maks = | Mar_m_min = | Apr_m_maks = | Apr_m_min = | May_m_maks = | May_m_min = | Iyn_m_maks = | Iyn_m_min = | Iyl_m_maks = | Iyl_m_min = | Avg_m_maks = | Avg_m_min = | Sen_m_maks = | Sen_m_min = | Okt_m_maks = | Okt_m_min = | Noy_m_maks = | Noy_m_min = | Dek_m_maks = | Dek_m_min = | Yil_m_maks = | Yil_m_min = }} == Taniqli shaxslar == * [[Rahmonberdi Madazimov]] ([[1875]]—[[1933]]) — [[Qirgʻiziston]] janubidagi [[teatr]] harakatining asoschisi, [[Bobur nomli Oʻsh oʻzbek akademik musiqali drama teatri]]ning asoschisi, tashkilotchisi, badiiy rahbari, [[yozuvchi]]. * [[Oʻrinboy Rahmonov]] ([[1910]]—[[1980]]) — [[Bobur nomli Oʻsh oʻzbek akademik musiqali drama teatri]]ning asoschisi, [[artist]] va [[shoir]]. * [[Boltihoji Sultonov]] ([[1884]]-[[1919]]) - [[Qirgʻiziston]]ning atoqli [[davlat]], [[siyosat]] va jamoat [[arbob]]i, [[Oʻsh]] uezdi rahbari oʻrinbosari ([[1918]]-[[1919]]), [[Janub]]iy [[Qirgʻiziston]]da [[sovet]] [[hokimiyat]]ini oʻrnatish uchun [[kurash]] rahbarlaridan biri, [[Oʻsh]] [[shahar]] [[militsiya]]sining asoschisi va birinchi boshligʻi ([[5-fevral]] [[1918]] yil). *[[Shavkat Rahmon]] - oʻzbek shoiri * [[Joʻraxon Rahmonov]] ([[1918]]—[[1977]]) — [[SSRI|sovet]] sanʼatkori, [[Bobur nomli Oʻsh oʻzbek akademik musiqali drama teatri]]ning asoschilaridan biri, [[Oʻzbekiston]]da xizmat koʻrsatgan [[artist]], [[Vatan urushi ordeni]] sohibi. * [[Azizullo Izzatullayev]] ([[1925]] — [[1991]]) — [[Oʻzbekiston]]ning [[davlat]] va jamoat [[аrbob]]i, [[Toshkent viloyati]] [[Yangiyoʻl tumani]] ijroiya qoʻmitasi [[rais]]i oʻrinbosari ([[1962]]-[[1983]] yillar), [[Vatan urushi ordeni|"Vatan urushi"]] va „Hurmat belgisi“ ordenlari sohibi. * [[Davlatbek Rahmonov]] ([[1949]] — [[2006]]) — [[Oʻzbekiston respublikasi bosh prokuraturasi|Oʻzbekiston prokuraturasi]] tizimi xodimi, [[Andijon viloyati]] prokurori yordamchisi va jamoat [[аrbob]]i. * [[Sultonov Muxtor Nasrullayevich]] ([[1926]]—[[1998]]) — [[Oʻzbekiston]]ning atoqli [[davlat]] va jamoat [[arbob]]i, [[Oʻzbekiston Respublikasi Ichki Ishlar Vazirligi|Oʻzbekiston Ichki ishlar vaziri birinchi oʻrinbosari]] ([[1979]]-[[1985]]), ([[1989]]-[[1991]]), [[militsiya]] [[general]]-mayori, 20 dan oshiq [[orden]] va [[medal]]lar bilan taqdirlangan. * [[Darvishbek Rahmonov]] ([[1952]]) — [[Toshkent viloyati]] [["Qaldirgʻoch" namunali sirk truppasi]] asoschisi, tashkilotchisi, badiiy rahbari, [[Oʻzbekiston]]ning taniqli [[sirk]] [[sanʼat]]i [[аrbob]]i, [[Shuhrat medali]] sohibi. == Yana qarang == [[Fayl:Street scene in Osh city.jpg|thumb|Oʻsh shahri koʻchalaridan biri|220px]] * [[Oʻsh voqeasi]] * [[Qirgʻizistondagi tartibsizliklar (2010)|Oʻsh qirgʻini]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://oshcity.kg/ru Rasmiy veb-sahifa {{ref-ru}}] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120714060159/http://www.oshcity.kg/ru |date=2012-07-14 }} {{Qirgʻiziston shaharlari}} {{Commons turkum|Osh}} [[Turkum:Qirgʻiziston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] 13ljh5vugjfhn89lcm92b7g8yvsk82e 4 2552 5997388 5996831 2026-04-16T12:03:04Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 5997388 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:ShohjahonSobirov|ShohjahonSobirov]] || [[Special:Contributions/ShohjahonSobirov|{{formatnum:201170}}]] || {{Permissions|ShohjahonSobirov}} |- | 2 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:166774}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 3 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:131973}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}} |- | 4 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:74225}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}} |- | 5 || [[User:Malikxan|Malikxan]] || [[Special:Contributions/Malikxan|{{formatnum:69928}}]] || {{Permissions|Malikxan}} |- | 6 || [[User:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:66045}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 7 || [[User:Kagansky|Kagansky]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:53547}}]] || {{Permissions|Kagansky}} |- | 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:44863}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}} |- | 9 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:39782}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 10 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:33597}}]] || {{Permissions|Nataev}} |- | 11 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:30721}}]] || {{Permissions|Panpanchik}} |- | 12 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:26524}}]] || {{Permissions|Bekipediya}} |- | 13 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:25497}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}} |- | 14 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:23408}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}} |- | 15 || [[User:Albatros777|Albatros777]] || [[Special:Contributions/Albatros777|{{formatnum:22562}}]] || {{Permissions|Albatros777}} |- | 16 || [[User:Salazarov|Salazarov]] || [[Special:Contributions/Salazarov|{{formatnum:22201}}]] || {{Permissions|Salazarov}} |- | 17 || [[User:Diwikiped|Diwikiped]] || [[Special:Contributions/Diwikiped|{{formatnum:20039}}]] || {{Permissions|Diwikiped}} |- | 18 || [[User:Laziz Baxtiyorov|Laziz Baxtiyorov]] || [[Special:Contributions/Laziz Baxtiyorov|{{formatnum:19886}}]] || {{Permissions|Laziz Baxtiyorov}} |- | 19 || [[User:Mrshaxas|Mrshaxas]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:19859}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 20 || [[User:Abdulla|Abdulla]] || [[Special:Contributions/Abdulla|{{formatnum:19014}}]] || {{Permissions|Abdulla}} |- | 21 || [[User:Alpasli|Alpasli]] || [[Special:Contributions/Alpasli|{{formatnum:18820}}]] || {{Permissions|Alpasli}} |- | 22 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:18788}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}} |- | 23 || [[User:Vikichizar|Vikichizar]] || [[Special:Contributions/Vikichizar|{{formatnum:18061}}]] || {{Permissions|Vikichizar}} |- | 24 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:18057}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}} |- | 25 || [[User:Shahriyorxon|Shahriyorxon]] || [[Special:Contributions/Shahriyorxon|{{formatnum:16636}}]] || {{Permissions|Shahriyorxon}} |- | 26 || [[User:Husniddin Rasulov|Husniddin Rasulov]] || [[Special:Contributions/Husniddin Rasulov|{{formatnum:15775}}]] || {{Permissions|Husniddin Rasulov}} |- | 27 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:15393}}]] || {{Permissions|Oblakulova}} |- | 28 || [[User:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]] || [[Special:Contributions/Muxriddin Azimov|{{formatnum:14699}}]] || {{Permissions|Muxriddin Azimov}} |- | 29 || [[User:Ikromova Guli|Ikromova Guli]] || [[Special:Contributions/Ikromova Guli|{{formatnum:14521}}]] || {{Permissions|Ikromova Guli}} |- | 30 || [[User:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurkulov]] || [[Special:Contributions/Jamshid Nurkulov|{{formatnum:12540}}]] || {{Permissions|Jamshid Nurkulov}} |- | 31 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:12242}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}} |- | 32 || [[User:Amir.Temur|Amir.Temur]] || [[Special:Contributions/Amir.Temur|{{formatnum:12060}}]] || {{Permissions|Amir.Temur}} |- | 33 || [[User:ShHamrayev|ShHamrayev]] || [[Special:Contributions/ShHamrayev|{{formatnum:11755}}]] || {{Permissions|ShHamrayev}} |- | 34 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:11492}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}} |- | 35 || [[User:SemWikipediya|SemWikipediya]] || [[Special:Contributions/SemWikipediya|{{formatnum:11008}}]] || {{Permissions|SemWikipediya}} |- | 36 || [[User:Komilkhuja|Komilkhuja]] || [[Special:Contributions/Komilkhuja|{{formatnum:10471}}]] || {{Permissions|Komilkhuja}} |- | 37 || [[User:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] || [[Special:Contributions/Usmonov Gayrat|{{formatnum:10329}}]] || {{Permissions|Usmonov Gayrat}} |- | 38 || [[User:Finikchik|Finikchik]] || [[Special:Contributions/Finikchik|{{formatnum:10292}}]] || {{Permissions|Finikchik}} |- | 39 || [[User:Uzgen|Uzgen]] || [[Special:Contributions/Uzgen|{{formatnum:9648}}]] || {{Permissions|Uzgen}} |- | 40 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:9572}}]] || {{Permissions|7Devona}} |- | 41 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:9533}}]] || {{Permissions|Axadjon1}} |- | 42 || [[User:Casual|Casual]] || [[Special:Contributions/Casual|{{formatnum:9048}}]] || {{Permissions|Casual}} |- | 43 || [[User:Creobek|Creobek]] || [[Special:Contributions/Creobek|{{formatnum:8866}}]] || {{Permissions|Creobek}} |- | 44 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:8826}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}} |- | 45 || [[User:Rtfroot|Rtfroot]] || [[Special:Contributions/Rtfroot|{{formatnum:8817}}]] || {{Permissions|Rtfroot}} |- | 46 || [[User:Visola Tangirova|Visola Tangirova]] || [[Special:Contributions/Visola Tangirova|{{formatnum:8696}}]] || {{Permissions|Visola Tangirova}} |- | 47 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:8582}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}} |- | 48 || [[User:FreetimeeditorII|FreetimeeditorII]] || [[Special:Contributions/FreetimeeditorII|{{formatnum:8509}}]] || {{Permissions|FreetimeeditorII}} |- | 49 || [[User:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]] || [[Special:Contributions/Xusinboy Bekchanov|{{formatnum:8322}}]] || {{Permissions|Xusinboy Bekchanov}} |- | 50 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:7917}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}} |- | 51 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:7869}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}} |- | 52 || [[User:OneAzimov|OneAzimov]] || [[Special:Contributions/OneAzimov|{{formatnum:7781}}]] || {{Permissions|OneAzimov}} |- | 53 || [[User:Anjaniy|Anjaniy]] || [[Special:Contributions/Anjaniy|{{formatnum:7763}}]] || {{Permissions|Anjaniy}} |- | 54 || [[User:Boboyev1996|Boboyev1996]] || [[Special:Contributions/Boboyev1996|{{formatnum:7735}}]] || {{Permissions|Boboyev1996}} |- | 55 || [[User:Nataeva|Nataeva]] || [[Special:Contributions/Nataeva|{{formatnum:7629}}]] || {{Permissions|Nataeva}} |- | 56 || [[User:Boburjon Xidirov|Boburjon Xidirov]] || [[Special:Contributions/Boburjon Xidirov|{{formatnum:7544}}]] || {{Permissions|Boburjon Xidirov}} |- | 57 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:7407}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 58 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:7366}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}} |- | 59 || [[User:Olimidono|Olimidono]] || [[Special:Contributions/Olimidono|{{formatnum:7176}}]] || {{Permissions|Olimidono}} |- | 60 || [[User:Olaf Studt|Olaf Studt]] || [[Special:Contributions/Olaf Studt|{{formatnum:7027}}]] || {{Permissions|Olaf Studt}} |- | 61 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:6682}}]] || {{Permissions|Tewayev}} |- | 62 || [[User:FarhodShaymanov|FarhodShaymanov]] || [[Special:Contributions/FarhodShaymanov|{{formatnum:6586}}]] || {{Permissions|FarhodShaymanov}} |- | 63 || [[User:FaridShavkatullayev|FaridShavkatullayev]] || [[Special:Contributions/FaridShavkatullayev|{{formatnum:6532}}]] || {{Permissions|FaridShavkatullayev}} |- | 64 || [[User:Wikivikipediya|Wikivikipediya]] || [[Special:Contributions/Wikivikipediya|{{formatnum:6519}}]] || {{Permissions|Wikivikipediya}} |- | 65 || [[User:AnnaDelvey|AnnaDelvey]] || [[Special:Contributions/AnnaDelvey|{{formatnum:6514}}]] || {{Permissions|AnnaDelvey}} |- | 66 || [[User:Odilbek Irisqulov|Odilbek Irisqulov]] || [[Special:Contributions/Odilbek Irisqulov|{{formatnum:6505}}]] || {{Permissions|Odilbek Irisqulov}} |- | 67 || [[User:Khronos13|Khronos13]] || [[Special:Contributions/Khronos13|{{formatnum:6451}}]] || {{Permissions|Khronos13}} |- | 68 || [[User:TimmyvikipediyWiki|TimmyvikipediyWiki]] || [[Special:Contributions/TimmyvikipediyWiki|{{formatnum:6360}}]] || {{Permissions|TimmyvikipediyWiki}} |- | 69 || [[User:MrshaxasBot|MrshaxasBot]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:6288}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 70 || [[User:Omensweans|Omensweans]] || [[Special:Contributions/Omensweans|{{formatnum:6243}}]] || {{Permissions|Omensweans}} |- | 71 || [[User:Khasan azim1|Khasan azim1]] || [[Special:Contributions/Khasan azim1|{{formatnum:6138}}]] || {{Permissions|Khasan azim1}} |- | 72 || [[User:Miss Kamola|Miss Kamola]] || [[Special:Contributions/Miss Kamola|{{formatnum:6133}}]] || {{Permissions|Miss Kamola}} |- | 73 || [[User:Xoqoni Said|Xoqoni Said]] || [[Special:Contributions/Xoqoni Said|{{formatnum:5962}}]] || {{Permissions|Xoqoni Said}} |- | 74 || [[User:Wikisurgery94|Wikisurgery94]] || [[Special:Contributions/Wikisurgery94|{{formatnum:5812}}]] || {{Permissions|Wikisurgery94}} |- | 75 || [[User:Lazizbek95|Lazizbek95]] || [[Special:Contributions/Lazizbek95|{{formatnum:5627}}]] || {{Permissions|Lazizbek95}} |- | 76 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:5591}}]] || {{Permissions|Umid1108}} |- | 77 || [[User:Muhammadjon1510|Muhammadjon1510]] || [[Special:Contributions/Muhammadjon1510|{{formatnum:5537}}]] || {{Permissions|Muhammadjon1510}} |- | 78 || [[User:Xolnazarov Sarvar|Xolnazarov Sarvar]] || [[Special:Contributions/Xolnazarov Sarvar|{{formatnum:5416}}]] || {{Permissions|Xolnazarov Sarvar}} |- | 79 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:5395}}]] || {{Permissions|Tilkobles}} |- | 80 || [[User:Farrukh Askaraliev|Farrukh Askaraliev]] || [[Special:Contributions/Farrukh Askaraliev|{{formatnum:5314}}]] || {{Permissions|Farrukh Askaraliev}} |- | 81 || [[User:Dieri007|Dieri007]] || [[Special:Contributions/Dieri007|{{formatnum:5184}}]] || {{Permissions|Dieri007}} |- | 82 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:5163}}]] || {{Permissions|KWiki78}} |- | 83 || [[User:Masofa321|Masofa321]] || [[Special:Contributions/Masofa321|{{formatnum:5113}}]] || {{Permissions|Masofa321}} |- | 84 || [[User:Lutfulloh7|Lutfulloh7]] || [[Special:Contributions/Lutfulloh7|{{formatnum:5102}}]] || {{Permissions|Lutfulloh7}} |- | 85 || [[User:Yangilik 3|Yangilik 3]] || [[Special:Contributions/Yangilik 3|{{formatnum:5053}}]] || {{Permissions|Yangilik 3}} |- | 86 || [[User:MinaUktamova|MinaUktamova]] || [[Special:Contributions/MinaUktamova|{{formatnum:5010}}]] || {{Permissions|MinaUktamova}} |- | 87 || [[User:Mahirema|Mahirema]] || [[Special:Contributions/Mahirema|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Mahirema}} |- | 88 || [[User:Nafosatxon Otabekovna|Nafosatxon Otabekovna]] || [[Special:Contributions/Nafosatxon Otabekovna|{{formatnum:4792}}]] || {{Permissions|Nafosatxon Otabekovna}} |- | 89 || [[User:Sakinabonu|Sakinabonu]] || [[Special:Contributions/Sakinabonu|{{formatnum:4747}}]] || {{Permissions|Sakinabonu}} |- | 90 || [[User:Gaffarov737|Gaffarov737]] || [[Special:Contributions/Gaffarov737|{{formatnum:4742}}]] || {{Permissions|Gaffarov737}} |- | 91 || [[User:Ravshanbek Tohirov|Ravshanbek Tohirov]] || [[Special:Contributions/Ravshanbek Tohirov|{{formatnum:4678}}]] || {{Permissions|Ravshanbek Tohirov}} |- | 92 || [[User:Optima D|Optima D]] || [[Special:Contributions/Optima D|{{formatnum:4659}}]] || {{Permissions|Optima D}} |- | 93 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:4583}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}} |- | 94 || [[User:Divergent08|Divergent08]] || [[Special:Contributions/Divergent08|{{formatnum:4494}}]] || {{Permissions|Divergent08}} |- | 95 || [[User:Wiki7pedia89|Wiki7pedia89]] || [[Special:Contributions/Wiki7pedia89|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Wiki7pedia89}} |- | 96 || [[User:Diloromkhan|Diloromkhan]] || [[Special:Contributions/Diloromkhan|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Diloromkhan}} |- | 97 || [[User:Asadbek Bekmirzayev1|Asadbek Bekmirzayev1]] || [[Special:Contributions/Asadbek Bekmirzayev1|{{formatnum:4156}}]] || {{Permissions|Asadbek Bekmirzayev1}} |- | 98 || [[User:Translate1|Translate1]] || [[Special:Contributions/Translate1|{{formatnum:4091}}]] || {{Permissions|Translate1}} |- | 99 || [[User:Ximik1991|Ximik1991]] || [[Special:Contributions/Ximik1991|{{formatnum:4088}}]] || {{Permissions|Ximik1991}} |- | 100 || [[User:Melegim0820|Melegim0820]] || [[Special:Contributions/Melegim0820|{{formatnum:3974}}]] || {{Permissions|Melegim0820}} |- | 101 || [[User:Furqatlik|Furqatlik]] || [[Special:Contributions/Furqatlik|{{formatnum:3962}}]] || {{Permissions|Furqatlik}} |- | 102 || [[User:DONABDU2003|DONABDU2003]] || [[Special:Contributions/DONABDU2003|{{formatnum:3845}}]] || {{Permissions|DONABDU2003}} |- | 103 || [[User:Delecta55|Delecta55]] || [[Special:Contributions/Delecta55|{{formatnum:3811}}]] || {{Permissions|Delecta55}} |- | 104 || [[User:Sociologist|Sociologist]] || [[Special:Contributions/Sociologist|{{formatnum:3776}}]] || {{Permissions|Sociologist}} |- | 105 || [[User:Azizbek Karimov|Azizbek Karimov]] || [[Special:Contributions/Azizbek Karimov|{{formatnum:3764}}]] || {{Permissions|Azizbek Karimov}} |- | 106 || [[User:Abilqosimova|Abilqosimova]] || [[Special:Contributions/Abilqosimova|{{formatnum:3742}}]] || {{Permissions|Abilqosimova}} |- | 107 || [[User:Lillimor|Lillimor]] || [[Special:Contributions/Lillimor|{{formatnum:3717}}]] || {{Permissions|Lillimor}} |- | 108 || [[User:Wknewpages|Wknewpages]] || [[Special:Contributions/Wknewpages|{{formatnum:3652}}]] || {{Permissions|Wknewpages}} |- | 109 || [[User:Wentra30|Wentra30]] || [[Special:Contributions/Wentra30|{{formatnum:3609}}]] || {{Permissions|Wentra30}} |- | 110 || [[User:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] || [[Special:Contributions/XayrinisoJorayeva|{{formatnum:3581}}]] || {{Permissions|XayrinisoJorayeva}} |- | 111 || [[User:Uzbekistan PFL|Uzbekistan PFL]] || [[Special:Contributions/Uzbekistan PFL|{{formatnum:3558}}]] || {{Permissions|Uzbekistan PFL}} |- | 112 || [[User:Akhrarova Ezoza|Akhrarova Ezoza]] || [[Special:Contributions/Akhrarova Ezoza|{{formatnum:3513}}]] || {{Permissions|Akhrarova Ezoza}} |- | 113 || [[User:ABDULLOCH A|ABDULLOCH A]] || [[Special:Contributions/ABDULLOCH A|{{formatnum:3510}}]] || {{Permissions|ABDULLOCH A}} |- | 114 || [[User:Bakhtiyarovna|Bakhtiyarovna]] || [[Special:Contributions/Bakhtiyarovna|{{formatnum:3498}}]] || {{Permissions|Bakhtiyarovna}} |- | 115 || [[User:Oqsaqol|Oqsaqol]] || [[Special:Contributions/Oqsaqol|{{formatnum:3483}}]] || {{Permissions|Oqsaqol}} |- | 116 || [[User:Anvarkhoja|Anvarkhoja]] || [[Special:Contributions/Anvarkhoja|{{formatnum:3352}}]] || {{Permissions|Anvarkhoja}} |- | 117 || [[User:Panda D|Panda D]] || [[Special:Contributions/Panda D|{{formatnum:3294}}]] || {{Permissions|Panda D}} |- | 118 || [[User:AdAstraUz|AdAstraUz]] || [[Special:Contributions/AdAstraUz|{{formatnum:3244}}]] || {{Permissions|AdAstraUz}} |- | 119 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:3240}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}} |- | 120 || [[User:Hilola Jurakulova|Hilola Jurakulova]] || [[Special:Contributions/Hilola Jurakulova|{{formatnum:3222}}]] || {{Permissions|Hilola Jurakulova}} |- | 121 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:3207}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 122 || [[User:Muhammad Abul-Futooh|Muhammad Abul-Futooh]] || [[Special:Contributions/Muhammad Abul-Futooh|{{formatnum:3206}}]] || {{Permissions|Muhammad Abul-Futooh}} |- | 123 || [[User:Farhodovna 074|Farhodovna 074]] || [[Special:Contributions/Farhodovna 074|{{formatnum:3198}}]] || {{Permissions|Farhodovna 074}} |- | 124 || [[User:Konstanta0013|Konstanta0013]] || [[Special:Contributions/Konstanta0013|{{formatnum:3154}}]] || {{Permissions|Konstanta0013}} |- | 125 || [[User:Yangilik 2|Yangilik 2]] || [[Special:Contributions/Yangilik 2|{{formatnum:3125}}]] || {{Permissions|Yangilik 2}} |- | 126 || [[User:Komronbek Abdulboriyev|Komronbek Abdulboriyev]] || [[Special:Contributions/Komronbek Abdulboriyev|{{formatnum:3075}}]] || {{Permissions|Komronbek Abdulboriyev}} |- | 127 || [[User:Ergashev Akobir|Ergashev Akobir]] || [[Special:Contributions/Ergashev Akobir|{{formatnum:3071}}]] || {{Permissions|Ergashev Akobir}} |- | 128 || [[User:Akhemen|Akhemen]] || [[Special:Contributions/Akhemen|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Akhemen}} |- | 129 || [[User:Maysi tod|Maysi tod]] || [[Special:Contributions/Maysi tod|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Maysi tod}} |- | 130 || [[User:Minor16|Minor16]] || [[Special:Contributions/Minor16|{{formatnum:3006}}]] || {{Permissions|Minor16}} |- | 131 || [[User:BaxtiyJahon|BaxtiyJahon]] || [[Special:Contributions/BaxtiyJahon|{{formatnum:2949}}]] || {{Permissions|BaxtiyJahon}} |- | 132 || [[User:SardorAblokulov|SardorAblokulov]] || [[Special:Contributions/SardorAblokulov|{{formatnum:2928}}]] || {{Permissions|SardorAblokulov}} |- | 133 || [[User:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] || [[Special:Contributions/Alibek Attamonov|{{formatnum:2919}}]] || {{Permissions|Alibek Attamonov}} |- | 134 || [[User:Akobirolmasov diplomat|Akobirolmasov diplomat]] || [[Special:Contributions/Akobirolmasov diplomat|{{formatnum:2885}}]] || {{Permissions|Akobirolmasov diplomat}} |- | 135 || [[User:Speedbowl|Speedbowl]] || [[Special:Contributions/Speedbowl|{{formatnum:2779}}]] || {{Permissions|Speedbowl}} |- | 136 || [[User:RedaktorWiki|RedaktorWiki]] || [[Special:Contributions/RedaktorWiki|{{formatnum:2701}}]] || {{Permissions|RedaktorWiki}} |- | 137 || [[User:Kunduziy|Kunduziy]] || [[Special:Contributions/Kunduziy|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Kunduziy}} |- | 138 || [[User:Anakin F|Anakin F]] || [[Special:Contributions/Anakin F|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Anakin F}} |- | 139 || [[User:Khorazmiy|Khorazmiy]] || [[Special:Contributions/Khorazmiy|{{formatnum:2565}}]] || {{Permissions|Khorazmiy}} |- | 140 || [[User:S(uz)ak|S(uz)ak]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:2552}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 141 || [[User:Xasanboy off|Xasanboy off]] || [[Special:Contributions/Xasanboy off|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Xasanboy off}} |- | 142 || [[User:Wikitolog|Wikitolog]] || [[Special:Contributions/Wikitolog|{{formatnum:2505}}]] || {{Permissions|Wikitolog}} |- | 143 || [[User:Gibranist|Gibranist]] || [[Special:Contributions/Gibranist|{{formatnum:2458}}]] || {{Permissions|Gibranist}} |- | 144 || [[User:Gulsanam Jahongirovna|Gulsanam Jahongirovna]] || [[Special:Contributions/Gulsanam Jahongirovna|{{formatnum:2448}}]] || {{Permissions|Gulsanam Jahongirovna}} |- | 145 || [[User:SIisj|SIisj]] || [[Special:Contributions/SIisj|{{formatnum:2430}}]] || {{Permissions|SIisj}} |- | 146 || [[User:Amefuri2019|Amefuri2019]] || [[Special:Contributions/Amefuri2019|{{formatnum:2411}}]] || {{Permissions|Amefuri2019}} |- | 147 || [[User:Behruznurullayevv|Behruznurullayevv]] || [[Special:Contributions/Behruznurullayevv|{{formatnum:2382}}]] || {{Permissions|Behruznurullayevv}} |- | 148 || [[User:Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)]] || [[Special:Contributions/Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|{{formatnum:2296}}]] || {{Permissions|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)}} |- | 149 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:2272}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 150 || [[User:Bakhrieva 03|Bakhrieva 03]] || [[Special:Contributions/Bakhrieva 03|{{formatnum:2244}}]] || {{Permissions|Bakhrieva 03}} |- | 151 || [[User:Dilmurod Rashidov|Dilmurod Rashidov]] || [[Special:Contributions/Dilmurod Rashidov|{{formatnum:2239}}]] || {{Permissions|Dilmurod Rashidov}} |- | 152 || [[User:Mahmud Hamrayev|Mahmud Hamrayev]] || [[Special:Contributions/Mahmud Hamrayev|{{formatnum:2223}}]] || {{Permissions|Mahmud Hamrayev}} |- | 153 || [[User:Cekli829|Cekli829]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:2202}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 154 || [[User:Diljahonn|Diljahonn]] || [[Special:Contributions/Diljahonn|{{formatnum:2162}}]] || {{Permissions|Diljahonn}} |- | 155 || [[User:Asrorbek|Asrorbek]] || [[Special:Contributions/Asrorbek|{{formatnum:2138}}]] || {{Permissions|Asrorbek}} |- | 156 || [[User:Aslzar|Aslzar]] || [[Special:Contributions/Aslzar|{{formatnum:2133}}]] || {{Permissions|Aslzar}} |- | 157 || [[User:M Xasanboy|M Xasanboy]] || [[Special:Contributions/M Xasanboy|{{formatnum:2113}}]] || {{Permissions|M Xasanboy}} |- | 158 || [[User:Ro'zimurodov Zuhriddin|Ro'zimurodov Zuhriddin]] || [[Special:Contributions/Ro'zimurodov Zuhriddin|{{formatnum:2076}}]] || {{Permissions|Ro'zimurodov Zuhriddin}} |- | 159 || [[User:Yorqulov Husan|Yorqulov Husan]] || [[Special:Contributions/Yorqulov Husan|{{formatnum:2057}}]] || {{Permissions|Yorqulov Husan}} |- | 160 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:2025}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 161 || [[User:Vaska46|Vaska46]] || [[Special:Contributions/Vaska46|{{formatnum:2018}}]] || {{Permissions|Vaska46}} |- | 162 || [[User:WorldXTX|WorldXTX]] || [[Special:Contributions/WorldXTX|{{formatnum:2004}}]] || {{Permissions|WorldXTX}} |- | 163 || [[User:Xabibulla Muxamedov|Xabibulla Muxamedov]] || [[Special:Contributions/Xabibulla Muxamedov|{{formatnum:1969}}]] || {{Permissions|Xabibulla Muxamedov}} |- | 164 || [[User:Gulnozaxon 27|Gulnozaxon 27]] || [[Special:Contributions/Gulnozaxon 27|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Gulnozaxon 27}} |- | 165 || [[User:Abdug'opporov Xalilulloh|Abdug'opporov Xalilulloh]] || [[Special:Contributions/Abdug'opporov Xalilulloh|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Abdug'opporov Xalilulloh}} |- | 166 || [[User:MrErgashev|MrErgashev]] || [[Special:Contributions/MrErgashev|{{formatnum:1960}}]] || {{Permissions|MrErgashev}} |- | 167 || [[User:Agent026|Agent026]] || [[Special:Contributions/Agent026|{{formatnum:1951}}]] || {{Permissions|Agent026}} |- | 168 || [[User:Mehriddin 01|Mehriddin 01]] || [[Special:Contributions/Mehriddin 01|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Mehriddin 01}} |- | 169 || [[User:Komrontoy|Komrontoy]] || [[Special:Contributions/Komrontoy|{{formatnum:1902}}]] || {{Permissions|Komrontoy}} |- | 170 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:1883}}]] || {{Permissions|BilimNuri}} |- | 171 || [[User:Scientific Research Journal1|Scientific Research Journal1]] || [[Special:Contributions/Scientific Research Journal1|{{formatnum:1874}}]] || {{Permissions|Scientific Research Journal1}} |- | 172 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:1871}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}} |- | 173 || [[User:Didosh Jurayeva|Didosh Jurayeva]] || [[Special:Contributions/Didosh Jurayeva|{{formatnum:1860}}]] || {{Permissions|Didosh Jurayeva}} |- | 174 || [[User:Akramova Komila|Akramova Komila]] || [[Special:Contributions/Akramova Komila|{{formatnum:1855}}]] || {{Permissions|Akramova Komila}} |- | 175 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:1816}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}} |- | 176 || [[User:Zuxra.bmr|Zuxra.bmr]] || [[Special:Contributions/Zuxra.bmr|{{formatnum:1800}}]] || {{Permissions|Zuxra.bmr}} |- | 177 || [[User:Rotlink|Rotlink]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:1770}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 178 || [[User:Sakiy na0926|Sakiy na0926]] || [[Special:Contributions/Sakiy na0926|{{formatnum:1758}}]] || {{Permissions|Sakiy na0926}} |- | 179 || [[User:Xatchiman|Xatchiman]] || [[Special:Contributions/Xatchiman|{{formatnum:1734}}]] || {{Permissions|Xatchiman}} |- | 180 || [[User:Wikivikipedia|Wikivikipedia]] || [[Special:Contributions/Wikivikipedia|{{formatnum:1717}}]] || {{Permissions|Wikivikipedia}} |- | 181 || [[User:MiroJP|MiroJP]] || [[Special:Contributions/MiroJP|{{formatnum:1709}}]] || {{Permissions|MiroJP}} |- | 182 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1699}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 183 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:1692}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 184 || [[User:Young Economist7|Young Economist7]] || [[Special:Contributions/Young Economist7|{{formatnum:1684}}]] || {{Permissions|Young Economist7}} |- | 185 || [[User:Lyncos|Lyncos]] || [[Special:Contributions/Lyncos|{{formatnum:1683}}]] || {{Permissions|Lyncos}} |- | 186 || [[User:Reeyhaan|Reeyhaan]] || [[Special:Contributions/Reeyhaan|{{formatnum:1678}}]] || {{Permissions|Reeyhaan}} |- | 187 || [[User:Tarih|Tarih]] || [[Special:Contributions/Tarih|{{formatnum:1656}}]] || {{Permissions|Tarih}} |- | 188 || [[User:Xalima2005|Xalima2005]] || [[Special:Contributions/Xalima2005|{{formatnum:1655}}]] || {{Permissions|Xalima2005}} |- | 189 || [[User:ITPRO.UZ|ITPRO.UZ]] || [[Special:Contributions/ITPRO.UZ|{{formatnum:1649}}]] || {{Permissions|ITPRO.UZ}} |- | 190 || [[User:NabiyevaM|NabiyevaM]] || [[Special:Contributions/NabiyevaM|{{formatnum:1635}}]] || {{Permissions|NabiyevaM}} |- | 191 || [[User:Daniya71|Daniya71]] || [[Special:Contributions/Daniya71|{{formatnum:1630}}]] || {{Permissions|Daniya71}} |- | 192 || [[User:Bekwox|Bekwox]] || [[Special:Contributions/Bekwox|{{formatnum:1627}}]] || {{Permissions|Bekwox}} |- | 193 || [[User:Doniyorsher Juraev|Doniyorsher Juraev]] || [[Special:Contributions/Doniyorsher Juraev|{{formatnum:1626}}]] || {{Permissions|Doniyorsher Juraev}} |- | 194 || [[User:Djumanova|Djumanova]] || [[Special:Contributions/Djumanova|{{formatnum:1625}}]] || {{Permissions|Djumanova}} |- | 195 || [[User:Tahrirchiqiz|Tahrirchiqiz]] || [[Special:Contributions/Tahrirchiqiz|{{formatnum:1624}}]] || {{Permissions|Tahrirchiqiz}} |- | 196 || [[User:Zarifboyev|Zarifboyev]] || [[Special:Contributions/Zarifboyev|{{formatnum:1606}}]] || {{Permissions|Zarifboyev}} |- | 197 || [[User:Bigkhanm|Bigkhanm]] || [[Special:Contributions/Bigkhanm|{{formatnum:1593}}]] || {{Permissions|Bigkhanm}} |- | 198 || [[User:1rodakomilovna|1rodakomilovna]] || [[Special:Contributions/1rodakomilovna|{{formatnum:1593}}]] || {{Permissions|1rodakomilovna}} |- | 199 || [[User:Boboxonovna|Boboxonovna]] || [[Special:Contributions/Boboxonovna|{{formatnum:1581}}]] || {{Permissions|Boboxonovna}} |- | 200 || [[User:BasilLeaf|BasilLeaf]] || [[Special:Contributions/BasilLeaf|{{formatnum:1570}}]] || {{Permissions|BasilLeaf}} {{/end}} 8yqasntv1tttzbetlshcanx5nqgzl8l 0 3254 5997814 5972429 2026-04-17T08:13:31Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997814 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Temuriylar sulolasi | title = Koʻragoniylar | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur reconstruction03.jpg | tasvir_eni = 200px | alt = | izoh = Sulola asoschisi [[Amir Temur]]ning tiklangan yuz koʻrinishi | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Fayl:Timurid.svg|20px]] | moretext = | reign = 1370—1507 | reign-type = | coronation = | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = [[Boburiylar imperiyasi]] [[Fayl:Flag of the Mughal Empire.png|20px]] | moretext1 = | reign1 = 1526—1858 | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = <!-- succession4 to succession9 are also available --> | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | tugʻilgan_joyi = | vafot_sanasi = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | vafot_joyi = | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = | turmush_oʻrtogʻi = | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy = [[Barlos]]lar | house-type = | otasi = | onasi = | dini = [[Sunniy islom]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | modul = }} '''Temuriylar sulolasi''', oʻzini '''Koʻragoniy''' deb ham atagan, diniy jihatdan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]]<ref>Maria E. Subtelny, ''Timurids in Transition: Turko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Persia'', Vol. 7, (Brill, 2007), 201.</ref> sulola millat jihatidan esa turk [[Urugʻ|urugʻi]]<ref name="EI">B. F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref name="Britannica">''[[Encyclopædia Britannica]]'', „[http://www.britannica.com/eb/article-9072546/Timurid-Dynasty Timurid Dynasty]“, Online Academic Edition, 2007. (Quotation: „Turkic dynasty descended from the conqueror Timur (Tamerlane), renowned for its brilliant revival of artistic and intellectual life in Iran and Central Asia. … Trading and artistic communities were brought into the capital city of Herat, where a library was founded, and the capital became the centre of a renewed and artistically brilliant Persian culture.“)</ref><ref name="Columbia">{{Cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|title=Timurids|url=http://www.bartleby.com/65/ti/Timurids.html|edition=Sixth|publisher=[[Columbia University]]|location=New York City|accessdate=2006-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061205073939/http://bartleby.com/65/ti/Timurids.html|archivedate=2006-12-05}}</ref><ref>''[[Encyclopædia Britannica]]'' article: [http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world „Consolidation & expansion of the Indo-Timurids“], Online Edition, 2007.</ref>, fotix [[Amir Temur|Temur]] avlodidan boʻlgan. „Koʻragoniy“ soʻzi moʻgʻulcha „Kuragan“ soʻzining mahalliy turkiy xalq tilida oʻzgartirilgan shakli boʻlib, „kuyov“ maʼnosini bildiradi<ref>''A History of the Muslim World Since 1260: The Making of a Global Community'', by Vernon Egger, p. 193</ref>. Bu sulola tomonidan qoʻllangan sharafli unvon edi, chunki Temur [[Chingizxon|Chingizxonning]] bevosita avlodi [[Bibixonim|Saroy Mulkxonimga]] uylangan edi. Temuriylar sulolasi tarixda ikkita muhim [[imperiya]] – Eron, Iroq, Suriya va [[Markaziy Osiyo|Oʻrta Osiyoda]] joylashgan [[Temuriylar imperiyasi]](1370-1507) va Hindiston yarimorolida joylashgan Temuriy-Boburiylar imperiyasini tuzdilar(1526-1857). == Kelib chiqishi == Temuriylar sulolasining kelib chiqishi [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasining]] asoschisi<ref name="EI">B. F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Timur|encyclopedia=Columbia Encyclopedia|edition=Sixth|date=2005|url=http://www.bartleby.com/65/ti/Timur.html}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Consolidation & expansion of the Indo-Timurids|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world}}</ref> [[Chingizxon|Chingizxonning]] qoʻshinining qoldiqlari boʻlgan [[Barlos|Barlas]] nomi bilan mashhur [[Mongollar|turk-moʻgʻul]] qabilasiga borib taqaladi. [[Moʻgʻullarning Markaziy Osiyoni bosib olishi|Oʻrta Osiyoni moʻgʻullar bosib]] olgandan soʻng, barlaslar hozirgi [[Qozogʻiston|Qozogʻistonning]] janubiy qismidagi [[Chimkent|Chimkentdan]] [[Taraz]] va [[Olmaota|Olmaotagacha]] boʻlgan hududlarga joylashdilar, keyinchalik bu yerlar bir muddat ''[[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]]'' – fors tilida „Moʻgʻullar oʻlkasi“ nomi bilan mashhur boʻldi va ular bilan aralashib ketdi. Darajasi mahalliy [[Turkiy xalqlar|turk]] va [[Turkiy tillar|turkiy tilli]] aholi bilan boʻlgan, shuning uchun Temur hukmronligidan ancha oldingi davridayoq barloslar til va odatlar jihatidan butunlay turk edilar. == Hukmdorlar roʻyxati == === Temuriylar imperiyasi === {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:27%;" |Unvon nomi ! style="background:#f0dc82; width:25%;" | Shaxsiy ism ! style="background:#f0dc82; width:25%;" | Hukmronlik |- | colspan="3" style="text-align:center;" | Temur Chagʻatoy [[Chigʻatoy ulusi|xonligini]] Soyurgʻatmishxon bilan, soʻngra Sulton ''Mahmudxon'' bilan boshqargan. Uning oʻzi musulmon arabcha ''amir'' unvonini qabul qilgan. Mohiyatan xonlik tugatilib, [[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar saltanati]] mustahkam oʻrnatildi. |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /> <small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Amir Temur|Temur bek]]<br /><small>{{Nastaliq|تیمور بیگ گورکانی}} </small> | style="text-align:center;" | 1370-1405 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /><small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Pirmuhammad Mirzo|Pir Muhammad ibn Jahongir Mirzo]]<br /><small>{{Script/Nastaliq|پیر محمد بن جہانگیر میرزا}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1407 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /> <small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Xalil Sulton|Xalil Sulton ibn Mironshoh]]<br /> <small>{{Script/Nastaliq|خلیل سلطان بن میران شاہ}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1409 |- | style="text-align:center;" | ''Amir,Sulton'' | style="text-align:center;" | [[Shohrux Mirzo|Shohruh Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|شاھرخ میرزا}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1447 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /><br /><br /> ''Ulugʻ bek''<br /><br /> | style="text-align:center;" | [[Mirzo Ulugʻbek|Mirzo Muhammad Taragʻay]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا محمد طارق}}</small> | style="text-align:center;" | 1447-1449 |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar imperiyasining]] boʻlinishi |} {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:25%;" |Mavarounnahr ! style="background:#f0dc82; width:27%;" | Xuroson/Hirot/Fors/Iroq-i-Ajam |- | style="text-align:center;" | [[Mirzo Abdullatif|Abdal-Latif Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا عبداللطیف}}</small><br /><br /> ''Padarkush''<br /><small>(Ota qotili)</small><br /><br /> 1449-1450 yillar | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | [[Abdullo Mirzo|Abdulloh Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا عبد اللہ}}</small><br /><br /><br /> 1450-1451 | style="text-align:center;" | [[Abulqosim Bobur|Abulqosim Bobur Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر}}</small><br /><br /> 1451-1457 |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | Mirzoshoh Mahmud<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا شاہ محمود}}</small><br /><br /> 1457 |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | Ibrohim Sulton<br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ابراھیم میرزا}}</small><br /><br /><br /> 1457-1459 |- style="background:silver;" | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ابو سعید میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> <small>(Abu Said Mirzo koʻchmanchi [[Oʻzbekiston|oʻzbek]]<nowiki/>lar xoni [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxon]] ([[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxonning]] bobosi) yordamida Oʻrta Osiyodagi temuriylar hududlarining koʻp qismini qayta birlashtirgan boʻlsada), [[Jahonshoh]] boshchiligidagi [[Qora qoʻyunlilar davlati|qoraqoʻyunli turkmanlari]] bilan [[Eron|Eronni]] boʻlishishga rozi boʻldi, lekin [[Uzun Hasan]] qoʻl ostidagi [[Oq qoʻyunli|oqqoʻyunli turkmanlar]] avval Jahonshohni, keyin Abu Saidni magʻlub etib oʻldirishdi.</small> <small>Abu Said vafotidan keyin yana bir parchalanish davri boshlanadi.)</small><br /> 1451-1469 |- | style="text-align:center;" | ** ''Mavarounnahr ham boʻlingan'' | style="text-align:center;" | [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn Boyqaro]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|سلطان حسین میرزا بایقرا}}</small><br /><br />1469-''yil 1 hukmronligi'' |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | [[Yodgor Mirzo|Yodgor Muhammad Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا یادگار محمد}}</small><br />1470-yil (6 hafta) |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn Boyqaro]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|سلطان حسین میرزا بایقرا}}</small><br /><br /> 1470-1506 yillar ''2-hukmronligi'' |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shay]]<nowiki/>boniyxon boshchiligidagi Dashti qipchoq<nowiki/>[[Oʻzbeklar|-oʻz]]<nowiki/>[[Oʻzbeklar|beklar]]<nowiki/>i [[Hirot|Hirotni]] zabt etadilar |} * ''Abu Saidning oʻgʻillari u vafot etgandan soʻng Mavarounnahrdagi [[Fargʻona|Fargʻona,]] [[Samarqand]], [[Buxoro|Buxoroni]] va [[Hisor (Tojikiston)|Hisor]], [[Balx]], [[Kobul (shahar)|Kobulda]] hokimlik qila boshlashdi.'' {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:17%;" |Samarqand ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Buxoro ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Hisor ! style="background:#f0dc82; width:15%;" | Fargʻona ! style="background:#f0dc82; width:15%;" | Balx ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Kobul |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Sulton Ahmad Mirzo]]<br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان احمد میرزا}}</small><br /><br />1469-1494 yillar | style="text-align:center;" | [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umar Shayx Mirzo II]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|عمر شیخ میرزا ثانی}}</small><br /><br />1469-1494-yillar | style="text-align:center;" | [[Sulton Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> 1469-1495-yillar | style="text-align:center;" | Ulugʻbek Mirzo II<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|میرزا الغ بیگ}}</small><br /><br /><br /><br /> 1469-1502-yillar |- | style="text-align:center;" | [[Sultan Baysonqor Mirza bin Mahmud Mirza|Sulton Boysunqur Mirzo ibn Mahmud Mirzo]]<br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|بایسنقر میرزا بن محمود میرزا}}</small><br /><br />1495-1497 | style="text-align:center;" | [[Sultan Ali bin Mahmud Mirza|Sulton Ali bin Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان علی بن محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /> 1495-1500-yillar | style="text-align:center;" | [[Sultan Masud Mirza bin Mahmud Mirza|Sulton Masud Mirzo bin Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان مسعود بن محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> 1495 – ? | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br />1494-1497-yillar | style="text-align:center;" | [[Khusroe Shah|Xusravshoh]]<small><br /><br /><br /><br />{{Script/Nastaliq|خسرو شاہ}}</small><br /><br /><br /> ? – 1504 | style="text-align:center;" | [[Mukim Beg Arghun|Muqim bek]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|مقیم ارغون}}</small><br /><br /><br /><br /> ? – 1504 |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxon davri]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|محمد شایبک خان ازبک}}</small><br /><br /><br />1500-1501 | style="text-align:center;" | Jahongir Mirzo II<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|جہانگیر میرزا}}</small><br /><br /><br /><br />1497-1503-yillar | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br /> 1504-1504 |- | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxon davri]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|محمد شایبک خان ازبک}}</small><br /><br /><br /><br />1503-1504 | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br />1504-1511 |- style="background:thistle;" | colspan="6" style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br /> <small>(Hindistonni zabt etgunga qadar Boburning hukmronliklari bu davrdagidek keng koʻlamli boʻlmagan.</small> <small>U ham bobosi [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said Mirzo]] singari Eron shohi [[Shoh Ismoil Safaviy|Ismoil I]] koʻmagida Oʻrta Osiyodagi temuriylar hududini qayta birlashtirishga muvaffaq boʻldi. Uning hukmronliklari [[Kaspiy dengizi]] va [[Ural (oʻlka)|Ural togʻlaridan]] Gʻaznaning eng chekka chegaralarigacha choʻzilgan va [[Kobul (shahar)|Kobul]] va [[Gʻazna|Gʻaznini]] qamrab olgan; [[Kunduz (shahar)|Qunduz]] va [[Hisor (Tojikiston)|Hisor]] ; [[Samarqand]] va [[Buxoro]] ; [[Fargʻona|Fargʻona]] ; [[Toshkent]] va [[Sayrom|Sayram]])</small><br /><br /><br /><br />1511-1512 |- | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Ubaydullah Sultan|Ubaydulloh Sulton]] <small>{{Script/Nastaliq|عبید اللہ سلطان}}</small> boshchiligidagi qipchoq-[[oʻzbeklar]] Mavarounnaxr va Balxni qaytadan zabt etishdi.<br /><br /><br /><br /> 1512 | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br />1512-1530 yillar |- | colspan="6" style="text-align:center;" | Oʻrta Osiyodagi Temuriylar imperiyasi [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligi davrida]] yoʻq boʻlib ketdi. Biroq, temuriylar sulolasi 1526-yilda [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]] boshchiligida [[Hindiston|Hindistonni]] zabt etishga harakat qiladi va Hindistonda yana bir temuriylar davlatini barpo etadi. |} === Boburiylar – Hindistondagi Temuriylar === {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" !Emperor !Tugʻilish !Hukrmonlik davri !Oʻlim !Izohlar |- | style="width:125px;" |[[Zahiriddin Muhammad Bobur]] |1483 |1526-1530 |1530 |Onasi orqali Chingizxonning avlodi, otasi orqali Temur avlodi boʻlgan. Birinchi Panipat va Xanva janglaridagi gʻalabalaridan soʻng Hindistondagi Temuriy-Boburiylar imperiyasiga asos solgan. |- |[[Humoyun|Humoyun Mirzo]] |1508 |1530-1540 |1556 |Taxtga koʻtarilishida Sur imperiyasi humkdori Sher Shoh Suriy tomonidan yiqitildi. Shu sababli davlatni bir necha yillar Suriylar boshqardi. |- style="background:silver" |[[Shershoh|Shershoh Suri]]<nowiki/>y |1486 |1540-1545 |1545 |Humoyunni taxtdan qulatib, Sur imperiyasini boshqargan. |- style="background:silver" |[[Islomshoh Suriy]] |1507 |1545-1554 |1554 |Suriylar saltanatining ikkinchi va oxirgi hukmdori, oʻgʻillari Sikandar va Odilshoh Humoyunning qayta taxtga kelishi bilan hukmronlikka daʼvolari yoʻq qilindi. |- |[[Humoyun|Humoyun Mirzo]] |1508 |1555-1556 |1556 |Qayta tiklangan hukmronligi 1530-1540-yillardagi birinchi hukmronlik davridan koʻra birlashgan va samaraliroq edi, oʻgʻli Akbarga birlashgan imperiya qoldirdi. |- |[[Akbar Jaloliddin Muhammad|Akbar]] |1542 |1556-1605 |1605 |U va Bayramxon Ikkinchi Panipat jangida Xemu ustidan gʻalaba qozonishdi va keyinchalik Chittorgarh va Ranthambor qamalida mashhur gʻalabalarga erishdilar. U imperiyani ancha kengaytirdi va tarixda imperiyasining eng mashhur hukmdori sifatida eʼtirof etilgan, chunki u imperiyaning turli foydali qonunlarini oʻrnatgan. U Rajput malikasi Mariam-uz-Zamoniga uylandi va Jahongirning onasi boʻldi. Uning eng mashhur qurilish moʻjizalaridan biri Lahor qal’asi va Agra qal’asi edi<ref>{{Cite journal|last=Klingelhofer|first1=William G.|date=1988|title=The Jahangiri Mahal of the Agra Fort: Expression and Experience in Early Mughal Architecture|journal=Muqarnas|volume=5|pages=153–169|doi=10.2307/1523115|issn=0732-2992|jstor=1523115}}</ref>. |- |[[Jahongir]] |1569 |1605-1627 |1627 |Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi bilan birinchi aloqalarni oʻrnatdi. |- |[[Shoh Jahon|Shah Jahon]] |1592 |1628-1658 |1666 |Uning davrida Boburiy sanʼati va meʼmorchiligi oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Lahorda Toj Mahal, Juma masjidi, Qizil qal’a, Jahongir maqbarasi va Shalimar bogʻlarini qurdirgan. Oʻgʻli Avrangzeb tomonidan taxtdan agʻdarilgan. |- |[[Avrangzeb|Avrangzeb Olamgir]] |1618 |1658-1707 |1707 |U islom qonunlarini qaytadan joriy qildi va Fatvoyi Olamgiriyni taqdim etdi. U umrining soʻnggi 27 yilining asosiy qismini Maratha isyonchilari bilan urushda oʻtkazdi, uning fathlari natijasida imperiya hududi eng katta darajaga yetdi. Haddan tashqari chegaralari uzoqqa choʻzilgan imperiya mansabdorlar tomonidan nazorat qilingan va uning oʻlimidan keyin boshqaruvda qiyinchiliklar paydo boʻla boshlagan. U oʻzining xattotlik uslublaridan foydalangan holda Qurʼon nusxalarini koʻchirib yozgani maʼlum. |- |[[Bahodir-shoh I|Bahodir Shoh I]] |1643 |1707-1712 |1712 |Nazoratsiz qoʻzgʻolonlardan vayron boʻla boshlagan imperiyaga rahbarlik qilgan Boburiy imperatorlaridan birinchisi. Uning hukmronligidan soʻng, uning vorislari orasida yetakchilik fazilatlari yoʻqligi sababli imperiya doimiy ravishda tanazzulga yuz tuta boshladi. |- |[[Jahondar-shoh|Jahondor Shoh]] |1661 |1712-1713 |1713 |Bahodirshoh I ning oʻgʻli, otasi vafotidan keyin ukasi bilan boʻlgan jangda gʻalaba qozonib, taxtga chiqdi. |- |[[Farruh Siyyor|Farruh siyyor]] |1685 |1713-1719 |1719 |Uning davrida [[Sayyid aka-ukalar]] kuchaydi. 1717-yilda u ingliz Sharqiy Hindiston kompaniyasiga Bengaliyada bojsiz savdo huquqini beruvchi firmani berdi. Ammo Bengaliyaga tayinlagan odami taniqli Murshid Quli Xon bu kompaniyaning bojsiz savdo qilishini rad etdi. |- |[[Rafi-ul Darjat]] |1699 |1719 |1719 |  |- |[[Shah Jahan II|Rafi Ud-Daulat]](Shoh Jahon II) |1696 |1719 |1719 |  |- |Nikusiyar |1679 |1719 |1723 |  |- |Muhammad Ibrohim |1703 |1720 |1746 |  |- |[[Muhammad-shoh|Muhammad Shoh]] |1702 |1719-1720, 1720-1748 |1748 |Sayid aka-ukalarni yoʻq qildi. Marathalarning yana qayta paydo boʻlishiga qarshilik qilishga harakat qildi, ammo imperiya parchalana. 1739-yilda [[Nodirshoh]] bosqiniga uchradi. |- |[[Ahmad-shoh|Ahmad Shoh Bahodir]] |1725 |1748-54 |1775 | |- |[[Alamgir II|Olamgir II]] |1699 |1754-1759 |1759 |U vazir Imad-ul-Mulk va Maratha hamkori Sadashivrao Bhau ittifoqi tomonidan oʻldirilgan. |- |[[Shah Jahan III|Shoh Jahon III]] |1711 |1759-1760 |1772 |Imod-ul-Mulk yordamida imperator taxtiga oʻtirdi. Keyinchalik uni Marathalar taxtdan agʻdardi.{{Aniq manba kerak|date=April 2018}}<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=4j_VLlGqVSoC&q=mirza+jawan+bakht&pg=PA767|title=Mughal Empire in India: A Systematic Study Including Source Material|page=765|last=S.R. Sharma|isbn=9788171568192|year=1999}}</ref> |- |[[Shah Alam II|Shoh Alam II]] |1728 |1759-1806 |1806 | |- |[[Akbar-shoh II|Akbar Shoh II]] |1760 |1806-1837 |1837 |Uchinchi Angliya-Maratha urushida Marathalar magʻlubiyatga uchraganidan keyin u britaniyaliklar tomonidan qoʻllab-quvvatlandi, u shu paytgacha Boburiy taxtining himoyachisi edi. |- |[[Bahodir-shoh II|Bahodir Shoh II]] |1775 |1837-1857 |1862 |Oxirgi Boburiy imperatori 1858-yilda Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi tomonidan taxtdan agʻdarilgan va 1857-yilgi urushdan soʻng, kompaniya qoʻshinlari qoʻliga tushganidan keyin Birmaga surgun qilingan. Uning oʻlimi Temuriy-Boburiylar sulolasining tugashini anglatadi, lekin oilaning emas. |} [[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]] [[Turkum:Turkiy sulolalar]] [[Turkum:Temuriylar sulolasi]] '''Temuriylar''', Temuriylar davri – oʻrta asrlarda sohibqiron Amir Temur asos solgan markazlashgan buyuk saltanatni idora etgan sulola. Temuriylar davlati hududi shimolda Ili daryosi va Xorazm (Orol) dengizidan janubida Fors qoʻltigʻiga qadar, sharqda Xitoy va Hindistondan gʻarbda Trabzun (Qora dengiz)ga qadar ulkan maydonni qamragan. Davlat tuzilishi, qonun va qoidalari jihatidan Temuriylar davlati musulmon Sharqida oʻrta asrlarda hukm surgan davlatlardan katta farq qilmasada, ammo uning boshqaruv tizimi Turkiston va Movarounnahr davlatchiligining asriy anʼanalari, saltanatga kirgan mamlakatlar bilan madaniy aloqalar asosida yangi tartib va qoidalar bilan takomillashtirilgan. Markazlashgan davlat tepasida: Temur ibn Taragʻoy Bahodir (1370—1405); [[Shohrux Mirzo|Shohrux ibn Temur]] (1409—47); [[Mirzo Ulugʻbek|Ulugʻbek ibn Shoxrux]] (1447—49); [[Abu Said (Temuriy)|Abu Sayd ibn Sulton Muhammad]] (1458—69);Movarounnahrda (poytaxti Samarqand): [[Xalil Sulton]] (1405—09); [[Mirzo Ulugʻbek]] (1409-49); [[Mirzo Abdullatif]] (1449-50); [[Abdullo Mirzo]] (1450—51); [[Abu Said (Temuriy)|Abu Sayd ibn Sulton Muhammad]] (1451—69); [[Sulton Ahmad Mirzo]] (1469—94); [[Sulton Mahmud Mirzo]] (1494—98); [[Sulton Ali Mirzo]] (1498-1500). Xurosonda (poytaxti Hirot): Shohrux (1396-1447); Ulugʻbek (144749); Abulqosim Bobur (1449—57); Shoh Mahmud Mirzo (1457); Abu Savd ibn Sulton Muhammad (1458—69); Yodgor Mirzo (1470), [[Husayn Boyqaro]] (1470— 1506); Badiuzzamon ibn Sulton Husayn (1506—07); Muzaffar Mirzo (150607). Siyosiy hayot. Nigʻoyatda kengayib ketgan davlat Amir Temur vafotidan soʻng vorislar oʻrtasidagi nizolar natijasida zaiflasha boshladi. 1405-yilning 16-mart kuni Mironshohning oʻgli Xalil Sulton Samarqandni egallab, oʻzini Movarounnahrning hukmdori deb eʼlon qiladi. Oqibatda shahzoda, amir va viloyat noiblarining noroziligi kuchayib, isyon va galayonlar koʻtariladi. Dastavval Fargʻonada Xudoydod bilan Shayx Nuriddin Xalil Sultonga qarshi qoʻzgʻalib, Oʻratepa va Fargʻonani egallab oldi. Bu davrda Xurosonda Shohrux, Balx, Gʻazni va Qandahorda Pirmuhammad; Gʻarbiy Eron va Ozarbayjonda Mironshohnnng oʻgʻillari Umar Mirzo va Abubakr Mirzo qokimi mutlaq boʻlib oladilar. Turkiston, Sabron, Oʻtror, Sayram viloyatlari amir Berdibekning tasarrufiga oʻtadi, [[Oltin Oʻrda]] amirlaridan Idiku Xorazmni zabt etadi. 1405 – 08 yillarda Balx, Xuroson, Seyiston, Kermon va Ozarbayjonda temuriy shahzoda va ayrim amirlarning birinketin koʻtarilgan gʻalayonlari kuchayib ketadi. Valiahd Pirmuhammad bunday gʻalayon va fitnaning qurboni boʻladi (1407-yil 22-fevral). 1408-yil 22-aprel kuni qoraqoʻyunli turkmanlarning yetakchisi Qora Yusuf bilan boʻlgan jangda Mironshoh halok boʻlib, Ozarbayjon va Iroq viloyatlari temuriylar qoʻlidan ketadi. 15-asrning 20y.larida bu ulkan mamlakat 2 davlatga boʻlingan edi. Ulardan biri Amudaryodan janubida joylashgan boʻlib, uni Shohrux boshqargan (markazi Hirot sh.) edi. Ikkinchisi esa, Amudaryodan shimolida – Movarounnahr va Turkistonda vujudga kelib (poytaxti Samarqand sh.) uni Oʻlugʻbek idora etgan edi. Ulugʻbek otasi Shohruxning koʻmagi bilan avval (1413) Xorazmni, soʻngra (1415) Fargʻona va Qashgʻarni oʻz tasarrufiga olib, davlatining gʻarbiy va sharqiy chegaralarining xavfsizligini taʼminlagan bulsada, ammo uning shim. va shimoli-sharqiy tomonlari xavotirli edi. Shu boisdan 15-asrning 30—40y.lari otasi Shoxrux bilan birga Dashti Qipchoqda Abulxayrxon bilan kurash olib borishiga toʻgʻri keladi. Chunki koʻchmanchi chorvadorlar Movarounnahrning viloyatlariga muttasil bostirib kirar va oʻtroq aholini gʻorat qilar edi. Movarounnahrni idora etishda, ayniqsa, tashki siyosatda Ulugʻbek T. ning bosh hukmdori Shogʻruxning irodasini izchil amalga oshiradi. Tashqi va ichki siyosatga aloqador har qanday masalani u otasi bilan maslahatlashib va kelishib, uning rozirizoligi bilan hal etgan. Shohrux 1447-yil 12-mart kuni nevarasi Sulton Muhammad isyonini bostirish vaqtida Ray viloyatida olamdan oʻtadi. Shohrux vafotidan soʻng, Xuroson va Movarounnahrda temuriy shahzodalar oʻrtasidagi nizolar yana avj oladi. Bu kurash oqibatida zamonasining mashhur olimi va hukmdori Mirzo Ulugʻbek 1449-yil 27-oktabrda 55 yoshida Samarqand yaqinida fojiali suratda halok boʻladi. Ulugʻbek Movarounnahrni 40 yil (1409—49) idora etdi. Bu davrda mamlakatning siyosiy hayotida keskin kurash davom etganligiga qaramay, u shiddatli harbiy yurishlar uyushtirishga intilmadi. Aksincha, u oʻz davlatini mustahkamlashga, mamlakat birligini saqlab qolishga va madaniy hayotni koʻtarishga harakat qildi. Ulugʻbek fojiasidan soʻng, [[hokim]]<nowiki/>iyatga bir vaqtning oʻzida Samarqandda Ulugʻbekning kuyovi Abdullo Mirzo, Buxoroda esa Mironshohning nabirasi Sulton Abu Saidlar podshoh qilib koʻtariladi. Abdullo Mirzo mamlakatda barqarorlikni tiklash uchun barcha choralarni koʻradi, ammo T. taxtida uzoq vaqt oʻtira olmaydi. Avval u. amakivachchasi Abu Sayd bilan, soʻngra qarindoshi Alouddavla bilan kurashadi. Muhorabada ittifoqchilar gʻalaba qozonadi. Abdullo Mirzo jangda halok boʻladi. Abu Said Abulxayrxon yordamida Samarqandni egallab, Movarounnahrga hokim boʻlib qoladi. Temuriylar saltanatining Xuroson qismi bu davrda Shohruxning nabirasi Abulqosim Bobur tasarrufida edi. 1457-yilgacha u Xurosonni oʻz qoʻlida tutib turadi. Har ikkala davlat oʻrtasida nizo kuchayib bordi. Yozma manbalarda qayd etilishicha, Xurosonda boshboshdoqlik avj olib, u boʻlaklarga boʻlinib keta boshladi. 1457-yilda Abulqosim Bobur vafot etgach, Abu Said Hirot shahrini egallab, saltanatning har 2 qismini birlashtiradi. Bu davrda [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn]] (Umarshayxning nabirasi) Xorazmni egallab oladi. 1469-yil bahorida Abu Said (Ozarbayjon, Gʻarbiy Eron va Iroqqacha boʻlgan viloyatlarni egallab turgan) oqqoʻyunli turkmanlarga qarshi yurish qiladi. Mugʻon (Ozarbayjon) choʻlida Uzun Hasan bilan boʻlgan jangda Abu Said halok boʻladi. Otasining oʻlimidan soʻng, Abu Saidning vorislari Sulton Husayn bilan toʻqnashmay Movarounnahrga qaytadilar. 1469-yilning 24 martida Sulton Husayn Xuroson hokimi sifatida Hirotning taxtini egallaydi. Natijada Temuriylar saltanati yana 2 mustaqil qismga boʻlinib ketadi. Movarounnahrda Abu Saidning oʻgʻillari Sulton Ahmad Mirzo, Sulton Mahmud Mirzo va Sulton Ali Mirzo hokimlik qiladi. Bu davrda Movarounnahr ham oʻzaro ixtilofdagi shahzodalar va mulkdor zodagonlarning viloyat hokimliklariga boʻlinib ketadi. Mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy hayotida sufiylik taʼlimotining yirik namoyandalari, xususan Xoja Ahrornmng taʼsiri kuchayadi, hatto u siyosiy hayotda ham muhim rol oʻynay boshlaydi. Mas., mamlakat urush xavfi ostida qolib, elyurt boshiga ogʻir tashvishlar tushgan paytda Xoja Ubaydulpogʻ Ahror bir necha bor uni bartaraf qilishga jonbozlik koʻrsatadi. Sulton [[Husayn Boyqaro]] idora qilgan davlat Sharqiy va Shimoliy Eron viloyatlari va Xorazmni birlashtirgan edi. U Temuriylar sulolasining qariyb 40 yil hukm surgan soʻnggi yirik saltanati boʻlib, unda siyosiy vaziyat osoyishta emas edi. Xurosonda betoʻxtov davom etgan oʻzaro urushlarga, shahzoda va amirlarning boshboshdoqligiga qaramay mamlakat aholisining turmush tarzi va madaniy hayoti Movarounnahrdagiga nisbatan yuksakroq edi. Ammo mamlakatning siyosiy hayotida kuchayib borayotgan keskinlik ichki munosabatlarda tobora taʼsiri ortib borayotgan [[Dashti qipchoq]] oʻzbeklarining Movarounnahrda hokimiyatni qoʻlga olishini hamda Temuriylar sulolasining zaiflashuvini yanada tezlashtirdi. == Davlat boshqaruvi == Temuriylar saltanatida avval hokimi mutlaq – Amir Temur, soʻngra esa uning vorislari bevosita hukmronlik qilishgan. Saltanatni devonbegi – bosh vazir boshliq 7 vazirlikdan iborat arkoni davlat – Vazirlik mahkamasi boshqargan. * Ulardan 1-si – mamlakat varaiyat vaziri. U viloyat va tumanlardan toʻplanadigan hosil, soliqoʻlponlar va mamlakat obodonligi bilan shugʻullangan. * 2si – vaziri sipoh, yaʼni harbiy ishlar vaziri. U navkarlarning taʼminoti (maoshi, oziq-ovqat va qurolyarogʻlari) bilan shugʻullangan. * 3si – tijorat (savdo) vaziri edi. U tashqi savdo boji tam/a, chorvachilikdan toʻplanadigan za kot, egasiz qolgan molmulklarning tasarrufi, meros va merosxoʻrlar kabi masalalar bilan shugʻullangan. * 4si – saltanatning moliya ishlari vaziri boʻlib, davlat xazinasining kirimchiqimlarini boshqargan. * Chegara viloyatlari va tobe mamlakatlar boshqaruvini nazorat qilish uchun maxsus 3 ta vazir tayin etilgan. Ular mazkur viloyat va mamlakatlardan davlat xazinasiga tushadigan daromadlarni nazorat qilgan. Oʻz navbatida bu 3 vazir saltanatning „xolisa“ deb yuritilgan bosh nazorat hayʼatini tashkil etgan. Bu 7 vazir devonbegiga boʻysungan va u bilan maslahatlashib davlatning moliyaviy ishlarini amalga oshirganlar. Yozma manbalardan maʼlum boʻlishicha, Amir Temur va T. hukmronligi davrida saltanat devonxonasida Amir Dovud, Jaloluddin Firuzshoh, Gʻiyosuddin Shohmalik, Alouddin Alika Koʻkaldosh va Alisher Navoiydek dono devonbegilar bu oliy mansabda faoliyat koʻrsatganlar, mamlakatni obodonligi yoʻlida beqiyos xayrli ishlarni amalga oshirganlar. Devonxona qoshida arzbegi, sadri aʼzam, shayxulislom va ahdos qozisi kabi lavozimlar mavjud boʻlgan. Arzbegi fuqaro va sipohiylardan tushadigan arzu shikoyatlar hamda mamlakatdagi ahvol toʻgʻrisida maʼlumot toʻplash va bu borada oliy dargohga axborot berib turish kabi vazifalarni bajargan. Sadri aʼzam – bosh sadr mamlakatdagi barcha vaqf xoʻjaliklarini nazorat qilgan; davlat hamda yer egalari tomonidan vaqf qilingan yerlar va mulklarni kayd etgan va vaqfnomalar tuzib ularni qonunlashtirgan. Shayxulislom aholining turli ijtimoiy tabaqalari oʻrtasida shariat ahkomlari va islom aqidalarining bajarilishini nazorat qilgan. Davlatning bosh qozisi – qozi ulquzzot „ahdos qozisi“ nomi bilan yuritilib u fuqaro ishlari bilan shugʻullangan. Saltanat mahkamasida kirimchiqimlarni qayd etuvchi maxsus munshi – kotib faoliyat koʻrsatgan. Mamlakat maʼmuriy jihatdan ulus, viloyat va tumanlarga boʻlinib, ular hokim, noib va tuman boshilar tomonidan boshqarilgan. Ularning aksariyati harbiy – amirlardan iborat edi. Har bir shahar va viloyatning moliya devoni, qozisi, muftisi, mutavallisi va muxtasibi boʻlgan. Lashkarlar uchun hatto maxsus qoziyi lashkar tayin etilgan. Har bir shahar va qalʼalarda qutvol (komendant) tayinlanib, unga shahar va qalʼa istehkomlarini taʼmirlash va ularning mudofaasi yuklangan. Fath etilgan viloyat va hududlar temurzodalar va xizmat koʻrsatgan amirlarga suyurgʻol tarzida inʼom qilinib, ular orqali boshqarilgan. Masalan, Amir Temurning toʻngʻich oʻgʻli Jaxrngirga Balx viloyati; Umarshayxga Fors viloyati; Mironshohga Ozarbayjon, Iroq va Armaniston; Shohruxga Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston berilgan. Garchi uluslar markaziy hukumatga itoat etsalarda, ammo ular maʼlum darajada mustaqil edilar. Ularda alohida devonxona, qoʻshin boʻlib markaziy hukumatga tobelik xirojining bir qismini Samarqandga yuborish va oliy hukmdor harbiy yurishlarida oʻz qoʻshini bilan qatnashish yoki talab etilgan sonda askar yuborishdan iborat edi. Suyurgʻolga ega boʻlgan viloyat hokimlari – shahzodalar oʻz uluslarida iloji boricha mustaqil hukmronlik qilishga intilgan. Markaziy hokimiyat esa, vaziyat jiddiylashgandagina ularning ichki ishlariga aralashgan. Shubhasiz suyurgʻol asosida shakllangan mulkchilik boshqaruv tartibining kuchayishi viloyatlar mavqeining oshishiga olib kelgan va ichki nizolarni keltirib chikargan. T.davrida oʻrta asr yirik mulkdorlari davlat tayanchi boʻlib, maʼmuriy jihatdan uning takomillashuviga suyurgʻolning keng tarqalishi jiddiy toʻsqinlik qilgan. Elyurtni boshqarishda harbiy kuchning ahamiyati katta boʻlgani tufayli uning takomiliga aloxida eʼtibor berilgan. Amir Temur amir va amir ulumaro – bosh amir kabi yuqori darajali harbiy unvonlar joriy etgan, qoʻshin boshliqlarini tanlash va ularni tarbiyalash, lashkariy qismlar va ularning joylashish tartibi, navkar va sarbozlarning qurollanishi hamda ularning intizomi masalalariga nihoyatda ahamiyat bergan (qarang Temuri[[ylar harbiy sanʼati]]). Davlatni boshqarishda qurultoy va kengashlar oʻtkazish alohida oʻrin tutgan. Sharafuddin Ali Yazdiyning yozishicha, Amir Temur tomonidan Qarshi, Samarqand, Qorabogʻ va boshqa joylarda oʻtkazilgan qurultoy va kengashlarda shahzodalar, davlat maʼmurlari, harbiy boshliqlar, ulamolar va mulkdor zodagonlarning vakillari qatnashgan. Ularda mamlakatning iqgisodiy va siyosiy axvoliga oid masalalar muhokama etilib, qarorlar qabul etilgan va tadbirlar belgilangan. Mas., 1403-yilda Kavkazning Baylaqon shahrida chakirilgan kengashga olimu fuzalolar taklif etilgan. Ulardan mamlakatni boshqarishda, xususan, uning obodonligi yoʻlida amalga oshiriladigan xayrli ishlar – jamoat binolari va inshootlar qurilishlarida oʻz maslahatlari bilan koʻmak berishlari soʻralgan. T.davrida oʻtkazilgan qurultoy, kengash, shohona qabullar va dabdabali saroy marosimlariga oʻrta asrlar davlatchiligining oʻziga xos anʼanalari mujassam etilgan. Tantanali izdahom tartibiyu qoidalaridan tortib, aʼyonlarning toʻyona libosu oʻrinlarigacha eʼtibor berilgan. Masalan, pacmiy marosimlarda amir ulumaro, beklar begilar, amirlar, noʻyonlar, sardorlar, ulus, tumonot va qoʻshunot amirlari, shuningdek, mingboshilar, yuzboshilar mansab va martabalariga qarab hukmdorning soʻl tomonidan; sayyidlar, qozilar, ulamo, fuzalo mashoyix, ulugʻ va oliy tabaqadagi kishilar oʻng tarafidan oʻrin olganlar. Devonbegi va vazirlar – taxt roʻparasidan, kalontarlar (shahar hokimlari), kadxudolar (qishloq oqsoqollari) vazirlarning orqasidan joy olgan. Bahodurlar, qilichboz yigitlar – taxt orqasida, uning oʻng tarafidan, qorovullar esa, taxt orqasining chap tarafidan oʻrin olishgan. Amir Temur hayotlik davridayoq davlatni boshqarish uslubiga bagʻishlangan maxsus asar yaratilib, u „Temur tuzuklari“ nomi bilan shuhrat topgan. Unda davlatni boshqarishda kimlarga tayanish, toju taxt egalarining tutumi (yoʻnalishi) va vazifalari, vazir va qoʻshin boshlikdarini saylash, sipoxlarning maoshi, mamlakatni idora etish tartibi, davlat arboblari va qoʻshin boshliqlarining burchi va vazifalari, amirlar, vazirlar va boshqa mansabdorlarning toju taxt oldida koʻrsatgan alohida xizmatlarini taqdirlash tartibi va boshqa bayon etiladi. Shunday qilib, T.da davlat tuzilishi, qonunqoidalarni tartibga solish bilan bir katorda, oliy dargoh hayoti bilan bogʻliq anʼanalar ham qaror topgan. == Mamlakat obodonligi. == Amir Temur va T. mamlakat mustaqilligi, elyurt osoyishtaligi va uni obod etishga katta ahamiyat berdilar. Bu davrda Chingizxon hujumi va moʻgʻullarning betoʻxtov bosqinlari oqibatida vayronaga aylangan Samarqand, Buxoro, Termiz, Marv, Banokat (Shohruxiya) kabi qad. shaharlar, kdlʼa va istehkomlar qayta tiklandi, yaʼni shaharlar va qishloqlar qad koʻtardi. Markaziy shaharlar va ularning tevarak atrofida kurkam maʼmuriy, maʼrifiy va jamoat binolari, suv inshootlari qurilib, bogʻu boʻstonlar barpo etildi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Daryo va soylardan yirik sugʻorish tarmoqlari qazib chiqarilib, minglab gektar qoʻriq va boʻz yerlar oʻzlashtirildi, sugʻorma dehqonchilik maydoni kengaytirildi. Soliq tizimining tartibga solinishi bilan mamlakat iktisodiyotining asosi boʻlgan dehqonchilik, hunarmandchilik hamda ichki va tashqi savdo rivojlandi. Sohibqiron Kesh shahriga alohida eʼtibor berib, uni Turkiston diyorining maʼnaviy markaziga aylantirishga harakat qiddi. Bu shahar „Qubbat ulilm valadab“ („Ilm va adabning gumbazi“) deb yuritildi. Samarqand saltanat poytaxtiga aylantirilgach, unda Isfahon, Sheroz, Xalab, Xorazm, Buxoro, Nasaf va Keshning meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar (Boʻstonsaroy, Koʻksaroy), masjidlar, maqbara va xonaqohlar qurildi. 1403—04 yillarda Samarqandda boʻlgan Ispaniya elchisi Rui Gonsales de Klavixo Amir Temurning olib borayotgan binokorlik ishlaridan hayratda qolgan. 14-asrning oxiri – 15-asrlarda Samarqandda kurkam va muhtasham binolardan tashqari, turlituman hunarmandlar mahallalari yuzaga keldi. Klavixoning yozishicha, hunarli birorta kishining Movarounnahrni tark etishiga yoʻl qoʻyilmagan. Aksincha, Amir Temurning amri bilan Damashqning eng mohir toʻquvchilari, Xalabilaning mashhur paxta yigiruvchi va Anqaraning movut toʻquvchilari, Turkiya va Gurjistonning zargarlari, xullas, kasbhunar sohasida qaysi shaharda nom chiqargan hunarmand boʻlsa, SamarqaNdga koʻchirilib kelingan. Shaharda turli mazhab va dinlardagi kishilar yashagan. Amir Temurning obodonchilik faoliyati anʼanaga aylanib, uning vorislari tomonidan davom ettirilgan. Temuriy shahzodalar, nufuzli amiru vazirlar, viloyat va ulus hokimlari, hatto ayrim malikalar oʻz shaxsiy mablagʻlarining kattagina qismini masjidu madrasalar, xonaqohu shifoxonalar, hammomu bozorrasta (chorsu)lar, rabotu karvonsaroilar, suv inshootlariyu bogʻrogʻlar barpo etishga sarf qilganlar. Masjid va madrasalar, shifoxona va xonaqoxlarning sarfu xarajati uchun ekin maydonlari, tegirmon, objuvoz, moyjuvoz va doʻkonlar vaqf etilib, mudarrisu talabalarga dahʼyak (maosh) belgilangan. Hirot, Mashhad, Balx va Marv sh.lari va qasabalarining obod etilishida Shohrux Mirzo hamda Ulugʻbekning onasi Gavharshod begimshsht hissalari katta boʻlgan. Masalan, 1410-yil Hirotda 2 Madrasa, xonaqoh va hashamatli saroy bino qilingan. Hirotning Saripuli Injil mavzeida 1432-yilda qad koʻtargan Madrasa, Mashhadning Jome masjidi Gavharshod begimning nomi bilan bogʻliq. Ushbu madrasalar qurilishiga Qavomuddin meʼmor Sheroziy boshchilik qilgan. Shayx Shahobuddin ibn Shayx Ruknuddin madrasaga bosh mudarris qilib tayinlangan. 15-asrda Movarounnahrda, xususan, Samarqand, Buxoro, Xoʻjand, Toshkent va boshqa shaharlarda binokorlik ishlariga, ayniqsa, Mirzo Ulugʻbek katta ahamiyat bergan. Uning davrida Madrasa, masjid, xonaqoh, hammom, sardoba va karvonsaroilar qad koʻtargan. Qabriston va ziyoratgoxlar obod etilgan. Bu davrda shahar obodonchiligi, xususan, meʼmorligi rivoj topgan. Samarqand Registoni qayta rejalashtirilib, unda Madrasa, 210 gumbazli Koʻkaldosh jome masjidi, karvonsaroy, Muqatta masjidi, Mirzoiy hammomi qad koʻtargan. Bu ulkan va noyob qurilishlar orasida 15-asrning 20 yillarida Samarqandda bino qilingan Ulugʻbek rasadxonasi alohida oʻrin tutadi. 15-asrda Xuroson shagʻarlari, ayniqsa, uning poytaxti Hirotning obod etilishi sulton [[Hu[[sayn Boyqaro]] va uning vaziri Alisher Navoiy nomlari bilan bogʻliq. Xurosonda, xususan, Hirot va uning tevarak atrofida Navoiy va uning safdoshlari tashabbusi bilan 300 dan ortiq jamoat binolari (masjid, Madrasa, maqbara, xonaqoh, hammom, shifoxona, saroy, koʻshk, istirohat bogʻlari, rabotlar) hamda sugʻorish inshootlari (hovuz, koʻprik, band – suv omborlari) barpo etilgan. Qurilishlarning aksariyati Navoiyning bevosita homiyligi bilan yoki uning mablagʻiga amalga oshirilgan. Xondamirning yozishicha, Navoiy 52 rabot, 19 hovuz, 16 koʻprik, 9 hammom va bir nechta Madrasa, masjid, shifoxona va xonaqohlar qurdirgan. Movarounnahr va Xurosonning T. davri binokorligida shifoxonalar, hammomlar va istirohat bogʻlari alohida oʻrin tutadi. Bunday inshootu istirohat maskanlari Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharqsa 8—9-asrlardayoq qad koʻtarib, 15-asrda esa Samarqand, Buxoro, Gurganj, Toshkent, Marv, Hirot, Gʻazna, Ray, Hamadon va Isfahon kabi Sharqning nufuzli shaharlarida barpo etilgan. Mana shunday shifoxonalardan biri temuriy malikalardan Mulkat ogʻo tomonidan qurilgan Dor ushshifoga mavlono Darvishali bosh hakim etib tayinlangan. Barcha muolaja ishlari unga topshirilgan. Shifoxonalarda maxsus dorixonalar boʻlib, doripazlar bemorlar uchun doridarmonlar tayyorlab berganlar. Bu davrda Hirot Dor ushshifosi, ayniqsa kahhollari (okulist) gʻoyat shuhrat topgan. Navoiyning inoyati bilan yetishib chiqqan Gʻiyosuddin Muhammad, Nizomuddin Abdulhay, Darvishali, Muhammad Yusuf, Abdulhay Tuniy, Muhammad Muʼin kabi mashhur tabiblar uzoq vaqt faoliyat koʻrsatganlar. Umuman, Navoiyning homiyligida 12 ming tolibi ilm, olim, tabib, shoir, muzahhib, musavvir, zargar, duradgor va binokorlar kamol topgan. Saltanatda hukm surgan nisbatan barqarorlik, yirik shahar va viloyatlarda amalga oshirilgan obodonchilik, sugʻorma dehqonchilikning kengayishi bilan mamlakatning iqtisodiy hayotida muhim oʻrin tutgan hunarmandchilik va tovarpul munosabatlari rivoj topgan. Ilk oʻrta asrlarda shakllangan 3 qism (ark, shahriston va rabod)li voha shaharlari kengayib, koʻp darvozali yagona mudofaa devori bilan oʻralgan yangi qiyofadagi yirik va gavjum shaharlar qad koʻtargan. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Toshkent, Kesh(Shahrisabz), Shohruxiya, Termiz, Nasaf va Axsikat kabi shaharlar oʻzining topografik qiyofasi, aholisining kasbikori, ichki va xalqaro tashqi tijorati bilan oʻrta asrlar Sharqining namunali hunarmandchilik va gavjum savdo markazlariga aylangan. Hunarmandchilikning turli tarmoklari rivoj topib, shaharlarning tarixiy topografiyasi tubdan oʻzgargan. Ularda hunarmandchilik mahallalarining soni ortib, guzar, koʻchakoʻy, bozor rastalari, toqu ravok, li, gumbazli timlar —chorsular qad koʻtargan. Koʻpgina yirik shaharlarda „zargaron“ („zargarlik“), „misgaron“, „suzangaron“(„ignasozlik“), „sovutsozon“, „sangtaroshon“ („toshtarovchi“), „shishapazon“, „charmgaron“(„koʻnchilik“) kabi maxsus hunarmandchilik mahallalari tashkil topgan. Hunarmandchilik sohasida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik va binokorlik yetakchi oʻrin tutgan. Samarqandda, ayniqsa, qogʻoz ishlab chiqarish. alohida ahamiyat kasb etgan. Shahar yaqinida Obirahmat anhori sohilida qogʻoz ishlab chiqariladigan maxsus objuvozlar va korxonalar joylashgan (qarang [[Noshirlik]]). == Tashqi savdo va pul munosabatlari == Xitoydan Oʻrta dengiz boʻylari tomon yoʻnalgan qad. karvon yoʻli kesib oʻtgan yuyat ulkan hududda yagona saltanatning barpo etilishi bilan bu xalqaro muloqot yoʻlida T. shubhasiz sarbonlik qilish imkoniga ega boʻlishgan. Ular savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashga, Sharq va Gʻarb mamlakatlariaro savdo va elchilik aloqalarini har tomonlama kengaytirishga jiddiy eʼtibor berishgan. T.davrida Xitoy, Hindiston, Tibet, Oltin Oʻrdaga tobe Rusiya, Volga boʻyi, shuningdek, jan. Sibir bilan muntazam savdosotiq qilingan. Xitoydan, asosan, shoyi, chinni, gavhar va mushk; Hindistondan ip mato, nil(boʻyoq), muskat yongʻogʻi, qalampirmunchoq, dolchin va anbar; Rusiya va Sibirdan qimmatbaho moʻyna, teri va mum olib kelinardi; Yevropadan gazmollar, movut va koʻpgina boshqa tovarlar keltirilgan. Samarqanddan chet mamlakatlarga: boʻz, duxoba, shoyi gazlama, qogʻoz, quruq meva, guruch, paxta va kalava (yigirilgan ip) va boshqa chiqarilgan. Tashqi savdoni kengaytirishda T.ning turli mamlakatlar bilan olib borgan elchilik aloqalari muhim ahamiyatga ega boʻlgan. 15-asrning 20— 40y.larida Shohrux va Ulugʻbek idora etgan davlatlar bilan Xitoy, Tibet va Hindiston oʻrtasida muntazam elchilar almashib turilgan. 1418-yilda Ardasher boshliq Shoxrux elchilari katta karvon bilan Xitoyda boʻlgan. 1419-yilda esa, bunga javoban Li Di va Jong Ku Xitoydan Samarqand va Hirotga elchi boʻlib kelganlar. 1420-yil Shohrux va Ulugʻbek 530 nafarli elchilik karvonini Xitoyga joʻnatishgan. Shohrux elchilariga Shodixoja bilan amir Koʻkcha, Ulugʻbek elchilariga esa Sultonshoh bilan Muhammad baxshi boshchilik qilgan. Bu davrda T. Tibet va Hindiston bilan ham elchilik munosabatlarini oʻrnatishgan. 1421-yil Tibetdan Buxoro va Samarqandga elchilar kelgan. 1441—42 ylarda Shohrux Hindistonga Bijayanagar saroyiga tarixchi Abdurazzoq Samarqandiy boshliq elchilarni yuboradi. U Kermon, Hurmuz va Fors qoʻltigʻi orqali Hindistonga qilgan sayohatini yozib qoldirgan. 14-asrning oxiri va 15-asrning 1yarmida T. davridagi iqtisodiy taraqqiyotga (hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo) mamlakatda oʻtkazilgan pul islohotlari turtki boʻlgan. Dastlab, Amir Temur, soʻngra ayrim T. mamlakatda yagona pul birligini joriy etishgan. Amir Temur vazni 6 g li „tanga“ va 1,5 g li „miri“ deb yuritiladigan 2 xildagi kumush tangalarni zarb etgan. Bu kumush tangalar Suyurgʻatmishxon va Sulton Mahmudxon nomlari bilan Movarounnahr, Xuroson, Eron, Ozarbayjon va Iroqning 40 dan ortiq yirik shaharlarida chiqarilgan. Shohrux Astrobod, Buxoro, Dom/on, Isfahon, Kushoniya, Kermon, Qum, Nishopur, Marv, Samarqand, Sabzavor, Sultoniya, Tabriz, Xorazm, Hirot, Sheroz va boshqa shaharlarda oʻz nomi bilan kumush tangalar zarb etib, pulning ichki savdodagi muomalasini tartibga solgan. Bu borada 1428-yilda Ulugʻbek oʻtkazgan fulusiy (mis) pullar islohoti ayniqsa katta ahamiyat kasb etgan. Mehnatkash aholini ichki chakana savdoga kengroq jalb etish maqsadida Ulugʻbek mahalliy hokimiyatning yengil vazndagi barcha chaqa pullarini man etgan. Bir vaqtning oʻzida u Buxoro, Samarqand, Qarshi, Termiz, Toshkent, Shohruxiya va Andijonda zarbxonalar barpo qilib, bir xil vazndagi salmokdor fuluslar zarb ettirib, muomalaga chiqargan. Xalqoʻrtasida Ulugʻbekning chaqalari „fulusi adliya“, yaʼni „adolatli chaqa“ nomi bilan shuhrat topgan. Shu bilan birga Ulugʻbek tashqi savdodan keladigan daromadni oshirish maqsadida „tam/a“ – savdo bojini bir muncha koʻpaytirgan. T.da ichki va tashqi savdoning kengayishi, kasbhunar tarmoklarining rivoj topib, hunarmandchilik mahsulotlari hajmining ortib borishiga turtki boʻlgan. == Dehqonchilik va sugʻorish ishlari == Mamlakatning iqtisodiy hayotida dehqonchilik asosiy oʻrin tutgan. Shu bois T. dehqonchilikning bosh omili boʻlgan sugʻorish ishlariga katta ahamiyat berishgan. 14-asrning oxiri – 15-asrning 1yarmida Movarounnahr va Xurosonda yirik sugʻorish tarmoqlari qazilib, korizlar, suv omborlari – bandlar va hovuzlar barpo etilib, suv tanqis viloyat va vohalar, shahar, qishloklarning suv taʼminoti yaxshilangan. Qoʻriq va boʻz yerlar oʻzlashtirilib, obikor yerlarning maydoni kengaytirilgan. Yangiyangi qishloqlar, chorbogʻlar va sayilgoh boʻstonlar barpo etiladi. Amir Temur Samarqand vohasi, poytaxt va uning tevarak atrofini obod etilishi ga alohida eʼtibor bergan. Obirahmat, Mazdahin, Bozor, Korand va Nahri jadid kabi sugʻorish tarmoklari orqali obod etilgan qishloqlarning soni 72 taga yetgan. Yangi qishloqlarning bir qismi Sharqning mashhur shaharlari: Damashq, Qohira, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan ulugʻlangan. Sohibqiron Xuroson, Eron, Kavkaz va boshqa viloyatlarda ham bir qancha yirik sugʻorish ishlarini amalga oshirgan. Uning farmoni bilan Murgʻob daryosidan 20 dan ortiq sugʻorish tarmoqlari qazilib, Marv vohasi qayta obod etilgan. 1401-yil Kavkazning Baylaqon mavzeida Arake daryosidan chiqarilgan Barlos kanali zamonasining yirik irrigatsiya inshootlaridan biri boʻlgan. Kanalning uz. 10 farsax (60–70&nbsp;km) boʻlib, kemalar qatnay olgan. Shogʻrux va Ulugʻbek hukmronligi davrida sugʻorish ishlari yanada kengaygan. Dashtlarga suv chiqarilib, boʻz yerlar oʻzlashtirilgan. Xususiy sohibkorlar esa, hatto birikki yil davomida soliq va toʻlovlardan ozod etilgan. Bu davrda T. Samarqand, Qashqadaryo, Marv vohalari, Tuye vodiysi va Xirotda yirik sugʻorish inshootlari barpo etilib, dehqonchilik maydonlarining suv taʼminotini tubdan yaxshilashgan. Mas., Angor kanali qayta tiklanib, Zarafshon daryosi suvining bir qismi Kashqadaryo vohasiga tashlangan. Moʻgʻullar tomonidan vayron etilgan Murgʻob daryosining bosh toʻgʻoni – Sultonband tiklanib, Marv sh. va vodiysi suv bilan toʻla taʼminlangan. Mirzo Ulugʻbek tomonidan Buxoroning Somonjuq dashtiga suv chikarilib, yangi yerlar oʻzlashtirilgan. Navoiyning tashabbusi bilan Tuye viloyatida Turuqband suv ombori qurilib, undan 10 farsax masofada kanal orqali Mashhadga suv keltirilgan. Bu davrda qishloq xoʻjaligida gʻallakorlik, sabzavotchilik, polizchilik, bogʻdorchilikka ahamiyat berilgan. Chorvachilikda – yilqichilik, qorakoʻlchilik, tuyachilik muhim oʻrin tutgan. T.davrida mulkchilik munosabatlari yanada takomillashgan. Mulkning, asosan, 4 shakli: „mulki devon“ (davlat yerlari), „mulk“ (xususiy yerlar), „mulki vaqf“ (madrasa va masjidlar tasarrufidagi yerlar) va „jamoa yerlari“ boʻlgan. T. yerlarining katga qismi davlat mulki hisoblangan, ularni „suyurgʻol“ yoki „tarxon“ tarzida inʼom qilish keng tarqalgan. Abdurazzoq Samarqandiyning yozishicha, Shohrux davrida Xorazm – Shohmalik; Fargʻona – Mirzo Ahmad; Tus, Mashhad, Obivard, Nisoni qamragan Xuroson – Boysungʻur; Kobul, Gʻazna va Qandahrr viloyatlari Mirzo Qaydu bahodirning suyurgʻoli edi. Suyurgʻol yorligʻiga ega boʻlgan viloyat hukmdorlari markaziy hokimiyatga nomigagina karam boʻlib, odatda, ular deyarli mustaqil boʻlishgan. Tarxonlik yorligʻini olgan mulkdorlar barcha soliq, toʻlov va majburiyatlardan ozod etilgan. Tarxonlik amirlar, beklar, saroy amaldorlari, sayyidlar va boshqa yuqori tabaqa vakillariga berilgan. Shu boisdan davlat soligʻidan tushadigan daromadning talaygina qismi tarxonlar qoʻlida toʻplangan. Mamlakatning siyosiy hayotida ular gʻoyat katta kuchga aylangan. 15-asrda yer maydonlari, suv manbalari, doʻkon, korxona, tegirmon, objuvoz, bozor rastalari, karvonsaroylar va boshqa Madrasa, masjid, xonaqoh, shifoxonalarga biriktirilib, ular „mulki vaqf“ deb yuritilgan. Ulardan tushgan daromad xayriya ishlariga (masjid, Madrasa, shifoxona xarajatlari; jihozi; mutavalli, mudarris, tabib va talabalar uchun) sarf etilgan. Davlat yoki vaqf, tarxon yoki suyurgʻol yerlarda koranda boʻlib mehnat qiluvchi ziroatchilar „muzaraʼ“ deb atalgan. Ularning hissasi yer egasining urugʻlik, omoch, hoʻkiz, ot va arava kabilar bilan taʼmin etishiga qarab, 1/3, 1/4 yoki 1/5 hajmda belgilangan. Sugʻorma dehqonchilik yerlardan „mol“ soligʻi olingan. Daryo, buloq va koriz suvlari bilan sugʻoriladigan obikor yerlardan „mol“ soligʻi hosilning 1/3 (33%) miqdorida undirilgan. Lalmi yerlardan hosilning 1/6 dan to 1/8 miqdorida soliq solingan. Mulk yerlarining bir qismi „ushr“ miqdorida soliq toʻlagan. Bunday yerlar ilmfan, maʼrifat va maʼnaviy hayotning namoyandalari (sayyid, xoja, ulamo, shayxlar) tasarrufida boʻlgan. Masalan, 15-asrning yirik mulkdori Xoja Ubaydulloh Ahror 1300 ushriy mulkidan har yili Samarqand hokimi Sulton Ahmad xazinasiga gʻallaning oʻzidan 80 ming botmon (1 botmon – 20&nbsp;kg) miqdorida ushr toʻlagan. Yuqorida qayd etilgan soliklardan tashqari fuqarodan soliq yigʻuvchi (muxassilona), hosilni belgilovchi (sohib jamona), kirimni boshqaruvchilar (zobitona, „dorugʻona“), suv taqsimlovchi („mirobona“) kabi toʻlovlar undirib olingan. Shuningdek, aholi favqulodda xarajatlar uchun „avorizot“ va „tavojjuhoti xorijiy“ kabi odatdan tashqari soliqlarni xam toʻlagan. == Madaniy hayot == 15-asr va 16-asr boshlarida Samarqand, Hirot, Buxoro va Gʻijduvon kabi bosh shaharlarda Amir Temur anʼanalari davom ettirilib, olimu muhandis, shoiru bastakor, meʼmoru binokor va naqqoshu musavvirlarning guruhi toʻplangan edi. Movarounnahrda, xususan, Samarqandda ilmfan va sanʼatning taraqqiyotida Ulugʻbek va uning atrofida yigʻilgan olimlarning oʻrni va hissasi nihoyatda buyukdir. Movarounnahr va Xurosonning boy va serqirra madaniyatiga, islom dunyosining maʼnaviy anʼanalariga suyangan hamda oʻz davrining madaniy tajribalaridan toʻla foydalana bilgan Ulugʻbek mamlakatning ravnaqi, ayniqsa, uning maʼnaviy kamolotida ilmfanning va sanʼatning naqadar muhimligini yaxshi tushunardi. U mamlakatning siyosiy va iqtisodiy hayotini boshqarish bilan bir qatorda ilmiy ishlar bilan shugʻullandi. Ilmiy munozaralar oʻtkazdi. Ulugʻbek Movarounnahr shaharlarini, xususan, Samarqand va Buxoroni ilmu maʼrifat dargohiga aylantirishga intildi. Uning farmoni bilan Buxoroda (1417), Samarqandda (1417—20) va Gʻijduvonda (1433) madrasalar barpo qilindi. Hatto, Buxoro madrasasining darvozasiga: „Bilim olish har bir musulmon ayolu erkakning burchidir“, degan kalima yozib qoʻiilgan. Bu madrasalar zamonasining dorilfununi hisoblanib, ularda Qurʼon, hadis, tafsir, fiqh (din va shariat qonunqoidalari), riyoziyot (matematika), handasa (geom.), joʻgʻrofiya (geografiya), ilmu aruz (poetika), arab tili va uning morfologiyasi kabi dunyoviy ilmlar ham oʻqitildi. Samarqand madrasasida Shamsuddin Havofiy, Qozizoda Rumiy, Gʻiyosuddin Jamshid, Ulugʻbek, Alouddin Ali Qushchilar turli fanlardan dare berishgan. Bu davrda Samarqandda Ulugʻbek madrasasidan tashqari Xonim, Firuzshoh, Shohmalik, Xojabek, Mirabduvali va Qutbiddin Sadr nomli madrasalar ham qad koʻtargan. 15-asrda Movarounnahr va Xurosonda tarix fani xam rivoj topdi. Hofizi Abru, Abdurazzoq Samarqandiy, Mirxond, Xondamir, Isfizoriy, Davlatshoh Samarqandip va boshqa koʻpgina tarixchilar Samarqand yoki Hirotda yashab ijod qildilar. „Zubdat attavorix“ muallifi Hofizi Abru, „Matlai saʼdayn va majmai bahrayn“ nomli asarni yozgan Abdurazzoq Samarqandiy oʻz asarlarini Amir Temur va T. hukmronlik qilgan davrga bagishladilar. Mirxond „Ravzat ussafo“ va Xondamir „Habib ussiyar“ oʻz asarida Sulton Husayn hukmronlik qilgan davr voqealarini bayon qildi. Muiniddin Isfizoriy esa Hirot tarixini yezdi. T.davrida adabiyot badiiy uslub jihatidan takomillashdi, yangi pogʻonaga koʻtarildi. Nasr va nazmda koʻplab nodir asarlar yaratildi. Bu davrda zamonasining yetuk shoiru adiblari: Qutb, Sayfi Saroyi, Xaydar Xorazmiy, Durbek, Amiriy, Yaqiniy, Atoiy, Sakkokiy, Lutfip va boshqa yashab ijod qiladilar. Durbekning „Yusuf va Zulayho“ dostoni, Atoiy devoni, Lutfiyning „Zafarnoma“ va „Gul va Navroʻz“ dostonlari shu davr badiiy adabiyotining durdonalaridandir. Bu davrda oʻzbek shoirlari ichida Lutfiy alohida oʻrin tutdi. Navoiyga qadar oʻzbek sheʼriyatida Lutfiy darajasiga yetadigan shoir oʻtmagan. U oʻzbek tilida asarlar, fors tilida qasidalar yezdi. Bu davr badiiy adabiyoti taraqqiyotida Abduraqmon Jomiy hamda Alisher Navoiyning xizmati gʻoyat buyukdir. 15-asrda ilmfan va adabiyot bilan bir qatorda kitobat sanʼati, yaʼni qoʻlyozma asarlarni koʻchirib yozish va u bilan bogʻliq boʻlgan xattotlik, musavvirlik, lavvohlik (lavha chizish) va sahhoflik (muqovasozlik) sanʼati ham nihoyatda taraqqiy etadi. Bosmaxona va kitob nashr etish hali vujudga kelmagan zamonda kitob yaratish va uning nusxalarini koʻpaytirish ogʻir mehnat va koʻp vaqt sarf etiladigan mushkul ish boʻlgan. Ayniqsa, nafis kitob yaratish oʻta murakkab va juda mashaqqatli bir jarayon boʻlib, u qogʻozrez (qogʻoz tayyorlovchi), xattot, musavvir, lavvoh kabi bir necha xil mutaxassislarning mehnati va malakasi bilan bogʻliq edi. 15—16-asrlarda bir qancha isteʼdodli xattot, musavvir, lavvohlar yetishadi. Abdurahmon Xorazmiy, Sultonali Mashhadiy, Sultonali Xandon, Mirali Qilqalam, Xalvoiy, Rafiqiy shular jumlasidandir. 15-asr va 16-asr boshlarida T.da tasviriy sanʼat ham taraqqiy topadi. Kamoliddin Behzod, Mirak Naqk, osh, Qosimali, Mahmud Muzahhib, Xoja Muhammad Naqqosh va Shoh Muzaffar kabi moʻyqalam sohiblari yetishadi. Behzod asos solgan Hirot musavvirlik maktabi ulkan yutuqlarga erishadi. Bu davr tasviriy sanʼat obidalari oʻzining mavzui va voqeliligiga qarab portret, hayotiy lavhalar, tabiat manzaralari, bino va badiiy asarlarga ishlangan tasvirlardan iborat boʻlgan. Bizgacha Jomiy, Navoiy, Abdulla Xotifiy, Behzod, [[Hu[[sayn Boyqaro]], Bobur va Shayboniyxon portretlari saqlanib qolgan. 14—15-asrlarda musiqa sanʼati taraqqiyotida xdm yangi bosqich boʻldi. Bu davrda yangi kuy va qoʻshiqlar, cholgʻu asboblari va musiqa nazariyasiga doir asarlar yaratildi. Mahoratli sozandalar, bastakorlar va hofizlar yetishadi. Abduqodir Nayi, Qulmuhammad Shayxiy, Husayn Udiy, Shohquli Gʻijjakiy, Qosim Rabboniy, Darvesh Ahmad Qonuniy, Xoja Yusuf Andijoniy, Us tod Shodiy, Najmiddin Kavkabiy shular jumlasidandir. Omilkor musiqachilar bilan bir qatorda Ulugʻbek, Navoiy, Jomiy va Binoiy kabi mutafakkir va shoirlar ham musiqa sohasida ijod qildilar. Masalan, Ulugʻbek „bulujiy“, „shodiyona“, „axloqiy“, „tabriziy“, „usuli ravon“ va „usuli otligʻ“; Navoiy „isfahoniy“ kuylarini ijod qiladi. Jomiy va Binoiy musiqa nazariyasiga doir asarlar yaratdilar. Shubhasiz, musiqa sanʼati ham 14— 15-asrlarda sanʼatning boshqa turlari va sheʼriyat bilan uzviy aloqada yangi taraqqiyot pogʻonasiga koʻtariladi. Mohir sanʼatkormashshoklar, bastakor va hofizlar yetishadi, nodir va bebaho sanʼat asarlari vujudga keladi. Shunday qilib, Amir Temur asos solgan davlat Qad. Sharqda 3 yoʻnalishda (oʻtroq dehqonchilik, dasht chorvachiligi va shaharsozlik) shakllangan sivilizatsiyalar qorishgan TuronTurkiston hududlarida rivoj topib qiyomiga yetgan davlatchilikning nodir namunasi edi. Biroq 15-asr oxirida T. oʻrtasida avj olib ketgan ixtiloflar, ayrim viloyat hokimlarining uzluksiz oʻzaro kurashlari shaharlarda hunarmandchilik va savdosotiqqa zarar yetkazib, vohalarda dehqonchilik xoʻjaliklarini xonavayron qilgan. Bunday ogʻir ahvolda davlatning iqtisodiy va maʼmuriy hayotida muhim mavqega ega boʻlgan yuqori tabaqa vakillarining bir kismi T. ga nisbatan sotqinlik yoʻlini tutdi. Bu asnoda Fargʻona hokimi Bobur saltanatini shayboniylardan himoya qilish va uning barqarorligini saqlab qolish yoʻlida astoydil kurashgan. Biroq bunday sharoitda Bobur ham uz Vatanini tark etib, oʻzga yurtlarga yuzlanishga majbur boʻddi. U avval Afgʻonistonni, soʻngra Shimoliy Hindistonni boʻysundirib, Boburiylar saltanatiga asos soldi. Bu davlat T. davlatchiligi udumlarini davom ettirib, 3 asrdan ortiqroq hukm surdi. Bu davr mobaynida Hindiston yuksalgan va ravnaq topgan (qarang [[Boburiylar davlati]]). == Adabiyotlar == Ad.:Abdurazzoq Samarqandiy, Matlai saʼdayn va majmai baxrayn, T., 1969; Ibn Arabshoh, Ajoib ulmakdur fi axbori Temur, T., 1992; M irza Muxammad Xaydar, Tarixi Rashidi. T., 1996; Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996; Sharafuddin Ali Yazdiy, Zafarnoma, T., 1996; Ahmedov B., Ulugʻbek, T., 1989; Fayziyev T., Mirzo Ulugʻbek avlodlari, T., 1994; Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1995; Muhammadjonov A., Temur va temuriylar saltanati, T., 1996;3axidov P., Arxitekturnie tayni observatorii Ulugbeka, T., 2003. == Yana qarang == * [[Temuriylar davlati]] * [[Amir Temur]], * [[Shohrux]], * [[Ulug'bek|Ulugʻbek]], * [[Husayn Boyqaro]], * [[Bobur|Bobur Mirzo,]] == Manbalar == {{Manbalar}} {{OʻzME}} [[Turkum:Tarix]] [[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]] [[Turkum:Turkiy sulolalar]] [[Turkum:Musulmon sulolalari]] ct8yfro5okyckv6eicy8rrn51q6s3th 5997815 5997814 2026-04-17T08:13:42Z KWiki78 246724 5997815 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Temuriylar sulolasi | title = Koʻragoniylar | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur reconstruction03.jpg | tasvir_eni = 200px | alt = | izoh = Sulola asoschisi [[Amir Temur]]ning tiklangan yuz koʻrinishi | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Fayl:Timurid.svg|20px]] | moretext = | reign = 1370—1507 | reign-type = | coronation = | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = [[Boburiylar imperiyasi]] [[Fayl:Flag of the Mughal Empire.png|20px]] | moretext1 = | reign1 = 1526—1858 | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = <!-- succession4 to succession9 are also available --> | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | tugʻilgan_joyi = | vafot_sanasi = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | vafot_joyi = | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = | turmush_oʻrtogʻi = | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy = [[Barlos]]lar | house-type = | otasi = | onasi = | dini = [[Sunniy islom]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | modul = }} '''Temuriylar sulolasi''', oʻzini '''''Koʻragoniy''''' deb ham atagan, diniy jihatdan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]]<ref>Maria E. Subtelny, ''Timurids in Transition: Turko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Persia'', Vol. 7, (Brill, 2007), 201.</ref> sulola millat jihatidan esa turk [[Urugʻ|urugʻi]]<ref name="EI">B. F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref name="Britannica">''[[Encyclopædia Britannica]]'', „[http://www.britannica.com/eb/article-9072546/Timurid-Dynasty Timurid Dynasty]“, Online Academic Edition, 2007. (Quotation: „Turkic dynasty descended from the conqueror Timur (Tamerlane), renowned for its brilliant revival of artistic and intellectual life in Iran and Central Asia. … Trading and artistic communities were brought into the capital city of Herat, where a library was founded, and the capital became the centre of a renewed and artistically brilliant Persian culture.“)</ref><ref name="Columbia">{{Cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|title=Timurids|url=http://www.bartleby.com/65/ti/Timurids.html|edition=Sixth|publisher=[[Columbia University]]|location=New York City|accessdate=2006-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061205073939/http://bartleby.com/65/ti/Timurids.html|archivedate=2006-12-05}}</ref><ref>''[[Encyclopædia Britannica]]'' article: [http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world „Consolidation & expansion of the Indo-Timurids“], Online Edition, 2007.</ref>, fotix [[Amir Temur|Temur]] avlodidan boʻlgan. „Koʻragoniy“ soʻzi moʻgʻulcha „Kuragan“ soʻzining mahalliy turkiy xalq tilida oʻzgartirilgan shakli boʻlib, „kuyov“ maʼnosini bildiradi<ref>''A History of the Muslim World Since 1260: The Making of a Global Community'', by Vernon Egger, p. 193</ref>. Bu sulola tomonidan qoʻllangan sharafli unvon edi, chunki Temur [[Chingizxon|Chingizxonning]] bevosita avlodi [[Bibixonim|Saroy Mulkxonimga]] uylangan edi. Temuriylar sulolasi tarixda ikkita muhim [[imperiya]] – Eron, Iroq, Suriya va [[Markaziy Osiyo|Oʻrta Osiyoda]] joylashgan [[Temuriylar imperiyasi]](1370-1507) va Hindiston yarimorolida joylashgan Temuriy-Boburiylar imperiyasini tuzdilar(1526-1857). == Kelib chiqishi == Temuriylar sulolasining kelib chiqishi [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasining]] asoschisi<ref name="EI">B. F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Timur|encyclopedia=Columbia Encyclopedia|edition=Sixth|date=2005|url=http://www.bartleby.com/65/ti/Timur.html}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Consolidation & expansion of the Indo-Timurids|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world}}</ref> [[Chingizxon|Chingizxonning]] qoʻshinining qoldiqlari boʻlgan [[Barlos|Barlas]] nomi bilan mashhur [[Mongollar|turk-moʻgʻul]] qabilasiga borib taqaladi. [[Moʻgʻullarning Markaziy Osiyoni bosib olishi|Oʻrta Osiyoni moʻgʻullar bosib]] olgandan soʻng, barlaslar hozirgi [[Qozogʻiston|Qozogʻistonning]] janubiy qismidagi [[Chimkent|Chimkentdan]] [[Taraz]] va [[Olmaota|Olmaotagacha]] boʻlgan hududlarga joylashdilar, keyinchalik bu yerlar bir muddat ''[[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]]'' – fors tilida „Moʻgʻullar oʻlkasi“ nomi bilan mashhur boʻldi va ular bilan aralashib ketdi. Darajasi mahalliy [[Turkiy xalqlar|turk]] va [[Turkiy tillar|turkiy tilli]] aholi bilan boʻlgan, shuning uchun Temur hukmronligidan ancha oldingi davridayoq barloslar til va odatlar jihatidan butunlay turk edilar. == Hukmdorlar roʻyxati == === Temuriylar imperiyasi === {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:27%;" |Unvon nomi ! style="background:#f0dc82; width:25%;" | Shaxsiy ism ! style="background:#f0dc82; width:25%;" | Hukmronlik |- | colspan="3" style="text-align:center;" | Temur Chagʻatoy [[Chigʻatoy ulusi|xonligini]] Soyurgʻatmishxon bilan, soʻngra Sulton ''Mahmudxon'' bilan boshqargan. Uning oʻzi musulmon arabcha ''amir'' unvonini qabul qilgan. Mohiyatan xonlik tugatilib, [[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar saltanati]] mustahkam oʻrnatildi. |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /> <small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Amir Temur|Temur bek]]<br /><small>{{Nastaliq|تیمور بیگ گورکانی}} </small> | style="text-align:center;" | 1370-1405 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /><small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Pirmuhammad Mirzo|Pir Muhammad ibn Jahongir Mirzo]]<br /><small>{{Script/Nastaliq|پیر محمد بن جہانگیر میرزا}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1407 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /> <small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Xalil Sulton|Xalil Sulton ibn Mironshoh]]<br /> <small>{{Script/Nastaliq|خلیل سلطان بن میران شاہ}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1409 |- | style="text-align:center;" | ''Amir,Sulton'' | style="text-align:center;" | [[Shohrux Mirzo|Shohruh Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|شاھرخ میرزا}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1447 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /><br /><br /> ''Ulugʻ bek''<br /><br /> | style="text-align:center;" | [[Mirzo Ulugʻbek|Mirzo Muhammad Taragʻay]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا محمد طارق}}</small> | style="text-align:center;" | 1447-1449 |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar imperiyasining]] boʻlinishi |} {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:25%;" |Mavarounnahr ! style="background:#f0dc82; width:27%;" | Xuroson/Hirot/Fors/Iroq-i-Ajam |- | style="text-align:center;" | [[Mirzo Abdullatif|Abdal-Latif Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا عبداللطیف}}</small><br /><br /> ''Padarkush''<br /><small>(Ota qotili)</small><br /><br /> 1449-1450 yillar | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | [[Abdullo Mirzo|Abdulloh Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا عبد اللہ}}</small><br /><br /><br /> 1450-1451 | style="text-align:center;" | [[Abulqosim Bobur|Abulqosim Bobur Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر}}</small><br /><br /> 1451-1457 |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | Mirzoshoh Mahmud<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا شاہ محمود}}</small><br /><br /> 1457 |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | Ibrohim Sulton<br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ابراھیم میرزا}}</small><br /><br /><br /> 1457-1459 |- style="background:silver;" | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ابو سعید میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> <small>(Abu Said Mirzo koʻchmanchi [[Oʻzbekiston|oʻzbek]]<nowiki/>lar xoni [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxon]] ([[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxonning]] bobosi) yordamida Oʻrta Osiyodagi temuriylar hududlarining koʻp qismini qayta birlashtirgan boʻlsada), [[Jahonshoh]] boshchiligidagi [[Qora qoʻyunlilar davlati|qoraqoʻyunli turkmanlari]] bilan [[Eron|Eronni]] boʻlishishga rozi boʻldi, lekin [[Uzun Hasan]] qoʻl ostidagi [[Oq qoʻyunli|oqqoʻyunli turkmanlar]] avval Jahonshohni, keyin Abu Saidni magʻlub etib oʻldirishdi.</small> <small>Abu Said vafotidan keyin yana bir parchalanish davri boshlanadi.)</small><br /> 1451-1469 |- | style="text-align:center;" | ** ''Mavarounnahr ham boʻlingan'' | style="text-align:center;" | [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn Boyqaro]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|سلطان حسین میرزا بایقرا}}</small><br /><br />1469-''yil 1 hukmronligi'' |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | [[Yodgor Mirzo|Yodgor Muhammad Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا یادگار محمد}}</small><br />1470-yil (6 hafta) |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn Boyqaro]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|سلطان حسین میرزا بایقرا}}</small><br /><br /> 1470-1506 yillar ''2-hukmronligi'' |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shay]]<nowiki/>boniyxon boshchiligidagi Dashti qipchoq<nowiki/>[[Oʻzbeklar|-oʻz]]<nowiki/>[[Oʻzbeklar|beklar]]<nowiki/>i [[Hirot|Hirotni]] zabt etadilar |} * ''Abu Saidning oʻgʻillari u vafot etgandan soʻng Mavarounnahrdagi [[Fargʻona|Fargʻona,]] [[Samarqand]], [[Buxoro|Buxoroni]] va [[Hisor (Tojikiston)|Hisor]], [[Balx]], [[Kobul (shahar)|Kobulda]] hokimlik qila boshlashdi.'' {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:17%;" |Samarqand ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Buxoro ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Hisor ! style="background:#f0dc82; width:15%;" | Fargʻona ! style="background:#f0dc82; width:15%;" | Balx ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Kobul |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Sulton Ahmad Mirzo]]<br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان احمد میرزا}}</small><br /><br />1469-1494 yillar | style="text-align:center;" | [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umar Shayx Mirzo II]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|عمر شیخ میرزا ثانی}}</small><br /><br />1469-1494-yillar | style="text-align:center;" | [[Sulton Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> 1469-1495-yillar | style="text-align:center;" | Ulugʻbek Mirzo II<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|میرزا الغ بیگ}}</small><br /><br /><br /><br /> 1469-1502-yillar |- | style="text-align:center;" | [[Sultan Baysonqor Mirza bin Mahmud Mirza|Sulton Boysunqur Mirzo ibn Mahmud Mirzo]]<br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|بایسنقر میرزا بن محمود میرزا}}</small><br /><br />1495-1497 | style="text-align:center;" | [[Sultan Ali bin Mahmud Mirza|Sulton Ali bin Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان علی بن محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /> 1495-1500-yillar | style="text-align:center;" | [[Sultan Masud Mirza bin Mahmud Mirza|Sulton Masud Mirzo bin Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان مسعود بن محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> 1495 – ? | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br />1494-1497-yillar | style="text-align:center;" | [[Khusroe Shah|Xusravshoh]]<small><br /><br /><br /><br />{{Script/Nastaliq|خسرو شاہ}}</small><br /><br /><br /> ? – 1504 | style="text-align:center;" | [[Mukim Beg Arghun|Muqim bek]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|مقیم ارغون}}</small><br /><br /><br /><br /> ? – 1504 |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxon davri]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|محمد شایبک خان ازبک}}</small><br /><br /><br />1500-1501 | style="text-align:center;" | Jahongir Mirzo II<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|جہانگیر میرزا}}</small><br /><br /><br /><br />1497-1503-yillar | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br /> 1504-1504 |- | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxon davri]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|محمد شایبک خان ازبک}}</small><br /><br /><br /><br />1503-1504 | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br />1504-1511 |- style="background:thistle;" | colspan="6" style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br /> <small>(Hindistonni zabt etgunga qadar Boburning hukmronliklari bu davrdagidek keng koʻlamli boʻlmagan.</small> <small>U ham bobosi [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said Mirzo]] singari Eron shohi [[Shoh Ismoil Safaviy|Ismoil I]] koʻmagida Oʻrta Osiyodagi temuriylar hududini qayta birlashtirishga muvaffaq boʻldi. Uning hukmronliklari [[Kaspiy dengizi]] va [[Ural (oʻlka)|Ural togʻlaridan]] Gʻaznaning eng chekka chegaralarigacha choʻzilgan va [[Kobul (shahar)|Kobul]] va [[Gʻazna|Gʻaznini]] qamrab olgan; [[Kunduz (shahar)|Qunduz]] va [[Hisor (Tojikiston)|Hisor]] ; [[Samarqand]] va [[Buxoro]] ; [[Fargʻona|Fargʻona]] ; [[Toshkent]] va [[Sayrom|Sayram]])</small><br /><br /><br /><br />1511-1512 |- | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Ubaydullah Sultan|Ubaydulloh Sulton]] <small>{{Script/Nastaliq|عبید اللہ سلطان}}</small> boshchiligidagi qipchoq-[[oʻzbeklar]] Mavarounnaxr va Balxni qaytadan zabt etishdi.<br /><br /><br /><br /> 1512 | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br />1512-1530 yillar |- | colspan="6" style="text-align:center;" | Oʻrta Osiyodagi Temuriylar imperiyasi [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligi davrida]] yoʻq boʻlib ketdi. Biroq, temuriylar sulolasi 1526-yilda [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]] boshchiligida [[Hindiston|Hindistonni]] zabt etishga harakat qiladi va Hindistonda yana bir temuriylar davlatini barpo etadi. |} === Boburiylar – Hindistondagi Temuriylar === {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" !Emperor !Tugʻilish !Hukrmonlik davri !Oʻlim !Izohlar |- | style="width:125px;" |[[Zahiriddin Muhammad Bobur]] |1483 |1526-1530 |1530 |Onasi orqali Chingizxonning avlodi, otasi orqali Temur avlodi boʻlgan. Birinchi Panipat va Xanva janglaridagi gʻalabalaridan soʻng Hindistondagi Temuriy-Boburiylar imperiyasiga asos solgan. |- |[[Humoyun|Humoyun Mirzo]] |1508 |1530-1540 |1556 |Taxtga koʻtarilishida Sur imperiyasi humkdori Sher Shoh Suriy tomonidan yiqitildi. Shu sababli davlatni bir necha yillar Suriylar boshqardi. |- style="background:silver" |[[Shershoh|Shershoh Suri]]<nowiki/>y |1486 |1540-1545 |1545 |Humoyunni taxtdan qulatib, Sur imperiyasini boshqargan. |- style="background:silver" |[[Islomshoh Suriy]] |1507 |1545-1554 |1554 |Suriylar saltanatining ikkinchi va oxirgi hukmdori, oʻgʻillari Sikandar va Odilshoh Humoyunning qayta taxtga kelishi bilan hukmronlikka daʼvolari yoʻq qilindi. |- |[[Humoyun|Humoyun Mirzo]] |1508 |1555-1556 |1556 |Qayta tiklangan hukmronligi 1530-1540-yillardagi birinchi hukmronlik davridan koʻra birlashgan va samaraliroq edi, oʻgʻli Akbarga birlashgan imperiya qoldirdi. |- |[[Akbar Jaloliddin Muhammad|Akbar]] |1542 |1556-1605 |1605 |U va Bayramxon Ikkinchi Panipat jangida Xemu ustidan gʻalaba qozonishdi va keyinchalik Chittorgarh va Ranthambor qamalida mashhur gʻalabalarga erishdilar. U imperiyani ancha kengaytirdi va tarixda imperiyasining eng mashhur hukmdori sifatida eʼtirof etilgan, chunki u imperiyaning turli foydali qonunlarini oʻrnatgan. U Rajput malikasi Mariam-uz-Zamoniga uylandi va Jahongirning onasi boʻldi. Uning eng mashhur qurilish moʻjizalaridan biri Lahor qal’asi va Agra qal’asi edi<ref>{{Cite journal|last=Klingelhofer|first1=William G.|date=1988|title=The Jahangiri Mahal of the Agra Fort: Expression and Experience in Early Mughal Architecture|journal=Muqarnas|volume=5|pages=153–169|doi=10.2307/1523115|issn=0732-2992|jstor=1523115}}</ref>. |- |[[Jahongir]] |1569 |1605-1627 |1627 |Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi bilan birinchi aloqalarni oʻrnatdi. |- |[[Shoh Jahon|Shah Jahon]] |1592 |1628-1658 |1666 |Uning davrida Boburiy sanʼati va meʼmorchiligi oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Lahorda Toj Mahal, Juma masjidi, Qizil qal’a, Jahongir maqbarasi va Shalimar bogʻlarini qurdirgan. Oʻgʻli Avrangzeb tomonidan taxtdan agʻdarilgan. |- |[[Avrangzeb|Avrangzeb Olamgir]] |1618 |1658-1707 |1707 |U islom qonunlarini qaytadan joriy qildi va Fatvoyi Olamgiriyni taqdim etdi. U umrining soʻnggi 27 yilining asosiy qismini Maratha isyonchilari bilan urushda oʻtkazdi, uning fathlari natijasida imperiya hududi eng katta darajaga yetdi. Haddan tashqari chegaralari uzoqqa choʻzilgan imperiya mansabdorlar tomonidan nazorat qilingan va uning oʻlimidan keyin boshqaruvda qiyinchiliklar paydo boʻla boshlagan. U oʻzining xattotlik uslublaridan foydalangan holda Qurʼon nusxalarini koʻchirib yozgani maʼlum. |- |[[Bahodir-shoh I|Bahodir Shoh I]] |1643 |1707-1712 |1712 |Nazoratsiz qoʻzgʻolonlardan vayron boʻla boshlagan imperiyaga rahbarlik qilgan Boburiy imperatorlaridan birinchisi. Uning hukmronligidan soʻng, uning vorislari orasida yetakchilik fazilatlari yoʻqligi sababli imperiya doimiy ravishda tanazzulga yuz tuta boshladi. |- |[[Jahondar-shoh|Jahondor Shoh]] |1661 |1712-1713 |1713 |Bahodirshoh I ning oʻgʻli, otasi vafotidan keyin ukasi bilan boʻlgan jangda gʻalaba qozonib, taxtga chiqdi. |- |[[Farruh Siyyor|Farruh siyyor]] |1685 |1713-1719 |1719 |Uning davrida [[Sayyid aka-ukalar]] kuchaydi. 1717-yilda u ingliz Sharqiy Hindiston kompaniyasiga Bengaliyada bojsiz savdo huquqini beruvchi firmani berdi. Ammo Bengaliyaga tayinlagan odami taniqli Murshid Quli Xon bu kompaniyaning bojsiz savdo qilishini rad etdi. |- |[[Rafi-ul Darjat]] |1699 |1719 |1719 |  |- |[[Shah Jahan II|Rafi Ud-Daulat]](Shoh Jahon II) |1696 |1719 |1719 |  |- |Nikusiyar |1679 |1719 |1723 |  |- |Muhammad Ibrohim |1703 |1720 |1746 |  |- |[[Muhammad-shoh|Muhammad Shoh]] |1702 |1719-1720, 1720-1748 |1748 |Sayid aka-ukalarni yoʻq qildi. Marathalarning yana qayta paydo boʻlishiga qarshilik qilishga harakat qildi, ammo imperiya parchalana. 1739-yilda [[Nodirshoh]] bosqiniga uchradi. |- |[[Ahmad-shoh|Ahmad Shoh Bahodir]] |1725 |1748-54 |1775 | |- |[[Alamgir II|Olamgir II]] |1699 |1754-1759 |1759 |U vazir Imad-ul-Mulk va Maratha hamkori Sadashivrao Bhau ittifoqi tomonidan oʻldirilgan. |- |[[Shah Jahan III|Shoh Jahon III]] |1711 |1759-1760 |1772 |Imod-ul-Mulk yordamida imperator taxtiga oʻtirdi. Keyinchalik uni Marathalar taxtdan agʻdardi.{{Aniq manba kerak|date=April 2018}}<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=4j_VLlGqVSoC&q=mirza+jawan+bakht&pg=PA767|title=Mughal Empire in India: A Systematic Study Including Source Material|page=765|last=S.R. Sharma|isbn=9788171568192|year=1999}}</ref> |- |[[Shah Alam II|Shoh Alam II]] |1728 |1759-1806 |1806 | |- |[[Akbar-shoh II|Akbar Shoh II]] |1760 |1806-1837 |1837 |Uchinchi Angliya-Maratha urushida Marathalar magʻlubiyatga uchraganidan keyin u britaniyaliklar tomonidan qoʻllab-quvvatlandi, u shu paytgacha Boburiy taxtining himoyachisi edi. |- |[[Bahodir-shoh II|Bahodir Shoh II]] |1775 |1837-1857 |1862 |Oxirgi Boburiy imperatori 1858-yilda Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi tomonidan taxtdan agʻdarilgan va 1857-yilgi urushdan soʻng, kompaniya qoʻshinlari qoʻliga tushganidan keyin Birmaga surgun qilingan. Uning oʻlimi Temuriy-Boburiylar sulolasining tugashini anglatadi, lekin oilaning emas. |} [[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]] [[Turkum:Turkiy sulolalar]] [[Turkum:Temuriylar sulolasi]] '''Temuriylar''', Temuriylar davri – oʻrta asrlarda sohibqiron Amir Temur asos solgan markazlashgan buyuk saltanatni idora etgan sulola. Temuriylar davlati hududi shimolda Ili daryosi va Xorazm (Orol) dengizidan janubida Fors qoʻltigʻiga qadar, sharqda Xitoy va Hindistondan gʻarbda Trabzun (Qora dengiz)ga qadar ulkan maydonni qamragan. Davlat tuzilishi, qonun va qoidalari jihatidan Temuriylar davlati musulmon Sharqida oʻrta asrlarda hukm surgan davlatlardan katta farq qilmasada, ammo uning boshqaruv tizimi Turkiston va Movarounnahr davlatchiligining asriy anʼanalari, saltanatga kirgan mamlakatlar bilan madaniy aloqalar asosida yangi tartib va qoidalar bilan takomillashtirilgan. Markazlashgan davlat tepasida: Temur ibn Taragʻoy Bahodir (1370—1405); [[Shohrux Mirzo|Shohrux ibn Temur]] (1409—47); [[Mirzo Ulugʻbek|Ulugʻbek ibn Shoxrux]] (1447—49); [[Abu Said (Temuriy)|Abu Sayd ibn Sulton Muhammad]] (1458—69);Movarounnahrda (poytaxti Samarqand): [[Xalil Sulton]] (1405—09); [[Mirzo Ulugʻbek]] (1409-49); [[Mirzo Abdullatif]] (1449-50); [[Abdullo Mirzo]] (1450—51); [[Abu Said (Temuriy)|Abu Sayd ibn Sulton Muhammad]] (1451—69); [[Sulton Ahmad Mirzo]] (1469—94); [[Sulton Mahmud Mirzo]] (1494—98); [[Sulton Ali Mirzo]] (1498-1500). Xurosonda (poytaxti Hirot): Shohrux (1396-1447); Ulugʻbek (144749); Abulqosim Bobur (1449—57); Shoh Mahmud Mirzo (1457); Abu Savd ibn Sulton Muhammad (1458—69); Yodgor Mirzo (1470), [[Husayn Boyqaro]] (1470— 1506); Badiuzzamon ibn Sulton Husayn (1506—07); Muzaffar Mirzo (150607). Siyosiy hayot. Nigʻoyatda kengayib ketgan davlat Amir Temur vafotidan soʻng vorislar oʻrtasidagi nizolar natijasida zaiflasha boshladi. 1405-yilning 16-mart kuni Mironshohning oʻgli Xalil Sulton Samarqandni egallab, oʻzini Movarounnahrning hukmdori deb eʼlon qiladi. Oqibatda shahzoda, amir va viloyat noiblarining noroziligi kuchayib, isyon va galayonlar koʻtariladi. Dastavval Fargʻonada Xudoydod bilan Shayx Nuriddin Xalil Sultonga qarshi qoʻzgʻalib, Oʻratepa va Fargʻonani egallab oldi. Bu davrda Xurosonda Shohrux, Balx, Gʻazni va Qandahorda Pirmuhammad; Gʻarbiy Eron va Ozarbayjonda Mironshohnnng oʻgʻillari Umar Mirzo va Abubakr Mirzo qokimi mutlaq boʻlib oladilar. Turkiston, Sabron, Oʻtror, Sayram viloyatlari amir Berdibekning tasarrufiga oʻtadi, [[Oltin Oʻrda]] amirlaridan Idiku Xorazmni zabt etadi. 1405 – 08 yillarda Balx, Xuroson, Seyiston, Kermon va Ozarbayjonda temuriy shahzoda va ayrim amirlarning birinketin koʻtarilgan gʻalayonlari kuchayib ketadi. Valiahd Pirmuhammad bunday gʻalayon va fitnaning qurboni boʻladi (1407-yil 22-fevral). 1408-yil 22-aprel kuni qoraqoʻyunli turkmanlarning yetakchisi Qora Yusuf bilan boʻlgan jangda Mironshoh halok boʻlib, Ozarbayjon va Iroq viloyatlari temuriylar qoʻlidan ketadi. 15-asrning 20y.larida bu ulkan mamlakat 2 davlatga boʻlingan edi. Ulardan biri Amudaryodan janubida joylashgan boʻlib, uni Shohrux boshqargan (markazi Hirot sh.) edi. Ikkinchisi esa, Amudaryodan shimolida – Movarounnahr va Turkistonda vujudga kelib (poytaxti Samarqand sh.) uni Oʻlugʻbek idora etgan edi. Ulugʻbek otasi Shohruxning koʻmagi bilan avval (1413) Xorazmni, soʻngra (1415) Fargʻona va Qashgʻarni oʻz tasarrufiga olib, davlatining gʻarbiy va sharqiy chegaralarining xavfsizligini taʼminlagan bulsada, ammo uning shim. va shimoli-sharqiy tomonlari xavotirli edi. Shu boisdan 15-asrning 30—40y.lari otasi Shoxrux bilan birga Dashti Qipchoqda Abulxayrxon bilan kurash olib borishiga toʻgʻri keladi. Chunki koʻchmanchi chorvadorlar Movarounnahrning viloyatlariga muttasil bostirib kirar va oʻtroq aholini gʻorat qilar edi. Movarounnahrni idora etishda, ayniqsa, tashki siyosatda Ulugʻbek T. ning bosh hukmdori Shogʻruxning irodasini izchil amalga oshiradi. Tashqi va ichki siyosatga aloqador har qanday masalani u otasi bilan maslahatlashib va kelishib, uning rozirizoligi bilan hal etgan. Shohrux 1447-yil 12-mart kuni nevarasi Sulton Muhammad isyonini bostirish vaqtida Ray viloyatida olamdan oʻtadi. Shohrux vafotidan soʻng, Xuroson va Movarounnahrda temuriy shahzodalar oʻrtasidagi nizolar yana avj oladi. Bu kurash oqibatida zamonasining mashhur olimi va hukmdori Mirzo Ulugʻbek 1449-yil 27-oktabrda 55 yoshida Samarqand yaqinida fojiali suratda halok boʻladi. Ulugʻbek Movarounnahrni 40 yil (1409—49) idora etdi. Bu davrda mamlakatning siyosiy hayotida keskin kurash davom etganligiga qaramay, u shiddatli harbiy yurishlar uyushtirishga intilmadi. Aksincha, u oʻz davlatini mustahkamlashga, mamlakat birligini saqlab qolishga va madaniy hayotni koʻtarishga harakat qildi. Ulugʻbek fojiasidan soʻng, [[hokim]]<nowiki/>iyatga bir vaqtning oʻzida Samarqandda Ulugʻbekning kuyovi Abdullo Mirzo, Buxoroda esa Mironshohning nabirasi Sulton Abu Saidlar podshoh qilib koʻtariladi. Abdullo Mirzo mamlakatda barqarorlikni tiklash uchun barcha choralarni koʻradi, ammo T. taxtida uzoq vaqt oʻtira olmaydi. Avval u. amakivachchasi Abu Sayd bilan, soʻngra qarindoshi Alouddavla bilan kurashadi. Muhorabada ittifoqchilar gʻalaba qozonadi. Abdullo Mirzo jangda halok boʻladi. Abu Said Abulxayrxon yordamida Samarqandni egallab, Movarounnahrga hokim boʻlib qoladi. Temuriylar saltanatining Xuroson qismi bu davrda Shohruxning nabirasi Abulqosim Bobur tasarrufida edi. 1457-yilgacha u Xurosonni oʻz qoʻlida tutib turadi. Har ikkala davlat oʻrtasida nizo kuchayib bordi. Yozma manbalarda qayd etilishicha, Xurosonda boshboshdoqlik avj olib, u boʻlaklarga boʻlinib keta boshladi. 1457-yilda Abulqosim Bobur vafot etgach, Abu Said Hirot shahrini egallab, saltanatning har 2 qismini birlashtiradi. Bu davrda [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn]] (Umarshayxning nabirasi) Xorazmni egallab oladi. 1469-yil bahorida Abu Said (Ozarbayjon, Gʻarbiy Eron va Iroqqacha boʻlgan viloyatlarni egallab turgan) oqqoʻyunli turkmanlarga qarshi yurish qiladi. Mugʻon (Ozarbayjon) choʻlida Uzun Hasan bilan boʻlgan jangda Abu Said halok boʻladi. Otasining oʻlimidan soʻng, Abu Saidning vorislari Sulton Husayn bilan toʻqnashmay Movarounnahrga qaytadilar. 1469-yilning 24 martida Sulton Husayn Xuroson hokimi sifatida Hirotning taxtini egallaydi. Natijada Temuriylar saltanati yana 2 mustaqil qismga boʻlinib ketadi. Movarounnahrda Abu Saidning oʻgʻillari Sulton Ahmad Mirzo, Sulton Mahmud Mirzo va Sulton Ali Mirzo hokimlik qiladi. Bu davrda Movarounnahr ham oʻzaro ixtilofdagi shahzodalar va mulkdor zodagonlarning viloyat hokimliklariga boʻlinib ketadi. Mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy hayotida sufiylik taʼlimotining yirik namoyandalari, xususan Xoja Ahrornmng taʼsiri kuchayadi, hatto u siyosiy hayotda ham muhim rol oʻynay boshlaydi. Mas., mamlakat urush xavfi ostida qolib, elyurt boshiga ogʻir tashvishlar tushgan paytda Xoja Ubaydulpogʻ Ahror bir necha bor uni bartaraf qilishga jonbozlik koʻrsatadi. Sulton [[Husayn Boyqaro]] idora qilgan davlat Sharqiy va Shimoliy Eron viloyatlari va Xorazmni birlashtirgan edi. U Temuriylar sulolasining qariyb 40 yil hukm surgan soʻnggi yirik saltanati boʻlib, unda siyosiy vaziyat osoyishta emas edi. Xurosonda betoʻxtov davom etgan oʻzaro urushlarga, shahzoda va amirlarning boshboshdoqligiga qaramay mamlakat aholisining turmush tarzi va madaniy hayoti Movarounnahrdagiga nisbatan yuksakroq edi. Ammo mamlakatning siyosiy hayotida kuchayib borayotgan keskinlik ichki munosabatlarda tobora taʼsiri ortib borayotgan [[Dashti qipchoq]] oʻzbeklarining Movarounnahrda hokimiyatni qoʻlga olishini hamda Temuriylar sulolasining zaiflashuvini yanada tezlashtirdi. == Davlat boshqaruvi == Temuriylar saltanatida avval hokimi mutlaq – Amir Temur, soʻngra esa uning vorislari bevosita hukmronlik qilishgan. Saltanatni devonbegi – bosh vazir boshliq 7 vazirlikdan iborat arkoni davlat – Vazirlik mahkamasi boshqargan. * Ulardan 1-si – mamlakat varaiyat vaziri. U viloyat va tumanlardan toʻplanadigan hosil, soliqoʻlponlar va mamlakat obodonligi bilan shugʻullangan. * 2si – vaziri sipoh, yaʼni harbiy ishlar vaziri. U navkarlarning taʼminoti (maoshi, oziq-ovqat va qurolyarogʻlari) bilan shugʻullangan. * 3si – tijorat (savdo) vaziri edi. U tashqi savdo boji tam/a, chorvachilikdan toʻplanadigan za kot, egasiz qolgan molmulklarning tasarrufi, meros va merosxoʻrlar kabi masalalar bilan shugʻullangan. * 4si – saltanatning moliya ishlari vaziri boʻlib, davlat xazinasining kirimchiqimlarini boshqargan. * Chegara viloyatlari va tobe mamlakatlar boshqaruvini nazorat qilish uchun maxsus 3 ta vazir tayin etilgan. Ular mazkur viloyat va mamlakatlardan davlat xazinasiga tushadigan daromadlarni nazorat qilgan. Oʻz navbatida bu 3 vazir saltanatning „xolisa“ deb yuritilgan bosh nazorat hayʼatini tashkil etgan. Bu 7 vazir devonbegiga boʻysungan va u bilan maslahatlashib davlatning moliyaviy ishlarini amalga oshirganlar. Yozma manbalardan maʼlum boʻlishicha, Amir Temur va T. hukmronligi davrida saltanat devonxonasida Amir Dovud, Jaloluddin Firuzshoh, Gʻiyosuddin Shohmalik, Alouddin Alika Koʻkaldosh va Alisher Navoiydek dono devonbegilar bu oliy mansabda faoliyat koʻrsatganlar, mamlakatni obodonligi yoʻlida beqiyos xayrli ishlarni amalga oshirganlar. Devonxona qoshida arzbegi, sadri aʼzam, shayxulislom va ahdos qozisi kabi lavozimlar mavjud boʻlgan. Arzbegi fuqaro va sipohiylardan tushadigan arzu shikoyatlar hamda mamlakatdagi ahvol toʻgʻrisida maʼlumot toʻplash va bu borada oliy dargohga axborot berib turish kabi vazifalarni bajargan. Sadri aʼzam – bosh sadr mamlakatdagi barcha vaqf xoʻjaliklarini nazorat qilgan; davlat hamda yer egalari tomonidan vaqf qilingan yerlar va mulklarni kayd etgan va vaqfnomalar tuzib ularni qonunlashtirgan. Shayxulislom aholining turli ijtimoiy tabaqalari oʻrtasida shariat ahkomlari va islom aqidalarining bajarilishini nazorat qilgan. Davlatning bosh qozisi – qozi ulquzzot „ahdos qozisi“ nomi bilan yuritilib u fuqaro ishlari bilan shugʻullangan. Saltanat mahkamasida kirimchiqimlarni qayd etuvchi maxsus munshi – kotib faoliyat koʻrsatgan. Mamlakat maʼmuriy jihatdan ulus, viloyat va tumanlarga boʻlinib, ular hokim, noib va tuman boshilar tomonidan boshqarilgan. Ularning aksariyati harbiy – amirlardan iborat edi. Har bir shahar va viloyatning moliya devoni, qozisi, muftisi, mutavallisi va muxtasibi boʻlgan. Lashkarlar uchun hatto maxsus qoziyi lashkar tayin etilgan. Har bir shahar va qalʼalarda qutvol (komendant) tayinlanib, unga shahar va qalʼa istehkomlarini taʼmirlash va ularning mudofaasi yuklangan. Fath etilgan viloyat va hududlar temurzodalar va xizmat koʻrsatgan amirlarga suyurgʻol tarzida inʼom qilinib, ular orqali boshqarilgan. Masalan, Amir Temurning toʻngʻich oʻgʻli Jaxrngirga Balx viloyati; Umarshayxga Fors viloyati; Mironshohga Ozarbayjon, Iroq va Armaniston; Shohruxga Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston berilgan. Garchi uluslar markaziy hukumatga itoat etsalarda, ammo ular maʼlum darajada mustaqil edilar. Ularda alohida devonxona, qoʻshin boʻlib markaziy hukumatga tobelik xirojining bir qismini Samarqandga yuborish va oliy hukmdor harbiy yurishlarida oʻz qoʻshini bilan qatnashish yoki talab etilgan sonda askar yuborishdan iborat edi. Suyurgʻolga ega boʻlgan viloyat hokimlari – shahzodalar oʻz uluslarida iloji boricha mustaqil hukmronlik qilishga intilgan. Markaziy hokimiyat esa, vaziyat jiddiylashgandagina ularning ichki ishlariga aralashgan. Shubhasiz suyurgʻol asosida shakllangan mulkchilik boshqaruv tartibining kuchayishi viloyatlar mavqeining oshishiga olib kelgan va ichki nizolarni keltirib chikargan. T.davrida oʻrta asr yirik mulkdorlari davlat tayanchi boʻlib, maʼmuriy jihatdan uning takomillashuviga suyurgʻolning keng tarqalishi jiddiy toʻsqinlik qilgan. Elyurtni boshqarishda harbiy kuchning ahamiyati katta boʻlgani tufayli uning takomiliga aloxida eʼtibor berilgan. Amir Temur amir va amir ulumaro – bosh amir kabi yuqori darajali harbiy unvonlar joriy etgan, qoʻshin boshliqlarini tanlash va ularni tarbiyalash, lashkariy qismlar va ularning joylashish tartibi, navkar va sarbozlarning qurollanishi hamda ularning intizomi masalalariga nihoyatda ahamiyat bergan (qarang Temuri[[ylar harbiy sanʼati]]). Davlatni boshqarishda qurultoy va kengashlar oʻtkazish alohida oʻrin tutgan. Sharafuddin Ali Yazdiyning yozishicha, Amir Temur tomonidan Qarshi, Samarqand, Qorabogʻ va boshqa joylarda oʻtkazilgan qurultoy va kengashlarda shahzodalar, davlat maʼmurlari, harbiy boshliqlar, ulamolar va mulkdor zodagonlarning vakillari qatnashgan. Ularda mamlakatning iqgisodiy va siyosiy axvoliga oid masalalar muhokama etilib, qarorlar qabul etilgan va tadbirlar belgilangan. Mas., 1403-yilda Kavkazning Baylaqon shahrida chakirilgan kengashga olimu fuzalolar taklif etilgan. Ulardan mamlakatni boshqarishda, xususan, uning obodonligi yoʻlida amalga oshiriladigan xayrli ishlar – jamoat binolari va inshootlar qurilishlarida oʻz maslahatlari bilan koʻmak berishlari soʻralgan. T.davrida oʻtkazilgan qurultoy, kengash, shohona qabullar va dabdabali saroy marosimlariga oʻrta asrlar davlatchiligining oʻziga xos anʼanalari mujassam etilgan. Tantanali izdahom tartibiyu qoidalaridan tortib, aʼyonlarning toʻyona libosu oʻrinlarigacha eʼtibor berilgan. Masalan, pacmiy marosimlarda amir ulumaro, beklar begilar, amirlar, noʻyonlar, sardorlar, ulus, tumonot va qoʻshunot amirlari, shuningdek, mingboshilar, yuzboshilar mansab va martabalariga qarab hukmdorning soʻl tomonidan; sayyidlar, qozilar, ulamo, fuzalo mashoyix, ulugʻ va oliy tabaqadagi kishilar oʻng tarafidan oʻrin olganlar. Devonbegi va vazirlar – taxt roʻparasidan, kalontarlar (shahar hokimlari), kadxudolar (qishloq oqsoqollari) vazirlarning orqasidan joy olgan. Bahodurlar, qilichboz yigitlar – taxt orqasida, uning oʻng tarafidan, qorovullar esa, taxt orqasining chap tarafidan oʻrin olishgan. Amir Temur hayotlik davridayoq davlatni boshqarish uslubiga bagʻishlangan maxsus asar yaratilib, u „Temur tuzuklari“ nomi bilan shuhrat topgan. Unda davlatni boshqarishda kimlarga tayanish, toju taxt egalarining tutumi (yoʻnalishi) va vazifalari, vazir va qoʻshin boshlikdarini saylash, sipoxlarning maoshi, mamlakatni idora etish tartibi, davlat arboblari va qoʻshin boshliqlarining burchi va vazifalari, amirlar, vazirlar va boshqa mansabdorlarning toju taxt oldida koʻrsatgan alohida xizmatlarini taqdirlash tartibi va boshqa bayon etiladi. Shunday qilib, T.da davlat tuzilishi, qonunqoidalarni tartibga solish bilan bir katorda, oliy dargoh hayoti bilan bogʻliq anʼanalar ham qaror topgan. == Mamlakat obodonligi. == Amir Temur va T. mamlakat mustaqilligi, elyurt osoyishtaligi va uni obod etishga katta ahamiyat berdilar. Bu davrda Chingizxon hujumi va moʻgʻullarning betoʻxtov bosqinlari oqibatida vayronaga aylangan Samarqand, Buxoro, Termiz, Marv, Banokat (Shohruxiya) kabi qad. shaharlar, kdlʼa va istehkomlar qayta tiklandi, yaʼni shaharlar va qishloqlar qad koʻtardi. Markaziy shaharlar va ularning tevarak atrofida kurkam maʼmuriy, maʼrifiy va jamoat binolari, suv inshootlari qurilib, bogʻu boʻstonlar barpo etildi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Daryo va soylardan yirik sugʻorish tarmoqlari qazib chiqarilib, minglab gektar qoʻriq va boʻz yerlar oʻzlashtirildi, sugʻorma dehqonchilik maydoni kengaytirildi. Soliq tizimining tartibga solinishi bilan mamlakat iktisodiyotining asosi boʻlgan dehqonchilik, hunarmandchilik hamda ichki va tashqi savdo rivojlandi. Sohibqiron Kesh shahriga alohida eʼtibor berib, uni Turkiston diyorining maʼnaviy markaziga aylantirishga harakat qiddi. Bu shahar „Qubbat ulilm valadab“ („Ilm va adabning gumbazi“) deb yuritildi. Samarqand saltanat poytaxtiga aylantirilgach, unda Isfahon, Sheroz, Xalab, Xorazm, Buxoro, Nasaf va Keshning meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar (Boʻstonsaroy, Koʻksaroy), masjidlar, maqbara va xonaqohlar qurildi. 1403—04 yillarda Samarqandda boʻlgan Ispaniya elchisi Rui Gonsales de Klavixo Amir Temurning olib borayotgan binokorlik ishlaridan hayratda qolgan. 14-asrning oxiri – 15-asrlarda Samarqandda kurkam va muhtasham binolardan tashqari, turlituman hunarmandlar mahallalari yuzaga keldi. Klavixoning yozishicha, hunarli birorta kishining Movarounnahrni tark etishiga yoʻl qoʻyilmagan. Aksincha, Amir Temurning amri bilan Damashqning eng mohir toʻquvchilari, Xalabilaning mashhur paxta yigiruvchi va Anqaraning movut toʻquvchilari, Turkiya va Gurjistonning zargarlari, xullas, kasbhunar sohasida qaysi shaharda nom chiqargan hunarmand boʻlsa, SamarqaNdga koʻchirilib kelingan. Shaharda turli mazhab va dinlardagi kishilar yashagan. Amir Temurning obodonchilik faoliyati anʼanaga aylanib, uning vorislari tomonidan davom ettirilgan. Temuriy shahzodalar, nufuzli amiru vazirlar, viloyat va ulus hokimlari, hatto ayrim malikalar oʻz shaxsiy mablagʻlarining kattagina qismini masjidu madrasalar, xonaqohu shifoxonalar, hammomu bozorrasta (chorsu)lar, rabotu karvonsaroilar, suv inshootlariyu bogʻrogʻlar barpo etishga sarf qilganlar. Masjid va madrasalar, shifoxona va xonaqoxlarning sarfu xarajati uchun ekin maydonlari, tegirmon, objuvoz, moyjuvoz va doʻkonlar vaqf etilib, mudarrisu talabalarga dahʼyak (maosh) belgilangan. Hirot, Mashhad, Balx va Marv sh.lari va qasabalarining obod etilishida Shohrux Mirzo hamda Ulugʻbekning onasi Gavharshod begimshsht hissalari katta boʻlgan. Masalan, 1410-yil Hirotda 2 Madrasa, xonaqoh va hashamatli saroy bino qilingan. Hirotning Saripuli Injil mavzeida 1432-yilda qad koʻtargan Madrasa, Mashhadning Jome masjidi Gavharshod begimning nomi bilan bogʻliq. Ushbu madrasalar qurilishiga Qavomuddin meʼmor Sheroziy boshchilik qilgan. Shayx Shahobuddin ibn Shayx Ruknuddin madrasaga bosh mudarris qilib tayinlangan. 15-asrda Movarounnahrda, xususan, Samarqand, Buxoro, Xoʻjand, Toshkent va boshqa shaharlarda binokorlik ishlariga, ayniqsa, Mirzo Ulugʻbek katta ahamiyat bergan. Uning davrida Madrasa, masjid, xonaqoh, hammom, sardoba va karvonsaroilar qad koʻtargan. Qabriston va ziyoratgoxlar obod etilgan. Bu davrda shahar obodonchiligi, xususan, meʼmorligi rivoj topgan. Samarqand Registoni qayta rejalashtirilib, unda Madrasa, 210 gumbazli Koʻkaldosh jome masjidi, karvonsaroy, Muqatta masjidi, Mirzoiy hammomi qad koʻtargan. Bu ulkan va noyob qurilishlar orasida 15-asrning 20 yillarida Samarqandda bino qilingan Ulugʻbek rasadxonasi alohida oʻrin tutadi. 15-asrda Xuroson shagʻarlari, ayniqsa, uning poytaxti Hirotning obod etilishi sulton [[Hu[[sayn Boyqaro]] va uning vaziri Alisher Navoiy nomlari bilan bogʻliq. Xurosonda, xususan, Hirot va uning tevarak atrofida Navoiy va uning safdoshlari tashabbusi bilan 300 dan ortiq jamoat binolari (masjid, Madrasa, maqbara, xonaqoh, hammom, shifoxona, saroy, koʻshk, istirohat bogʻlari, rabotlar) hamda sugʻorish inshootlari (hovuz, koʻprik, band – suv omborlari) barpo etilgan. Qurilishlarning aksariyati Navoiyning bevosita homiyligi bilan yoki uning mablagʻiga amalga oshirilgan. Xondamirning yozishicha, Navoiy 52 rabot, 19 hovuz, 16 koʻprik, 9 hammom va bir nechta Madrasa, masjid, shifoxona va xonaqohlar qurdirgan. Movarounnahr va Xurosonning T. davri binokorligida shifoxonalar, hammomlar va istirohat bogʻlari alohida oʻrin tutadi. Bunday inshootu istirohat maskanlari Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharqsa 8—9-asrlardayoq qad koʻtarib, 15-asrda esa Samarqand, Buxoro, Gurganj, Toshkent, Marv, Hirot, Gʻazna, Ray, Hamadon va Isfahon kabi Sharqning nufuzli shaharlarida barpo etilgan. Mana shunday shifoxonalardan biri temuriy malikalardan Mulkat ogʻo tomonidan qurilgan Dor ushshifoga mavlono Darvishali bosh hakim etib tayinlangan. Barcha muolaja ishlari unga topshirilgan. Shifoxonalarda maxsus dorixonalar boʻlib, doripazlar bemorlar uchun doridarmonlar tayyorlab berganlar. Bu davrda Hirot Dor ushshifosi, ayniqsa kahhollari (okulist) gʻoyat shuhrat topgan. Navoiyning inoyati bilan yetishib chiqqan Gʻiyosuddin Muhammad, Nizomuddin Abdulhay, Darvishali, Muhammad Yusuf, Abdulhay Tuniy, Muhammad Muʼin kabi mashhur tabiblar uzoq vaqt faoliyat koʻrsatganlar. Umuman, Navoiyning homiyligida 12 ming tolibi ilm, olim, tabib, shoir, muzahhib, musavvir, zargar, duradgor va binokorlar kamol topgan. Saltanatda hukm surgan nisbatan barqarorlik, yirik shahar va viloyatlarda amalga oshirilgan obodonchilik, sugʻorma dehqonchilikning kengayishi bilan mamlakatning iqtisodiy hayotida muhim oʻrin tutgan hunarmandchilik va tovarpul munosabatlari rivoj topgan. Ilk oʻrta asrlarda shakllangan 3 qism (ark, shahriston va rabod)li voha shaharlari kengayib, koʻp darvozali yagona mudofaa devori bilan oʻralgan yangi qiyofadagi yirik va gavjum shaharlar qad koʻtargan. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Toshkent, Kesh(Shahrisabz), Shohruxiya, Termiz, Nasaf va Axsikat kabi shaharlar oʻzining topografik qiyofasi, aholisining kasbikori, ichki va xalqaro tashqi tijorati bilan oʻrta asrlar Sharqining namunali hunarmandchilik va gavjum savdo markazlariga aylangan. Hunarmandchilikning turli tarmoklari rivoj topib, shaharlarning tarixiy topografiyasi tubdan oʻzgargan. Ularda hunarmandchilik mahallalarining soni ortib, guzar, koʻchakoʻy, bozor rastalari, toqu ravok, li, gumbazli timlar —chorsular qad koʻtargan. Koʻpgina yirik shaharlarda „zargaron“ („zargarlik“), „misgaron“, „suzangaron“(„ignasozlik“), „sovutsozon“, „sangtaroshon“ („toshtarovchi“), „shishapazon“, „charmgaron“(„koʻnchilik“) kabi maxsus hunarmandchilik mahallalari tashkil topgan. Hunarmandchilik sohasida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik va binokorlik yetakchi oʻrin tutgan. Samarqandda, ayniqsa, qogʻoz ishlab chiqarish. alohida ahamiyat kasb etgan. Shahar yaqinida Obirahmat anhori sohilida qogʻoz ishlab chiqariladigan maxsus objuvozlar va korxonalar joylashgan (qarang [[Noshirlik]]). == Tashqi savdo va pul munosabatlari == Xitoydan Oʻrta dengiz boʻylari tomon yoʻnalgan qad. karvon yoʻli kesib oʻtgan yuyat ulkan hududda yagona saltanatning barpo etilishi bilan bu xalqaro muloqot yoʻlida T. shubhasiz sarbonlik qilish imkoniga ega boʻlishgan. Ular savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashga, Sharq va Gʻarb mamlakatlariaro savdo va elchilik aloqalarini har tomonlama kengaytirishga jiddiy eʼtibor berishgan. T.davrida Xitoy, Hindiston, Tibet, Oltin Oʻrdaga tobe Rusiya, Volga boʻyi, shuningdek, jan. Sibir bilan muntazam savdosotiq qilingan. Xitoydan, asosan, shoyi, chinni, gavhar va mushk; Hindistondan ip mato, nil(boʻyoq), muskat yongʻogʻi, qalampirmunchoq, dolchin va anbar; Rusiya va Sibirdan qimmatbaho moʻyna, teri va mum olib kelinardi; Yevropadan gazmollar, movut va koʻpgina boshqa tovarlar keltirilgan. Samarqanddan chet mamlakatlarga: boʻz, duxoba, shoyi gazlama, qogʻoz, quruq meva, guruch, paxta va kalava (yigirilgan ip) va boshqa chiqarilgan. Tashqi savdoni kengaytirishda T.ning turli mamlakatlar bilan olib borgan elchilik aloqalari muhim ahamiyatga ega boʻlgan. 15-asrning 20— 40y.larida Shohrux va Ulugʻbek idora etgan davlatlar bilan Xitoy, Tibet va Hindiston oʻrtasida muntazam elchilar almashib turilgan. 1418-yilda Ardasher boshliq Shoxrux elchilari katta karvon bilan Xitoyda boʻlgan. 1419-yilda esa, bunga javoban Li Di va Jong Ku Xitoydan Samarqand va Hirotga elchi boʻlib kelganlar. 1420-yil Shohrux va Ulugʻbek 530 nafarli elchilik karvonini Xitoyga joʻnatishgan. Shohrux elchilariga Shodixoja bilan amir Koʻkcha, Ulugʻbek elchilariga esa Sultonshoh bilan Muhammad baxshi boshchilik qilgan. Bu davrda T. Tibet va Hindiston bilan ham elchilik munosabatlarini oʻrnatishgan. 1421-yil Tibetdan Buxoro va Samarqandga elchilar kelgan. 1441—42 ylarda Shohrux Hindistonga Bijayanagar saroyiga tarixchi Abdurazzoq Samarqandiy boshliq elchilarni yuboradi. U Kermon, Hurmuz va Fors qoʻltigʻi orqali Hindistonga qilgan sayohatini yozib qoldirgan. 14-asrning oxiri va 15-asrning 1yarmida T. davridagi iqtisodiy taraqqiyotga (hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo) mamlakatda oʻtkazilgan pul islohotlari turtki boʻlgan. Dastlab, Amir Temur, soʻngra ayrim T. mamlakatda yagona pul birligini joriy etishgan. Amir Temur vazni 6 g li „tanga“ va 1,5 g li „miri“ deb yuritiladigan 2 xildagi kumush tangalarni zarb etgan. Bu kumush tangalar Suyurgʻatmishxon va Sulton Mahmudxon nomlari bilan Movarounnahr, Xuroson, Eron, Ozarbayjon va Iroqning 40 dan ortiq yirik shaharlarida chiqarilgan. Shohrux Astrobod, Buxoro, Dom/on, Isfahon, Kushoniya, Kermon, Qum, Nishopur, Marv, Samarqand, Sabzavor, Sultoniya, Tabriz, Xorazm, Hirot, Sheroz va boshqa shaharlarda oʻz nomi bilan kumush tangalar zarb etib, pulning ichki savdodagi muomalasini tartibga solgan. Bu borada 1428-yilda Ulugʻbek oʻtkazgan fulusiy (mis) pullar islohoti ayniqsa katta ahamiyat kasb etgan. Mehnatkash aholini ichki chakana savdoga kengroq jalb etish maqsadida Ulugʻbek mahalliy hokimiyatning yengil vazndagi barcha chaqa pullarini man etgan. Bir vaqtning oʻzida u Buxoro, Samarqand, Qarshi, Termiz, Toshkent, Shohruxiya va Andijonda zarbxonalar barpo qilib, bir xil vazndagi salmokdor fuluslar zarb ettirib, muomalaga chiqargan. Xalqoʻrtasida Ulugʻbekning chaqalari „fulusi adliya“, yaʼni „adolatli chaqa“ nomi bilan shuhrat topgan. Shu bilan birga Ulugʻbek tashqi savdodan keladigan daromadni oshirish maqsadida „tam/a“ – savdo bojini bir muncha koʻpaytirgan. T.da ichki va tashqi savdoning kengayishi, kasbhunar tarmoklarining rivoj topib, hunarmandchilik mahsulotlari hajmining ortib borishiga turtki boʻlgan. == Dehqonchilik va sugʻorish ishlari == Mamlakatning iqtisodiy hayotida dehqonchilik asosiy oʻrin tutgan. Shu bois T. dehqonchilikning bosh omili boʻlgan sugʻorish ishlariga katta ahamiyat berishgan. 14-asrning oxiri – 15-asrning 1yarmida Movarounnahr va Xurosonda yirik sugʻorish tarmoqlari qazilib, korizlar, suv omborlari – bandlar va hovuzlar barpo etilib, suv tanqis viloyat va vohalar, shahar, qishloklarning suv taʼminoti yaxshilangan. Qoʻriq va boʻz yerlar oʻzlashtirilib, obikor yerlarning maydoni kengaytirilgan. Yangiyangi qishloqlar, chorbogʻlar va sayilgoh boʻstonlar barpo etiladi. Amir Temur Samarqand vohasi, poytaxt va uning tevarak atrofini obod etilishi ga alohida eʼtibor bergan. Obirahmat, Mazdahin, Bozor, Korand va Nahri jadid kabi sugʻorish tarmoklari orqali obod etilgan qishloqlarning soni 72 taga yetgan. Yangi qishloqlarning bir qismi Sharqning mashhur shaharlari: Damashq, Qohira, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan ulugʻlangan. Sohibqiron Xuroson, Eron, Kavkaz va boshqa viloyatlarda ham bir qancha yirik sugʻorish ishlarini amalga oshirgan. Uning farmoni bilan Murgʻob daryosidan 20 dan ortiq sugʻorish tarmoqlari qazilib, Marv vohasi qayta obod etilgan. 1401-yil Kavkazning Baylaqon mavzeida Arake daryosidan chiqarilgan Barlos kanali zamonasining yirik irrigatsiya inshootlaridan biri boʻlgan. Kanalning uz. 10 farsax (60–70&nbsp;km) boʻlib, kemalar qatnay olgan. Shogʻrux va Ulugʻbek hukmronligi davrida sugʻorish ishlari yanada kengaygan. Dashtlarga suv chiqarilib, boʻz yerlar oʻzlashtirilgan. Xususiy sohibkorlar esa, hatto birikki yil davomida soliq va toʻlovlardan ozod etilgan. Bu davrda T. Samarqand, Qashqadaryo, Marv vohalari, Tuye vodiysi va Xirotda yirik sugʻorish inshootlari barpo etilib, dehqonchilik maydonlarining suv taʼminotini tubdan yaxshilashgan. Mas., Angor kanali qayta tiklanib, Zarafshon daryosi suvining bir qismi Kashqadaryo vohasiga tashlangan. Moʻgʻullar tomonidan vayron etilgan Murgʻob daryosining bosh toʻgʻoni – Sultonband tiklanib, Marv sh. va vodiysi suv bilan toʻla taʼminlangan. Mirzo Ulugʻbek tomonidan Buxoroning Somonjuq dashtiga suv chikarilib, yangi yerlar oʻzlashtirilgan. Navoiyning tashabbusi bilan Tuye viloyatida Turuqband suv ombori qurilib, undan 10 farsax masofada kanal orqali Mashhadga suv keltirilgan. Bu davrda qishloq xoʻjaligida gʻallakorlik, sabzavotchilik, polizchilik, bogʻdorchilikka ahamiyat berilgan. Chorvachilikda – yilqichilik, qorakoʻlchilik, tuyachilik muhim oʻrin tutgan. T.davrida mulkchilik munosabatlari yanada takomillashgan. Mulkning, asosan, 4 shakli: „mulki devon“ (davlat yerlari), „mulk“ (xususiy yerlar), „mulki vaqf“ (madrasa va masjidlar tasarrufidagi yerlar) va „jamoa yerlari“ boʻlgan. T. yerlarining katga qismi davlat mulki hisoblangan, ularni „suyurgʻol“ yoki „tarxon“ tarzida inʼom qilish keng tarqalgan. Abdurazzoq Samarqandiyning yozishicha, Shohrux davrida Xorazm – Shohmalik; Fargʻona – Mirzo Ahmad; Tus, Mashhad, Obivard, Nisoni qamragan Xuroson – Boysungʻur; Kobul, Gʻazna va Qandahrr viloyatlari Mirzo Qaydu bahodirning suyurgʻoli edi. Suyurgʻol yorligʻiga ega boʻlgan viloyat hukmdorlari markaziy hokimiyatga nomigagina karam boʻlib, odatda, ular deyarli mustaqil boʻlishgan. Tarxonlik yorligʻini olgan mulkdorlar barcha soliq, toʻlov va majburiyatlardan ozod etilgan. Tarxonlik amirlar, beklar, saroy amaldorlari, sayyidlar va boshqa yuqori tabaqa vakillariga berilgan. Shu boisdan davlat soligʻidan tushadigan daromadning talaygina qismi tarxonlar qoʻlida toʻplangan. Mamlakatning siyosiy hayotida ular gʻoyat katta kuchga aylangan. 15-asrda yer maydonlari, suv manbalari, doʻkon, korxona, tegirmon, objuvoz, bozor rastalari, karvonsaroylar va boshqa Madrasa, masjid, xonaqoh, shifoxonalarga biriktirilib, ular „mulki vaqf“ deb yuritilgan. Ulardan tushgan daromad xayriya ishlariga (masjid, Madrasa, shifoxona xarajatlari; jihozi; mutavalli, mudarris, tabib va talabalar uchun) sarf etilgan. Davlat yoki vaqf, tarxon yoki suyurgʻol yerlarda koranda boʻlib mehnat qiluvchi ziroatchilar „muzaraʼ“ deb atalgan. Ularning hissasi yer egasining urugʻlik, omoch, hoʻkiz, ot va arava kabilar bilan taʼmin etishiga qarab, 1/3, 1/4 yoki 1/5 hajmda belgilangan. Sugʻorma dehqonchilik yerlardan „mol“ soligʻi olingan. Daryo, buloq va koriz suvlari bilan sugʻoriladigan obikor yerlardan „mol“ soligʻi hosilning 1/3 (33%) miqdorida undirilgan. Lalmi yerlardan hosilning 1/6 dan to 1/8 miqdorida soliq solingan. Mulk yerlarining bir qismi „ushr“ miqdorida soliq toʻlagan. Bunday yerlar ilmfan, maʼrifat va maʼnaviy hayotning namoyandalari (sayyid, xoja, ulamo, shayxlar) tasarrufida boʻlgan. Masalan, 15-asrning yirik mulkdori Xoja Ubaydulloh Ahror 1300 ushriy mulkidan har yili Samarqand hokimi Sulton Ahmad xazinasiga gʻallaning oʻzidan 80 ming botmon (1 botmon – 20&nbsp;kg) miqdorida ushr toʻlagan. Yuqorida qayd etilgan soliklardan tashqari fuqarodan soliq yigʻuvchi (muxassilona), hosilni belgilovchi (sohib jamona), kirimni boshqaruvchilar (zobitona, „dorugʻona“), suv taqsimlovchi („mirobona“) kabi toʻlovlar undirib olingan. Shuningdek, aholi favqulodda xarajatlar uchun „avorizot“ va „tavojjuhoti xorijiy“ kabi odatdan tashqari soliqlarni xam toʻlagan. == Madaniy hayot == 15-asr va 16-asr boshlarida Samarqand, Hirot, Buxoro va Gʻijduvon kabi bosh shaharlarda Amir Temur anʼanalari davom ettirilib, olimu muhandis, shoiru bastakor, meʼmoru binokor va naqqoshu musavvirlarning guruhi toʻplangan edi. Movarounnahrda, xususan, Samarqandda ilmfan va sanʼatning taraqqiyotida Ulugʻbek va uning atrofida yigʻilgan olimlarning oʻrni va hissasi nihoyatda buyukdir. Movarounnahr va Xurosonning boy va serqirra madaniyatiga, islom dunyosining maʼnaviy anʼanalariga suyangan hamda oʻz davrining madaniy tajribalaridan toʻla foydalana bilgan Ulugʻbek mamlakatning ravnaqi, ayniqsa, uning maʼnaviy kamolotida ilmfanning va sanʼatning naqadar muhimligini yaxshi tushunardi. U mamlakatning siyosiy va iqtisodiy hayotini boshqarish bilan bir qatorda ilmiy ishlar bilan shugʻullandi. Ilmiy munozaralar oʻtkazdi. Ulugʻbek Movarounnahr shaharlarini, xususan, Samarqand va Buxoroni ilmu maʼrifat dargohiga aylantirishga intildi. Uning farmoni bilan Buxoroda (1417), Samarqandda (1417—20) va Gʻijduvonda (1433) madrasalar barpo qilindi. Hatto, Buxoro madrasasining darvozasiga: „Bilim olish har bir musulmon ayolu erkakning burchidir“, degan kalima yozib qoʻiilgan. Bu madrasalar zamonasining dorilfununi hisoblanib, ularda Qurʼon, hadis, tafsir, fiqh (din va shariat qonunqoidalari), riyoziyot (matematika), handasa (geom.), joʻgʻrofiya (geografiya), ilmu aruz (poetika), arab tili va uning morfologiyasi kabi dunyoviy ilmlar ham oʻqitildi. Samarqand madrasasida Shamsuddin Havofiy, Qozizoda Rumiy, Gʻiyosuddin Jamshid, Ulugʻbek, Alouddin Ali Qushchilar turli fanlardan dare berishgan. Bu davrda Samarqandda Ulugʻbek madrasasidan tashqari Xonim, Firuzshoh, Shohmalik, Xojabek, Mirabduvali va Qutbiddin Sadr nomli madrasalar ham qad koʻtargan. 15-asrda Movarounnahr va Xurosonda tarix fani xam rivoj topdi. Hofizi Abru, Abdurazzoq Samarqandiy, Mirxond, Xondamir, Isfizoriy, Davlatshoh Samarqandip va boshqa koʻpgina tarixchilar Samarqand yoki Hirotda yashab ijod qildilar. „Zubdat attavorix“ muallifi Hofizi Abru, „Matlai saʼdayn va majmai bahrayn“ nomli asarni yozgan Abdurazzoq Samarqandiy oʻz asarlarini Amir Temur va T. hukmronlik qilgan davrga bagishladilar. Mirxond „Ravzat ussafo“ va Xondamir „Habib ussiyar“ oʻz asarida Sulton Husayn hukmronlik qilgan davr voqealarini bayon qildi. Muiniddin Isfizoriy esa Hirot tarixini yezdi. T.davrida adabiyot badiiy uslub jihatidan takomillashdi, yangi pogʻonaga koʻtarildi. Nasr va nazmda koʻplab nodir asarlar yaratildi. Bu davrda zamonasining yetuk shoiru adiblari: Qutb, Sayfi Saroyi, Xaydar Xorazmiy, Durbek, Amiriy, Yaqiniy, Atoiy, Sakkokiy, Lutfip va boshqa yashab ijod qiladilar. Durbekning „Yusuf va Zulayho“ dostoni, Atoiy devoni, Lutfiyning „Zafarnoma“ va „Gul va Navroʻz“ dostonlari shu davr badiiy adabiyotining durdonalaridandir. Bu davrda oʻzbek shoirlari ichida Lutfiy alohida oʻrin tutdi. Navoiyga qadar oʻzbek sheʼriyatida Lutfiy darajasiga yetadigan shoir oʻtmagan. U oʻzbek tilida asarlar, fors tilida qasidalar yezdi. Bu davr badiiy adabiyoti taraqqiyotida Abduraqmon Jomiy hamda Alisher Navoiyning xizmati gʻoyat buyukdir. 15-asrda ilmfan va adabiyot bilan bir qatorda kitobat sanʼati, yaʼni qoʻlyozma asarlarni koʻchirib yozish va u bilan bogʻliq boʻlgan xattotlik, musavvirlik, lavvohlik (lavha chizish) va sahhoflik (muqovasozlik) sanʼati ham nihoyatda taraqqiy etadi. Bosmaxona va kitob nashr etish hali vujudga kelmagan zamonda kitob yaratish va uning nusxalarini koʻpaytirish ogʻir mehnat va koʻp vaqt sarf etiladigan mushkul ish boʻlgan. Ayniqsa, nafis kitob yaratish oʻta murakkab va juda mashaqqatli bir jarayon boʻlib, u qogʻozrez (qogʻoz tayyorlovchi), xattot, musavvir, lavvoh kabi bir necha xil mutaxassislarning mehnati va malakasi bilan bogʻliq edi. 15—16-asrlarda bir qancha isteʼdodli xattot, musavvir, lavvohlar yetishadi. Abdurahmon Xorazmiy, Sultonali Mashhadiy, Sultonali Xandon, Mirali Qilqalam, Xalvoiy, Rafiqiy shular jumlasidandir. 15-asr va 16-asr boshlarida T.da tasviriy sanʼat ham taraqqiy topadi. Kamoliddin Behzod, Mirak Naqk, osh, Qosimali, Mahmud Muzahhib, Xoja Muhammad Naqqosh va Shoh Muzaffar kabi moʻyqalam sohiblari yetishadi. Behzod asos solgan Hirot musavvirlik maktabi ulkan yutuqlarga erishadi. Bu davr tasviriy sanʼat obidalari oʻzining mavzui va voqeliligiga qarab portret, hayotiy lavhalar, tabiat manzaralari, bino va badiiy asarlarga ishlangan tasvirlardan iborat boʻlgan. Bizgacha Jomiy, Navoiy, Abdulla Xotifiy, Behzod, [[Hu[[sayn Boyqaro]], Bobur va Shayboniyxon portretlari saqlanib qolgan. 14—15-asrlarda musiqa sanʼati taraqqiyotida xdm yangi bosqich boʻldi. Bu davrda yangi kuy va qoʻshiqlar, cholgʻu asboblari va musiqa nazariyasiga doir asarlar yaratildi. Mahoratli sozandalar, bastakorlar va hofizlar yetishadi. Abduqodir Nayi, Qulmuhammad Shayxiy, Husayn Udiy, Shohquli Gʻijjakiy, Qosim Rabboniy, Darvesh Ahmad Qonuniy, Xoja Yusuf Andijoniy, Us tod Shodiy, Najmiddin Kavkabiy shular jumlasidandir. Omilkor musiqachilar bilan bir qatorda Ulugʻbek, Navoiy, Jomiy va Binoiy kabi mutafakkir va shoirlar ham musiqa sohasida ijod qildilar. Masalan, Ulugʻbek „bulujiy“, „shodiyona“, „axloqiy“, „tabriziy“, „usuli ravon“ va „usuli otligʻ“; Navoiy „isfahoniy“ kuylarini ijod qiladi. Jomiy va Binoiy musiqa nazariyasiga doir asarlar yaratdilar. Shubhasiz, musiqa sanʼati ham 14— 15-asrlarda sanʼatning boshqa turlari va sheʼriyat bilan uzviy aloqada yangi taraqqiyot pogʻonasiga koʻtariladi. Mohir sanʼatkormashshoklar, bastakor va hofizlar yetishadi, nodir va bebaho sanʼat asarlari vujudga keladi. Shunday qilib, Amir Temur asos solgan davlat Qad. Sharqda 3 yoʻnalishda (oʻtroq dehqonchilik, dasht chorvachiligi va shaharsozlik) shakllangan sivilizatsiyalar qorishgan TuronTurkiston hududlarida rivoj topib qiyomiga yetgan davlatchilikning nodir namunasi edi. Biroq 15-asr oxirida T. oʻrtasida avj olib ketgan ixtiloflar, ayrim viloyat hokimlarining uzluksiz oʻzaro kurashlari shaharlarda hunarmandchilik va savdosotiqqa zarar yetkazib, vohalarda dehqonchilik xoʻjaliklarini xonavayron qilgan. Bunday ogʻir ahvolda davlatning iqtisodiy va maʼmuriy hayotida muhim mavqega ega boʻlgan yuqori tabaqa vakillarining bir kismi T. ga nisbatan sotqinlik yoʻlini tutdi. Bu asnoda Fargʻona hokimi Bobur saltanatini shayboniylardan himoya qilish va uning barqarorligini saqlab qolish yoʻlida astoydil kurashgan. Biroq bunday sharoitda Bobur ham uz Vatanini tark etib, oʻzga yurtlarga yuzlanishga majbur boʻddi. U avval Afgʻonistonni, soʻngra Shimoliy Hindistonni boʻysundirib, Boburiylar saltanatiga asos soldi. Bu davlat T. davlatchiligi udumlarini davom ettirib, 3 asrdan ortiqroq hukm surdi. Bu davr mobaynida Hindiston yuksalgan va ravnaq topgan (qarang [[Boburiylar davlati]]). == Adabiyotlar == Ad.:Abdurazzoq Samarqandiy, Matlai saʼdayn va majmai baxrayn, T., 1969; Ibn Arabshoh, Ajoib ulmakdur fi axbori Temur, T., 1992; M irza Muxammad Xaydar, Tarixi Rashidi. T., 1996; Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996; Sharafuddin Ali Yazdiy, Zafarnoma, T., 1996; Ahmedov B., Ulugʻbek, T., 1989; Fayziyev T., Mirzo Ulugʻbek avlodlari, T., 1994; Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1995; Muhammadjonov A., Temur va temuriylar saltanati, T., 1996;3axidov P., Arxitekturnie tayni observatorii Ulugbeka, T., 2003. == Yana qarang == * [[Temuriylar davlati]] * [[Amir Temur]], * [[Shohrux]], * [[Ulug'bek|Ulugʻbek]], * [[Husayn Boyqaro]], * [[Bobur|Bobur Mirzo,]] == Manbalar == {{Manbalar}} {{OʻzME}} [[Turkum:Tarix]] [[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]] [[Turkum:Turkiy sulolalar]] [[Turkum:Musulmon sulolalari]] djyhwceerlg03bcxflfzulccieo7cvg 5997816 5997815 2026-04-17T08:14:00Z KWiki78 246724 5997816 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Temuriylar sulolasi | title = Koʻragoniylar | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur reconstruction03.jpg | tasvir_eni = 200px | alt = | izoh = Sulola asoschisi [[Amir Temur]]ning tiklangan yuz koʻrinishi | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Fayl:Timurid.svg|20px]] | moretext = | reign = 1370—1507 | reign-type = | coronation = | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = [[Boburiylar imperiyasi]] [[Fayl:Flag of the Mughal Empire.png|20px]] | moretext1 = | reign1 = 1526—1858 | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = <!-- succession4 to succession9 are also available --> | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | tugʻilgan_joyi = | vafot_sanasi = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | vafot_joyi = | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = | turmush_oʻrtogʻi = | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy = [[Barlos]]lar | house-type = | otasi = | onasi = | dini = [[Sunniy islom]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | modul = }} '''Temuriylar sulolasi''', oʻzini '''''Koʻragoniy''''' deb ham atagan, diniy jihatdan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]]<ref>Maria E. Subtelny, ''Timurids in Transition: Turko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Persia'', Vol. 7, (Brill, 2007), 201.</ref> sulola millat jihatidan esa turk [[Urugʻ|urugʻi]]<ref name="EI">B. F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref name="Britannica">''[[Encyclopædia Britannica]]'', „[http://www.britannica.com/eb/article-9072546/Timurid-Dynasty Timurid Dynasty]“, Online Academic Edition, 2007. (Quotation: „Turkic dynasty descended from the conqueror Timur (Tamerlane), renowned for its brilliant revival of artistic and intellectual life in Iran and Central Asia. … Trading and artistic communities were brought into the capital city of Herat, where a library was founded, and the capital became the centre of a renewed and artistically brilliant Persian culture.“)</ref><ref name="Columbia">{{Cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|title=Timurids|url=http://www.bartleby.com/65/ti/Timurids.html|edition=Sixth|publisher=[[Columbia University]]|location=New York City|accessdate=2006-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061205073939/http://bartleby.com/65/ti/Timurids.html|archivedate=2006-12-05}}</ref><ref>''[[Encyclopædia Britannica]]'' article: [http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world „Consolidation & expansion of the Indo-Timurids“], Online Edition, 2007.</ref>, fotix [[Amir Temur|Temur]] avlodidan boʻlgan. „Koʻragoniy“ soʻzi moʻgʻulcha „Kuragan“ soʻzining mahalliy turkiy xalq tilida oʻzgartirilgan shakli boʻlib, „kuyov“ maʼnosini bildiradi<ref>''A History of the Muslim World Since 1260: The Making of a Global Community'', by Vernon Egger, p. 193</ref>. Bu sulola tomonidan qoʻllangan sharafli unvon edi, chunki Temur [[Chingizxon|Chingizxonning]] bevosita avlodi [[Bibixonim|Saroy Mulkxonimga]] uylangan edi. Temuriylar sulolasi tarixda ikkita muhim [[imperiya]] – Eron, Iroq, Suriya va [[Markaziy Osiyo|Oʻrta Osiyoda]] joylashgan [[Temuriylar imperiyasi]] (1370-1507) va Hindiston yarimorolida joylashgan Temuriy-Boburiylar imperiyasini tuzdilar (1526-1857). == Kelib chiqishi == Temuriylar sulolasining kelib chiqishi [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasining]] asoschisi<ref name="EI">B. F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Timur|encyclopedia=Columbia Encyclopedia|edition=Sixth|date=2005|url=http://www.bartleby.com/65/ti/Timur.html}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Consolidation & expansion of the Indo-Timurids|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world}}</ref> [[Chingizxon|Chingizxonning]] qoʻshinining qoldiqlari boʻlgan [[Barlos|Barlas]] nomi bilan mashhur [[Mongollar|turk-moʻgʻul]] qabilasiga borib taqaladi. [[Moʻgʻullarning Markaziy Osiyoni bosib olishi|Oʻrta Osiyoni moʻgʻullar bosib]] olgandan soʻng, barlaslar hozirgi [[Qozogʻiston|Qozogʻistonning]] janubiy qismidagi [[Chimkent|Chimkentdan]] [[Taraz]] va [[Olmaota|Olmaotagacha]] boʻlgan hududlarga joylashdilar, keyinchalik bu yerlar bir muddat ''[[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]]'' – fors tilida „Moʻgʻullar oʻlkasi“ nomi bilan mashhur boʻldi va ular bilan aralashib ketdi. Darajasi mahalliy [[Turkiy xalqlar|turk]] va [[Turkiy tillar|turkiy tilli]] aholi bilan boʻlgan, shuning uchun Temur hukmronligidan ancha oldingi davridayoq barloslar til va odatlar jihatidan butunlay turk edilar. == Hukmdorlar roʻyxati == === Temuriylar imperiyasi === {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:27%;" |Unvon nomi ! style="background:#f0dc82; width:25%;" | Shaxsiy ism ! style="background:#f0dc82; width:25%;" | Hukmronlik |- | colspan="3" style="text-align:center;" | Temur Chagʻatoy [[Chigʻatoy ulusi|xonligini]] Soyurgʻatmishxon bilan, soʻngra Sulton ''Mahmudxon'' bilan boshqargan. Uning oʻzi musulmon arabcha ''amir'' unvonini qabul qilgan. Mohiyatan xonlik tugatilib, [[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar saltanati]] mustahkam oʻrnatildi. |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /> <small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Amir Temur|Temur bek]]<br /><small>{{Nastaliq|تیمور بیگ گورکانی}} </small> | style="text-align:center;" | 1370-1405 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /><small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Pirmuhammad Mirzo|Pir Muhammad ibn Jahongir Mirzo]]<br /><small>{{Script/Nastaliq|پیر محمد بن جہانگیر میرزا}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1407 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /> <small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Xalil Sulton|Xalil Sulton ibn Mironshoh]]<br /> <small>{{Script/Nastaliq|خلیل سلطان بن میران شاہ}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1409 |- | style="text-align:center;" | ''Amir,Sulton'' | style="text-align:center;" | [[Shohrux Mirzo|Shohruh Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|شاھرخ میرزا}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1447 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /><br /><br /> ''Ulugʻ bek''<br /><br /> | style="text-align:center;" | [[Mirzo Ulugʻbek|Mirzo Muhammad Taragʻay]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا محمد طارق}}</small> | style="text-align:center;" | 1447-1449 |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar imperiyasining]] boʻlinishi |} {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:25%;" |Mavarounnahr ! style="background:#f0dc82; width:27%;" | Xuroson/Hirot/Fors/Iroq-i-Ajam |- | style="text-align:center;" | [[Mirzo Abdullatif|Abdal-Latif Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا عبداللطیف}}</small><br /><br /> ''Padarkush''<br /><small>(Ota qotili)</small><br /><br /> 1449-1450 yillar | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | [[Abdullo Mirzo|Abdulloh Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا عبد اللہ}}</small><br /><br /><br /> 1450-1451 | style="text-align:center;" | [[Abulqosim Bobur|Abulqosim Bobur Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر}}</small><br /><br /> 1451-1457 |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | Mirzoshoh Mahmud<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا شاہ محمود}}</small><br /><br /> 1457 |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | Ibrohim Sulton<br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ابراھیم میرزا}}</small><br /><br /><br /> 1457-1459 |- style="background:silver;" | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ابو سعید میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> <small>(Abu Said Mirzo koʻchmanchi [[Oʻzbekiston|oʻzbek]]<nowiki/>lar xoni [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxon]] ([[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxonning]] bobosi) yordamida Oʻrta Osiyodagi temuriylar hududlarining koʻp qismini qayta birlashtirgan boʻlsada), [[Jahonshoh]] boshchiligidagi [[Qora qoʻyunlilar davlati|qoraqoʻyunli turkmanlari]] bilan [[Eron|Eronni]] boʻlishishga rozi boʻldi, lekin [[Uzun Hasan]] qoʻl ostidagi [[Oq qoʻyunli|oqqoʻyunli turkmanlar]] avval Jahonshohni, keyin Abu Saidni magʻlub etib oʻldirishdi.</small> <small>Abu Said vafotidan keyin yana bir parchalanish davri boshlanadi.)</small><br /> 1451-1469 |- | style="text-align:center;" | ** ''Mavarounnahr ham boʻlingan'' | style="text-align:center;" | [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn Boyqaro]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|سلطان حسین میرزا بایقرا}}</small><br /><br />1469-''yil 1 hukmronligi'' |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | [[Yodgor Mirzo|Yodgor Muhammad Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا یادگار محمد}}</small><br />1470-yil (6 hafta) |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn Boyqaro]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|سلطان حسین میرزا بایقرا}}</small><br /><br /> 1470-1506 yillar ''2-hukmronligi'' |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shay]]<nowiki/>boniyxon boshchiligidagi Dashti qipchoq<nowiki/>[[Oʻzbeklar|-oʻz]]<nowiki/>[[Oʻzbeklar|beklar]]<nowiki/>i [[Hirot|Hirotni]] zabt etadilar |} * ''Abu Saidning oʻgʻillari u vafot etgandan soʻng Mavarounnahrdagi [[Fargʻona|Fargʻona,]] [[Samarqand]], [[Buxoro|Buxoroni]] va [[Hisor (Tojikiston)|Hisor]], [[Balx]], [[Kobul (shahar)|Kobulda]] hokimlik qila boshlashdi.'' {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:17%;" |Samarqand ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Buxoro ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Hisor ! style="background:#f0dc82; width:15%;" | Fargʻona ! style="background:#f0dc82; width:15%;" | Balx ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Kobul |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Sulton Ahmad Mirzo]]<br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان احمد میرزا}}</small><br /><br />1469-1494 yillar | style="text-align:center;" | [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umar Shayx Mirzo II]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|عمر شیخ میرزا ثانی}}</small><br /><br />1469-1494-yillar | style="text-align:center;" | [[Sulton Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> 1469-1495-yillar | style="text-align:center;" | Ulugʻbek Mirzo II<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|میرزا الغ بیگ}}</small><br /><br /><br /><br /> 1469-1502-yillar |- | style="text-align:center;" | [[Sultan Baysonqor Mirza bin Mahmud Mirza|Sulton Boysunqur Mirzo ibn Mahmud Mirzo]]<br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|بایسنقر میرزا بن محمود میرزا}}</small><br /><br />1495-1497 | style="text-align:center;" | [[Sultan Ali bin Mahmud Mirza|Sulton Ali bin Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان علی بن محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /> 1495-1500-yillar | style="text-align:center;" | [[Sultan Masud Mirza bin Mahmud Mirza|Sulton Masud Mirzo bin Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان مسعود بن محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> 1495 – ? | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br />1494-1497-yillar | style="text-align:center;" | [[Khusroe Shah|Xusravshoh]]<small><br /><br /><br /><br />{{Script/Nastaliq|خسرو شاہ}}</small><br /><br /><br /> ? – 1504 | style="text-align:center;" | [[Mukim Beg Arghun|Muqim bek]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|مقیم ارغون}}</small><br /><br /><br /><br /> ? – 1504 |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxon davri]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|محمد شایبک خان ازبک}}</small><br /><br /><br />1500-1501 | style="text-align:center;" | Jahongir Mirzo II<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|جہانگیر میرزا}}</small><br /><br /><br /><br />1497-1503-yillar | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br /> 1504-1504 |- | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxon davri]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|محمد شایبک خان ازبک}}</small><br /><br /><br /><br />1503-1504 | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br />1504-1511 |- style="background:thistle;" | colspan="6" style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br /> <small>(Hindistonni zabt etgunga qadar Boburning hukmronliklari bu davrdagidek keng koʻlamli boʻlmagan.</small> <small>U ham bobosi [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said Mirzo]] singari Eron shohi [[Shoh Ismoil Safaviy|Ismoil I]] koʻmagida Oʻrta Osiyodagi temuriylar hududini qayta birlashtirishga muvaffaq boʻldi. Uning hukmronliklari [[Kaspiy dengizi]] va [[Ural (oʻlka)|Ural togʻlaridan]] Gʻaznaning eng chekka chegaralarigacha choʻzilgan va [[Kobul (shahar)|Kobul]] va [[Gʻazna|Gʻaznini]] qamrab olgan; [[Kunduz (shahar)|Qunduz]] va [[Hisor (Tojikiston)|Hisor]] ; [[Samarqand]] va [[Buxoro]] ; [[Fargʻona|Fargʻona]] ; [[Toshkent]] va [[Sayrom|Sayram]])</small><br /><br /><br /><br />1511-1512 |- | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Ubaydullah Sultan|Ubaydulloh Sulton]] <small>{{Script/Nastaliq|عبید اللہ سلطان}}</small> boshchiligidagi qipchoq-[[oʻzbeklar]] Mavarounnaxr va Balxni qaytadan zabt etishdi.<br /><br /><br /><br /> 1512 | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br />1512-1530 yillar |- | colspan="6" style="text-align:center;" | Oʻrta Osiyodagi Temuriylar imperiyasi [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligi davrida]] yoʻq boʻlib ketdi. Biroq, temuriylar sulolasi 1526-yilda [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]] boshchiligida [[Hindiston|Hindistonni]] zabt etishga harakat qiladi va Hindistonda yana bir temuriylar davlatini barpo etadi. |} === Boburiylar – Hindistondagi Temuriylar === {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" !Emperor !Tugʻilish !Hukrmonlik davri !Oʻlim !Izohlar |- | style="width:125px;" |[[Zahiriddin Muhammad Bobur]] |1483 |1526-1530 |1530 |Onasi orqali Chingizxonning avlodi, otasi orqali Temur avlodi boʻlgan. Birinchi Panipat va Xanva janglaridagi gʻalabalaridan soʻng Hindistondagi Temuriy-Boburiylar imperiyasiga asos solgan. |- |[[Humoyun|Humoyun Mirzo]] |1508 |1530-1540 |1556 |Taxtga koʻtarilishida Sur imperiyasi humkdori Sher Shoh Suriy tomonidan yiqitildi. Shu sababli davlatni bir necha yillar Suriylar boshqardi. |- style="background:silver" |[[Shershoh|Shershoh Suri]]<nowiki/>y |1486 |1540-1545 |1545 |Humoyunni taxtdan qulatib, Sur imperiyasini boshqargan. |- style="background:silver" |[[Islomshoh Suriy]] |1507 |1545-1554 |1554 |Suriylar saltanatining ikkinchi va oxirgi hukmdori, oʻgʻillari Sikandar va Odilshoh Humoyunning qayta taxtga kelishi bilan hukmronlikka daʼvolari yoʻq qilindi. |- |[[Humoyun|Humoyun Mirzo]] |1508 |1555-1556 |1556 |Qayta tiklangan hukmronligi 1530-1540-yillardagi birinchi hukmronlik davridan koʻra birlashgan va samaraliroq edi, oʻgʻli Akbarga birlashgan imperiya qoldirdi. |- |[[Akbar Jaloliddin Muhammad|Akbar]] |1542 |1556-1605 |1605 |U va Bayramxon Ikkinchi Panipat jangida Xemu ustidan gʻalaba qozonishdi va keyinchalik Chittorgarh va Ranthambor qamalida mashhur gʻalabalarga erishdilar. U imperiyani ancha kengaytirdi va tarixda imperiyasining eng mashhur hukmdori sifatida eʼtirof etilgan, chunki u imperiyaning turli foydali qonunlarini oʻrnatgan. U Rajput malikasi Mariam-uz-Zamoniga uylandi va Jahongirning onasi boʻldi. Uning eng mashhur qurilish moʻjizalaridan biri Lahor qal’asi va Agra qal’asi edi<ref>{{Cite journal|last=Klingelhofer|first1=William G.|date=1988|title=The Jahangiri Mahal of the Agra Fort: Expression and Experience in Early Mughal Architecture|journal=Muqarnas|volume=5|pages=153–169|doi=10.2307/1523115|issn=0732-2992|jstor=1523115}}</ref>. |- |[[Jahongir]] |1569 |1605-1627 |1627 |Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi bilan birinchi aloqalarni oʻrnatdi. |- |[[Shoh Jahon|Shah Jahon]] |1592 |1628-1658 |1666 |Uning davrida Boburiy sanʼati va meʼmorchiligi oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Lahorda Toj Mahal, Juma masjidi, Qizil qal’a, Jahongir maqbarasi va Shalimar bogʻlarini qurdirgan. Oʻgʻli Avrangzeb tomonidan taxtdan agʻdarilgan. |- |[[Avrangzeb|Avrangzeb Olamgir]] |1618 |1658-1707 |1707 |U islom qonunlarini qaytadan joriy qildi va Fatvoyi Olamgiriyni taqdim etdi. U umrining soʻnggi 27 yilining asosiy qismini Maratha isyonchilari bilan urushda oʻtkazdi, uning fathlari natijasida imperiya hududi eng katta darajaga yetdi. Haddan tashqari chegaralari uzoqqa choʻzilgan imperiya mansabdorlar tomonidan nazorat qilingan va uning oʻlimidan keyin boshqaruvda qiyinchiliklar paydo boʻla boshlagan. U oʻzining xattotlik uslublaridan foydalangan holda Qurʼon nusxalarini koʻchirib yozgani maʼlum. |- |[[Bahodir-shoh I|Bahodir Shoh I]] |1643 |1707-1712 |1712 |Nazoratsiz qoʻzgʻolonlardan vayron boʻla boshlagan imperiyaga rahbarlik qilgan Boburiy imperatorlaridan birinchisi. Uning hukmronligidan soʻng, uning vorislari orasida yetakchilik fazilatlari yoʻqligi sababli imperiya doimiy ravishda tanazzulga yuz tuta boshladi. |- |[[Jahondar-shoh|Jahondor Shoh]] |1661 |1712-1713 |1713 |Bahodirshoh I ning oʻgʻli, otasi vafotidan keyin ukasi bilan boʻlgan jangda gʻalaba qozonib, taxtga chiqdi. |- |[[Farruh Siyyor|Farruh siyyor]] |1685 |1713-1719 |1719 |Uning davrida [[Sayyid aka-ukalar]] kuchaydi. 1717-yilda u ingliz Sharqiy Hindiston kompaniyasiga Bengaliyada bojsiz savdo huquqini beruvchi firmani berdi. Ammo Bengaliyaga tayinlagan odami taniqli Murshid Quli Xon bu kompaniyaning bojsiz savdo qilishini rad etdi. |- |[[Rafi-ul Darjat]] |1699 |1719 |1719 |  |- |[[Shah Jahan II|Rafi Ud-Daulat]](Shoh Jahon II) |1696 |1719 |1719 |  |- |Nikusiyar |1679 |1719 |1723 |  |- |Muhammad Ibrohim |1703 |1720 |1746 |  |- |[[Muhammad-shoh|Muhammad Shoh]] |1702 |1719-1720, 1720-1748 |1748 |Sayid aka-ukalarni yoʻq qildi. Marathalarning yana qayta paydo boʻlishiga qarshilik qilishga harakat qildi, ammo imperiya parchalana. 1739-yilda [[Nodirshoh]] bosqiniga uchradi. |- |[[Ahmad-shoh|Ahmad Shoh Bahodir]] |1725 |1748-54 |1775 | |- |[[Alamgir II|Olamgir II]] |1699 |1754-1759 |1759 |U vazir Imad-ul-Mulk va Maratha hamkori Sadashivrao Bhau ittifoqi tomonidan oʻldirilgan. |- |[[Shah Jahan III|Shoh Jahon III]] |1711 |1759-1760 |1772 |Imod-ul-Mulk yordamida imperator taxtiga oʻtirdi. Keyinchalik uni Marathalar taxtdan agʻdardi.{{Aniq manba kerak|date=April 2018}}<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=4j_VLlGqVSoC&q=mirza+jawan+bakht&pg=PA767|title=Mughal Empire in India: A Systematic Study Including Source Material|page=765|last=S.R. Sharma|isbn=9788171568192|year=1999}}</ref> |- |[[Shah Alam II|Shoh Alam II]] |1728 |1759-1806 |1806 | |- |[[Akbar-shoh II|Akbar Shoh II]] |1760 |1806-1837 |1837 |Uchinchi Angliya-Maratha urushida Marathalar magʻlubiyatga uchraganidan keyin u britaniyaliklar tomonidan qoʻllab-quvvatlandi, u shu paytgacha Boburiy taxtining himoyachisi edi. |- |[[Bahodir-shoh II|Bahodir Shoh II]] |1775 |1837-1857 |1862 |Oxirgi Boburiy imperatori 1858-yilda Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi tomonidan taxtdan agʻdarilgan va 1857-yilgi urushdan soʻng, kompaniya qoʻshinlari qoʻliga tushganidan keyin Birmaga surgun qilingan. Uning oʻlimi Temuriy-Boburiylar sulolasining tugashini anglatadi, lekin oilaning emas. |} [[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]] [[Turkum:Turkiy sulolalar]] [[Turkum:Temuriylar sulolasi]] '''Temuriylar''', Temuriylar davri – oʻrta asrlarda sohibqiron Amir Temur asos solgan markazlashgan buyuk saltanatni idora etgan sulola. Temuriylar davlati hududi shimolda Ili daryosi va Xorazm (Orol) dengizidan janubida Fors qoʻltigʻiga qadar, sharqda Xitoy va Hindistondan gʻarbda Trabzun (Qora dengiz)ga qadar ulkan maydonni qamragan. Davlat tuzilishi, qonun va qoidalari jihatidan Temuriylar davlati musulmon Sharqida oʻrta asrlarda hukm surgan davlatlardan katta farq qilmasada, ammo uning boshqaruv tizimi Turkiston va Movarounnahr davlatchiligining asriy anʼanalari, saltanatga kirgan mamlakatlar bilan madaniy aloqalar asosida yangi tartib va qoidalar bilan takomillashtirilgan. Markazlashgan davlat tepasida: Temur ibn Taragʻoy Bahodir (1370—1405); [[Shohrux Mirzo|Shohrux ibn Temur]] (1409—47); [[Mirzo Ulugʻbek|Ulugʻbek ibn Shoxrux]] (1447—49); [[Abu Said (Temuriy)|Abu Sayd ibn Sulton Muhammad]] (1458—69);Movarounnahrda (poytaxti Samarqand): [[Xalil Sulton]] (1405—09); [[Mirzo Ulugʻbek]] (1409-49); [[Mirzo Abdullatif]] (1449-50); [[Abdullo Mirzo]] (1450—51); [[Abu Said (Temuriy)|Abu Sayd ibn Sulton Muhammad]] (1451—69); [[Sulton Ahmad Mirzo]] (1469—94); [[Sulton Mahmud Mirzo]] (1494—98); [[Sulton Ali Mirzo]] (1498-1500). Xurosonda (poytaxti Hirot): Shohrux (1396-1447); Ulugʻbek (144749); Abulqosim Bobur (1449—57); Shoh Mahmud Mirzo (1457); Abu Savd ibn Sulton Muhammad (1458—69); Yodgor Mirzo (1470), [[Husayn Boyqaro]] (1470— 1506); Badiuzzamon ibn Sulton Husayn (1506—07); Muzaffar Mirzo (150607). Siyosiy hayot. Nigʻoyatda kengayib ketgan davlat Amir Temur vafotidan soʻng vorislar oʻrtasidagi nizolar natijasida zaiflasha boshladi. 1405-yilning 16-mart kuni Mironshohning oʻgli Xalil Sulton Samarqandni egallab, oʻzini Movarounnahrning hukmdori deb eʼlon qiladi. Oqibatda shahzoda, amir va viloyat noiblarining noroziligi kuchayib, isyon va galayonlar koʻtariladi. Dastavval Fargʻonada Xudoydod bilan Shayx Nuriddin Xalil Sultonga qarshi qoʻzgʻalib, Oʻratepa va Fargʻonani egallab oldi. Bu davrda Xurosonda Shohrux, Balx, Gʻazni va Qandahorda Pirmuhammad; Gʻarbiy Eron va Ozarbayjonda Mironshohnnng oʻgʻillari Umar Mirzo va Abubakr Mirzo qokimi mutlaq boʻlib oladilar. Turkiston, Sabron, Oʻtror, Sayram viloyatlari amir Berdibekning tasarrufiga oʻtadi, [[Oltin Oʻrda]] amirlaridan Idiku Xorazmni zabt etadi. 1405 – 08 yillarda Balx, Xuroson, Seyiston, Kermon va Ozarbayjonda temuriy shahzoda va ayrim amirlarning birinketin koʻtarilgan gʻalayonlari kuchayib ketadi. Valiahd Pirmuhammad bunday gʻalayon va fitnaning qurboni boʻladi (1407-yil 22-fevral). 1408-yil 22-aprel kuni qoraqoʻyunli turkmanlarning yetakchisi Qora Yusuf bilan boʻlgan jangda Mironshoh halok boʻlib, Ozarbayjon va Iroq viloyatlari temuriylar qoʻlidan ketadi. 15-asrning 20y.larida bu ulkan mamlakat 2 davlatga boʻlingan edi. Ulardan biri Amudaryodan janubida joylashgan boʻlib, uni Shohrux boshqargan (markazi Hirot sh.) edi. Ikkinchisi esa, Amudaryodan shimolida – Movarounnahr va Turkistonda vujudga kelib (poytaxti Samarqand sh.) uni Oʻlugʻbek idora etgan edi. Ulugʻbek otasi Shohruxning koʻmagi bilan avval (1413) Xorazmni, soʻngra (1415) Fargʻona va Qashgʻarni oʻz tasarrufiga olib, davlatining gʻarbiy va sharqiy chegaralarining xavfsizligini taʼminlagan bulsada, ammo uning shim. va shimoli-sharqiy tomonlari xavotirli edi. Shu boisdan 15-asrning 30—40y.lari otasi Shoxrux bilan birga Dashti Qipchoqda Abulxayrxon bilan kurash olib borishiga toʻgʻri keladi. Chunki koʻchmanchi chorvadorlar Movarounnahrning viloyatlariga muttasil bostirib kirar va oʻtroq aholini gʻorat qilar edi. Movarounnahrni idora etishda, ayniqsa, tashki siyosatda Ulugʻbek T. ning bosh hukmdori Shogʻruxning irodasini izchil amalga oshiradi. Tashqi va ichki siyosatga aloqador har qanday masalani u otasi bilan maslahatlashib va kelishib, uning rozirizoligi bilan hal etgan. Shohrux 1447-yil 12-mart kuni nevarasi Sulton Muhammad isyonini bostirish vaqtida Ray viloyatida olamdan oʻtadi. Shohrux vafotidan soʻng, Xuroson va Movarounnahrda temuriy shahzodalar oʻrtasidagi nizolar yana avj oladi. Bu kurash oqibatida zamonasining mashhur olimi va hukmdori Mirzo Ulugʻbek 1449-yil 27-oktabrda 55 yoshida Samarqand yaqinida fojiali suratda halok boʻladi. Ulugʻbek Movarounnahrni 40 yil (1409—49) idora etdi. Bu davrda mamlakatning siyosiy hayotida keskin kurash davom etganligiga qaramay, u shiddatli harbiy yurishlar uyushtirishga intilmadi. Aksincha, u oʻz davlatini mustahkamlashga, mamlakat birligini saqlab qolishga va madaniy hayotni koʻtarishga harakat qildi. Ulugʻbek fojiasidan soʻng, [[hokim]]<nowiki/>iyatga bir vaqtning oʻzida Samarqandda Ulugʻbekning kuyovi Abdullo Mirzo, Buxoroda esa Mironshohning nabirasi Sulton Abu Saidlar podshoh qilib koʻtariladi. Abdullo Mirzo mamlakatda barqarorlikni tiklash uchun barcha choralarni koʻradi, ammo T. taxtida uzoq vaqt oʻtira olmaydi. Avval u. amakivachchasi Abu Sayd bilan, soʻngra qarindoshi Alouddavla bilan kurashadi. Muhorabada ittifoqchilar gʻalaba qozonadi. Abdullo Mirzo jangda halok boʻladi. Abu Said Abulxayrxon yordamida Samarqandni egallab, Movarounnahrga hokim boʻlib qoladi. Temuriylar saltanatining Xuroson qismi bu davrda Shohruxning nabirasi Abulqosim Bobur tasarrufida edi. 1457-yilgacha u Xurosonni oʻz qoʻlida tutib turadi. Har ikkala davlat oʻrtasida nizo kuchayib bordi. Yozma manbalarda qayd etilishicha, Xurosonda boshboshdoqlik avj olib, u boʻlaklarga boʻlinib keta boshladi. 1457-yilda Abulqosim Bobur vafot etgach, Abu Said Hirot shahrini egallab, saltanatning har 2 qismini birlashtiradi. Bu davrda [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn]] (Umarshayxning nabirasi) Xorazmni egallab oladi. 1469-yil bahorida Abu Said (Ozarbayjon, Gʻarbiy Eron va Iroqqacha boʻlgan viloyatlarni egallab turgan) oqqoʻyunli turkmanlarga qarshi yurish qiladi. Mugʻon (Ozarbayjon) choʻlida Uzun Hasan bilan boʻlgan jangda Abu Said halok boʻladi. Otasining oʻlimidan soʻng, Abu Saidning vorislari Sulton Husayn bilan toʻqnashmay Movarounnahrga qaytadilar. 1469-yilning 24 martida Sulton Husayn Xuroson hokimi sifatida Hirotning taxtini egallaydi. Natijada Temuriylar saltanati yana 2 mustaqil qismga boʻlinib ketadi. Movarounnahrda Abu Saidning oʻgʻillari Sulton Ahmad Mirzo, Sulton Mahmud Mirzo va Sulton Ali Mirzo hokimlik qiladi. Bu davrda Movarounnahr ham oʻzaro ixtilofdagi shahzodalar va mulkdor zodagonlarning viloyat hokimliklariga boʻlinib ketadi. Mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy hayotida sufiylik taʼlimotining yirik namoyandalari, xususan Xoja Ahrornmng taʼsiri kuchayadi, hatto u siyosiy hayotda ham muhim rol oʻynay boshlaydi. Mas., mamlakat urush xavfi ostida qolib, elyurt boshiga ogʻir tashvishlar tushgan paytda Xoja Ubaydulpogʻ Ahror bir necha bor uni bartaraf qilishga jonbozlik koʻrsatadi. Sulton [[Husayn Boyqaro]] idora qilgan davlat Sharqiy va Shimoliy Eron viloyatlari va Xorazmni birlashtirgan edi. U Temuriylar sulolasining qariyb 40 yil hukm surgan soʻnggi yirik saltanati boʻlib, unda siyosiy vaziyat osoyishta emas edi. Xurosonda betoʻxtov davom etgan oʻzaro urushlarga, shahzoda va amirlarning boshboshdoqligiga qaramay mamlakat aholisining turmush tarzi va madaniy hayoti Movarounnahrdagiga nisbatan yuksakroq edi. Ammo mamlakatning siyosiy hayotida kuchayib borayotgan keskinlik ichki munosabatlarda tobora taʼsiri ortib borayotgan [[Dashti qipchoq]] oʻzbeklarining Movarounnahrda hokimiyatni qoʻlga olishini hamda Temuriylar sulolasining zaiflashuvini yanada tezlashtirdi. == Davlat boshqaruvi == Temuriylar saltanatida avval hokimi mutlaq – Amir Temur, soʻngra esa uning vorislari bevosita hukmronlik qilishgan. Saltanatni devonbegi – bosh vazir boshliq 7 vazirlikdan iborat arkoni davlat – Vazirlik mahkamasi boshqargan. * Ulardan 1-si – mamlakat varaiyat vaziri. U viloyat va tumanlardan toʻplanadigan hosil, soliqoʻlponlar va mamlakat obodonligi bilan shugʻullangan. * 2si – vaziri sipoh, yaʼni harbiy ishlar vaziri. U navkarlarning taʼminoti (maoshi, oziq-ovqat va qurolyarogʻlari) bilan shugʻullangan. * 3si – tijorat (savdo) vaziri edi. U tashqi savdo boji tam/a, chorvachilikdan toʻplanadigan za kot, egasiz qolgan molmulklarning tasarrufi, meros va merosxoʻrlar kabi masalalar bilan shugʻullangan. * 4si – saltanatning moliya ishlari vaziri boʻlib, davlat xazinasining kirimchiqimlarini boshqargan. * Chegara viloyatlari va tobe mamlakatlar boshqaruvini nazorat qilish uchun maxsus 3 ta vazir tayin etilgan. Ular mazkur viloyat va mamlakatlardan davlat xazinasiga tushadigan daromadlarni nazorat qilgan. Oʻz navbatida bu 3 vazir saltanatning „xolisa“ deb yuritilgan bosh nazorat hayʼatini tashkil etgan. Bu 7 vazir devonbegiga boʻysungan va u bilan maslahatlashib davlatning moliyaviy ishlarini amalga oshirganlar. Yozma manbalardan maʼlum boʻlishicha, Amir Temur va T. hukmronligi davrida saltanat devonxonasida Amir Dovud, Jaloluddin Firuzshoh, Gʻiyosuddin Shohmalik, Alouddin Alika Koʻkaldosh va Alisher Navoiydek dono devonbegilar bu oliy mansabda faoliyat koʻrsatganlar, mamlakatni obodonligi yoʻlida beqiyos xayrli ishlarni amalga oshirganlar. Devonxona qoshida arzbegi, sadri aʼzam, shayxulislom va ahdos qozisi kabi lavozimlar mavjud boʻlgan. Arzbegi fuqaro va sipohiylardan tushadigan arzu shikoyatlar hamda mamlakatdagi ahvol toʻgʻrisida maʼlumot toʻplash va bu borada oliy dargohga axborot berib turish kabi vazifalarni bajargan. Sadri aʼzam – bosh sadr mamlakatdagi barcha vaqf xoʻjaliklarini nazorat qilgan; davlat hamda yer egalari tomonidan vaqf qilingan yerlar va mulklarni kayd etgan va vaqfnomalar tuzib ularni qonunlashtirgan. Shayxulislom aholining turli ijtimoiy tabaqalari oʻrtasida shariat ahkomlari va islom aqidalarining bajarilishini nazorat qilgan. Davlatning bosh qozisi – qozi ulquzzot „ahdos qozisi“ nomi bilan yuritilib u fuqaro ishlari bilan shugʻullangan. Saltanat mahkamasida kirimchiqimlarni qayd etuvchi maxsus munshi – kotib faoliyat koʻrsatgan. Mamlakat maʼmuriy jihatdan ulus, viloyat va tumanlarga boʻlinib, ular hokim, noib va tuman boshilar tomonidan boshqarilgan. Ularning aksariyati harbiy – amirlardan iborat edi. Har bir shahar va viloyatning moliya devoni, qozisi, muftisi, mutavallisi va muxtasibi boʻlgan. Lashkarlar uchun hatto maxsus qoziyi lashkar tayin etilgan. Har bir shahar va qalʼalarda qutvol (komendant) tayinlanib, unga shahar va qalʼa istehkomlarini taʼmirlash va ularning mudofaasi yuklangan. Fath etilgan viloyat va hududlar temurzodalar va xizmat koʻrsatgan amirlarga suyurgʻol tarzida inʼom qilinib, ular orqali boshqarilgan. Masalan, Amir Temurning toʻngʻich oʻgʻli Jaxrngirga Balx viloyati; Umarshayxga Fors viloyati; Mironshohga Ozarbayjon, Iroq va Armaniston; Shohruxga Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston berilgan. Garchi uluslar markaziy hukumatga itoat etsalarda, ammo ular maʼlum darajada mustaqil edilar. Ularda alohida devonxona, qoʻshin boʻlib markaziy hukumatga tobelik xirojining bir qismini Samarqandga yuborish va oliy hukmdor harbiy yurishlarida oʻz qoʻshini bilan qatnashish yoki talab etilgan sonda askar yuborishdan iborat edi. Suyurgʻolga ega boʻlgan viloyat hokimlari – shahzodalar oʻz uluslarida iloji boricha mustaqil hukmronlik qilishga intilgan. Markaziy hokimiyat esa, vaziyat jiddiylashgandagina ularning ichki ishlariga aralashgan. Shubhasiz suyurgʻol asosida shakllangan mulkchilik boshqaruv tartibining kuchayishi viloyatlar mavqeining oshishiga olib kelgan va ichki nizolarni keltirib chikargan. T.davrida oʻrta asr yirik mulkdorlari davlat tayanchi boʻlib, maʼmuriy jihatdan uning takomillashuviga suyurgʻolning keng tarqalishi jiddiy toʻsqinlik qilgan. Elyurtni boshqarishda harbiy kuchning ahamiyati katta boʻlgani tufayli uning takomiliga aloxida eʼtibor berilgan. Amir Temur amir va amir ulumaro – bosh amir kabi yuqori darajali harbiy unvonlar joriy etgan, qoʻshin boshliqlarini tanlash va ularni tarbiyalash, lashkariy qismlar va ularning joylashish tartibi, navkar va sarbozlarning qurollanishi hamda ularning intizomi masalalariga nihoyatda ahamiyat bergan (qarang Temuri[[ylar harbiy sanʼati]]). Davlatni boshqarishda qurultoy va kengashlar oʻtkazish alohida oʻrin tutgan. Sharafuddin Ali Yazdiyning yozishicha, Amir Temur tomonidan Qarshi, Samarqand, Qorabogʻ va boshqa joylarda oʻtkazilgan qurultoy va kengashlarda shahzodalar, davlat maʼmurlari, harbiy boshliqlar, ulamolar va mulkdor zodagonlarning vakillari qatnashgan. Ularda mamlakatning iqgisodiy va siyosiy axvoliga oid masalalar muhokama etilib, qarorlar qabul etilgan va tadbirlar belgilangan. Mas., 1403-yilda Kavkazning Baylaqon shahrida chakirilgan kengashga olimu fuzalolar taklif etilgan. Ulardan mamlakatni boshqarishda, xususan, uning obodonligi yoʻlida amalga oshiriladigan xayrli ishlar – jamoat binolari va inshootlar qurilishlarida oʻz maslahatlari bilan koʻmak berishlari soʻralgan. T.davrida oʻtkazilgan qurultoy, kengash, shohona qabullar va dabdabali saroy marosimlariga oʻrta asrlar davlatchiligining oʻziga xos anʼanalari mujassam etilgan. Tantanali izdahom tartibiyu qoidalaridan tortib, aʼyonlarning toʻyona libosu oʻrinlarigacha eʼtibor berilgan. Masalan, pacmiy marosimlarda amir ulumaro, beklar begilar, amirlar, noʻyonlar, sardorlar, ulus, tumonot va qoʻshunot amirlari, shuningdek, mingboshilar, yuzboshilar mansab va martabalariga qarab hukmdorning soʻl tomonidan; sayyidlar, qozilar, ulamo, fuzalo mashoyix, ulugʻ va oliy tabaqadagi kishilar oʻng tarafidan oʻrin olganlar. Devonbegi va vazirlar – taxt roʻparasidan, kalontarlar (shahar hokimlari), kadxudolar (qishloq oqsoqollari) vazirlarning orqasidan joy olgan. Bahodurlar, qilichboz yigitlar – taxt orqasida, uning oʻng tarafidan, qorovullar esa, taxt orqasining chap tarafidan oʻrin olishgan. Amir Temur hayotlik davridayoq davlatni boshqarish uslubiga bagʻishlangan maxsus asar yaratilib, u „Temur tuzuklari“ nomi bilan shuhrat topgan. Unda davlatni boshqarishda kimlarga tayanish, toju taxt egalarining tutumi (yoʻnalishi) va vazifalari, vazir va qoʻshin boshlikdarini saylash, sipoxlarning maoshi, mamlakatni idora etish tartibi, davlat arboblari va qoʻshin boshliqlarining burchi va vazifalari, amirlar, vazirlar va boshqa mansabdorlarning toju taxt oldida koʻrsatgan alohida xizmatlarini taqdirlash tartibi va boshqa bayon etiladi. Shunday qilib, T.da davlat tuzilishi, qonunqoidalarni tartibga solish bilan bir katorda, oliy dargoh hayoti bilan bogʻliq anʼanalar ham qaror topgan. == Mamlakat obodonligi. == Amir Temur va T. mamlakat mustaqilligi, elyurt osoyishtaligi va uni obod etishga katta ahamiyat berdilar. Bu davrda Chingizxon hujumi va moʻgʻullarning betoʻxtov bosqinlari oqibatida vayronaga aylangan Samarqand, Buxoro, Termiz, Marv, Banokat (Shohruxiya) kabi qad. shaharlar, kdlʼa va istehkomlar qayta tiklandi, yaʼni shaharlar va qishloqlar qad koʻtardi. Markaziy shaharlar va ularning tevarak atrofida kurkam maʼmuriy, maʼrifiy va jamoat binolari, suv inshootlari qurilib, bogʻu boʻstonlar barpo etildi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Daryo va soylardan yirik sugʻorish tarmoqlari qazib chiqarilib, minglab gektar qoʻriq va boʻz yerlar oʻzlashtirildi, sugʻorma dehqonchilik maydoni kengaytirildi. Soliq tizimining tartibga solinishi bilan mamlakat iktisodiyotining asosi boʻlgan dehqonchilik, hunarmandchilik hamda ichki va tashqi savdo rivojlandi. Sohibqiron Kesh shahriga alohida eʼtibor berib, uni Turkiston diyorining maʼnaviy markaziga aylantirishga harakat qiddi. Bu shahar „Qubbat ulilm valadab“ („Ilm va adabning gumbazi“) deb yuritildi. Samarqand saltanat poytaxtiga aylantirilgach, unda Isfahon, Sheroz, Xalab, Xorazm, Buxoro, Nasaf va Keshning meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar (Boʻstonsaroy, Koʻksaroy), masjidlar, maqbara va xonaqohlar qurildi. 1403—04 yillarda Samarqandda boʻlgan Ispaniya elchisi Rui Gonsales de Klavixo Amir Temurning olib borayotgan binokorlik ishlaridan hayratda qolgan. 14-asrning oxiri – 15-asrlarda Samarqandda kurkam va muhtasham binolardan tashqari, turlituman hunarmandlar mahallalari yuzaga keldi. Klavixoning yozishicha, hunarli birorta kishining Movarounnahrni tark etishiga yoʻl qoʻyilmagan. Aksincha, Amir Temurning amri bilan Damashqning eng mohir toʻquvchilari, Xalabilaning mashhur paxta yigiruvchi va Anqaraning movut toʻquvchilari, Turkiya va Gurjistonning zargarlari, xullas, kasbhunar sohasida qaysi shaharda nom chiqargan hunarmand boʻlsa, SamarqaNdga koʻchirilib kelingan. Shaharda turli mazhab va dinlardagi kishilar yashagan. Amir Temurning obodonchilik faoliyati anʼanaga aylanib, uning vorislari tomonidan davom ettirilgan. Temuriy shahzodalar, nufuzli amiru vazirlar, viloyat va ulus hokimlari, hatto ayrim malikalar oʻz shaxsiy mablagʻlarining kattagina qismini masjidu madrasalar, xonaqohu shifoxonalar, hammomu bozorrasta (chorsu)lar, rabotu karvonsaroilar, suv inshootlariyu bogʻrogʻlar barpo etishga sarf qilganlar. Masjid va madrasalar, shifoxona va xonaqoxlarning sarfu xarajati uchun ekin maydonlari, tegirmon, objuvoz, moyjuvoz va doʻkonlar vaqf etilib, mudarrisu talabalarga dahʼyak (maosh) belgilangan. Hirot, Mashhad, Balx va Marv sh.lari va qasabalarining obod etilishida Shohrux Mirzo hamda Ulugʻbekning onasi Gavharshod begimshsht hissalari katta boʻlgan. Masalan, 1410-yil Hirotda 2 Madrasa, xonaqoh va hashamatli saroy bino qilingan. Hirotning Saripuli Injil mavzeida 1432-yilda qad koʻtargan Madrasa, Mashhadning Jome masjidi Gavharshod begimning nomi bilan bogʻliq. Ushbu madrasalar qurilishiga Qavomuddin meʼmor Sheroziy boshchilik qilgan. Shayx Shahobuddin ibn Shayx Ruknuddin madrasaga bosh mudarris qilib tayinlangan. 15-asrda Movarounnahrda, xususan, Samarqand, Buxoro, Xoʻjand, Toshkent va boshqa shaharlarda binokorlik ishlariga, ayniqsa, Mirzo Ulugʻbek katta ahamiyat bergan. Uning davrida Madrasa, masjid, xonaqoh, hammom, sardoba va karvonsaroilar qad koʻtargan. Qabriston va ziyoratgoxlar obod etilgan. Bu davrda shahar obodonchiligi, xususan, meʼmorligi rivoj topgan. Samarqand Registoni qayta rejalashtirilib, unda Madrasa, 210 gumbazli Koʻkaldosh jome masjidi, karvonsaroy, Muqatta masjidi, Mirzoiy hammomi qad koʻtargan. Bu ulkan va noyob qurilishlar orasida 15-asrning 20 yillarida Samarqandda bino qilingan Ulugʻbek rasadxonasi alohida oʻrin tutadi. 15-asrda Xuroson shagʻarlari, ayniqsa, uning poytaxti Hirotning obod etilishi sulton [[Hu[[sayn Boyqaro]] va uning vaziri Alisher Navoiy nomlari bilan bogʻliq. Xurosonda, xususan, Hirot va uning tevarak atrofida Navoiy va uning safdoshlari tashabbusi bilan 300 dan ortiq jamoat binolari (masjid, Madrasa, maqbara, xonaqoh, hammom, shifoxona, saroy, koʻshk, istirohat bogʻlari, rabotlar) hamda sugʻorish inshootlari (hovuz, koʻprik, band – suv omborlari) barpo etilgan. Qurilishlarning aksariyati Navoiyning bevosita homiyligi bilan yoki uning mablagʻiga amalga oshirilgan. Xondamirning yozishicha, Navoiy 52 rabot, 19 hovuz, 16 koʻprik, 9 hammom va bir nechta Madrasa, masjid, shifoxona va xonaqohlar qurdirgan. Movarounnahr va Xurosonning T. davri binokorligida shifoxonalar, hammomlar va istirohat bogʻlari alohida oʻrin tutadi. Bunday inshootu istirohat maskanlari Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharqsa 8—9-asrlardayoq qad koʻtarib, 15-asrda esa Samarqand, Buxoro, Gurganj, Toshkent, Marv, Hirot, Gʻazna, Ray, Hamadon va Isfahon kabi Sharqning nufuzli shaharlarida barpo etilgan. Mana shunday shifoxonalardan biri temuriy malikalardan Mulkat ogʻo tomonidan qurilgan Dor ushshifoga mavlono Darvishali bosh hakim etib tayinlangan. Barcha muolaja ishlari unga topshirilgan. Shifoxonalarda maxsus dorixonalar boʻlib, doripazlar bemorlar uchun doridarmonlar tayyorlab berganlar. Bu davrda Hirot Dor ushshifosi, ayniqsa kahhollari (okulist) gʻoyat shuhrat topgan. Navoiyning inoyati bilan yetishib chiqqan Gʻiyosuddin Muhammad, Nizomuddin Abdulhay, Darvishali, Muhammad Yusuf, Abdulhay Tuniy, Muhammad Muʼin kabi mashhur tabiblar uzoq vaqt faoliyat koʻrsatganlar. Umuman, Navoiyning homiyligida 12 ming tolibi ilm, olim, tabib, shoir, muzahhib, musavvir, zargar, duradgor va binokorlar kamol topgan. Saltanatda hukm surgan nisbatan barqarorlik, yirik shahar va viloyatlarda amalga oshirilgan obodonchilik, sugʻorma dehqonchilikning kengayishi bilan mamlakatning iqtisodiy hayotida muhim oʻrin tutgan hunarmandchilik va tovarpul munosabatlari rivoj topgan. Ilk oʻrta asrlarda shakllangan 3 qism (ark, shahriston va rabod)li voha shaharlari kengayib, koʻp darvozali yagona mudofaa devori bilan oʻralgan yangi qiyofadagi yirik va gavjum shaharlar qad koʻtargan. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Toshkent, Kesh(Shahrisabz), Shohruxiya, Termiz, Nasaf va Axsikat kabi shaharlar oʻzining topografik qiyofasi, aholisining kasbikori, ichki va xalqaro tashqi tijorati bilan oʻrta asrlar Sharqining namunali hunarmandchilik va gavjum savdo markazlariga aylangan. Hunarmandchilikning turli tarmoklari rivoj topib, shaharlarning tarixiy topografiyasi tubdan oʻzgargan. Ularda hunarmandchilik mahallalarining soni ortib, guzar, koʻchakoʻy, bozor rastalari, toqu ravok, li, gumbazli timlar —chorsular qad koʻtargan. Koʻpgina yirik shaharlarda „zargaron“ („zargarlik“), „misgaron“, „suzangaron“(„ignasozlik“), „sovutsozon“, „sangtaroshon“ („toshtarovchi“), „shishapazon“, „charmgaron“(„koʻnchilik“) kabi maxsus hunarmandchilik mahallalari tashkil topgan. Hunarmandchilik sohasida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik va binokorlik yetakchi oʻrin tutgan. Samarqandda, ayniqsa, qogʻoz ishlab chiqarish. alohida ahamiyat kasb etgan. Shahar yaqinida Obirahmat anhori sohilida qogʻoz ishlab chiqariladigan maxsus objuvozlar va korxonalar joylashgan (qarang [[Noshirlik]]). == Tashqi savdo va pul munosabatlari == Xitoydan Oʻrta dengiz boʻylari tomon yoʻnalgan qad. karvon yoʻli kesib oʻtgan yuyat ulkan hududda yagona saltanatning barpo etilishi bilan bu xalqaro muloqot yoʻlida T. shubhasiz sarbonlik qilish imkoniga ega boʻlishgan. Ular savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashga, Sharq va Gʻarb mamlakatlariaro savdo va elchilik aloqalarini har tomonlama kengaytirishga jiddiy eʼtibor berishgan. T.davrida Xitoy, Hindiston, Tibet, Oltin Oʻrdaga tobe Rusiya, Volga boʻyi, shuningdek, jan. Sibir bilan muntazam savdosotiq qilingan. Xitoydan, asosan, shoyi, chinni, gavhar va mushk; Hindistondan ip mato, nil(boʻyoq), muskat yongʻogʻi, qalampirmunchoq, dolchin va anbar; Rusiya va Sibirdan qimmatbaho moʻyna, teri va mum olib kelinardi; Yevropadan gazmollar, movut va koʻpgina boshqa tovarlar keltirilgan. Samarqanddan chet mamlakatlarga: boʻz, duxoba, shoyi gazlama, qogʻoz, quruq meva, guruch, paxta va kalava (yigirilgan ip) va boshqa chiqarilgan. Tashqi savdoni kengaytirishda T.ning turli mamlakatlar bilan olib borgan elchilik aloqalari muhim ahamiyatga ega boʻlgan. 15-asrning 20— 40y.larida Shohrux va Ulugʻbek idora etgan davlatlar bilan Xitoy, Tibet va Hindiston oʻrtasida muntazam elchilar almashib turilgan. 1418-yilda Ardasher boshliq Shoxrux elchilari katta karvon bilan Xitoyda boʻlgan. 1419-yilda esa, bunga javoban Li Di va Jong Ku Xitoydan Samarqand va Hirotga elchi boʻlib kelganlar. 1420-yil Shohrux va Ulugʻbek 530 nafarli elchilik karvonini Xitoyga joʻnatishgan. Shohrux elchilariga Shodixoja bilan amir Koʻkcha, Ulugʻbek elchilariga esa Sultonshoh bilan Muhammad baxshi boshchilik qilgan. Bu davrda T. Tibet va Hindiston bilan ham elchilik munosabatlarini oʻrnatishgan. 1421-yil Tibetdan Buxoro va Samarqandga elchilar kelgan. 1441—42 ylarda Shohrux Hindistonga Bijayanagar saroyiga tarixchi Abdurazzoq Samarqandiy boshliq elchilarni yuboradi. U Kermon, Hurmuz va Fors qoʻltigʻi orqali Hindistonga qilgan sayohatini yozib qoldirgan. 14-asrning oxiri va 15-asrning 1yarmida T. davridagi iqtisodiy taraqqiyotga (hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo) mamlakatda oʻtkazilgan pul islohotlari turtki boʻlgan. Dastlab, Amir Temur, soʻngra ayrim T. mamlakatda yagona pul birligini joriy etishgan. Amir Temur vazni 6 g li „tanga“ va 1,5 g li „miri“ deb yuritiladigan 2 xildagi kumush tangalarni zarb etgan. Bu kumush tangalar Suyurgʻatmishxon va Sulton Mahmudxon nomlari bilan Movarounnahr, Xuroson, Eron, Ozarbayjon va Iroqning 40 dan ortiq yirik shaharlarida chiqarilgan. Shohrux Astrobod, Buxoro, Dom/on, Isfahon, Kushoniya, Kermon, Qum, Nishopur, Marv, Samarqand, Sabzavor, Sultoniya, Tabriz, Xorazm, Hirot, Sheroz va boshqa shaharlarda oʻz nomi bilan kumush tangalar zarb etib, pulning ichki savdodagi muomalasini tartibga solgan. Bu borada 1428-yilda Ulugʻbek oʻtkazgan fulusiy (mis) pullar islohoti ayniqsa katta ahamiyat kasb etgan. Mehnatkash aholini ichki chakana savdoga kengroq jalb etish maqsadida Ulugʻbek mahalliy hokimiyatning yengil vazndagi barcha chaqa pullarini man etgan. Bir vaqtning oʻzida u Buxoro, Samarqand, Qarshi, Termiz, Toshkent, Shohruxiya va Andijonda zarbxonalar barpo qilib, bir xil vazndagi salmokdor fuluslar zarb ettirib, muomalaga chiqargan. Xalqoʻrtasida Ulugʻbekning chaqalari „fulusi adliya“, yaʼni „adolatli chaqa“ nomi bilan shuhrat topgan. Shu bilan birga Ulugʻbek tashqi savdodan keladigan daromadni oshirish maqsadida „tam/a“ – savdo bojini bir muncha koʻpaytirgan. T.da ichki va tashqi savdoning kengayishi, kasbhunar tarmoklarining rivoj topib, hunarmandchilik mahsulotlari hajmining ortib borishiga turtki boʻlgan. == Dehqonchilik va sugʻorish ishlari == Mamlakatning iqtisodiy hayotida dehqonchilik asosiy oʻrin tutgan. Shu bois T. dehqonchilikning bosh omili boʻlgan sugʻorish ishlariga katta ahamiyat berishgan. 14-asrning oxiri – 15-asrning 1yarmida Movarounnahr va Xurosonda yirik sugʻorish tarmoqlari qazilib, korizlar, suv omborlari – bandlar va hovuzlar barpo etilib, suv tanqis viloyat va vohalar, shahar, qishloklarning suv taʼminoti yaxshilangan. Qoʻriq va boʻz yerlar oʻzlashtirilib, obikor yerlarning maydoni kengaytirilgan. Yangiyangi qishloqlar, chorbogʻlar va sayilgoh boʻstonlar barpo etiladi. Amir Temur Samarqand vohasi, poytaxt va uning tevarak atrofini obod etilishi ga alohida eʼtibor bergan. Obirahmat, Mazdahin, Bozor, Korand va Nahri jadid kabi sugʻorish tarmoklari orqali obod etilgan qishloqlarning soni 72 taga yetgan. Yangi qishloqlarning bir qismi Sharqning mashhur shaharlari: Damashq, Qohira, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan ulugʻlangan. Sohibqiron Xuroson, Eron, Kavkaz va boshqa viloyatlarda ham bir qancha yirik sugʻorish ishlarini amalga oshirgan. Uning farmoni bilan Murgʻob daryosidan 20 dan ortiq sugʻorish tarmoqlari qazilib, Marv vohasi qayta obod etilgan. 1401-yil Kavkazning Baylaqon mavzeida Arake daryosidan chiqarilgan Barlos kanali zamonasining yirik irrigatsiya inshootlaridan biri boʻlgan. Kanalning uz. 10 farsax (60–70&nbsp;km) boʻlib, kemalar qatnay olgan. Shogʻrux va Ulugʻbek hukmronligi davrida sugʻorish ishlari yanada kengaygan. Dashtlarga suv chiqarilib, boʻz yerlar oʻzlashtirilgan. Xususiy sohibkorlar esa, hatto birikki yil davomida soliq va toʻlovlardan ozod etilgan. Bu davrda T. Samarqand, Qashqadaryo, Marv vohalari, Tuye vodiysi va Xirotda yirik sugʻorish inshootlari barpo etilib, dehqonchilik maydonlarining suv taʼminotini tubdan yaxshilashgan. Mas., Angor kanali qayta tiklanib, Zarafshon daryosi suvining bir qismi Kashqadaryo vohasiga tashlangan. Moʻgʻullar tomonidan vayron etilgan Murgʻob daryosining bosh toʻgʻoni – Sultonband tiklanib, Marv sh. va vodiysi suv bilan toʻla taʼminlangan. Mirzo Ulugʻbek tomonidan Buxoroning Somonjuq dashtiga suv chikarilib, yangi yerlar oʻzlashtirilgan. Navoiyning tashabbusi bilan Tuye viloyatida Turuqband suv ombori qurilib, undan 10 farsax masofada kanal orqali Mashhadga suv keltirilgan. Bu davrda qishloq xoʻjaligida gʻallakorlik, sabzavotchilik, polizchilik, bogʻdorchilikka ahamiyat berilgan. Chorvachilikda – yilqichilik, qorakoʻlchilik, tuyachilik muhim oʻrin tutgan. T.davrida mulkchilik munosabatlari yanada takomillashgan. Mulkning, asosan, 4 shakli: „mulki devon“ (davlat yerlari), „mulk“ (xususiy yerlar), „mulki vaqf“ (madrasa va masjidlar tasarrufidagi yerlar) va „jamoa yerlari“ boʻlgan. T. yerlarining katga qismi davlat mulki hisoblangan, ularni „suyurgʻol“ yoki „tarxon“ tarzida inʼom qilish keng tarqalgan. Abdurazzoq Samarqandiyning yozishicha, Shohrux davrida Xorazm – Shohmalik; Fargʻona – Mirzo Ahmad; Tus, Mashhad, Obivard, Nisoni qamragan Xuroson – Boysungʻur; Kobul, Gʻazna va Qandahrr viloyatlari Mirzo Qaydu bahodirning suyurgʻoli edi. Suyurgʻol yorligʻiga ega boʻlgan viloyat hukmdorlari markaziy hokimiyatga nomigagina karam boʻlib, odatda, ular deyarli mustaqil boʻlishgan. Tarxonlik yorligʻini olgan mulkdorlar barcha soliq, toʻlov va majburiyatlardan ozod etilgan. Tarxonlik amirlar, beklar, saroy amaldorlari, sayyidlar va boshqa yuqori tabaqa vakillariga berilgan. Shu boisdan davlat soligʻidan tushadigan daromadning talaygina qismi tarxonlar qoʻlida toʻplangan. Mamlakatning siyosiy hayotida ular gʻoyat katta kuchga aylangan. 15-asrda yer maydonlari, suv manbalari, doʻkon, korxona, tegirmon, objuvoz, bozor rastalari, karvonsaroylar va boshqa Madrasa, masjid, xonaqoh, shifoxonalarga biriktirilib, ular „mulki vaqf“ deb yuritilgan. Ulardan tushgan daromad xayriya ishlariga (masjid, Madrasa, shifoxona xarajatlari; jihozi; mutavalli, mudarris, tabib va talabalar uchun) sarf etilgan. Davlat yoki vaqf, tarxon yoki suyurgʻol yerlarda koranda boʻlib mehnat qiluvchi ziroatchilar „muzaraʼ“ deb atalgan. Ularning hissasi yer egasining urugʻlik, omoch, hoʻkiz, ot va arava kabilar bilan taʼmin etishiga qarab, 1/3, 1/4 yoki 1/5 hajmda belgilangan. Sugʻorma dehqonchilik yerlardan „mol“ soligʻi olingan. Daryo, buloq va koriz suvlari bilan sugʻoriladigan obikor yerlardan „mol“ soligʻi hosilning 1/3 (33%) miqdorida undirilgan. Lalmi yerlardan hosilning 1/6 dan to 1/8 miqdorida soliq solingan. Mulk yerlarining bir qismi „ushr“ miqdorida soliq toʻlagan. Bunday yerlar ilmfan, maʼrifat va maʼnaviy hayotning namoyandalari (sayyid, xoja, ulamo, shayxlar) tasarrufida boʻlgan. Masalan, 15-asrning yirik mulkdori Xoja Ubaydulloh Ahror 1300 ushriy mulkidan har yili Samarqand hokimi Sulton Ahmad xazinasiga gʻallaning oʻzidan 80 ming botmon (1 botmon – 20&nbsp;kg) miqdorida ushr toʻlagan. Yuqorida qayd etilgan soliklardan tashqari fuqarodan soliq yigʻuvchi (muxassilona), hosilni belgilovchi (sohib jamona), kirimni boshqaruvchilar (zobitona, „dorugʻona“), suv taqsimlovchi („mirobona“) kabi toʻlovlar undirib olingan. Shuningdek, aholi favqulodda xarajatlar uchun „avorizot“ va „tavojjuhoti xorijiy“ kabi odatdan tashqari soliqlarni xam toʻlagan. == Madaniy hayot == 15-asr va 16-asr boshlarida Samarqand, Hirot, Buxoro va Gʻijduvon kabi bosh shaharlarda Amir Temur anʼanalari davom ettirilib, olimu muhandis, shoiru bastakor, meʼmoru binokor va naqqoshu musavvirlarning guruhi toʻplangan edi. Movarounnahrda, xususan, Samarqandda ilmfan va sanʼatning taraqqiyotida Ulugʻbek va uning atrofida yigʻilgan olimlarning oʻrni va hissasi nihoyatda buyukdir. Movarounnahr va Xurosonning boy va serqirra madaniyatiga, islom dunyosining maʼnaviy anʼanalariga suyangan hamda oʻz davrining madaniy tajribalaridan toʻla foydalana bilgan Ulugʻbek mamlakatning ravnaqi, ayniqsa, uning maʼnaviy kamolotida ilmfanning va sanʼatning naqadar muhimligini yaxshi tushunardi. U mamlakatning siyosiy va iqtisodiy hayotini boshqarish bilan bir qatorda ilmiy ishlar bilan shugʻullandi. Ilmiy munozaralar oʻtkazdi. Ulugʻbek Movarounnahr shaharlarini, xususan, Samarqand va Buxoroni ilmu maʼrifat dargohiga aylantirishga intildi. Uning farmoni bilan Buxoroda (1417), Samarqandda (1417—20) va Gʻijduvonda (1433) madrasalar barpo qilindi. Hatto, Buxoro madrasasining darvozasiga: „Bilim olish har bir musulmon ayolu erkakning burchidir“, degan kalima yozib qoʻiilgan. Bu madrasalar zamonasining dorilfununi hisoblanib, ularda Qurʼon, hadis, tafsir, fiqh (din va shariat qonunqoidalari), riyoziyot (matematika), handasa (geom.), joʻgʻrofiya (geografiya), ilmu aruz (poetika), arab tili va uning morfologiyasi kabi dunyoviy ilmlar ham oʻqitildi. Samarqand madrasasida Shamsuddin Havofiy, Qozizoda Rumiy, Gʻiyosuddin Jamshid, Ulugʻbek, Alouddin Ali Qushchilar turli fanlardan dare berishgan. Bu davrda Samarqandda Ulugʻbek madrasasidan tashqari Xonim, Firuzshoh, Shohmalik, Xojabek, Mirabduvali va Qutbiddin Sadr nomli madrasalar ham qad koʻtargan. 15-asrda Movarounnahr va Xurosonda tarix fani xam rivoj topdi. Hofizi Abru, Abdurazzoq Samarqandiy, Mirxond, Xondamir, Isfizoriy, Davlatshoh Samarqandip va boshqa koʻpgina tarixchilar Samarqand yoki Hirotda yashab ijod qildilar. „Zubdat attavorix“ muallifi Hofizi Abru, „Matlai saʼdayn va majmai bahrayn“ nomli asarni yozgan Abdurazzoq Samarqandiy oʻz asarlarini Amir Temur va T. hukmronlik qilgan davrga bagishladilar. Mirxond „Ravzat ussafo“ va Xondamir „Habib ussiyar“ oʻz asarida Sulton Husayn hukmronlik qilgan davr voqealarini bayon qildi. Muiniddin Isfizoriy esa Hirot tarixini yezdi. T.davrida adabiyot badiiy uslub jihatidan takomillashdi, yangi pogʻonaga koʻtarildi. Nasr va nazmda koʻplab nodir asarlar yaratildi. Bu davrda zamonasining yetuk shoiru adiblari: Qutb, Sayfi Saroyi, Xaydar Xorazmiy, Durbek, Amiriy, Yaqiniy, Atoiy, Sakkokiy, Lutfip va boshqa yashab ijod qiladilar. Durbekning „Yusuf va Zulayho“ dostoni, Atoiy devoni, Lutfiyning „Zafarnoma“ va „Gul va Navroʻz“ dostonlari shu davr badiiy adabiyotining durdonalaridandir. Bu davrda oʻzbek shoirlari ichida Lutfiy alohida oʻrin tutdi. Navoiyga qadar oʻzbek sheʼriyatida Lutfiy darajasiga yetadigan shoir oʻtmagan. U oʻzbek tilida asarlar, fors tilida qasidalar yezdi. Bu davr badiiy adabiyoti taraqqiyotida Abduraqmon Jomiy hamda Alisher Navoiyning xizmati gʻoyat buyukdir. 15-asrda ilmfan va adabiyot bilan bir qatorda kitobat sanʼati, yaʼni qoʻlyozma asarlarni koʻchirib yozish va u bilan bogʻliq boʻlgan xattotlik, musavvirlik, lavvohlik (lavha chizish) va sahhoflik (muqovasozlik) sanʼati ham nihoyatda taraqqiy etadi. Bosmaxona va kitob nashr etish hali vujudga kelmagan zamonda kitob yaratish va uning nusxalarini koʻpaytirish ogʻir mehnat va koʻp vaqt sarf etiladigan mushkul ish boʻlgan. Ayniqsa, nafis kitob yaratish oʻta murakkab va juda mashaqqatli bir jarayon boʻlib, u qogʻozrez (qogʻoz tayyorlovchi), xattot, musavvir, lavvoh kabi bir necha xil mutaxassislarning mehnati va malakasi bilan bogʻliq edi. 15—16-asrlarda bir qancha isteʼdodli xattot, musavvir, lavvohlar yetishadi. Abdurahmon Xorazmiy, Sultonali Mashhadiy, Sultonali Xandon, Mirali Qilqalam, Xalvoiy, Rafiqiy shular jumlasidandir. 15-asr va 16-asr boshlarida T.da tasviriy sanʼat ham taraqqiy topadi. Kamoliddin Behzod, Mirak Naqk, osh, Qosimali, Mahmud Muzahhib, Xoja Muhammad Naqqosh va Shoh Muzaffar kabi moʻyqalam sohiblari yetishadi. Behzod asos solgan Hirot musavvirlik maktabi ulkan yutuqlarga erishadi. Bu davr tasviriy sanʼat obidalari oʻzining mavzui va voqeliligiga qarab portret, hayotiy lavhalar, tabiat manzaralari, bino va badiiy asarlarga ishlangan tasvirlardan iborat boʻlgan. Bizgacha Jomiy, Navoiy, Abdulla Xotifiy, Behzod, [[Hu[[sayn Boyqaro]], Bobur va Shayboniyxon portretlari saqlanib qolgan. 14—15-asrlarda musiqa sanʼati taraqqiyotida xdm yangi bosqich boʻldi. Bu davrda yangi kuy va qoʻshiqlar, cholgʻu asboblari va musiqa nazariyasiga doir asarlar yaratildi. Mahoratli sozandalar, bastakorlar va hofizlar yetishadi. Abduqodir Nayi, Qulmuhammad Shayxiy, Husayn Udiy, Shohquli Gʻijjakiy, Qosim Rabboniy, Darvesh Ahmad Qonuniy, Xoja Yusuf Andijoniy, Us tod Shodiy, Najmiddin Kavkabiy shular jumlasidandir. Omilkor musiqachilar bilan bir qatorda Ulugʻbek, Navoiy, Jomiy va Binoiy kabi mutafakkir va shoirlar ham musiqa sohasida ijod qildilar. Masalan, Ulugʻbek „bulujiy“, „shodiyona“, „axloqiy“, „tabriziy“, „usuli ravon“ va „usuli otligʻ“; Navoiy „isfahoniy“ kuylarini ijod qiladi. Jomiy va Binoiy musiqa nazariyasiga doir asarlar yaratdilar. Shubhasiz, musiqa sanʼati ham 14— 15-asrlarda sanʼatning boshqa turlari va sheʼriyat bilan uzviy aloqada yangi taraqqiyot pogʻonasiga koʻtariladi. Mohir sanʼatkormashshoklar, bastakor va hofizlar yetishadi, nodir va bebaho sanʼat asarlari vujudga keladi. Shunday qilib, Amir Temur asos solgan davlat Qad. Sharqda 3 yoʻnalishda (oʻtroq dehqonchilik, dasht chorvachiligi va shaharsozlik) shakllangan sivilizatsiyalar qorishgan TuronTurkiston hududlarida rivoj topib qiyomiga yetgan davlatchilikning nodir namunasi edi. Biroq 15-asr oxirida T. oʻrtasida avj olib ketgan ixtiloflar, ayrim viloyat hokimlarining uzluksiz oʻzaro kurashlari shaharlarda hunarmandchilik va savdosotiqqa zarar yetkazib, vohalarda dehqonchilik xoʻjaliklarini xonavayron qilgan. Bunday ogʻir ahvolda davlatning iqtisodiy va maʼmuriy hayotida muhim mavqega ega boʻlgan yuqori tabaqa vakillarining bir kismi T. ga nisbatan sotqinlik yoʻlini tutdi. Bu asnoda Fargʻona hokimi Bobur saltanatini shayboniylardan himoya qilish va uning barqarorligini saqlab qolish yoʻlida astoydil kurashgan. Biroq bunday sharoitda Bobur ham uz Vatanini tark etib, oʻzga yurtlarga yuzlanishga majbur boʻddi. U avval Afgʻonistonni, soʻngra Shimoliy Hindistonni boʻysundirib, Boburiylar saltanatiga asos soldi. Bu davlat T. davlatchiligi udumlarini davom ettirib, 3 asrdan ortiqroq hukm surdi. Bu davr mobaynida Hindiston yuksalgan va ravnaq topgan (qarang [[Boburiylar davlati]]). == Adabiyotlar == Ad.:Abdurazzoq Samarqandiy, Matlai saʼdayn va majmai baxrayn, T., 1969; Ibn Arabshoh, Ajoib ulmakdur fi axbori Temur, T., 1992; M irza Muxammad Xaydar, Tarixi Rashidi. T., 1996; Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996; Sharafuddin Ali Yazdiy, Zafarnoma, T., 1996; Ahmedov B., Ulugʻbek, T., 1989; Fayziyev T., Mirzo Ulugʻbek avlodlari, T., 1994; Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1995; Muhammadjonov A., Temur va temuriylar saltanati, T., 1996;3axidov P., Arxitekturnie tayni observatorii Ulugbeka, T., 2003. == Yana qarang == * [[Temuriylar davlati]] * [[Amir Temur]], * [[Shohrux]], * [[Ulug'bek|Ulugʻbek]], * [[Husayn Boyqaro]], * [[Bobur|Bobur Mirzo,]] == Manbalar == {{Manbalar}} {{OʻzME}} [[Turkum:Tarix]] [[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]] [[Turkum:Turkiy sulolalar]] [[Turkum:Musulmon sulolalari]] d2woifi5ufetabgjsla68wknz1n6o30 5997817 5997816 2026-04-17T08:14:12Z KWiki78 246724 5997817 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Temuriylar sulolasi | title = Koʻragoniylar | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur reconstruction03.jpg | tasvir_eni = 200px | alt = | izoh = Sulola asoschisi [[Amir Temur]]ning tiklangan yuz koʻrinishi | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Fayl:Timurid.svg|20px]] | moretext = | reign = 1370—1507 | reign-type = | coronation = | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = [[Boburiylar imperiyasi]] [[Fayl:Flag of the Mughal Empire.png|20px]] | moretext1 = | reign1 = 1526—1858 | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = <!-- succession4 to succession9 are also available --> | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | tugʻilgan_joyi = | vafot_sanasi = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | vafot_joyi = | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = | turmush_oʻrtogʻi = | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy = [[Barlos]]lar | house-type = | otasi = | onasi = | dini = [[Sunniy islom]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | modul = }} '''Temuriylar sulolasi''', oʻzini '''''Koʻragoniy''''' deb ham atagan, diniy jihatdan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]]<ref>Maria E. Subtelny, ''Timurids in Transition: Turko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Persia'', Vol. 7, (Brill, 2007), 201.</ref> sulola millat jihatidan esa turk [[Urugʻ|urugʻi]]<ref name="EI">B. F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref name="Britannica">''[[Encyclopædia Britannica]]'', „[http://www.britannica.com/eb/article-9072546/Timurid-Dynasty Timurid Dynasty]“, Online Academic Edition, 2007. (Quotation: „Turkic dynasty descended from the conqueror Timur (Tamerlane), renowned for its brilliant revival of artistic and intellectual life in Iran and Central Asia. … Trading and artistic communities were brought into the capital city of Herat, where a library was founded, and the capital became the centre of a renewed and artistically brilliant Persian culture.“)</ref><ref name="Columbia">{{Cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|title=Timurids|url=http://www.bartleby.com/65/ti/Timurids.html|edition=Sixth|publisher=[[Columbia University]]|location=New York City|accessdate=2006-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061205073939/http://bartleby.com/65/ti/Timurids.html|archivedate=2006-12-05}}</ref><ref>''[[Encyclopædia Britannica]]'' article: [http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world „Consolidation & expansion of the Indo-Timurids“], Online Edition, 2007.</ref>, fotix [[Amir Temur|Temur]] avlodidan boʻlgan. „Koʻragoniy“ soʻzi moʻgʻulcha „Kuragan“ soʻzining mahalliy turkiy xalq tilida oʻzgartirilgan shakli boʻlib, „kuyov“ maʼnosini bildiradi<ref>''A History of the Muslim World Since 1260: The Making of a Global Community'', by Vernon Egger, p. 193</ref>. Bu sulola tomonidan qoʻllangan sharafli unvon edi, chunki Temur [[Chingizxon|Chingizxonning]] bevosita avlodi [[Bibixonim|Saroy Mulkxonimga]] uylangan edi. Temuriylar sulolasi tarixda ikkita muhim [[imperiya]] – Eron, Iroq, Suriya va [[Markaziy Osiyo|Oʻrta Osiyoda]] joylashgan [[Temuriylar imperiyasi]] (1370-1507) va Hindiston yarimorolida joylashgan Temuriy-Boburiylar imperiyasini tuzdilar (1526-1857). == Kelib chiqishi == Temuriylar sulolasining kelib chiqishi [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasining]] asoschisi<ref name="EI">B. F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Timur|encyclopedia=Columbia Encyclopedia|edition=Sixth|date=2005|url=http://www.bartleby.com/65/ti/Timur.html}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|title=Consolidation & expansion of the Indo-Timurids|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world}}</ref> [[Chingizxon|Chingizxonning]] qoʻshinining qoldiqlari boʻlgan [[Barlos|Barlas]] nomi bilan mashhur [[Mongollar|turk-moʻgʻul]] qabilasiga borib taqaladi. [[Moʻgʻullarning Markaziy Osiyoni bosib olishi|Oʻrta Osiyoni moʻgʻullar bosib]] olgandan soʻng, barlaslar hozirgi [[Qozogʻiston|Qozogʻistonning]] janubiy qismidagi [[Chimkent|Chimkentdan]] [[Taraz]] va [[Olmaota|Olmaotagacha]] boʻlgan hududlarga joylashdilar, keyinchalik bu yerlar bir muddat ''[[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻuliston]]'' – fors tilida „Moʻgʻullar oʻlkasi“ nomi bilan mashhur boʻldi va ular bilan aralashib ketdi. Darajasi mahalliy [[Turkiy xalqlar|turk]] va [[Turkiy tillar|turkiy tilli]] aholi bilan boʻlgan, shuning uchun Temur hukmronligidan ancha oldingi davridayoq barloslar til va odatlar jihatidan butunlay turk edilar. == Hukmdorlar roʻyxati == === Temuriylar imperiyasi === {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:27%;" |Unvon nomi ! style="background:#f0dc82; width:25%;" | Shaxsiy ism ! style="background:#f0dc82; width:25%;" | Hukmronlik |- | colspan="3" style="text-align:center;" | Temur Chagʻatoy [[Chigʻatoy ulusi|xonligini]] Soyurgʻatmishxon bilan, soʻngra Sulton ''Mahmudxon'' bilan boshqargan. Uning oʻzi musulmon arabcha ''amir'' unvonini qabul qilgan. Mohiyatan xonlik tugatilib, [[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar saltanati]] mustahkam oʻrnatildi. |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /> <small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Amir Temur|Temur bek]]<br /><small>{{Nastaliq|تیمور بیگ گورکانی}} </small> | style="text-align:center;" | 1370-1405 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /><small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Pirmuhammad Mirzo|Pir Muhammad ibn Jahongir Mirzo]]<br /><small>{{Script/Nastaliq|پیر محمد بن جہانگیر میرزا}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1407 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /> <small>{{Script/Nastaliq|امیر}}</small> | style="text-align:center;" | [[Xalil Sulton|Xalil Sulton ibn Mironshoh]]<br /> <small>{{Script/Nastaliq|خلیل سلطان بن میران شاہ}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1409 |- | style="text-align:center;" | ''Amir,Sulton'' | style="text-align:center;" | [[Shohrux Mirzo|Shohruh Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|شاھرخ میرزا}}</small> | style="text-align:center;" | 1405-1447 |- | style="text-align:center;" | ''Amir''<br /><br /><br /> ''Ulugʻ bek''<br /><br /> | style="text-align:center;" | [[Mirzo Ulugʻbek|Mirzo Muhammad Taragʻay]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا محمد طارق}}</small> | style="text-align:center;" | 1447-1449 |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar imperiyasining]] boʻlinishi |} {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:25%;" |Mavarounnahr ! style="background:#f0dc82; width:27%;" | Xuroson/Hirot/Fors/Iroq-i-Ajam |- | style="text-align:center;" | [[Mirzo Abdullatif|Abdal-Latif Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا عبداللطیف}}</small><br /><br /> ''Padarkush''<br /><small>(Ota qotili)</small><br /><br /> 1449-1450 yillar | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | [[Abdullo Mirzo|Abdulloh Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا عبد اللہ}}</small><br /><br /><br /> 1450-1451 | style="text-align:center;" | [[Abulqosim Bobur|Abulqosim Bobur Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر}}</small><br /><br /> 1451-1457 |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | Mirzoshoh Mahmud<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا شاہ محمود}}</small><br /><br /> 1457 |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | Ibrohim Sulton<br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ابراھیم میرزا}}</small><br /><br /><br /> 1457-1459 |- style="background:silver;" | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said Mirzo]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ابو سعید میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> <small>(Abu Said Mirzo koʻchmanchi [[Oʻzbekiston|oʻzbek]]<nowiki/>lar xoni [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxon]] ([[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxonning]] bobosi) yordamida Oʻrta Osiyodagi temuriylar hududlarining koʻp qismini qayta birlashtirgan boʻlsada), [[Jahonshoh]] boshchiligidagi [[Qora qoʻyunlilar davlati|qoraqoʻyunli turkmanlari]] bilan [[Eron|Eronni]] boʻlishishga rozi boʻldi, lekin [[Uzun Hasan]] qoʻl ostidagi [[Oq qoʻyunli|oqqoʻyunli turkmanlar]] avval Jahonshohni, keyin Abu Saidni magʻlub etib oʻldirishdi.</small> <small>Abu Said vafotidan keyin yana bir parchalanish davri boshlanadi.)</small><br /> 1451-1469 |- | style="text-align:center;" | ** ''Mavarounnahr ham boʻlingan'' | style="text-align:center;" | [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn Boyqaro]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|سلطان حسین میرزا بایقرا}}</small><br /><br />1469-''yil 1 hukmronligi'' |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | [[Yodgor Mirzo|Yodgor Muhammad Mirzo]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|میرزا یادگار محمد}}</small><br />1470-yil (6 hafta) |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn Boyqaro]]<br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|سلطان حسین میرزا بایقرا}}</small><br /><br /> 1470-1506 yillar ''2-hukmronligi'' |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shay]]<nowiki/>boniyxon boshchiligidagi Dashti qipchoq<nowiki/>[[Oʻzbeklar|-oʻz]]<nowiki/>[[Oʻzbeklar|beklar]]<nowiki/>i [[Hirot|Hirotni]] zabt etadilar |} * ''Abu Saidning oʻgʻillari u vafot etgandan soʻng Mavarounnahrdagi [[Fargʻona|Fargʻona,]] [[Samarqand]], [[Buxoro|Buxoroni]] va [[Hisor (Tojikiston)|Hisor]], [[Balx]], [[Kobul (shahar)|Kobulda]] hokimlik qila boshlashdi.'' {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:17%;" |Samarqand ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Buxoro ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Hisor ! style="background:#f0dc82; width:15%;" | Fargʻona ! style="background:#f0dc82; width:15%;" | Balx ! style="background:#f0dc82; width:17%;" | Kobul |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Sulton Ahmad Mirzo]]<br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان احمد میرزا}}</small><br /><br />1469-1494 yillar | style="text-align:center;" | [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umar Shayx Mirzo II]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|عمر شیخ میرزا ثانی}}</small><br /><br />1469-1494-yillar | style="text-align:center;" | [[Sulton Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> 1469-1495-yillar | style="text-align:center;" | Ulugʻbek Mirzo II<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|میرزا الغ بیگ}}</small><br /><br /><br /><br /> 1469-1502-yillar |- | style="text-align:center;" | [[Sultan Baysonqor Mirza bin Mahmud Mirza|Sulton Boysunqur Mirzo ibn Mahmud Mirzo]]<br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|بایسنقر میرزا بن محمود میرزا}}</small><br /><br />1495-1497 | style="text-align:center;" | [[Sultan Ali bin Mahmud Mirza|Sulton Ali bin Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان علی بن محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /> 1495-1500-yillar | style="text-align:center;" | [[Sultan Masud Mirza bin Mahmud Mirza|Sulton Masud Mirzo bin Mahmud Mirzo]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|سلطان مسعود بن محمود میرزا}}</small><br /><br /><br /><br /> 1495 – ? | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br />1494-1497-yillar | style="text-align:center;" | [[Khusroe Shah|Xusravshoh]]<small><br /><br /><br /><br />{{Script/Nastaliq|خسرو شاہ}}</small><br /><br /><br /> ? – 1504 | style="text-align:center;" | [[Mukim Beg Arghun|Muqim bek]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|مقیم ارغون}}</small><br /><br /><br /><br /> ? – 1504 |- | colspan="3" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxon davri]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|محمد شایبک خان ازبک}}</small><br /><br /><br />1500-1501 | style="text-align:center;" | Jahongir Mirzo II<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|جہانگیر میرزا}}</small><br /><br /><br /><br />1497-1503-yillar | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br /> 1504-1504 |- | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Muhammad Shayboniy|Muhammad Shayboniyxon davri]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|محمد شایبک خان ازبک}}</small><br /><br /><br /><br />1503-1504 | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br />1504-1511 |- style="background:thistle;" | colspan="6" style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /> <small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br /> <small>(Hindistonni zabt etgunga qadar Boburning hukmronliklari bu davrdagidek keng koʻlamli boʻlmagan.</small> <small>U ham bobosi [[Abu Said (Temuriy)|Abu Said Mirzo]] singari Eron shohi [[Shoh Ismoil Safaviy|Ismoil I]] koʻmagida Oʻrta Osiyodagi temuriylar hududini qayta birlashtirishga muvaffaq boʻldi. Uning hukmronliklari [[Kaspiy dengizi]] va [[Ural (oʻlka)|Ural togʻlaridan]] Gʻaznaning eng chekka chegaralarigacha choʻzilgan va [[Kobul (shahar)|Kobul]] va [[Gʻazna|Gʻaznini]] qamrab olgan; [[Kunduz (shahar)|Qunduz]] va [[Hisor (Tojikiston)|Hisor]] ; [[Samarqand]] va [[Buxoro]] ; [[Fargʻona|Fargʻona]] ; [[Toshkent]] va [[Sayrom|Sayram]])</small><br /><br /><br /><br />1511-1512 |- | colspan="5" style="text-align:center;" | [[Ubaydullah Sultan|Ubaydulloh Sulton]] <small>{{Script/Nastaliq|عبید اللہ سلطان}}</small> boshchiligidagi qipchoq-[[oʻzbeklar]] Mavarounnaxr va Balxni qaytadan zabt etishdi.<br /><br /><br /><br /> 1512 | style="text-align:center;" | [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]]<br /><br /><br /><small>{{Script/Nastaliq|ظہیر الدین محمد بابر}}</small><br /><br /><br /><br />1512-1530 yillar |- | colspan="6" style="text-align:center;" | Oʻrta Osiyodagi Temuriylar imperiyasi [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligi davrida]] yoʻq boʻlib ketdi. Biroq, temuriylar sulolasi 1526-yilda [[Bobur|Zahiriddin Muhammad Bobur]] boshchiligida [[Hindiston|Hindistonni]] zabt etishga harakat qiladi va Hindistonda yana bir temuriylar davlatini barpo etadi. |} === Boburiylar – Hindistondagi Temuriylar === {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" !Emperor !Tugʻilish !Hukrmonlik davri !Oʻlim !Izohlar |- | style="width:125px;" |[[Zahiriddin Muhammad Bobur]] |1483 |1526-1530 |1530 |Onasi orqali Chingizxonning avlodi, otasi orqali Temur avlodi boʻlgan. Birinchi Panipat va Xanva janglaridagi gʻalabalaridan soʻng Hindistondagi Temuriy-Boburiylar imperiyasiga asos solgan. |- |[[Humoyun|Humoyun Mirzo]] |1508 |1530-1540 |1556 |Taxtga koʻtarilishida Sur imperiyasi humkdori Sher Shoh Suriy tomonidan yiqitildi. Shu sababli davlatni bir necha yillar Suriylar boshqardi. |- style="background:silver" |[[Shershoh|Shershoh Suri]]<nowiki/>y |1486 |1540-1545 |1545 |Humoyunni taxtdan qulatib, Sur imperiyasini boshqargan. |- style="background:silver" |[[Islomshoh Suriy]] |1507 |1545-1554 |1554 |Suriylar saltanatining ikkinchi va oxirgi hukmdori, oʻgʻillari Sikandar va Odilshoh Humoyunning qayta taxtga kelishi bilan hukmronlikka daʼvolari yoʻq qilindi. |- |[[Humoyun|Humoyun Mirzo]] |1508 |1555-1556 |1556 |Qayta tiklangan hukmronligi 1530-1540-yillardagi birinchi hukmronlik davridan koʻra birlashgan va samaraliroq edi, oʻgʻli Akbarga birlashgan imperiya qoldirdi. |- |[[Akbar Jaloliddin Muhammad|Akbar]] |1542 |1556-1605 |1605 |U va Bayramxon Ikkinchi Panipat jangida Xemu ustidan gʻalaba qozonishdi va keyinchalik Chittorgarh va Ranthambor qamalida mashhur gʻalabalarga erishdilar. U imperiyani ancha kengaytirdi va tarixda imperiyasining eng mashhur hukmdori sifatida eʼtirof etilgan, chunki u imperiyaning turli foydali qonunlarini oʻrnatgan. U Rajput malikasi Mariam-uz-Zamoniga uylandi va Jahongirning onasi boʻldi. Uning eng mashhur qurilish moʻjizalaridan biri Lahor qal’asi va Agra qal’asi edi<ref>{{Cite journal|last=Klingelhofer|first1=William G.|date=1988|title=The Jahangiri Mahal of the Agra Fort: Expression and Experience in Early Mughal Architecture|journal=Muqarnas|volume=5|pages=153–169|doi=10.2307/1523115|issn=0732-2992|jstor=1523115}}</ref>. |- |[[Jahongir]] |1569 |1605-1627 |1627 |Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi bilan birinchi aloqalarni oʻrnatdi. |- |[[Shoh Jahon|Shah Jahon]] |1592 |1628-1658 |1666 |Uning davrida Boburiy sanʼati va meʼmorchiligi oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Lahorda Toj Mahal, Juma masjidi, Qizil qal’a, Jahongir maqbarasi va Shalimar bogʻlarini qurdirgan. Oʻgʻli Avrangzeb tomonidan taxtdan agʻdarilgan. |- |[[Avrangzeb|Avrangzeb Olamgir]] |1618 |1658-1707 |1707 |U islom qonunlarini qaytadan joriy qildi va Fatvoyi Olamgiriyni taqdim etdi. U umrining soʻnggi 27 yilining asosiy qismini Maratha isyonchilari bilan urushda oʻtkazdi, uning fathlari natijasida imperiya hududi eng katta darajaga yetdi. Haddan tashqari chegaralari uzoqqa choʻzilgan imperiya mansabdorlar tomonidan nazorat qilingan va uning oʻlimidan keyin boshqaruvda qiyinchiliklar paydo boʻla boshlagan. U oʻzining xattotlik uslublaridan foydalangan holda Qurʼon nusxalarini koʻchirib yozgani maʼlum. |- |[[Bahodir-shoh I|Bahodir Shoh I]] |1643 |1707-1712 |1712 |Nazoratsiz qoʻzgʻolonlardan vayron boʻla boshlagan imperiyaga rahbarlik qilgan Boburiy imperatorlaridan birinchisi. Uning hukmronligidan soʻng, uning vorislari orasida yetakchilik fazilatlari yoʻqligi sababli imperiya doimiy ravishda tanazzulga yuz tuta boshladi. |- |[[Jahondar-shoh|Jahondor Shoh]] |1661 |1712-1713 |1713 |Bahodirshoh I ning oʻgʻli, otasi vafotidan keyin ukasi bilan boʻlgan jangda gʻalaba qozonib, taxtga chiqdi. |- |[[Farruh Siyyor|Farruh siyyor]] |1685 |1713-1719 |1719 |Uning davrida [[Sayyid aka-ukalar]] kuchaydi. 1717-yilda u ingliz Sharqiy Hindiston kompaniyasiga Bengaliyada bojsiz savdo huquqini beruvchi firmani berdi. Ammo Bengaliyaga tayinlagan odami taniqli Murshid Quli Xon bu kompaniyaning bojsiz savdo qilishini rad etdi. |- |[[Rafi-ul Darjat]] |1699 |1719 |1719 |  |- |[[Shah Jahan II|Rafi Ud-Daulat]](Shoh Jahon II) |1696 |1719 |1719 |  |- |Nikusiyar |1679 |1719 |1723 |  |- |Muhammad Ibrohim |1703 |1720 |1746 |  |- |[[Muhammad-shoh|Muhammad Shoh]] |1702 |1719-1720, 1720-1748 |1748 |Sayid aka-ukalarni yoʻq qildi. Marathalarning yana qayta paydo boʻlishiga qarshilik qilishga harakat qildi, ammo imperiya parchalana. 1739-yilda [[Nodirshoh]] bosqiniga uchradi. |- |[[Ahmad-shoh|Ahmad Shoh Bahodir]] |1725 |1748-54 |1775 | |- |[[Alamgir II|Olamgir II]] |1699 |1754-1759 |1759 |U vazir Imad-ul-Mulk va Maratha hamkori Sadashivrao Bhau ittifoqi tomonidan oʻldirilgan. |- |[[Shah Jahan III|Shoh Jahon III]] |1711 |1759-1760 |1772 |Imod-ul-Mulk yordamida imperator taxtiga oʻtirdi. Keyinchalik uni Marathalar taxtdan agʻdardi.{{Aniq manba kerak|date=April 2018}}<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=4j_VLlGqVSoC&q=mirza+jawan+bakht&pg=PA767|title=Mughal Empire in India: A Systematic Study Including Source Material|page=765|last=S.R. Sharma|isbn=9788171568192|year=1999}}</ref> |- |[[Shah Alam II|Shoh Alam II]] |1728 |1759-1806 |1806 | |- |[[Akbar-shoh II|Akbar Shoh II]] |1760 |1806-1837 |1837 |Uchinchi Angliya-Maratha urushida Marathalar magʻlubiyatga uchraganidan keyin u britaniyaliklar tomonidan qoʻllab-quvvatlandi, u shu paytgacha Boburiy taxtining himoyachisi edi. |- |[[Bahodir-shoh II|Bahodir Shoh II]] |1775 |1837-1857 |1862 |Oxirgi Boburiy imperatori 1858-yilda Britaniyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi tomonidan taxtdan agʻdarilgan va 1857-yilgi urushdan soʻng, kompaniya qoʻshinlari qoʻliga tushganidan keyin Birmaga surgun qilingan. Uning oʻlimi Temuriy-Boburiylar sulolasining tugashini anglatadi, lekin oilaning emas. |} [[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]] [[Turkum:Turkiy sulolalar]] [[Turkum:Temuriylar sulolasi]] '''Temuriylar''', Temuriylar davri – oʻrta asrlarda sohibqiron Amir Temur asos solgan markazlashgan buyuk saltanatni idora etgan sulola. Temuriylar davlati hududi shimolda Ili daryosi va Xorazm (Orol) dengizidan janubida Fors qoʻltigʻiga qadar, sharqda Xitoy va Hindistondan gʻarbda Trabzun (Qora dengiz)ga qadar ulkan maydonni qamragan. Davlat tuzilishi, qonun va qoidalari jihatidan Temuriylar davlati musulmon Sharqida oʻrta asrlarda hukm surgan davlatlardan katta farq qilmasada, ammo uning boshqaruv tizimi Turkiston va Movarounnahr davlatchiligining asriy anʼanalari, saltanatga kirgan mamlakatlar bilan madaniy aloqalar asosida yangi tartib va qoidalar bilan takomillashtirilgan. Markazlashgan davlat tepasida: Temur ibn Taragʻoy Bahodir (1370—1405); [[Shohrux Mirzo|Shohrux ibn Temur]] (1409—47); [[Mirzo Ulugʻbek|Ulugʻbek ibn Shoxrux]] (1447—49); [[Abu Said (Temuriy)|Abu Sayd ibn Sulton Muhammad]] (1458—69);Movarounnahrda (poytaxti Samarqand): [[Xalil Sulton]] (1405—09); [[Mirzo Ulugʻbek]] (1409-49); [[Mirzo Abdullatif]] (1449-50); [[Abdullo Mirzo]] (1450—51); [[Abu Said (Temuriy)|Abu Sayd ibn Sulton Muhammad]] (1451—69); [[Sulton Ahmad Mirzo]] (1469—94); [[Sulton Mahmud Mirzo]] (1494—98); [[Sulton Ali Mirzo]] (1498-1500). Xurosonda (poytaxti Hirot): Shohrux (1396-1447); Ulugʻbek (144749); Abulqosim Bobur (1449—57); Shoh Mahmud Mirzo (1457); Abu Savd ibn Sulton Muhammad (1458—69); Yodgor Mirzo (1470), [[Husayn Boyqaro]] (1470— 1506); Badiuzzamon ibn Sulton Husayn (1506—07); Muzaffar Mirzo (150607). Siyosiy hayot. Nigʻoyatda kengayib ketgan davlat Amir Temur vafotidan soʻng vorislar oʻrtasidagi nizolar natijasida zaiflasha boshladi. 1405-yilning 16-mart kuni Mironshohning oʻgli Xalil Sulton Samarqandni egallab, oʻzini Movarounnahrning hukmdori deb eʼlon qiladi. Oqibatda shahzoda, amir va viloyat noiblarining noroziligi kuchayib, isyon va galayonlar koʻtariladi. Dastavval Fargʻonada Xudoydod bilan Shayx Nuriddin Xalil Sultonga qarshi qoʻzgʻalib, Oʻratepa va Fargʻonani egallab oldi. Bu davrda Xurosonda Shohrux, Balx, Gʻazni va Qandahorda Pirmuhammad; Gʻarbiy Eron va Ozarbayjonda Mironshohnnng oʻgʻillari Umar Mirzo va Abubakr Mirzo qokimi mutlaq boʻlib oladilar. Turkiston, Sabron, Oʻtror, Sayram viloyatlari amir Berdibekning tasarrufiga oʻtadi, [[Oltin Oʻrda]] amirlaridan Idiku Xorazmni zabt etadi. 1405 – 08 yillarda Balx, Xuroson, Seyiston, Kermon va Ozarbayjonda temuriy shahzoda va ayrim amirlarning birinketin koʻtarilgan gʻalayonlari kuchayib ketadi. Valiahd Pirmuhammad bunday gʻalayon va fitnaning qurboni boʻladi (1407-yil 22-fevral). 1408-yil 22-aprel kuni qoraqoʻyunli turkmanlarning yetakchisi Qora Yusuf bilan boʻlgan jangda Mironshoh halok boʻlib, Ozarbayjon va Iroq viloyatlari temuriylar qoʻlidan ketadi. 15-asrning 20y.larida bu ulkan mamlakat 2 davlatga boʻlingan edi. Ulardan biri Amudaryodan janubida joylashgan boʻlib, uni Shohrux boshqargan (markazi Hirot sh.) edi. Ikkinchisi esa, Amudaryodan shimolida – Movarounnahr va Turkistonda vujudga kelib (poytaxti Samarqand sh.) uni Oʻlugʻbek idora etgan edi. Ulugʻbek otasi Shohruxning koʻmagi bilan avval (1413) Xorazmni, soʻngra (1415) Fargʻona va Qashgʻarni oʻz tasarrufiga olib, davlatining gʻarbiy va sharqiy chegaralarining xavfsizligini taʼminlagan bulsada, ammo uning shim. va shimoli-sharqiy tomonlari xavotirli edi. Shu boisdan 15-asrning 30—40y.lari otasi Shoxrux bilan birga Dashti Qipchoqda Abulxayrxon bilan kurash olib borishiga toʻgʻri keladi. Chunki koʻchmanchi chorvadorlar Movarounnahrning viloyatlariga muttasil bostirib kirar va oʻtroq aholini gʻorat qilar edi. Movarounnahrni idora etishda, ayniqsa, tashki siyosatda Ulugʻbek T. ning bosh hukmdori Shogʻruxning irodasini izchil amalga oshiradi. Tashqi va ichki siyosatga aloqador har qanday masalani u otasi bilan maslahatlashib va kelishib, uning rozirizoligi bilan hal etgan. Shohrux 1447-yil 12-mart kuni nevarasi Sulton Muhammad isyonini bostirish vaqtida Ray viloyatida olamdan oʻtadi. Shohrux vafotidan soʻng, Xuroson va Movarounnahrda temuriy shahzodalar oʻrtasidagi nizolar yana avj oladi. Bu kurash oqibatida zamonasining mashhur olimi va hukmdori Mirzo Ulugʻbek 1449-yil 27-oktabrda 55 yoshida Samarqand yaqinida fojiali suratda halok boʻladi. Ulugʻbek Movarounnahrni 40 yil (1409—49) idora etdi. Bu davrda mamlakatning siyosiy hayotida keskin kurash davom etganligiga qaramay, u shiddatli harbiy yurishlar uyushtirishga intilmadi. Aksincha, u oʻz davlatini mustahkamlashga, mamlakat birligini saqlab qolishga va madaniy hayotni koʻtarishga harakat qildi. Ulugʻbek fojiasidan soʻng, [[hokim]]<nowiki/>iyatga bir vaqtning oʻzida Samarqandda Ulugʻbekning kuyovi Abdullo Mirzo, Buxoroda esa Mironshohning nabirasi Sulton Abu Saidlar podshoh qilib koʻtariladi. Abdullo Mirzo mamlakatda barqarorlikni tiklash uchun barcha choralarni koʻradi, ammo T. taxtida uzoq vaqt oʻtira olmaydi. Avval u. amakivachchasi Abu Sayd bilan, soʻngra qarindoshi Alouddavla bilan kurashadi. Muhorabada ittifoqchilar gʻalaba qozonadi. Abdullo Mirzo jangda halok boʻladi. Abu Said Abulxayrxon yordamida Samarqandni egallab, Movarounnahrga hokim boʻlib qoladi. Temuriylar saltanatining Xuroson qismi bu davrda Shohruxning nabirasi Abulqosim Bobur tasarrufida edi. 1457-yilgacha u Xurosonni oʻz qoʻlida tutib turadi. Har ikkala davlat oʻrtasida nizo kuchayib bordi. Yozma manbalarda qayd etilishicha, Xurosonda boshboshdoqlik avj olib, u boʻlaklarga boʻlinib keta boshladi. 1457-yilda Abulqosim Bobur vafot etgach, Abu Said Hirot shahrini egallab, saltanatning har 2 qismini birlashtiradi. Bu davrda [[Husayn Boyqaro|Sulton Husayn]] (Umarshayxning nabirasi) Xorazmni egallab oladi. 1469-yil bahorida Abu Said (Ozarbayjon, Gʻarbiy Eron va Iroqqacha boʻlgan viloyatlarni egallab turgan) oqqoʻyunli turkmanlarga qarshi yurish qiladi. Mugʻon (Ozarbayjon) choʻlida Uzun Hasan bilan boʻlgan jangda Abu Said halok boʻladi. Otasining oʻlimidan soʻng, Abu Saidning vorislari Sulton Husayn bilan toʻqnashmay Movarounnahrga qaytadilar. 1469-yilning 24 martida Sulton Husayn Xuroson hokimi sifatida Hirotning taxtini egallaydi. Natijada Temuriylar saltanati yana 2 mustaqil qismga boʻlinib ketadi. Movarounnahrda Abu Saidning oʻgʻillari Sulton Ahmad Mirzo, Sulton Mahmud Mirzo va Sulton Ali Mirzo hokimlik qiladi. Bu davrda Movarounnahr ham oʻzaro ixtilofdagi shahzodalar va mulkdor zodagonlarning viloyat hokimliklariga boʻlinib ketadi. Mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy hayotida sufiylik taʼlimotining yirik namoyandalari, xususan Xoja Ahrornmng taʼsiri kuchayadi, hatto u siyosiy hayotda ham muhim rol oʻynay boshlaydi. Mas., mamlakat urush xavfi ostida qolib, elyurt boshiga ogʻir tashvishlar tushgan paytda Xoja Ubaydulpogʻ Ahror bir necha bor uni bartaraf qilishga jonbozlik koʻrsatadi. Sulton [[Husayn Boyqaro]] idora qilgan davlat Sharqiy va Shimoliy Eron viloyatlari va Xorazmni birlashtirgan edi. U Temuriylar sulolasining qariyb 40 yil hukm surgan soʻnggi yirik saltanati boʻlib, unda siyosiy vaziyat osoyishta emas edi. Xurosonda betoʻxtov davom etgan oʻzaro urushlarga, shahzoda va amirlarning boshboshdoqligiga qaramay mamlakat aholisining turmush tarzi va madaniy hayoti Movarounnahrdagiga nisbatan yuksakroq edi. Ammo mamlakatning siyosiy hayotida kuchayib borayotgan keskinlik ichki munosabatlarda tobora taʼsiri ortib borayotgan [[Dashti qipchoq]] oʻzbeklarining Movarounnahrda hokimiyatni qoʻlga olishini hamda Temuriylar sulolasining zaiflashuvini yanada tezlashtirdi. == Davlat boshqaruvi == Temuriylar saltanatida avval hokimi mutlaq – Amir Temur, soʻngra esa uning vorislari bevosita hukmronlik qilishgan. Saltanatni devonbegi – bosh vazir boshliq 7 vazirlikdan iborat arkoni davlat – Vazirlik mahkamasi boshqargan. * Ulardan 1-si – mamlakat varaiyat vaziri. U viloyat va tumanlardan toʻplanadigan hosil, soliqoʻlponlar va mamlakat obodonligi bilan shugʻullangan. * 2si – vaziri sipoh, yaʼni harbiy ishlar vaziri. U navkarlarning taʼminoti (maoshi, oziq-ovqat va qurolyarogʻlari) bilan shugʻullangan. * 3si – tijorat (savdo) vaziri edi. U tashqi savdo boji tam/a, chorvachilikdan toʻplanadigan za kot, egasiz qolgan molmulklarning tasarrufi, meros va merosxoʻrlar kabi masalalar bilan shugʻullangan. * 4si – saltanatning moliya ishlari vaziri boʻlib, davlat xazinasining kirimchiqimlarini boshqargan. * Chegara viloyatlari va tobe mamlakatlar boshqaruvini nazorat qilish uchun maxsus 3 ta vazir tayin etilgan. Ular mazkur viloyat va mamlakatlardan davlat xazinasiga tushadigan daromadlarni nazorat qilgan. Oʻz navbatida bu 3 vazir saltanatning „xolisa“ deb yuritilgan bosh nazorat hayʼatini tashkil etgan. Bu 7 vazir devonbegiga boʻysungan va u bilan maslahatlashib davlatning moliyaviy ishlarini amalga oshirganlar. Yozma manbalardan maʼlum boʻlishicha, Amir Temur va T. hukmronligi davrida saltanat devonxonasida Amir Dovud, Jaloluddin Firuzshoh, Gʻiyosuddin Shohmalik, Alouddin Alika Koʻkaldosh va Alisher Navoiydek dono devonbegilar bu oliy mansabda faoliyat koʻrsatganlar, mamlakatni obodonligi yoʻlida beqiyos xayrli ishlarni amalga oshirganlar. Devonxona qoshida arzbegi, sadri aʼzam, shayxulislom va ahdos qozisi kabi lavozimlar mavjud boʻlgan. Arzbegi fuqaro va sipohiylardan tushadigan arzu shikoyatlar hamda mamlakatdagi ahvol toʻgʻrisida maʼlumot toʻplash va bu borada oliy dargohga axborot berib turish kabi vazifalarni bajargan. Sadri aʼzam – bosh sadr mamlakatdagi barcha vaqf xoʻjaliklarini nazorat qilgan; davlat hamda yer egalari tomonidan vaqf qilingan yerlar va mulklarni kayd etgan va vaqfnomalar tuzib ularni qonunlashtirgan. Shayxulislom aholining turli ijtimoiy tabaqalari oʻrtasida shariat ahkomlari va islom aqidalarining bajarilishini nazorat qilgan. Davlatning bosh qozisi – qozi ulquzzot „ahdos qozisi“ nomi bilan yuritilib u fuqaro ishlari bilan shugʻullangan. Saltanat mahkamasida kirimchiqimlarni qayd etuvchi maxsus munshi – kotib faoliyat koʻrsatgan. Mamlakat maʼmuriy jihatdan ulus, viloyat va tumanlarga boʻlinib, ular hokim, noib va tuman boshilar tomonidan boshqarilgan. Ularning aksariyati harbiy – amirlardan iborat edi. Har bir shahar va viloyatning moliya devoni, qozisi, muftisi, mutavallisi va muxtasibi boʻlgan. Lashkarlar uchun hatto maxsus qoziyi lashkar tayin etilgan. Har bir shahar va qalʼalarda qutvol (komendant) tayinlanib, unga shahar va qalʼa istehkomlarini taʼmirlash va ularning mudofaasi yuklangan. Fath etilgan viloyat va hududlar temurzodalar va xizmat koʻrsatgan amirlarga suyurgʻol tarzida inʼom qilinib, ular orqali boshqarilgan. Masalan, Amir Temurning toʻngʻich oʻgʻli Jaxrngirga Balx viloyati; Umarshayxga Fors viloyati; Mironshohga Ozarbayjon, Iroq va Armaniston; Shohruxga Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston berilgan. Garchi uluslar markaziy hukumatga itoat etsalarda, ammo ular maʼlum darajada mustaqil edilar. Ularda alohida devonxona, qoʻshin boʻlib markaziy hukumatga tobelik xirojining bir qismini Samarqandga yuborish va oliy hukmdor harbiy yurishlarida oʻz qoʻshini bilan qatnashish yoki talab etilgan sonda askar yuborishdan iborat edi. Suyurgʻolga ega boʻlgan viloyat hokimlari – shahzodalar oʻz uluslarida iloji boricha mustaqil hukmronlik qilishga intilgan. Markaziy hokimiyat esa, vaziyat jiddiylashgandagina ularning ichki ishlariga aralashgan. Shubhasiz suyurgʻol asosida shakllangan mulkchilik boshqaruv tartibining kuchayishi viloyatlar mavqeining oshishiga olib kelgan va ichki nizolarni keltirib chikargan. T.davrida oʻrta asr yirik mulkdorlari davlat tayanchi boʻlib, maʼmuriy jihatdan uning takomillashuviga suyurgʻolning keng tarqalishi jiddiy toʻsqinlik qilgan. Elyurtni boshqarishda harbiy kuchning ahamiyati katta boʻlgani tufayli uning takomiliga aloxida eʼtibor berilgan. Amir Temur amir va amir ulumaro – bosh amir kabi yuqori darajali harbiy unvonlar joriy etgan, qoʻshin boshliqlarini tanlash va ularni tarbiyalash, lashkariy qismlar va ularning joylashish tartibi, navkar va sarbozlarning qurollanishi hamda ularning intizomi masalalariga nihoyatda ahamiyat bergan (qarang Temuri[[ylar harbiy sanʼati]]). Davlatni boshqarishda qurultoy va kengashlar oʻtkazish alohida oʻrin tutgan. Sharafuddin Ali Yazdiyning yozishicha, Amir Temur tomonidan Qarshi, Samarqand, Qorabogʻ va boshqa joylarda oʻtkazilgan qurultoy va kengashlarda shahzodalar, davlat maʼmurlari, harbiy boshliqlar, ulamolar va mulkdor zodagonlarning vakillari qatnashgan. Ularda mamlakatning iqgisodiy va siyosiy axvoliga oid masalalar muhokama etilib, qarorlar qabul etilgan va tadbirlar belgilangan. Mas., 1403-yilda Kavkazning Baylaqon shahrida chakirilgan kengashga olimu fuzalolar taklif etilgan. Ulardan mamlakatni boshqarishda, xususan, uning obodonligi yoʻlida amalga oshiriladigan xayrli ishlar – jamoat binolari va inshootlar qurilishlarida oʻz maslahatlari bilan koʻmak berishlari soʻralgan. T.davrida oʻtkazilgan qurultoy, kengash, shohona qabullar va dabdabali saroy marosimlariga oʻrta asrlar davlatchiligining oʻziga xos anʼanalari mujassam etilgan. Tantanali izdahom tartibiyu qoidalaridan tortib, aʼyonlarning toʻyona libosu oʻrinlarigacha eʼtibor berilgan. Masalan, pacmiy marosimlarda amir ulumaro, beklar begilar, amirlar, noʻyonlar, sardorlar, ulus, tumonot va qoʻshunot amirlari, shuningdek, mingboshilar, yuzboshilar mansab va martabalariga qarab hukmdorning soʻl tomonidan; sayyidlar, qozilar, ulamo, fuzalo mashoyix, ulugʻ va oliy tabaqadagi kishilar oʻng tarafidan oʻrin olganlar. Devonbegi va vazirlar – taxt roʻparasidan, kalontarlar (shahar hokimlari), kadxudolar (qishloq oqsoqollari) vazirlarning orqasidan joy olgan. Bahodurlar, qilichboz yigitlar – taxt orqasida, uning oʻng tarafidan, qorovullar esa, taxt orqasining chap tarafidan oʻrin olishgan. Amir Temur hayotlik davridayoq davlatni boshqarish uslubiga bagʻishlangan maxsus asar yaratilib, u „Temur tuzuklari“ nomi bilan shuhrat topgan. Unda davlatni boshqarishda kimlarga tayanish, toju taxt egalarining tutumi (yoʻnalishi) va vazifalari, vazir va qoʻshin boshlikdarini saylash, sipoxlarning maoshi, mamlakatni idora etish tartibi, davlat arboblari va qoʻshin boshliqlarining burchi va vazifalari, amirlar, vazirlar va boshqa mansabdorlarning toju taxt oldida koʻrsatgan alohida xizmatlarini taqdirlash tartibi va boshqa bayon etiladi. Shunday qilib, T.da davlat tuzilishi, qonunqoidalarni tartibga solish bilan bir katorda, oliy dargoh hayoti bilan bogʻliq anʼanalar ham qaror topgan. == Mamlakat obodonligi. == Amir Temur va T. mamlakat mustaqilligi, elyurt osoyishtaligi va uni obod etishga katta ahamiyat berdilar. Bu davrda Chingizxon hujumi va moʻgʻullarning betoʻxtov bosqinlari oqibatida vayronaga aylangan Samarqand, Buxoro, Termiz, Marv, Banokat (Shohruxiya) kabi qad. shaharlar, kdlʼa va istehkomlar qayta tiklandi, yaʼni shaharlar va qishloqlar qad koʻtardi. Markaziy shaharlar va ularning tevarak atrofida kurkam maʼmuriy, maʼrifiy va jamoat binolari, suv inshootlari qurilib, bogʻu boʻstonlar barpo etildi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Daryo va soylardan yirik sugʻorish tarmoqlari qazib chiqarilib, minglab gektar qoʻriq va boʻz yerlar oʻzlashtirildi, sugʻorma dehqonchilik maydoni kengaytirildi. Soliq tizimining tartibga solinishi bilan mamlakat iktisodiyotining asosi boʻlgan dehqonchilik, hunarmandchilik hamda ichki va tashqi savdo rivojlandi. Sohibqiron Kesh shahriga alohida eʼtibor berib, uni Turkiston diyorining maʼnaviy markaziga aylantirishga harakat qiddi. Bu shahar „Qubbat ulilm valadab“ („Ilm va adabning gumbazi“) deb yuritildi. Samarqand saltanat poytaxtiga aylantirilgach, unda Isfahon, Sheroz, Xalab, Xorazm, Buxoro, Nasaf va Keshning meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar (Boʻstonsaroy, Koʻksaroy), masjidlar, maqbara va xonaqohlar qurildi. 1403—04 yillarda Samarqandda boʻlgan Ispaniya elchisi Rui Gonsales de Klavixo Amir Temurning olib borayotgan binokorlik ishlaridan hayratda qolgan. 14-asrning oxiri – 15-asrlarda Samarqandda kurkam va muhtasham binolardan tashqari, turlituman hunarmandlar mahallalari yuzaga keldi. Klavixoning yozishicha, hunarli birorta kishining Movarounnahrni tark etishiga yoʻl qoʻyilmagan. Aksincha, Amir Temurning amri bilan Damashqning eng mohir toʻquvchilari, Xalabilaning mashhur paxta yigiruvchi va Anqaraning movut toʻquvchilari, Turkiya va Gurjistonning zargarlari, xullas, kasbhunar sohasida qaysi shaharda nom chiqargan hunarmand boʻlsa, SamarqaNdga koʻchirilib kelingan. Shaharda turli mazhab va dinlardagi kishilar yashagan. Amir Temurning obodonchilik faoliyati anʼanaga aylanib, uning vorislari tomonidan davom ettirilgan. Temuriy shahzodalar, nufuzli amiru vazirlar, viloyat va ulus hokimlari, hatto ayrim malikalar oʻz shaxsiy mablagʻlarining kattagina qismini masjidu madrasalar, xonaqohu shifoxonalar, hammomu bozorrasta (chorsu)lar, rabotu karvonsaroilar, suv inshootlariyu bogʻrogʻlar barpo etishga sarf qilganlar. Masjid va madrasalar, shifoxona va xonaqoxlarning sarfu xarajati uchun ekin maydonlari, tegirmon, objuvoz, moyjuvoz va doʻkonlar vaqf etilib, mudarrisu talabalarga dahʼyak (maosh) belgilangan. Hirot, Mashhad, Balx va Marv sh.lari va qasabalarining obod etilishida Shohrux Mirzo hamda Ulugʻbekning onasi Gavharshod begimshsht hissalari katta boʻlgan. Masalan, 1410-yil Hirotda 2 Madrasa, xonaqoh va hashamatli saroy bino qilingan. Hirotning Saripuli Injil mavzeida 1432-yilda qad koʻtargan Madrasa, Mashhadning Jome masjidi Gavharshod begimning nomi bilan bogʻliq. Ushbu madrasalar qurilishiga Qavomuddin meʼmor Sheroziy boshchilik qilgan. Shayx Shahobuddin ibn Shayx Ruknuddin madrasaga bosh mudarris qilib tayinlangan. 15-asrda Movarounnahrda, xususan, Samarqand, Buxoro, Xoʻjand, Toshkent va boshqa shaharlarda binokorlik ishlariga, ayniqsa, Mirzo Ulugʻbek katta ahamiyat bergan. Uning davrida Madrasa, masjid, xonaqoh, hammom, sardoba va karvonsaroilar qad koʻtargan. Qabriston va ziyoratgoxlar obod etilgan. Bu davrda shahar obodonchiligi, xususan, meʼmorligi rivoj topgan. Samarqand Registoni qayta rejalashtirilib, unda Madrasa, 210 gumbazli Koʻkaldosh jome masjidi, karvonsaroy, Muqatta masjidi, Mirzoiy hammomi qad koʻtargan. Bu ulkan va noyob qurilishlar orasida 15-asrning 20 yillarida Samarqandda bino qilingan Ulugʻbek rasadxonasi alohida oʻrin tutadi. 15-asrda Xuroson shagʻarlari, ayniqsa, uning poytaxti Hirotning obod etilishi sulton [[Hu[[sayn Boyqaro]] va uning vaziri Alisher Navoiy nomlari bilan bogʻliq. Xurosonda, xususan, Hirot va uning tevarak atrofida Navoiy va uning safdoshlari tashabbusi bilan 300 dan ortiq jamoat binolari (masjid, Madrasa, maqbara, xonaqoh, hammom, shifoxona, saroy, koʻshk, istirohat bogʻlari, rabotlar) hamda sugʻorish inshootlari (hovuz, koʻprik, band – suv omborlari) barpo etilgan. Qurilishlarning aksariyati Navoiyning bevosita homiyligi bilan yoki uning mablagʻiga amalga oshirilgan. Xondamirning yozishicha, Navoiy 52 rabot, 19 hovuz, 16 koʻprik, 9 hammom va bir nechta Madrasa, masjid, shifoxona va xonaqohlar qurdirgan. Movarounnahr va Xurosonning T. davri binokorligida shifoxonalar, hammomlar va istirohat bogʻlari alohida oʻrin tutadi. Bunday inshootu istirohat maskanlari Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharqsa 8—9-asrlardayoq qad koʻtarib, 15-asrda esa Samarqand, Buxoro, Gurganj, Toshkent, Marv, Hirot, Gʻazna, Ray, Hamadon va Isfahon kabi Sharqning nufuzli shaharlarida barpo etilgan. Mana shunday shifoxonalardan biri temuriy malikalardan Mulkat ogʻo tomonidan qurilgan Dor ushshifoga mavlono Darvishali bosh hakim etib tayinlangan. Barcha muolaja ishlari unga topshirilgan. Shifoxonalarda maxsus dorixonalar boʻlib, doripazlar bemorlar uchun doridarmonlar tayyorlab berganlar. Bu davrda Hirot Dor ushshifosi, ayniqsa kahhollari (okulist) gʻoyat shuhrat topgan. Navoiyning inoyati bilan yetishib chiqqan Gʻiyosuddin Muhammad, Nizomuddin Abdulhay, Darvishali, Muhammad Yusuf, Abdulhay Tuniy, Muhammad Muʼin kabi mashhur tabiblar uzoq vaqt faoliyat koʻrsatganlar. Umuman, Navoiyning homiyligida 12 ming tolibi ilm, olim, tabib, shoir, muzahhib, musavvir, zargar, duradgor va binokorlar kamol topgan. Saltanatda hukm surgan nisbatan barqarorlik, yirik shahar va viloyatlarda amalga oshirilgan obodonchilik, sugʻorma dehqonchilikning kengayishi bilan mamlakatning iqtisodiy hayotida muhim oʻrin tutgan hunarmandchilik va tovarpul munosabatlari rivoj topgan. Ilk oʻrta asrlarda shakllangan 3 qism (ark, shahriston va rabod)li voha shaharlari kengayib, koʻp darvozali yagona mudofaa devori bilan oʻralgan yangi qiyofadagi yirik va gavjum shaharlar qad koʻtargan. Bu davrda Samarqand, Buxoro, Toshkent, Kesh(Shahrisabz), Shohruxiya, Termiz, Nasaf va Axsikat kabi shaharlar oʻzining topografik qiyofasi, aholisining kasbikori, ichki va xalqaro tashqi tijorati bilan oʻrta asrlar Sharqining namunali hunarmandchilik va gavjum savdo markazlariga aylangan. Hunarmandchilikning turli tarmoklari rivoj topib, shaharlarning tarixiy topografiyasi tubdan oʻzgargan. Ularda hunarmandchilik mahallalarining soni ortib, guzar, koʻchakoʻy, bozor rastalari, toqu ravok, li, gumbazli timlar —chorsular qad koʻtargan. Koʻpgina yirik shaharlarda „zargaron“ („zargarlik“), „misgaron“, „suzangaron“(„ignasozlik“), „sovutsozon“, „sangtaroshon“ („toshtarovchi“), „shishapazon“, „charmgaron“(„koʻnchilik“) kabi maxsus hunarmandchilik mahallalari tashkil topgan. Hunarmandchilik sohasida toʻqimachilik, kulolchilik, chilangarlik va binokorlik yetakchi oʻrin tutgan. Samarqandda, ayniqsa, qogʻoz ishlab chiqarish. alohida ahamiyat kasb etgan. Shahar yaqinida Obirahmat anhori sohilida qogʻoz ishlab chiqariladigan maxsus objuvozlar va korxonalar joylashgan (qarang [[Noshirlik]]). == Tashqi savdo va pul munosabatlari == Xitoydan Oʻrta dengiz boʻylari tomon yoʻnalgan qad. karvon yoʻli kesib oʻtgan yuyat ulkan hududda yagona saltanatning barpo etilishi bilan bu xalqaro muloqot yoʻlida T. shubhasiz sarbonlik qilish imkoniga ega boʻlishgan. Ular savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashga, Sharq va Gʻarb mamlakatlariaro savdo va elchilik aloqalarini har tomonlama kengaytirishga jiddiy eʼtibor berishgan. T.davrida Xitoy, Hindiston, Tibet, Oltin Oʻrdaga tobe Rusiya, Volga boʻyi, shuningdek, jan. Sibir bilan muntazam savdosotiq qilingan. Xitoydan, asosan, shoyi, chinni, gavhar va mushk; Hindistondan ip mato, nil(boʻyoq), muskat yongʻogʻi, qalampirmunchoq, dolchin va anbar; Rusiya va Sibirdan qimmatbaho moʻyna, teri va mum olib kelinardi; Yevropadan gazmollar, movut va koʻpgina boshqa tovarlar keltirilgan. Samarqanddan chet mamlakatlarga: boʻz, duxoba, shoyi gazlama, qogʻoz, quruq meva, guruch, paxta va kalava (yigirilgan ip) va boshqa chiqarilgan. Tashqi savdoni kengaytirishda T.ning turli mamlakatlar bilan olib borgan elchilik aloqalari muhim ahamiyatga ega boʻlgan. 15-asrning 20— 40y.larida Shohrux va Ulugʻbek idora etgan davlatlar bilan Xitoy, Tibet va Hindiston oʻrtasida muntazam elchilar almashib turilgan. 1418-yilda Ardasher boshliq Shoxrux elchilari katta karvon bilan Xitoyda boʻlgan. 1419-yilda esa, bunga javoban Li Di va Jong Ku Xitoydan Samarqand va Hirotga elchi boʻlib kelganlar. 1420-yil Shohrux va Ulugʻbek 530 nafarli elchilik karvonini Xitoyga joʻnatishgan. Shohrux elchilariga Shodixoja bilan amir Koʻkcha, Ulugʻbek elchilariga esa Sultonshoh bilan Muhammad baxshi boshchilik qilgan. Bu davrda T. Tibet va Hindiston bilan ham elchilik munosabatlarini oʻrnatishgan. 1421-yil Tibetdan Buxoro va Samarqandga elchilar kelgan. 1441—42 ylarda Shohrux Hindistonga Bijayanagar saroyiga tarixchi Abdurazzoq Samarqandiy boshliq elchilarni yuboradi. U Kermon, Hurmuz va Fors qoʻltigʻi orqali Hindistonga qilgan sayohatini yozib qoldirgan. 14-asrning oxiri va 15-asrning 1yarmida T. davridagi iqtisodiy taraqqiyotga (hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo) mamlakatda oʻtkazilgan pul islohotlari turtki boʻlgan. Dastlab, Amir Temur, soʻngra ayrim T. mamlakatda yagona pul birligini joriy etishgan. Amir Temur vazni 6 g li „tanga“ va 1,5 g li „miri“ deb yuritiladigan 2 xildagi kumush tangalarni zarb etgan. Bu kumush tangalar Suyurgʻatmishxon va Sulton Mahmudxon nomlari bilan Movarounnahr, Xuroson, Eron, Ozarbayjon va Iroqning 40 dan ortiq yirik shaharlarida chiqarilgan. Shohrux Astrobod, Buxoro, Dom/on, Isfahon, Kushoniya, Kermon, Qum, Nishopur, Marv, Samarqand, Sabzavor, Sultoniya, Tabriz, Xorazm, Hirot, Sheroz va boshqa shaharlarda oʻz nomi bilan kumush tangalar zarb etib, pulning ichki savdodagi muomalasini tartibga solgan. Bu borada 1428-yilda Ulugʻbek oʻtkazgan fulusiy (mis) pullar islohoti ayniqsa katta ahamiyat kasb etgan. Mehnatkash aholini ichki chakana savdoga kengroq jalb etish maqsadida Ulugʻbek mahalliy hokimiyatning yengil vazndagi barcha chaqa pullarini man etgan. Bir vaqtning oʻzida u Buxoro, Samarqand, Qarshi, Termiz, Toshkent, Shohruxiya va Andijonda zarbxonalar barpo qilib, bir xil vazndagi salmokdor fuluslar zarb ettirib, muomalaga chiqargan. Xalqoʻrtasida Ulugʻbekning chaqalari „fulusi adliya“, yaʼni „adolatli chaqa“ nomi bilan shuhrat topgan. Shu bilan birga Ulugʻbek tashqi savdodan keladigan daromadni oshirish maqsadida „tam/a“ – savdo bojini bir muncha koʻpaytirgan. T.da ichki va tashqi savdoning kengayishi, kasbhunar tarmoklarining rivoj topib, hunarmandchilik mahsulotlari hajmining ortib borishiga turtki boʻlgan. == Dehqonchilik va sugʻorish ishlari == Mamlakatning iqtisodiy hayotida dehqonchilik asosiy oʻrin tutgan. Shu bois T. dehqonchilikning bosh omili boʻlgan sugʻorish ishlariga katta ahamiyat berishgan. 14-asrning oxiri – 15-asrning 1yarmida Movarounnahr va Xurosonda yirik sugʻorish tarmoqlari qazilib, korizlar, suv omborlari – bandlar va hovuzlar barpo etilib, suv tanqis viloyat va vohalar, shahar, qishloklarning suv taʼminoti yaxshilangan. Qoʻriq va boʻz yerlar oʻzlashtirilib, obikor yerlarning maydoni kengaytirilgan. Yangiyangi qishloqlar, chorbogʻlar va sayilgoh boʻstonlar barpo etiladi. Amir Temur Samarqand vohasi, poytaxt va uning tevarak atrofini obod etilishi ga alohida eʼtibor bergan. Obirahmat, Mazdahin, Bozor, Korand va Nahri jadid kabi sugʻorish tarmoklari orqali obod etilgan qishloqlarning soni 72 taga yetgan. Yangi qishloqlarning bir qismi Sharqning mashhur shaharlari: Damashq, Qohira, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan ulugʻlangan. Sohibqiron Xuroson, Eron, Kavkaz va boshqa viloyatlarda ham bir qancha yirik sugʻorish ishlarini amalga oshirgan. Uning farmoni bilan Murgʻob daryosidan 20 dan ortiq sugʻorish tarmoqlari qazilib, Marv vohasi qayta obod etilgan. 1401-yil Kavkazning Baylaqon mavzeida Arake daryosidan chiqarilgan Barlos kanali zamonasining yirik irrigatsiya inshootlaridan biri boʻlgan. Kanalning uz. 10 farsax (60–70&nbsp;km) boʻlib, kemalar qatnay olgan. Shogʻrux va Ulugʻbek hukmronligi davrida sugʻorish ishlari yanada kengaygan. Dashtlarga suv chiqarilib, boʻz yerlar oʻzlashtirilgan. Xususiy sohibkorlar esa, hatto birikki yil davomida soliq va toʻlovlardan ozod etilgan. Bu davrda T. Samarqand, Qashqadaryo, Marv vohalari, Tuye vodiysi va Xirotda yirik sugʻorish inshootlari barpo etilib, dehqonchilik maydonlarining suv taʼminotini tubdan yaxshilashgan. Mas., Angor kanali qayta tiklanib, Zarafshon daryosi suvining bir qismi Kashqadaryo vohasiga tashlangan. Moʻgʻullar tomonidan vayron etilgan Murgʻob daryosining bosh toʻgʻoni – Sultonband tiklanib, Marv sh. va vodiysi suv bilan toʻla taʼminlangan. Mirzo Ulugʻbek tomonidan Buxoroning Somonjuq dashtiga suv chikarilib, yangi yerlar oʻzlashtirilgan. Navoiyning tashabbusi bilan Tuye viloyatida Turuqband suv ombori qurilib, undan 10 farsax masofada kanal orqali Mashhadga suv keltirilgan. Bu davrda qishloq xoʻjaligida gʻallakorlik, sabzavotchilik, polizchilik, bogʻdorchilikka ahamiyat berilgan. Chorvachilikda – yilqichilik, qorakoʻlchilik, tuyachilik muhim oʻrin tutgan. T.davrida mulkchilik munosabatlari yanada takomillashgan. Mulkning, asosan, 4 shakli: „mulki devon“ (davlat yerlari), „mulk“ (xususiy yerlar), „mulki vaqf“ (madrasa va masjidlar tasarrufidagi yerlar) va „jamoa yerlari“ boʻlgan. T. yerlarining katga qismi davlat mulki hisoblangan, ularni „suyurgʻol“ yoki „tarxon“ tarzida inʼom qilish keng tarqalgan. Abdurazzoq Samarqandiyning yozishicha, Shohrux davrida Xorazm – Shohmalik; Fargʻona – Mirzo Ahmad; Tus, Mashhad, Obivard, Nisoni qamragan Xuroson – Boysungʻur; Kobul, Gʻazna va Qandahrr viloyatlari Mirzo Qaydu bahodirning suyurgʻoli edi. Suyurgʻol yorligʻiga ega boʻlgan viloyat hukmdorlari markaziy hokimiyatga nomigagina karam boʻlib, odatda, ular deyarli mustaqil boʻlishgan. Tarxonlik yorligʻini olgan mulkdorlar barcha soliq, toʻlov va majburiyatlardan ozod etilgan. Tarxonlik amirlar, beklar, saroy amaldorlari, sayyidlar va boshqa yuqori tabaqa vakillariga berilgan. Shu boisdan davlat soligʻidan tushadigan daromadning talaygina qismi tarxonlar qoʻlida toʻplangan. Mamlakatning siyosiy hayotida ular gʻoyat katta kuchga aylangan. 15-asrda yer maydonlari, suv manbalari, doʻkon, korxona, tegirmon, objuvoz, bozor rastalari, karvonsaroylar va boshqa Madrasa, masjid, xonaqoh, shifoxonalarga biriktirilib, ular „mulki vaqf“ deb yuritilgan. Ulardan tushgan daromad xayriya ishlariga (masjid, Madrasa, shifoxona xarajatlari; jihozi; mutavalli, mudarris, tabib va talabalar uchun) sarf etilgan. Davlat yoki vaqf, tarxon yoki suyurgʻol yerlarda koranda boʻlib mehnat qiluvchi ziroatchilar „muzaraʼ“ deb atalgan. Ularning hissasi yer egasining urugʻlik, omoch, hoʻkiz, ot va arava kabilar bilan taʼmin etishiga qarab, 1/3, 1/4 yoki 1/5 hajmda belgilangan. Sugʻorma dehqonchilik yerlardan „mol“ soligʻi olingan. Daryo, buloq va koriz suvlari bilan sugʻoriladigan obikor yerlardan „mol“ soligʻi hosilning 1/3 (33%) miqdorida undirilgan. Lalmi yerlardan hosilning 1/6 dan to 1/8 miqdorida soliq solingan. Mulk yerlarining bir qismi „ushr“ miqdorida soliq toʻlagan. Bunday yerlar ilmfan, maʼrifat va maʼnaviy hayotning namoyandalari (sayyid, xoja, ulamo, shayxlar) tasarrufida boʻlgan. Masalan, 15-asrning yirik mulkdori Xoja Ubaydulloh Ahror 1300 ushriy mulkidan har yili Samarqand hokimi Sulton Ahmad xazinasiga gʻallaning oʻzidan 80 ming botmon (1 botmon – 20&nbsp;kg) miqdorida ushr toʻlagan. Yuqorida qayd etilgan soliklardan tashqari fuqarodan soliq yigʻuvchi (muxassilona), hosilni belgilovchi (sohib jamona), kirimni boshqaruvchilar (zobitona, „dorugʻona“), suv taqsimlovchi („mirobona“) kabi toʻlovlar undirib olingan. Shuningdek, aholi favqulodda xarajatlar uchun „avorizot“ va „tavojjuhoti xorijiy“ kabi odatdan tashqari soliqlarni xam toʻlagan. == Madaniy hayot == 15-asr va 16-asr boshlarida Samarqand, Hirot, Buxoro va Gʻijduvon kabi bosh shaharlarda Amir Temur anʼanalari davom ettirilib, olimu muhandis, shoiru bastakor, meʼmoru binokor va naqqoshu musavvirlarning guruhi toʻplangan edi. Movarounnahrda, xususan, Samarqandda ilmfan va sanʼatning taraqqiyotida Ulugʻbek va uning atrofida yigʻilgan olimlarning oʻrni va hissasi nihoyatda buyukdir. Movarounnahr va Xurosonning boy va serqirra madaniyatiga, islom dunyosining maʼnaviy anʼanalariga suyangan hamda oʻz davrining madaniy tajribalaridan toʻla foydalana bilgan Ulugʻbek mamlakatning ravnaqi, ayniqsa, uning maʼnaviy kamolotida ilmfanning va sanʼatning naqadar muhimligini yaxshi tushunardi. U mamlakatning siyosiy va iqtisodiy hayotini boshqarish bilan bir qatorda ilmiy ishlar bilan shugʻullandi. Ilmiy munozaralar oʻtkazdi. Ulugʻbek Movarounnahr shaharlarini, xususan, Samarqand va Buxoroni ilmu maʼrifat dargohiga aylantirishga intildi. Uning farmoni bilan Buxoroda (1417), Samarqandda (1417—20) va Gʻijduvonda (1433) madrasalar barpo qilindi. Hatto, Buxoro madrasasining darvozasiga: „Bilim olish har bir musulmon ayolu erkakning burchidir“, degan kalima yozib qoʻiilgan. Bu madrasalar zamonasining dorilfununi hisoblanib, ularda Qurʼon, hadis, tafsir, fiqh (din va shariat qonunqoidalari), riyoziyot (matematika), handasa (geom.), joʻgʻrofiya (geografiya), ilmu aruz (poetika), arab tili va uning morfologiyasi kabi dunyoviy ilmlar ham oʻqitildi. Samarqand madrasasida Shamsuddin Havofiy, Qozizoda Rumiy, Gʻiyosuddin Jamshid, Ulugʻbek, Alouddin Ali Qushchilar turli fanlardan dare berishgan. Bu davrda Samarqandda Ulugʻbek madrasasidan tashqari Xonim, Firuzshoh, Shohmalik, Xojabek, Mirabduvali va Qutbiddin Sadr nomli madrasalar ham qad koʻtargan. 15-asrda Movarounnahr va Xurosonda tarix fani xam rivoj topdi. Hofizi Abru, Abdurazzoq Samarqandiy, Mirxond, Xondamir, Isfizoriy, Davlatshoh Samarqandip va boshqa koʻpgina tarixchilar Samarqand yoki Hirotda yashab ijod qildilar. „Zubdat attavorix“ muallifi Hofizi Abru, „Matlai saʼdayn va majmai bahrayn“ nomli asarni yozgan Abdurazzoq Samarqandiy oʻz asarlarini Amir Temur va T. hukmronlik qilgan davrga bagishladilar. Mirxond „Ravzat ussafo“ va Xondamir „Habib ussiyar“ oʻz asarida Sulton Husayn hukmronlik qilgan davr voqealarini bayon qildi. Muiniddin Isfizoriy esa Hirot tarixini yezdi. T.davrida adabiyot badiiy uslub jihatidan takomillashdi, yangi pogʻonaga koʻtarildi. Nasr va nazmda koʻplab nodir asarlar yaratildi. Bu davrda zamonasining yetuk shoiru adiblari: Qutb, Sayfi Saroyi, Xaydar Xorazmiy, Durbek, Amiriy, Yaqiniy, Atoiy, Sakkokiy, Lutfip va boshqa yashab ijod qiladilar. Durbekning „Yusuf va Zulayho“ dostoni, Atoiy devoni, Lutfiyning „Zafarnoma“ va „Gul va Navroʻz“ dostonlari shu davr badiiy adabiyotining durdonalaridandir. Bu davrda oʻzbek shoirlari ichida Lutfiy alohida oʻrin tutdi. Navoiyga qadar oʻzbek sheʼriyatida Lutfiy darajasiga yetadigan shoir oʻtmagan. U oʻzbek tilida asarlar, fors tilida qasidalar yezdi. Bu davr badiiy adabiyoti taraqqiyotida Abduraqmon Jomiy hamda Alisher Navoiyning xizmati gʻoyat buyukdir. 15-asrda ilmfan va adabiyot bilan bir qatorda kitobat sanʼati, yaʼni qoʻlyozma asarlarni koʻchirib yozish va u bilan bogʻliq boʻlgan xattotlik, musavvirlik, lavvohlik (lavha chizish) va sahhoflik (muqovasozlik) sanʼati ham nihoyatda taraqqiy etadi. Bosmaxona va kitob nashr etish hali vujudga kelmagan zamonda kitob yaratish va uning nusxalarini koʻpaytirish ogʻir mehnat va koʻp vaqt sarf etiladigan mushkul ish boʻlgan. Ayniqsa, nafis kitob yaratish oʻta murakkab va juda mashaqqatli bir jarayon boʻlib, u qogʻozrez (qogʻoz tayyorlovchi), xattot, musavvir, lavvoh kabi bir necha xil mutaxassislarning mehnati va malakasi bilan bogʻliq edi. 15—16-asrlarda bir qancha isteʼdodli xattot, musavvir, lavvohlar yetishadi. Abdurahmon Xorazmiy, Sultonali Mashhadiy, Sultonali Xandon, Mirali Qilqalam, Xalvoiy, Rafiqiy shular jumlasidandir. 15-asr va 16-asr boshlarida T.da tasviriy sanʼat ham taraqqiy topadi. Kamoliddin Behzod, Mirak Naqk, osh, Qosimali, Mahmud Muzahhib, Xoja Muhammad Naqqosh va Shoh Muzaffar kabi moʻyqalam sohiblari yetishadi. Behzod asos solgan Hirot musavvirlik maktabi ulkan yutuqlarga erishadi. Bu davr tasviriy sanʼat obidalari oʻzining mavzui va voqeliligiga qarab portret, hayotiy lavhalar, tabiat manzaralari, bino va badiiy asarlarga ishlangan tasvirlardan iborat boʻlgan. Bizgacha Jomiy, Navoiy, Abdulla Xotifiy, Behzod, [[Hu[[sayn Boyqaro]], Bobur va Shayboniyxon portretlari saqlanib qolgan. 14—15-asrlarda musiqa sanʼati taraqqiyotida xdm yangi bosqich boʻldi. Bu davrda yangi kuy va qoʻshiqlar, cholgʻu asboblari va musiqa nazariyasiga doir asarlar yaratildi. Mahoratli sozandalar, bastakorlar va hofizlar yetishadi. Abduqodir Nayi, Qulmuhammad Shayxiy, Husayn Udiy, Shohquli Gʻijjakiy, Qosim Rabboniy, Darvesh Ahmad Qonuniy, Xoja Yusuf Andijoniy, Us tod Shodiy, Najmiddin Kavkabiy shular jumlasidandir. Omilkor musiqachilar bilan bir qatorda Ulugʻbek, Navoiy, Jomiy va Binoiy kabi mutafakkir va shoirlar ham musiqa sohasida ijod qildilar. Masalan, Ulugʻbek „bulujiy“, „shodiyona“, „axloqiy“, „tabriziy“, „usuli ravon“ va „usuli otligʻ“; Navoiy „isfahoniy“ kuylarini ijod qiladi. Jomiy va Binoiy musiqa nazariyasiga doir asarlar yaratdilar. Shubhasiz, musiqa sanʼati ham 14— 15-asrlarda sanʼatning boshqa turlari va sheʼriyat bilan uzviy aloqada yangi taraqqiyot pogʻonasiga koʻtariladi. Mohir sanʼatkormashshoklar, bastakor va hofizlar yetishadi, nodir va bebaho sanʼat asarlari vujudga keladi. Shunday qilib, Amir Temur asos solgan davlat Qad. Sharqda 3 yoʻnalishda (oʻtroq dehqonchilik, dasht chorvachiligi va shaharsozlik) shakllangan sivilizatsiyalar qorishgan TuronTurkiston hududlarida rivoj topib qiyomiga yetgan davlatchilikning nodir namunasi edi. Biroq 15-asr oxirida T. oʻrtasida avj olib ketgan ixtiloflar, ayrim viloyat hokimlarining uzluksiz oʻzaro kurashlari shaharlarda hunarmandchilik va savdosotiqqa zarar yetkazib, vohalarda dehqonchilik xoʻjaliklarini xonavayron qilgan. Bunday ogʻir ahvolda davlatning iqtisodiy va maʼmuriy hayotida muhim mavqega ega boʻlgan yuqori tabaqa vakillarining bir kismi T. ga nisbatan sotqinlik yoʻlini tutdi. Bu asnoda Fargʻona hokimi Bobur saltanatini shayboniylardan himoya qilish va uning barqarorligini saqlab qolish yoʻlida astoydil kurashgan. Biroq bunday sharoitda Bobur ham uz Vatanini tark etib, oʻzga yurtlarga yuzlanishga majbur boʻddi. U avval Afgʻonistonni, soʻngra Shimoliy Hindistonni boʻysundirib, Boburiylar saltanatiga asos soldi. Bu davlat T. davlatchiligi udumlarini davom ettirib, 3 asrdan ortiqroq hukm surdi. Bu davr mobaynida Hindiston yuksalgan va ravnaq topgan (qarang [[Boburiylar davlati]]). == Adabiyotlar == Ad.:Abdurazzoq Samarqandiy, Matlai saʼdayn va majmai baxrayn, T., 1969; Ibn Arabshoh, Ajoib ulmakdur fi axbori Temur, T., 1992; M irza Muxammad Xaydar, Tarixi Rashidi. T., 1996; Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996; Sharafuddin Ali Yazdiy, Zafarnoma, T., 1996; Ahmedov B., Ulugʻbek, T., 1989; Fayziyev T., Mirzo Ulugʻbek avlodlari, T., 1994; Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1995; Muhammadjonov A., Temur va temuriylar saltanati, T., 1996;3axidov P., Arxitekturnie tayni observatorii Ulugbeka, T., 2003. == Yana qarang == * [[Temuriylar davlati]] * [[Amir Temur]], * [[Shohrux]], * [[Ulug'bek|Ulugʻbek]], * [[Husayn Boyqaro]], * [[Bobur|Bobur Mirzo,]] == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} [[Turkum:Tarix]] [[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]] [[Turkum:Turkiy sulolalar]] [[Turkum:Musulmon sulolalari]] trkmciz9dyvxk98l3k4bq60dnvev3hn 0 20005 5997726 5923197 2026-04-17T07:36:44Z Young Economist7 75200 5997726 wikitext text/x-wiki [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|230px|Zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi<nowiki/> [[John Maynard Keynes]]]] '''Makroiqtisodiyot''' ({{lang-el|μακρός}} — „uzun“, „katta“, ''οἶκος'' — „uy“ va ''νόμος'' — „qonun“) — iqtisodiy [[hodisa]]lar va ularning [[harakat]]ini bir [[tizim]] deb oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning [[boʻlim]]i. Mamlakatning iqtisodiy holati va [[rivojlanish]]ini ifodalovchi umumlashgan [[Iqtisodiy koʻrsatkich|koʻrsatkich]]lar tizimi — [[milliy boylik]], [[yalpi ichki mahsulot]], [[yalpi milliy mahsulot]], [[sof milliy mahsulot]], [[milliy daromad]], [[aholi daromadlari]], [[davlat]] va [[Xususiy kapital|xususiy]] [[investitsiya]]lar [[yigʻindi]]si, muomaladagi jami [[pul]] miqdori va shu kabi jami [[xoʻjalik]] boʻyicha jamlanma, umumlashtiruvchi koʻrsatkichlar makroiqtisodiyot oʻrganadigan [[obyekt]]lar hisoblanadi. Oʻz ichiga hududiy, [[xalq xoʻjaligi|milliy]] va [[xalqaro iqtisodiyot]]larni qamrab. Makroiqtisodiyot [[mikroiqtisodiyot]] bilan birgalikda [[iqtisodiyot]] [[fan]]idagi 2 eng muhim boʻlimlarni tashkil etadi. Mikroiqtisodiy darajada hal etib boʻlmaydigan [[muammo]]lar makroiqtisodiyotda koʻrib chiqiladi. Makroiqtisodiy taʼlimotlar rivojlanishida 10 dan ortiq maktab tashkil topgan. Ular paydo boʻlgan davlati va asoschilarining gʻoyalariga koʻra farq qiladi. Makroiqtisodiyot [[termin]]i birinchi marta [[Ragnar Frisch]] tomonidan [[1934|1934-yil]], [[14-avgust|14-avgustda]] qoʻllangan. „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida keltirilgan [[gʻoya]]lari uchun zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi [[John Maynard Keynes]] hisoblanadi. Makroiqtisodiy holatlarni tahlil etishda va optimal makroiqtisodiy siyosatni belgilashda [[makroiqtisodiy model]]dan foydalaniladi. Makroiqtisodiy model oʻzgaruvchilarning bir-biriga bogʻliqlik darajasi, [[inqiroz]]dan chiqish usullariga koʻra farq qiladi. [[Neoklassik iqtisodiy nazariya|Neoklassik nazariya]] va [[neokeynschilik|neokeynschilik taʼlimoti]]ga asoslangan makroiqtisodiy modellar asosan [[iqtisodiy oʻsish]]ga erishish usullarini tasvirlab beradi. Makroiqtisodiy modellarga [[AD-AS modeli]], [[IS/LM modeli|IS-LM modeli]] va [[Solow modeli]] misol boʻla oladi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solishda [[fiskal siyosat|fiskal]] va [[Pul-kredit siyosati|monetar siyosat]]dan foydalanadi. Fiskal siyosatda davlatning [[byudjet]] parametrlari va [[soliq stavkasi|soliq stavkalari]] koʻrib chiqilsa, monetar siyosatda [[pul massasi]] koʻrsatkichlari oʻzgartiriladi. Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar [[Government failure|davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari]] yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Iqtisodchilar [[Emi Nakamura]] va [[Jón Steinsson]]ning [[2018-yil]]dagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlarning natijalari har doim ham ijobiy emas va shu sababli, bunday siyosatlar [[tanqid]] ostida qolmoqda. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan makroiqtisodiy qarorlar yetarli darajada [[samaradorlik|samarali]] emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, kishilar [[sogʻliqni saqlash|hayotini saqlashda]] ham kutilganidek yordam bermadi. == Makroiqtisodiyotning asosiy muammolari == [[Mikroiqtisodiyot|Mikroiqtisodiy]] darajada oʻz yechimini topmagan muammolar makroiqtisodiy darajada koʻrib chiqiladi<ref>{{cite journal|last1=Kluegel|first1=James R.|title=Macro-Economic Problems, Beliefs about the Poor and Attitudes toward Welfare Spending|journal=Social Problems|date=1987|volume=34|issue=1|page=82—99|url=https://www.jstor.org/stable/800731|doi=10.2307/800731 |issn=0037-7791 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/macroeconomics/macroeconomic-issues/ |sarlavha=Macroeconomic Issues}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=8—9}}: * [[Iqtisodiy oʻsish]], [[iqtisodiy sikl|iqtisodiy sikllar]]. Iqtisodiy oʻsish nima? Iqtisodiy oʻsish sur’atlarini qanday aniqlash mumkin? Iqtisodiy oʻsishga qanday [[omil]]lar taʼsir koʻrsatadi? Davlat farovonligida iqtisodiy oʻsishning oʻrni qanday?<ref>{{Veb manbasi |url=https://ourworldindata.org/what-is-economic-growth |sarlavha=What is economic growth? And why is it so important?}}</ref> * [[Ishsizlik]]. Qaysi toifadagi aholi ishsiz hisoblanadi? Ishsizlik iqtisodiyotga qanday taʼsir koʻrsatadi? Ishsizlikni qanday qilib yoʻqotish mumkin? Ishsizlik turlarini qanday aniqlash mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/unemployment |sarlavha=Unemployment, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2018/630274/EPRS_BRI(2018)630274_EN.pdf |sarlavha=The fight against unemployment, European Parliament}}</ref> * [[Inflyatsiya|Narxlarning umumiy darajasi]]. Narxlarning umumiy darajasi deganda nima nazarda tutiladi? Narxlardagi oʻzgarish iqtisodiy muvozanatga qanday taʼsir koʻrsatadi? Inflyatsiya nima? Inflyatsiya qanday holatda iqtisodiyotga foydali boʻlishi mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofcanada.ca/2020/08/understanding-inflation/ |sarlavha=Understanding inflation, Bank of Canada}}</ref>{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=210—214}} * [[Pul muomalasi]], [[Bank foiz stavkasi|Foiz stavkasi]]. Makroiqtisodiyotda pulning roli qanday? Foiz stavkasi nimalarga taʼsir koʻrsatadi va uni tashkil etuvchi omillar qaysilar?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=164—168}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=350—353}} * [[Savdo balansi]]. Nega davlatlar oʻzaro savdo bilan shugʻullanishadi? Sof eksport mamlakat [[valyuta kursi]]ga qanday taʼsir koʻrsatadi?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=262—263}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=240—244}} == Makroiqtisodiy taʼlimotlar tarixi == Makroiqtisodiyot [[fan]] sifatida [[1930-lar|1930-yillarda]] vujudga kelgan. Lekin, bu vaqtga qadar turli [[olim]]lar tomonidan [[iqtisodiyot]]ning ishlash mexanizmi boʻyicha nazariyalar, [[davlat]]ning iqtisodiy [[siyosat]]i toʻgʻrisida turli xil gʻoyalar allaqachon paydo boʻlgan edi. Bu nazariyalarning maqsad va usullari bir-biridan farq qilganligi tufayli, har biri oʻz makroiqtisodiy taʼlimotiga ega 10 dan ortiq maktablar vujudga keldi<ref>{{cite book |last1=Mankiw |first1=N Gregory |title=Macroeconomics |url=https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank |url-access=limited |date=2010 |publisher=Worth Publishers |location=New York |isbn=978-1-4292-1887-0 |page=[https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank/page/n53 15] |edition=7th }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/70392/1/342376438.pdf |sarlavha=Laidler, David (2001) : The role of the history of economic thought in modern macroeconomics, Research Report, No. 2001-6, The University of Western Ontario, Department of Economics, London (Ontario)}}</ref>. === Dastlabki makroiqtisodiy taʼlimotlar === ==== Merkantilizmdan marksizmgacha ==== [[File:Karl Marx 001.jpg|thumb|left|140px|[[Karl Marx]]]] [[File:Claude Lefebvre - Portrait of Jean-Baptiste Colbert - WGA12628.jpg|thumb|right|140px|[[Jean-Baptiste Colbert]]]] [[XV asr]]da tarixdagi dastlabki [[iqtisodiy taʼlimotlar maktabi]], [[merkantilizm]] vujudga kelgan. [[Antoine Montchrestien de Watteville]], [[William Stafford]], [[Thomas Mun]] va [[Jean-Baptiste Colbert]] bu maktab rivojlanishiga hissa qoʻshgan olimlar hisoblanishadi. Merkantilizm maktabining maqsadi davlat aralashuvi orqali [[pul]] bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish va [[toʻlov balansi]]ni qoʻllab-quvvatlash hisoblangan ([[eksport]]ni oshirish va [[import]]ni cheklash orqali)<ref>{{Maqola|muallif=LaHaye L.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/Mercantilism.html|sarlavha=„Mercantilism“|noshir=Library Fund, Inc}}</ref>. [[XVIII asr]] oʻrtalarida [[fiziokratizm|fiziokratlar]] maktabi tashkil topdi ([[François Quesnay]], [[Anne Robert Jacques Turgot]], [[Victor Riqueti, marquis de Mirabeau]] va [[Pierre-Paul Le Mercier de La Rivière]]). Fiziokratlar keltirgan gʻoyalarda [[qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligining]] ahamiyati yuqori edi. Fiziokratizm taʼlimotiga koʻra, yer yagona ishlab chiqarish omili hisoblangan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=112}}. [[Tableau économique]] nomli [[iqtisodiy model]]da fiziokrat François Quesnay [[jamiyat]]ni [[dehqon]]lar, [[hunarmand]]lar va [[mulkdor]]larga boʻlish orqali „sof mahsulot“ paydo boʻlish sabablarini keltirib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/biography/Francois-Quesnay#ref81630 |sarlavha=Tableau économique, Britannica}}</ref>. [[XIX asr]]da [[Karl Marx]] va [[Friedrich Engels]] boshchiligida [[marksizm]] va [[marksistik siyosiy iqtisodiyot]] vujudga kelgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Marxism | sarlavha=Marxism, Britannica}}</ref>. Marx fikriga koʻra, aynan oʻz [[foyda]]sini maksimallashtirishga intiluvchi [[firma]]lar iqtisodiyotdagi inqirozlarga sababchi boʻladi. Yaʼni, ular [[xarajatlar]]ni kamaytirish uchun [[ishchi]]larning [[ish haqi]]dan iqtisod qila boshlaydilar, bu esa firmalarning asosiy [[isteʼmolchi]]lari boʻlgan [[ishchilar|ishchilar sinfining]] [[xarid qobiliyati]] pasayishiga olib keladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marxists.org/history/etol/newspape/socialistvoice/marx19.html#:~:text=Marxist%20Theory%20of%20Crises&text=For%20Marx%2C%20capitalist%20crises%20are,share%20of%20the%20available%20profits. |sarlavha=Marxist Theory of Crises}}</ref>. Marksizm taʼlimoti orqali makroiqtisodiyotda [[qoʻshilgan qiymat]], ishlab chiqarish munosabatlari, oddiy va kengaytirilgan [[takror ishlab chiqarish]] tushunchalari paydo boʻldi<ref>{{Maqola|muallif=Huato J.|havola=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/|sarlavha=„Theories of Surplus-Value“|noshir=Progress Publishers}}</ref><ref>{{Maqola|muallif=Munro J.|havola=http://www.economics.utoronto.ca/munro5/MARXECON.pdf|sarlavha=„Some Basic Principles of Marxian Economics“}}</ref>. ==== Klassik maktab ==== Oʻzini oʻzi tartibga soluvchi [[iqtisodiy tizim]] tarafdorlari [[Klassik siyosiy iqtisod maktablari|klassik makroiqtisodiyot maktabi]]ning aʼzolari hisoblanishadi. Klassik makroiqtisodiyot taʼlimoti [[XVII asr]]da paydo boʻlgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=99—100}}. Maktab asoschilaridan biri [[William Petty]]ning fikricha, boylikning manbai yer va mehnat hisoblanadi. „Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir“ iborasi W.Pettyga tegishlidir<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.tcd.ie/Economics/assets/pdf/SER/2007/Mark_McGovern.pdf |sarlavha=WILLIAM PETTY: AN UNLIKELY INFLUENCE ON KARL MARx}}</ref>{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=10}}. XVIII asr oxirlarida klassik iqtisodiyot nazariyasi rivojlanishining 2-bosqichi boshlangan. [[Adam Smith]] oʻzining „An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations“ asaridagi fikriga koʻra, [[talab va taklif]] asosida shakllanadigan erkin narxlar asosida bozor oʻzini oʻzi boshqarishi mumkin ([[koʻrinmas qoʻl|bozorning koʻrinmas qoʻli nazariyasi]])<ref>{{Cite journal |last=Grampp |first=William D. |author-link=William D. Grampp |date=June 2000 |title=What Did Smith Mean by the Invisible Hand? |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/262125 |journal=[[Journal of Political Economy]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=108 |issue=3}}</ref>. Keyinchalik, [[laissez-faire]] nazariyasiga asosan doimiy barqaror iqtisodiyot haqida [[gipoteza]] paydo boʻldi. Gipotezaga koʻra, barcha bozorlarda [[mukammal raqobat]] mavjud, narxlarning doimiy oʻzgarishi talab va taklif holatiga bogʻliq va bozor hech qanday aralashuvsiz ham muvozanatga kela oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/basic-economics-concepts-macro/market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium/a/lesson-summary-market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium#:~:text=MARKETS%3A%20Equilibrium%20is%20achieved%20at,supply%20and%20demand%20curves%20intersect. |sarlavha=Market equilibrium}}</ref>. XIX asrda [[David Ricardo]] oʻzining [[nisbiy ustunlik nazariyasi]]ga asoslanib, istalgan davlatlar oʻrtasida tashkil etilgan [[xalqaro savdo|tashqi iqtisodiy faoliyat]] ikki davlatga ham foydali boʻlishini isbotlab berdi<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|title=BLS Information |date=February 28, 2008|work=Glossary|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics Division of Information Services |access-date=2009-05-05}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/comparative-advantage |sarlavha=Comparative advantage, Britannica}}</ref>. Yana bir iqtisodchi olim [[Jean-Baptiste Say]] fikriga koʻra, [[yalpi talab]] va [[yalpi taklif]] oʻrtasida tengsizlik vujudga kelishi mumkin emas, chunki yalpi taklifni oʻzi yalpi talabni vujudga keltiradi. Keyinchalik bu fikr [[Say qonuni]] boʻlib fanga kirdi<ref>{{cite book | last = Say | first = Jean-Baptiste | author-link = Jean-Baptiste Say | title = A Treatise on Political Economy | publisher = Grigg & Elliott | edition = sixth American | year = 1834 |page = 138 | location = Philadelphia | url = https://archive.org/details/atreatiseonpoli00saygoog }}</ref>. Klassik maktab vakillari oʻrganuvchi asosiy muammo resurslar taqchilligi hisoblangan. Shuningdek, ular iqtisodiy davrni qisqa va uzoq muddatlarga ajratishmas edi. Klassik maktab modeli [[Buyuk depressiya]] va [[Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida deyarli ishlamadi, chunki iqtisodiyot shunday ogʻir ahvolda edi-ki, bozor muvozanatga kela olmas edi<ref>{{cite book |last1=Frank |first1=Robert H. |title=Principles of Macroeconomics |last2=Bernanke |first2=Ben S. |publisher=McGraw-Hill/Irwin |year=2007 |isbn=978-0-07-319397-7 |edition=3rd |location=Boston |page=98}}</ref>. ==== Avstriya maktabi ==== [[File:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|left|120px|[[Friedrich Hayek]]]] XIX asr soʻnggida [[Avstriya maktabi]] tashkil topgan<ref>{{cite journal |last1=Kirzner |first1=I.M.|title=Austrian School of Economics|journal=The New Palgrave Dictionary of Economics|date=1987|pages=1–10|doi=10.1057/978-1-349-95121-5_301-1}}</ref>. Maktab taʼlimoti [[marjinalizm]] gʻoyasi va inson [[xulq|xulq-atvori]] boʻyicha tadqiqotlarga asoslanar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html |sarlavha=Econlib. Austrian School of Economics}}</ref>. Marjinalizmga doir dastlabki dastlabki fikrlar 1871-yilda avstriyalik iqtisodchi [[Carl Menger]] tomonidan yozilgan „Grundsätze der Volkswirtschaftslehre“ kitobida uchraydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/articles/economics/09/austrian-school-of-economics.asp |sarlavha=Austrian School of Economics: Founders, Key Ideas, and Insights}}</ref>. Bu maktab taʼlimotiga koʻra, inson xarakterining qiyinlik darajasi va bozor holatlarining doimiy oʻzgarib turishi sababli, iqtisodiyotda [[modellashtirish|matematik modellashtirish]]ni amalga oshirish imkonsiz<ref>{{cite journal |last1=Moreno-Casas |first1=Vicente |title=The Austrian School and Mathematics: Reconsidering Methods in Light of Complexity Economics |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |date=2023 |volume=25 |issue=4 |pages=147–175 |doi=10.35297/qjae.010142}}</ref>. Shu sababli, iqtisodiy siyosatda erkin iqtisodiyot (laissez-faire) va [[iqtisodiy liberalizm]] tamoyillari asosiy hisoblanadi. Avstriya maktabining izdoshlari bozor ishtirokchilari ([[iqtisodiy agent]]lar) tomonidan tuzilgan shartnomalar erkinligini himoya qilish va bitimlarga aralashmaslik (ayniqsa, davlat tomonidan) tarafdorlari boʻlishgan<ref>{{cite book|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf| last1=Menger|first1=Carl| title=Principles of Economics|translator-first1=James|translator-last1=Dingwall|translator-first2=Bert F.|translator-last2=Hoselitz|year=2007|orig-date=1871|publisher=Ludwig von Mises Institute|location=Auburn, AL}}</ref><ref>{{cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first=Joseph|last=Heath|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, „Purposeful Action and Animal Reaction“. Referenced 2011-11-23</ref>. Maktabning taniqli aʼzolari Carl Menger, [[Eugen von Böhm-Bawerk]], [[Ludwig von Mises]], [[Henry Hazlitt]], [[Murray Rothbard]] va [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel laureati]] [[Friedrich Hayek]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Austrian-school-of-economics |sarlavha=Austrian school of economics, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cdn.mises.org/The%20Great%20Austrian%20Economists_2.pdf |sarlavha=15 Great austrian economists}}</ref>. ==== Neoklassik maktab ==== [[File:Supply-and-demand.svg|thumb|right|300px|Talab va taklif chizigʻi. Bu model „Marshall xochi“ yoki „Marshall qaychisi“ deb ham yuritiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academia.edu/6065076/Marshallian_Cross_Diagrams_and_Their_Uses_before_Alfred_Marshall_The_Origins_of_Supply_and_Demand_Geometry |sarlavha=Marshallian Cross Diagrams and Their Uses before Alfred Marshall: The Origins of Supply and Demand Geometry}}</ref>.]] Neoklassik maktab bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning aralashuvini cheklash gʻoyasini ilgari surgan. Maktab asoschisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]]ning iqtisodiy gʻoyalari quyidagicha edi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=11}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://ideas.repec.org/p/lmu/muenar/11055.html |sarlavha=Schlicht, Ekkehart, 1992. "Marshall, Keynes, and Macroeconomics," Munich Reprints in Economics 11055, University of Munich, Department of Economics.}}</ref>: * Monopoliyalarning vujudga kelishi jamiyat farovonligiga putur yetkazadi{{sfn|Marshall|1920|pp=275—285}}. * [[Chekli naflilik]] va [[chekli xarajat]] qisqa muddatli oraliqda bozordagi [[tovar]]lar [[narx|baho]]sini belgilovchi omillar hisoblanadi{{sfn|Marshall|1920|pp=212—221}}. * Iqtisodiyotdagi hodisalar [[qisqa va uzoq muddatli oraliq]]da sodir boʻladi. Makroiqtisodiyotda uzoq muddatli davrda barcha oʻzgaruvchilar xususan, ish haqi, narxlar darajasi va iqtisodiy agentlar oʻzgaruvchan deb olinsa, qisqa muddatli davrda bu koʻrsatkichlarning biri yoki bir qanchasi oʻzgarishga ulgurmaydi<ref>Paul A. Samuelson and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., Glossary of Terms, „Long run“ and „Short run.“</ref><ref>{{cite journal|last1=Kee|first1=Robert C|title=Evaluating The Economics Of Short- And Long-Run Production-Related Decisions|journal=Journal of Managerial Issues|volume=13|issue=2|data=2001|pages=139—158|url=https://www.jstor.org/stable/40604341}}</ref>. Uzoq muddatli oraliqda davlat oʻzining potensial ishlab chiqarish maksimumi va tabiiy ishsizlik darajasiga yetadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://psu.pb.unizin.org/introductiontomacroeconomics/chapter/the-neoclassical-school/#:~:text=The%20neoclassical%20perspective%20on%20macroeconomics,its%20natural%20rate%20of%20unemployment |sarlavha=The Neoclassical School}}</ref>. Bu maktab vakillaridan [[Léon Walras]] umumiy iqtisodiy muvozanatlik modelini ishlab chiqishga, [[Joseph Schumpeter]] esa iqtisodiy tizimlar oʻzgarishning ichki kuchlarini koʻrsatib berishga harakat qilgan. Amerikalik iqtisodchi-matematik [[E. Roy Weintraub]] taʼkidlashicha, neoklassik iqtisodiyot quyidagi qoidalarga asoslanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc1/NeoclassicalEconomics.html |sarlavha=Neoclassical Economics}}</ref>: * Iqtisodiy agentlar ratsional qaror qabul qilishadi. * Isteʼmolchilar [[naflilik]]ni, firmalar foydani maksimallashtirishga intilishadi. * Iqtisodiy agentlar toʻliq va aktual [[axborot]]ga asosan mustaqil qarorlar qabul qilishadi. Alfred Marshall taklif etgan nazariya nafaqat marjinalistlarning [[naflilik nazariyasi]]ni, balki klassiklarning [[qiymatning mehnat nazariyasi|mehnat nazariyasini]] ham oʻz ichiga olardi{{sfn|Marshall|1920|pp=480—486}}. Yaʼni, talab va taklif egri chiziqlari berilganida talab oʻrniga chekli naflilik (marginal utility) va taklif rolida chekli xarajat (marginal cost) olinadi{{sfn|Marshall|1920|p=61—65}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/utility-economics |sarlavha=Utility and value, Britannica}}</ref>. Marshall fikriga koʻra, faqat talab yoki faqat taklifning oʻzigina narxni belgilamaydi: „Talab va taklif qogʻozni qirquvchi qaychining 2 uchiga oʻxshaydi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.coursesidekick.com/economics/study-guides/economics2e-demo/putting-it-together-supply-and-demand#:~:text=In%201890%2C%20the%20famous%20economist,supply%20scissors%20are%20always%20involved. |sarlavha=Putting It Together: Supply and Demand}}</ref>{{sfn|Marshall|1920|p=203}}. === Keynschilik inqilobi === John Maynard Keynes 1936-yilda [[keynschilik]] maktabiga asos soldi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm#:~:text=Keynesian%20economics%20gets%20its%20name,Money%2C%20was%20published%20in%201936. |title=John Maynard Keynes, IMF }}</ref>. Bu vaqtga kelib, Buyuk Depressiya taʼsirida sodir boʻlgan jamiyatdagi yoʻqotishlar sababli, oʻzini oʻzi tartibga soluvchi klassik iqtisodiyot mavqeiga putur yetdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.thecollector.com/economic-effects-of-the-great-depression/ |sarlavha=We’re All Keynesians Now: The Economic Effects of the Great Depression}}</ref>. Keynes [[Birinchi jahon urushi]] va 1929—1933 yillardagi Buyuk Depressiya tajribasidan kelib chiqib, klassik maktab taʼlimotlarini inkor qiluvchi xulosalarga keldi. Birinchidan, u bozorda faqat mukammal raqobat boʻlmasligini isbotlab berdi. Ikkinchidan, Keynes fikriga koʻra koʻra qisqa muddatli oraliqda narxlar talab va taklifdan qatʼiy nazar oʻzgarmay turishi mumkin. Keynschilik taʼlimotiga koʻra, iqtisodiyot har doim ham barqaror boʻlmaydi va shunday holatlarda davlat baʼzi muammolarni hal qilish uchun iqtisodiyotga aralashishi talab etiladi. Shu gʻoyasi sababli, Keynes [[aralash iqtisodiyot]] tarafdori hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/pdf/jahan_keynes.pdf |sarlavha=What Is Keynesian Economics? IMF}}</ref>. Keynschilik maktabining mashhur vakillari [[William Phillips]], [[Ben Bernanke]] va [[James Tobin]] hisoblanishadi<ref>{{cite web|url=http://homepage.newschool.edu/het//|title=The Neoclassical-Keynesian Synthesis|work=The History of Economic Thought Website|publisher=The New School|access-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020605064049/http://homepage.newschool.edu/het/|archive-date=June 5, 2002}}</ref>. Tez orada keynschilik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlovchilar koʻpaydi. XX asr ikkinchi yarmida „keynschilikni zamonaviy iqtisodiy tahlil talablariga moslashtirish“ va boshqa neoklassik gʻoyalar bilan bogʻliqlikni topish maqsadida [[neokeynschilik|neokeynschilik maktabi]] tashkil topdi<ref>{{cite journal|last1=Mankiw|first1=N. Gregory|title=The Macroeconomist as Scientist and Engineer|journal=[[The Journal of Economic Perspectives]]|data=2006|volume=20|issue=4|page=36}}</ref>. Neokeynschilik taʼlimotiga koʻra, kapitalistik iqtisodiyot yangi sharoitda iqtisodiy muvozanatni stixiyali tartibga solish mexanizmini yoʻqotadi va uni davlat tomonidan doimiy va bevosita tartibga solish zarurati yuzaga keladi. Shu sababli, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning asosiy muammolari ham oʻzgarib, inqirozga qarshi tartibga solishning bandlik nazariyasidan iqtisodiy oʻsish nazariyasiga katta eʼtibor berilgan<ref>{{cite journal|last1=Gruchy|first1=Allan G.|title=Neo Institutionalism, Neo-Marxism, and Neo-Keynesianism: An Evaluation.|journal=[[Journal of Economic Issues]]|data=1984|volume=18|issue=2|page=547—556|url=https://www.jstor.org/stable/4225449}}</ref>. === XX asrning ikkinchi yarmi === ==== Monetarizm ==== [[File:Milton Friedman 1976.jpg|thumb|150px|left|[[Milton Friedman]]]] XX asrning 60-yillarida [[monetarizm]] maktabi tashkil topgan. Maktab taʼlimotiga koʻra, pul taklifi iqtisodiyot rivojlanishida asosiy omil hisoblanadi. Monetar qoidaga koʻra, agar pul taklifi doimiy tezlikda oʻzgarib tursa, iqtisodiy har doim barqaror boʻladi va barcha resurslardan toʻliq foydalanadi. Shuningdek, monetarizm maktabi vakillari uchun qisqa muddatli oraliqdan koʻra uzoq muddatli oraliq ahamiyatliroq. [[Irving Fisher]] tomonidan tuzilgan [[almashinuv tenglamasi]] (<math>M\cdot V = P\cdot Q</math>) aynan pul tezligini aniqlash va optimallashtirishda asos boʻldi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=256}}. Bu yerda, <math>M</math> — pul massasi, <math>V</math> — [[pul aylanish tezligi]], <math>P</math> — narxlar darajasi, <math>Q</math> — ishlab chiqarish hajmi. Amaliyotda 2 tomon teng kelishi har doim ham kuzatilmaydi. Shu sababli, agar mamlakatda muomaladagi pul massasi tovarlar sonidan koʻp boʻlsa, mamlakatda inflyatsiya, ishlab chiqarish hajmi pul massasidan koʻp boʻlsa, mamlakatda [[Deflyasiya (iqtisodiyot)|deflyatsiya]] mavjud deb olinadi<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|title=The Fed – What is inflation and how does the Federal Reserve evaluate changes in the rate of inflation?|website=Board of Governors of the Federal Reserve System|date=September 9, 2016|access-date=November 3, 2021|archive-date=July 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717231718/https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/m/monetaristtheory.asp |sarlavha=Monetarist Theory: Economic Theory of Money Supply}}</ref>. Monetaristlar va keynschilik maktabi oʻrtasida samarali siyosat boʻyicha doimiy bahs ketadi. Keynschilar fikricha, pulga boʻlgan talab va muvozanatdagi foiz stavkasi orasida [[korrelyatsiya|kuchli bogʻlanish]] mavjud. Shu sababli, pul taklifini oshirish yalpi ishlab chiqarish hajmini oshirishda past samarali vosita hisoblanadi. Monetaristlar fikricha esa, pulga boʻlgan talabning foiz stavkaga nisbatan taʼsiri past va shu sababli, monetar siyosat fiskal siyosatdan samaraliroq<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12855.htm |sarlavha=What is the difference between monetary policy and fiscal policy, and how are they related?}}</ref>. Fiskal siyosatni amalga oshirish uchun davlat koʻpincha oʻz xarajatlarini oshirishga majbur boʻladi. Bu uchun davlatga mablagʻ kerak: qarz mablagʻlariga talab oshishi mamlakatda foiz stavkasi oʻsishiga olib keladi. Baland foiz stavkasi mamlakat iqtisodiyotiga xususiy investitsiyalar hajmini pasaytiradi va shu sababli yalpi taklif oʻsish jarayoni sekinlashadi. Bu samara „Xususiy investitsiyalarni siqib chiqarish samarasi“ ([[Crowding out (economics)|Crowding out effect]]) deb nomlanadi<ref>[[Olivier Jean Blanchard]] (2008). "crowding out, " ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000452&edition=current&q= Abstract.]</ref><ref>Roger W. Spencer & William P. Yohe, 1970. "The 'Crowding Outʼ of Private Expenditures by Fiscal Policy Actions, " Federal Reserve Bank of St. Louis ''Review'', October, pp.[http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf 12-24] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110602014112/http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf |date=2011-06-02 }}</ref>. Shu sababli, monetaristlar uchun fiskal siyosat samarasiz hisoblanadi. [[Milton Friedman]] va [[Edmund Phelps]] monetarizm maktabining namoyandalari hisoblanishadi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=254—255}}. ==== Yangi klassik makroiqtisodiyot ==== [[Yangi klassik makroiqtisodiyot]] maktabi [[1970-lar|1970-yillar]]da paydo boʻlgan. Maktab asoschisi [[Robert Lucas Jr.]] tomonidan yaratilgan „Ratsional kutilmalar“ nazariyasi oʻz davridagi iqtisodiy qarashlarni oʻzgartirib yubordi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/topic/theory-of-rational-expectations |sarlavha=Theory of rational expectations, Britannica}}</ref>. Maktabning yana bir taniqli vakillaridan biri [[Thomas J. Sargent]] hisoblanadi. Aynan Sargent [[giperinflyatsiya]] vaqtida [[Fillips egri chizigʻi]], [[daromadlilik egri chizigʻi]] va [[pul bozori]] modellaridagi ratsional kutilmalar holatini tushuntirib bergan edi<ref>{{cite journal |last1=Sargent |first1=Thomas J. |last2=Wallace |first2=Neil |title=Rational Expectations and the Theory of Economic Policy |journal=Journal of Monetary Economics |volume=2 |issue=2 |pages=169–83 |year=1976 |url=http://www.policonomics.com/wp-content/uploads/Rational-Expectations-and-the-Theory-of-Economic-Policy.pdf |doi=10.1016/0304-3932(76)90032-5 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = A note on maximum likelihood estimation of the rational expectations model of the term structure | journal = Journal of Monetary Economics | volume = 5 | pages = 133–35 | year = 1979 | doi = 10.1016/0304-3932(79)90029-1| url = http://minneapolisfed.org/research/sr/sr26.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = The Demand for Money during Hyperinflations under Rational Expectations: I | url = https://archive.org/details/sim_international-economic-review_1977-02_18_1/page/59 | journal = International Economic Review | volume = 18 | issue = 1 | pages = 59–82 | year = 1977 | doi = 10.2307/2525769| jstor = 2525769 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | last2 = Fand | first2 = D. | last3 = Goldfeld | first3 = S. | title = Rational Expectations, the Real Rate of Interest, and the Natural Rate of Unemployment | url = https://archive.org/details/sim_brookings-papers-on-economic-activity_1973_2/page/429 | journal = Brookings Papers on Economic Activity | volume = 1973 | issue = 2 | pages = 429–80 | year = 1973 | doi = 10.2307/2534097| jstor = 2534097 }}</ref>. „Yangi klassiklar“ning gʻoyalari [[axborot asimmetriyasi]] va makroiqtisodiy agentlar chiqargan qarorlarning ratsionallik darajasiga asoslanadi. Shu sababli, ushbu maktab vakillari fikriga koʻra, barcha iqtisodiy agentlar ixtiyorlarida ideal axborot boʻlganida shu axborotdan ratsional foydalana olsalar, iqtisodiyot barqaror rivojlanadi. Shuningdek, yangi klassik maktab vakillari fikriga koʻra, [[odam]] bir xatoni ikki marta takrorlamaydi va iqtisodiy sharoitlarga tez moslasha oladi. Natijada, davlat avval sodir boʻlgan makroiqtisodiy siyosatni qayta amalga oshirgan paytda, barcha agentlar kelajakdagi holatni prognozlay olishadi<ref>Chapter 1. Snowdon, Brian and Vane, Howard R., (2005). ''Modern Macroeconomics: Its Origin, Development and Current State''. Edward Elgar Publishing, {{ISBN|1-84542-208-2}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|url=https://www.jstor.org/stable/2006559|title=The New Classical Macroeconomics and Stabilization Policy|journal=The American Economic Review|volume=80|issue=2|data=1990|pages=143–147}}</ref>. ==== XX asr oxiri: yangi keynschilik ==== [[Yangi keynschilik]] yangi gʻoyalar asosida shakllangan keynschilik taʼlimoti hisoblanadi. U [[1991-yil]]da [[Greg Mankiw]], [[David Romer]], [[Olivier Blanchard]] va [[Stanley Fischer]] kabi iqtisodchilar mehnatlari natijasida tashkil topgan. Shu yilning oʻzidayoq Mankiw va David Romer tahriri ostida „New Keynesian Economics“ kitobi chop ettirildi<ref>{{книга |автор = Mankiw G., Romer D. |часть = Imperfect competition and sticky prices, Coordination Failures and Real Rigidities |заглавие = New Keynesian Economics |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = |издательство = MIT Press |год = 1991 |том = 1, 2 |страницы = |страниц = |серия = |isbn = 0-262-63133-4, 0-262-63133-2 |тираж = }}</ref>. Yangi keynschilik va asosiy keynschilik orasidagi farq katta emas: bu yoʻnalishda ham narxlar qisqa muddatli oraliqda pasaymaydi, „laissez-faire“ nazariyasi tanqidlari davom etaveradi. Lekin, neokeynschilik oʻz nazariyalarini ifoda etishda axborot asimmetriyasidan foydalanishadi<ref>{{cite journal|last1=Dymski|first1=Gary A.|title=Keynesian Uncertainty and Asymmetric Information: Complementary or Contradictory?|journal=Journal of Post Keynesian Economics|volume=16|issue=1|date=1993|pages=49—54|url=https://www.jstor.org/stable/4538374}}</ref>. ==== Supply-side economics ==== [[File:Laffer Curve.png|thumb|200px|right|"<nowiki/>[[Laffer egri chizigʻi|Laffer egri chizigʻi"]] — soliq stavkasi va byudjet tushumlari orasidagi bogʻliqlikni koʻrsatuvchi funksiya. Unga koʻra soliq stavkalarini oshirilishi maʼlum vaqtgacha byudjet daromadlarini oshiradi. Ammo, keyinchalik juda baland soliq stavkalari byudjet tushumlari pasayishiga sababchi boʻladi]] [[Supply-side economics]] yoki „taklif iqtisodiyoti“ni{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=278}} tashkil qilish fikri 1970-yillarning ikkinchi yarmida ilgari surilgan edi<ref>{{Maqola|muallif=Robert D. Atkinson.|havola=https://archive.org/details/supplysidefollie0000atki|sarlavha=„Supply-side Follies: Why Conservative Economics Fails, Liberal Economics Falters, and Innovation Economics Is the Answer“|noshir=Lanham: Rowman & Littlefield|yil=2006}}</ref>. Termin birinchi marta [[AQSh prezidenti]] [[Richard Nixon]]ning sobiq maslahatchisi [[Herbert Stein]] tomonidan [[1976-yil]]da foydalanilgan<ref>{{Maqola|muallif=Reynholds A.|havola=http://www.creators.com/opinion/alan-reynolds/what-supply-side-economics-means.html|sarlavha=„What Supply-Side Economics Means“|noshir=Creators Syndicate Inc|yil=2007}}</ref>. [[Arthur Laffer]] oʻzining soliqlarga bogʻliq modeli va [[Robert Mundell]] „Xalqaro kapital harakati“dagi izlanishlari orqali maktab rivojlanishiga katta hissa qoʻshishgan. Bu maktab vakillarini „Supply-siders“ deb ham atashadi<ref>{{Maqola|muallif=Gwartney J. D.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/SupplySideEconomics.html|sarlavha=„Supply-Side Economics“|noshir=The Concise Encyclopedia of Economics and Liberty|yil=2004}}</ref>. Maktab tarafdorlari fikriga koʻra, tovarlar [[ishlab chiqarish]] va xizmat koʻrsatish sohasida aholi uchun zarur boʻlgan barcha shart-sharoitlar yaratib berilishi kerak. Shu sababli, ishchi kuchi va kapital taklifini stimullash iqtisodiyot rivojlanishida muhim omil hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/s/supply-sidetheory.asp#:~:text=Supply%2Dside%20economics%20holds%20that,deregulation%20help%20foster%20increased%20production. |sarlavha=Supply-Side Theory: Definition and Comparison to Demand-Side}}</ref>. Shuningdek, davlat soliq stavkalarini pasaytirishi kerak, chunki qoʻshimcha soliqlar firma xarajatlari oshishiga va yalpi taklif hajmi pasayishiga olib keladi. Oqibatda, bu oʻzgarishlar xarajatlar inflyatsiyasi, hatto [[Stagflyasiya|stagflyatsiya]] paydo boʻlishiga sababchi boʻlishi mumkin<ref>{{cite journal |last1=Olson |first1=Mancur |url=https://www.jstor.org/stable/1802319|title=Stagflation and the Political Economy of the Decline in Productivity |journal=The American Economic Review |date=1982 |volume=72 |issue=2 |pages=143–148}}</ref>. === XXI asr boshlanishi: jahon moliyaviy inqirozi === [[File:FCIC - Housing Bubbles in Multiple Countries 2002-2008.png|thumb|upright=1.15|left|Inqirozga sabab boʻlgan uy narxlari indeksining keskin oʻzgarishi]] [[Jahon iqtisodiy inqirozi]] ({{lang-en|Great Recession}}) — [[2008-yil]]da boshlangan [[Jahon xoʻjaligi|jahon iqtisodiyoti]]ning inqirozdagi holati. Iqtisodiy inqiroz sababchisi [[2007-yil]] [[AQSh]]da boshlangan [[2007—2008-yillardagi moliyaviy inqiroz|moliyaviy inqiroz]] hisoblanadi<ref name=Holt>{{cite web|last=Holt|first=Jeff|title=A Summary of the Primary Causes of the Housing Bubble and the Resulting Credit Crisis: A Non-Technical Paper|url=http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|work=2009, 8, 1, 120-129|publisher=The Journal of Business Inquiry|access-date=February 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017015959/http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|archive-date=October 17, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. AQShdagi [[bank]]larning [[risk]]li [[kredit siyosati]], [[reyting agentliklari|reyting beruvchi agentliklar]]ning [[obligatsiya]]larni yetarli darajada oʻrganmaganliklari va aholining past moliyaviy savodxonlik darajasi uy bozoridagi inqirozga sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web|title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis|url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/|access-date=August 5, 2021|website=Knowledge@Wharton|language=en}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk| last=Williams|first=Mark| publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date= 2010| isbn=978-0-07-163829-6 |page=213}}</ref>. Inqirozni oldindan koʻra bilgan investor [[Michael Burry]] va [[The Wall Street Journal]] [[jurnalist]]i [[Michael Lewis]] fikricha, inqiroz nafaqat ipoteka obligatsiyalari bozoridagi spekulyatsiya sababli, balki moliya bozoridagi banklar, reyting agentliklari va investitsion fondlarning noqonuniy xatti-harakatlari natijasida sodir boʻlgan<ref>{{cite news |last=Burry |first=Michael J. |title=I Saw the Crisis Coming. Why Didn't the Fed? |newspaper=[[The New York Times]] |date=April 3, 2010 |url=https://www.nytimes.com/2010/04/04/opinion/04burry.html}}</ref><ref>{{cite book |author-link=Michael Lewis |first=Michael |last=Lewis |year=2010 |title=The Big Short: Inside the Doomsday Machine|pages=320|isbn=0-393-07223-1|url=https://themodern.farm/studies/The_Big_Short__Inside_the_Doom.pdf|publisher=W. W. Norton & Company}}</ref>. Inqiroz dunyo iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi. [[2009-yil]]da jahon YIM Ikkinchi jahon urushidan beri birinchi marta manfiy oʻsishni koʻrsatdi<ref>{{Cite web |url=http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |title=Обвал планеты. МВФ ухудшил прогноз мирового развития |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102819/http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |deadlink=no }}</ref>. Xalqaro savdo rekord darajada qisqarganiga qaramay, 2011-yilda avvalgi hajmiga qaytdi<ref>{{Cite web |url=http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |title=Объем мировой торговли достиг докризисного уровня — Росбалт |access-date=2015-10-18 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151409/http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |deadlink=no }}</ref>. Ammo, faqatgina 2014-yilda inqirozgacha boʻlgan oʻsish sur’atlariga erishdi<ref>{{Cite web |url=https://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |title=Замедление торговли |access-date=2015-10-18 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623070522/http://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |deadlink=no }}</ref>. [[Yevropa]] davlatlari va AQSh iqtisodiyotidagi pasayish 2009-yilning ikkinchi kvartalida yakunlandi, ammo [[2011-yil]]da Yevropa davlatlarida inqirozning ikkinchi toʻlqini boshlandi va [[2013-yil]]gacha davom etdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3410123&nt=&p=1&sec=0 |sarlavha=Экономика ЕС: рецессия длиной в пятилетку — Главные новости — Финмаркет}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ua-reporter.com/novosti/147497 |title=Экономика крупнейших стран ЕС вышла из рецессии: еврозона возобновила рост {{!}} Ujgorod — okno v Yevropu — ua-reporter.com |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308202221/http://ua-reporter.com/novosti/147497 |deadlink=no }}</ref>. Ishsizlik xalqaro miqyos boʻyicha rekord darajaga yetib, 200 mln. odamni tashkil etdi<ref>{{Cite web |url=http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |title=Безработица: рекорд за всю историю наблюдений {{!}} KM.RU |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100445/http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |title=ООН прогнозирует рекордный уровень безработицы в 2013 году — zn.ua |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713190210/http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |deadlink=no }}</ref>. Inqirozdan chiqishda AQSh iqtisodiyotni stimullashga va banklarni qutqarishga harakat qildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Emergency-Economic-Stabilization-Act-of-2008 |sarlavha=Emergency Economic Stabilization Act of 2008, Britannica}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Davidoff|first1=Steven M.|last2=Zaring|first2=David|title=REGULATION BY DEAL: THE GOVERNMENT’S RESPONSE TO THE FINANCIAL CRISIS|journal=Administrative Law Review|volume=63|issue=3|data=2009|url=https://www.jstor.org/stable/40712060|pages=463–541}}</ref>. Aholiga [[kredit]] taqdim etish uchun ajratilgan kapital, banklarning muammoli aktivlarini sotib olish va ogʻir ahvoldagi moliya institutlarining sotib olinishini taʼminlash uchun jami 498 [[milliard]] [[dollar]] sarflandi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/heres-how-much-2008-bailouts-really-cost |sarlavha=Here’s how much the 2008 bailouts really cost}}</ref>. Yevropa davlatlarining xuddi shunday iqtisodiy siyosati uchun esa 1,6 [[trillion]] [[yevro]] sarflandi<ref>{{cite news|url=https://blogs.thomsonreuters.com/answerson/eu-bank-bailout-trillion-euros-allocated-graphic/|publisher=Thomson Reuters |title=EU bank bailout breakdown – how 1.6 trillion euros were allocated}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/europe/fighting-the-financial-crisis-stocks-surge-as-eu-nations-unveil-bailout-packages-a-583739.html|title=Fighting the Financial Crisis: Stocks Surge As EU Nations Unveil Bailout Packages - DER SPIEGEL - International|first=DER|last=SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=13 October 2008 }}</ref><ref name="obr.uk">{{Cite web |date=October 2021 |title=Office for Budget Responsibility: Economic and fiscal outlook – October 2021 |url=https://obr.uk//docs/dlm_uploads/CCS1021486854-001_OBR-EFO-October-2021_CS_Web-Accessible_v2.pdf |website=[[Office for Budget Responsibility]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/16/ubs-creditsuisse|newspaper=The Guardian|title=Switzerland unveils bank bail-out plan}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302085910/http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|url-status=dead|archive-date=2009-03-02|publisher=NTMA|title=Bank Guarantee Scheme}}</ref>. == Zamonaviy makroiqtisodiyot nazariyasi == === Tahlil === [[File:Circulation in macroeconomics.svg|thumb|right|300px|Iqtisodiyotdagi doiraviy aylanishi modeli. Bu yerda, workforce market — iqtisodiy resurslar (ishchi kuchi) bozori, household — uy xoʻjaliklari, corporation — firmalar, commodity market — tovar va xizmatlar bozori, financial market — moliya bozori, foreign — xorijiy sektor va government — davlat<ref>{{Cite book| publisher = Cengage Learning| isbn = 978-1-285-45354-5| last1 = Gwartney| first1 = James D.| last2 = Stroup| first2 = Richard L.| last3 = Sobel| first3 = Russell S.| last4 = Macpherson| first4 = David A.| title = Macroeconomics: Private and Public Choice| date = 2014| pages = 173–175}}</ref>.]] Makroiqtisodiyot [[ijtimoiy fan]] hisoblanadi. Shu sababli, iqtisodiy hodisalarning sodir boʻlish vaqtini aniq aytib boʻlmaydi; makroiqtisodiy agentlar xatti-harakatlarini kuzatish va shunga koʻra taxminiy [[prognoz]] qilish mumkin. Tahlil jarayonida iqtisodiy modellar iqtisodiyotni oʻrganishni ancha osonlashtiradi va asosiy iqtisodiy oʻzgarishlar sabablarini izohlab beradi. Shunday boʻlsa-da, koʻpgina iqtisodiy modellar jiddiy kamchiliklarga ega va muhim omillarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = David Begg, Rudiger Dornbusch, Stanley Fischer |часть = 19. Introduction to Macroeconomics |заглавие = Economics |оригинал = |ссылка = http://mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg |ответственный = |издание = 8 |место = |издательство = The McGraw Hill Companies |год = 2005 |том = |страницы = 335 |страниц = 674 |серия = |isbn = 978-007710775-8 |тираж = |archivedate = 2010-05-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100516195718/http://www.mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg/ }}</ref>. Iqtisodiyot [[grafik]]lar, [[jadval]]lar, [[sxema]]lar va matematik [[Funksiya (matematika)|funksiya]]lar yordamida tahlil etiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=10—11}}. Barcha makroiqtisodiy parametrlar maʼlum bir vaqt oraligʻida yoki aynan bir paytda koʻrib chiqilishi mumkin deb olinadi. Makroiqtisodiyotdagi barcha oʻzgaruvchilar 2 guruhga boʻlinadi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=12—13}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomika-krugooborot-produkta-rashodov-i-dohodov |sarlavha=Макроэкономика. Кругооборот продукта, расходов и доходов}}</ref>: * Oqimlar. Bu maʼlum bir vaqt oraligʻi (yil) ichida koʻrib chiqiluvchi oʻzgaruvchilar hisoblanadi. Oqimlarga [[investitsiya]]lar, davlat [[byudjet]]i holati, [[eksport]], [[import]] va yalpi ichki mahsulotni kiritish mumkin{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|p=15}}. * Zaxiralar. Joriy holatdagi maʼlumotlarni oʻrganuvchi koʻrsatkichlar hisoblanadi. Boylik hajmi, ishsizlar soni va [[davlat qarzi]] zaxiralarga misol boʻla oladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=31—32}}. Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar tahlili pozitiv va normativ tahlillarga boʻlinadi. Pozitiv tahlil iqtisodiyot holatini aniqlaydi, tushuntiradi va prognozlar uchun asos hisoblanadi. Normativ tahlil esa qanday iqtisodiy oʻzgarishlar amalga oshirish kerakligini koʻrsatadi<ref>[[Paul A. Samuelson]] and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, „Normative vs. positive economics.“</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp#:~:text=Normative%20economics%20focuses%20on%20the%20value%20of%20economic%20fairness%2C%20or,is%20based%20on%20value%20judgments. |sarlavha=Positive vs. Normative Economics}}</ref>. Makroiqtisodiy tadqiqotlar „ceteris paribus“ (boshqa oʻzgarmas sharoitlarda) holatida amalga oshiriladi. Yaʼni, bir oʻzgaruvchi oʻrganilib chiqilayotganida, boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas deb olinadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ceteris-paribus |sarlavha=Cambridge Dictionary, ceteris paribus}}</ref>. === Iqtisodiyot tuzilishi === Istalgan iqtisodiyot bozor va iqtisodiy agentlardan tashkil topgan. Nazariy jihatdan, iqtisodiyot tarkibida toʻrtta makroiqtisodiy agent va uch xil bozor mavjud. Iqtisodiyotning barcha qismlarida daromad va xarajatlar mavjuddir{{sfn|Матвеева|2007|p=27}}. ==== Makroiqtisodiy bozorlar ==== ; Ishlab chiqarish omillari bozori Iqtisodiy resurslar (yoki ishlab chiqarish omillari) tarkibiga [[yer]], [[mehnat]], [[kapital]] va tadbirkorlik qobiliyati kiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/factors-production.asp |sarlavha=4 Factors of Production}}</ref>. ; Tovar va xizmatlar bozori Aynan shu bozorda yalpi talab va yalpi taklif shakllanadi. Tovarlarga boʻlgan talab barcha makroiqtisodiy agentlar tomonidan taqdim etiladi, taklif esa tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari boʻlgan firmalar tomonidan yaratiladi. Bu bozorda real qiymat ayirboshlanganligi sababli uni „real bozor“ deb ham atashadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/real-economy/#:~:text=The%20real%20economy%20refers%20to,purely%20represented%20in%20real%20terms. |sarlavha=What is the real economy?}}</ref>. ; Moliya bozori [[Moliya bozori]] — oldi-sotdi obyekti pul yoki pulga tenglashtirilgan qimmatli qogʻoz bilan bogʻliq boʻlgan bozor. Moliya bozorining oʻzi ham ikki asosiy bozordan iborat. Birinchi bozor bu pul bozori boʻlib, u yerda pulga boʻlgan talab va taklif muvozanati shakllanadi, hamda pul massasi uchun optimal foiz stavkasi miqdori oʻrganiladi. Ikkinchi bozor [[fond bozori]] hisoblanib, u yerda [[aksiya]] va [[obligatsiya]] singari qimmatli qogʻozlar sotuvi amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/financial-market.asp |sarlavha=Finance market}}</ref>. === Makroiqtisodiy agentlar === Makroiqtisodiyot fanida 4 xil iqtisodiy agentlar oʻrganiladi<ref>{{cite book |author-link=Joseph E. Stiglitz |first=Joseph E. |last=Stiglitz |year=1987 |chapter=Principal and Agent |title=The New Palgrave: A Dictionary of Economics |volume=3 |pages=966–971 |title-link=New Palgrave: A Dictionary of Economics }}</ref>: * ''[[Xonadon xoʻjaligi|Uy xoʻjaliklari]]'' — iqtisodiy resurslar egasi, tovar va xizmatlarning asosiy isteʼmolchilari{{sfn|Матвеева|2007|p=16}}. Firmalarga ishchi kuchini sotishgani uchun, daromad tarzida [[ish haqi]] olishadi. Uy xoʻjaliklari davlatga soliq toʻlashadi va javob tariqasida [[nafaqa]], [[pensiya]] va [[stipendiya]] koʻrinishida [[transfert|transfert toʻlovlarini]] olishadi<ref>{{cite book |last = O'Sullivan |first = Arthur |author-link = Arthur O' Sullivan |author2 = Steven M. Sheffrin |title = Economics: Principles in action |publisher = Prentice-Hall |year = 2003 |location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 |page = 29 |url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |isbn = 978-0-13-063085-8 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |archive-date = 2016-12-20 |chapterurl = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |access-date = 2023-08-02 }}</ref>. * ''[[Firma]]lar'' — maqsadi foydani maksimallashtirish boʻlgan, tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari<ref> {{cite book | last1 = Pride | first1 = William M. | last2 = Hughes | first2 = Robert J. | last3 = Kapoor | first3 = Jack R. | year = 1985 | chapter = 4: Choosing a form of business ownership | title = Business | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | series = CengageNOW Series | edition = 10 | location = Mason, Ohio | publisher = Cengage Learning | publication-date = 2009 | page = 116 | isbn = 9780324829556 | access-date = 20 Apr 2019 }}</ref>. Moliya bozorida asosan [[debitor]] sifatida ishtirok etishadi. Firma xarajatlari investitsion toʻlovlar, soliqlar va ish haqidan tashkil topadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/expense.asp |sarlavha=Expenses of company}}</ref>. Uy xoʻjaliklari va firmalar iqtisodiyotning xususiy sektorini tashkil etadi. * ''Davlat'' — jamiyatning iqtisodiy neʼmatlarini ishlab chiqaruvchi iqtisodiy agent. [[Milliy daromad]]ni qayta taqsimlash, iqtisodiy agentlar va bozorlar faoliyatini nazorat qilish davlatning asosiy vazifalari hisoblanadi. Asosiy daromad manbai soliqlar, xarajatlari esa uy xoʻjaliklariga transfert toʻlovlari va firmalarga subsidiyalar hisoblanadi. Kerak boʻlganida tovarlar bozoridan xaridlar amalga oshiradi. Davlat moliya bozori bilan doimiy oldi-sotdi operatsiyalariga ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uttyler.edu/ceefl/files/reading1-hs.pdf |sarlavha=What are the economic functions of government?}}</ref>. Xususiy sektor va davlat yopiq iqtisodiyotni tashkil etadi<ref>{{Cite web|title=International Economics Glossary: C |url=http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html#ClosedEconomy%7CDeardorff%27s |website=www-personal.umich.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212072813/http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html |archivedate=December 12, 2007 |url-status=dead}}</ref>. * ''Xorijiy sektor'' — kapital, tovar va xizmatlarning xalqaro savdosini oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofgreece.gr/en/statistics/external-sector#:~:text=The%20external%20sector%20of%20a,the%20rest%20of%20the%20world. |sarlavha=External sector, Bank of Greece}}</ref>. === Makroiqtisodiyotdagi asosiy koʻrsatkichlar === Makroiqtisodiy nazariyada quyidagi asosiy parametrlar oʻrganiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=29—30}}: * ''Isteʼmol xarajatlari'' (C) — uy xoʻjaliklarining tovar va xizmatlarga qilgan xarajatlari. * ''Uy xoʻjaliklari [[jamg'armalar]]i'' (S) — uy xoʻjaliklarining bankda turgan pul mablagʻlari. * ''Investitsiyalar'' (I) — ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish maqsadida firmalar tomonidan sotib olingan kapital. * ''Davlat tomonidan sotib olingan tovar va xizmatlar'' (G) — davlat investitsiyalari, davlat xizmatchilariga toʻlovlar va transfert toʻlovlari. * ''Sof soliqlar'' (T) — soliq va transfert toʻlovlari orasidagi farq. * ''Sof eksport'' (Xn) — eksport va import orasidagi farq. * ''Yalpi ishlab chiqarish hajmi'' (Y). '''<math>Y = C + I + G + Xn = C + S + T</math>''' — ochiq iqtisodiyot uchun yalpi ishlab chiqarish formulasi. Yopiq iqtisodiyot sharoitida sof eksport, xususiy sektor uchun yalpi ishlab chiqarishda esa G hajmi hisobga olinmaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomicheskaya-model-otkrytoy-ekonomiki |sarlavha=Макроэкономическая модель открытой экономики}}</ref>{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=710—712}}. === Milliy hisoblar tizimi === Makroiqtisodiyotdagi asosiy parametrlar yigʻindisi tovarlar, daromadlar va xarajatlarning doiraviy aylanish modelini tashkil etadi. Doiraviy aylanish modeli 1920-yillar oxirida amerikalik iqtisodchilar tomonidan yaratilgan [[milliy hisoblar tizimi]] (MHT) shakllanishi uchun asos hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://foreignpolicy.com/2011/01/03/gdp-a-brief-history/#:~:text=1937%3A%20Simon%20Kuznets%2C%20an%20economist,government%20in%20a%20single%20measure%2C |sarlavha=Simon Kuznets, GDP}}</ref>. MHT oʻz ichiga quyidagi parametrlarni oladi: [[yalpi ichki mahsulot]] (YIM), [[yalpi milliy mahsulot]] (YMM), [[milliy daromad]] (MD), [[sof milliy mahsulot]] (SMM), [[sof ichki mahsulot]] (SIM), [[shaxsiy daromad]] (ShD), [[shaxsiy tasarrufidagi daromad]] (ShTD), isteʼmol (C), jamgʻarish (S){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=20—21}}{{sfn|Матвеева|2007|pp=52—53}}. Milliy hisoblar tizimining koʻrsatkichlari nafaqat mamlakatdagi yalpi daromadlar va ishlab chiqarish hajmini hisoblash, balki mamlakat aholisining hayot uchun muhim boʻlgan tovarlar bilan taʼminlanganlik darajasini aniqlash uchun ham qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/gross-domestic-product-GDP#:~:text=GDP%20is%20important%20because%20it,the%20economy%20is%20doing%20well. |sarlavha=All about GDP, IMF}}</ref>. Bu uchun [[Yalpi ichki mahsulot kishi boshiga (nominal)|kishi boshiga YIM]], MD hajmi va [[narx indeksi|isteʼmol narxlari indeksi]] (INI) oʻrganiladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=70—74}}. Lekin, bunday oʻrtacha olingan koʻrsatkichlar kamchiliklarga ega va ular „kishi boshiga taqsimlangan daromad“ kabi muhim koʻrsatkichlarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = |часть = |заглавие = Макроекономіка |оригинал = |ссылка = |ответственный = Гл. ред. В. Д. Базилевич |издание = 2 |место = К. |издательство = Знання |год = 2005 |том = |страницы = 113 |страниц = 851 |серия = Класичний університетський підручник |isbn = 966-346-030-X |тираж = }}</ref>. == Makroiqtisodiy modellar == [[Makroiqtisodiy model]] — butun iqtisodiyotni va uning eng muhim tarmoqlari, sektorlari, sohalari rivojlanishini matematik shaklda aks ettiruvchi iqtisodiy-matematik model. Iqtisodiy model koʻpincha matematik strukturaga ega boʻlib, murakkab jarayonlarni soddalashtirishda qoʻllanadi. Modellar tuzilishiga koʻra bir yoki bir nechta oʻzgaruvchilarga ega boʻlishi mumkin<ref>{{cite web |url= https://www.piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/need-different-classes-macroeconomic-models |title= The need for different classes of macroeconomic models |last= Blanchard |first= Olivier |date= January 12, 2017 |website= Peterson Institute for International Economics |publisher= |access-date= February 22, 2022}}</ref>. === AD-AS modeli === [[File:Aggregate supply + demand graph.png|thumb|right|320px|AD-AS modeli, inqirozdagi iqtisodiyot. Davlat tomonidan amalga oshirilgan stimullar sababli, yalpi talab oʻngga surildi va bu surilish narxlar darajasini (Price level) ozgina, YIMni (Y) esa sezilarli darajada oshirdi. Modelda LRAS (Long-run aggregate supply) potensial YIMga teng deb olinadi.]] [[AD-AS modeli]] (Aggregate Demand — Aggregate Supply model — yalpi talab va yalpi taklif modeli) — qisqa va uzoq muddatli oraliqda, narxlar oʻzgarishi sharoitida makroiqtisodiy muvozanatni tasvirlab beruvchi model. Ushbu model iqtisodiyotda yalpi talab va yalpi taklifning oʻzgarish holatlari, ularning umumiy narxlar darajasi va yalpi ishlab chiqarish hajmiga (real YIM) taʼsirini koʻrsatib beradi. AD-AS modeli makroiqtisodiyotdagi turli hodisalarni, xususan iqtisodiy sikllar fazalarini, oʻzgarmas ish haqi modeli va stagflyatsiyani tasvirlash uchun qoʻllanishi mumkin{{sfn|Keynes|1936|pp=230—233}}<ref>{{cite journal|last1=Shimer|first1=Robert|title=The Consequences of Rigid Wages in Search Models|journal=Journal of the European Economic Association|url=https://www.jstor.org/stable/40004920|volume=2|issue2/3|data=2004|pages=469–479}}</ref>. Birinchi marta John Maynard Keynesning „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida tasvirlangan{{sfn|Keynes|1936|pp=23—26}}. Model Keynes tomonidan inqirozdagi mamlakatlar iqtisodiyotini qayta tiklash maqsadida ishlab chiqilgan. Inqirozdagi davlatlar iqtisodiyotining muvozanatga kelish muddati juda uzoqligi sababli, Keynes davlat ishtiroki orqali yalpi talabni stimullashni qoʻllab quvvatlagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://blogs.worldbank.org/impactevaluations/how-long-long-run |sarlavha=How long is the long run? World Bank}}</ref>. Keynes fikriga koʻra, qisqa muddatli oraliqda narxlar oʻzgarmay qoladi. Yaʼni, ishsizlik toʻliq boʻlmagan sharoitda ishchilar oylik oshirilishini soʻrashmaydi. Ishlab chiqaruvchilar ham isteʼmolchilarning xarid qobiliyatlari yuqori boʻlmaganligi uchun narxni oshirmaydilar. Lekin, uzoq muddatli oraliqda ishsizlik qisqaradi va aholining xarid qobiliyati oshadi. Davlat aralashuvi bilan qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklif (Short-run aggregate supply) potensial YIMga (Y*) aylanadi{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=200—217}}. ==== Modelga taʼsir etuvchi omillar ==== Yalpi talab (AD) oʻsishiga sabab boʻluvchi omillar{{sfn|Keynes|1936|pp=91—93}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/031815/what-factors-cause-shifts-aggregate-demand.asp |sarlavha=What Factors Cause Shifts in Aggregate Demand?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/macroeconomics/aggregate-supply-demand-topic/macro-changes-in-the-ad-as-model-in-the-short-run/a/shifts-in-aggregate-demand-cnx |sarlavha=Shifts in aggregate demand, Khan Academy}}</ref>: * Xaridorlarning real daromadlaridagi oʻsish (ish haqi, transfert toʻlovlarining oʻsishi va aholi toʻlaydigan soliqlarning pasayishi); * Investitsion xarajatlarni amalga oshirish uchun stimullar (imtiyozli kreditlar berish va investorlarning huquqini taʼminlash); * Davlat xaridlari hajmining oshishi; * Jamiyat va [[tadbirkor]]larning kutilmalari. Mamlakat iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi jamgʻarishdan koʻra koʻproq sarflashga undaydi{{sfn|Keynes|1936|pp=148—149}}. Qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (SRAS) oʻsishiga taʼsir etuvchi omillar<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/short-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-short-run-aggregate-supply |sarlavha=Short-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref>: * Ishlab chiqarishda foydalaniladigan resurslar koʻpayishi va ulardan foydalanish samaradorligining ortishi; * Ishlab chiqarish resurslari narxining pasayishi; * Ishlab chiqaruvchilarga soliq yukini kamaytirish, ularga subsidiyalar berish. Uzoq muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (LRAS, potensial YIM) oʻsish sabablari{{sfn|Keynes|1936|pp=178—183}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/long-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-long-run-aggregate-supply |sarlavha=Long-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/long-run-aggregate-supply-lras/#:~:text=Some%20factors%20influence%20the%20LRAS,shifts%20towards%20the%20right%20side. |sarlavha=Long-Run Aggregate Supply (LRAS) Definition}}</ref>: * Mamlakatda aholi sonining koʻpayishi; * Iqtisodiyotda ishlangan soatlarning ortishi; * Texnologiyalarning mukammallashuvi; * [[Mehnat unumdorligi]]dagi oʻsish. === IS-LM modeli === [[File:Islm.svg|thumb|200px|IS egri chizigʻining oʻngga surilishi yuqori foiz stavkasi (i) va real YIM hajmini (Y) oshishiga olib keladi]] Tovar va [[pul bozori]]da umumiy muvozanatga erishish va makroiqtisodiy siyosat tadbirlarining bu ikki bozorga taʼsirini umumlashtirib tadqiq qilish [[IS-LM modeli]] yordamida bajariladi. Model 2 egri chiziq — <math>IS</math> (investments-savings) va <math>LM</math> (liquidity-money)dan tashkil topgan. IS investitsiyalar-jamgʻarmalardagi holatni, LM esa pul bozoridagi muvozanatni tasvirlaydi. Model iqtisodiy sikllar tahlili uchun qoʻllanadi va qisqa muddatli oraliqdagi model hisoblanadi. Model 1937-yilda iqtisodchi [[John Hicks]] tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=J. R. |year=1937 |title=Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation |journal=[[Econometrica]] |volume=5 |issue=2 |pages=147–159 |jstor= 1907242|doi=10.2307/1907242}}</ref> va keyinchalik [[Alvin Hansen]] tomonidan mukammallashtirilgan<ref>{{cite book |last=Hansen |first=A. H. |year=1953 |title=A Guide to Keynes |url=https://archive.org/details/guidetokeynes0000hans |url-access=registration |location=New York |publisher=McGraw Hill |isbn=9780070260467 }}</ref>. Model yopiq iqtisodiyotni tasvirlagani uchun, yalpi ishlab chiqarish isteʼmol xarajatlari, investitsiyalar va davlat xaridlaridan tashkil topadi: <math>Y=C+I+G</math>. IS oʻzgarishi davlat xarajatlari, isteʼmolchilarning jamgʻarish normasi, investitsiyalar hajmi va soliq stavkasidagi oʻzgarishga bogʻliq. LM holati esa narxlar darajasi, muomaladagi pul miqdori va foiz stavkasi orqali belgilanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/i/islmmodel.asp#:~:text=The%20IS%2DLM%20model%20is%20a%20tool%20for%20looking%20at,liquidity%2C%20investment%2C%20and%20consumption. |sarlavha=IS-LM Model: What It Is, IS and LM Curves, Characteristics, Limitations}}</ref>. Bundan xulosa shuki, IS-LM modeli fiskal va monetar siyosatning iqtisodiyotga birgalikda koʻrsatadigan taʼsirini baholash imkonini beradi. Davlat xarajatlarining oʻsishi yoki soliqlarning kamayishi IS egri chizigʻini oʻngga siljitadi. Davlat xarajatlarining kamayishi va soliqlarning oshishi esa bu egri chiziqni chapga siljitadi<ref>{{cite journal |last=Findlay |first=David W |year=1999 |title=The IS-LM Model: Is There a Connection between Slopes and the Effectiveness of Fiscal and Monetary Policy? |journal=The Journal of Economic Education |volume=30 |issue=4 |pages=373—382 |url=https://www.jstor.org/stable/1182951|doi=10.2307/1182951.}}</ref>. Xuddi shuningdek, pul taklifining oshishi LM egri chizigʻini oʻngga, kamayishi esa chapga siljitadi. IS-LM modeli maʼlum makroiqtisodiy natijalarga erishishning turli variantlarni koʻrib chiqish imkoniyatini beradi. Bir bozorda boʻlgan oʻzgarish ikkinchi bozorga ham taʼsir etadi. Masalan, [[Markaziy bank]] ochiq bozordan obligatsiyalar sotib ola boshladi. Natijada pul taklifining koʻpayishi (LM egri chizigʻini oʻngga siljishida aks etib) foiz stavkasining pasayishiga olib keladi. Monetar impuls taʼsirida, yaʼni, foiz stavkasining pasayishi oqibatida investitsiya xarajatlari koʻpayadi va IS egri chizigʻi ham oʻngga siljib, yangi nuqtada muvozanat oʻrnatiladi<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=John |year=1980 |title=‘IS-LM’: An Explanation. |journal=Journal of Post Keynesian Economics |volume=3 |issue=2 |pages=139–154 |url=https://www.jstor.org/stable/4537583}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=181—182}}. === Solow modeli === [[File:Solow(eq).jpg|300px|thumb|Muvozanat holatidagi Solow modeli]] [[Solow modeli]] – ekzogen jamgʻarish normasi va neoklassik ishlab chiqarish funksiyasiga asoslangan iqtisodiy oʻsish modeli. Modelda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti oʻsishining sabablari kapital, aholi soni, investitsiyalar va texnologik rivojlanishlar yordamida oʻrganiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/solow-growth-model/#:~:text=The%20Solow%20growth%20model%20has,capital%2C%20technology%2C%20and%20labor. |sarlavha=Solow Growth Model}}</ref>. Solow modeliga koʻra, ishlab chiqarish jarayoniga qoʻshilgan dastlabki kapital qoʻyilmalari ishlab chiqarish hajmini keskin oshiradi. Lekin, bu oʻsish davom etgani sari, kapitalning [[amortizatsiya]] qiymati ham oshib boradi va maʼlum bir nuqtada yangi investitsiyalar kapital amortizatsiyasiga tenglashishi sababli, qoʻshimcha birlik kapital hech qanday samara olib kelmaydi. Jamgʻarish normalarini oshirish orqali investitsiya hajmini koʻpaytirish, qoʻshimcha tovarlar ishlab chiqarishiga zamin yaratadi. Texnologik progress orqali esa nafaqat kapitalning samaradorligi oshadi, balki 1 kishi uchun toʻgʻri keluvchi kapital miqdori ortadi. Model bir-biridan mustaqil tarzda, iqtisodchilar [[Robert Solow]] va [[Trevor Swan]] tomonidan 1956-yilda yaratilgan<ref>{{cite book |last=Brems |first=Hans |author-link=Hans Brems |title=Pioneering Economic Theory, 1630–1980 |chapter=Neoclassical Growth: Tinbergen and Solow |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1986 |isbn=978-0-8018-2667-2 |pages=362–368 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5SokAAAAMAAJ&pg=PA362 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Swan |first=Trevor W. | author-link1 = Trevor Swan |date = November 1956 |title=Economic growth and capital accumulation |journal=Economic Record |volume=32 |issue=2 |pages=334–361 |doi= 10.1111/j.1475-4932.1956.tb00434.x }}</ref>. Model bir qancha shartlarga ega. Solow modelida yopiq iqtisodiyot koʻriladi. Firmalar mukammal raqobat sharoitida faoliyat yuritishadi. Isteʼmol <math>C</math> uchun ham, investitsiyalar <math>I</math> uchun ham, faqatgina bir mahsulot <math>Y</math> ishlab chiqariladi. Ilmiy-texnik progress sur’atlari <math>g</math>, aholi soni oʻsishi <math>n</math> va kapital amortizatsiyasi <math>\delta</math> doimiy hisoblanadi. Jamgʻarish normasi <math>s</math> investitsiyalarga teng: <math>Y=C+I</math><ref>{{cite journal | author = Solow R. M. |title = Technical Change and the Aggregate Production Function |url = http://www.piketty.pse.ens.fr/files/Solow1957.pdf |publisher =The Review of Economics and Statistics |year = 1957 |month = August |volume =39 |issue = 3 |pages=312—320 }}</ref>. Bu model orqali koʻplab hodisalarni tushuntirib bersa boʻladi. Birinchi bor bu modelni [[Yaponiya]] va [[Germaniya]]ning urushdan keyingi oʻsishi bilan izohlashgan. Keyinchalik bu model [[Xitoy]], [[Koreya Respublikasi|Koreya]] va boshqa mamlakatlar iqtisodiy oʻsishini izohlab berdi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Germaniya va Yaponiyada kapitalning deyarli barchasi yoʻq qilingan va kishi boshiga kapital miqdori kamayib ketgan. Demak, kapitaldan chekli qaytim katta, amortizatsiya qiymati esa past. Bundan tashqari oʻsha vaqtdagi ilmiy-texnik taraqqiyoti yuqori boʻlgan AQShning Yaponiya va Germaniyaga yordami ham iqtisodiy oʻsishga salmoqli hissa qoʻshgan<ref>{{cite journal|authors=Beckley, M., Horiuchi, Y., & Miller, J.|title=AMERICA'S ROLE IN THE MAKING OF JAPAN'S ECONOMIC MIRACLE|journal=Journal of East Asian Studies|volume=18|issue=1|data=2018|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-east-asian-studies/article/americas-role-in-the-making-of-japans-economic-miracle/9C7CC6A85CE125290BAD2735B09A882A|doi=10.1017/jea.2017.24|pages=1—21}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marshallfoundation.org/wp-content/uploads/2014/05/Marshall_Plan_1947-1997_A_German_View.pdf |sarlavha=Marshall Plan 1947—1997: A German View}}</ref>. [[Germaniya Federativ Respublikasi]]ning 1947—1950-yillardagi oʻrtacha 13,4 foizlik va Yaponiyaning 1965—1969-yillardagi oʻrtacha 12 foizlik oʻsishi aynan Solow modeli orqali izohlanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://econreview.berkeley.edu/the-japanese-economic-miracle/ |sarlavha=The Japanese Economic Miracle, Barceley Economic Review}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html |title=日德战后经济奇迹（Japanese and Germany Postwar Economic Miracle） |last=Liu |first=Haoyuan |website=Finance World}}</ref>. Lekin, kapital bilan taʼminlanganlik darajasi oshgani sari iqtisodiy oʻsish sur’atlari ham pasayib borgan<ref>{{cite journal|last1=Braunthal|first1=Gerard|title=The Death of the German Economic Miracle|journal=Current History|volume=54|issue=321|data=1968|pages=275—280|url=https://www.jstor.org/stable/45311898}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Lost Decade: Lessons From Japan's Real Estate Crisis|url=https://www.investopedia.com/articles/economics/08/japan-1990s-credit-crunch-liquidity-trap.asp|last=Nielsen|first=Barry|website=Investopedia|language=en|access-date=2020-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-12-23|title=「失われた30年」に向かう日本|url=http://www.newsweekjapan.jp/column/ikeda/2010/12/20-3.php|access-date=2020-10-18|website=Newsweek日本版|language=ja}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|title=The End of the German Miracle|journal=Journal of Economic Literature|volume=31|issue=2|data=1993|pages=881—885|url=https://www.jstor.org/stable/2728517}}</ref>. == Iqtisodiy sikllar == [[File:Business cycle.jpg|thumb|right|250px|Iqtisodiy sikllar yuksalishda (Peak) toʻla bandlikka va resurslardan toʻliq foydalanishga erishadi. Inqiroz (Recession) davrida ishlab chiqarish va ish bilan taʼminlanganlik darajasi pasayadi, ammo narxlar pasaymaydi. Turgʻunlik (Trough) davrida ishlab chiqarish minimum hajmgacha pasayadi, ishsizlik esa maksimum darajaga chiqadi. Jonlanish (Recovery) siklida ishlab chiqarish va ishsizlik darajasi normal holatga qayta boshlaydi. Odatda, har yangi sikl davrida oʻtgan safargidan koʻra koʻproq YIMga erishiladi<ref>{{cite journal|author=Cláudia Duarte, José R. Maria, Sharmin Sazedj|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264999319320279|title=Trends and cycles under changing economic conditions|journal=Economic Modelling|date=2020|volume=92|pages=126-146|doi=10.1016/j.econmod.2020.06.011}}</ref>.]] Istalgan iqtisodiy tizimda yalpi talab yoki yalpi taklifdagi oʻzgarishlardan soʻng davriy tebranishlar sodir boʻladi. Bunday tebranishlar, biznes yoki [[iqtisodiy sikl]]lar deyiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=42—43}}. Iqtisodiy sikllar 4 fazadan iborat: jonlanish, yuksalish, inqiroz va turgʻunlik{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=525—527}}. Bunday tebranishlar doimiy emas va ularni oldindan prognoz qilish qiyin. 3—4 yil davom etuvchi iqtisodiy sikllar [[Kitchin sikllari]] deyiladi<ref>{{статья |автор = Kitchin, Joseph. |заглавие = «Cycles and Trends in Economic Factors» |ссылка = https://www.jstor.org/stable/1927031 |язык = en |издание = |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2016-10-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017063451/https://www.jstor.org/stable/1927031 }}</ref>. Davomiylik vaqti 7—11 yilni tashkil etuvchi sikllar [[Juglar sikllari]] hisoblanadi<ref>{{статья |автор = |заглавие = «Des Crises commerciales et leur retour periodique en France, en Angleterre, et aux Etats-Unis» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = fr |издание = Paris: Guillaumin |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref>. Uzoq muddatli sikllarga 15—20 yil davom etuvchi [[Kuznets sikllari]]<ref>{{статья |автор = Kuznets S. |заглавие = «Secular Movements in Production and Prices. Their Nature and their Bearing upon Cyclical Fluctuations» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = en |издание = Boston: Houghton Mifflin |тип = |год = 1930 |том = |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref> va 45—60 yil davom etuvchi [[Kondratev sikllari]]<ref>{{статья | автор = Черепков А. | заглавие = «Теория «Длинных волн» Н. Д. Кондратьева» | ссылка = http://ss.xsp.ru/st/019/index.php | язык = | издание = | тип = | год = | том = | номер = | archivedate = 2009-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090214153254/http://ss.xsp.ru/st/019/index.php }}</ref>kiradi{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=532—533}}. Biznes sikllarning kelib chiqish sababi turlicha boʻlishi mumkin: [[urush]], [[inqilob]], texnologik oʻsish va [[investor]]lar xatti-harakatidan tortib, bir yilda sodir boʻlgan [[magnit boʻronlari]] soni va makroiqtisodiy agentlar harakatining [[ratsionalizm|ratsionallik darajasigacha]]. Lekin, koʻp hollarda tebranishlar yalpi talab va yalpi taklif orasidagi balans yoʻqolishi sababli yuzaga keladi. Biznes sikllar nazariyasi rivojlanishida [[William Nordhaus]]<ref>{{cite journal |last1=William D |first1=Nordhaus |title=The Political Business Cycle |journal=The Review of Economic Studies |date=1975 |volume=42 |issue=2 |pages=169–190 |doi=10.2307/2296528}}</ref>, Robert Lucas Jr.<ref>{{cite journal |last1=Robert E |first1=Lucas |title=An Equilibrium Model of the Business Cycle |journal=Journal of Political Economy |date=1975 |volume=83 |issue=6 |pages=1113–1144 |url=https://www.jstor.org/stable/1830853}}</ref>, [[Finn E. Kydland]]<ref>{{cite journal |last1=Kydland |first1=Finn E |title=Time to Build and Aggregate Fluctuations |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1982-11_50_6/page/1345 |journal=Econometrica |date=1982 |volume=50 |issue=6 |pages=1345–1370 |doi=10.2307/1913386}}</ref>, [[Edward C. Prescott]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf |sarlavha=Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727115032/https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf }}</ref> va Joseph Schumpeter<ref>{{Veb manbasi |url=https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf |sarlavha=BUSINESS CYCLES. A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727120248/https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf }}</ref> kabi olimlar katta hissa qoʻshishgan<ref>{{cite journal |last1=Trotta V. |first1=Matheus |title=Business cycle theories after Keynes: A brief review considering the notions of equilibrium and instability |journal=Structural Change and Economic Dynamics |date=2023 |volume=64|pages=134—143 |doi=10.1016/j.strueco.2022.12.004}}</ref>. Iqtisodiy sikllar oʻz xususiyatlariga koʻra, makroiqtisodiyotning asosiy muammolari boʻlmish inflyatsiya va ishsizlik bilan doimiy bogʻliq hisoblanadi. Davlat iqtisodiyoti oʻz imkoniyatlari choʻqqisiga yetganida, koʻp hollarda bu mamlakatda inflyatsiya koʻrsatkichini keskin oshirib yuboradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/o/overheated_economy.asp#:~:text=What%20Is%20an%20Overheated%20Economy,triggered%20by%20increased%20consumer%20wealth. |sarlavha=What Is an Overheated Economy?}}</ref>. Yuqori inflyatsiya darajasi aholi [[xarid qobiliyati]]ni pasaytiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/Inflation#:~:text=In%20an%20inflationary%20environment%2C%20unevenly,payers%20of%20fixed%20interest%20rates. |sarlavha=Inflation, IMF}}</ref>. Yetarlicha daromad olmayotgan ishlab chiqaruvchilar ishchilarni [[ishdan boʻshatish]]ga majbur boʻladilar va siklli ishsizlik yuzaga keladi<ref>{{Cite book |last=H. |first=Hawkins, Kevin |url=http://worldcat.org/oclc/21972786 |title=Unemployment |date=1987 |publisher=Penguin |isbn=0-14-022763-6 |oclc=21972786}}</ref>. Davlat siyosati mamlakatdagi iqtisodiy fazadan, yaʼni yuksalish yoki turgʻunlikda ekanligiga qarab shakllanadi. Agar iqtisodiyot turgʻunlik sharoitida boʻlsa, davlat ragʻbatlantiruvchi siyosat orqali iqtisodiyotni inqirozdan olib chiqishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/global/topics/coronavirus/impacts-and-responses/WCMS_739048/lang--en/index.htm |sarlavha=Stimulating the economy and employment, International Labour Organization}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/economic-stimulus.asp#:~:text=Policy%20tools%20for%20stimulating%20the,indirectly%20increase%20private%20sector%20spending. |sarlavha=What Is Economic Stimulus?}}</ref>. Iqtisodiyot yuksalish fazasida boʻlsa, davlat inflyatsiya templarini pasaytirish uchun iqtisodiy faollikni cheklovchi siyosat olib boradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/contractionary-policy |sarlavha=What is Contractionary Policy? The economic times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Makin |first1=Tony |title=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |url=https://www.jstor.org/stable/43198994 |journal=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |date=1998 |volume=5 |issue=4 |pages=419—426}}</ref>. == Davlatning makroiqtisodiy siyosati == === Fiskal siyosat === [[Fiskal siyosat|Fiskal siyosat (byudjet-soliq siyosati)]] — iqtisodiyotni barqarorlashtirish maqsadida yalpi xarajatlar va [[soliq stavkasi|soliq stavkalarini]] oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan siyosat<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/fiscal-policy |sarlavha=Fiscal policy, Britannica}}</ref>. Hukumat inqiroz sharoitida mamlakat yalpi xarajatlarni oshirish va soliq stavkalarini pasaytirish orqali stimullovchi iqtisodiy siyosat, oʻsish fazasida esa yalpi xarajatlarni kamaytirish va soliq stavkalarini oshirish orqali cheklovchi iqtisodiy siyosatdan foydalanishi mumkin<ref>{{cite journal|last1=Perotti|first1=Roberto|title=Fiscal Policy in Good Times and Bad|journal=Fiscal Policy in Good Times and Bad|date=|volume=114|issue=4|pages=1399–1436|date=1999|url=https://www.jstor.org/stable/2586967}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipy-fiskalnoy-politiki-gosudarstva |sarlavha=Типы фискальной политики государства}}</ref>. Fiskal siyosat qoʻllanilish usullariga koʻra ikkiga, diskret va avtomatik siyosatlarga boʻlinadi. Diskret siyosat aniq yoʻnaltirilgan siyosat boʻlib, oʻz ichiga davlat xarajatlarini, soliqlar va [[byudjet]] qoldigʻidagi oʻzgarishlarni oladi. Diskret siyosat samarali boʻlsa-da, uni amalga oshirish uchun avvalo [[qonun chiqaruvchi hokimiyat]] roziligi kerak. Bunday qarorlar tezda koʻrib chiqilmasligi sababli, kechikkan holda amalga oshirilgan oʻzgarishlar kutilganidek samarali boʻlmasligi mumkin. Avtomatik fiskal siyosat deganda esa davlat aralashuvisiz ham byudjet parametrlari va soliq stavkasining oʻzgarishi tushuniladi. Masalan, davlat iqtisodiyotda har bir ishsiz uchun nafaqa beradi. Agar inqiroz yuzaga kelsa, ishsizlar koʻpayadi, ularga sarflanuvchi byudjet xarajatlari ham koʻpayadi. Yoki iqtisodiyotda [[bum]] sodir boʻlsa, iqtisodiy agentlar daromadi oshadi va ular avtomatik tarzda koʻproq soliq toʻlay boshlashadi (ayniqsa, mamlakatda progressiv soliq stavkasi amal qilsa){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=153—155}}<ref>{{cite journal|last1=Sharp|first1=Ansel M.|last2=Khan|first2=Mohammad|title=Automatic Fiscal Policy, 1966-1975|journal=Nebraska Journal of Economics and Business|volume=19|issue=3|date=1980|pages=5—20|url=https://www.jstor.org/stable/40472666}}</ref>. Fiskal siyosat kamchiliklarga ham ega. Davlat tomonidan amalga oshirilgan byudjet-soliq siyosati koʻpincha [[byudjet defitsiti]] paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Pul mablagʻlarini keragidan ortiq boʻlishi ham davlat uchun ziyondir<ref>{{cite journal|last1=Palley|first1=Thomas|title=The Case Against Budget Surpluses|journal=Challenge|date=2001|volume=44|issue=6|pages=13—27|url=https://www.jstor.org/stable/40722106}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/b/budget-surplus.asp |sarlavha=What Is a Budget Surplus? What's the Impact, and Pros & Cons? Investopedia}}</ref>. Fiskal siyosatning asosiy muammosi sifatida Crowding out samarasi hisoblanadi. Chunki, davlat oʻz xarajatlarini oshirganida, moliya bozoridagi foiz stavkasi ham oshadi va mamlakatga investitsiyalar hajmi pasayadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/ap-long-run-consequences-of-stabilization-policies/crowding-out/a/crowding-out |sarlavha=Crowding out, Khan Academy}}</ref>. === Monetar siyosat === [[Pul-kredit siyosati|Monetar siyosat (pul-kredit siyosati)]] — Markaziy bank yordamida, pul taklifini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan barqarorlashtiruvchi davlat siyosati{{sfn|Mishkin|2011|pp=6—10}}. Monetar siyosatning bank tizimiga taʼsir qilish muddati fiskal siyosatdan tezroq hisoblanadi. Monetar siyosatda foydalaniladigan asosiy instrumentlar<ref>{{Veb manbasi |url=https://cbu.uz/en/monetary-policy/operations/ |sarlavha=Instruments and main operations of Monetary policy}}</ref><ref>{{cite journal|author=Atkeson, Andrew, Chari, V. V., Kehoe, Patrick J., & Federal Reserve Bank of Minneapolis|date=2007|title=On the Optimal Choice of a Monetary Policy Instrument|journal=Federal Reserve Bank of Minneapolis|issue=394|pages=34|url=https://www.jstor.org/stable/community.28109909?seq=7}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=375—382}}: * [[Majburiy rezerv normasi]]ning oʻzgarishi. Rezerv normalarining pasayishi kredit berishni stimullaydi va aksincha. * Foiz stavkalariga taʼsir orqali. Masalan, AQShdagi [[Federal Funds Rate]] va [[Oʻzbekiston]]dagi asosiy stavka. * [[Ochiq bozordagi operatsiyalar]] va [[repo shartnomasi|repurchase agreement (REPO) shartnomalari]]. Ochiq bozordagi shartnomalar deganda davlat tomonidan qimmatli qogʻozlar bozorida amalga oshirilgan oldi-sotdi shartnomalari tushuniladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_openmarketops.htm |sarlavha=Open market operations}}</ref>. REPO — qimmatli qogʻozlar yoki boshqa aktivlar kafolati ostida Markaziy bank tomonidan tijorat banklariga ajratiladigan kapital<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/r/repurchaseagreement.asp |sarlavha=Repurchase Agreement (Repo): Definition, Examples, and Risks}}</ref>. Stimullovchi pul-kredit siyosati orqali pul massasini oshishi nafaqat aholiga, balki tijorat banklariga ham foydali hisoblanadi. Chunki pul massasi oshgan sharoitda banklar koʻproq kredit berishi mumkin. Lekin, monetar siyosat nafaqat Markaziy bankka, balki tijorat banklari va uy xoʻjaliklariga bogʻliq boʻlgani sababli, natija kutilganidan uzoq muddatda paydo boʻlishi mumkin{{sfn|Mishkin|2011|pp=480—481}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.rba.gov.au/education/resources/explainers/the-transmission-of-monetary-policy.html#:~:text=Some%20estimates%20suggest%20that%20it,time%2C%20and%20economic%20conditions%20vary. |sarlavha=The Transmission of Monetary Policy, Reserve Bank of Australia}}</ref>. === Davlatning inqirozli siyosati === [[File:Federal funds rate history and recessions.png|thumb|right|450px|Foiz stavkasi va inqirozlar (boshqa rangli ustun shaklida). Grafikdan koʻrish mumkinki, deyarli barcha inqirozlardan oldin uzoq vaqt davomida past foiz stavkalari amalda boʻlgan, keyin esa foiz stavkalari keskin oshgan va oqibatda iqtisodiy inqiroz yuzaga kelgan. Davlat inqirozni yumshatish va iqtisodiyotni stimullash uchun yana foiz stavkasini tushirgan.]] Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Buyuk Depressiya, [[dot-com bubble]] (texnologiyalar bozoridagi inqiroz) va jahon iqtisodiy inqirozi shular jumlasidan. Texnologiyalar bozorida economic bubble paydo boʻlishiga investitsion firmalarning qalbaki [[hisobot|moliyaviy hisobotlari]], kompaniyalar va [[OAV]] tomonidan berilgan yolgʻon axborot sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web |title=Ex-WorldCom CEO Ebbers found guilty on all counts - Mar. 15, 2005 |url=https://money.cnn.com/2005/03/15/news/newsmakers/ebbers/ |access-date=2021-06-20 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bhattacharya, Utpal, Neal Galpin, Rina Ray, and Xiaoyun Yu|title=The Role of the Media in the Internet IPO Bubble.|journal=The Journal of Financial and Quantitative Analysis|volume=44|issue=3|pages=657—682|url=https://www.jstor.org/stable/40505941}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ |sarlavha=7 Worst Accounting Scandals in U.S. History |qaralgan sana=2023-08-15 |arxivsana=2023-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230815065113/https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://core.ac.uk/download/pdf/188093822.pdf |sarlavha=After the Ball Is Over: Investor Remedies in the Wake of the Dot-Com Crash and Recent Corporate Scandals}}</ref>. Buyuk Depressiya yuzaga kelishida esa yuqori [[boj tarifi|boj tariflari]], [[Federal Rezerv Tizimi]]ning moliya bozoridagi keng qamrovli spekulyatsiyani vaqtida bartaraf etmaganligi, iqtisodiy faollik past boʻlgan sharoitda foizlarni keskin koʻtarishi va 1930—1931-yillarda yuzaga kelgan [[bank run]] sabab qilib koʻrsatiladi<ref>{{cite journal|last1=Mazumder|first1=Sandeep|last2=Wood|first2=John H.|title=The Cause of the Great Depression: The Decision to Resume the Gold Standard on Prewar Terms|journal=The Independent Review|volume=26|issue=1|date=2021|pages=133—151|url=https://www.jstor.org/stable/48647342#:~:text=Central%20banks%20hesitated%20to%20expand,macroeconomic%20policies%20caused%20the%20Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=parkplace |sarlavha=Monetary Failures of the Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/great-depression |sarlavha=The Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/banking-panics-1930-31 |sarlavha=Banking Panics of 1930—1931}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Great-Depression/Causes-of-the-decline |sarlavha=Causes of the decline}}</ref>. Iqtisodchilar Emi Nakamura va Jón Steinssonning 2018-yildagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlar oqibatlari har doim ham ijobiy natijalarga olib kelmayapti va shu sababli bunday siyosatlar tanqid ostida qolmoqda<ref>{{Cite journal|last1=Nakamura|first1=Emi|last2=Steinsson|first2=Jón|date=2018|title=Identification in Macroeconomics|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=32|issue=3|pages=59–86|doi=10.1257/jep.32.3.59|s2cid=44180952|issn=0895-3309|doi-access=free}}</ref>. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan iqtisodiy qarorlar yetarli darajada samarali emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, odamlar hayotini saqlashda ham kutilganidek yordam bermadi<ref>{{cite journal|author=REDBIRD, BETH, LAUREL HARBRIDGE-YONG, and RACHEL DAVIS MERSEY|title=The Social and Political Impact of the COVID-19 Pandemic: An Introduction|journal=RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences|volume=8|issue=8|date=2022|pages=1—30|url=https://www.jstor.org/stable/48704782}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.voanews.com/a/who-recommends-nations-lift-or-ease-covid-19-related-travel-bans/6405130.html#:~:text=The%20World%20Health%20Organization%20this,stress%20related%20to%20the%20pandemic. |sarlavha=WHO Recommends Nations Lift or Ease COVID-19-Related Travel Bans}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.pwccn.com/en/covid-19/macroeconomic-impact-covid19-policy-suggestions.pdf |sarlavha=Macroeconomic impact of COVID-19 in China and policy suggestions}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_840835.pdf |sarlavha=Macroeconomic policy responses to the COVID-19 crisis in emerging market and developing economies: Current outcomes and evolving challenges}}</ref>. Empirik tadqiqotlarga koʻra, hukumatning foiz stavkasini pasaytirish siyosati koʻp hollarda keyingi inqirozlarga sharoit yaratadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.cnb.cz/en/about_cnb/cnblog/What-are-the-risks-of-a-prolonged-period-of-low-interest-rates/ |sarlavha=What are the risks of a prolonged period of low interest rates?}}</ref>. Iqtisodiy liberalizm gʻoyalariga ega boʻlgan iqtisodchi F.Hayekning fikriga koʻra, Markaziy banklar tomonidan foiz stavkasining tushirilishi nafaqat investitsiyalar hajmini sunʼiy darajada oshiradi, balki notoʻgʻri investitsion siyosatni paydo qiladi. Bunday investitsion siyosat sharoitida uzoq muddatlarga moʻljallangan investitsiyalar hajmi qisqa muddatli investitsiyalarga nisbatan keskin darajada koʻpayib ketadi. Oqibatda iqtisodiyotda muvozanat buziladi va iqtisodiy [[bum]] inqirozga aylanadi<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Lawrence H.|title=Hayek’s Monetary Theory and Policy: A Critical Reconstruction.|journal=Journal of Money, Credit and Banking|volume=33|issue=1|date=1999|pages=109—120|url=https://www.jstor.org/stable/2601142#:~:text=In%20Hayek's%20(1931)%20cycle%20theory,goods%20relative%20to%20consumer%20goods.|doi=10.2307/2601142}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Hayek.html#:~:text=Therefore%2C%20he%20concluded%2C%20artificially%20low,a%20healthy%20and%20necessary%20readjustment. |sarlavha=Friedrich August Hayek}}</ref>. Bu jarayon iqtisodiyotda „Hangover theory“ deb yuritiladi va hozirgacha past foiz stavkalari tufayli yuzaga kelgan inqirozlarni asoslashda ishlatiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mises.org/library/hangover-theory |sarlavha=The Hangover Theory?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/investmenthangover7.pdf?m=1437072878 |sarlavha=Investment Hangover and the Great Recession}}</ref>. == Iqtisodiy oʻsish == Makroiqtisodiy siyosatning yana bir muhim vazifasi bu iqtisodiy oʻsishga erishish hisoblanadi. Nazariy darajada [[xalqaro tengsizlik|daromadlar tengsizligi]], davlatlar orasidagi iqtisodiy oʻsish sur’atlaridagi farq va [[barqaror rivojlanish]] bilan [[iqtisodiy oʻsish nazariyasi|iqtisodiy oʻsish nazariyasi]] shugʻullanadi. Bu masalalarni oʻrganuvchi birinchi tadqiqotlar XVIII asrda, asosiy gʻoyasi [[tugʻilish|tugʻilish koʻrsatkichini]] pasaytirishga qaratilgan [[maltuschilik]] taʼlimotida aks ettirilgan. [[Thomas Robert Malthus]] oʻzining „Nufus qonuni toʻgʻrisida tajriba“ asarida aholi soni juda tez koʻpayib boradi, oziq-ovqat mahsulotlarining oʻsishi esa, ancha orqada qolib ketadi, degan fikrlarni keltirgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=146—149}}. Lekin, Malthus gʻoyasi matematik jihatdan aniq tasdiqlanmaganligi, texnologik progress va inson xulq-atvorini hisobga olmasligi, empirik maʼlumotlardan keskin farq qilganligi<ref>{{Veb manbasi |url=https://quillette.com/2022/09/08/in-defence-of-progress/#:~:text=As%20the%20authors%20show%2C%20Malthusian,percent%3B%20per%20capita%20caloric%20intake |sarlavha=Malthusian Theory Has Always Been False}}</ref> tufayli, koʻplab olimlar tomonidan tanqid qilingan<ref>{{cite journal|journal=Organization & Environment|volume=11 |issue=4|date=1998|pages=451—460|first1=RICHARD J.|last1=WILTGEN |title=MARX’S AND ENGELS’S CONCEPTION OF MALTHUS: The Heritage of a Critique. |url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref><ref>{{cite journal|journal=The Journal of Social Forces|volume=2|issue=2|data=1924|pages=169—177|first1=Howard B.|last1=Woolston |title=The Dynamics of Population: A Criticism of Malthus.|doi=10.2307/3005334|url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref>. 1930-yillarda [[Big push modeli]]ga asoslangan keynschilik gʻoyalari avj oldi. Bu gʻoyaning maqsadi davlat investitsiyalari orqali [[Industrial oʻsish]]ni taʼminlash edi. 1950-yillar oxirlariga kelib, iqtisodiyotda „Solow modeli“ singari neoklassik modellar aktuallashib bordi. Neoklassik modellar faqatgina iqtisodiy muvozanatga erishish va uni taʼminlash masalalarinigina oʻrganar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/n/neoclassical-growth-theory.asp |sarlavha=What Is the Neoclassical Growth Theory, and What Does It Predict?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sfu.ca/~bkrauth/econ808/808_lec1.pdf |sarlavha=Neoclassical growth theory}}</ref>. 1980-yillar soʻnggida tuzilgan modellar iqtisodiy oʻsish sababi sifatida tashqi samaralarni koʻrsatgan. Ammo, bu modellardagi gʻoyalar amalda oʻz tasdigʻini topmadi. 1990-yillar boshlarida esa, [[tadqiqot va texnologik ishlanmalar]] sektorida yuzaga keluvchi monopol foyda hisobiga iqtisodiy oʻsishni taʼminovchi nazariya ishlab chiqildi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=613—617}}. XXI asrda yangi klassik maktab va [[yangi institutsionalizm]] maktabi iqtisodiy oʻsishga bogʻliq turli modellarni ishlab chiqishdi; [[yagona oʻsish nazariyasi]]ga asoslangan model vujudga keldi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=781—792}}. Iqtisodiy oʻsish omillari{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=166—170}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/economic-growth/Demand-and-supply |sarlavha=The analysis of growth, Britannica}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=208—210}}{{sfn|Mamatov|2021|pp=10—14}}: * Mehnat (iqtisodiyotda ishlangan umumiy soatlar soni); * [[Inson kapitali]]; * Ashyoviy kapital miqdori; * Texnologik progress; * Erkin savdo; * Mamlakatdagi erkinlik darajasi<ref>{{cite journal |journal=Journal of Institutional and Theoretical Economics |year=1999 |volume=155 |issue=4 |pages=643—663|first1=James D., |last1=Gwartney |title=Economic Freedom and the Environment for Economic Growth |url=https://www.jstor.org/stable/40752161}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Introduction to Modern Economic Growth|date=2009|url=http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8436/1/29%20.%20Daron_Acemoglu.pdf|publisher= Princeton University Press||language=en| pages=990}} * {{cite book |last1=Asqarova|first1=M. T.|last2=Zaxidov|first2=Gʻ.E.|last3=Djumayev|first3=Z. A.|title=Makroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=TDIU| pages=290}} * {{cite book |last1=Greenlaw |first1=Steven A. |last2=Taylor|first2=Timothy|title=Principles of Macroeconomics |date=2018 |publisher=Rice University |url=https://d3bxy9euw4e147.cloudfront.net/oscms-prodcms/media/documents/PrinciplesofMacroeconomics-LR.pdf|isbn=1-947172-30-1|pages=600||language=en|edition=2}} * {{cite book |last1=Keynes|first1=John Maynard |title=The general theory of employment, interest and money |date=1936 |url=https://ia801508.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.50092/2015.50092.The-General-Theory-Of-Employment-Interest-And-Money.pdf|publisher=Macmillan and Сo.|language=en|pages=403}} * {{cite book |last1=Mamatov|first1=M.A.|title=Iqtisodiy o'sish|date=2021|url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/07/30/NamDU-ARM-12182-Iqtisodiy_osish.pdf|publisher=Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi|pages=384}} * {{cite book |last1=Marshall|first1=Alfred|title=Principles of Economics|date=1920 |url=https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/Marshall,%20Principles%20of%20Economics.pdf|publisher= London: Macmillan and Co.| pages=627||language=en|edition=8}} * {{cite book |last1=Mishkin|first1=Frederic S.|title=The economics of money, banking, and financial markets|date=2011 |publisher=Pearson Canada|url=http://bibliotheque.pssfp.net/livres/THE_ECONOMICS_OF_MONEYS_BAMKING_AND_FINANCIAL_MARKETS.pdf|isbn=978-0-321-58471-7|pages=748||language=en|edition=4}} * {{cite book |last1=Shodmonov |first1=Sh. Sh.|last2=Xodiyev |first2=B. Y.|title=Iqtisodiyot nazariyasi (Darslik) |date=2017 |publisher=Barkamol fayz media |pages=784}} * {{cite book |title=Iqtisodiy ta'limotlar tarixi |year=2019 |last1=Tashmatov|first1=Sh.H.|last2=Asatullayev|first2=X.S.|last3=Allaberganov|first1=Z.G.|publisher=IQTISOD-MOLIYA |pages=352}} * {{cite book |last1=Матвеева|first1=Т. Ю|title=Введение в макроэкономику |date=2007 |publisher=Издательский дом ГУ-ВШЭ|url=https://vse-ychebniki.ru/makroekonomika/matveeva-t-yu-vvedenie-v-makroekonomiku/|isbn=978-5-7598-0543-4|pages=511|language=ru|edition=5}} {{OʻzME}} {{bu yaxshi maqola}} [[Turkum:Makroiqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]] 4ogiu75dj9hqy5mzo30irg8wteh4ttj 5997727 5997726 2026-04-17T07:39:45Z Young Economist7 75200 /* Klassik maktab */ 5997727 wikitext text/x-wiki [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|230px|Zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi<nowiki/> [[John Maynard Keynes]]]] '''Makroiqtisodiyot''' ({{lang-el|μακρός}} — „uzun“, „katta“, ''οἶκος'' — „uy“ va ''νόμος'' — „qonun“) — iqtisodiy [[hodisa]]lar va ularning [[harakat]]ini bir [[tizim]] deb oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning [[boʻlim]]i. Mamlakatning iqtisodiy holati va [[rivojlanish]]ini ifodalovchi umumlashgan [[Iqtisodiy koʻrsatkich|koʻrsatkich]]lar tizimi — [[milliy boylik]], [[yalpi ichki mahsulot]], [[yalpi milliy mahsulot]], [[sof milliy mahsulot]], [[milliy daromad]], [[aholi daromadlari]], [[davlat]] va [[Xususiy kapital|xususiy]] [[investitsiya]]lar [[yigʻindi]]si, muomaladagi jami [[pul]] miqdori va shu kabi jami [[xoʻjalik]] boʻyicha jamlanma, umumlashtiruvchi koʻrsatkichlar makroiqtisodiyot oʻrganadigan [[obyekt]]lar hisoblanadi. Oʻz ichiga hududiy, [[xalq xoʻjaligi|milliy]] va [[xalqaro iqtisodiyot]]larni qamrab. Makroiqtisodiyot [[mikroiqtisodiyot]] bilan birgalikda [[iqtisodiyot]] [[fan]]idagi 2 eng muhim boʻlimlarni tashkil etadi. Mikroiqtisodiy darajada hal etib boʻlmaydigan [[muammo]]lar makroiqtisodiyotda koʻrib chiqiladi. Makroiqtisodiy taʼlimotlar rivojlanishida 10 dan ortiq maktab tashkil topgan. Ular paydo boʻlgan davlati va asoschilarining gʻoyalariga koʻra farq qiladi. Makroiqtisodiyot [[termin]]i birinchi marta [[Ragnar Frisch]] tomonidan [[1934|1934-yil]], [[14-avgust|14-avgustda]] qoʻllangan. „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida keltirilgan [[gʻoya]]lari uchun zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi [[John Maynard Keynes]] hisoblanadi. Makroiqtisodiy holatlarni tahlil etishda va optimal makroiqtisodiy siyosatni belgilashda [[makroiqtisodiy model]]dan foydalaniladi. Makroiqtisodiy model oʻzgaruvchilarning bir-biriga bogʻliqlik darajasi, [[inqiroz]]dan chiqish usullariga koʻra farq qiladi. [[Neoklassik iqtisodiy nazariya|Neoklassik nazariya]] va [[neokeynschilik|neokeynschilik taʼlimoti]]ga asoslangan makroiqtisodiy modellar asosan [[iqtisodiy oʻsish]]ga erishish usullarini tasvirlab beradi. Makroiqtisodiy modellarga [[AD-AS modeli]], [[IS/LM modeli|IS-LM modeli]] va [[Solow modeli]] misol boʻla oladi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solishda [[fiskal siyosat|fiskal]] va [[Pul-kredit siyosati|monetar siyosat]]dan foydalanadi. Fiskal siyosatda davlatning [[byudjet]] parametrlari va [[soliq stavkasi|soliq stavkalari]] koʻrib chiqilsa, monetar siyosatda [[pul massasi]] koʻrsatkichlari oʻzgartiriladi. Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar [[Government failure|davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari]] yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Iqtisodchilar [[Emi Nakamura]] va [[Jón Steinsson]]ning [[2018-yil]]dagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlarning natijalari har doim ham ijobiy emas va shu sababli, bunday siyosatlar [[tanqid]] ostida qolmoqda. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan makroiqtisodiy qarorlar yetarli darajada [[samaradorlik|samarali]] emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, kishilar [[sogʻliqni saqlash|hayotini saqlashda]] ham kutilganidek yordam bermadi. == Makroiqtisodiyotning asosiy muammolari == [[Mikroiqtisodiyot|Mikroiqtisodiy]] darajada oʻz yechimini topmagan muammolar makroiqtisodiy darajada koʻrib chiqiladi<ref>{{cite journal|last1=Kluegel|first1=James R.|title=Macro-Economic Problems, Beliefs about the Poor and Attitudes toward Welfare Spending|journal=Social Problems|date=1987|volume=34|issue=1|page=82—99|url=https://www.jstor.org/stable/800731|doi=10.2307/800731 |issn=0037-7791 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/macroeconomics/macroeconomic-issues/ |sarlavha=Macroeconomic Issues}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=8—9}}: * [[Iqtisodiy oʻsish]], [[iqtisodiy sikl|iqtisodiy sikllar]]. Iqtisodiy oʻsish nima? Iqtisodiy oʻsish sur’atlarini qanday aniqlash mumkin? Iqtisodiy oʻsishga qanday [[omil]]lar taʼsir koʻrsatadi? Davlat farovonligida iqtisodiy oʻsishning oʻrni qanday?<ref>{{Veb manbasi |url=https://ourworldindata.org/what-is-economic-growth |sarlavha=What is economic growth? And why is it so important?}}</ref> * [[Ishsizlik]]. Qaysi toifadagi aholi ishsiz hisoblanadi? Ishsizlik iqtisodiyotga qanday taʼsir koʻrsatadi? Ishsizlikni qanday qilib yoʻqotish mumkin? Ishsizlik turlarini qanday aniqlash mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/unemployment |sarlavha=Unemployment, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2018/630274/EPRS_BRI(2018)630274_EN.pdf |sarlavha=The fight against unemployment, European Parliament}}</ref> * [[Inflyatsiya|Narxlarning umumiy darajasi]]. Narxlarning umumiy darajasi deganda nima nazarda tutiladi? Narxlardagi oʻzgarish iqtisodiy muvozanatga qanday taʼsir koʻrsatadi? Inflyatsiya nima? Inflyatsiya qanday holatda iqtisodiyotga foydali boʻlishi mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofcanada.ca/2020/08/understanding-inflation/ |sarlavha=Understanding inflation, Bank of Canada}}</ref>{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=210—214}} * [[Pul muomalasi]], [[Bank foiz stavkasi|Foiz stavkasi]]. Makroiqtisodiyotda pulning roli qanday? Foiz stavkasi nimalarga taʼsir koʻrsatadi va uni tashkil etuvchi omillar qaysilar?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=164—168}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=350—353}} * [[Savdo balansi]]. Nega davlatlar oʻzaro savdo bilan shugʻullanishadi? Sof eksport mamlakat [[valyuta kursi]]ga qanday taʼsir koʻrsatadi?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=262—263}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=240—244}} == Makroiqtisodiy taʼlimotlar tarixi == Makroiqtisodiyot [[fan]] sifatida [[1930-lar|1930-yillarda]] vujudga kelgan. Lekin, bu vaqtga qadar turli [[olim]]lar tomonidan [[iqtisodiyot]]ning ishlash mexanizmi boʻyicha nazariyalar, [[davlat]]ning iqtisodiy [[siyosat]]i toʻgʻrisida turli xil gʻoyalar allaqachon paydo boʻlgan edi. Bu nazariyalarning maqsad va usullari bir-biridan farq qilganligi tufayli, har biri oʻz makroiqtisodiy taʼlimotiga ega 10 dan ortiq maktablar vujudga keldi<ref>{{cite book |last1=Mankiw |first1=N Gregory |title=Macroeconomics |url=https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank |url-access=limited |date=2010 |publisher=Worth Publishers |location=New York |isbn=978-1-4292-1887-0 |page=[https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank/page/n53 15] |edition=7th }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/70392/1/342376438.pdf |sarlavha=Laidler, David (2001) : The role of the history of economic thought in modern macroeconomics, Research Report, No. 2001-6, The University of Western Ontario, Department of Economics, London (Ontario)}}</ref>. === Dastlabki makroiqtisodiy taʼlimotlar === ==== Merkantilizmdan marksizmgacha ==== [[File:Karl Marx 001.jpg|thumb|left|140px|[[Karl Marx]]]] [[File:Claude Lefebvre - Portrait of Jean-Baptiste Colbert - WGA12628.jpg|thumb|right|140px|[[Jean-Baptiste Colbert]]]] [[XV asr]]da tarixdagi dastlabki [[iqtisodiy taʼlimotlar maktabi]], [[merkantilizm]] vujudga kelgan. [[Antoine Montchrestien de Watteville]], [[William Stafford]], [[Thomas Mun]] va [[Jean-Baptiste Colbert]] bu maktab rivojlanishiga hissa qoʻshgan olimlar hisoblanishadi. Merkantilizm maktabining maqsadi davlat aralashuvi orqali [[pul]] bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish va [[toʻlov balansi]]ni qoʻllab-quvvatlash hisoblangan ([[eksport]]ni oshirish va [[import]]ni cheklash orqali)<ref>{{Maqola|muallif=LaHaye L.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/Mercantilism.html|sarlavha=„Mercantilism“|noshir=Library Fund, Inc}}</ref>. [[XVIII asr]] oʻrtalarida [[fiziokratizm|fiziokratlar]] maktabi tashkil topdi ([[François Quesnay]], [[Anne Robert Jacques Turgot]], [[Victor Riqueti, marquis de Mirabeau]] va [[Pierre-Paul Le Mercier de La Rivière]]). Fiziokratlar keltirgan gʻoyalarda [[qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligining]] ahamiyati yuqori edi. Fiziokratizm taʼlimotiga koʻra, yer yagona ishlab chiqarish omili hisoblangan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=112}}. [[Tableau économique]] nomli [[iqtisodiy model]]da fiziokrat François Quesnay [[jamiyat]]ni [[dehqon]]lar, [[hunarmand]]lar va [[mulkdor]]larga boʻlish orqali „sof mahsulot“ paydo boʻlish sabablarini keltirib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/biography/Francois-Quesnay#ref81630 |sarlavha=Tableau économique, Britannica}}</ref>. [[XIX asr]]da [[Karl Marx]] va [[Friedrich Engels]] boshchiligida [[marksizm]] va [[marksistik siyosiy iqtisodiyot]] vujudga kelgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Marxism | sarlavha=Marxism, Britannica}}</ref>. Marx fikriga koʻra, aynan oʻz [[foyda]]sini maksimallashtirishga intiluvchi [[firma]]lar iqtisodiyotdagi inqirozlarga sababchi boʻladi. Yaʼni, ular [[xarajatlar]]ni kamaytirish uchun [[ishchi]]larning [[ish haqi]]dan iqtisod qila boshlaydilar, bu esa firmalarning asosiy [[isteʼmolchi]]lari boʻlgan [[ishchilar|ishchilar sinfining]] [[xarid qobiliyati]] pasayishiga olib keladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marxists.org/history/etol/newspape/socialistvoice/marx19.html#:~:text=Marxist%20Theory%20of%20Crises&text=For%20Marx%2C%20capitalist%20crises%20are,share%20of%20the%20available%20profits. |sarlavha=Marxist Theory of Crises}}</ref>. Marksizm taʼlimoti orqali makroiqtisodiyotda [[qoʻshilgan qiymat]], ishlab chiqarish munosabatlari, oddiy va kengaytirilgan [[takror ishlab chiqarish]] tushunchalari paydo boʻldi<ref>{{Maqola|muallif=Huato J.|havola=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/|sarlavha=„Theories of Surplus-Value“|noshir=Progress Publishers}}</ref><ref>{{Maqola|muallif=Munro J.|havola=http://www.economics.utoronto.ca/munro5/MARXECON.pdf|sarlavha=„Some Basic Principles of Marxian Economics“}}</ref>. ==== Klassik maktab ==== Oʻzini oʻzi tartibga soluvchi [[iqtisodiy tizim]] tarafdorlari [[Klassik siyosiy iqtisod maktablari|klassik makroiqtisodiyot maktabi]]ning aʼzolari hisoblanishadi. Klassik makroiqtisodiyot taʼlimoti [[XVII asr]]da paydo boʻlgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=99—100}}. Maktab asoschilaridan biri [[William Petty]]ning fikricha, boylikning manbai yer va mehnat hisoblanadi. „Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir“ iborasi W.Pettyga tegishlidir<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.tcd.ie/Economics/assets/pdf/SER/2007/Mark_McGovern.pdf |sarlavha=WILLIAM PETTY: AN UNLIKELY INFLUENCE ON KARL MARx}}</ref>{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=10}}. XVIII asr oxirlarida klassik iqtisodiyot nazariyasi rivojlanishining 2-bosqichi boshlangan. [[Adam Smith]] oʻzining „An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations“ asaridagi fikriga koʻra, [[talab va taklif]] asosida shakllanadigan erkin narxlar asosida bozor oʻzini oʻzi boshqarishi mumkin ([[koʻrinmas qoʻl|bozorning koʻrinmas qoʻli nazariyasi]])<ref>{{Cite journal |last=Grampp |first=William D. |author-link=William D. Grampp |date=June 2000 |title=What Did Smith Mean by the Invisible Hand? |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/262125 |journal=[[Journal of Political Economy]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=108 |issue=3}}</ref>. Keyinchalik, [[laissez-faire]] nazariyasiga asosan doimiy barqaror iqtisodiyot haqida [[gipoteza]] paydo boʻldi. Gipotezaga koʻra, barcha bozorlarda [[mukammal raqobat]] mavjud, narxlarning doimiy oʻzgarishi talab va taklif holatiga bogʻliq va bozor hech qanday aralashuvsiz ham muvozanatga kela oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/basic-economics-concepts-macro/market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium/a/lesson-summary-market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium#:~:text=MARKETS%3A%20Equilibrium%20is%20achieved%20at,supply%20and%20demand%20curves%20intersect. |sarlavha=Market equilibrium}}</ref>. XIX asrda [[David Ricardo]] oʻzining [[nisbiy ustunlik nazariyasi]]ga asoslanib, istalgan davlatlar oʻrtasida tashkil etilgan [[xalqaro savdo|tashqi iqtisodiy faoliyat]] ikki davlatga ham foydali boʻlishini isbotlab berdi<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|title=BLS Information |date=February 28, 2008|work=Glossary|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics Division of Information Services |access-date=2009-05-05}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/comparative-advantage |sarlavha=Comparative advantage, Britannica}}</ref>. Yana bir iqtisodchi olim [[Sey Jan Batist|Jean-Baptiste Say]] fikriga koʻra, [[yalpi talab]] va [[yalpi taklif]] oʻrtasida tengsizlik vujudga kelishi mumkin emas, chunki yalpi taklifni oʻzi yalpi talabni vujudga keltiradi. Keyinchalik bu fikr [[Say qonuni]] boʻlib fanga kirdi<ref>{{cite book | last = Say | first = Jean-Baptiste | author-link = Jean-Baptiste Say | title = A Treatise on Political Economy | publisher = Grigg & Elliott | edition = sixth American | year = 1834 |page = 138 | location = Philadelphia | url = https://archive.org/details/atreatiseonpoli00saygoog }}</ref>. Klassik maktab vakillari oʻrganuvchi asosiy muammo resurslar taqchilligi hisoblangan. Shuningdek, ular iqtisodiy davrni qisqa va uzoq muddatlarga ajratishmas edi. Klassik maktab modeli [[Buyuk depressiya]] va [[Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida deyarli ishlamadi, chunki iqtisodiyot shunday ogʻir ahvolda edi-ki, bozor muvozanatga kela olmas edi<ref>{{cite book |last1=Frank |first1=Robert H. |title=Principles of Macroeconomics |last2=Bernanke |first2=Ben S. |publisher=McGraw-Hill/Irwin |year=2007 |isbn=978-0-07-319397-7 |edition=3rd |location=Boston |page=98}}</ref>. ==== Avstriya maktabi ==== [[File:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|left|120px|[[Friedrich Hayek]]]] XIX asr soʻnggida [[Avstriya maktabi]] tashkil topgan<ref>{{cite journal |last1=Kirzner |first1=I.M.|title=Austrian School of Economics|journal=The New Palgrave Dictionary of Economics|date=1987|pages=1–10|doi=10.1057/978-1-349-95121-5_301-1}}</ref>. Maktab taʼlimoti [[marjinalizm]] gʻoyasi va inson [[xulq|xulq-atvori]] boʻyicha tadqiqotlarga asoslanar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html |sarlavha=Econlib. Austrian School of Economics}}</ref>. Marjinalizmga doir dastlabki dastlabki fikrlar 1871-yilda avstriyalik iqtisodchi [[Carl Menger]] tomonidan yozilgan „Grundsätze der Volkswirtschaftslehre“ kitobida uchraydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/articles/economics/09/austrian-school-of-economics.asp |sarlavha=Austrian School of Economics: Founders, Key Ideas, and Insights}}</ref>. Bu maktab taʼlimotiga koʻra, inson xarakterining qiyinlik darajasi va bozor holatlarining doimiy oʻzgarib turishi sababli, iqtisodiyotda [[modellashtirish|matematik modellashtirish]]ni amalga oshirish imkonsiz<ref>{{cite journal |last1=Moreno-Casas |first1=Vicente |title=The Austrian School and Mathematics: Reconsidering Methods in Light of Complexity Economics |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |date=2023 |volume=25 |issue=4 |pages=147–175 |doi=10.35297/qjae.010142}}</ref>. Shu sababli, iqtisodiy siyosatda erkin iqtisodiyot (laissez-faire) va [[iqtisodiy liberalizm]] tamoyillari asosiy hisoblanadi. Avstriya maktabining izdoshlari bozor ishtirokchilari ([[iqtisodiy agent]]lar) tomonidan tuzilgan shartnomalar erkinligini himoya qilish va bitimlarga aralashmaslik (ayniqsa, davlat tomonidan) tarafdorlari boʻlishgan<ref>{{cite book|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf| last1=Menger|first1=Carl| title=Principles of Economics|translator-first1=James|translator-last1=Dingwall|translator-first2=Bert F.|translator-last2=Hoselitz|year=2007|orig-date=1871|publisher=Ludwig von Mises Institute|location=Auburn, AL}}</ref><ref>{{cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first=Joseph|last=Heath|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, „Purposeful Action and Animal Reaction“. Referenced 2011-11-23</ref>. Maktabning taniqli aʼzolari Carl Menger, [[Eugen von Böhm-Bawerk]], [[Ludwig von Mises]], [[Henry Hazlitt]], [[Murray Rothbard]] va [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel laureati]] [[Friedrich Hayek]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Austrian-school-of-economics |sarlavha=Austrian school of economics, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cdn.mises.org/The%20Great%20Austrian%20Economists_2.pdf |sarlavha=15 Great austrian economists}}</ref>. ==== Neoklassik maktab ==== [[File:Supply-and-demand.svg|thumb|right|300px|Talab va taklif chizigʻi. Bu model „Marshall xochi“ yoki „Marshall qaychisi“ deb ham yuritiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academia.edu/6065076/Marshallian_Cross_Diagrams_and_Their_Uses_before_Alfred_Marshall_The_Origins_of_Supply_and_Demand_Geometry |sarlavha=Marshallian Cross Diagrams and Their Uses before Alfred Marshall: The Origins of Supply and Demand Geometry}}</ref>.]] Neoklassik maktab bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning aralashuvini cheklash gʻoyasini ilgari surgan. Maktab asoschisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]]ning iqtisodiy gʻoyalari quyidagicha edi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=11}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://ideas.repec.org/p/lmu/muenar/11055.html |sarlavha=Schlicht, Ekkehart, 1992. "Marshall, Keynes, and Macroeconomics," Munich Reprints in Economics 11055, University of Munich, Department of Economics.}}</ref>: * Monopoliyalarning vujudga kelishi jamiyat farovonligiga putur yetkazadi{{sfn|Marshall|1920|pp=275—285}}. * [[Chekli naflilik]] va [[chekli xarajat]] qisqa muddatli oraliqda bozordagi [[tovar]]lar [[narx|baho]]sini belgilovchi omillar hisoblanadi{{sfn|Marshall|1920|pp=212—221}}. * Iqtisodiyotdagi hodisalar [[qisqa va uzoq muddatli oraliq]]da sodir boʻladi. Makroiqtisodiyotda uzoq muddatli davrda barcha oʻzgaruvchilar xususan, ish haqi, narxlar darajasi va iqtisodiy agentlar oʻzgaruvchan deb olinsa, qisqa muddatli davrda bu koʻrsatkichlarning biri yoki bir qanchasi oʻzgarishga ulgurmaydi<ref>Paul A. Samuelson and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., Glossary of Terms, „Long run“ and „Short run.“</ref><ref>{{cite journal|last1=Kee|first1=Robert C|title=Evaluating The Economics Of Short- And Long-Run Production-Related Decisions|journal=Journal of Managerial Issues|volume=13|issue=2|data=2001|pages=139—158|url=https://www.jstor.org/stable/40604341}}</ref>. Uzoq muddatli oraliqda davlat oʻzining potensial ishlab chiqarish maksimumi va tabiiy ishsizlik darajasiga yetadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://psu.pb.unizin.org/introductiontomacroeconomics/chapter/the-neoclassical-school/#:~:text=The%20neoclassical%20perspective%20on%20macroeconomics,its%20natural%20rate%20of%20unemployment |sarlavha=The Neoclassical School}}</ref>. Bu maktab vakillaridan [[Léon Walras]] umumiy iqtisodiy muvozanatlik modelini ishlab chiqishga, [[Joseph Schumpeter]] esa iqtisodiy tizimlar oʻzgarishning ichki kuchlarini koʻrsatib berishga harakat qilgan. Amerikalik iqtisodchi-matematik [[E. Roy Weintraub]] taʼkidlashicha, neoklassik iqtisodiyot quyidagi qoidalarga asoslanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc1/NeoclassicalEconomics.html |sarlavha=Neoclassical Economics}}</ref>: * Iqtisodiy agentlar ratsional qaror qabul qilishadi. * Isteʼmolchilar [[naflilik]]ni, firmalar foydani maksimallashtirishga intilishadi. * Iqtisodiy agentlar toʻliq va aktual [[axborot]]ga asosan mustaqil qarorlar qabul qilishadi. Alfred Marshall taklif etgan nazariya nafaqat marjinalistlarning [[naflilik nazariyasi]]ni, balki klassiklarning [[qiymatning mehnat nazariyasi|mehnat nazariyasini]] ham oʻz ichiga olardi{{sfn|Marshall|1920|pp=480—486}}. Yaʼni, talab va taklif egri chiziqlari berilganida talab oʻrniga chekli naflilik (marginal utility) va taklif rolida chekli xarajat (marginal cost) olinadi{{sfn|Marshall|1920|p=61—65}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/utility-economics |sarlavha=Utility and value, Britannica}}</ref>. Marshall fikriga koʻra, faqat talab yoki faqat taklifning oʻzigina narxni belgilamaydi: „Talab va taklif qogʻozni qirquvchi qaychining 2 uchiga oʻxshaydi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.coursesidekick.com/economics/study-guides/economics2e-demo/putting-it-together-supply-and-demand#:~:text=In%201890%2C%20the%20famous%20economist,supply%20scissors%20are%20always%20involved. |sarlavha=Putting It Together: Supply and Demand}}</ref>{{sfn|Marshall|1920|p=203}}. === Keynschilik inqilobi === John Maynard Keynes 1936-yilda [[keynschilik]] maktabiga asos soldi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm#:~:text=Keynesian%20economics%20gets%20its%20name,Money%2C%20was%20published%20in%201936. |title=John Maynard Keynes, IMF }}</ref>. Bu vaqtga kelib, Buyuk Depressiya taʼsirida sodir boʻlgan jamiyatdagi yoʻqotishlar sababli, oʻzini oʻzi tartibga soluvchi klassik iqtisodiyot mavqeiga putur yetdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.thecollector.com/economic-effects-of-the-great-depression/ |sarlavha=We’re All Keynesians Now: The Economic Effects of the Great Depression}}</ref>. Keynes [[Birinchi jahon urushi]] va 1929—1933 yillardagi Buyuk Depressiya tajribasidan kelib chiqib, klassik maktab taʼlimotlarini inkor qiluvchi xulosalarga keldi. Birinchidan, u bozorda faqat mukammal raqobat boʻlmasligini isbotlab berdi. Ikkinchidan, Keynes fikriga koʻra koʻra qisqa muddatli oraliqda narxlar talab va taklifdan qatʼiy nazar oʻzgarmay turishi mumkin. Keynschilik taʼlimotiga koʻra, iqtisodiyot har doim ham barqaror boʻlmaydi va shunday holatlarda davlat baʼzi muammolarni hal qilish uchun iqtisodiyotga aralashishi talab etiladi. Shu gʻoyasi sababli, Keynes [[aralash iqtisodiyot]] tarafdori hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/pdf/jahan_keynes.pdf |sarlavha=What Is Keynesian Economics? IMF}}</ref>. Keynschilik maktabining mashhur vakillari [[William Phillips]], [[Ben Bernanke]] va [[James Tobin]] hisoblanishadi<ref>{{cite web|url=http://homepage.newschool.edu/het//|title=The Neoclassical-Keynesian Synthesis|work=The History of Economic Thought Website|publisher=The New School|access-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020605064049/http://homepage.newschool.edu/het/|archive-date=June 5, 2002}}</ref>. Tez orada keynschilik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlovchilar koʻpaydi. XX asr ikkinchi yarmida „keynschilikni zamonaviy iqtisodiy tahlil talablariga moslashtirish“ va boshqa neoklassik gʻoyalar bilan bogʻliqlikni topish maqsadida [[neokeynschilik|neokeynschilik maktabi]] tashkil topdi<ref>{{cite journal|last1=Mankiw|first1=N. Gregory|title=The Macroeconomist as Scientist and Engineer|journal=[[The Journal of Economic Perspectives]]|data=2006|volume=20|issue=4|page=36}}</ref>. Neokeynschilik taʼlimotiga koʻra, kapitalistik iqtisodiyot yangi sharoitda iqtisodiy muvozanatni stixiyali tartibga solish mexanizmini yoʻqotadi va uni davlat tomonidan doimiy va bevosita tartibga solish zarurati yuzaga keladi. Shu sababli, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning asosiy muammolari ham oʻzgarib, inqirozga qarshi tartibga solishning bandlik nazariyasidan iqtisodiy oʻsish nazariyasiga katta eʼtibor berilgan<ref>{{cite journal|last1=Gruchy|first1=Allan G.|title=Neo Institutionalism, Neo-Marxism, and Neo-Keynesianism: An Evaluation.|journal=[[Journal of Economic Issues]]|data=1984|volume=18|issue=2|page=547—556|url=https://www.jstor.org/stable/4225449}}</ref>. === XX asrning ikkinchi yarmi === ==== Monetarizm ==== [[File:Milton Friedman 1976.jpg|thumb|150px|left|[[Milton Friedman]]]] XX asrning 60-yillarida [[monetarizm]] maktabi tashkil topgan. Maktab taʼlimotiga koʻra, pul taklifi iqtisodiyot rivojlanishida asosiy omil hisoblanadi. Monetar qoidaga koʻra, agar pul taklifi doimiy tezlikda oʻzgarib tursa, iqtisodiy har doim barqaror boʻladi va barcha resurslardan toʻliq foydalanadi. Shuningdek, monetarizm maktabi vakillari uchun qisqa muddatli oraliqdan koʻra uzoq muddatli oraliq ahamiyatliroq. [[Irving Fisher]] tomonidan tuzilgan [[almashinuv tenglamasi]] (<math>M\cdot V = P\cdot Q</math>) aynan pul tezligini aniqlash va optimallashtirishda asos boʻldi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=256}}. Bu yerda, <math>M</math> — pul massasi, <math>V</math> — [[pul aylanish tezligi]], <math>P</math> — narxlar darajasi, <math>Q</math> — ishlab chiqarish hajmi. Amaliyotda 2 tomon teng kelishi har doim ham kuzatilmaydi. Shu sababli, agar mamlakatda muomaladagi pul massasi tovarlar sonidan koʻp boʻlsa, mamlakatda inflyatsiya, ishlab chiqarish hajmi pul massasidan koʻp boʻlsa, mamlakatda [[Deflyasiya (iqtisodiyot)|deflyatsiya]] mavjud deb olinadi<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|title=The Fed – What is inflation and how does the Federal Reserve evaluate changes in the rate of inflation?|website=Board of Governors of the Federal Reserve System|date=September 9, 2016|access-date=November 3, 2021|archive-date=July 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717231718/https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/m/monetaristtheory.asp |sarlavha=Monetarist Theory: Economic Theory of Money Supply}}</ref>. Monetaristlar va keynschilik maktabi oʻrtasida samarali siyosat boʻyicha doimiy bahs ketadi. Keynschilar fikricha, pulga boʻlgan talab va muvozanatdagi foiz stavkasi orasida [[korrelyatsiya|kuchli bogʻlanish]] mavjud. Shu sababli, pul taklifini oshirish yalpi ishlab chiqarish hajmini oshirishda past samarali vosita hisoblanadi. Monetaristlar fikricha esa, pulga boʻlgan talabning foiz stavkaga nisbatan taʼsiri past va shu sababli, monetar siyosat fiskal siyosatdan samaraliroq<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12855.htm |sarlavha=What is the difference between monetary policy and fiscal policy, and how are they related?}}</ref>. Fiskal siyosatni amalga oshirish uchun davlat koʻpincha oʻz xarajatlarini oshirishga majbur boʻladi. Bu uchun davlatga mablagʻ kerak: qarz mablagʻlariga talab oshishi mamlakatda foiz stavkasi oʻsishiga olib keladi. Baland foiz stavkasi mamlakat iqtisodiyotiga xususiy investitsiyalar hajmini pasaytiradi va shu sababli yalpi taklif oʻsish jarayoni sekinlashadi. Bu samara „Xususiy investitsiyalarni siqib chiqarish samarasi“ ([[Crowding out (economics)|Crowding out effect]]) deb nomlanadi<ref>[[Olivier Jean Blanchard]] (2008). "crowding out, " ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000452&edition=current&q= Abstract.]</ref><ref>Roger W. Spencer & William P. Yohe, 1970. "The 'Crowding Outʼ of Private Expenditures by Fiscal Policy Actions, " Federal Reserve Bank of St. Louis ''Review'', October, pp.[http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf 12-24] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110602014112/http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf |date=2011-06-02 }}</ref>. Shu sababli, monetaristlar uchun fiskal siyosat samarasiz hisoblanadi. [[Milton Friedman]] va [[Edmund Phelps]] monetarizm maktabining namoyandalari hisoblanishadi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=254—255}}. ==== Yangi klassik makroiqtisodiyot ==== [[Yangi klassik makroiqtisodiyot]] maktabi [[1970-lar|1970-yillar]]da paydo boʻlgan. Maktab asoschisi [[Robert Lucas Jr.]] tomonidan yaratilgan „Ratsional kutilmalar“ nazariyasi oʻz davridagi iqtisodiy qarashlarni oʻzgartirib yubordi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/topic/theory-of-rational-expectations |sarlavha=Theory of rational expectations, Britannica}}</ref>. Maktabning yana bir taniqli vakillaridan biri [[Thomas J. Sargent]] hisoblanadi. Aynan Sargent [[giperinflyatsiya]] vaqtida [[Fillips egri chizigʻi]], [[daromadlilik egri chizigʻi]] va [[pul bozori]] modellaridagi ratsional kutilmalar holatini tushuntirib bergan edi<ref>{{cite journal |last1=Sargent |first1=Thomas J. |last2=Wallace |first2=Neil |title=Rational Expectations and the Theory of Economic Policy |journal=Journal of Monetary Economics |volume=2 |issue=2 |pages=169–83 |year=1976 |url=http://www.policonomics.com/wp-content/uploads/Rational-Expectations-and-the-Theory-of-Economic-Policy.pdf |doi=10.1016/0304-3932(76)90032-5 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = A note on maximum likelihood estimation of the rational expectations model of the term structure | journal = Journal of Monetary Economics | volume = 5 | pages = 133–35 | year = 1979 | doi = 10.1016/0304-3932(79)90029-1| url = http://minneapolisfed.org/research/sr/sr26.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = The Demand for Money during Hyperinflations under Rational Expectations: I | url = https://archive.org/details/sim_international-economic-review_1977-02_18_1/page/59 | journal = International Economic Review | volume = 18 | issue = 1 | pages = 59–82 | year = 1977 | doi = 10.2307/2525769| jstor = 2525769 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | last2 = Fand | first2 = D. | last3 = Goldfeld | first3 = S. | title = Rational Expectations, the Real Rate of Interest, and the Natural Rate of Unemployment | url = https://archive.org/details/sim_brookings-papers-on-economic-activity_1973_2/page/429 | journal = Brookings Papers on Economic Activity | volume = 1973 | issue = 2 | pages = 429–80 | year = 1973 | doi = 10.2307/2534097| jstor = 2534097 }}</ref>. „Yangi klassiklar“ning gʻoyalari [[axborot asimmetriyasi]] va makroiqtisodiy agentlar chiqargan qarorlarning ratsionallik darajasiga asoslanadi. Shu sababli, ushbu maktab vakillari fikriga koʻra, barcha iqtisodiy agentlar ixtiyorlarida ideal axborot boʻlganida shu axborotdan ratsional foydalana olsalar, iqtisodiyot barqaror rivojlanadi. Shuningdek, yangi klassik maktab vakillari fikriga koʻra, [[odam]] bir xatoni ikki marta takrorlamaydi va iqtisodiy sharoitlarga tez moslasha oladi. Natijada, davlat avval sodir boʻlgan makroiqtisodiy siyosatni qayta amalga oshirgan paytda, barcha agentlar kelajakdagi holatni prognozlay olishadi<ref>Chapter 1. Snowdon, Brian and Vane, Howard R., (2005). ''Modern Macroeconomics: Its Origin, Development and Current State''. Edward Elgar Publishing, {{ISBN|1-84542-208-2}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|url=https://www.jstor.org/stable/2006559|title=The New Classical Macroeconomics and Stabilization Policy|journal=The American Economic Review|volume=80|issue=2|data=1990|pages=143–147}}</ref>. ==== XX asr oxiri: yangi keynschilik ==== [[Yangi keynschilik]] yangi gʻoyalar asosida shakllangan keynschilik taʼlimoti hisoblanadi. U [[1991-yil]]da [[Greg Mankiw]], [[David Romer]], [[Olivier Blanchard]] va [[Stanley Fischer]] kabi iqtisodchilar mehnatlari natijasida tashkil topgan. Shu yilning oʻzidayoq Mankiw va David Romer tahriri ostida „New Keynesian Economics“ kitobi chop ettirildi<ref>{{книга |автор = Mankiw G., Romer D. |часть = Imperfect competition and sticky prices, Coordination Failures and Real Rigidities |заглавие = New Keynesian Economics |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = |издательство = MIT Press |год = 1991 |том = 1, 2 |страницы = |страниц = |серия = |isbn = 0-262-63133-4, 0-262-63133-2 |тираж = }}</ref>. Yangi keynschilik va asosiy keynschilik orasidagi farq katta emas: bu yoʻnalishda ham narxlar qisqa muddatli oraliqda pasaymaydi, „laissez-faire“ nazariyasi tanqidlari davom etaveradi. Lekin, neokeynschilik oʻz nazariyalarini ifoda etishda axborot asimmetriyasidan foydalanishadi<ref>{{cite journal|last1=Dymski|first1=Gary A.|title=Keynesian Uncertainty and Asymmetric Information: Complementary or Contradictory?|journal=Journal of Post Keynesian Economics|volume=16|issue=1|date=1993|pages=49—54|url=https://www.jstor.org/stable/4538374}}</ref>. ==== Supply-side economics ==== [[File:Laffer Curve.png|thumb|200px|right|"<nowiki/>[[Laffer egri chizigʻi|Laffer egri chizigʻi"]] — soliq stavkasi va byudjet tushumlari orasidagi bogʻliqlikni koʻrsatuvchi funksiya. Unga koʻra soliq stavkalarini oshirilishi maʼlum vaqtgacha byudjet daromadlarini oshiradi. Ammo, keyinchalik juda baland soliq stavkalari byudjet tushumlari pasayishiga sababchi boʻladi]] [[Supply-side economics]] yoki „taklif iqtisodiyoti“ni{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=278}} tashkil qilish fikri 1970-yillarning ikkinchi yarmida ilgari surilgan edi<ref>{{Maqola|muallif=Robert D. Atkinson.|havola=https://archive.org/details/supplysidefollie0000atki|sarlavha=„Supply-side Follies: Why Conservative Economics Fails, Liberal Economics Falters, and Innovation Economics Is the Answer“|noshir=Lanham: Rowman & Littlefield|yil=2006}}</ref>. Termin birinchi marta [[AQSh prezidenti]] [[Richard Nixon]]ning sobiq maslahatchisi [[Herbert Stein]] tomonidan [[1976-yil]]da foydalanilgan<ref>{{Maqola|muallif=Reynholds A.|havola=http://www.creators.com/opinion/alan-reynolds/what-supply-side-economics-means.html|sarlavha=„What Supply-Side Economics Means“|noshir=Creators Syndicate Inc|yil=2007}}</ref>. [[Arthur Laffer]] oʻzining soliqlarga bogʻliq modeli va [[Robert Mundell]] „Xalqaro kapital harakati“dagi izlanishlari orqali maktab rivojlanishiga katta hissa qoʻshishgan. Bu maktab vakillarini „Supply-siders“ deb ham atashadi<ref>{{Maqola|muallif=Gwartney J. D.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/SupplySideEconomics.html|sarlavha=„Supply-Side Economics“|noshir=The Concise Encyclopedia of Economics and Liberty|yil=2004}}</ref>. Maktab tarafdorlari fikriga koʻra, tovarlar [[ishlab chiqarish]] va xizmat koʻrsatish sohasida aholi uchun zarur boʻlgan barcha shart-sharoitlar yaratib berilishi kerak. Shu sababli, ishchi kuchi va kapital taklifini stimullash iqtisodiyot rivojlanishida muhim omil hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/s/supply-sidetheory.asp#:~:text=Supply%2Dside%20economics%20holds%20that,deregulation%20help%20foster%20increased%20production. |sarlavha=Supply-Side Theory: Definition and Comparison to Demand-Side}}</ref>. Shuningdek, davlat soliq stavkalarini pasaytirishi kerak, chunki qoʻshimcha soliqlar firma xarajatlari oshishiga va yalpi taklif hajmi pasayishiga olib keladi. Oqibatda, bu oʻzgarishlar xarajatlar inflyatsiyasi, hatto [[Stagflyasiya|stagflyatsiya]] paydo boʻlishiga sababchi boʻlishi mumkin<ref>{{cite journal |last1=Olson |first1=Mancur |url=https://www.jstor.org/stable/1802319|title=Stagflation and the Political Economy of the Decline in Productivity |journal=The American Economic Review |date=1982 |volume=72 |issue=2 |pages=143–148}}</ref>. === XXI asr boshlanishi: jahon moliyaviy inqirozi === [[File:FCIC - Housing Bubbles in Multiple Countries 2002-2008.png|thumb|upright=1.15|left|Inqirozga sabab boʻlgan uy narxlari indeksining keskin oʻzgarishi]] [[Jahon iqtisodiy inqirozi]] ({{lang-en|Great Recession}}) — [[2008-yil]]da boshlangan [[Jahon xoʻjaligi|jahon iqtisodiyoti]]ning inqirozdagi holati. Iqtisodiy inqiroz sababchisi [[2007-yil]] [[AQSh]]da boshlangan [[2007—2008-yillardagi moliyaviy inqiroz|moliyaviy inqiroz]] hisoblanadi<ref name=Holt>{{cite web|last=Holt|first=Jeff|title=A Summary of the Primary Causes of the Housing Bubble and the Resulting Credit Crisis: A Non-Technical Paper|url=http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|work=2009, 8, 1, 120-129|publisher=The Journal of Business Inquiry|access-date=February 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017015959/http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|archive-date=October 17, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. AQShdagi [[bank]]larning [[risk]]li [[kredit siyosati]], [[reyting agentliklari|reyting beruvchi agentliklar]]ning [[obligatsiya]]larni yetarli darajada oʻrganmaganliklari va aholining past moliyaviy savodxonlik darajasi uy bozoridagi inqirozga sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web|title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis|url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/|access-date=August 5, 2021|website=Knowledge@Wharton|language=en}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk| last=Williams|first=Mark| publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date= 2010| isbn=978-0-07-163829-6 |page=213}}</ref>. Inqirozni oldindan koʻra bilgan investor [[Michael Burry]] va [[The Wall Street Journal]] [[jurnalist]]i [[Michael Lewis]] fikricha, inqiroz nafaqat ipoteka obligatsiyalari bozoridagi spekulyatsiya sababli, balki moliya bozoridagi banklar, reyting agentliklari va investitsion fondlarning noqonuniy xatti-harakatlari natijasida sodir boʻlgan<ref>{{cite news |last=Burry |first=Michael J. |title=I Saw the Crisis Coming. Why Didn't the Fed? |newspaper=[[The New York Times]] |date=April 3, 2010 |url=https://www.nytimes.com/2010/04/04/opinion/04burry.html}}</ref><ref>{{cite book |author-link=Michael Lewis |first=Michael |last=Lewis |year=2010 |title=The Big Short: Inside the Doomsday Machine|pages=320|isbn=0-393-07223-1|url=https://themodern.farm/studies/The_Big_Short__Inside_the_Doom.pdf|publisher=W. W. Norton & Company}}</ref>. Inqiroz dunyo iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi. [[2009-yil]]da jahon YIM Ikkinchi jahon urushidan beri birinchi marta manfiy oʻsishni koʻrsatdi<ref>{{Cite web |url=http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |title=Обвал планеты. МВФ ухудшил прогноз мирового развития |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102819/http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |deadlink=no }}</ref>. Xalqaro savdo rekord darajada qisqarganiga qaramay, 2011-yilda avvalgi hajmiga qaytdi<ref>{{Cite web |url=http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |title=Объем мировой торговли достиг докризисного уровня — Росбалт |access-date=2015-10-18 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151409/http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |deadlink=no }}</ref>. Ammo, faqatgina 2014-yilda inqirozgacha boʻlgan oʻsish sur’atlariga erishdi<ref>{{Cite web |url=https://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |title=Замедление торговли |access-date=2015-10-18 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623070522/http://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |deadlink=no }}</ref>. [[Yevropa]] davlatlari va AQSh iqtisodiyotidagi pasayish 2009-yilning ikkinchi kvartalida yakunlandi, ammo [[2011-yil]]da Yevropa davlatlarida inqirozning ikkinchi toʻlqini boshlandi va [[2013-yil]]gacha davom etdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3410123&nt=&p=1&sec=0 |sarlavha=Экономика ЕС: рецессия длиной в пятилетку — Главные новости — Финмаркет}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ua-reporter.com/novosti/147497 |title=Экономика крупнейших стран ЕС вышла из рецессии: еврозона возобновила рост {{!}} Ujgorod — okno v Yevropu — ua-reporter.com |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308202221/http://ua-reporter.com/novosti/147497 |deadlink=no }}</ref>. Ishsizlik xalqaro miqyos boʻyicha rekord darajaga yetib, 200 mln. odamni tashkil etdi<ref>{{Cite web |url=http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |title=Безработица: рекорд за всю историю наблюдений {{!}} KM.RU |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100445/http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |title=ООН прогнозирует рекордный уровень безработицы в 2013 году — zn.ua |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713190210/http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |deadlink=no }}</ref>. Inqirozdan chiqishda AQSh iqtisodiyotni stimullashga va banklarni qutqarishga harakat qildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Emergency-Economic-Stabilization-Act-of-2008 |sarlavha=Emergency Economic Stabilization Act of 2008, Britannica}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Davidoff|first1=Steven M.|last2=Zaring|first2=David|title=REGULATION BY DEAL: THE GOVERNMENT’S RESPONSE TO THE FINANCIAL CRISIS|journal=Administrative Law Review|volume=63|issue=3|data=2009|url=https://www.jstor.org/stable/40712060|pages=463–541}}</ref>. Aholiga [[kredit]] taqdim etish uchun ajratilgan kapital, banklarning muammoli aktivlarini sotib olish va ogʻir ahvoldagi moliya institutlarining sotib olinishini taʼminlash uchun jami 498 [[milliard]] [[dollar]] sarflandi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/heres-how-much-2008-bailouts-really-cost |sarlavha=Here’s how much the 2008 bailouts really cost}}</ref>. Yevropa davlatlarining xuddi shunday iqtisodiy siyosati uchun esa 1,6 [[trillion]] [[yevro]] sarflandi<ref>{{cite news|url=https://blogs.thomsonreuters.com/answerson/eu-bank-bailout-trillion-euros-allocated-graphic/|publisher=Thomson Reuters |title=EU bank bailout breakdown – how 1.6 trillion euros were allocated}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/europe/fighting-the-financial-crisis-stocks-surge-as-eu-nations-unveil-bailout-packages-a-583739.html|title=Fighting the Financial Crisis: Stocks Surge As EU Nations Unveil Bailout Packages - DER SPIEGEL - International|first=DER|last=SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=13 October 2008 }}</ref><ref name="obr.uk">{{Cite web |date=October 2021 |title=Office for Budget Responsibility: Economic and fiscal outlook – October 2021 |url=https://obr.uk//docs/dlm_uploads/CCS1021486854-001_OBR-EFO-October-2021_CS_Web-Accessible_v2.pdf |website=[[Office for Budget Responsibility]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/16/ubs-creditsuisse|newspaper=The Guardian|title=Switzerland unveils bank bail-out plan}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302085910/http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|url-status=dead|archive-date=2009-03-02|publisher=NTMA|title=Bank Guarantee Scheme}}</ref>. == Zamonaviy makroiqtisodiyot nazariyasi == === Tahlil === [[File:Circulation in macroeconomics.svg|thumb|right|300px|Iqtisodiyotdagi doiraviy aylanishi modeli. Bu yerda, workforce market — iqtisodiy resurslar (ishchi kuchi) bozori, household — uy xoʻjaliklari, corporation — firmalar, commodity market — tovar va xizmatlar bozori, financial market — moliya bozori, foreign — xorijiy sektor va government — davlat<ref>{{Cite book| publisher = Cengage Learning| isbn = 978-1-285-45354-5| last1 = Gwartney| first1 = James D.| last2 = Stroup| first2 = Richard L.| last3 = Sobel| first3 = Russell S.| last4 = Macpherson| first4 = David A.| title = Macroeconomics: Private and Public Choice| date = 2014| pages = 173–175}}</ref>.]] Makroiqtisodiyot [[ijtimoiy fan]] hisoblanadi. Shu sababli, iqtisodiy hodisalarning sodir boʻlish vaqtini aniq aytib boʻlmaydi; makroiqtisodiy agentlar xatti-harakatlarini kuzatish va shunga koʻra taxminiy [[prognoz]] qilish mumkin. Tahlil jarayonida iqtisodiy modellar iqtisodiyotni oʻrganishni ancha osonlashtiradi va asosiy iqtisodiy oʻzgarishlar sabablarini izohlab beradi. Shunday boʻlsa-da, koʻpgina iqtisodiy modellar jiddiy kamchiliklarga ega va muhim omillarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = David Begg, Rudiger Dornbusch, Stanley Fischer |часть = 19. Introduction to Macroeconomics |заглавие = Economics |оригинал = |ссылка = http://mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg |ответственный = |издание = 8 |место = |издательство = The McGraw Hill Companies |год = 2005 |том = |страницы = 335 |страниц = 674 |серия = |isbn = 978-007710775-8 |тираж = |archivedate = 2010-05-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100516195718/http://www.mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg/ }}</ref>. Iqtisodiyot [[grafik]]lar, [[jadval]]lar, [[sxema]]lar va matematik [[Funksiya (matematika)|funksiya]]lar yordamida tahlil etiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=10—11}}. Barcha makroiqtisodiy parametrlar maʼlum bir vaqt oraligʻida yoki aynan bir paytda koʻrib chiqilishi mumkin deb olinadi. Makroiqtisodiyotdagi barcha oʻzgaruvchilar 2 guruhga boʻlinadi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=12—13}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomika-krugooborot-produkta-rashodov-i-dohodov |sarlavha=Макроэкономика. Кругооборот продукта, расходов и доходов}}</ref>: * Oqimlar. Bu maʼlum bir vaqt oraligʻi (yil) ichida koʻrib chiqiluvchi oʻzgaruvchilar hisoblanadi. Oqimlarga [[investitsiya]]lar, davlat [[byudjet]]i holati, [[eksport]], [[import]] va yalpi ichki mahsulotni kiritish mumkin{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|p=15}}. * Zaxiralar. Joriy holatdagi maʼlumotlarni oʻrganuvchi koʻrsatkichlar hisoblanadi. Boylik hajmi, ishsizlar soni va [[davlat qarzi]] zaxiralarga misol boʻla oladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=31—32}}. Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar tahlili pozitiv va normativ tahlillarga boʻlinadi. Pozitiv tahlil iqtisodiyot holatini aniqlaydi, tushuntiradi va prognozlar uchun asos hisoblanadi. Normativ tahlil esa qanday iqtisodiy oʻzgarishlar amalga oshirish kerakligini koʻrsatadi<ref>[[Paul A. Samuelson]] and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, „Normative vs. positive economics.“</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp#:~:text=Normative%20economics%20focuses%20on%20the%20value%20of%20economic%20fairness%2C%20or,is%20based%20on%20value%20judgments. |sarlavha=Positive vs. Normative Economics}}</ref>. Makroiqtisodiy tadqiqotlar „ceteris paribus“ (boshqa oʻzgarmas sharoitlarda) holatida amalga oshiriladi. Yaʼni, bir oʻzgaruvchi oʻrganilib chiqilayotganida, boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas deb olinadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ceteris-paribus |sarlavha=Cambridge Dictionary, ceteris paribus}}</ref>. === Iqtisodiyot tuzilishi === Istalgan iqtisodiyot bozor va iqtisodiy agentlardan tashkil topgan. Nazariy jihatdan, iqtisodiyot tarkibida toʻrtta makroiqtisodiy agent va uch xil bozor mavjud. Iqtisodiyotning barcha qismlarida daromad va xarajatlar mavjuddir{{sfn|Матвеева|2007|p=27}}. ==== Makroiqtisodiy bozorlar ==== ; Ishlab chiqarish omillari bozori Iqtisodiy resurslar (yoki ishlab chiqarish omillari) tarkibiga [[yer]], [[mehnat]], [[kapital]] va tadbirkorlik qobiliyati kiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/factors-production.asp |sarlavha=4 Factors of Production}}</ref>. ; Tovar va xizmatlar bozori Aynan shu bozorda yalpi talab va yalpi taklif shakllanadi. Tovarlarga boʻlgan talab barcha makroiqtisodiy agentlar tomonidan taqdim etiladi, taklif esa tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari boʻlgan firmalar tomonidan yaratiladi. Bu bozorda real qiymat ayirboshlanganligi sababli uni „real bozor“ deb ham atashadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/real-economy/#:~:text=The%20real%20economy%20refers%20to,purely%20represented%20in%20real%20terms. |sarlavha=What is the real economy?}}</ref>. ; Moliya bozori [[Moliya bozori]] — oldi-sotdi obyekti pul yoki pulga tenglashtirilgan qimmatli qogʻoz bilan bogʻliq boʻlgan bozor. Moliya bozorining oʻzi ham ikki asosiy bozordan iborat. Birinchi bozor bu pul bozori boʻlib, u yerda pulga boʻlgan talab va taklif muvozanati shakllanadi, hamda pul massasi uchun optimal foiz stavkasi miqdori oʻrganiladi. Ikkinchi bozor [[fond bozori]] hisoblanib, u yerda [[aksiya]] va [[obligatsiya]] singari qimmatli qogʻozlar sotuvi amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/financial-market.asp |sarlavha=Finance market}}</ref>. === Makroiqtisodiy agentlar === Makroiqtisodiyot fanida 4 xil iqtisodiy agentlar oʻrganiladi<ref>{{cite book |author-link=Joseph E. Stiglitz |first=Joseph E. |last=Stiglitz |year=1987 |chapter=Principal and Agent |title=The New Palgrave: A Dictionary of Economics |volume=3 |pages=966–971 |title-link=New Palgrave: A Dictionary of Economics }}</ref>: * ''[[Xonadon xoʻjaligi|Uy xoʻjaliklari]]'' — iqtisodiy resurslar egasi, tovar va xizmatlarning asosiy isteʼmolchilari{{sfn|Матвеева|2007|p=16}}. Firmalarga ishchi kuchini sotishgani uchun, daromad tarzida [[ish haqi]] olishadi. Uy xoʻjaliklari davlatga soliq toʻlashadi va javob tariqasida [[nafaqa]], [[pensiya]] va [[stipendiya]] koʻrinishida [[transfert|transfert toʻlovlarini]] olishadi<ref>{{cite book |last = O'Sullivan |first = Arthur |author-link = Arthur O' Sullivan |author2 = Steven M. Sheffrin |title = Economics: Principles in action |publisher = Prentice-Hall |year = 2003 |location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 |page = 29 |url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |isbn = 978-0-13-063085-8 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |archive-date = 2016-12-20 |chapterurl = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |access-date = 2023-08-02 }}</ref>. * ''[[Firma]]lar'' — maqsadi foydani maksimallashtirish boʻlgan, tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari<ref> {{cite book | last1 = Pride | first1 = William M. | last2 = Hughes | first2 = Robert J. | last3 = Kapoor | first3 = Jack R. | year = 1985 | chapter = 4: Choosing a form of business ownership | title = Business | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | series = CengageNOW Series | edition = 10 | location = Mason, Ohio | publisher = Cengage Learning | publication-date = 2009 | page = 116 | isbn = 9780324829556 | access-date = 20 Apr 2019 }}</ref>. Moliya bozorida asosan [[debitor]] sifatida ishtirok etishadi. Firma xarajatlari investitsion toʻlovlar, soliqlar va ish haqidan tashkil topadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/expense.asp |sarlavha=Expenses of company}}</ref>. Uy xoʻjaliklari va firmalar iqtisodiyotning xususiy sektorini tashkil etadi. * ''Davlat'' — jamiyatning iqtisodiy neʼmatlarini ishlab chiqaruvchi iqtisodiy agent. [[Milliy daromad]]ni qayta taqsimlash, iqtisodiy agentlar va bozorlar faoliyatini nazorat qilish davlatning asosiy vazifalari hisoblanadi. Asosiy daromad manbai soliqlar, xarajatlari esa uy xoʻjaliklariga transfert toʻlovlari va firmalarga subsidiyalar hisoblanadi. Kerak boʻlganida tovarlar bozoridan xaridlar amalga oshiradi. Davlat moliya bozori bilan doimiy oldi-sotdi operatsiyalariga ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uttyler.edu/ceefl/files/reading1-hs.pdf |sarlavha=What are the economic functions of government?}}</ref>. Xususiy sektor va davlat yopiq iqtisodiyotni tashkil etadi<ref>{{Cite web|title=International Economics Glossary: C |url=http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html#ClosedEconomy%7CDeardorff%27s |website=www-personal.umich.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212072813/http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html |archivedate=December 12, 2007 |url-status=dead}}</ref>. * ''Xorijiy sektor'' — kapital, tovar va xizmatlarning xalqaro savdosini oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofgreece.gr/en/statistics/external-sector#:~:text=The%20external%20sector%20of%20a,the%20rest%20of%20the%20world. |sarlavha=External sector, Bank of Greece}}</ref>. === Makroiqtisodiyotdagi asosiy koʻrsatkichlar === Makroiqtisodiy nazariyada quyidagi asosiy parametrlar oʻrganiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=29—30}}: * ''Isteʼmol xarajatlari'' (C) — uy xoʻjaliklarining tovar va xizmatlarga qilgan xarajatlari. * ''Uy xoʻjaliklari [[jamg'armalar]]i'' (S) — uy xoʻjaliklarining bankda turgan pul mablagʻlari. * ''Investitsiyalar'' (I) — ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish maqsadida firmalar tomonidan sotib olingan kapital. * ''Davlat tomonidan sotib olingan tovar va xizmatlar'' (G) — davlat investitsiyalari, davlat xizmatchilariga toʻlovlar va transfert toʻlovlari. * ''Sof soliqlar'' (T) — soliq va transfert toʻlovlari orasidagi farq. * ''Sof eksport'' (Xn) — eksport va import orasidagi farq. * ''Yalpi ishlab chiqarish hajmi'' (Y). '''<math>Y = C + I + G + Xn = C + S + T</math>''' — ochiq iqtisodiyot uchun yalpi ishlab chiqarish formulasi. Yopiq iqtisodiyot sharoitida sof eksport, xususiy sektor uchun yalpi ishlab chiqarishda esa G hajmi hisobga olinmaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomicheskaya-model-otkrytoy-ekonomiki |sarlavha=Макроэкономическая модель открытой экономики}}</ref>{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=710—712}}. === Milliy hisoblar tizimi === Makroiqtisodiyotdagi asosiy parametrlar yigʻindisi tovarlar, daromadlar va xarajatlarning doiraviy aylanish modelini tashkil etadi. Doiraviy aylanish modeli 1920-yillar oxirida amerikalik iqtisodchilar tomonidan yaratilgan [[milliy hisoblar tizimi]] (MHT) shakllanishi uchun asos hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://foreignpolicy.com/2011/01/03/gdp-a-brief-history/#:~:text=1937%3A%20Simon%20Kuznets%2C%20an%20economist,government%20in%20a%20single%20measure%2C |sarlavha=Simon Kuznets, GDP}}</ref>. MHT oʻz ichiga quyidagi parametrlarni oladi: [[yalpi ichki mahsulot]] (YIM), [[yalpi milliy mahsulot]] (YMM), [[milliy daromad]] (MD), [[sof milliy mahsulot]] (SMM), [[sof ichki mahsulot]] (SIM), [[shaxsiy daromad]] (ShD), [[shaxsiy tasarrufidagi daromad]] (ShTD), isteʼmol (C), jamgʻarish (S){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=20—21}}{{sfn|Матвеева|2007|pp=52—53}}. Milliy hisoblar tizimining koʻrsatkichlari nafaqat mamlakatdagi yalpi daromadlar va ishlab chiqarish hajmini hisoblash, balki mamlakat aholisining hayot uchun muhim boʻlgan tovarlar bilan taʼminlanganlik darajasini aniqlash uchun ham qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/gross-domestic-product-GDP#:~:text=GDP%20is%20important%20because%20it,the%20economy%20is%20doing%20well. |sarlavha=All about GDP, IMF}}</ref>. Bu uchun [[Yalpi ichki mahsulot kishi boshiga (nominal)|kishi boshiga YIM]], MD hajmi va [[narx indeksi|isteʼmol narxlari indeksi]] (INI) oʻrganiladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=70—74}}. Lekin, bunday oʻrtacha olingan koʻrsatkichlar kamchiliklarga ega va ular „kishi boshiga taqsimlangan daromad“ kabi muhim koʻrsatkichlarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = |часть = |заглавие = Макроекономіка |оригинал = |ссылка = |ответственный = Гл. ред. В. Д. Базилевич |издание = 2 |место = К. |издательство = Знання |год = 2005 |том = |страницы = 113 |страниц = 851 |серия = Класичний університетський підручник |isbn = 966-346-030-X |тираж = }}</ref>. == Makroiqtisodiy modellar == [[Makroiqtisodiy model]] — butun iqtisodiyotni va uning eng muhim tarmoqlari, sektorlari, sohalari rivojlanishini matematik shaklda aks ettiruvchi iqtisodiy-matematik model. Iqtisodiy model koʻpincha matematik strukturaga ega boʻlib, murakkab jarayonlarni soddalashtirishda qoʻllanadi. Modellar tuzilishiga koʻra bir yoki bir nechta oʻzgaruvchilarga ega boʻlishi mumkin<ref>{{cite web |url= https://www.piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/need-different-classes-macroeconomic-models |title= The need for different classes of macroeconomic models |last= Blanchard |first= Olivier |date= January 12, 2017 |website= Peterson Institute for International Economics |publisher= |access-date= February 22, 2022}}</ref>. === AD-AS modeli === [[File:Aggregate supply + demand graph.png|thumb|right|320px|AD-AS modeli, inqirozdagi iqtisodiyot. Davlat tomonidan amalga oshirilgan stimullar sababli, yalpi talab oʻngga surildi va bu surilish narxlar darajasini (Price level) ozgina, YIMni (Y) esa sezilarli darajada oshirdi. Modelda LRAS (Long-run aggregate supply) potensial YIMga teng deb olinadi.]] [[AD-AS modeli]] (Aggregate Demand — Aggregate Supply model — yalpi talab va yalpi taklif modeli) — qisqa va uzoq muddatli oraliqda, narxlar oʻzgarishi sharoitida makroiqtisodiy muvozanatni tasvirlab beruvchi model. Ushbu model iqtisodiyotda yalpi talab va yalpi taklifning oʻzgarish holatlari, ularning umumiy narxlar darajasi va yalpi ishlab chiqarish hajmiga (real YIM) taʼsirini koʻrsatib beradi. AD-AS modeli makroiqtisodiyotdagi turli hodisalarni, xususan iqtisodiy sikllar fazalarini, oʻzgarmas ish haqi modeli va stagflyatsiyani tasvirlash uchun qoʻllanishi mumkin{{sfn|Keynes|1936|pp=230—233}}<ref>{{cite journal|last1=Shimer|first1=Robert|title=The Consequences of Rigid Wages in Search Models|journal=Journal of the European Economic Association|url=https://www.jstor.org/stable/40004920|volume=2|issue2/3|data=2004|pages=469–479}}</ref>. Birinchi marta John Maynard Keynesning „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida tasvirlangan{{sfn|Keynes|1936|pp=23—26}}. Model Keynes tomonidan inqirozdagi mamlakatlar iqtisodiyotini qayta tiklash maqsadida ishlab chiqilgan. Inqirozdagi davlatlar iqtisodiyotining muvozanatga kelish muddati juda uzoqligi sababli, Keynes davlat ishtiroki orqali yalpi talabni stimullashni qoʻllab quvvatlagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://blogs.worldbank.org/impactevaluations/how-long-long-run |sarlavha=How long is the long run? World Bank}}</ref>. Keynes fikriga koʻra, qisqa muddatli oraliqda narxlar oʻzgarmay qoladi. Yaʼni, ishsizlik toʻliq boʻlmagan sharoitda ishchilar oylik oshirilishini soʻrashmaydi. Ishlab chiqaruvchilar ham isteʼmolchilarning xarid qobiliyatlari yuqori boʻlmaganligi uchun narxni oshirmaydilar. Lekin, uzoq muddatli oraliqda ishsizlik qisqaradi va aholining xarid qobiliyati oshadi. Davlat aralashuvi bilan qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklif (Short-run aggregate supply) potensial YIMga (Y*) aylanadi{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=200—217}}. ==== Modelga taʼsir etuvchi omillar ==== Yalpi talab (AD) oʻsishiga sabab boʻluvchi omillar{{sfn|Keynes|1936|pp=91—93}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/031815/what-factors-cause-shifts-aggregate-demand.asp |sarlavha=What Factors Cause Shifts in Aggregate Demand?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/macroeconomics/aggregate-supply-demand-topic/macro-changes-in-the-ad-as-model-in-the-short-run/a/shifts-in-aggregate-demand-cnx |sarlavha=Shifts in aggregate demand, Khan Academy}}</ref>: * Xaridorlarning real daromadlaridagi oʻsish (ish haqi, transfert toʻlovlarining oʻsishi va aholi toʻlaydigan soliqlarning pasayishi); * Investitsion xarajatlarni amalga oshirish uchun stimullar (imtiyozli kreditlar berish va investorlarning huquqini taʼminlash); * Davlat xaridlari hajmining oshishi; * Jamiyat va [[tadbirkor]]larning kutilmalari. Mamlakat iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi jamgʻarishdan koʻra koʻproq sarflashga undaydi{{sfn|Keynes|1936|pp=148—149}}. Qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (SRAS) oʻsishiga taʼsir etuvchi omillar<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/short-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-short-run-aggregate-supply |sarlavha=Short-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref>: * Ishlab chiqarishda foydalaniladigan resurslar koʻpayishi va ulardan foydalanish samaradorligining ortishi; * Ishlab chiqarish resurslari narxining pasayishi; * Ishlab chiqaruvchilarga soliq yukini kamaytirish, ularga subsidiyalar berish. Uzoq muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (LRAS, potensial YIM) oʻsish sabablari{{sfn|Keynes|1936|pp=178—183}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/long-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-long-run-aggregate-supply |sarlavha=Long-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/long-run-aggregate-supply-lras/#:~:text=Some%20factors%20influence%20the%20LRAS,shifts%20towards%20the%20right%20side. |sarlavha=Long-Run Aggregate Supply (LRAS) Definition}}</ref>: * Mamlakatda aholi sonining koʻpayishi; * Iqtisodiyotda ishlangan soatlarning ortishi; * Texnologiyalarning mukammallashuvi; * [[Mehnat unumdorligi]]dagi oʻsish. === IS-LM modeli === [[File:Islm.svg|thumb|200px|IS egri chizigʻining oʻngga surilishi yuqori foiz stavkasi (i) va real YIM hajmini (Y) oshishiga olib keladi]] Tovar va [[pul bozori]]da umumiy muvozanatga erishish va makroiqtisodiy siyosat tadbirlarining bu ikki bozorga taʼsirini umumlashtirib tadqiq qilish [[IS-LM modeli]] yordamida bajariladi. Model 2 egri chiziq — <math>IS</math> (investments-savings) va <math>LM</math> (liquidity-money)dan tashkil topgan. IS investitsiyalar-jamgʻarmalardagi holatni, LM esa pul bozoridagi muvozanatni tasvirlaydi. Model iqtisodiy sikllar tahlili uchun qoʻllanadi va qisqa muddatli oraliqdagi model hisoblanadi. Model 1937-yilda iqtisodchi [[John Hicks]] tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=J. R. |year=1937 |title=Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation |journal=[[Econometrica]] |volume=5 |issue=2 |pages=147–159 |jstor= 1907242|doi=10.2307/1907242}}</ref> va keyinchalik [[Alvin Hansen]] tomonidan mukammallashtirilgan<ref>{{cite book |last=Hansen |first=A. H. |year=1953 |title=A Guide to Keynes |url=https://archive.org/details/guidetokeynes0000hans |url-access=registration |location=New York |publisher=McGraw Hill |isbn=9780070260467 }}</ref>. Model yopiq iqtisodiyotni tasvirlagani uchun, yalpi ishlab chiqarish isteʼmol xarajatlari, investitsiyalar va davlat xaridlaridan tashkil topadi: <math>Y=C+I+G</math>. IS oʻzgarishi davlat xarajatlari, isteʼmolchilarning jamgʻarish normasi, investitsiyalar hajmi va soliq stavkasidagi oʻzgarishga bogʻliq. LM holati esa narxlar darajasi, muomaladagi pul miqdori va foiz stavkasi orqali belgilanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/i/islmmodel.asp#:~:text=The%20IS%2DLM%20model%20is%20a%20tool%20for%20looking%20at,liquidity%2C%20investment%2C%20and%20consumption. |sarlavha=IS-LM Model: What It Is, IS and LM Curves, Characteristics, Limitations}}</ref>. Bundan xulosa shuki, IS-LM modeli fiskal va monetar siyosatning iqtisodiyotga birgalikda koʻrsatadigan taʼsirini baholash imkonini beradi. Davlat xarajatlarining oʻsishi yoki soliqlarning kamayishi IS egri chizigʻini oʻngga siljitadi. Davlat xarajatlarining kamayishi va soliqlarning oshishi esa bu egri chiziqni chapga siljitadi<ref>{{cite journal |last=Findlay |first=David W |year=1999 |title=The IS-LM Model: Is There a Connection between Slopes and the Effectiveness of Fiscal and Monetary Policy? |journal=The Journal of Economic Education |volume=30 |issue=4 |pages=373—382 |url=https://www.jstor.org/stable/1182951|doi=10.2307/1182951.}}</ref>. Xuddi shuningdek, pul taklifining oshishi LM egri chizigʻini oʻngga, kamayishi esa chapga siljitadi. IS-LM modeli maʼlum makroiqtisodiy natijalarga erishishning turli variantlarni koʻrib chiqish imkoniyatini beradi. Bir bozorda boʻlgan oʻzgarish ikkinchi bozorga ham taʼsir etadi. Masalan, [[Markaziy bank]] ochiq bozordan obligatsiyalar sotib ola boshladi. Natijada pul taklifining koʻpayishi (LM egri chizigʻini oʻngga siljishida aks etib) foiz stavkasining pasayishiga olib keladi. Monetar impuls taʼsirida, yaʼni, foiz stavkasining pasayishi oqibatida investitsiya xarajatlari koʻpayadi va IS egri chizigʻi ham oʻngga siljib, yangi nuqtada muvozanat oʻrnatiladi<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=John |year=1980 |title=‘IS-LM’: An Explanation. |journal=Journal of Post Keynesian Economics |volume=3 |issue=2 |pages=139–154 |url=https://www.jstor.org/stable/4537583}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=181—182}}. === Solow modeli === [[File:Solow(eq).jpg|300px|thumb|Muvozanat holatidagi Solow modeli]] [[Solow modeli]] – ekzogen jamgʻarish normasi va neoklassik ishlab chiqarish funksiyasiga asoslangan iqtisodiy oʻsish modeli. Modelda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti oʻsishining sabablari kapital, aholi soni, investitsiyalar va texnologik rivojlanishlar yordamida oʻrganiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/solow-growth-model/#:~:text=The%20Solow%20growth%20model%20has,capital%2C%20technology%2C%20and%20labor. |sarlavha=Solow Growth Model}}</ref>. Solow modeliga koʻra, ishlab chiqarish jarayoniga qoʻshilgan dastlabki kapital qoʻyilmalari ishlab chiqarish hajmini keskin oshiradi. Lekin, bu oʻsish davom etgani sari, kapitalning [[amortizatsiya]] qiymati ham oshib boradi va maʼlum bir nuqtada yangi investitsiyalar kapital amortizatsiyasiga tenglashishi sababli, qoʻshimcha birlik kapital hech qanday samara olib kelmaydi. Jamgʻarish normalarini oshirish orqali investitsiya hajmini koʻpaytirish, qoʻshimcha tovarlar ishlab chiqarishiga zamin yaratadi. Texnologik progress orqali esa nafaqat kapitalning samaradorligi oshadi, balki 1 kishi uchun toʻgʻri keluvchi kapital miqdori ortadi. Model bir-biridan mustaqil tarzda, iqtisodchilar [[Robert Solow]] va [[Trevor Swan]] tomonidan 1956-yilda yaratilgan<ref>{{cite book |last=Brems |first=Hans |author-link=Hans Brems |title=Pioneering Economic Theory, 1630–1980 |chapter=Neoclassical Growth: Tinbergen and Solow |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1986 |isbn=978-0-8018-2667-2 |pages=362–368 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5SokAAAAMAAJ&pg=PA362 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Swan |first=Trevor W. | author-link1 = Trevor Swan |date = November 1956 |title=Economic growth and capital accumulation |journal=Economic Record |volume=32 |issue=2 |pages=334–361 |doi= 10.1111/j.1475-4932.1956.tb00434.x }}</ref>. Model bir qancha shartlarga ega. Solow modelida yopiq iqtisodiyot koʻriladi. Firmalar mukammal raqobat sharoitida faoliyat yuritishadi. Isteʼmol <math>C</math> uchun ham, investitsiyalar <math>I</math> uchun ham, faqatgina bir mahsulot <math>Y</math> ishlab chiqariladi. Ilmiy-texnik progress sur’atlari <math>g</math>, aholi soni oʻsishi <math>n</math> va kapital amortizatsiyasi <math>\delta</math> doimiy hisoblanadi. Jamgʻarish normasi <math>s</math> investitsiyalarga teng: <math>Y=C+I</math><ref>{{cite journal | author = Solow R. M. |title = Technical Change and the Aggregate Production Function |url = http://www.piketty.pse.ens.fr/files/Solow1957.pdf |publisher =The Review of Economics and Statistics |year = 1957 |month = August |volume =39 |issue = 3 |pages=312—320 }}</ref>. Bu model orqali koʻplab hodisalarni tushuntirib bersa boʻladi. Birinchi bor bu modelni [[Yaponiya]] va [[Germaniya]]ning urushdan keyingi oʻsishi bilan izohlashgan. Keyinchalik bu model [[Xitoy]], [[Koreya Respublikasi|Koreya]] va boshqa mamlakatlar iqtisodiy oʻsishini izohlab berdi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Germaniya va Yaponiyada kapitalning deyarli barchasi yoʻq qilingan va kishi boshiga kapital miqdori kamayib ketgan. Demak, kapitaldan chekli qaytim katta, amortizatsiya qiymati esa past. Bundan tashqari oʻsha vaqtdagi ilmiy-texnik taraqqiyoti yuqori boʻlgan AQShning Yaponiya va Germaniyaga yordami ham iqtisodiy oʻsishga salmoqli hissa qoʻshgan<ref>{{cite journal|authors=Beckley, M., Horiuchi, Y., & Miller, J.|title=AMERICA'S ROLE IN THE MAKING OF JAPAN'S ECONOMIC MIRACLE|journal=Journal of East Asian Studies|volume=18|issue=1|data=2018|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-east-asian-studies/article/americas-role-in-the-making-of-japans-economic-miracle/9C7CC6A85CE125290BAD2735B09A882A|doi=10.1017/jea.2017.24|pages=1—21}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marshallfoundation.org/wp-content/uploads/2014/05/Marshall_Plan_1947-1997_A_German_View.pdf |sarlavha=Marshall Plan 1947—1997: A German View}}</ref>. [[Germaniya Federativ Respublikasi]]ning 1947—1950-yillardagi oʻrtacha 13,4 foizlik va Yaponiyaning 1965—1969-yillardagi oʻrtacha 12 foizlik oʻsishi aynan Solow modeli orqali izohlanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://econreview.berkeley.edu/the-japanese-economic-miracle/ |sarlavha=The Japanese Economic Miracle, Barceley Economic Review}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html |title=日德战后经济奇迹（Japanese and Germany Postwar Economic Miracle） |last=Liu |first=Haoyuan |website=Finance World}}</ref>. Lekin, kapital bilan taʼminlanganlik darajasi oshgani sari iqtisodiy oʻsish sur’atlari ham pasayib borgan<ref>{{cite journal|last1=Braunthal|first1=Gerard|title=The Death of the German Economic Miracle|journal=Current History|volume=54|issue=321|data=1968|pages=275—280|url=https://www.jstor.org/stable/45311898}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Lost Decade: Lessons From Japan's Real Estate Crisis|url=https://www.investopedia.com/articles/economics/08/japan-1990s-credit-crunch-liquidity-trap.asp|last=Nielsen|first=Barry|website=Investopedia|language=en|access-date=2020-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-12-23|title=「失われた30年」に向かう日本|url=http://www.newsweekjapan.jp/column/ikeda/2010/12/20-3.php|access-date=2020-10-18|website=Newsweek日本版|language=ja}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|title=The End of the German Miracle|journal=Journal of Economic Literature|volume=31|issue=2|data=1993|pages=881—885|url=https://www.jstor.org/stable/2728517}}</ref>. == Iqtisodiy sikllar == [[File:Business cycle.jpg|thumb|right|250px|Iqtisodiy sikllar yuksalishda (Peak) toʻla bandlikka va resurslardan toʻliq foydalanishga erishadi. Inqiroz (Recession) davrida ishlab chiqarish va ish bilan taʼminlanganlik darajasi pasayadi, ammo narxlar pasaymaydi. Turgʻunlik (Trough) davrida ishlab chiqarish minimum hajmgacha pasayadi, ishsizlik esa maksimum darajaga chiqadi. Jonlanish (Recovery) siklida ishlab chiqarish va ishsizlik darajasi normal holatga qayta boshlaydi. Odatda, har yangi sikl davrida oʻtgan safargidan koʻra koʻproq YIMga erishiladi<ref>{{cite journal|author=Cláudia Duarte, José R. Maria, Sharmin Sazedj|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264999319320279|title=Trends and cycles under changing economic conditions|journal=Economic Modelling|date=2020|volume=92|pages=126-146|doi=10.1016/j.econmod.2020.06.011}}</ref>.]] Istalgan iqtisodiy tizimda yalpi talab yoki yalpi taklifdagi oʻzgarishlardan soʻng davriy tebranishlar sodir boʻladi. Bunday tebranishlar, biznes yoki [[iqtisodiy sikl]]lar deyiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=42—43}}. Iqtisodiy sikllar 4 fazadan iborat: jonlanish, yuksalish, inqiroz va turgʻunlik{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=525—527}}. Bunday tebranishlar doimiy emas va ularni oldindan prognoz qilish qiyin. 3—4 yil davom etuvchi iqtisodiy sikllar [[Kitchin sikllari]] deyiladi<ref>{{статья |автор = Kitchin, Joseph. |заглавие = «Cycles and Trends in Economic Factors» |ссылка = https://www.jstor.org/stable/1927031 |язык = en |издание = |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2016-10-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017063451/https://www.jstor.org/stable/1927031 }}</ref>. Davomiylik vaqti 7—11 yilni tashkil etuvchi sikllar [[Juglar sikllari]] hisoblanadi<ref>{{статья |автор = |заглавие = «Des Crises commerciales et leur retour periodique en France, en Angleterre, et aux Etats-Unis» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = fr |издание = Paris: Guillaumin |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref>. Uzoq muddatli sikllarga 15—20 yil davom etuvchi [[Kuznets sikllari]]<ref>{{статья |автор = Kuznets S. |заглавие = «Secular Movements in Production and Prices. Their Nature and their Bearing upon Cyclical Fluctuations» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = en |издание = Boston: Houghton Mifflin |тип = |год = 1930 |том = |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref> va 45—60 yil davom etuvchi [[Kondratev sikllari]]<ref>{{статья | автор = Черепков А. | заглавие = «Теория «Длинных волн» Н. Д. Кондратьева» | ссылка = http://ss.xsp.ru/st/019/index.php | язык = | издание = | тип = | год = | том = | номер = | archivedate = 2009-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090214153254/http://ss.xsp.ru/st/019/index.php }}</ref>kiradi{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=532—533}}. Biznes sikllarning kelib chiqish sababi turlicha boʻlishi mumkin: [[urush]], [[inqilob]], texnologik oʻsish va [[investor]]lar xatti-harakatidan tortib, bir yilda sodir boʻlgan [[magnit boʻronlari]] soni va makroiqtisodiy agentlar harakatining [[ratsionalizm|ratsionallik darajasigacha]]. Lekin, koʻp hollarda tebranishlar yalpi talab va yalpi taklif orasidagi balans yoʻqolishi sababli yuzaga keladi. Biznes sikllar nazariyasi rivojlanishida [[William Nordhaus]]<ref>{{cite journal |last1=William D |first1=Nordhaus |title=The Political Business Cycle |journal=The Review of Economic Studies |date=1975 |volume=42 |issue=2 |pages=169–190 |doi=10.2307/2296528}}</ref>, Robert Lucas Jr.<ref>{{cite journal |last1=Robert E |first1=Lucas |title=An Equilibrium Model of the Business Cycle |journal=Journal of Political Economy |date=1975 |volume=83 |issue=6 |pages=1113–1144 |url=https://www.jstor.org/stable/1830853}}</ref>, [[Finn E. Kydland]]<ref>{{cite journal |last1=Kydland |first1=Finn E |title=Time to Build and Aggregate Fluctuations |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1982-11_50_6/page/1345 |journal=Econometrica |date=1982 |volume=50 |issue=6 |pages=1345–1370 |doi=10.2307/1913386}}</ref>, [[Edward C. Prescott]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf |sarlavha=Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727115032/https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf }}</ref> va Joseph Schumpeter<ref>{{Veb manbasi |url=https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf |sarlavha=BUSINESS CYCLES. A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727120248/https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf }}</ref> kabi olimlar katta hissa qoʻshishgan<ref>{{cite journal |last1=Trotta V. |first1=Matheus |title=Business cycle theories after Keynes: A brief review considering the notions of equilibrium and instability |journal=Structural Change and Economic Dynamics |date=2023 |volume=64|pages=134—143 |doi=10.1016/j.strueco.2022.12.004}}</ref>. Iqtisodiy sikllar oʻz xususiyatlariga koʻra, makroiqtisodiyotning asosiy muammolari boʻlmish inflyatsiya va ishsizlik bilan doimiy bogʻliq hisoblanadi. Davlat iqtisodiyoti oʻz imkoniyatlari choʻqqisiga yetganida, koʻp hollarda bu mamlakatda inflyatsiya koʻrsatkichini keskin oshirib yuboradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/o/overheated_economy.asp#:~:text=What%20Is%20an%20Overheated%20Economy,triggered%20by%20increased%20consumer%20wealth. |sarlavha=What Is an Overheated Economy?}}</ref>. Yuqori inflyatsiya darajasi aholi [[xarid qobiliyati]]ni pasaytiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/Inflation#:~:text=In%20an%20inflationary%20environment%2C%20unevenly,payers%20of%20fixed%20interest%20rates. |sarlavha=Inflation, IMF}}</ref>. Yetarlicha daromad olmayotgan ishlab chiqaruvchilar ishchilarni [[ishdan boʻshatish]]ga majbur boʻladilar va siklli ishsizlik yuzaga keladi<ref>{{Cite book |last=H. |first=Hawkins, Kevin |url=http://worldcat.org/oclc/21972786 |title=Unemployment |date=1987 |publisher=Penguin |isbn=0-14-022763-6 |oclc=21972786}}</ref>. Davlat siyosati mamlakatdagi iqtisodiy fazadan, yaʼni yuksalish yoki turgʻunlikda ekanligiga qarab shakllanadi. Agar iqtisodiyot turgʻunlik sharoitida boʻlsa, davlat ragʻbatlantiruvchi siyosat orqali iqtisodiyotni inqirozdan olib chiqishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/global/topics/coronavirus/impacts-and-responses/WCMS_739048/lang--en/index.htm |sarlavha=Stimulating the economy and employment, International Labour Organization}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/economic-stimulus.asp#:~:text=Policy%20tools%20for%20stimulating%20the,indirectly%20increase%20private%20sector%20spending. |sarlavha=What Is Economic Stimulus?}}</ref>. Iqtisodiyot yuksalish fazasida boʻlsa, davlat inflyatsiya templarini pasaytirish uchun iqtisodiy faollikni cheklovchi siyosat olib boradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/contractionary-policy |sarlavha=What is Contractionary Policy? The economic times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Makin |first1=Tony |title=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |url=https://www.jstor.org/stable/43198994 |journal=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |date=1998 |volume=5 |issue=4 |pages=419—426}}</ref>. == Davlatning makroiqtisodiy siyosati == === Fiskal siyosat === [[Fiskal siyosat|Fiskal siyosat (byudjet-soliq siyosati)]] — iqtisodiyotni barqarorlashtirish maqsadida yalpi xarajatlar va [[soliq stavkasi|soliq stavkalarini]] oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan siyosat<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/fiscal-policy |sarlavha=Fiscal policy, Britannica}}</ref>. Hukumat inqiroz sharoitida mamlakat yalpi xarajatlarni oshirish va soliq stavkalarini pasaytirish orqali stimullovchi iqtisodiy siyosat, oʻsish fazasida esa yalpi xarajatlarni kamaytirish va soliq stavkalarini oshirish orqali cheklovchi iqtisodiy siyosatdan foydalanishi mumkin<ref>{{cite journal|last1=Perotti|first1=Roberto|title=Fiscal Policy in Good Times and Bad|journal=Fiscal Policy in Good Times and Bad|date=|volume=114|issue=4|pages=1399–1436|date=1999|url=https://www.jstor.org/stable/2586967}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipy-fiskalnoy-politiki-gosudarstva |sarlavha=Типы фискальной политики государства}}</ref>. Fiskal siyosat qoʻllanilish usullariga koʻra ikkiga, diskret va avtomatik siyosatlarga boʻlinadi. Diskret siyosat aniq yoʻnaltirilgan siyosat boʻlib, oʻz ichiga davlat xarajatlarini, soliqlar va [[byudjet]] qoldigʻidagi oʻzgarishlarni oladi. Diskret siyosat samarali boʻlsa-da, uni amalga oshirish uchun avvalo [[qonun chiqaruvchi hokimiyat]] roziligi kerak. Bunday qarorlar tezda koʻrib chiqilmasligi sababli, kechikkan holda amalga oshirilgan oʻzgarishlar kutilganidek samarali boʻlmasligi mumkin. Avtomatik fiskal siyosat deganda esa davlat aralashuvisiz ham byudjet parametrlari va soliq stavkasining oʻzgarishi tushuniladi. Masalan, davlat iqtisodiyotda har bir ishsiz uchun nafaqa beradi. Agar inqiroz yuzaga kelsa, ishsizlar koʻpayadi, ularga sarflanuvchi byudjet xarajatlari ham koʻpayadi. Yoki iqtisodiyotda [[bum]] sodir boʻlsa, iqtisodiy agentlar daromadi oshadi va ular avtomatik tarzda koʻproq soliq toʻlay boshlashadi (ayniqsa, mamlakatda progressiv soliq stavkasi amal qilsa){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=153—155}}<ref>{{cite journal|last1=Sharp|first1=Ansel M.|last2=Khan|first2=Mohammad|title=Automatic Fiscal Policy, 1966-1975|journal=Nebraska Journal of Economics and Business|volume=19|issue=3|date=1980|pages=5—20|url=https://www.jstor.org/stable/40472666}}</ref>. Fiskal siyosat kamchiliklarga ham ega. Davlat tomonidan amalga oshirilgan byudjet-soliq siyosati koʻpincha [[byudjet defitsiti]] paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Pul mablagʻlarini keragidan ortiq boʻlishi ham davlat uchun ziyondir<ref>{{cite journal|last1=Palley|first1=Thomas|title=The Case Against Budget Surpluses|journal=Challenge|date=2001|volume=44|issue=6|pages=13—27|url=https://www.jstor.org/stable/40722106}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/b/budget-surplus.asp |sarlavha=What Is a Budget Surplus? What's the Impact, and Pros & Cons? Investopedia}}</ref>. Fiskal siyosatning asosiy muammosi sifatida Crowding out samarasi hisoblanadi. Chunki, davlat oʻz xarajatlarini oshirganida, moliya bozoridagi foiz stavkasi ham oshadi va mamlakatga investitsiyalar hajmi pasayadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/ap-long-run-consequences-of-stabilization-policies/crowding-out/a/crowding-out |sarlavha=Crowding out, Khan Academy}}</ref>. === Monetar siyosat === [[Pul-kredit siyosati|Monetar siyosat (pul-kredit siyosati)]] — Markaziy bank yordamida, pul taklifini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan barqarorlashtiruvchi davlat siyosati{{sfn|Mishkin|2011|pp=6—10}}. Monetar siyosatning bank tizimiga taʼsir qilish muddati fiskal siyosatdan tezroq hisoblanadi. Monetar siyosatda foydalaniladigan asosiy instrumentlar<ref>{{Veb manbasi |url=https://cbu.uz/en/monetary-policy/operations/ |sarlavha=Instruments and main operations of Monetary policy}}</ref><ref>{{cite journal|author=Atkeson, Andrew, Chari, V. V., Kehoe, Patrick J., & Federal Reserve Bank of Minneapolis|date=2007|title=On the Optimal Choice of a Monetary Policy Instrument|journal=Federal Reserve Bank of Minneapolis|issue=394|pages=34|url=https://www.jstor.org/stable/community.28109909?seq=7}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=375—382}}: * [[Majburiy rezerv normasi]]ning oʻzgarishi. Rezerv normalarining pasayishi kredit berishni stimullaydi va aksincha. * Foiz stavkalariga taʼsir orqali. Masalan, AQShdagi [[Federal Funds Rate]] va [[Oʻzbekiston]]dagi asosiy stavka. * [[Ochiq bozordagi operatsiyalar]] va [[repo shartnomasi|repurchase agreement (REPO) shartnomalari]]. Ochiq bozordagi shartnomalar deganda davlat tomonidan qimmatli qogʻozlar bozorida amalga oshirilgan oldi-sotdi shartnomalari tushuniladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_openmarketops.htm |sarlavha=Open market operations}}</ref>. REPO — qimmatli qogʻozlar yoki boshqa aktivlar kafolati ostida Markaziy bank tomonidan tijorat banklariga ajratiladigan kapital<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/r/repurchaseagreement.asp |sarlavha=Repurchase Agreement (Repo): Definition, Examples, and Risks}}</ref>. Stimullovchi pul-kredit siyosati orqali pul massasini oshishi nafaqat aholiga, balki tijorat banklariga ham foydali hisoblanadi. Chunki pul massasi oshgan sharoitda banklar koʻproq kredit berishi mumkin. Lekin, monetar siyosat nafaqat Markaziy bankka, balki tijorat banklari va uy xoʻjaliklariga bogʻliq boʻlgani sababli, natija kutilganidan uzoq muddatda paydo boʻlishi mumkin{{sfn|Mishkin|2011|pp=480—481}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.rba.gov.au/education/resources/explainers/the-transmission-of-monetary-policy.html#:~:text=Some%20estimates%20suggest%20that%20it,time%2C%20and%20economic%20conditions%20vary. |sarlavha=The Transmission of Monetary Policy, Reserve Bank of Australia}}</ref>. === Davlatning inqirozli siyosati === [[File:Federal funds rate history and recessions.png|thumb|right|450px|Foiz stavkasi va inqirozlar (boshqa rangli ustun shaklida). Grafikdan koʻrish mumkinki, deyarli barcha inqirozlardan oldin uzoq vaqt davomida past foiz stavkalari amalda boʻlgan, keyin esa foiz stavkalari keskin oshgan va oqibatda iqtisodiy inqiroz yuzaga kelgan. Davlat inqirozni yumshatish va iqtisodiyotni stimullash uchun yana foiz stavkasini tushirgan.]] Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Buyuk Depressiya, [[dot-com bubble]] (texnologiyalar bozoridagi inqiroz) va jahon iqtisodiy inqirozi shular jumlasidan. Texnologiyalar bozorida economic bubble paydo boʻlishiga investitsion firmalarning qalbaki [[hisobot|moliyaviy hisobotlari]], kompaniyalar va [[OAV]] tomonidan berilgan yolgʻon axborot sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web |title=Ex-WorldCom CEO Ebbers found guilty on all counts - Mar. 15, 2005 |url=https://money.cnn.com/2005/03/15/news/newsmakers/ebbers/ |access-date=2021-06-20 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bhattacharya, Utpal, Neal Galpin, Rina Ray, and Xiaoyun Yu|title=The Role of the Media in the Internet IPO Bubble.|journal=The Journal of Financial and Quantitative Analysis|volume=44|issue=3|pages=657—682|url=https://www.jstor.org/stable/40505941}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ |sarlavha=7 Worst Accounting Scandals in U.S. History |qaralgan sana=2023-08-15 |arxivsana=2023-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230815065113/https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://core.ac.uk/download/pdf/188093822.pdf |sarlavha=After the Ball Is Over: Investor Remedies in the Wake of the Dot-Com Crash and Recent Corporate Scandals}}</ref>. Buyuk Depressiya yuzaga kelishida esa yuqori [[boj tarifi|boj tariflari]], [[Federal Rezerv Tizimi]]ning moliya bozoridagi keng qamrovli spekulyatsiyani vaqtida bartaraf etmaganligi, iqtisodiy faollik past boʻlgan sharoitda foizlarni keskin koʻtarishi va 1930—1931-yillarda yuzaga kelgan [[bank run]] sabab qilib koʻrsatiladi<ref>{{cite journal|last1=Mazumder|first1=Sandeep|last2=Wood|first2=John H.|title=The Cause of the Great Depression: The Decision to Resume the Gold Standard on Prewar Terms|journal=The Independent Review|volume=26|issue=1|date=2021|pages=133—151|url=https://www.jstor.org/stable/48647342#:~:text=Central%20banks%20hesitated%20to%20expand,macroeconomic%20policies%20caused%20the%20Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=parkplace |sarlavha=Monetary Failures of the Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/great-depression |sarlavha=The Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/banking-panics-1930-31 |sarlavha=Banking Panics of 1930—1931}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Great-Depression/Causes-of-the-decline |sarlavha=Causes of the decline}}</ref>. Iqtisodchilar Emi Nakamura va Jón Steinssonning 2018-yildagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlar oqibatlari har doim ham ijobiy natijalarga olib kelmayapti va shu sababli bunday siyosatlar tanqid ostida qolmoqda<ref>{{Cite journal|last1=Nakamura|first1=Emi|last2=Steinsson|first2=Jón|date=2018|title=Identification in Macroeconomics|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=32|issue=3|pages=59–86|doi=10.1257/jep.32.3.59|s2cid=44180952|issn=0895-3309|doi-access=free}}</ref>. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan iqtisodiy qarorlar yetarli darajada samarali emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, odamlar hayotini saqlashda ham kutilganidek yordam bermadi<ref>{{cite journal|author=REDBIRD, BETH, LAUREL HARBRIDGE-YONG, and RACHEL DAVIS MERSEY|title=The Social and Political Impact of the COVID-19 Pandemic: An Introduction|journal=RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences|volume=8|issue=8|date=2022|pages=1—30|url=https://www.jstor.org/stable/48704782}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.voanews.com/a/who-recommends-nations-lift-or-ease-covid-19-related-travel-bans/6405130.html#:~:text=The%20World%20Health%20Organization%20this,stress%20related%20to%20the%20pandemic. |sarlavha=WHO Recommends Nations Lift or Ease COVID-19-Related Travel Bans}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.pwccn.com/en/covid-19/macroeconomic-impact-covid19-policy-suggestions.pdf |sarlavha=Macroeconomic impact of COVID-19 in China and policy suggestions}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_840835.pdf |sarlavha=Macroeconomic policy responses to the COVID-19 crisis in emerging market and developing economies: Current outcomes and evolving challenges}}</ref>. Empirik tadqiqotlarga koʻra, hukumatning foiz stavkasini pasaytirish siyosati koʻp hollarda keyingi inqirozlarga sharoit yaratadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.cnb.cz/en/about_cnb/cnblog/What-are-the-risks-of-a-prolonged-period-of-low-interest-rates/ |sarlavha=What are the risks of a prolonged period of low interest rates?}}</ref>. Iqtisodiy liberalizm gʻoyalariga ega boʻlgan iqtisodchi F.Hayekning fikriga koʻra, Markaziy banklar tomonidan foiz stavkasining tushirilishi nafaqat investitsiyalar hajmini sunʼiy darajada oshiradi, balki notoʻgʻri investitsion siyosatni paydo qiladi. Bunday investitsion siyosat sharoitida uzoq muddatlarga moʻljallangan investitsiyalar hajmi qisqa muddatli investitsiyalarga nisbatan keskin darajada koʻpayib ketadi. Oqibatda iqtisodiyotda muvozanat buziladi va iqtisodiy [[bum]] inqirozga aylanadi<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Lawrence H.|title=Hayek’s Monetary Theory and Policy: A Critical Reconstruction.|journal=Journal of Money, Credit and Banking|volume=33|issue=1|date=1999|pages=109—120|url=https://www.jstor.org/stable/2601142#:~:text=In%20Hayek's%20(1931)%20cycle%20theory,goods%20relative%20to%20consumer%20goods.|doi=10.2307/2601142}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Hayek.html#:~:text=Therefore%2C%20he%20concluded%2C%20artificially%20low,a%20healthy%20and%20necessary%20readjustment. |sarlavha=Friedrich August Hayek}}</ref>. Bu jarayon iqtisodiyotda „Hangover theory“ deb yuritiladi va hozirgacha past foiz stavkalari tufayli yuzaga kelgan inqirozlarni asoslashda ishlatiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mises.org/library/hangover-theory |sarlavha=The Hangover Theory?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/investmenthangover7.pdf?m=1437072878 |sarlavha=Investment Hangover and the Great Recession}}</ref>. == Iqtisodiy oʻsish == Makroiqtisodiy siyosatning yana bir muhim vazifasi bu iqtisodiy oʻsishga erishish hisoblanadi. Nazariy darajada [[xalqaro tengsizlik|daromadlar tengsizligi]], davlatlar orasidagi iqtisodiy oʻsish sur’atlaridagi farq va [[barqaror rivojlanish]] bilan [[iqtisodiy oʻsish nazariyasi|iqtisodiy oʻsish nazariyasi]] shugʻullanadi. Bu masalalarni oʻrganuvchi birinchi tadqiqotlar XVIII asrda, asosiy gʻoyasi [[tugʻilish|tugʻilish koʻrsatkichini]] pasaytirishga qaratilgan [[maltuschilik]] taʼlimotida aks ettirilgan. [[Thomas Robert Malthus]] oʻzining „Nufus qonuni toʻgʻrisida tajriba“ asarida aholi soni juda tez koʻpayib boradi, oziq-ovqat mahsulotlarining oʻsishi esa, ancha orqada qolib ketadi, degan fikrlarni keltirgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=146—149}}. Lekin, Malthus gʻoyasi matematik jihatdan aniq tasdiqlanmaganligi, texnologik progress va inson xulq-atvorini hisobga olmasligi, empirik maʼlumotlardan keskin farq qilganligi<ref>{{Veb manbasi |url=https://quillette.com/2022/09/08/in-defence-of-progress/#:~:text=As%20the%20authors%20show%2C%20Malthusian,percent%3B%20per%20capita%20caloric%20intake |sarlavha=Malthusian Theory Has Always Been False}}</ref> tufayli, koʻplab olimlar tomonidan tanqid qilingan<ref>{{cite journal|journal=Organization & Environment|volume=11 |issue=4|date=1998|pages=451—460|first1=RICHARD J.|last1=WILTGEN |title=MARX’S AND ENGELS’S CONCEPTION OF MALTHUS: The Heritage of a Critique. |url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref><ref>{{cite journal|journal=The Journal of Social Forces|volume=2|issue=2|data=1924|pages=169—177|first1=Howard B.|last1=Woolston |title=The Dynamics of Population: A Criticism of Malthus.|doi=10.2307/3005334|url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref>. 1930-yillarda [[Big push modeli]]ga asoslangan keynschilik gʻoyalari avj oldi. Bu gʻoyaning maqsadi davlat investitsiyalari orqali [[Industrial oʻsish]]ni taʼminlash edi. 1950-yillar oxirlariga kelib, iqtisodiyotda „Solow modeli“ singari neoklassik modellar aktuallashib bordi. Neoklassik modellar faqatgina iqtisodiy muvozanatga erishish va uni taʼminlash masalalarinigina oʻrganar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/n/neoclassical-growth-theory.asp |sarlavha=What Is the Neoclassical Growth Theory, and What Does It Predict?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sfu.ca/~bkrauth/econ808/808_lec1.pdf |sarlavha=Neoclassical growth theory}}</ref>. 1980-yillar soʻnggida tuzilgan modellar iqtisodiy oʻsish sababi sifatida tashqi samaralarni koʻrsatgan. Ammo, bu modellardagi gʻoyalar amalda oʻz tasdigʻini topmadi. 1990-yillar boshlarida esa, [[tadqiqot va texnologik ishlanmalar]] sektorida yuzaga keluvchi monopol foyda hisobiga iqtisodiy oʻsishni taʼminovchi nazariya ishlab chiqildi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=613—617}}. XXI asrda yangi klassik maktab va [[yangi institutsionalizm]] maktabi iqtisodiy oʻsishga bogʻliq turli modellarni ishlab chiqishdi; [[yagona oʻsish nazariyasi]]ga asoslangan model vujudga keldi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=781—792}}. Iqtisodiy oʻsish omillari{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=166—170}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/economic-growth/Demand-and-supply |sarlavha=The analysis of growth, Britannica}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=208—210}}{{sfn|Mamatov|2021|pp=10—14}}: * Mehnat (iqtisodiyotda ishlangan umumiy soatlar soni); * [[Inson kapitali]]; * Ashyoviy kapital miqdori; * Texnologik progress; * Erkin savdo; * Mamlakatdagi erkinlik darajasi<ref>{{cite journal |journal=Journal of Institutional and Theoretical Economics |year=1999 |volume=155 |issue=4 |pages=643—663|first1=James D., |last1=Gwartney |title=Economic Freedom and the Environment for Economic Growth |url=https://www.jstor.org/stable/40752161}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Introduction to Modern Economic Growth|date=2009|url=http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8436/1/29%20.%20Daron_Acemoglu.pdf|publisher= Princeton University Press||language=en| pages=990}} * {{cite book |last1=Asqarova|first1=M. T.|last2=Zaxidov|first2=Gʻ.E.|last3=Djumayev|first3=Z. A.|title=Makroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=TDIU| pages=290}} * {{cite book |last1=Greenlaw |first1=Steven A. |last2=Taylor|first2=Timothy|title=Principles of Macroeconomics |date=2018 |publisher=Rice University |url=https://d3bxy9euw4e147.cloudfront.net/oscms-prodcms/media/documents/PrinciplesofMacroeconomics-LR.pdf|isbn=1-947172-30-1|pages=600||language=en|edition=2}} * {{cite book |last1=Keynes|first1=John Maynard |title=The general theory of employment, interest and money |date=1936 |url=https://ia801508.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.50092/2015.50092.The-General-Theory-Of-Employment-Interest-And-Money.pdf|publisher=Macmillan and Сo.|language=en|pages=403}} * {{cite book |last1=Mamatov|first1=M.A.|title=Iqtisodiy o'sish|date=2021|url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/07/30/NamDU-ARM-12182-Iqtisodiy_osish.pdf|publisher=Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi|pages=384}} * {{cite book |last1=Marshall|first1=Alfred|title=Principles of Economics|date=1920 |url=https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/Marshall,%20Principles%20of%20Economics.pdf|publisher= London: Macmillan and Co.| pages=627||language=en|edition=8}} * {{cite book |last1=Mishkin|first1=Frederic S.|title=The economics of money, banking, and financial markets|date=2011 |publisher=Pearson Canada|url=http://bibliotheque.pssfp.net/livres/THE_ECONOMICS_OF_MONEYS_BAMKING_AND_FINANCIAL_MARKETS.pdf|isbn=978-0-321-58471-7|pages=748||language=en|edition=4}} * {{cite book |last1=Shodmonov |first1=Sh. Sh.|last2=Xodiyev |first2=B. Y.|title=Iqtisodiyot nazariyasi (Darslik) |date=2017 |publisher=Barkamol fayz media |pages=784}} * {{cite book |title=Iqtisodiy ta'limotlar tarixi |year=2019 |last1=Tashmatov|first1=Sh.H.|last2=Asatullayev|first2=X.S.|last3=Allaberganov|first1=Z.G.|publisher=IQTISOD-MOLIYA |pages=352}} * {{cite book |last1=Матвеева|first1=Т. Ю|title=Введение в макроэкономику |date=2007 |publisher=Издательский дом ГУ-ВШЭ|url=https://vse-ychebniki.ru/makroekonomika/matveeva-t-yu-vvedenie-v-makroekonomiku/|isbn=978-5-7598-0543-4|pages=511|language=ru|edition=5}} {{OʻzME}} {{bu yaxshi maqola}} [[Turkum:Makroiqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]] ewfbv0v6ln1m2pujixoaggcj8j5d0iv 5997730 5997727 2026-04-17T07:46:46Z Young Economist7 75200 /* Avstriya maktabi */ 5997730 wikitext text/x-wiki [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|230px|Zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi<nowiki/> [[John Maynard Keynes]]]] '''Makroiqtisodiyot''' ({{lang-el|μακρός}} — „uzun“, „katta“, ''οἶκος'' — „uy“ va ''νόμος'' — „qonun“) — iqtisodiy [[hodisa]]lar va ularning [[harakat]]ini bir [[tizim]] deb oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning [[boʻlim]]i. Mamlakatning iqtisodiy holati va [[rivojlanish]]ini ifodalovchi umumlashgan [[Iqtisodiy koʻrsatkich|koʻrsatkich]]lar tizimi — [[milliy boylik]], [[yalpi ichki mahsulot]], [[yalpi milliy mahsulot]], [[sof milliy mahsulot]], [[milliy daromad]], [[aholi daromadlari]], [[davlat]] va [[Xususiy kapital|xususiy]] [[investitsiya]]lar [[yigʻindi]]si, muomaladagi jami [[pul]] miqdori va shu kabi jami [[xoʻjalik]] boʻyicha jamlanma, umumlashtiruvchi koʻrsatkichlar makroiqtisodiyot oʻrganadigan [[obyekt]]lar hisoblanadi. Oʻz ichiga hududiy, [[xalq xoʻjaligi|milliy]] va [[xalqaro iqtisodiyot]]larni qamrab. Makroiqtisodiyot [[mikroiqtisodiyot]] bilan birgalikda [[iqtisodiyot]] [[fan]]idagi 2 eng muhim boʻlimlarni tashkil etadi. Mikroiqtisodiy darajada hal etib boʻlmaydigan [[muammo]]lar makroiqtisodiyotda koʻrib chiqiladi. Makroiqtisodiy taʼlimotlar rivojlanishida 10 dan ortiq maktab tashkil topgan. Ular paydo boʻlgan davlati va asoschilarining gʻoyalariga koʻra farq qiladi. Makroiqtisodiyot [[termin]]i birinchi marta [[Ragnar Frisch]] tomonidan [[1934|1934-yil]], [[14-avgust|14-avgustda]] qoʻllangan. „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida keltirilgan [[gʻoya]]lari uchun zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi [[John Maynard Keynes]] hisoblanadi. Makroiqtisodiy holatlarni tahlil etishda va optimal makroiqtisodiy siyosatni belgilashda [[makroiqtisodiy model]]dan foydalaniladi. Makroiqtisodiy model oʻzgaruvchilarning bir-biriga bogʻliqlik darajasi, [[inqiroz]]dan chiqish usullariga koʻra farq qiladi. [[Neoklassik iqtisodiy nazariya|Neoklassik nazariya]] va [[neokeynschilik|neokeynschilik taʼlimoti]]ga asoslangan makroiqtisodiy modellar asosan [[iqtisodiy oʻsish]]ga erishish usullarini tasvirlab beradi. Makroiqtisodiy modellarga [[AD-AS modeli]], [[IS/LM modeli|IS-LM modeli]] va [[Solow modeli]] misol boʻla oladi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solishda [[fiskal siyosat|fiskal]] va [[Pul-kredit siyosati|monetar siyosat]]dan foydalanadi. Fiskal siyosatda davlatning [[byudjet]] parametrlari va [[soliq stavkasi|soliq stavkalari]] koʻrib chiqilsa, monetar siyosatda [[pul massasi]] koʻrsatkichlari oʻzgartiriladi. Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar [[Government failure|davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari]] yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Iqtisodchilar [[Emi Nakamura]] va [[Jón Steinsson]]ning [[2018-yil]]dagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlarning natijalari har doim ham ijobiy emas va shu sababli, bunday siyosatlar [[tanqid]] ostida qolmoqda. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan makroiqtisodiy qarorlar yetarli darajada [[samaradorlik|samarali]] emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, kishilar [[sogʻliqni saqlash|hayotini saqlashda]] ham kutilganidek yordam bermadi. == Makroiqtisodiyotning asosiy muammolari == [[Mikroiqtisodiyot|Mikroiqtisodiy]] darajada oʻz yechimini topmagan muammolar makroiqtisodiy darajada koʻrib chiqiladi<ref>{{cite journal|last1=Kluegel|first1=James R.|title=Macro-Economic Problems, Beliefs about the Poor and Attitudes toward Welfare Spending|journal=Social Problems|date=1987|volume=34|issue=1|page=82—99|url=https://www.jstor.org/stable/800731|doi=10.2307/800731 |issn=0037-7791 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/macroeconomics/macroeconomic-issues/ |sarlavha=Macroeconomic Issues}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=8—9}}: * [[Iqtisodiy oʻsish]], [[iqtisodiy sikl|iqtisodiy sikllar]]. Iqtisodiy oʻsish nima? Iqtisodiy oʻsish sur’atlarini qanday aniqlash mumkin? Iqtisodiy oʻsishga qanday [[omil]]lar taʼsir koʻrsatadi? Davlat farovonligida iqtisodiy oʻsishning oʻrni qanday?<ref>{{Veb manbasi |url=https://ourworldindata.org/what-is-economic-growth |sarlavha=What is economic growth? And why is it so important?}}</ref> * [[Ishsizlik]]. Qaysi toifadagi aholi ishsiz hisoblanadi? Ishsizlik iqtisodiyotga qanday taʼsir koʻrsatadi? Ishsizlikni qanday qilib yoʻqotish mumkin? Ishsizlik turlarini qanday aniqlash mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/unemployment |sarlavha=Unemployment, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2018/630274/EPRS_BRI(2018)630274_EN.pdf |sarlavha=The fight against unemployment, European Parliament}}</ref> * [[Inflyatsiya|Narxlarning umumiy darajasi]]. Narxlarning umumiy darajasi deganda nima nazarda tutiladi? Narxlardagi oʻzgarish iqtisodiy muvozanatga qanday taʼsir koʻrsatadi? Inflyatsiya nima? Inflyatsiya qanday holatda iqtisodiyotga foydali boʻlishi mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofcanada.ca/2020/08/understanding-inflation/ |sarlavha=Understanding inflation, Bank of Canada}}</ref>{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=210—214}} * [[Pul muomalasi]], [[Bank foiz stavkasi|Foiz stavkasi]]. Makroiqtisodiyotda pulning roli qanday? Foiz stavkasi nimalarga taʼsir koʻrsatadi va uni tashkil etuvchi omillar qaysilar?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=164—168}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=350—353}} * [[Savdo balansi]]. Nega davlatlar oʻzaro savdo bilan shugʻullanishadi? Sof eksport mamlakat [[valyuta kursi]]ga qanday taʼsir koʻrsatadi?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=262—263}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=240—244}} == Makroiqtisodiy taʼlimotlar tarixi == Makroiqtisodiyot [[fan]] sifatida [[1930-lar|1930-yillarda]] vujudga kelgan. Lekin, bu vaqtga qadar turli [[olim]]lar tomonidan [[iqtisodiyot]]ning ishlash mexanizmi boʻyicha nazariyalar, [[davlat]]ning iqtisodiy [[siyosat]]i toʻgʻrisida turli xil gʻoyalar allaqachon paydo boʻlgan edi. Bu nazariyalarning maqsad va usullari bir-biridan farq qilganligi tufayli, har biri oʻz makroiqtisodiy taʼlimotiga ega 10 dan ortiq maktablar vujudga keldi<ref>{{cite book |last1=Mankiw |first1=N Gregory |title=Macroeconomics |url=https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank |url-access=limited |date=2010 |publisher=Worth Publishers |location=New York |isbn=978-1-4292-1887-0 |page=[https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank/page/n53 15] |edition=7th }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/70392/1/342376438.pdf |sarlavha=Laidler, David (2001) : The role of the history of economic thought in modern macroeconomics, Research Report, No. 2001-6, The University of Western Ontario, Department of Economics, London (Ontario)}}</ref>. === Dastlabki makroiqtisodiy taʼlimotlar === ==== Merkantilizmdan marksizmgacha ==== [[File:Karl Marx 001.jpg|thumb|left|140px|[[Karl Marx]]]] [[File:Claude Lefebvre - Portrait of Jean-Baptiste Colbert - WGA12628.jpg|thumb|right|140px|[[Jean-Baptiste Colbert]]]] [[XV asr]]da tarixdagi dastlabki [[iqtisodiy taʼlimotlar maktabi]], [[merkantilizm]] vujudga kelgan. [[Antoine Montchrestien de Watteville]], [[William Stafford]], [[Thomas Mun]] va [[Jean-Baptiste Colbert]] bu maktab rivojlanishiga hissa qoʻshgan olimlar hisoblanishadi. Merkantilizm maktabining maqsadi davlat aralashuvi orqali [[pul]] bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish va [[toʻlov balansi]]ni qoʻllab-quvvatlash hisoblangan ([[eksport]]ni oshirish va [[import]]ni cheklash orqali)<ref>{{Maqola|muallif=LaHaye L.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/Mercantilism.html|sarlavha=„Mercantilism“|noshir=Library Fund, Inc}}</ref>. [[XVIII asr]] oʻrtalarida [[fiziokratizm|fiziokratlar]] maktabi tashkil topdi ([[François Quesnay]], [[Anne Robert Jacques Turgot]], [[Victor Riqueti, marquis de Mirabeau]] va [[Pierre-Paul Le Mercier de La Rivière]]). Fiziokratlar keltirgan gʻoyalarda [[qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligining]] ahamiyati yuqori edi. Fiziokratizm taʼlimotiga koʻra, yer yagona ishlab chiqarish omili hisoblangan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=112}}. [[Tableau économique]] nomli [[iqtisodiy model]]da fiziokrat François Quesnay [[jamiyat]]ni [[dehqon]]lar, [[hunarmand]]lar va [[mulkdor]]larga boʻlish orqali „sof mahsulot“ paydo boʻlish sabablarini keltirib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/biography/Francois-Quesnay#ref81630 |sarlavha=Tableau économique, Britannica}}</ref>. [[XIX asr]]da [[Karl Marx]] va [[Friedrich Engels]] boshchiligida [[marksizm]] va [[marksistik siyosiy iqtisodiyot]] vujudga kelgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Marxism | sarlavha=Marxism, Britannica}}</ref>. Marx fikriga koʻra, aynan oʻz [[foyda]]sini maksimallashtirishga intiluvchi [[firma]]lar iqtisodiyotdagi inqirozlarga sababchi boʻladi. Yaʼni, ular [[xarajatlar]]ni kamaytirish uchun [[ishchi]]larning [[ish haqi]]dan iqtisod qila boshlaydilar, bu esa firmalarning asosiy [[isteʼmolchi]]lari boʻlgan [[ishchilar|ishchilar sinfining]] [[xarid qobiliyati]] pasayishiga olib keladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marxists.org/history/etol/newspape/socialistvoice/marx19.html#:~:text=Marxist%20Theory%20of%20Crises&text=For%20Marx%2C%20capitalist%20crises%20are,share%20of%20the%20available%20profits. |sarlavha=Marxist Theory of Crises}}</ref>. Marksizm taʼlimoti orqali makroiqtisodiyotda [[qoʻshilgan qiymat]], ishlab chiqarish munosabatlari, oddiy va kengaytirilgan [[takror ishlab chiqarish]] tushunchalari paydo boʻldi<ref>{{Maqola|muallif=Huato J.|havola=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/|sarlavha=„Theories of Surplus-Value“|noshir=Progress Publishers}}</ref><ref>{{Maqola|muallif=Munro J.|havola=http://www.economics.utoronto.ca/munro5/MARXECON.pdf|sarlavha=„Some Basic Principles of Marxian Economics“}}</ref>. ==== Klassik maktab ==== Oʻzini oʻzi tartibga soluvchi [[iqtisodiy tizim]] tarafdorlari [[Klassik siyosiy iqtisod maktablari|klassik makroiqtisodiyot maktabi]]ning aʼzolari hisoblanishadi. Klassik makroiqtisodiyot taʼlimoti [[XVII asr]]da paydo boʻlgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=99—100}}. Maktab asoschilaridan biri [[William Petty]]ning fikricha, boylikning manbai yer va mehnat hisoblanadi. „Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir“ iborasi W.Pettyga tegishlidir<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.tcd.ie/Economics/assets/pdf/SER/2007/Mark_McGovern.pdf |sarlavha=WILLIAM PETTY: AN UNLIKELY INFLUENCE ON KARL MARx}}</ref>{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=10}}. XVIII asr oxirlarida klassik iqtisodiyot nazariyasi rivojlanishining 2-bosqichi boshlangan. [[Adam Smith]] oʻzining „An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations“ asaridagi fikriga koʻra, [[talab va taklif]] asosida shakllanadigan erkin narxlar asosida bozor oʻzini oʻzi boshqarishi mumkin ([[koʻrinmas qoʻl|bozorning koʻrinmas qoʻli nazariyasi]])<ref>{{Cite journal |last=Grampp |first=William D. |author-link=William D. Grampp |date=June 2000 |title=What Did Smith Mean by the Invisible Hand? |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/262125 |journal=[[Journal of Political Economy]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=108 |issue=3}}</ref>. Keyinchalik, [[laissez-faire]] nazariyasiga asosan doimiy barqaror iqtisodiyot haqida [[gipoteza]] paydo boʻldi. Gipotezaga koʻra, barcha bozorlarda [[mukammal raqobat]] mavjud, narxlarning doimiy oʻzgarishi talab va taklif holatiga bogʻliq va bozor hech qanday aralashuvsiz ham muvozanatga kela oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/basic-economics-concepts-macro/market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium/a/lesson-summary-market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium#:~:text=MARKETS%3A%20Equilibrium%20is%20achieved%20at,supply%20and%20demand%20curves%20intersect. |sarlavha=Market equilibrium}}</ref>. XIX asrda [[David Ricardo]] oʻzining [[nisbiy ustunlik nazariyasi]]ga asoslanib, istalgan davlatlar oʻrtasida tashkil etilgan [[xalqaro savdo|tashqi iqtisodiy faoliyat]] ikki davlatga ham foydali boʻlishini isbotlab berdi<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|title=BLS Information |date=February 28, 2008|work=Glossary|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics Division of Information Services |access-date=2009-05-05}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/comparative-advantage |sarlavha=Comparative advantage, Britannica}}</ref>. Yana bir iqtisodchi olim [[Sey Jan Batist|Jean-Baptiste Say]] fikriga koʻra, [[yalpi talab]] va [[yalpi taklif]] oʻrtasida tengsizlik vujudga kelishi mumkin emas, chunki yalpi taklifni oʻzi yalpi talabni vujudga keltiradi. Keyinchalik bu fikr [[Say qonuni]] boʻlib fanga kirdi<ref>{{cite book | last = Say | first = Jean-Baptiste | author-link = Jean-Baptiste Say | title = A Treatise on Political Economy | publisher = Grigg & Elliott | edition = sixth American | year = 1834 |page = 138 | location = Philadelphia | url = https://archive.org/details/atreatiseonpoli00saygoog }}</ref>. Klassik maktab vakillari oʻrganuvchi asosiy muammo resurslar taqchilligi hisoblangan. Shuningdek, ular iqtisodiy davrni qisqa va uzoq muddatlarga ajratishmas edi. Klassik maktab modeli [[Buyuk depressiya]] va [[Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida deyarli ishlamadi, chunki iqtisodiyot shunday ogʻir ahvolda edi-ki, bozor muvozanatga kela olmas edi<ref>{{cite book |last1=Frank |first1=Robert H. |title=Principles of Macroeconomics |last2=Bernanke |first2=Ben S. |publisher=McGraw-Hill/Irwin |year=2007 |isbn=978-0-07-319397-7 |edition=3rd |location=Boston |page=98}}</ref>. ==== Avstriya maktabi ==== [[File:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|left|120px|[[Friedrich Hayek]]]] XIX asr soʻnggida [[Avstriya maktabi]] tashkil topgan<ref>{{cite journal |last1=Kirzner |first1=I.M.|title=Austrian School of Economics|journal=The New Palgrave Dictionary of Economics|date=1987|pages=1–10|doi=10.1057/978-1-349-95121-5_301-1}}</ref>. Maktab taʼlimoti [[marjinalizm]] gʻoyasi va inson [[xulq|xulq-atvori]] boʻyicha tadqiqotlarga asoslanar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html |sarlavha=Econlib. Austrian School of Economics}}</ref>. Marjinalizmga doir dastlabki dastlabki fikrlar 1871-yilda avstriyalik iqtisodchi [[Carl Menger]] tomonidan yozilgan „Grundsätze der Volkswirtschaftslehre“ kitobida uchraydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/articles/economics/09/austrian-school-of-economics.asp |sarlavha=Austrian School of Economics: Founders, Key Ideas, and Insights}}</ref>. Bu maktab taʼlimotiga koʻra, inson xarakterining qiyinlik darajasi va bozor holatlarining doimiy oʻzgarib turishi sababli, iqtisodiyotda [[modellashtirish|matematik modellashtirish]]ni amalga oshirish imkonsiz<ref>{{cite journal |last1=Moreno-Casas |first1=Vicente |title=The Austrian School and Mathematics: Reconsidering Methods in Light of Complexity Economics |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |date=2023 |volume=25 |issue=4 |pages=147–175 |doi=10.35297/qjae.010142}}</ref>. Shu sababli, iqtisodiy siyosatda erkin iqtisodiyot (laissez-faire) va [[iqtisodiy liberalizm]] tamoyillari asosiy hisoblanadi. Avstriya maktabining izdoshlari bozor ishtirokchilari ([[iqtisodiy agent]]lar) tomonidan tuzilgan shartnomalar erkinligini himoya qilish va bitimlarga aralashmaslik (ayniqsa, davlat tomonidan) tarafdorlari boʻlishgan<ref>{{cite book|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf| last1=Menger|first1=Carl| title=Principles of Economics|translator-first1=James|translator-last1=Dingwall|translator-first2=Bert F.|translator-last2=Hoselitz|year=2007|orig-date=1871|publisher=Ludwig von Mises Institute|location=Auburn, AL}}</ref><ref>{{cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first=Joseph|last=Heath|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, „Purposeful Action and Animal Reaction“. Referenced 2011-11-23</ref>. Maktabning taniqli aʼzolari Carl Menger, [[Byombaverk Eygen|Eugen von Böhm-Bawerk]], [[Ludwig von Mises]], [[Henry Hazlitt]], [[Murray Rothbard]] va [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel laureati]] [[Friedrich Hayek]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Austrian-school-of-economics |sarlavha=Austrian school of economics, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cdn.mises.org/The%20Great%20Austrian%20Economists_2.pdf |sarlavha=15 Great austrian economists}}</ref>. ==== Neoklassik maktab ==== [[File:Supply-and-demand.svg|thumb|right|300px|Talab va taklif chizigʻi. Bu model „Marshall xochi“ yoki „Marshall qaychisi“ deb ham yuritiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academia.edu/6065076/Marshallian_Cross_Diagrams_and_Their_Uses_before_Alfred_Marshall_The_Origins_of_Supply_and_Demand_Geometry |sarlavha=Marshallian Cross Diagrams and Their Uses before Alfred Marshall: The Origins of Supply and Demand Geometry}}</ref>.]] Neoklassik maktab bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning aralashuvini cheklash gʻoyasini ilgari surgan. Maktab asoschisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]]ning iqtisodiy gʻoyalari quyidagicha edi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=11}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://ideas.repec.org/p/lmu/muenar/11055.html |sarlavha=Schlicht, Ekkehart, 1992. "Marshall, Keynes, and Macroeconomics," Munich Reprints in Economics 11055, University of Munich, Department of Economics.}}</ref>: * Monopoliyalarning vujudga kelishi jamiyat farovonligiga putur yetkazadi{{sfn|Marshall|1920|pp=275—285}}. * [[Chekli naflilik]] va [[chekli xarajat]] qisqa muddatli oraliqda bozordagi [[tovar]]lar [[narx|baho]]sini belgilovchi omillar hisoblanadi{{sfn|Marshall|1920|pp=212—221}}. * Iqtisodiyotdagi hodisalar [[qisqa va uzoq muddatli oraliq]]da sodir boʻladi. Makroiqtisodiyotda uzoq muddatli davrda barcha oʻzgaruvchilar xususan, ish haqi, narxlar darajasi va iqtisodiy agentlar oʻzgaruvchan deb olinsa, qisqa muddatli davrda bu koʻrsatkichlarning biri yoki bir qanchasi oʻzgarishga ulgurmaydi<ref>Paul A. Samuelson and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., Glossary of Terms, „Long run“ and „Short run.“</ref><ref>{{cite journal|last1=Kee|first1=Robert C|title=Evaluating The Economics Of Short- And Long-Run Production-Related Decisions|journal=Journal of Managerial Issues|volume=13|issue=2|data=2001|pages=139—158|url=https://www.jstor.org/stable/40604341}}</ref>. Uzoq muddatli oraliqda davlat oʻzining potensial ishlab chiqarish maksimumi va tabiiy ishsizlik darajasiga yetadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://psu.pb.unizin.org/introductiontomacroeconomics/chapter/the-neoclassical-school/#:~:text=The%20neoclassical%20perspective%20on%20macroeconomics,its%20natural%20rate%20of%20unemployment |sarlavha=The Neoclassical School}}</ref>. Bu maktab vakillaridan [[Léon Walras]] umumiy iqtisodiy muvozanatlik modelini ishlab chiqishga, [[Joseph Schumpeter]] esa iqtisodiy tizimlar oʻzgarishning ichki kuchlarini koʻrsatib berishga harakat qilgan. Amerikalik iqtisodchi-matematik [[E. Roy Weintraub]] taʼkidlashicha, neoklassik iqtisodiyot quyidagi qoidalarga asoslanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc1/NeoclassicalEconomics.html |sarlavha=Neoclassical Economics}}</ref>: * Iqtisodiy agentlar ratsional qaror qabul qilishadi. * Isteʼmolchilar [[naflilik]]ni, firmalar foydani maksimallashtirishga intilishadi. * Iqtisodiy agentlar toʻliq va aktual [[axborot]]ga asosan mustaqil qarorlar qabul qilishadi. Alfred Marshall taklif etgan nazariya nafaqat marjinalistlarning [[naflilik nazariyasi]]ni, balki klassiklarning [[qiymatning mehnat nazariyasi|mehnat nazariyasini]] ham oʻz ichiga olardi{{sfn|Marshall|1920|pp=480—486}}. Yaʼni, talab va taklif egri chiziqlari berilganida talab oʻrniga chekli naflilik (marginal utility) va taklif rolida chekli xarajat (marginal cost) olinadi{{sfn|Marshall|1920|p=61—65}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/utility-economics |sarlavha=Utility and value, Britannica}}</ref>. Marshall fikriga koʻra, faqat talab yoki faqat taklifning oʻzigina narxni belgilamaydi: „Talab va taklif qogʻozni qirquvchi qaychining 2 uchiga oʻxshaydi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.coursesidekick.com/economics/study-guides/economics2e-demo/putting-it-together-supply-and-demand#:~:text=In%201890%2C%20the%20famous%20economist,supply%20scissors%20are%20always%20involved. |sarlavha=Putting It Together: Supply and Demand}}</ref>{{sfn|Marshall|1920|p=203}}. === Keynschilik inqilobi === John Maynard Keynes 1936-yilda [[keynschilik]] maktabiga asos soldi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm#:~:text=Keynesian%20economics%20gets%20its%20name,Money%2C%20was%20published%20in%201936. |title=John Maynard Keynes, IMF }}</ref>. Bu vaqtga kelib, Buyuk Depressiya taʼsirida sodir boʻlgan jamiyatdagi yoʻqotishlar sababli, oʻzini oʻzi tartibga soluvchi klassik iqtisodiyot mavqeiga putur yetdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.thecollector.com/economic-effects-of-the-great-depression/ |sarlavha=We’re All Keynesians Now: The Economic Effects of the Great Depression}}</ref>. Keynes [[Birinchi jahon urushi]] va 1929—1933 yillardagi Buyuk Depressiya tajribasidan kelib chiqib, klassik maktab taʼlimotlarini inkor qiluvchi xulosalarga keldi. Birinchidan, u bozorda faqat mukammal raqobat boʻlmasligini isbotlab berdi. Ikkinchidan, Keynes fikriga koʻra koʻra qisqa muddatli oraliqda narxlar talab va taklifdan qatʼiy nazar oʻzgarmay turishi mumkin. Keynschilik taʼlimotiga koʻra, iqtisodiyot har doim ham barqaror boʻlmaydi va shunday holatlarda davlat baʼzi muammolarni hal qilish uchun iqtisodiyotga aralashishi talab etiladi. Shu gʻoyasi sababli, Keynes [[aralash iqtisodiyot]] tarafdori hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/pdf/jahan_keynes.pdf |sarlavha=What Is Keynesian Economics? IMF}}</ref>. Keynschilik maktabining mashhur vakillari [[William Phillips]], [[Ben Bernanke]] va [[James Tobin]] hisoblanishadi<ref>{{cite web|url=http://homepage.newschool.edu/het//|title=The Neoclassical-Keynesian Synthesis|work=The History of Economic Thought Website|publisher=The New School|access-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020605064049/http://homepage.newschool.edu/het/|archive-date=June 5, 2002}}</ref>. Tez orada keynschilik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlovchilar koʻpaydi. XX asr ikkinchi yarmida „keynschilikni zamonaviy iqtisodiy tahlil talablariga moslashtirish“ va boshqa neoklassik gʻoyalar bilan bogʻliqlikni topish maqsadida [[neokeynschilik|neokeynschilik maktabi]] tashkil topdi<ref>{{cite journal|last1=Mankiw|first1=N. Gregory|title=The Macroeconomist as Scientist and Engineer|journal=[[The Journal of Economic Perspectives]]|data=2006|volume=20|issue=4|page=36}}</ref>. Neokeynschilik taʼlimotiga koʻra, kapitalistik iqtisodiyot yangi sharoitda iqtisodiy muvozanatni stixiyali tartibga solish mexanizmini yoʻqotadi va uni davlat tomonidan doimiy va bevosita tartibga solish zarurati yuzaga keladi. Shu sababli, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning asosiy muammolari ham oʻzgarib, inqirozga qarshi tartibga solishning bandlik nazariyasidan iqtisodiy oʻsish nazariyasiga katta eʼtibor berilgan<ref>{{cite journal|last1=Gruchy|first1=Allan G.|title=Neo Institutionalism, Neo-Marxism, and Neo-Keynesianism: An Evaluation.|journal=[[Journal of Economic Issues]]|data=1984|volume=18|issue=2|page=547—556|url=https://www.jstor.org/stable/4225449}}</ref>. === XX asrning ikkinchi yarmi === ==== Monetarizm ==== [[File:Milton Friedman 1976.jpg|thumb|150px|left|[[Milton Friedman]]]] XX asrning 60-yillarida [[monetarizm]] maktabi tashkil topgan. Maktab taʼlimotiga koʻra, pul taklifi iqtisodiyot rivojlanishida asosiy omil hisoblanadi. Monetar qoidaga koʻra, agar pul taklifi doimiy tezlikda oʻzgarib tursa, iqtisodiy har doim barqaror boʻladi va barcha resurslardan toʻliq foydalanadi. Shuningdek, monetarizm maktabi vakillari uchun qisqa muddatli oraliqdan koʻra uzoq muddatli oraliq ahamiyatliroq. [[Irving Fisher]] tomonidan tuzilgan [[almashinuv tenglamasi]] (<math>M\cdot V = P\cdot Q</math>) aynan pul tezligini aniqlash va optimallashtirishda asos boʻldi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=256}}. Bu yerda, <math>M</math> — pul massasi, <math>V</math> — [[pul aylanish tezligi]], <math>P</math> — narxlar darajasi, <math>Q</math> — ishlab chiqarish hajmi. Amaliyotda 2 tomon teng kelishi har doim ham kuzatilmaydi. Shu sababli, agar mamlakatda muomaladagi pul massasi tovarlar sonidan koʻp boʻlsa, mamlakatda inflyatsiya, ishlab chiqarish hajmi pul massasidan koʻp boʻlsa, mamlakatda [[Deflyasiya (iqtisodiyot)|deflyatsiya]] mavjud deb olinadi<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|title=The Fed – What is inflation and how does the Federal Reserve evaluate changes in the rate of inflation?|website=Board of Governors of the Federal Reserve System|date=September 9, 2016|access-date=November 3, 2021|archive-date=July 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717231718/https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/m/monetaristtheory.asp |sarlavha=Monetarist Theory: Economic Theory of Money Supply}}</ref>. Monetaristlar va keynschilik maktabi oʻrtasida samarali siyosat boʻyicha doimiy bahs ketadi. Keynschilar fikricha, pulga boʻlgan talab va muvozanatdagi foiz stavkasi orasida [[korrelyatsiya|kuchli bogʻlanish]] mavjud. Shu sababli, pul taklifini oshirish yalpi ishlab chiqarish hajmini oshirishda past samarali vosita hisoblanadi. Monetaristlar fikricha esa, pulga boʻlgan talabning foiz stavkaga nisbatan taʼsiri past va shu sababli, monetar siyosat fiskal siyosatdan samaraliroq<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12855.htm |sarlavha=What is the difference between monetary policy and fiscal policy, and how are they related?}}</ref>. Fiskal siyosatni amalga oshirish uchun davlat koʻpincha oʻz xarajatlarini oshirishga majbur boʻladi. Bu uchun davlatga mablagʻ kerak: qarz mablagʻlariga talab oshishi mamlakatda foiz stavkasi oʻsishiga olib keladi. Baland foiz stavkasi mamlakat iqtisodiyotiga xususiy investitsiyalar hajmini pasaytiradi va shu sababli yalpi taklif oʻsish jarayoni sekinlashadi. Bu samara „Xususiy investitsiyalarni siqib chiqarish samarasi“ ([[Crowding out (economics)|Crowding out effect]]) deb nomlanadi<ref>[[Olivier Jean Blanchard]] (2008). "crowding out, " ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000452&edition=current&q= Abstract.]</ref><ref>Roger W. Spencer & William P. Yohe, 1970. "The 'Crowding Outʼ of Private Expenditures by Fiscal Policy Actions, " Federal Reserve Bank of St. Louis ''Review'', October, pp.[http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf 12-24] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110602014112/http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf |date=2011-06-02 }}</ref>. Shu sababli, monetaristlar uchun fiskal siyosat samarasiz hisoblanadi. [[Milton Friedman]] va [[Edmund Phelps]] monetarizm maktabining namoyandalari hisoblanishadi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=254—255}}. ==== Yangi klassik makroiqtisodiyot ==== [[Yangi klassik makroiqtisodiyot]] maktabi [[1970-lar|1970-yillar]]da paydo boʻlgan. Maktab asoschisi [[Robert Lucas Jr.]] tomonidan yaratilgan „Ratsional kutilmalar“ nazariyasi oʻz davridagi iqtisodiy qarashlarni oʻzgartirib yubordi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/topic/theory-of-rational-expectations |sarlavha=Theory of rational expectations, Britannica}}</ref>. Maktabning yana bir taniqli vakillaridan biri [[Thomas J. Sargent]] hisoblanadi. Aynan Sargent [[giperinflyatsiya]] vaqtida [[Fillips egri chizigʻi]], [[daromadlilik egri chizigʻi]] va [[pul bozori]] modellaridagi ratsional kutilmalar holatini tushuntirib bergan edi<ref>{{cite journal |last1=Sargent |first1=Thomas J. |last2=Wallace |first2=Neil |title=Rational Expectations and the Theory of Economic Policy |journal=Journal of Monetary Economics |volume=2 |issue=2 |pages=169–83 |year=1976 |url=http://www.policonomics.com/wp-content/uploads/Rational-Expectations-and-the-Theory-of-Economic-Policy.pdf |doi=10.1016/0304-3932(76)90032-5 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = A note on maximum likelihood estimation of the rational expectations model of the term structure | journal = Journal of Monetary Economics | volume = 5 | pages = 133–35 | year = 1979 | doi = 10.1016/0304-3932(79)90029-1| url = http://minneapolisfed.org/research/sr/sr26.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = The Demand for Money during Hyperinflations under Rational Expectations: I | url = https://archive.org/details/sim_international-economic-review_1977-02_18_1/page/59 | journal = International Economic Review | volume = 18 | issue = 1 | pages = 59–82 | year = 1977 | doi = 10.2307/2525769| jstor = 2525769 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | last2 = Fand | first2 = D. | last3 = Goldfeld | first3 = S. | title = Rational Expectations, the Real Rate of Interest, and the Natural Rate of Unemployment | url = https://archive.org/details/sim_brookings-papers-on-economic-activity_1973_2/page/429 | journal = Brookings Papers on Economic Activity | volume = 1973 | issue = 2 | pages = 429–80 | year = 1973 | doi = 10.2307/2534097| jstor = 2534097 }}</ref>. „Yangi klassiklar“ning gʻoyalari [[axborot asimmetriyasi]] va makroiqtisodiy agentlar chiqargan qarorlarning ratsionallik darajasiga asoslanadi. Shu sababli, ushbu maktab vakillari fikriga koʻra, barcha iqtisodiy agentlar ixtiyorlarida ideal axborot boʻlganida shu axborotdan ratsional foydalana olsalar, iqtisodiyot barqaror rivojlanadi. Shuningdek, yangi klassik maktab vakillari fikriga koʻra, [[odam]] bir xatoni ikki marta takrorlamaydi va iqtisodiy sharoitlarga tez moslasha oladi. Natijada, davlat avval sodir boʻlgan makroiqtisodiy siyosatni qayta amalga oshirgan paytda, barcha agentlar kelajakdagi holatni prognozlay olishadi<ref>Chapter 1. Snowdon, Brian and Vane, Howard R., (2005). ''Modern Macroeconomics: Its Origin, Development and Current State''. Edward Elgar Publishing, {{ISBN|1-84542-208-2}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|url=https://www.jstor.org/stable/2006559|title=The New Classical Macroeconomics and Stabilization Policy|journal=The American Economic Review|volume=80|issue=2|data=1990|pages=143–147}}</ref>. ==== XX asr oxiri: yangi keynschilik ==== [[Yangi keynschilik]] yangi gʻoyalar asosida shakllangan keynschilik taʼlimoti hisoblanadi. U [[1991-yil]]da [[Greg Mankiw]], [[David Romer]], [[Olivier Blanchard]] va [[Stanley Fischer]] kabi iqtisodchilar mehnatlari natijasida tashkil topgan. Shu yilning oʻzidayoq Mankiw va David Romer tahriri ostida „New Keynesian Economics“ kitobi chop ettirildi<ref>{{книга |автор = Mankiw G., Romer D. |часть = Imperfect competition and sticky prices, Coordination Failures and Real Rigidities |заглавие = New Keynesian Economics |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = |издательство = MIT Press |год = 1991 |том = 1, 2 |страницы = |страниц = |серия = |isbn = 0-262-63133-4, 0-262-63133-2 |тираж = }}</ref>. Yangi keynschilik va asosiy keynschilik orasidagi farq katta emas: bu yoʻnalishda ham narxlar qisqa muddatli oraliqda pasaymaydi, „laissez-faire“ nazariyasi tanqidlari davom etaveradi. Lekin, neokeynschilik oʻz nazariyalarini ifoda etishda axborot asimmetriyasidan foydalanishadi<ref>{{cite journal|last1=Dymski|first1=Gary A.|title=Keynesian Uncertainty and Asymmetric Information: Complementary or Contradictory?|journal=Journal of Post Keynesian Economics|volume=16|issue=1|date=1993|pages=49—54|url=https://www.jstor.org/stable/4538374}}</ref>. ==== Supply-side economics ==== [[File:Laffer Curve.png|thumb|200px|right|"<nowiki/>[[Laffer egri chizigʻi|Laffer egri chizigʻi"]] — soliq stavkasi va byudjet tushumlari orasidagi bogʻliqlikni koʻrsatuvchi funksiya. Unga koʻra soliq stavkalarini oshirilishi maʼlum vaqtgacha byudjet daromadlarini oshiradi. Ammo, keyinchalik juda baland soliq stavkalari byudjet tushumlari pasayishiga sababchi boʻladi]] [[Supply-side economics]] yoki „taklif iqtisodiyoti“ni{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=278}} tashkil qilish fikri 1970-yillarning ikkinchi yarmida ilgari surilgan edi<ref>{{Maqola|muallif=Robert D. Atkinson.|havola=https://archive.org/details/supplysidefollie0000atki|sarlavha=„Supply-side Follies: Why Conservative Economics Fails, Liberal Economics Falters, and Innovation Economics Is the Answer“|noshir=Lanham: Rowman & Littlefield|yil=2006}}</ref>. Termin birinchi marta [[AQSh prezidenti]] [[Richard Nixon]]ning sobiq maslahatchisi [[Herbert Stein]] tomonidan [[1976-yil]]da foydalanilgan<ref>{{Maqola|muallif=Reynholds A.|havola=http://www.creators.com/opinion/alan-reynolds/what-supply-side-economics-means.html|sarlavha=„What Supply-Side Economics Means“|noshir=Creators Syndicate Inc|yil=2007}}</ref>. [[Arthur Laffer]] oʻzining soliqlarga bogʻliq modeli va [[Robert Mundell]] „Xalqaro kapital harakati“dagi izlanishlari orqali maktab rivojlanishiga katta hissa qoʻshishgan. Bu maktab vakillarini „Supply-siders“ deb ham atashadi<ref>{{Maqola|muallif=Gwartney J. D.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/SupplySideEconomics.html|sarlavha=„Supply-Side Economics“|noshir=The Concise Encyclopedia of Economics and Liberty|yil=2004}}</ref>. Maktab tarafdorlari fikriga koʻra, tovarlar [[ishlab chiqarish]] va xizmat koʻrsatish sohasida aholi uchun zarur boʻlgan barcha shart-sharoitlar yaratib berilishi kerak. Shu sababli, ishchi kuchi va kapital taklifini stimullash iqtisodiyot rivojlanishida muhim omil hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/s/supply-sidetheory.asp#:~:text=Supply%2Dside%20economics%20holds%20that,deregulation%20help%20foster%20increased%20production. |sarlavha=Supply-Side Theory: Definition and Comparison to Demand-Side}}</ref>. Shuningdek, davlat soliq stavkalarini pasaytirishi kerak, chunki qoʻshimcha soliqlar firma xarajatlari oshishiga va yalpi taklif hajmi pasayishiga olib keladi. Oqibatda, bu oʻzgarishlar xarajatlar inflyatsiyasi, hatto [[Stagflyasiya|stagflyatsiya]] paydo boʻlishiga sababchi boʻlishi mumkin<ref>{{cite journal |last1=Olson |first1=Mancur |url=https://www.jstor.org/stable/1802319|title=Stagflation and the Political Economy of the Decline in Productivity |journal=The American Economic Review |date=1982 |volume=72 |issue=2 |pages=143–148}}</ref>. === XXI asr boshlanishi: jahon moliyaviy inqirozi === [[File:FCIC - Housing Bubbles in Multiple Countries 2002-2008.png|thumb|upright=1.15|left|Inqirozga sabab boʻlgan uy narxlari indeksining keskin oʻzgarishi]] [[Jahon iqtisodiy inqirozi]] ({{lang-en|Great Recession}}) — [[2008-yil]]da boshlangan [[Jahon xoʻjaligi|jahon iqtisodiyoti]]ning inqirozdagi holati. Iqtisodiy inqiroz sababchisi [[2007-yil]] [[AQSh]]da boshlangan [[2007—2008-yillardagi moliyaviy inqiroz|moliyaviy inqiroz]] hisoblanadi<ref name=Holt>{{cite web|last=Holt|first=Jeff|title=A Summary of the Primary Causes of the Housing Bubble and the Resulting Credit Crisis: A Non-Technical Paper|url=http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|work=2009, 8, 1, 120-129|publisher=The Journal of Business Inquiry|access-date=February 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017015959/http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|archive-date=October 17, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. AQShdagi [[bank]]larning [[risk]]li [[kredit siyosati]], [[reyting agentliklari|reyting beruvchi agentliklar]]ning [[obligatsiya]]larni yetarli darajada oʻrganmaganliklari va aholining past moliyaviy savodxonlik darajasi uy bozoridagi inqirozga sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web|title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis|url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/|access-date=August 5, 2021|website=Knowledge@Wharton|language=en}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk| last=Williams|first=Mark| publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date= 2010| isbn=978-0-07-163829-6 |page=213}}</ref>. Inqirozni oldindan koʻra bilgan investor [[Michael Burry]] va [[The Wall Street Journal]] [[jurnalist]]i [[Michael Lewis]] fikricha, inqiroz nafaqat ipoteka obligatsiyalari bozoridagi spekulyatsiya sababli, balki moliya bozoridagi banklar, reyting agentliklari va investitsion fondlarning noqonuniy xatti-harakatlari natijasida sodir boʻlgan<ref>{{cite news |last=Burry |first=Michael J. |title=I Saw the Crisis Coming. Why Didn't the Fed? |newspaper=[[The New York Times]] |date=April 3, 2010 |url=https://www.nytimes.com/2010/04/04/opinion/04burry.html}}</ref><ref>{{cite book |author-link=Michael Lewis |first=Michael |last=Lewis |year=2010 |title=The Big Short: Inside the Doomsday Machine|pages=320|isbn=0-393-07223-1|url=https://themodern.farm/studies/The_Big_Short__Inside_the_Doom.pdf|publisher=W. W. Norton & Company}}</ref>. Inqiroz dunyo iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi. [[2009-yil]]da jahon YIM Ikkinchi jahon urushidan beri birinchi marta manfiy oʻsishni koʻrsatdi<ref>{{Cite web |url=http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |title=Обвал планеты. МВФ ухудшил прогноз мирового развития |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102819/http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |deadlink=no }}</ref>. Xalqaro savdo rekord darajada qisqarganiga qaramay, 2011-yilda avvalgi hajmiga qaytdi<ref>{{Cite web |url=http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |title=Объем мировой торговли достиг докризисного уровня — Росбалт |access-date=2015-10-18 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151409/http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |deadlink=no }}</ref>. Ammo, faqatgina 2014-yilda inqirozgacha boʻlgan oʻsish sur’atlariga erishdi<ref>{{Cite web |url=https://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |title=Замедление торговли |access-date=2015-10-18 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623070522/http://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |deadlink=no }}</ref>. [[Yevropa]] davlatlari va AQSh iqtisodiyotidagi pasayish 2009-yilning ikkinchi kvartalida yakunlandi, ammo [[2011-yil]]da Yevropa davlatlarida inqirozning ikkinchi toʻlqini boshlandi va [[2013-yil]]gacha davom etdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3410123&nt=&p=1&sec=0 |sarlavha=Экономика ЕС: рецессия длиной в пятилетку — Главные новости — Финмаркет}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ua-reporter.com/novosti/147497 |title=Экономика крупнейших стран ЕС вышла из рецессии: еврозона возобновила рост {{!}} Ujgorod — okno v Yevropu — ua-reporter.com |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308202221/http://ua-reporter.com/novosti/147497 |deadlink=no }}</ref>. Ishsizlik xalqaro miqyos boʻyicha rekord darajaga yetib, 200 mln. odamni tashkil etdi<ref>{{Cite web |url=http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |title=Безработица: рекорд за всю историю наблюдений {{!}} KM.RU |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100445/http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |title=ООН прогнозирует рекордный уровень безработицы в 2013 году — zn.ua |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713190210/http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |deadlink=no }}</ref>. Inqirozdan chiqishda AQSh iqtisodiyotni stimullashga va banklarni qutqarishga harakat qildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Emergency-Economic-Stabilization-Act-of-2008 |sarlavha=Emergency Economic Stabilization Act of 2008, Britannica}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Davidoff|first1=Steven M.|last2=Zaring|first2=David|title=REGULATION BY DEAL: THE GOVERNMENT’S RESPONSE TO THE FINANCIAL CRISIS|journal=Administrative Law Review|volume=63|issue=3|data=2009|url=https://www.jstor.org/stable/40712060|pages=463–541}}</ref>. Aholiga [[kredit]] taqdim etish uchun ajratilgan kapital, banklarning muammoli aktivlarini sotib olish va ogʻir ahvoldagi moliya institutlarining sotib olinishini taʼminlash uchun jami 498 [[milliard]] [[dollar]] sarflandi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/heres-how-much-2008-bailouts-really-cost |sarlavha=Here’s how much the 2008 bailouts really cost}}</ref>. Yevropa davlatlarining xuddi shunday iqtisodiy siyosati uchun esa 1,6 [[trillion]] [[yevro]] sarflandi<ref>{{cite news|url=https://blogs.thomsonreuters.com/answerson/eu-bank-bailout-trillion-euros-allocated-graphic/|publisher=Thomson Reuters |title=EU bank bailout breakdown – how 1.6 trillion euros were allocated}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/europe/fighting-the-financial-crisis-stocks-surge-as-eu-nations-unveil-bailout-packages-a-583739.html|title=Fighting the Financial Crisis: Stocks Surge As EU Nations Unveil Bailout Packages - DER SPIEGEL - International|first=DER|last=SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=13 October 2008 }}</ref><ref name="obr.uk">{{Cite web |date=October 2021 |title=Office for Budget Responsibility: Economic and fiscal outlook – October 2021 |url=https://obr.uk//docs/dlm_uploads/CCS1021486854-001_OBR-EFO-October-2021_CS_Web-Accessible_v2.pdf |website=[[Office for Budget Responsibility]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/16/ubs-creditsuisse|newspaper=The Guardian|title=Switzerland unveils bank bail-out plan}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302085910/http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|url-status=dead|archive-date=2009-03-02|publisher=NTMA|title=Bank Guarantee Scheme}}</ref>. == Zamonaviy makroiqtisodiyot nazariyasi == === Tahlil === [[File:Circulation in macroeconomics.svg|thumb|right|300px|Iqtisodiyotdagi doiraviy aylanishi modeli. Bu yerda, workforce market — iqtisodiy resurslar (ishchi kuchi) bozori, household — uy xoʻjaliklari, corporation — firmalar, commodity market — tovar va xizmatlar bozori, financial market — moliya bozori, foreign — xorijiy sektor va government — davlat<ref>{{Cite book| publisher = Cengage Learning| isbn = 978-1-285-45354-5| last1 = Gwartney| first1 = James D.| last2 = Stroup| first2 = Richard L.| last3 = Sobel| first3 = Russell S.| last4 = Macpherson| first4 = David A.| title = Macroeconomics: Private and Public Choice| date = 2014| pages = 173–175}}</ref>.]] Makroiqtisodiyot [[ijtimoiy fan]] hisoblanadi. Shu sababli, iqtisodiy hodisalarning sodir boʻlish vaqtini aniq aytib boʻlmaydi; makroiqtisodiy agentlar xatti-harakatlarini kuzatish va shunga koʻra taxminiy [[prognoz]] qilish mumkin. Tahlil jarayonida iqtisodiy modellar iqtisodiyotni oʻrganishni ancha osonlashtiradi va asosiy iqtisodiy oʻzgarishlar sabablarini izohlab beradi. Shunday boʻlsa-da, koʻpgina iqtisodiy modellar jiddiy kamchiliklarga ega va muhim omillarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = David Begg, Rudiger Dornbusch, Stanley Fischer |часть = 19. Introduction to Macroeconomics |заглавие = Economics |оригинал = |ссылка = http://mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg |ответственный = |издание = 8 |место = |издательство = The McGraw Hill Companies |год = 2005 |том = |страницы = 335 |страниц = 674 |серия = |isbn = 978-007710775-8 |тираж = |archivedate = 2010-05-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100516195718/http://www.mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg/ }}</ref>. Iqtisodiyot [[grafik]]lar, [[jadval]]lar, [[sxema]]lar va matematik [[Funksiya (matematika)|funksiya]]lar yordamida tahlil etiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=10—11}}. Barcha makroiqtisodiy parametrlar maʼlum bir vaqt oraligʻida yoki aynan bir paytda koʻrib chiqilishi mumkin deb olinadi. Makroiqtisodiyotdagi barcha oʻzgaruvchilar 2 guruhga boʻlinadi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=12—13}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomika-krugooborot-produkta-rashodov-i-dohodov |sarlavha=Макроэкономика. Кругооборот продукта, расходов и доходов}}</ref>: * Oqimlar. Bu maʼlum bir vaqt oraligʻi (yil) ichida koʻrib chiqiluvchi oʻzgaruvchilar hisoblanadi. Oqimlarga [[investitsiya]]lar, davlat [[byudjet]]i holati, [[eksport]], [[import]] va yalpi ichki mahsulotni kiritish mumkin{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|p=15}}. * Zaxiralar. Joriy holatdagi maʼlumotlarni oʻrganuvchi koʻrsatkichlar hisoblanadi. Boylik hajmi, ishsizlar soni va [[davlat qarzi]] zaxiralarga misol boʻla oladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=31—32}}. Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar tahlili pozitiv va normativ tahlillarga boʻlinadi. Pozitiv tahlil iqtisodiyot holatini aniqlaydi, tushuntiradi va prognozlar uchun asos hisoblanadi. Normativ tahlil esa qanday iqtisodiy oʻzgarishlar amalga oshirish kerakligini koʻrsatadi<ref>[[Paul A. Samuelson]] and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, „Normative vs. positive economics.“</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp#:~:text=Normative%20economics%20focuses%20on%20the%20value%20of%20economic%20fairness%2C%20or,is%20based%20on%20value%20judgments. |sarlavha=Positive vs. Normative Economics}}</ref>. Makroiqtisodiy tadqiqotlar „ceteris paribus“ (boshqa oʻzgarmas sharoitlarda) holatida amalga oshiriladi. Yaʼni, bir oʻzgaruvchi oʻrganilib chiqilayotganida, boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas deb olinadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ceteris-paribus |sarlavha=Cambridge Dictionary, ceteris paribus}}</ref>. === Iqtisodiyot tuzilishi === Istalgan iqtisodiyot bozor va iqtisodiy agentlardan tashkil topgan. Nazariy jihatdan, iqtisodiyot tarkibida toʻrtta makroiqtisodiy agent va uch xil bozor mavjud. Iqtisodiyotning barcha qismlarida daromad va xarajatlar mavjuddir{{sfn|Матвеева|2007|p=27}}. ==== Makroiqtisodiy bozorlar ==== ; Ishlab chiqarish omillari bozori Iqtisodiy resurslar (yoki ishlab chiqarish omillari) tarkibiga [[yer]], [[mehnat]], [[kapital]] va tadbirkorlik qobiliyati kiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/factors-production.asp |sarlavha=4 Factors of Production}}</ref>. ; Tovar va xizmatlar bozori Aynan shu bozorda yalpi talab va yalpi taklif shakllanadi. Tovarlarga boʻlgan talab barcha makroiqtisodiy agentlar tomonidan taqdim etiladi, taklif esa tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari boʻlgan firmalar tomonidan yaratiladi. Bu bozorda real qiymat ayirboshlanganligi sababli uni „real bozor“ deb ham atashadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/real-economy/#:~:text=The%20real%20economy%20refers%20to,purely%20represented%20in%20real%20terms. |sarlavha=What is the real economy?}}</ref>. ; Moliya bozori [[Moliya bozori]] — oldi-sotdi obyekti pul yoki pulga tenglashtirilgan qimmatli qogʻoz bilan bogʻliq boʻlgan bozor. Moliya bozorining oʻzi ham ikki asosiy bozordan iborat. Birinchi bozor bu pul bozori boʻlib, u yerda pulga boʻlgan talab va taklif muvozanati shakllanadi, hamda pul massasi uchun optimal foiz stavkasi miqdori oʻrganiladi. Ikkinchi bozor [[fond bozori]] hisoblanib, u yerda [[aksiya]] va [[obligatsiya]] singari qimmatli qogʻozlar sotuvi amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/financial-market.asp |sarlavha=Finance market}}</ref>. === Makroiqtisodiy agentlar === Makroiqtisodiyot fanida 4 xil iqtisodiy agentlar oʻrganiladi<ref>{{cite book |author-link=Joseph E. Stiglitz |first=Joseph E. |last=Stiglitz |year=1987 |chapter=Principal and Agent |title=The New Palgrave: A Dictionary of Economics |volume=3 |pages=966–971 |title-link=New Palgrave: A Dictionary of Economics }}</ref>: * ''[[Xonadon xoʻjaligi|Uy xoʻjaliklari]]'' — iqtisodiy resurslar egasi, tovar va xizmatlarning asosiy isteʼmolchilari{{sfn|Матвеева|2007|p=16}}. Firmalarga ishchi kuchini sotishgani uchun, daromad tarzida [[ish haqi]] olishadi. Uy xoʻjaliklari davlatga soliq toʻlashadi va javob tariqasida [[nafaqa]], [[pensiya]] va [[stipendiya]] koʻrinishida [[transfert|transfert toʻlovlarini]] olishadi<ref>{{cite book |last = O'Sullivan |first = Arthur |author-link = Arthur O' Sullivan |author2 = Steven M. Sheffrin |title = Economics: Principles in action |publisher = Prentice-Hall |year = 2003 |location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 |page = 29 |url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |isbn = 978-0-13-063085-8 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |archive-date = 2016-12-20 |chapterurl = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |access-date = 2023-08-02 }}</ref>. * ''[[Firma]]lar'' — maqsadi foydani maksimallashtirish boʻlgan, tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari<ref> {{cite book | last1 = Pride | first1 = William M. | last2 = Hughes | first2 = Robert J. | last3 = Kapoor | first3 = Jack R. | year = 1985 | chapter = 4: Choosing a form of business ownership | title = Business | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | series = CengageNOW Series | edition = 10 | location = Mason, Ohio | publisher = Cengage Learning | publication-date = 2009 | page = 116 | isbn = 9780324829556 | access-date = 20 Apr 2019 }}</ref>. Moliya bozorida asosan [[debitor]] sifatida ishtirok etishadi. Firma xarajatlari investitsion toʻlovlar, soliqlar va ish haqidan tashkil topadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/expense.asp |sarlavha=Expenses of company}}</ref>. Uy xoʻjaliklari va firmalar iqtisodiyotning xususiy sektorini tashkil etadi. * ''Davlat'' — jamiyatning iqtisodiy neʼmatlarini ishlab chiqaruvchi iqtisodiy agent. [[Milliy daromad]]ni qayta taqsimlash, iqtisodiy agentlar va bozorlar faoliyatini nazorat qilish davlatning asosiy vazifalari hisoblanadi. Asosiy daromad manbai soliqlar, xarajatlari esa uy xoʻjaliklariga transfert toʻlovlari va firmalarga subsidiyalar hisoblanadi. Kerak boʻlganida tovarlar bozoridan xaridlar amalga oshiradi. Davlat moliya bozori bilan doimiy oldi-sotdi operatsiyalariga ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uttyler.edu/ceefl/files/reading1-hs.pdf |sarlavha=What are the economic functions of government?}}</ref>. Xususiy sektor va davlat yopiq iqtisodiyotni tashkil etadi<ref>{{Cite web|title=International Economics Glossary: C |url=http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html#ClosedEconomy%7CDeardorff%27s |website=www-personal.umich.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212072813/http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html |archivedate=December 12, 2007 |url-status=dead}}</ref>. * ''Xorijiy sektor'' — kapital, tovar va xizmatlarning xalqaro savdosini oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofgreece.gr/en/statistics/external-sector#:~:text=The%20external%20sector%20of%20a,the%20rest%20of%20the%20world. |sarlavha=External sector, Bank of Greece}}</ref>. === Makroiqtisodiyotdagi asosiy koʻrsatkichlar === Makroiqtisodiy nazariyada quyidagi asosiy parametrlar oʻrganiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=29—30}}: * ''Isteʼmol xarajatlari'' (C) — uy xoʻjaliklarining tovar va xizmatlarga qilgan xarajatlari. * ''Uy xoʻjaliklari [[jamg'armalar]]i'' (S) — uy xoʻjaliklarining bankda turgan pul mablagʻlari. * ''Investitsiyalar'' (I) — ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish maqsadida firmalar tomonidan sotib olingan kapital. * ''Davlat tomonidan sotib olingan tovar va xizmatlar'' (G) — davlat investitsiyalari, davlat xizmatchilariga toʻlovlar va transfert toʻlovlari. * ''Sof soliqlar'' (T) — soliq va transfert toʻlovlari orasidagi farq. * ''Sof eksport'' (Xn) — eksport va import orasidagi farq. * ''Yalpi ishlab chiqarish hajmi'' (Y). '''<math>Y = C + I + G + Xn = C + S + T</math>''' — ochiq iqtisodiyot uchun yalpi ishlab chiqarish formulasi. Yopiq iqtisodiyot sharoitida sof eksport, xususiy sektor uchun yalpi ishlab chiqarishda esa G hajmi hisobga olinmaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomicheskaya-model-otkrytoy-ekonomiki |sarlavha=Макроэкономическая модель открытой экономики}}</ref>{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=710—712}}. === Milliy hisoblar tizimi === Makroiqtisodiyotdagi asosiy parametrlar yigʻindisi tovarlar, daromadlar va xarajatlarning doiraviy aylanish modelini tashkil etadi. Doiraviy aylanish modeli 1920-yillar oxirida amerikalik iqtisodchilar tomonidan yaratilgan [[milliy hisoblar tizimi]] (MHT) shakllanishi uchun asos hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://foreignpolicy.com/2011/01/03/gdp-a-brief-history/#:~:text=1937%3A%20Simon%20Kuznets%2C%20an%20economist,government%20in%20a%20single%20measure%2C |sarlavha=Simon Kuznets, GDP}}</ref>. MHT oʻz ichiga quyidagi parametrlarni oladi: [[yalpi ichki mahsulot]] (YIM), [[yalpi milliy mahsulot]] (YMM), [[milliy daromad]] (MD), [[sof milliy mahsulot]] (SMM), [[sof ichki mahsulot]] (SIM), [[shaxsiy daromad]] (ShD), [[shaxsiy tasarrufidagi daromad]] (ShTD), isteʼmol (C), jamgʻarish (S){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=20—21}}{{sfn|Матвеева|2007|pp=52—53}}. Milliy hisoblar tizimining koʻrsatkichlari nafaqat mamlakatdagi yalpi daromadlar va ishlab chiqarish hajmini hisoblash, balki mamlakat aholisining hayot uchun muhim boʻlgan tovarlar bilan taʼminlanganlik darajasini aniqlash uchun ham qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/gross-domestic-product-GDP#:~:text=GDP%20is%20important%20because%20it,the%20economy%20is%20doing%20well. |sarlavha=All about GDP, IMF}}</ref>. Bu uchun [[Yalpi ichki mahsulot kishi boshiga (nominal)|kishi boshiga YIM]], MD hajmi va [[narx indeksi|isteʼmol narxlari indeksi]] (INI) oʻrganiladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=70—74}}. Lekin, bunday oʻrtacha olingan koʻrsatkichlar kamchiliklarga ega va ular „kishi boshiga taqsimlangan daromad“ kabi muhim koʻrsatkichlarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = |часть = |заглавие = Макроекономіка |оригинал = |ссылка = |ответственный = Гл. ред. В. Д. Базилевич |издание = 2 |место = К. |издательство = Знання |год = 2005 |том = |страницы = 113 |страниц = 851 |серия = Класичний університетський підручник |isbn = 966-346-030-X |тираж = }}</ref>. == Makroiqtisodiy modellar == [[Makroiqtisodiy model]] — butun iqtisodiyotni va uning eng muhim tarmoqlari, sektorlari, sohalari rivojlanishini matematik shaklda aks ettiruvchi iqtisodiy-matematik model. Iqtisodiy model koʻpincha matematik strukturaga ega boʻlib, murakkab jarayonlarni soddalashtirishda qoʻllanadi. Modellar tuzilishiga koʻra bir yoki bir nechta oʻzgaruvchilarga ega boʻlishi mumkin<ref>{{cite web |url= https://www.piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/need-different-classes-macroeconomic-models |title= The need for different classes of macroeconomic models |last= Blanchard |first= Olivier |date= January 12, 2017 |website= Peterson Institute for International Economics |publisher= |access-date= February 22, 2022}}</ref>. === AD-AS modeli === [[File:Aggregate supply + demand graph.png|thumb|right|320px|AD-AS modeli, inqirozdagi iqtisodiyot. Davlat tomonidan amalga oshirilgan stimullar sababli, yalpi talab oʻngga surildi va bu surilish narxlar darajasini (Price level) ozgina, YIMni (Y) esa sezilarli darajada oshirdi. Modelda LRAS (Long-run aggregate supply) potensial YIMga teng deb olinadi.]] [[AD-AS modeli]] (Aggregate Demand — Aggregate Supply model — yalpi talab va yalpi taklif modeli) — qisqa va uzoq muddatli oraliqda, narxlar oʻzgarishi sharoitida makroiqtisodiy muvozanatni tasvirlab beruvchi model. Ushbu model iqtisodiyotda yalpi talab va yalpi taklifning oʻzgarish holatlari, ularning umumiy narxlar darajasi va yalpi ishlab chiqarish hajmiga (real YIM) taʼsirini koʻrsatib beradi. AD-AS modeli makroiqtisodiyotdagi turli hodisalarni, xususan iqtisodiy sikllar fazalarini, oʻzgarmas ish haqi modeli va stagflyatsiyani tasvirlash uchun qoʻllanishi mumkin{{sfn|Keynes|1936|pp=230—233}}<ref>{{cite journal|last1=Shimer|first1=Robert|title=The Consequences of Rigid Wages in Search Models|journal=Journal of the European Economic Association|url=https://www.jstor.org/stable/40004920|volume=2|issue2/3|data=2004|pages=469–479}}</ref>. Birinchi marta John Maynard Keynesning „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida tasvirlangan{{sfn|Keynes|1936|pp=23—26}}. Model Keynes tomonidan inqirozdagi mamlakatlar iqtisodiyotini qayta tiklash maqsadida ishlab chiqilgan. Inqirozdagi davlatlar iqtisodiyotining muvozanatga kelish muddati juda uzoqligi sababli, Keynes davlat ishtiroki orqali yalpi talabni stimullashni qoʻllab quvvatlagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://blogs.worldbank.org/impactevaluations/how-long-long-run |sarlavha=How long is the long run? World Bank}}</ref>. Keynes fikriga koʻra, qisqa muddatli oraliqda narxlar oʻzgarmay qoladi. Yaʼni, ishsizlik toʻliq boʻlmagan sharoitda ishchilar oylik oshirilishini soʻrashmaydi. Ishlab chiqaruvchilar ham isteʼmolchilarning xarid qobiliyatlari yuqori boʻlmaganligi uchun narxni oshirmaydilar. Lekin, uzoq muddatli oraliqda ishsizlik qisqaradi va aholining xarid qobiliyati oshadi. Davlat aralashuvi bilan qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklif (Short-run aggregate supply) potensial YIMga (Y*) aylanadi{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=200—217}}. ==== Modelga taʼsir etuvchi omillar ==== Yalpi talab (AD) oʻsishiga sabab boʻluvchi omillar{{sfn|Keynes|1936|pp=91—93}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/031815/what-factors-cause-shifts-aggregate-demand.asp |sarlavha=What Factors Cause Shifts in Aggregate Demand?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/macroeconomics/aggregate-supply-demand-topic/macro-changes-in-the-ad-as-model-in-the-short-run/a/shifts-in-aggregate-demand-cnx |sarlavha=Shifts in aggregate demand, Khan Academy}}</ref>: * Xaridorlarning real daromadlaridagi oʻsish (ish haqi, transfert toʻlovlarining oʻsishi va aholi toʻlaydigan soliqlarning pasayishi); * Investitsion xarajatlarni amalga oshirish uchun stimullar (imtiyozli kreditlar berish va investorlarning huquqini taʼminlash); * Davlat xaridlari hajmining oshishi; * Jamiyat va [[tadbirkor]]larning kutilmalari. Mamlakat iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi jamgʻarishdan koʻra koʻproq sarflashga undaydi{{sfn|Keynes|1936|pp=148—149}}. Qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (SRAS) oʻsishiga taʼsir etuvchi omillar<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/short-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-short-run-aggregate-supply |sarlavha=Short-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref>: * Ishlab chiqarishda foydalaniladigan resurslar koʻpayishi va ulardan foydalanish samaradorligining ortishi; * Ishlab chiqarish resurslari narxining pasayishi; * Ishlab chiqaruvchilarga soliq yukini kamaytirish, ularga subsidiyalar berish. Uzoq muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (LRAS, potensial YIM) oʻsish sabablari{{sfn|Keynes|1936|pp=178—183}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/long-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-long-run-aggregate-supply |sarlavha=Long-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/long-run-aggregate-supply-lras/#:~:text=Some%20factors%20influence%20the%20LRAS,shifts%20towards%20the%20right%20side. |sarlavha=Long-Run Aggregate Supply (LRAS) Definition}}</ref>: * Mamlakatda aholi sonining koʻpayishi; * Iqtisodiyotda ishlangan soatlarning ortishi; * Texnologiyalarning mukammallashuvi; * [[Mehnat unumdorligi]]dagi oʻsish. === IS-LM modeli === [[File:Islm.svg|thumb|200px|IS egri chizigʻining oʻngga surilishi yuqori foiz stavkasi (i) va real YIM hajmini (Y) oshishiga olib keladi]] Tovar va [[pul bozori]]da umumiy muvozanatga erishish va makroiqtisodiy siyosat tadbirlarining bu ikki bozorga taʼsirini umumlashtirib tadqiq qilish [[IS-LM modeli]] yordamida bajariladi. Model 2 egri chiziq — <math>IS</math> (investments-savings) va <math>LM</math> (liquidity-money)dan tashkil topgan. IS investitsiyalar-jamgʻarmalardagi holatni, LM esa pul bozoridagi muvozanatni tasvirlaydi. Model iqtisodiy sikllar tahlili uchun qoʻllanadi va qisqa muddatli oraliqdagi model hisoblanadi. Model 1937-yilda iqtisodchi [[John Hicks]] tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=J. R. |year=1937 |title=Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation |journal=[[Econometrica]] |volume=5 |issue=2 |pages=147–159 |jstor= 1907242|doi=10.2307/1907242}}</ref> va keyinchalik [[Alvin Hansen]] tomonidan mukammallashtirilgan<ref>{{cite book |last=Hansen |first=A. H. |year=1953 |title=A Guide to Keynes |url=https://archive.org/details/guidetokeynes0000hans |url-access=registration |location=New York |publisher=McGraw Hill |isbn=9780070260467 }}</ref>. Model yopiq iqtisodiyotni tasvirlagani uchun, yalpi ishlab chiqarish isteʼmol xarajatlari, investitsiyalar va davlat xaridlaridan tashkil topadi: <math>Y=C+I+G</math>. IS oʻzgarishi davlat xarajatlari, isteʼmolchilarning jamgʻarish normasi, investitsiyalar hajmi va soliq stavkasidagi oʻzgarishga bogʻliq. LM holati esa narxlar darajasi, muomaladagi pul miqdori va foiz stavkasi orqali belgilanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/i/islmmodel.asp#:~:text=The%20IS%2DLM%20model%20is%20a%20tool%20for%20looking%20at,liquidity%2C%20investment%2C%20and%20consumption. |sarlavha=IS-LM Model: What It Is, IS and LM Curves, Characteristics, Limitations}}</ref>. Bundan xulosa shuki, IS-LM modeli fiskal va monetar siyosatning iqtisodiyotga birgalikda koʻrsatadigan taʼsirini baholash imkonini beradi. Davlat xarajatlarining oʻsishi yoki soliqlarning kamayishi IS egri chizigʻini oʻngga siljitadi. Davlat xarajatlarining kamayishi va soliqlarning oshishi esa bu egri chiziqni chapga siljitadi<ref>{{cite journal |last=Findlay |first=David W |year=1999 |title=The IS-LM Model: Is There a Connection between Slopes and the Effectiveness of Fiscal and Monetary Policy? |journal=The Journal of Economic Education |volume=30 |issue=4 |pages=373—382 |url=https://www.jstor.org/stable/1182951|doi=10.2307/1182951.}}</ref>. Xuddi shuningdek, pul taklifining oshishi LM egri chizigʻini oʻngga, kamayishi esa chapga siljitadi. IS-LM modeli maʼlum makroiqtisodiy natijalarga erishishning turli variantlarni koʻrib chiqish imkoniyatini beradi. Bir bozorda boʻlgan oʻzgarish ikkinchi bozorga ham taʼsir etadi. Masalan, [[Markaziy bank]] ochiq bozordan obligatsiyalar sotib ola boshladi. Natijada pul taklifining koʻpayishi (LM egri chizigʻini oʻngga siljishida aks etib) foiz stavkasining pasayishiga olib keladi. Monetar impuls taʼsirida, yaʼni, foiz stavkasining pasayishi oqibatida investitsiya xarajatlari koʻpayadi va IS egri chizigʻi ham oʻngga siljib, yangi nuqtada muvozanat oʻrnatiladi<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=John |year=1980 |title=‘IS-LM’: An Explanation. |journal=Journal of Post Keynesian Economics |volume=3 |issue=2 |pages=139–154 |url=https://www.jstor.org/stable/4537583}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=181—182}}. === Solow modeli === [[File:Solow(eq).jpg|300px|thumb|Muvozanat holatidagi Solow modeli]] [[Solow modeli]] – ekzogen jamgʻarish normasi va neoklassik ishlab chiqarish funksiyasiga asoslangan iqtisodiy oʻsish modeli. Modelda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti oʻsishining sabablari kapital, aholi soni, investitsiyalar va texnologik rivojlanishlar yordamida oʻrganiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/solow-growth-model/#:~:text=The%20Solow%20growth%20model%20has,capital%2C%20technology%2C%20and%20labor. |sarlavha=Solow Growth Model}}</ref>. Solow modeliga koʻra, ishlab chiqarish jarayoniga qoʻshilgan dastlabki kapital qoʻyilmalari ishlab chiqarish hajmini keskin oshiradi. Lekin, bu oʻsish davom etgani sari, kapitalning [[amortizatsiya]] qiymati ham oshib boradi va maʼlum bir nuqtada yangi investitsiyalar kapital amortizatsiyasiga tenglashishi sababli, qoʻshimcha birlik kapital hech qanday samara olib kelmaydi. Jamgʻarish normalarini oshirish orqali investitsiya hajmini koʻpaytirish, qoʻshimcha tovarlar ishlab chiqarishiga zamin yaratadi. Texnologik progress orqali esa nafaqat kapitalning samaradorligi oshadi, balki 1 kishi uchun toʻgʻri keluvchi kapital miqdori ortadi. Model bir-biridan mustaqil tarzda, iqtisodchilar [[Robert Solow]] va [[Trevor Swan]] tomonidan 1956-yilda yaratilgan<ref>{{cite book |last=Brems |first=Hans |author-link=Hans Brems |title=Pioneering Economic Theory, 1630–1980 |chapter=Neoclassical Growth: Tinbergen and Solow |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1986 |isbn=978-0-8018-2667-2 |pages=362–368 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5SokAAAAMAAJ&pg=PA362 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Swan |first=Trevor W. | author-link1 = Trevor Swan |date = November 1956 |title=Economic growth and capital accumulation |journal=Economic Record |volume=32 |issue=2 |pages=334–361 |doi= 10.1111/j.1475-4932.1956.tb00434.x }}</ref>. Model bir qancha shartlarga ega. Solow modelida yopiq iqtisodiyot koʻriladi. Firmalar mukammal raqobat sharoitida faoliyat yuritishadi. Isteʼmol <math>C</math> uchun ham, investitsiyalar <math>I</math> uchun ham, faqatgina bir mahsulot <math>Y</math> ishlab chiqariladi. Ilmiy-texnik progress sur’atlari <math>g</math>, aholi soni oʻsishi <math>n</math> va kapital amortizatsiyasi <math>\delta</math> doimiy hisoblanadi. Jamgʻarish normasi <math>s</math> investitsiyalarga teng: <math>Y=C+I</math><ref>{{cite journal | author = Solow R. M. |title = Technical Change and the Aggregate Production Function |url = http://www.piketty.pse.ens.fr/files/Solow1957.pdf |publisher =The Review of Economics and Statistics |year = 1957 |month = August |volume =39 |issue = 3 |pages=312—320 }}</ref>. Bu model orqali koʻplab hodisalarni tushuntirib bersa boʻladi. Birinchi bor bu modelni [[Yaponiya]] va [[Germaniya]]ning urushdan keyingi oʻsishi bilan izohlashgan. Keyinchalik bu model [[Xitoy]], [[Koreya Respublikasi|Koreya]] va boshqa mamlakatlar iqtisodiy oʻsishini izohlab berdi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Germaniya va Yaponiyada kapitalning deyarli barchasi yoʻq qilingan va kishi boshiga kapital miqdori kamayib ketgan. Demak, kapitaldan chekli qaytim katta, amortizatsiya qiymati esa past. Bundan tashqari oʻsha vaqtdagi ilmiy-texnik taraqqiyoti yuqori boʻlgan AQShning Yaponiya va Germaniyaga yordami ham iqtisodiy oʻsishga salmoqli hissa qoʻshgan<ref>{{cite journal|authors=Beckley, M., Horiuchi, Y., & Miller, J.|title=AMERICA'S ROLE IN THE MAKING OF JAPAN'S ECONOMIC MIRACLE|journal=Journal of East Asian Studies|volume=18|issue=1|data=2018|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-east-asian-studies/article/americas-role-in-the-making-of-japans-economic-miracle/9C7CC6A85CE125290BAD2735B09A882A|doi=10.1017/jea.2017.24|pages=1—21}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marshallfoundation.org/wp-content/uploads/2014/05/Marshall_Plan_1947-1997_A_German_View.pdf |sarlavha=Marshall Plan 1947—1997: A German View}}</ref>. [[Germaniya Federativ Respublikasi]]ning 1947—1950-yillardagi oʻrtacha 13,4 foizlik va Yaponiyaning 1965—1969-yillardagi oʻrtacha 12 foizlik oʻsishi aynan Solow modeli orqali izohlanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://econreview.berkeley.edu/the-japanese-economic-miracle/ |sarlavha=The Japanese Economic Miracle, Barceley Economic Review}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html |title=日德战后经济奇迹（Japanese and Germany Postwar Economic Miracle） |last=Liu |first=Haoyuan |website=Finance World}}</ref>. Lekin, kapital bilan taʼminlanganlik darajasi oshgani sari iqtisodiy oʻsish sur’atlari ham pasayib borgan<ref>{{cite journal|last1=Braunthal|first1=Gerard|title=The Death of the German Economic Miracle|journal=Current History|volume=54|issue=321|data=1968|pages=275—280|url=https://www.jstor.org/stable/45311898}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Lost Decade: Lessons From Japan's Real Estate Crisis|url=https://www.investopedia.com/articles/economics/08/japan-1990s-credit-crunch-liquidity-trap.asp|last=Nielsen|first=Barry|website=Investopedia|language=en|access-date=2020-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-12-23|title=「失われた30年」に向かう日本|url=http://www.newsweekjapan.jp/column/ikeda/2010/12/20-3.php|access-date=2020-10-18|website=Newsweek日本版|language=ja}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|title=The End of the German Miracle|journal=Journal of Economic Literature|volume=31|issue=2|data=1993|pages=881—885|url=https://www.jstor.org/stable/2728517}}</ref>. == Iqtisodiy sikllar == [[File:Business cycle.jpg|thumb|right|250px|Iqtisodiy sikllar yuksalishda (Peak) toʻla bandlikka va resurslardan toʻliq foydalanishga erishadi. Inqiroz (Recession) davrida ishlab chiqarish va ish bilan taʼminlanganlik darajasi pasayadi, ammo narxlar pasaymaydi. Turgʻunlik (Trough) davrida ishlab chiqarish minimum hajmgacha pasayadi, ishsizlik esa maksimum darajaga chiqadi. Jonlanish (Recovery) siklida ishlab chiqarish va ishsizlik darajasi normal holatga qayta boshlaydi. Odatda, har yangi sikl davrida oʻtgan safargidan koʻra koʻproq YIMga erishiladi<ref>{{cite journal|author=Cláudia Duarte, José R. Maria, Sharmin Sazedj|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264999319320279|title=Trends and cycles under changing economic conditions|journal=Economic Modelling|date=2020|volume=92|pages=126-146|doi=10.1016/j.econmod.2020.06.011}}</ref>.]] Istalgan iqtisodiy tizimda yalpi talab yoki yalpi taklifdagi oʻzgarishlardan soʻng davriy tebranishlar sodir boʻladi. Bunday tebranishlar, biznes yoki [[iqtisodiy sikl]]lar deyiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=42—43}}. Iqtisodiy sikllar 4 fazadan iborat: jonlanish, yuksalish, inqiroz va turgʻunlik{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=525—527}}. Bunday tebranishlar doimiy emas va ularni oldindan prognoz qilish qiyin. 3—4 yil davom etuvchi iqtisodiy sikllar [[Kitchin sikllari]] deyiladi<ref>{{статья |автор = Kitchin, Joseph. |заглавие = «Cycles and Trends in Economic Factors» |ссылка = https://www.jstor.org/stable/1927031 |язык = en |издание = |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2016-10-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017063451/https://www.jstor.org/stable/1927031 }}</ref>. Davomiylik vaqti 7—11 yilni tashkil etuvchi sikllar [[Juglar sikllari]] hisoblanadi<ref>{{статья |автор = |заглавие = «Des Crises commerciales et leur retour periodique en France, en Angleterre, et aux Etats-Unis» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = fr |издание = Paris: Guillaumin |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref>. Uzoq muddatli sikllarga 15—20 yil davom etuvchi [[Kuznets sikllari]]<ref>{{статья |автор = Kuznets S. |заглавие = «Secular Movements in Production and Prices. Their Nature and their Bearing upon Cyclical Fluctuations» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = en |издание = Boston: Houghton Mifflin |тип = |год = 1930 |том = |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref> va 45—60 yil davom etuvchi [[Kondratev sikllari]]<ref>{{статья | автор = Черепков А. | заглавие = «Теория «Длинных волн» Н. Д. Кондратьева» | ссылка = http://ss.xsp.ru/st/019/index.php | язык = | издание = | тип = | год = | том = | номер = | archivedate = 2009-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090214153254/http://ss.xsp.ru/st/019/index.php }}</ref>kiradi{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=532—533}}. Biznes sikllarning kelib chiqish sababi turlicha boʻlishi mumkin: [[urush]], [[inqilob]], texnologik oʻsish va [[investor]]lar xatti-harakatidan tortib, bir yilda sodir boʻlgan [[magnit boʻronlari]] soni va makroiqtisodiy agentlar harakatining [[ratsionalizm|ratsionallik darajasigacha]]. Lekin, koʻp hollarda tebranishlar yalpi talab va yalpi taklif orasidagi balans yoʻqolishi sababli yuzaga keladi. Biznes sikllar nazariyasi rivojlanishida [[William Nordhaus]]<ref>{{cite journal |last1=William D |first1=Nordhaus |title=The Political Business Cycle |journal=The Review of Economic Studies |date=1975 |volume=42 |issue=2 |pages=169–190 |doi=10.2307/2296528}}</ref>, Robert Lucas Jr.<ref>{{cite journal |last1=Robert E |first1=Lucas |title=An Equilibrium Model of the Business Cycle |journal=Journal of Political Economy |date=1975 |volume=83 |issue=6 |pages=1113–1144 |url=https://www.jstor.org/stable/1830853}}</ref>, [[Finn E. Kydland]]<ref>{{cite journal |last1=Kydland |first1=Finn E |title=Time to Build and Aggregate Fluctuations |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1982-11_50_6/page/1345 |journal=Econometrica |date=1982 |volume=50 |issue=6 |pages=1345–1370 |doi=10.2307/1913386}}</ref>, [[Edward C. Prescott]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf |sarlavha=Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727115032/https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf }}</ref> va Joseph Schumpeter<ref>{{Veb manbasi |url=https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf |sarlavha=BUSINESS CYCLES. A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727120248/https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf }}</ref> kabi olimlar katta hissa qoʻshishgan<ref>{{cite journal |last1=Trotta V. |first1=Matheus |title=Business cycle theories after Keynes: A brief review considering the notions of equilibrium and instability |journal=Structural Change and Economic Dynamics |date=2023 |volume=64|pages=134—143 |doi=10.1016/j.strueco.2022.12.004}}</ref>. Iqtisodiy sikllar oʻz xususiyatlariga koʻra, makroiqtisodiyotning asosiy muammolari boʻlmish inflyatsiya va ishsizlik bilan doimiy bogʻliq hisoblanadi. Davlat iqtisodiyoti oʻz imkoniyatlari choʻqqisiga yetganida, koʻp hollarda bu mamlakatda inflyatsiya koʻrsatkichini keskin oshirib yuboradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/o/overheated_economy.asp#:~:text=What%20Is%20an%20Overheated%20Economy,triggered%20by%20increased%20consumer%20wealth. |sarlavha=What Is an Overheated Economy?}}</ref>. Yuqori inflyatsiya darajasi aholi [[xarid qobiliyati]]ni pasaytiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/Inflation#:~:text=In%20an%20inflationary%20environment%2C%20unevenly,payers%20of%20fixed%20interest%20rates. |sarlavha=Inflation, IMF}}</ref>. Yetarlicha daromad olmayotgan ishlab chiqaruvchilar ishchilarni [[ishdan boʻshatish]]ga majbur boʻladilar va siklli ishsizlik yuzaga keladi<ref>{{Cite book |last=H. |first=Hawkins, Kevin |url=http://worldcat.org/oclc/21972786 |title=Unemployment |date=1987 |publisher=Penguin |isbn=0-14-022763-6 |oclc=21972786}}</ref>. Davlat siyosati mamlakatdagi iqtisodiy fazadan, yaʼni yuksalish yoki turgʻunlikda ekanligiga qarab shakllanadi. Agar iqtisodiyot turgʻunlik sharoitida boʻlsa, davlat ragʻbatlantiruvchi siyosat orqali iqtisodiyotni inqirozdan olib chiqishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/global/topics/coronavirus/impacts-and-responses/WCMS_739048/lang--en/index.htm |sarlavha=Stimulating the economy and employment, International Labour Organization}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/economic-stimulus.asp#:~:text=Policy%20tools%20for%20stimulating%20the,indirectly%20increase%20private%20sector%20spending. |sarlavha=What Is Economic Stimulus?}}</ref>. Iqtisodiyot yuksalish fazasida boʻlsa, davlat inflyatsiya templarini pasaytirish uchun iqtisodiy faollikni cheklovchi siyosat olib boradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/contractionary-policy |sarlavha=What is Contractionary Policy? The economic times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Makin |first1=Tony |title=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |url=https://www.jstor.org/stable/43198994 |journal=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |date=1998 |volume=5 |issue=4 |pages=419—426}}</ref>. == Davlatning makroiqtisodiy siyosati == === Fiskal siyosat === [[Fiskal siyosat|Fiskal siyosat (byudjet-soliq siyosati)]] — iqtisodiyotni barqarorlashtirish maqsadida yalpi xarajatlar va [[soliq stavkasi|soliq stavkalarini]] oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan siyosat<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/fiscal-policy |sarlavha=Fiscal policy, Britannica}}</ref>. Hukumat inqiroz sharoitida mamlakat yalpi xarajatlarni oshirish va soliq stavkalarini pasaytirish orqali stimullovchi iqtisodiy siyosat, oʻsish fazasida esa yalpi xarajatlarni kamaytirish va soliq stavkalarini oshirish orqali cheklovchi iqtisodiy siyosatdan foydalanishi mumkin<ref>{{cite journal|last1=Perotti|first1=Roberto|title=Fiscal Policy in Good Times and Bad|journal=Fiscal Policy in Good Times and Bad|date=|volume=114|issue=4|pages=1399–1436|date=1999|url=https://www.jstor.org/stable/2586967}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipy-fiskalnoy-politiki-gosudarstva |sarlavha=Типы фискальной политики государства}}</ref>. Fiskal siyosat qoʻllanilish usullariga koʻra ikkiga, diskret va avtomatik siyosatlarga boʻlinadi. Diskret siyosat aniq yoʻnaltirilgan siyosat boʻlib, oʻz ichiga davlat xarajatlarini, soliqlar va [[byudjet]] qoldigʻidagi oʻzgarishlarni oladi. Diskret siyosat samarali boʻlsa-da, uni amalga oshirish uchun avvalo [[qonun chiqaruvchi hokimiyat]] roziligi kerak. Bunday qarorlar tezda koʻrib chiqilmasligi sababli, kechikkan holda amalga oshirilgan oʻzgarishlar kutilganidek samarali boʻlmasligi mumkin. Avtomatik fiskal siyosat deganda esa davlat aralashuvisiz ham byudjet parametrlari va soliq stavkasining oʻzgarishi tushuniladi. Masalan, davlat iqtisodiyotda har bir ishsiz uchun nafaqa beradi. Agar inqiroz yuzaga kelsa, ishsizlar koʻpayadi, ularga sarflanuvchi byudjet xarajatlari ham koʻpayadi. Yoki iqtisodiyotda [[bum]] sodir boʻlsa, iqtisodiy agentlar daromadi oshadi va ular avtomatik tarzda koʻproq soliq toʻlay boshlashadi (ayniqsa, mamlakatda progressiv soliq stavkasi amal qilsa){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=153—155}}<ref>{{cite journal|last1=Sharp|first1=Ansel M.|last2=Khan|first2=Mohammad|title=Automatic Fiscal Policy, 1966-1975|journal=Nebraska Journal of Economics and Business|volume=19|issue=3|date=1980|pages=5—20|url=https://www.jstor.org/stable/40472666}}</ref>. Fiskal siyosat kamchiliklarga ham ega. Davlat tomonidan amalga oshirilgan byudjet-soliq siyosati koʻpincha [[byudjet defitsiti]] paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Pul mablagʻlarini keragidan ortiq boʻlishi ham davlat uchun ziyondir<ref>{{cite journal|last1=Palley|first1=Thomas|title=The Case Against Budget Surpluses|journal=Challenge|date=2001|volume=44|issue=6|pages=13—27|url=https://www.jstor.org/stable/40722106}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/b/budget-surplus.asp |sarlavha=What Is a Budget Surplus? What's the Impact, and Pros & Cons? Investopedia}}</ref>. Fiskal siyosatning asosiy muammosi sifatida Crowding out samarasi hisoblanadi. Chunki, davlat oʻz xarajatlarini oshirganida, moliya bozoridagi foiz stavkasi ham oshadi va mamlakatga investitsiyalar hajmi pasayadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/ap-long-run-consequences-of-stabilization-policies/crowding-out/a/crowding-out |sarlavha=Crowding out, Khan Academy}}</ref>. === Monetar siyosat === [[Pul-kredit siyosati|Monetar siyosat (pul-kredit siyosati)]] — Markaziy bank yordamida, pul taklifini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan barqarorlashtiruvchi davlat siyosati{{sfn|Mishkin|2011|pp=6—10}}. Monetar siyosatning bank tizimiga taʼsir qilish muddati fiskal siyosatdan tezroq hisoblanadi. Monetar siyosatda foydalaniladigan asosiy instrumentlar<ref>{{Veb manbasi |url=https://cbu.uz/en/monetary-policy/operations/ |sarlavha=Instruments and main operations of Monetary policy}}</ref><ref>{{cite journal|author=Atkeson, Andrew, Chari, V. V., Kehoe, Patrick J., & Federal Reserve Bank of Minneapolis|date=2007|title=On the Optimal Choice of a Monetary Policy Instrument|journal=Federal Reserve Bank of Minneapolis|issue=394|pages=34|url=https://www.jstor.org/stable/community.28109909?seq=7}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=375—382}}: * [[Majburiy rezerv normasi]]ning oʻzgarishi. Rezerv normalarining pasayishi kredit berishni stimullaydi va aksincha. * Foiz stavkalariga taʼsir orqali. Masalan, AQShdagi [[Federal Funds Rate]] va [[Oʻzbekiston]]dagi asosiy stavka. * [[Ochiq bozordagi operatsiyalar]] va [[repo shartnomasi|repurchase agreement (REPO) shartnomalari]]. Ochiq bozordagi shartnomalar deganda davlat tomonidan qimmatli qogʻozlar bozorida amalga oshirilgan oldi-sotdi shartnomalari tushuniladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_openmarketops.htm |sarlavha=Open market operations}}</ref>. REPO — qimmatli qogʻozlar yoki boshqa aktivlar kafolati ostida Markaziy bank tomonidan tijorat banklariga ajratiladigan kapital<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/r/repurchaseagreement.asp |sarlavha=Repurchase Agreement (Repo): Definition, Examples, and Risks}}</ref>. Stimullovchi pul-kredit siyosati orqali pul massasini oshishi nafaqat aholiga, balki tijorat banklariga ham foydali hisoblanadi. Chunki pul massasi oshgan sharoitda banklar koʻproq kredit berishi mumkin. Lekin, monetar siyosat nafaqat Markaziy bankka, balki tijorat banklari va uy xoʻjaliklariga bogʻliq boʻlgani sababli, natija kutilganidan uzoq muddatda paydo boʻlishi mumkin{{sfn|Mishkin|2011|pp=480—481}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.rba.gov.au/education/resources/explainers/the-transmission-of-monetary-policy.html#:~:text=Some%20estimates%20suggest%20that%20it,time%2C%20and%20economic%20conditions%20vary. |sarlavha=The Transmission of Monetary Policy, Reserve Bank of Australia}}</ref>. === Davlatning inqirozli siyosati === [[File:Federal funds rate history and recessions.png|thumb|right|450px|Foiz stavkasi va inqirozlar (boshqa rangli ustun shaklida). Grafikdan koʻrish mumkinki, deyarli barcha inqirozlardan oldin uzoq vaqt davomida past foiz stavkalari amalda boʻlgan, keyin esa foiz stavkalari keskin oshgan va oqibatda iqtisodiy inqiroz yuzaga kelgan. Davlat inqirozni yumshatish va iqtisodiyotni stimullash uchun yana foiz stavkasini tushirgan.]] Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Buyuk Depressiya, [[dot-com bubble]] (texnologiyalar bozoridagi inqiroz) va jahon iqtisodiy inqirozi shular jumlasidan. Texnologiyalar bozorida economic bubble paydo boʻlishiga investitsion firmalarning qalbaki [[hisobot|moliyaviy hisobotlari]], kompaniyalar va [[OAV]] tomonidan berilgan yolgʻon axborot sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web |title=Ex-WorldCom CEO Ebbers found guilty on all counts - Mar. 15, 2005 |url=https://money.cnn.com/2005/03/15/news/newsmakers/ebbers/ |access-date=2021-06-20 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bhattacharya, Utpal, Neal Galpin, Rina Ray, and Xiaoyun Yu|title=The Role of the Media in the Internet IPO Bubble.|journal=The Journal of Financial and Quantitative Analysis|volume=44|issue=3|pages=657—682|url=https://www.jstor.org/stable/40505941}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ |sarlavha=7 Worst Accounting Scandals in U.S. History |qaralgan sana=2023-08-15 |arxivsana=2023-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230815065113/https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://core.ac.uk/download/pdf/188093822.pdf |sarlavha=After the Ball Is Over: Investor Remedies in the Wake of the Dot-Com Crash and Recent Corporate Scandals}}</ref>. Buyuk Depressiya yuzaga kelishida esa yuqori [[boj tarifi|boj tariflari]], [[Federal Rezerv Tizimi]]ning moliya bozoridagi keng qamrovli spekulyatsiyani vaqtida bartaraf etmaganligi, iqtisodiy faollik past boʻlgan sharoitda foizlarni keskin koʻtarishi va 1930—1931-yillarda yuzaga kelgan [[bank run]] sabab qilib koʻrsatiladi<ref>{{cite journal|last1=Mazumder|first1=Sandeep|last2=Wood|first2=John H.|title=The Cause of the Great Depression: The Decision to Resume the Gold Standard on Prewar Terms|journal=The Independent Review|volume=26|issue=1|date=2021|pages=133—151|url=https://www.jstor.org/stable/48647342#:~:text=Central%20banks%20hesitated%20to%20expand,macroeconomic%20policies%20caused%20the%20Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=parkplace |sarlavha=Monetary Failures of the Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/great-depression |sarlavha=The Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/banking-panics-1930-31 |sarlavha=Banking Panics of 1930—1931}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Great-Depression/Causes-of-the-decline |sarlavha=Causes of the decline}}</ref>. Iqtisodchilar Emi Nakamura va Jón Steinssonning 2018-yildagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlar oqibatlari har doim ham ijobiy natijalarga olib kelmayapti va shu sababli bunday siyosatlar tanqid ostida qolmoqda<ref>{{Cite journal|last1=Nakamura|first1=Emi|last2=Steinsson|first2=Jón|date=2018|title=Identification in Macroeconomics|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=32|issue=3|pages=59–86|doi=10.1257/jep.32.3.59|s2cid=44180952|issn=0895-3309|doi-access=free}}</ref>. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan iqtisodiy qarorlar yetarli darajada samarali emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, odamlar hayotini saqlashda ham kutilganidek yordam bermadi<ref>{{cite journal|author=REDBIRD, BETH, LAUREL HARBRIDGE-YONG, and RACHEL DAVIS MERSEY|title=The Social and Political Impact of the COVID-19 Pandemic: An Introduction|journal=RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences|volume=8|issue=8|date=2022|pages=1—30|url=https://www.jstor.org/stable/48704782}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.voanews.com/a/who-recommends-nations-lift-or-ease-covid-19-related-travel-bans/6405130.html#:~:text=The%20World%20Health%20Organization%20this,stress%20related%20to%20the%20pandemic. |sarlavha=WHO Recommends Nations Lift or Ease COVID-19-Related Travel Bans}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.pwccn.com/en/covid-19/macroeconomic-impact-covid19-policy-suggestions.pdf |sarlavha=Macroeconomic impact of COVID-19 in China and policy suggestions}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_840835.pdf |sarlavha=Macroeconomic policy responses to the COVID-19 crisis in emerging market and developing economies: Current outcomes and evolving challenges}}</ref>. Empirik tadqiqotlarga koʻra, hukumatning foiz stavkasini pasaytirish siyosati koʻp hollarda keyingi inqirozlarga sharoit yaratadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.cnb.cz/en/about_cnb/cnblog/What-are-the-risks-of-a-prolonged-period-of-low-interest-rates/ |sarlavha=What are the risks of a prolonged period of low interest rates?}}</ref>. Iqtisodiy liberalizm gʻoyalariga ega boʻlgan iqtisodchi F.Hayekning fikriga koʻra, Markaziy banklar tomonidan foiz stavkasining tushirilishi nafaqat investitsiyalar hajmini sunʼiy darajada oshiradi, balki notoʻgʻri investitsion siyosatni paydo qiladi. Bunday investitsion siyosat sharoitida uzoq muddatlarga moʻljallangan investitsiyalar hajmi qisqa muddatli investitsiyalarga nisbatan keskin darajada koʻpayib ketadi. Oqibatda iqtisodiyotda muvozanat buziladi va iqtisodiy [[bum]] inqirozga aylanadi<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Lawrence H.|title=Hayek’s Monetary Theory and Policy: A Critical Reconstruction.|journal=Journal of Money, Credit and Banking|volume=33|issue=1|date=1999|pages=109—120|url=https://www.jstor.org/stable/2601142#:~:text=In%20Hayek's%20(1931)%20cycle%20theory,goods%20relative%20to%20consumer%20goods.|doi=10.2307/2601142}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Hayek.html#:~:text=Therefore%2C%20he%20concluded%2C%20artificially%20low,a%20healthy%20and%20necessary%20readjustment. |sarlavha=Friedrich August Hayek}}</ref>. Bu jarayon iqtisodiyotda „Hangover theory“ deb yuritiladi va hozirgacha past foiz stavkalari tufayli yuzaga kelgan inqirozlarni asoslashda ishlatiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mises.org/library/hangover-theory |sarlavha=The Hangover Theory?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/investmenthangover7.pdf?m=1437072878 |sarlavha=Investment Hangover and the Great Recession}}</ref>. == Iqtisodiy oʻsish == Makroiqtisodiy siyosatning yana bir muhim vazifasi bu iqtisodiy oʻsishga erishish hisoblanadi. Nazariy darajada [[xalqaro tengsizlik|daromadlar tengsizligi]], davlatlar orasidagi iqtisodiy oʻsish sur’atlaridagi farq va [[barqaror rivojlanish]] bilan [[iqtisodiy oʻsish nazariyasi|iqtisodiy oʻsish nazariyasi]] shugʻullanadi. Bu masalalarni oʻrganuvchi birinchi tadqiqotlar XVIII asrda, asosiy gʻoyasi [[tugʻilish|tugʻilish koʻrsatkichini]] pasaytirishga qaratilgan [[maltuschilik]] taʼlimotida aks ettirilgan. [[Thomas Robert Malthus]] oʻzining „Nufus qonuni toʻgʻrisida tajriba“ asarida aholi soni juda tez koʻpayib boradi, oziq-ovqat mahsulotlarining oʻsishi esa, ancha orqada qolib ketadi, degan fikrlarni keltirgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=146—149}}. Lekin, Malthus gʻoyasi matematik jihatdan aniq tasdiqlanmaganligi, texnologik progress va inson xulq-atvorini hisobga olmasligi, empirik maʼlumotlardan keskin farq qilganligi<ref>{{Veb manbasi |url=https://quillette.com/2022/09/08/in-defence-of-progress/#:~:text=As%20the%20authors%20show%2C%20Malthusian,percent%3B%20per%20capita%20caloric%20intake |sarlavha=Malthusian Theory Has Always Been False}}</ref> tufayli, koʻplab olimlar tomonidan tanqid qilingan<ref>{{cite journal|journal=Organization & Environment|volume=11 |issue=4|date=1998|pages=451—460|first1=RICHARD J.|last1=WILTGEN |title=MARX’S AND ENGELS’S CONCEPTION OF MALTHUS: The Heritage of a Critique. |url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref><ref>{{cite journal|journal=The Journal of Social Forces|volume=2|issue=2|data=1924|pages=169—177|first1=Howard B.|last1=Woolston |title=The Dynamics of Population: A Criticism of Malthus.|doi=10.2307/3005334|url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref>. 1930-yillarda [[Big push modeli]]ga asoslangan keynschilik gʻoyalari avj oldi. Bu gʻoyaning maqsadi davlat investitsiyalari orqali [[Industrial oʻsish]]ni taʼminlash edi. 1950-yillar oxirlariga kelib, iqtisodiyotda „Solow modeli“ singari neoklassik modellar aktuallashib bordi. Neoklassik modellar faqatgina iqtisodiy muvozanatga erishish va uni taʼminlash masalalarinigina oʻrganar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/n/neoclassical-growth-theory.asp |sarlavha=What Is the Neoclassical Growth Theory, and What Does It Predict?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sfu.ca/~bkrauth/econ808/808_lec1.pdf |sarlavha=Neoclassical growth theory}}</ref>. 1980-yillar soʻnggida tuzilgan modellar iqtisodiy oʻsish sababi sifatida tashqi samaralarni koʻrsatgan. Ammo, bu modellardagi gʻoyalar amalda oʻz tasdigʻini topmadi. 1990-yillar boshlarida esa, [[tadqiqot va texnologik ishlanmalar]] sektorida yuzaga keluvchi monopol foyda hisobiga iqtisodiy oʻsishni taʼminovchi nazariya ishlab chiqildi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=613—617}}. XXI asrda yangi klassik maktab va [[yangi institutsionalizm]] maktabi iqtisodiy oʻsishga bogʻliq turli modellarni ishlab chiqishdi; [[yagona oʻsish nazariyasi]]ga asoslangan model vujudga keldi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=781—792}}. Iqtisodiy oʻsish omillari{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=166—170}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/economic-growth/Demand-and-supply |sarlavha=The analysis of growth, Britannica}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=208—210}}{{sfn|Mamatov|2021|pp=10—14}}: * Mehnat (iqtisodiyotda ishlangan umumiy soatlar soni); * [[Inson kapitali]]; * Ashyoviy kapital miqdori; * Texnologik progress; * Erkin savdo; * Mamlakatdagi erkinlik darajasi<ref>{{cite journal |journal=Journal of Institutional and Theoretical Economics |year=1999 |volume=155 |issue=4 |pages=643—663|first1=James D., |last1=Gwartney |title=Economic Freedom and the Environment for Economic Growth |url=https://www.jstor.org/stable/40752161}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Introduction to Modern Economic Growth|date=2009|url=http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8436/1/29%20.%20Daron_Acemoglu.pdf|publisher= Princeton University Press||language=en| pages=990}} * {{cite book |last1=Asqarova|first1=M. T.|last2=Zaxidov|first2=Gʻ.E.|last3=Djumayev|first3=Z. A.|title=Makroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=TDIU| pages=290}} * {{cite book |last1=Greenlaw |first1=Steven A. |last2=Taylor|first2=Timothy|title=Principles of Macroeconomics |date=2018 |publisher=Rice University |url=https://d3bxy9euw4e147.cloudfront.net/oscms-prodcms/media/documents/PrinciplesofMacroeconomics-LR.pdf|isbn=1-947172-30-1|pages=600||language=en|edition=2}} * {{cite book |last1=Keynes|first1=John Maynard |title=The general theory of employment, interest and money |date=1936 |url=https://ia801508.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.50092/2015.50092.The-General-Theory-Of-Employment-Interest-And-Money.pdf|publisher=Macmillan and Сo.|language=en|pages=403}} * {{cite book |last1=Mamatov|first1=M.A.|title=Iqtisodiy o'sish|date=2021|url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/07/30/NamDU-ARM-12182-Iqtisodiy_osish.pdf|publisher=Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi|pages=384}} * {{cite book |last1=Marshall|first1=Alfred|title=Principles of Economics|date=1920 |url=https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/Marshall,%20Principles%20of%20Economics.pdf|publisher= London: Macmillan and Co.| pages=627||language=en|edition=8}} * {{cite book |last1=Mishkin|first1=Frederic S.|title=The economics of money, banking, and financial markets|date=2011 |publisher=Pearson Canada|url=http://bibliotheque.pssfp.net/livres/THE_ECONOMICS_OF_MONEYS_BAMKING_AND_FINANCIAL_MARKETS.pdf|isbn=978-0-321-58471-7|pages=748||language=en|edition=4}} * {{cite book |last1=Shodmonov |first1=Sh. Sh.|last2=Xodiyev |first2=B. Y.|title=Iqtisodiyot nazariyasi (Darslik) |date=2017 |publisher=Barkamol fayz media |pages=784}} * {{cite book |title=Iqtisodiy ta'limotlar tarixi |year=2019 |last1=Tashmatov|first1=Sh.H.|last2=Asatullayev|first2=X.S.|last3=Allaberganov|first1=Z.G.|publisher=IQTISOD-MOLIYA |pages=352}} * {{cite book |last1=Матвеева|first1=Т. Ю|title=Введение в макроэкономику |date=2007 |publisher=Издательский дом ГУ-ВШЭ|url=https://vse-ychebniki.ru/makroekonomika/matveeva-t-yu-vvedenie-v-makroekonomiku/|isbn=978-5-7598-0543-4|pages=511|language=ru|edition=5}} {{OʻzME}} {{bu yaxshi maqola}} [[Turkum:Makroiqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]] nnvuj2jemwbbojysmsl4f92zyx16ohe 5997731 5997730 2026-04-17T07:48:35Z Young Economist7 75200 /* Neoklassik maktab */ 5997731 wikitext text/x-wiki [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|230px|Zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi<nowiki/> [[John Maynard Keynes]]]] '''Makroiqtisodiyot''' ({{lang-el|μακρός}} — „uzun“, „katta“, ''οἶκος'' — „uy“ va ''νόμος'' — „qonun“) — iqtisodiy [[hodisa]]lar va ularning [[harakat]]ini bir [[tizim]] deb oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning [[boʻlim]]i. Mamlakatning iqtisodiy holati va [[rivojlanish]]ini ifodalovchi umumlashgan [[Iqtisodiy koʻrsatkich|koʻrsatkich]]lar tizimi — [[milliy boylik]], [[yalpi ichki mahsulot]], [[yalpi milliy mahsulot]], [[sof milliy mahsulot]], [[milliy daromad]], [[aholi daromadlari]], [[davlat]] va [[Xususiy kapital|xususiy]] [[investitsiya]]lar [[yigʻindi]]si, muomaladagi jami [[pul]] miqdori va shu kabi jami [[xoʻjalik]] boʻyicha jamlanma, umumlashtiruvchi koʻrsatkichlar makroiqtisodiyot oʻrganadigan [[obyekt]]lar hisoblanadi. Oʻz ichiga hududiy, [[xalq xoʻjaligi|milliy]] va [[xalqaro iqtisodiyot]]larni qamrab. Makroiqtisodiyot [[mikroiqtisodiyot]] bilan birgalikda [[iqtisodiyot]] [[fan]]idagi 2 eng muhim boʻlimlarni tashkil etadi. Mikroiqtisodiy darajada hal etib boʻlmaydigan [[muammo]]lar makroiqtisodiyotda koʻrib chiqiladi. Makroiqtisodiy taʼlimotlar rivojlanishida 10 dan ortiq maktab tashkil topgan. Ular paydo boʻlgan davlati va asoschilarining gʻoyalariga koʻra farq qiladi. Makroiqtisodiyot [[termin]]i birinchi marta [[Ragnar Frisch]] tomonidan [[1934|1934-yil]], [[14-avgust|14-avgustda]] qoʻllangan. „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida keltirilgan [[gʻoya]]lari uchun zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi [[John Maynard Keynes]] hisoblanadi. Makroiqtisodiy holatlarni tahlil etishda va optimal makroiqtisodiy siyosatni belgilashda [[makroiqtisodiy model]]dan foydalaniladi. Makroiqtisodiy model oʻzgaruvchilarning bir-biriga bogʻliqlik darajasi, [[inqiroz]]dan chiqish usullariga koʻra farq qiladi. [[Neoklassik iqtisodiy nazariya|Neoklassik nazariya]] va [[neokeynschilik|neokeynschilik taʼlimoti]]ga asoslangan makroiqtisodiy modellar asosan [[iqtisodiy oʻsish]]ga erishish usullarini tasvirlab beradi. Makroiqtisodiy modellarga [[AD-AS modeli]], [[IS/LM modeli|IS-LM modeli]] va [[Solow modeli]] misol boʻla oladi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solishda [[fiskal siyosat|fiskal]] va [[Pul-kredit siyosati|monetar siyosat]]dan foydalanadi. Fiskal siyosatda davlatning [[byudjet]] parametrlari va [[soliq stavkasi|soliq stavkalari]] koʻrib chiqilsa, monetar siyosatda [[pul massasi]] koʻrsatkichlari oʻzgartiriladi. Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar [[Government failure|davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari]] yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Iqtisodchilar [[Emi Nakamura]] va [[Jón Steinsson]]ning [[2018-yil]]dagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlarning natijalari har doim ham ijobiy emas va shu sababli, bunday siyosatlar [[tanqid]] ostida qolmoqda. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan makroiqtisodiy qarorlar yetarli darajada [[samaradorlik|samarali]] emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, kishilar [[sogʻliqni saqlash|hayotini saqlashda]] ham kutilganidek yordam bermadi. == Makroiqtisodiyotning asosiy muammolari == [[Mikroiqtisodiyot|Mikroiqtisodiy]] darajada oʻz yechimini topmagan muammolar makroiqtisodiy darajada koʻrib chiqiladi<ref>{{cite journal|last1=Kluegel|first1=James R.|title=Macro-Economic Problems, Beliefs about the Poor and Attitudes toward Welfare Spending|journal=Social Problems|date=1987|volume=34|issue=1|page=82—99|url=https://www.jstor.org/stable/800731|doi=10.2307/800731 |issn=0037-7791 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/macroeconomics/macroeconomic-issues/ |sarlavha=Macroeconomic Issues}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=8—9}}: * [[Iqtisodiy oʻsish]], [[iqtisodiy sikl|iqtisodiy sikllar]]. Iqtisodiy oʻsish nima? Iqtisodiy oʻsish sur’atlarini qanday aniqlash mumkin? Iqtisodiy oʻsishga qanday [[omil]]lar taʼsir koʻrsatadi? Davlat farovonligida iqtisodiy oʻsishning oʻrni qanday?<ref>{{Veb manbasi |url=https://ourworldindata.org/what-is-economic-growth |sarlavha=What is economic growth? And why is it so important?}}</ref> * [[Ishsizlik]]. Qaysi toifadagi aholi ishsiz hisoblanadi? Ishsizlik iqtisodiyotga qanday taʼsir koʻrsatadi? Ishsizlikni qanday qilib yoʻqotish mumkin? Ishsizlik turlarini qanday aniqlash mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/unemployment |sarlavha=Unemployment, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2018/630274/EPRS_BRI(2018)630274_EN.pdf |sarlavha=The fight against unemployment, European Parliament}}</ref> * [[Inflyatsiya|Narxlarning umumiy darajasi]]. Narxlarning umumiy darajasi deganda nima nazarda tutiladi? Narxlardagi oʻzgarish iqtisodiy muvozanatga qanday taʼsir koʻrsatadi? Inflyatsiya nima? Inflyatsiya qanday holatda iqtisodiyotga foydali boʻlishi mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofcanada.ca/2020/08/understanding-inflation/ |sarlavha=Understanding inflation, Bank of Canada}}</ref>{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=210—214}} * [[Pul muomalasi]], [[Bank foiz stavkasi|Foiz stavkasi]]. Makroiqtisodiyotda pulning roli qanday? Foiz stavkasi nimalarga taʼsir koʻrsatadi va uni tashkil etuvchi omillar qaysilar?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=164—168}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=350—353}} * [[Savdo balansi]]. Nega davlatlar oʻzaro savdo bilan shugʻullanishadi? Sof eksport mamlakat [[valyuta kursi]]ga qanday taʼsir koʻrsatadi?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=262—263}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=240—244}} == Makroiqtisodiy taʼlimotlar tarixi == Makroiqtisodiyot [[fan]] sifatida [[1930-lar|1930-yillarda]] vujudga kelgan. Lekin, bu vaqtga qadar turli [[olim]]lar tomonidan [[iqtisodiyot]]ning ishlash mexanizmi boʻyicha nazariyalar, [[davlat]]ning iqtisodiy [[siyosat]]i toʻgʻrisida turli xil gʻoyalar allaqachon paydo boʻlgan edi. Bu nazariyalarning maqsad va usullari bir-biridan farq qilganligi tufayli, har biri oʻz makroiqtisodiy taʼlimotiga ega 10 dan ortiq maktablar vujudga keldi<ref>{{cite book |last1=Mankiw |first1=N Gregory |title=Macroeconomics |url=https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank |url-access=limited |date=2010 |publisher=Worth Publishers |location=New York |isbn=978-1-4292-1887-0 |page=[https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank/page/n53 15] |edition=7th }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/70392/1/342376438.pdf |sarlavha=Laidler, David (2001) : The role of the history of economic thought in modern macroeconomics, Research Report, No. 2001-6, The University of Western Ontario, Department of Economics, London (Ontario)}}</ref>. === Dastlabki makroiqtisodiy taʼlimotlar === ==== Merkantilizmdan marksizmgacha ==== [[File:Karl Marx 001.jpg|thumb|left|140px|[[Karl Marx]]]] [[File:Claude Lefebvre - Portrait of Jean-Baptiste Colbert - WGA12628.jpg|thumb|right|140px|[[Jean-Baptiste Colbert]]]] [[XV asr]]da tarixdagi dastlabki [[iqtisodiy taʼlimotlar maktabi]], [[merkantilizm]] vujudga kelgan. [[Antoine Montchrestien de Watteville]], [[William Stafford]], [[Thomas Mun]] va [[Jean-Baptiste Colbert]] bu maktab rivojlanishiga hissa qoʻshgan olimlar hisoblanishadi. Merkantilizm maktabining maqsadi davlat aralashuvi orqali [[pul]] bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish va [[toʻlov balansi]]ni qoʻllab-quvvatlash hisoblangan ([[eksport]]ni oshirish va [[import]]ni cheklash orqali)<ref>{{Maqola|muallif=LaHaye L.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/Mercantilism.html|sarlavha=„Mercantilism“|noshir=Library Fund, Inc}}</ref>. [[XVIII asr]] oʻrtalarida [[fiziokratizm|fiziokratlar]] maktabi tashkil topdi ([[François Quesnay]], [[Anne Robert Jacques Turgot]], [[Victor Riqueti, marquis de Mirabeau]] va [[Pierre-Paul Le Mercier de La Rivière]]). Fiziokratlar keltirgan gʻoyalarda [[qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligining]] ahamiyati yuqori edi. Fiziokratizm taʼlimotiga koʻra, yer yagona ishlab chiqarish omili hisoblangan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=112}}. [[Tableau économique]] nomli [[iqtisodiy model]]da fiziokrat François Quesnay [[jamiyat]]ni [[dehqon]]lar, [[hunarmand]]lar va [[mulkdor]]larga boʻlish orqali „sof mahsulot“ paydo boʻlish sabablarini keltirib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/biography/Francois-Quesnay#ref81630 |sarlavha=Tableau économique, Britannica}}</ref>. [[XIX asr]]da [[Karl Marx]] va [[Friedrich Engels]] boshchiligida [[marksizm]] va [[marksistik siyosiy iqtisodiyot]] vujudga kelgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Marxism | sarlavha=Marxism, Britannica}}</ref>. Marx fikriga koʻra, aynan oʻz [[foyda]]sini maksimallashtirishga intiluvchi [[firma]]lar iqtisodiyotdagi inqirozlarga sababchi boʻladi. Yaʼni, ular [[xarajatlar]]ni kamaytirish uchun [[ishchi]]larning [[ish haqi]]dan iqtisod qila boshlaydilar, bu esa firmalarning asosiy [[isteʼmolchi]]lari boʻlgan [[ishchilar|ishchilar sinfining]] [[xarid qobiliyati]] pasayishiga olib keladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marxists.org/history/etol/newspape/socialistvoice/marx19.html#:~:text=Marxist%20Theory%20of%20Crises&text=For%20Marx%2C%20capitalist%20crises%20are,share%20of%20the%20available%20profits. |sarlavha=Marxist Theory of Crises}}</ref>. Marksizm taʼlimoti orqali makroiqtisodiyotda [[qoʻshilgan qiymat]], ishlab chiqarish munosabatlari, oddiy va kengaytirilgan [[takror ishlab chiqarish]] tushunchalari paydo boʻldi<ref>{{Maqola|muallif=Huato J.|havola=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/|sarlavha=„Theories of Surplus-Value“|noshir=Progress Publishers}}</ref><ref>{{Maqola|muallif=Munro J.|havola=http://www.economics.utoronto.ca/munro5/MARXECON.pdf|sarlavha=„Some Basic Principles of Marxian Economics“}}</ref>. ==== Klassik maktab ==== Oʻzini oʻzi tartibga soluvchi [[iqtisodiy tizim]] tarafdorlari [[Klassik siyosiy iqtisod maktablari|klassik makroiqtisodiyot maktabi]]ning aʼzolari hisoblanishadi. Klassik makroiqtisodiyot taʼlimoti [[XVII asr]]da paydo boʻlgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=99—100}}. Maktab asoschilaridan biri [[William Petty]]ning fikricha, boylikning manbai yer va mehnat hisoblanadi. „Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir“ iborasi W.Pettyga tegishlidir<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.tcd.ie/Economics/assets/pdf/SER/2007/Mark_McGovern.pdf |sarlavha=WILLIAM PETTY: AN UNLIKELY INFLUENCE ON KARL MARx}}</ref>{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=10}}. XVIII asr oxirlarida klassik iqtisodiyot nazariyasi rivojlanishining 2-bosqichi boshlangan. [[Adam Smith]] oʻzining „An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations“ asaridagi fikriga koʻra, [[talab va taklif]] asosida shakllanadigan erkin narxlar asosida bozor oʻzini oʻzi boshqarishi mumkin ([[koʻrinmas qoʻl|bozorning koʻrinmas qoʻli nazariyasi]])<ref>{{Cite journal |last=Grampp |first=William D. |author-link=William D. Grampp |date=June 2000 |title=What Did Smith Mean by the Invisible Hand? |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/262125 |journal=[[Journal of Political Economy]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=108 |issue=3}}</ref>. Keyinchalik, [[laissez-faire]] nazariyasiga asosan doimiy barqaror iqtisodiyot haqida [[gipoteza]] paydo boʻldi. Gipotezaga koʻra, barcha bozorlarda [[mukammal raqobat]] mavjud, narxlarning doimiy oʻzgarishi talab va taklif holatiga bogʻliq va bozor hech qanday aralashuvsiz ham muvozanatga kela oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/basic-economics-concepts-macro/market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium/a/lesson-summary-market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium#:~:text=MARKETS%3A%20Equilibrium%20is%20achieved%20at,supply%20and%20demand%20curves%20intersect. |sarlavha=Market equilibrium}}</ref>. XIX asrda [[David Ricardo]] oʻzining [[nisbiy ustunlik nazariyasi]]ga asoslanib, istalgan davlatlar oʻrtasida tashkil etilgan [[xalqaro savdo|tashqi iqtisodiy faoliyat]] ikki davlatga ham foydali boʻlishini isbotlab berdi<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|title=BLS Information |date=February 28, 2008|work=Glossary|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics Division of Information Services |access-date=2009-05-05}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/comparative-advantage |sarlavha=Comparative advantage, Britannica}}</ref>. Yana bir iqtisodchi olim [[Sey Jan Batist|Jean-Baptiste Say]] fikriga koʻra, [[yalpi talab]] va [[yalpi taklif]] oʻrtasida tengsizlik vujudga kelishi mumkin emas, chunki yalpi taklifni oʻzi yalpi talabni vujudga keltiradi. Keyinchalik bu fikr [[Say qonuni]] boʻlib fanga kirdi<ref>{{cite book | last = Say | first = Jean-Baptiste | author-link = Jean-Baptiste Say | title = A Treatise on Political Economy | publisher = Grigg & Elliott | edition = sixth American | year = 1834 |page = 138 | location = Philadelphia | url = https://archive.org/details/atreatiseonpoli00saygoog }}</ref>. Klassik maktab vakillari oʻrganuvchi asosiy muammo resurslar taqchilligi hisoblangan. Shuningdek, ular iqtisodiy davrni qisqa va uzoq muddatlarga ajratishmas edi. Klassik maktab modeli [[Buyuk depressiya]] va [[Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida deyarli ishlamadi, chunki iqtisodiyot shunday ogʻir ahvolda edi-ki, bozor muvozanatga kela olmas edi<ref>{{cite book |last1=Frank |first1=Robert H. |title=Principles of Macroeconomics |last2=Bernanke |first2=Ben S. |publisher=McGraw-Hill/Irwin |year=2007 |isbn=978-0-07-319397-7 |edition=3rd |location=Boston |page=98}}</ref>. ==== Avstriya maktabi ==== [[File:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|left|120px|[[Friedrich Hayek]]]] XIX asr soʻnggida [[Avstriya maktabi]] tashkil topgan<ref>{{cite journal |last1=Kirzner |first1=I.M.|title=Austrian School of Economics|journal=The New Palgrave Dictionary of Economics|date=1987|pages=1–10|doi=10.1057/978-1-349-95121-5_301-1}}</ref>. Maktab taʼlimoti [[marjinalizm]] gʻoyasi va inson [[xulq|xulq-atvori]] boʻyicha tadqiqotlarga asoslanar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html |sarlavha=Econlib. Austrian School of Economics}}</ref>. Marjinalizmga doir dastlabki dastlabki fikrlar 1871-yilda avstriyalik iqtisodchi [[Carl Menger]] tomonidan yozilgan „Grundsätze der Volkswirtschaftslehre“ kitobida uchraydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/articles/economics/09/austrian-school-of-economics.asp |sarlavha=Austrian School of Economics: Founders, Key Ideas, and Insights}}</ref>. Bu maktab taʼlimotiga koʻra, inson xarakterining qiyinlik darajasi va bozor holatlarining doimiy oʻzgarib turishi sababli, iqtisodiyotda [[modellashtirish|matematik modellashtirish]]ni amalga oshirish imkonsiz<ref>{{cite journal |last1=Moreno-Casas |first1=Vicente |title=The Austrian School and Mathematics: Reconsidering Methods in Light of Complexity Economics |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |date=2023 |volume=25 |issue=4 |pages=147–175 |doi=10.35297/qjae.010142}}</ref>. Shu sababli, iqtisodiy siyosatda erkin iqtisodiyot (laissez-faire) va [[iqtisodiy liberalizm]] tamoyillari asosiy hisoblanadi. Avstriya maktabining izdoshlari bozor ishtirokchilari ([[iqtisodiy agent]]lar) tomonidan tuzilgan shartnomalar erkinligini himoya qilish va bitimlarga aralashmaslik (ayniqsa, davlat tomonidan) tarafdorlari boʻlishgan<ref>{{cite book|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf| last1=Menger|first1=Carl| title=Principles of Economics|translator-first1=James|translator-last1=Dingwall|translator-first2=Bert F.|translator-last2=Hoselitz|year=2007|orig-date=1871|publisher=Ludwig von Mises Institute|location=Auburn, AL}}</ref><ref>{{cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first=Joseph|last=Heath|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, „Purposeful Action and Animal Reaction“. Referenced 2011-11-23</ref>. Maktabning taniqli aʼzolari Carl Menger, [[Byombaverk Eygen|Eugen von Böhm-Bawerk]], [[Ludwig von Mises]], [[Henry Hazlitt]], [[Murray Rothbard]] va [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel laureati]] [[Friedrich Hayek]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Austrian-school-of-economics |sarlavha=Austrian school of economics, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cdn.mises.org/The%20Great%20Austrian%20Economists_2.pdf |sarlavha=15 Great austrian economists}}</ref>. ==== Neoklassik maktab ==== [[File:Supply-and-demand.svg|thumb|right|300px|Talab va taklif chizigʻi. Bu model „Marshall xochi“ yoki „Marshall qaychisi“ deb ham yuritiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academia.edu/6065076/Marshallian_Cross_Diagrams_and_Their_Uses_before_Alfred_Marshall_The_Origins_of_Supply_and_Demand_Geometry |sarlavha=Marshallian Cross Diagrams and Their Uses before Alfred Marshall: The Origins of Supply and Demand Geometry}}</ref>.]] Neoklassik maktab bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning aralashuvini cheklash gʻoyasini ilgari surgan. Maktab asoschisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]]ning iqtisodiy gʻoyalari quyidagicha edi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=11}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://ideas.repec.org/p/lmu/muenar/11055.html |sarlavha=Schlicht, Ekkehart, 1992. "Marshall, Keynes, and Macroeconomics," Munich Reprints in Economics 11055, University of Munich, Department of Economics.}}</ref>: * Monopoliyalarning vujudga kelishi jamiyat farovonligiga putur yetkazadi{{sfn|Marshall|1920|pp=275—285}}. * [[Chekli naflilik]] va [[chekli xarajat]] qisqa muddatli oraliqda bozordagi [[tovar]]lar [[narx|baho]]sini belgilovchi omillar hisoblanadi{{sfn|Marshall|1920|pp=212—221}}. * Iqtisodiyotdagi hodisalar [[qisqa va uzoq muddatli oraliq]]da sodir boʻladi. Makroiqtisodiyotda uzoq muddatli davrda barcha oʻzgaruvchilar xususan, ish haqi, narxlar darajasi va iqtisodiy agentlar oʻzgaruvchan deb olinsa, qisqa muddatli davrda bu koʻrsatkichlarning biri yoki bir qanchasi oʻzgarishga ulgurmaydi<ref>Paul A. Samuelson and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., Glossary of Terms, „Long run“ and „Short run.“</ref><ref>{{cite journal|last1=Kee|first1=Robert C|title=Evaluating The Economics Of Short- And Long-Run Production-Related Decisions|journal=Journal of Managerial Issues|volume=13|issue=2|data=2001|pages=139—158|url=https://www.jstor.org/stable/40604341}}</ref>. Uzoq muddatli oraliqda davlat oʻzining potensial ishlab chiqarish maksimumi va tabiiy ishsizlik darajasiga yetadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://psu.pb.unizin.org/introductiontomacroeconomics/chapter/the-neoclassical-school/#:~:text=The%20neoclassical%20perspective%20on%20macroeconomics,its%20natural%20rate%20of%20unemployment |sarlavha=The Neoclassical School}}</ref>. Bu maktab vakillaridan [[Leon Valras|Léon Walras]] umumiy iqtisodiy muvozanatlik modelini ishlab chiqishga, [[Joseph Schumpeter]] esa iqtisodiy tizimlar oʻzgarishning ichki kuchlarini koʻrsatib berishga harakat qilgan. Amerikalik iqtisodchi-matematik [[E. Roy Weintraub]] taʼkidlashicha, neoklassik iqtisodiyot quyidagi qoidalarga asoslanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc1/NeoclassicalEconomics.html |sarlavha=Neoclassical Economics}}</ref>: * Iqtisodiy agentlar ratsional qaror qabul qilishadi. * Isteʼmolchilar [[naflilik]]ni, firmalar foydani maksimallashtirishga intilishadi. * Iqtisodiy agentlar toʻliq va aktual [[axborot]]ga asosan mustaqil qarorlar qabul qilishadi. Alfred Marshall taklif etgan nazariya nafaqat marjinalistlarning [[naflilik nazariyasi]]ni, balki klassiklarning [[qiymatning mehnat nazariyasi|mehnat nazariyasini]] ham oʻz ichiga olardi{{sfn|Marshall|1920|pp=480—486}}. Yaʼni, talab va taklif egri chiziqlari berilganida talab oʻrniga chekli naflilik (marginal utility) va taklif rolida chekli xarajat (marginal cost) olinadi{{sfn|Marshall|1920|p=61—65}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/utility-economics |sarlavha=Utility and value, Britannica}}</ref>. Marshall fikriga koʻra, faqat talab yoki faqat taklifning oʻzigina narxni belgilamaydi: „Talab va taklif qogʻozni qirquvchi qaychining 2 uchiga oʻxshaydi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.coursesidekick.com/economics/study-guides/economics2e-demo/putting-it-together-supply-and-demand#:~:text=In%201890%2C%20the%20famous%20economist,supply%20scissors%20are%20always%20involved. |sarlavha=Putting It Together: Supply and Demand}}</ref>{{sfn|Marshall|1920|p=203}}. === Keynschilik inqilobi === John Maynard Keynes 1936-yilda [[keynschilik]] maktabiga asos soldi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm#:~:text=Keynesian%20economics%20gets%20its%20name,Money%2C%20was%20published%20in%201936. |title=John Maynard Keynes, IMF }}</ref>. Bu vaqtga kelib, Buyuk Depressiya taʼsirida sodir boʻlgan jamiyatdagi yoʻqotishlar sababli, oʻzini oʻzi tartibga soluvchi klassik iqtisodiyot mavqeiga putur yetdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.thecollector.com/economic-effects-of-the-great-depression/ |sarlavha=We’re All Keynesians Now: The Economic Effects of the Great Depression}}</ref>. Keynes [[Birinchi jahon urushi]] va 1929—1933 yillardagi Buyuk Depressiya tajribasidan kelib chiqib, klassik maktab taʼlimotlarini inkor qiluvchi xulosalarga keldi. Birinchidan, u bozorda faqat mukammal raqobat boʻlmasligini isbotlab berdi. Ikkinchidan, Keynes fikriga koʻra koʻra qisqa muddatli oraliqda narxlar talab va taklifdan qatʼiy nazar oʻzgarmay turishi mumkin. Keynschilik taʼlimotiga koʻra, iqtisodiyot har doim ham barqaror boʻlmaydi va shunday holatlarda davlat baʼzi muammolarni hal qilish uchun iqtisodiyotga aralashishi talab etiladi. Shu gʻoyasi sababli, Keynes [[aralash iqtisodiyot]] tarafdori hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/pdf/jahan_keynes.pdf |sarlavha=What Is Keynesian Economics? IMF}}</ref>. Keynschilik maktabining mashhur vakillari [[William Phillips]], [[Ben Bernanke]] va [[James Tobin]] hisoblanishadi<ref>{{cite web|url=http://homepage.newschool.edu/het//|title=The Neoclassical-Keynesian Synthesis|work=The History of Economic Thought Website|publisher=The New School|access-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020605064049/http://homepage.newschool.edu/het/|archive-date=June 5, 2002}}</ref>. Tez orada keynschilik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlovchilar koʻpaydi. XX asr ikkinchi yarmida „keynschilikni zamonaviy iqtisodiy tahlil talablariga moslashtirish“ va boshqa neoklassik gʻoyalar bilan bogʻliqlikni topish maqsadida [[neokeynschilik|neokeynschilik maktabi]] tashkil topdi<ref>{{cite journal|last1=Mankiw|first1=N. Gregory|title=The Macroeconomist as Scientist and Engineer|journal=[[The Journal of Economic Perspectives]]|data=2006|volume=20|issue=4|page=36}}</ref>. Neokeynschilik taʼlimotiga koʻra, kapitalistik iqtisodiyot yangi sharoitda iqtisodiy muvozanatni stixiyali tartibga solish mexanizmini yoʻqotadi va uni davlat tomonidan doimiy va bevosita tartibga solish zarurati yuzaga keladi. Shu sababli, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning asosiy muammolari ham oʻzgarib, inqirozga qarshi tartibga solishning bandlik nazariyasidan iqtisodiy oʻsish nazariyasiga katta eʼtibor berilgan<ref>{{cite journal|last1=Gruchy|first1=Allan G.|title=Neo Institutionalism, Neo-Marxism, and Neo-Keynesianism: An Evaluation.|journal=[[Journal of Economic Issues]]|data=1984|volume=18|issue=2|page=547—556|url=https://www.jstor.org/stable/4225449}}</ref>. === XX asrning ikkinchi yarmi === ==== Monetarizm ==== [[File:Milton Friedman 1976.jpg|thumb|150px|left|[[Milton Friedman]]]] XX asrning 60-yillarida [[monetarizm]] maktabi tashkil topgan. Maktab taʼlimotiga koʻra, pul taklifi iqtisodiyot rivojlanishida asosiy omil hisoblanadi. Monetar qoidaga koʻra, agar pul taklifi doimiy tezlikda oʻzgarib tursa, iqtisodiy har doim barqaror boʻladi va barcha resurslardan toʻliq foydalanadi. Shuningdek, monetarizm maktabi vakillari uchun qisqa muddatli oraliqdan koʻra uzoq muddatli oraliq ahamiyatliroq. [[Irving Fisher]] tomonidan tuzilgan [[almashinuv tenglamasi]] (<math>M\cdot V = P\cdot Q</math>) aynan pul tezligini aniqlash va optimallashtirishda asos boʻldi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=256}}. Bu yerda, <math>M</math> — pul massasi, <math>V</math> — [[pul aylanish tezligi]], <math>P</math> — narxlar darajasi, <math>Q</math> — ishlab chiqarish hajmi. Amaliyotda 2 tomon teng kelishi har doim ham kuzatilmaydi. Shu sababli, agar mamlakatda muomaladagi pul massasi tovarlar sonidan koʻp boʻlsa, mamlakatda inflyatsiya, ishlab chiqarish hajmi pul massasidan koʻp boʻlsa, mamlakatda [[Deflyasiya (iqtisodiyot)|deflyatsiya]] mavjud deb olinadi<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|title=The Fed – What is inflation and how does the Federal Reserve evaluate changes in the rate of inflation?|website=Board of Governors of the Federal Reserve System|date=September 9, 2016|access-date=November 3, 2021|archive-date=July 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717231718/https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/m/monetaristtheory.asp |sarlavha=Monetarist Theory: Economic Theory of Money Supply}}</ref>. Monetaristlar va keynschilik maktabi oʻrtasida samarali siyosat boʻyicha doimiy bahs ketadi. Keynschilar fikricha, pulga boʻlgan talab va muvozanatdagi foiz stavkasi orasida [[korrelyatsiya|kuchli bogʻlanish]] mavjud. Shu sababli, pul taklifini oshirish yalpi ishlab chiqarish hajmini oshirishda past samarali vosita hisoblanadi. Monetaristlar fikricha esa, pulga boʻlgan talabning foiz stavkaga nisbatan taʼsiri past va shu sababli, monetar siyosat fiskal siyosatdan samaraliroq<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12855.htm |sarlavha=What is the difference between monetary policy and fiscal policy, and how are they related?}}</ref>. Fiskal siyosatni amalga oshirish uchun davlat koʻpincha oʻz xarajatlarini oshirishga majbur boʻladi. Bu uchun davlatga mablagʻ kerak: qarz mablagʻlariga talab oshishi mamlakatda foiz stavkasi oʻsishiga olib keladi. Baland foiz stavkasi mamlakat iqtisodiyotiga xususiy investitsiyalar hajmini pasaytiradi va shu sababli yalpi taklif oʻsish jarayoni sekinlashadi. Bu samara „Xususiy investitsiyalarni siqib chiqarish samarasi“ ([[Crowding out (economics)|Crowding out effect]]) deb nomlanadi<ref>[[Olivier Jean Blanchard]] (2008). "crowding out, " ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000452&edition=current&q= Abstract.]</ref><ref>Roger W. Spencer & William P. Yohe, 1970. "The 'Crowding Outʼ of Private Expenditures by Fiscal Policy Actions, " Federal Reserve Bank of St. Louis ''Review'', October, pp.[http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf 12-24] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110602014112/http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf |date=2011-06-02 }}</ref>. Shu sababli, monetaristlar uchun fiskal siyosat samarasiz hisoblanadi. [[Milton Friedman]] va [[Edmund Phelps]] monetarizm maktabining namoyandalari hisoblanishadi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=254—255}}. ==== Yangi klassik makroiqtisodiyot ==== [[Yangi klassik makroiqtisodiyot]] maktabi [[1970-lar|1970-yillar]]da paydo boʻlgan. Maktab asoschisi [[Robert Lucas Jr.]] tomonidan yaratilgan „Ratsional kutilmalar“ nazariyasi oʻz davridagi iqtisodiy qarashlarni oʻzgartirib yubordi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/topic/theory-of-rational-expectations |sarlavha=Theory of rational expectations, Britannica}}</ref>. Maktabning yana bir taniqli vakillaridan biri [[Thomas J. Sargent]] hisoblanadi. Aynan Sargent [[giperinflyatsiya]] vaqtida [[Fillips egri chizigʻi]], [[daromadlilik egri chizigʻi]] va [[pul bozori]] modellaridagi ratsional kutilmalar holatini tushuntirib bergan edi<ref>{{cite journal |last1=Sargent |first1=Thomas J. |last2=Wallace |first2=Neil |title=Rational Expectations and the Theory of Economic Policy |journal=Journal of Monetary Economics |volume=2 |issue=2 |pages=169–83 |year=1976 |url=http://www.policonomics.com/wp-content/uploads/Rational-Expectations-and-the-Theory-of-Economic-Policy.pdf |doi=10.1016/0304-3932(76)90032-5 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = A note on maximum likelihood estimation of the rational expectations model of the term structure | journal = Journal of Monetary Economics | volume = 5 | pages = 133–35 | year = 1979 | doi = 10.1016/0304-3932(79)90029-1| url = http://minneapolisfed.org/research/sr/sr26.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = The Demand for Money during Hyperinflations under Rational Expectations: I | url = https://archive.org/details/sim_international-economic-review_1977-02_18_1/page/59 | journal = International Economic Review | volume = 18 | issue = 1 | pages = 59–82 | year = 1977 | doi = 10.2307/2525769| jstor = 2525769 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | last2 = Fand | first2 = D. | last3 = Goldfeld | first3 = S. | title = Rational Expectations, the Real Rate of Interest, and the Natural Rate of Unemployment | url = https://archive.org/details/sim_brookings-papers-on-economic-activity_1973_2/page/429 | journal = Brookings Papers on Economic Activity | volume = 1973 | issue = 2 | pages = 429–80 | year = 1973 | doi = 10.2307/2534097| jstor = 2534097 }}</ref>. „Yangi klassiklar“ning gʻoyalari [[axborot asimmetriyasi]] va makroiqtisodiy agentlar chiqargan qarorlarning ratsionallik darajasiga asoslanadi. Shu sababli, ushbu maktab vakillari fikriga koʻra, barcha iqtisodiy agentlar ixtiyorlarida ideal axborot boʻlganida shu axborotdan ratsional foydalana olsalar, iqtisodiyot barqaror rivojlanadi. Shuningdek, yangi klassik maktab vakillari fikriga koʻra, [[odam]] bir xatoni ikki marta takrorlamaydi va iqtisodiy sharoitlarga tez moslasha oladi. Natijada, davlat avval sodir boʻlgan makroiqtisodiy siyosatni qayta amalga oshirgan paytda, barcha agentlar kelajakdagi holatni prognozlay olishadi<ref>Chapter 1. Snowdon, Brian and Vane, Howard R., (2005). ''Modern Macroeconomics: Its Origin, Development and Current State''. Edward Elgar Publishing, {{ISBN|1-84542-208-2}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|url=https://www.jstor.org/stable/2006559|title=The New Classical Macroeconomics and Stabilization Policy|journal=The American Economic Review|volume=80|issue=2|data=1990|pages=143–147}}</ref>. ==== XX asr oxiri: yangi keynschilik ==== [[Yangi keynschilik]] yangi gʻoyalar asosida shakllangan keynschilik taʼlimoti hisoblanadi. U [[1991-yil]]da [[Greg Mankiw]], [[David Romer]], [[Olivier Blanchard]] va [[Stanley Fischer]] kabi iqtisodchilar mehnatlari natijasida tashkil topgan. Shu yilning oʻzidayoq Mankiw va David Romer tahriri ostida „New Keynesian Economics“ kitobi chop ettirildi<ref>{{книга |автор = Mankiw G., Romer D. |часть = Imperfect competition and sticky prices, Coordination Failures and Real Rigidities |заглавие = New Keynesian Economics |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = |издательство = MIT Press |год = 1991 |том = 1, 2 |страницы = |страниц = |серия = |isbn = 0-262-63133-4, 0-262-63133-2 |тираж = }}</ref>. Yangi keynschilik va asosiy keynschilik orasidagi farq katta emas: bu yoʻnalishda ham narxlar qisqa muddatli oraliqda pasaymaydi, „laissez-faire“ nazariyasi tanqidlari davom etaveradi. Lekin, neokeynschilik oʻz nazariyalarini ifoda etishda axborot asimmetriyasidan foydalanishadi<ref>{{cite journal|last1=Dymski|first1=Gary A.|title=Keynesian Uncertainty and Asymmetric Information: Complementary or Contradictory?|journal=Journal of Post Keynesian Economics|volume=16|issue=1|date=1993|pages=49—54|url=https://www.jstor.org/stable/4538374}}</ref>. ==== Supply-side economics ==== [[File:Laffer Curve.png|thumb|200px|right|"<nowiki/>[[Laffer egri chizigʻi|Laffer egri chizigʻi"]] — soliq stavkasi va byudjet tushumlari orasidagi bogʻliqlikni koʻrsatuvchi funksiya. Unga koʻra soliq stavkalarini oshirilishi maʼlum vaqtgacha byudjet daromadlarini oshiradi. Ammo, keyinchalik juda baland soliq stavkalari byudjet tushumlari pasayishiga sababchi boʻladi]] [[Supply-side economics]] yoki „taklif iqtisodiyoti“ni{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=278}} tashkil qilish fikri 1970-yillarning ikkinchi yarmida ilgari surilgan edi<ref>{{Maqola|muallif=Robert D. Atkinson.|havola=https://archive.org/details/supplysidefollie0000atki|sarlavha=„Supply-side Follies: Why Conservative Economics Fails, Liberal Economics Falters, and Innovation Economics Is the Answer“|noshir=Lanham: Rowman & Littlefield|yil=2006}}</ref>. Termin birinchi marta [[AQSh prezidenti]] [[Richard Nixon]]ning sobiq maslahatchisi [[Herbert Stein]] tomonidan [[1976-yil]]da foydalanilgan<ref>{{Maqola|muallif=Reynholds A.|havola=http://www.creators.com/opinion/alan-reynolds/what-supply-side-economics-means.html|sarlavha=„What Supply-Side Economics Means“|noshir=Creators Syndicate Inc|yil=2007}}</ref>. [[Arthur Laffer]] oʻzining soliqlarga bogʻliq modeli va [[Robert Mundell]] „Xalqaro kapital harakati“dagi izlanishlari orqali maktab rivojlanishiga katta hissa qoʻshishgan. Bu maktab vakillarini „Supply-siders“ deb ham atashadi<ref>{{Maqola|muallif=Gwartney J. D.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/SupplySideEconomics.html|sarlavha=„Supply-Side Economics“|noshir=The Concise Encyclopedia of Economics and Liberty|yil=2004}}</ref>. Maktab tarafdorlari fikriga koʻra, tovarlar [[ishlab chiqarish]] va xizmat koʻrsatish sohasida aholi uchun zarur boʻlgan barcha shart-sharoitlar yaratib berilishi kerak. Shu sababli, ishchi kuchi va kapital taklifini stimullash iqtisodiyot rivojlanishida muhim omil hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/s/supply-sidetheory.asp#:~:text=Supply%2Dside%20economics%20holds%20that,deregulation%20help%20foster%20increased%20production. |sarlavha=Supply-Side Theory: Definition and Comparison to Demand-Side}}</ref>. Shuningdek, davlat soliq stavkalarini pasaytirishi kerak, chunki qoʻshimcha soliqlar firma xarajatlari oshishiga va yalpi taklif hajmi pasayishiga olib keladi. Oqibatda, bu oʻzgarishlar xarajatlar inflyatsiyasi, hatto [[Stagflyasiya|stagflyatsiya]] paydo boʻlishiga sababchi boʻlishi mumkin<ref>{{cite journal |last1=Olson |first1=Mancur |url=https://www.jstor.org/stable/1802319|title=Stagflation and the Political Economy of the Decline in Productivity |journal=The American Economic Review |date=1982 |volume=72 |issue=2 |pages=143–148}}</ref>. === XXI asr boshlanishi: jahon moliyaviy inqirozi === [[File:FCIC - Housing Bubbles in Multiple Countries 2002-2008.png|thumb|upright=1.15|left|Inqirozga sabab boʻlgan uy narxlari indeksining keskin oʻzgarishi]] [[Jahon iqtisodiy inqirozi]] ({{lang-en|Great Recession}}) — [[2008-yil]]da boshlangan [[Jahon xoʻjaligi|jahon iqtisodiyoti]]ning inqirozdagi holati. Iqtisodiy inqiroz sababchisi [[2007-yil]] [[AQSh]]da boshlangan [[2007—2008-yillardagi moliyaviy inqiroz|moliyaviy inqiroz]] hisoblanadi<ref name=Holt>{{cite web|last=Holt|first=Jeff|title=A Summary of the Primary Causes of the Housing Bubble and the Resulting Credit Crisis: A Non-Technical Paper|url=http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|work=2009, 8, 1, 120-129|publisher=The Journal of Business Inquiry|access-date=February 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017015959/http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|archive-date=October 17, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. AQShdagi [[bank]]larning [[risk]]li [[kredit siyosati]], [[reyting agentliklari|reyting beruvchi agentliklar]]ning [[obligatsiya]]larni yetarli darajada oʻrganmaganliklari va aholining past moliyaviy savodxonlik darajasi uy bozoridagi inqirozga sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web|title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis|url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/|access-date=August 5, 2021|website=Knowledge@Wharton|language=en}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk| last=Williams|first=Mark| publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date= 2010| isbn=978-0-07-163829-6 |page=213}}</ref>. Inqirozni oldindan koʻra bilgan investor [[Michael Burry]] va [[The Wall Street Journal]] [[jurnalist]]i [[Michael Lewis]] fikricha, inqiroz nafaqat ipoteka obligatsiyalari bozoridagi spekulyatsiya sababli, balki moliya bozoridagi banklar, reyting agentliklari va investitsion fondlarning noqonuniy xatti-harakatlari natijasida sodir boʻlgan<ref>{{cite news |last=Burry |first=Michael J. |title=I Saw the Crisis Coming. Why Didn't the Fed? |newspaper=[[The New York Times]] |date=April 3, 2010 |url=https://www.nytimes.com/2010/04/04/opinion/04burry.html}}</ref><ref>{{cite book |author-link=Michael Lewis |first=Michael |last=Lewis |year=2010 |title=The Big Short: Inside the Doomsday Machine|pages=320|isbn=0-393-07223-1|url=https://themodern.farm/studies/The_Big_Short__Inside_the_Doom.pdf|publisher=W. W. Norton & Company}}</ref>. Inqiroz dunyo iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi. [[2009-yil]]da jahon YIM Ikkinchi jahon urushidan beri birinchi marta manfiy oʻsishni koʻrsatdi<ref>{{Cite web |url=http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |title=Обвал планеты. МВФ ухудшил прогноз мирового развития |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102819/http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |deadlink=no }}</ref>. Xalqaro savdo rekord darajada qisqarganiga qaramay, 2011-yilda avvalgi hajmiga qaytdi<ref>{{Cite web |url=http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |title=Объем мировой торговли достиг докризисного уровня — Росбалт |access-date=2015-10-18 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151409/http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |deadlink=no }}</ref>. Ammo, faqatgina 2014-yilda inqirozgacha boʻlgan oʻsish sur’atlariga erishdi<ref>{{Cite web |url=https://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |title=Замедление торговли |access-date=2015-10-18 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623070522/http://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |deadlink=no }}</ref>. [[Yevropa]] davlatlari va AQSh iqtisodiyotidagi pasayish 2009-yilning ikkinchi kvartalida yakunlandi, ammo [[2011-yil]]da Yevropa davlatlarida inqirozning ikkinchi toʻlqini boshlandi va [[2013-yil]]gacha davom etdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3410123&nt=&p=1&sec=0 |sarlavha=Экономика ЕС: рецессия длиной в пятилетку — Главные новости — Финмаркет}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ua-reporter.com/novosti/147497 |title=Экономика крупнейших стран ЕС вышла из рецессии: еврозона возобновила рост {{!}} Ujgorod — okno v Yevropu — ua-reporter.com |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308202221/http://ua-reporter.com/novosti/147497 |deadlink=no }}</ref>. Ishsizlik xalqaro miqyos boʻyicha rekord darajaga yetib, 200 mln. odamni tashkil etdi<ref>{{Cite web |url=http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |title=Безработица: рекорд за всю историю наблюдений {{!}} KM.RU |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100445/http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |title=ООН прогнозирует рекордный уровень безработицы в 2013 году — zn.ua |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713190210/http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |deadlink=no }}</ref>. Inqirozdan chiqishda AQSh iqtisodiyotni stimullashga va banklarni qutqarishga harakat qildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Emergency-Economic-Stabilization-Act-of-2008 |sarlavha=Emergency Economic Stabilization Act of 2008, Britannica}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Davidoff|first1=Steven M.|last2=Zaring|first2=David|title=REGULATION BY DEAL: THE GOVERNMENT’S RESPONSE TO THE FINANCIAL CRISIS|journal=Administrative Law Review|volume=63|issue=3|data=2009|url=https://www.jstor.org/stable/40712060|pages=463–541}}</ref>. Aholiga [[kredit]] taqdim etish uchun ajratilgan kapital, banklarning muammoli aktivlarini sotib olish va ogʻir ahvoldagi moliya institutlarining sotib olinishini taʼminlash uchun jami 498 [[milliard]] [[dollar]] sarflandi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/heres-how-much-2008-bailouts-really-cost |sarlavha=Here’s how much the 2008 bailouts really cost}}</ref>. Yevropa davlatlarining xuddi shunday iqtisodiy siyosati uchun esa 1,6 [[trillion]] [[yevro]] sarflandi<ref>{{cite news|url=https://blogs.thomsonreuters.com/answerson/eu-bank-bailout-trillion-euros-allocated-graphic/|publisher=Thomson Reuters |title=EU bank bailout breakdown – how 1.6 trillion euros were allocated}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/europe/fighting-the-financial-crisis-stocks-surge-as-eu-nations-unveil-bailout-packages-a-583739.html|title=Fighting the Financial Crisis: Stocks Surge As EU Nations Unveil Bailout Packages - DER SPIEGEL - International|first=DER|last=SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=13 October 2008 }}</ref><ref name="obr.uk">{{Cite web |date=October 2021 |title=Office for Budget Responsibility: Economic and fiscal outlook – October 2021 |url=https://obr.uk//docs/dlm_uploads/CCS1021486854-001_OBR-EFO-October-2021_CS_Web-Accessible_v2.pdf |website=[[Office for Budget Responsibility]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/16/ubs-creditsuisse|newspaper=The Guardian|title=Switzerland unveils bank bail-out plan}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302085910/http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|url-status=dead|archive-date=2009-03-02|publisher=NTMA|title=Bank Guarantee Scheme}}</ref>. == Zamonaviy makroiqtisodiyot nazariyasi == === Tahlil === [[File:Circulation in macroeconomics.svg|thumb|right|300px|Iqtisodiyotdagi doiraviy aylanishi modeli. Bu yerda, workforce market — iqtisodiy resurslar (ishchi kuchi) bozori, household — uy xoʻjaliklari, corporation — firmalar, commodity market — tovar va xizmatlar bozori, financial market — moliya bozori, foreign — xorijiy sektor va government — davlat<ref>{{Cite book| publisher = Cengage Learning| isbn = 978-1-285-45354-5| last1 = Gwartney| first1 = James D.| last2 = Stroup| first2 = Richard L.| last3 = Sobel| first3 = Russell S.| last4 = Macpherson| first4 = David A.| title = Macroeconomics: Private and Public Choice| date = 2014| pages = 173–175}}</ref>.]] Makroiqtisodiyot [[ijtimoiy fan]] hisoblanadi. Shu sababli, iqtisodiy hodisalarning sodir boʻlish vaqtini aniq aytib boʻlmaydi; makroiqtisodiy agentlar xatti-harakatlarini kuzatish va shunga koʻra taxminiy [[prognoz]] qilish mumkin. Tahlil jarayonida iqtisodiy modellar iqtisodiyotni oʻrganishni ancha osonlashtiradi va asosiy iqtisodiy oʻzgarishlar sabablarini izohlab beradi. Shunday boʻlsa-da, koʻpgina iqtisodiy modellar jiddiy kamchiliklarga ega va muhim omillarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = David Begg, Rudiger Dornbusch, Stanley Fischer |часть = 19. Introduction to Macroeconomics |заглавие = Economics |оригинал = |ссылка = http://mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg |ответственный = |издание = 8 |место = |издательство = The McGraw Hill Companies |год = 2005 |том = |страницы = 335 |страниц = 674 |серия = |isbn = 978-007710775-8 |тираж = |archivedate = 2010-05-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100516195718/http://www.mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg/ }}</ref>. Iqtisodiyot [[grafik]]lar, [[jadval]]lar, [[sxema]]lar va matematik [[Funksiya (matematika)|funksiya]]lar yordamida tahlil etiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=10—11}}. Barcha makroiqtisodiy parametrlar maʼlum bir vaqt oraligʻida yoki aynan bir paytda koʻrib chiqilishi mumkin deb olinadi. Makroiqtisodiyotdagi barcha oʻzgaruvchilar 2 guruhga boʻlinadi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=12—13}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomika-krugooborot-produkta-rashodov-i-dohodov |sarlavha=Макроэкономика. Кругооборот продукта, расходов и доходов}}</ref>: * Oqimlar. Bu maʼlum bir vaqt oraligʻi (yil) ichida koʻrib chiqiluvchi oʻzgaruvchilar hisoblanadi. Oqimlarga [[investitsiya]]lar, davlat [[byudjet]]i holati, [[eksport]], [[import]] va yalpi ichki mahsulotni kiritish mumkin{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|p=15}}. * Zaxiralar. Joriy holatdagi maʼlumotlarni oʻrganuvchi koʻrsatkichlar hisoblanadi. Boylik hajmi, ishsizlar soni va [[davlat qarzi]] zaxiralarga misol boʻla oladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=31—32}}. Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar tahlili pozitiv va normativ tahlillarga boʻlinadi. Pozitiv tahlil iqtisodiyot holatini aniqlaydi, tushuntiradi va prognozlar uchun asos hisoblanadi. Normativ tahlil esa qanday iqtisodiy oʻzgarishlar amalga oshirish kerakligini koʻrsatadi<ref>[[Paul A. Samuelson]] and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, „Normative vs. positive economics.“</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp#:~:text=Normative%20economics%20focuses%20on%20the%20value%20of%20economic%20fairness%2C%20or,is%20based%20on%20value%20judgments. |sarlavha=Positive vs. Normative Economics}}</ref>. Makroiqtisodiy tadqiqotlar „ceteris paribus“ (boshqa oʻzgarmas sharoitlarda) holatida amalga oshiriladi. Yaʼni, bir oʻzgaruvchi oʻrganilib chiqilayotganida, boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas deb olinadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ceteris-paribus |sarlavha=Cambridge Dictionary, ceteris paribus}}</ref>. === Iqtisodiyot tuzilishi === Istalgan iqtisodiyot bozor va iqtisodiy agentlardan tashkil topgan. Nazariy jihatdan, iqtisodiyot tarkibida toʻrtta makroiqtisodiy agent va uch xil bozor mavjud. Iqtisodiyotning barcha qismlarida daromad va xarajatlar mavjuddir{{sfn|Матвеева|2007|p=27}}. ==== Makroiqtisodiy bozorlar ==== ; Ishlab chiqarish omillari bozori Iqtisodiy resurslar (yoki ishlab chiqarish omillari) tarkibiga [[yer]], [[mehnat]], [[kapital]] va tadbirkorlik qobiliyati kiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/factors-production.asp |sarlavha=4 Factors of Production}}</ref>. ; Tovar va xizmatlar bozori Aynan shu bozorda yalpi talab va yalpi taklif shakllanadi. Tovarlarga boʻlgan talab barcha makroiqtisodiy agentlar tomonidan taqdim etiladi, taklif esa tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari boʻlgan firmalar tomonidan yaratiladi. Bu bozorda real qiymat ayirboshlanganligi sababli uni „real bozor“ deb ham atashadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/real-economy/#:~:text=The%20real%20economy%20refers%20to,purely%20represented%20in%20real%20terms. |sarlavha=What is the real economy?}}</ref>. ; Moliya bozori [[Moliya bozori]] — oldi-sotdi obyekti pul yoki pulga tenglashtirilgan qimmatli qogʻoz bilan bogʻliq boʻlgan bozor. Moliya bozorining oʻzi ham ikki asosiy bozordan iborat. Birinchi bozor bu pul bozori boʻlib, u yerda pulga boʻlgan talab va taklif muvozanati shakllanadi, hamda pul massasi uchun optimal foiz stavkasi miqdori oʻrganiladi. Ikkinchi bozor [[fond bozori]] hisoblanib, u yerda [[aksiya]] va [[obligatsiya]] singari qimmatli qogʻozlar sotuvi amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/financial-market.asp |sarlavha=Finance market}}</ref>. === Makroiqtisodiy agentlar === Makroiqtisodiyot fanida 4 xil iqtisodiy agentlar oʻrganiladi<ref>{{cite book |author-link=Joseph E. Stiglitz |first=Joseph E. |last=Stiglitz |year=1987 |chapter=Principal and Agent |title=The New Palgrave: A Dictionary of Economics |volume=3 |pages=966–971 |title-link=New Palgrave: A Dictionary of Economics }}</ref>: * ''[[Xonadon xoʻjaligi|Uy xoʻjaliklari]]'' — iqtisodiy resurslar egasi, tovar va xizmatlarning asosiy isteʼmolchilari{{sfn|Матвеева|2007|p=16}}. Firmalarga ishchi kuchini sotishgani uchun, daromad tarzida [[ish haqi]] olishadi. Uy xoʻjaliklari davlatga soliq toʻlashadi va javob tariqasida [[nafaqa]], [[pensiya]] va [[stipendiya]] koʻrinishida [[transfert|transfert toʻlovlarini]] olishadi<ref>{{cite book |last = O'Sullivan |first = Arthur |author-link = Arthur O' Sullivan |author2 = Steven M. Sheffrin |title = Economics: Principles in action |publisher = Prentice-Hall |year = 2003 |location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 |page = 29 |url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |isbn = 978-0-13-063085-8 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |archive-date = 2016-12-20 |chapterurl = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |access-date = 2023-08-02 }}</ref>. * ''[[Firma]]lar'' — maqsadi foydani maksimallashtirish boʻlgan, tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari<ref> {{cite book | last1 = Pride | first1 = William M. | last2 = Hughes | first2 = Robert J. | last3 = Kapoor | first3 = Jack R. | year = 1985 | chapter = 4: Choosing a form of business ownership | title = Business | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | series = CengageNOW Series | edition = 10 | location = Mason, Ohio | publisher = Cengage Learning | publication-date = 2009 | page = 116 | isbn = 9780324829556 | access-date = 20 Apr 2019 }}</ref>. Moliya bozorida asosan [[debitor]] sifatida ishtirok etishadi. Firma xarajatlari investitsion toʻlovlar, soliqlar va ish haqidan tashkil topadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/expense.asp |sarlavha=Expenses of company}}</ref>. Uy xoʻjaliklari va firmalar iqtisodiyotning xususiy sektorini tashkil etadi. * ''Davlat'' — jamiyatning iqtisodiy neʼmatlarini ishlab chiqaruvchi iqtisodiy agent. [[Milliy daromad]]ni qayta taqsimlash, iqtisodiy agentlar va bozorlar faoliyatini nazorat qilish davlatning asosiy vazifalari hisoblanadi. Asosiy daromad manbai soliqlar, xarajatlari esa uy xoʻjaliklariga transfert toʻlovlari va firmalarga subsidiyalar hisoblanadi. Kerak boʻlganida tovarlar bozoridan xaridlar amalga oshiradi. Davlat moliya bozori bilan doimiy oldi-sotdi operatsiyalariga ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uttyler.edu/ceefl/files/reading1-hs.pdf |sarlavha=What are the economic functions of government?}}</ref>. Xususiy sektor va davlat yopiq iqtisodiyotni tashkil etadi<ref>{{Cite web|title=International Economics Glossary: C |url=http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html#ClosedEconomy%7CDeardorff%27s |website=www-personal.umich.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212072813/http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html |archivedate=December 12, 2007 |url-status=dead}}</ref>. * ''Xorijiy sektor'' — kapital, tovar va xizmatlarning xalqaro savdosini oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofgreece.gr/en/statistics/external-sector#:~:text=The%20external%20sector%20of%20a,the%20rest%20of%20the%20world. |sarlavha=External sector, Bank of Greece}}</ref>. === Makroiqtisodiyotdagi asosiy koʻrsatkichlar === Makroiqtisodiy nazariyada quyidagi asosiy parametrlar oʻrganiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=29—30}}: * ''Isteʼmol xarajatlari'' (C) — uy xoʻjaliklarining tovar va xizmatlarga qilgan xarajatlari. * ''Uy xoʻjaliklari [[jamg'armalar]]i'' (S) — uy xoʻjaliklarining bankda turgan pul mablagʻlari. * ''Investitsiyalar'' (I) — ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish maqsadida firmalar tomonidan sotib olingan kapital. * ''Davlat tomonidan sotib olingan tovar va xizmatlar'' (G) — davlat investitsiyalari, davlat xizmatchilariga toʻlovlar va transfert toʻlovlari. * ''Sof soliqlar'' (T) — soliq va transfert toʻlovlari orasidagi farq. * ''Sof eksport'' (Xn) — eksport va import orasidagi farq. * ''Yalpi ishlab chiqarish hajmi'' (Y). '''<math>Y = C + I + G + Xn = C + S + T</math>''' — ochiq iqtisodiyot uchun yalpi ishlab chiqarish formulasi. Yopiq iqtisodiyot sharoitida sof eksport, xususiy sektor uchun yalpi ishlab chiqarishda esa G hajmi hisobga olinmaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomicheskaya-model-otkrytoy-ekonomiki |sarlavha=Макроэкономическая модель открытой экономики}}</ref>{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=710—712}}. === Milliy hisoblar tizimi === Makroiqtisodiyotdagi asosiy parametrlar yigʻindisi tovarlar, daromadlar va xarajatlarning doiraviy aylanish modelini tashkil etadi. Doiraviy aylanish modeli 1920-yillar oxirida amerikalik iqtisodchilar tomonidan yaratilgan [[milliy hisoblar tizimi]] (MHT) shakllanishi uchun asos hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://foreignpolicy.com/2011/01/03/gdp-a-brief-history/#:~:text=1937%3A%20Simon%20Kuznets%2C%20an%20economist,government%20in%20a%20single%20measure%2C |sarlavha=Simon Kuznets, GDP}}</ref>. MHT oʻz ichiga quyidagi parametrlarni oladi: [[yalpi ichki mahsulot]] (YIM), [[yalpi milliy mahsulot]] (YMM), [[milliy daromad]] (MD), [[sof milliy mahsulot]] (SMM), [[sof ichki mahsulot]] (SIM), [[shaxsiy daromad]] (ShD), [[shaxsiy tasarrufidagi daromad]] (ShTD), isteʼmol (C), jamgʻarish (S){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=20—21}}{{sfn|Матвеева|2007|pp=52—53}}. Milliy hisoblar tizimining koʻrsatkichlari nafaqat mamlakatdagi yalpi daromadlar va ishlab chiqarish hajmini hisoblash, balki mamlakat aholisining hayot uchun muhim boʻlgan tovarlar bilan taʼminlanganlik darajasini aniqlash uchun ham qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/gross-domestic-product-GDP#:~:text=GDP%20is%20important%20because%20it,the%20economy%20is%20doing%20well. |sarlavha=All about GDP, IMF}}</ref>. Bu uchun [[Yalpi ichki mahsulot kishi boshiga (nominal)|kishi boshiga YIM]], MD hajmi va [[narx indeksi|isteʼmol narxlari indeksi]] (INI) oʻrganiladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=70—74}}. Lekin, bunday oʻrtacha olingan koʻrsatkichlar kamchiliklarga ega va ular „kishi boshiga taqsimlangan daromad“ kabi muhim koʻrsatkichlarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = |часть = |заглавие = Макроекономіка |оригинал = |ссылка = |ответственный = Гл. ред. В. Д. Базилевич |издание = 2 |место = К. |издательство = Знання |год = 2005 |том = |страницы = 113 |страниц = 851 |серия = Класичний університетський підручник |isbn = 966-346-030-X |тираж = }}</ref>. == Makroiqtisodiy modellar == [[Makroiqtisodiy model]] — butun iqtisodiyotni va uning eng muhim tarmoqlari, sektorlari, sohalari rivojlanishini matematik shaklda aks ettiruvchi iqtisodiy-matematik model. Iqtisodiy model koʻpincha matematik strukturaga ega boʻlib, murakkab jarayonlarni soddalashtirishda qoʻllanadi. Modellar tuzilishiga koʻra bir yoki bir nechta oʻzgaruvchilarga ega boʻlishi mumkin<ref>{{cite web |url= https://www.piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/need-different-classes-macroeconomic-models |title= The need for different classes of macroeconomic models |last= Blanchard |first= Olivier |date= January 12, 2017 |website= Peterson Institute for International Economics |publisher= |access-date= February 22, 2022}}</ref>. === AD-AS modeli === [[File:Aggregate supply + demand graph.png|thumb|right|320px|AD-AS modeli, inqirozdagi iqtisodiyot. Davlat tomonidan amalga oshirilgan stimullar sababli, yalpi talab oʻngga surildi va bu surilish narxlar darajasini (Price level) ozgina, YIMni (Y) esa sezilarli darajada oshirdi. Modelda LRAS (Long-run aggregate supply) potensial YIMga teng deb olinadi.]] [[AD-AS modeli]] (Aggregate Demand — Aggregate Supply model — yalpi talab va yalpi taklif modeli) — qisqa va uzoq muddatli oraliqda, narxlar oʻzgarishi sharoitida makroiqtisodiy muvozanatni tasvirlab beruvchi model. Ushbu model iqtisodiyotda yalpi talab va yalpi taklifning oʻzgarish holatlari, ularning umumiy narxlar darajasi va yalpi ishlab chiqarish hajmiga (real YIM) taʼsirini koʻrsatib beradi. AD-AS modeli makroiqtisodiyotdagi turli hodisalarni, xususan iqtisodiy sikllar fazalarini, oʻzgarmas ish haqi modeli va stagflyatsiyani tasvirlash uchun qoʻllanishi mumkin{{sfn|Keynes|1936|pp=230—233}}<ref>{{cite journal|last1=Shimer|first1=Robert|title=The Consequences of Rigid Wages in Search Models|journal=Journal of the European Economic Association|url=https://www.jstor.org/stable/40004920|volume=2|issue2/3|data=2004|pages=469–479}}</ref>. Birinchi marta John Maynard Keynesning „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida tasvirlangan{{sfn|Keynes|1936|pp=23—26}}. Model Keynes tomonidan inqirozdagi mamlakatlar iqtisodiyotini qayta tiklash maqsadida ishlab chiqilgan. Inqirozdagi davlatlar iqtisodiyotining muvozanatga kelish muddati juda uzoqligi sababli, Keynes davlat ishtiroki orqali yalpi talabni stimullashni qoʻllab quvvatlagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://blogs.worldbank.org/impactevaluations/how-long-long-run |sarlavha=How long is the long run? World Bank}}</ref>. Keynes fikriga koʻra, qisqa muddatli oraliqda narxlar oʻzgarmay qoladi. Yaʼni, ishsizlik toʻliq boʻlmagan sharoitda ishchilar oylik oshirilishini soʻrashmaydi. Ishlab chiqaruvchilar ham isteʼmolchilarning xarid qobiliyatlari yuqori boʻlmaganligi uchun narxni oshirmaydilar. Lekin, uzoq muddatli oraliqda ishsizlik qisqaradi va aholining xarid qobiliyati oshadi. Davlat aralashuvi bilan qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklif (Short-run aggregate supply) potensial YIMga (Y*) aylanadi{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=200—217}}. ==== Modelga taʼsir etuvchi omillar ==== Yalpi talab (AD) oʻsishiga sabab boʻluvchi omillar{{sfn|Keynes|1936|pp=91—93}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/031815/what-factors-cause-shifts-aggregate-demand.asp |sarlavha=What Factors Cause Shifts in Aggregate Demand?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/macroeconomics/aggregate-supply-demand-topic/macro-changes-in-the-ad-as-model-in-the-short-run/a/shifts-in-aggregate-demand-cnx |sarlavha=Shifts in aggregate demand, Khan Academy}}</ref>: * Xaridorlarning real daromadlaridagi oʻsish (ish haqi, transfert toʻlovlarining oʻsishi va aholi toʻlaydigan soliqlarning pasayishi); * Investitsion xarajatlarni amalga oshirish uchun stimullar (imtiyozli kreditlar berish va investorlarning huquqini taʼminlash); * Davlat xaridlari hajmining oshishi; * Jamiyat va [[tadbirkor]]larning kutilmalari. Mamlakat iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi jamgʻarishdan koʻra koʻproq sarflashga undaydi{{sfn|Keynes|1936|pp=148—149}}. Qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (SRAS) oʻsishiga taʼsir etuvchi omillar<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/short-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-short-run-aggregate-supply |sarlavha=Short-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref>: * Ishlab chiqarishda foydalaniladigan resurslar koʻpayishi va ulardan foydalanish samaradorligining ortishi; * Ishlab chiqarish resurslari narxining pasayishi; * Ishlab chiqaruvchilarga soliq yukini kamaytirish, ularga subsidiyalar berish. Uzoq muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (LRAS, potensial YIM) oʻsish sabablari{{sfn|Keynes|1936|pp=178—183}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/long-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-long-run-aggregate-supply |sarlavha=Long-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/long-run-aggregate-supply-lras/#:~:text=Some%20factors%20influence%20the%20LRAS,shifts%20towards%20the%20right%20side. |sarlavha=Long-Run Aggregate Supply (LRAS) Definition}}</ref>: * Mamlakatda aholi sonining koʻpayishi; * Iqtisodiyotda ishlangan soatlarning ortishi; * Texnologiyalarning mukammallashuvi; * [[Mehnat unumdorligi]]dagi oʻsish. === IS-LM modeli === [[File:Islm.svg|thumb|200px|IS egri chizigʻining oʻngga surilishi yuqori foiz stavkasi (i) va real YIM hajmini (Y) oshishiga olib keladi]] Tovar va [[pul bozori]]da umumiy muvozanatga erishish va makroiqtisodiy siyosat tadbirlarining bu ikki bozorga taʼsirini umumlashtirib tadqiq qilish [[IS-LM modeli]] yordamida bajariladi. Model 2 egri chiziq — <math>IS</math> (investments-savings) va <math>LM</math> (liquidity-money)dan tashkil topgan. IS investitsiyalar-jamgʻarmalardagi holatni, LM esa pul bozoridagi muvozanatni tasvirlaydi. Model iqtisodiy sikllar tahlili uchun qoʻllanadi va qisqa muddatli oraliqdagi model hisoblanadi. Model 1937-yilda iqtisodchi [[John Hicks]] tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=J. R. |year=1937 |title=Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation |journal=[[Econometrica]] |volume=5 |issue=2 |pages=147–159 |jstor= 1907242|doi=10.2307/1907242}}</ref> va keyinchalik [[Alvin Hansen]] tomonidan mukammallashtirilgan<ref>{{cite book |last=Hansen |first=A. H. |year=1953 |title=A Guide to Keynes |url=https://archive.org/details/guidetokeynes0000hans |url-access=registration |location=New York |publisher=McGraw Hill |isbn=9780070260467 }}</ref>. Model yopiq iqtisodiyotni tasvirlagani uchun, yalpi ishlab chiqarish isteʼmol xarajatlari, investitsiyalar va davlat xaridlaridan tashkil topadi: <math>Y=C+I+G</math>. IS oʻzgarishi davlat xarajatlari, isteʼmolchilarning jamgʻarish normasi, investitsiyalar hajmi va soliq stavkasidagi oʻzgarishga bogʻliq. LM holati esa narxlar darajasi, muomaladagi pul miqdori va foiz stavkasi orqali belgilanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/i/islmmodel.asp#:~:text=The%20IS%2DLM%20model%20is%20a%20tool%20for%20looking%20at,liquidity%2C%20investment%2C%20and%20consumption. |sarlavha=IS-LM Model: What It Is, IS and LM Curves, Characteristics, Limitations}}</ref>. Bundan xulosa shuki, IS-LM modeli fiskal va monetar siyosatning iqtisodiyotga birgalikda koʻrsatadigan taʼsirini baholash imkonini beradi. Davlat xarajatlarining oʻsishi yoki soliqlarning kamayishi IS egri chizigʻini oʻngga siljitadi. Davlat xarajatlarining kamayishi va soliqlarning oshishi esa bu egri chiziqni chapga siljitadi<ref>{{cite journal |last=Findlay |first=David W |year=1999 |title=The IS-LM Model: Is There a Connection between Slopes and the Effectiveness of Fiscal and Monetary Policy? |journal=The Journal of Economic Education |volume=30 |issue=4 |pages=373—382 |url=https://www.jstor.org/stable/1182951|doi=10.2307/1182951.}}</ref>. Xuddi shuningdek, pul taklifining oshishi LM egri chizigʻini oʻngga, kamayishi esa chapga siljitadi. IS-LM modeli maʼlum makroiqtisodiy natijalarga erishishning turli variantlarni koʻrib chiqish imkoniyatini beradi. Bir bozorda boʻlgan oʻzgarish ikkinchi bozorga ham taʼsir etadi. Masalan, [[Markaziy bank]] ochiq bozordan obligatsiyalar sotib ola boshladi. Natijada pul taklifining koʻpayishi (LM egri chizigʻini oʻngga siljishida aks etib) foiz stavkasining pasayishiga olib keladi. Monetar impuls taʼsirida, yaʼni, foiz stavkasining pasayishi oqibatida investitsiya xarajatlari koʻpayadi va IS egri chizigʻi ham oʻngga siljib, yangi nuqtada muvozanat oʻrnatiladi<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=John |year=1980 |title=‘IS-LM’: An Explanation. |journal=Journal of Post Keynesian Economics |volume=3 |issue=2 |pages=139–154 |url=https://www.jstor.org/stable/4537583}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=181—182}}. === Solow modeli === [[File:Solow(eq).jpg|300px|thumb|Muvozanat holatidagi Solow modeli]] [[Solow modeli]] – ekzogen jamgʻarish normasi va neoklassik ishlab chiqarish funksiyasiga asoslangan iqtisodiy oʻsish modeli. Modelda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti oʻsishining sabablari kapital, aholi soni, investitsiyalar va texnologik rivojlanishlar yordamida oʻrganiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/solow-growth-model/#:~:text=The%20Solow%20growth%20model%20has,capital%2C%20technology%2C%20and%20labor. |sarlavha=Solow Growth Model}}</ref>. Solow modeliga koʻra, ishlab chiqarish jarayoniga qoʻshilgan dastlabki kapital qoʻyilmalari ishlab chiqarish hajmini keskin oshiradi. Lekin, bu oʻsish davom etgani sari, kapitalning [[amortizatsiya]] qiymati ham oshib boradi va maʼlum bir nuqtada yangi investitsiyalar kapital amortizatsiyasiga tenglashishi sababli, qoʻshimcha birlik kapital hech qanday samara olib kelmaydi. Jamgʻarish normalarini oshirish orqali investitsiya hajmini koʻpaytirish, qoʻshimcha tovarlar ishlab chiqarishiga zamin yaratadi. Texnologik progress orqali esa nafaqat kapitalning samaradorligi oshadi, balki 1 kishi uchun toʻgʻri keluvchi kapital miqdori ortadi. Model bir-biridan mustaqil tarzda, iqtisodchilar [[Robert Solow]] va [[Trevor Swan]] tomonidan 1956-yilda yaratilgan<ref>{{cite book |last=Brems |first=Hans |author-link=Hans Brems |title=Pioneering Economic Theory, 1630–1980 |chapter=Neoclassical Growth: Tinbergen and Solow |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1986 |isbn=978-0-8018-2667-2 |pages=362–368 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5SokAAAAMAAJ&pg=PA362 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Swan |first=Trevor W. | author-link1 = Trevor Swan |date = November 1956 |title=Economic growth and capital accumulation |journal=Economic Record |volume=32 |issue=2 |pages=334–361 |doi= 10.1111/j.1475-4932.1956.tb00434.x }}</ref>. Model bir qancha shartlarga ega. Solow modelida yopiq iqtisodiyot koʻriladi. Firmalar mukammal raqobat sharoitida faoliyat yuritishadi. Isteʼmol <math>C</math> uchun ham, investitsiyalar <math>I</math> uchun ham, faqatgina bir mahsulot <math>Y</math> ishlab chiqariladi. Ilmiy-texnik progress sur’atlari <math>g</math>, aholi soni oʻsishi <math>n</math> va kapital amortizatsiyasi <math>\delta</math> doimiy hisoblanadi. Jamgʻarish normasi <math>s</math> investitsiyalarga teng: <math>Y=C+I</math><ref>{{cite journal | author = Solow R. M. |title = Technical Change and the Aggregate Production Function |url = http://www.piketty.pse.ens.fr/files/Solow1957.pdf |publisher =The Review of Economics and Statistics |year = 1957 |month = August |volume =39 |issue = 3 |pages=312—320 }}</ref>. Bu model orqali koʻplab hodisalarni tushuntirib bersa boʻladi. Birinchi bor bu modelni [[Yaponiya]] va [[Germaniya]]ning urushdan keyingi oʻsishi bilan izohlashgan. Keyinchalik bu model [[Xitoy]], [[Koreya Respublikasi|Koreya]] va boshqa mamlakatlar iqtisodiy oʻsishini izohlab berdi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Germaniya va Yaponiyada kapitalning deyarli barchasi yoʻq qilingan va kishi boshiga kapital miqdori kamayib ketgan. Demak, kapitaldan chekli qaytim katta, amortizatsiya qiymati esa past. Bundan tashqari oʻsha vaqtdagi ilmiy-texnik taraqqiyoti yuqori boʻlgan AQShning Yaponiya va Germaniyaga yordami ham iqtisodiy oʻsishga salmoqli hissa qoʻshgan<ref>{{cite journal|authors=Beckley, M., Horiuchi, Y., & Miller, J.|title=AMERICA'S ROLE IN THE MAKING OF JAPAN'S ECONOMIC MIRACLE|journal=Journal of East Asian Studies|volume=18|issue=1|data=2018|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-east-asian-studies/article/americas-role-in-the-making-of-japans-economic-miracle/9C7CC6A85CE125290BAD2735B09A882A|doi=10.1017/jea.2017.24|pages=1—21}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marshallfoundation.org/wp-content/uploads/2014/05/Marshall_Plan_1947-1997_A_German_View.pdf |sarlavha=Marshall Plan 1947—1997: A German View}}</ref>. [[Germaniya Federativ Respublikasi]]ning 1947—1950-yillardagi oʻrtacha 13,4 foizlik va Yaponiyaning 1965—1969-yillardagi oʻrtacha 12 foizlik oʻsishi aynan Solow modeli orqali izohlanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://econreview.berkeley.edu/the-japanese-economic-miracle/ |sarlavha=The Japanese Economic Miracle, Barceley Economic Review}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html |title=日德战后经济奇迹（Japanese and Germany Postwar Economic Miracle） |last=Liu |first=Haoyuan |website=Finance World}}</ref>. Lekin, kapital bilan taʼminlanganlik darajasi oshgani sari iqtisodiy oʻsish sur’atlari ham pasayib borgan<ref>{{cite journal|last1=Braunthal|first1=Gerard|title=The Death of the German Economic Miracle|journal=Current History|volume=54|issue=321|data=1968|pages=275—280|url=https://www.jstor.org/stable/45311898}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Lost Decade: Lessons From Japan's Real Estate Crisis|url=https://www.investopedia.com/articles/economics/08/japan-1990s-credit-crunch-liquidity-trap.asp|last=Nielsen|first=Barry|website=Investopedia|language=en|access-date=2020-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-12-23|title=「失われた30年」に向かう日本|url=http://www.newsweekjapan.jp/column/ikeda/2010/12/20-3.php|access-date=2020-10-18|website=Newsweek日本版|language=ja}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|title=The End of the German Miracle|journal=Journal of Economic Literature|volume=31|issue=2|data=1993|pages=881—885|url=https://www.jstor.org/stable/2728517}}</ref>. == Iqtisodiy sikllar == [[File:Business cycle.jpg|thumb|right|250px|Iqtisodiy sikllar yuksalishda (Peak) toʻla bandlikka va resurslardan toʻliq foydalanishga erishadi. Inqiroz (Recession) davrida ishlab chiqarish va ish bilan taʼminlanganlik darajasi pasayadi, ammo narxlar pasaymaydi. Turgʻunlik (Trough) davrida ishlab chiqarish minimum hajmgacha pasayadi, ishsizlik esa maksimum darajaga chiqadi. Jonlanish (Recovery) siklida ishlab chiqarish va ishsizlik darajasi normal holatga qayta boshlaydi. Odatda, har yangi sikl davrida oʻtgan safargidan koʻra koʻproq YIMga erishiladi<ref>{{cite journal|author=Cláudia Duarte, José R. Maria, Sharmin Sazedj|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264999319320279|title=Trends and cycles under changing economic conditions|journal=Economic Modelling|date=2020|volume=92|pages=126-146|doi=10.1016/j.econmod.2020.06.011}}</ref>.]] Istalgan iqtisodiy tizimda yalpi talab yoki yalpi taklifdagi oʻzgarishlardan soʻng davriy tebranishlar sodir boʻladi. Bunday tebranishlar, biznes yoki [[iqtisodiy sikl]]lar deyiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=42—43}}. Iqtisodiy sikllar 4 fazadan iborat: jonlanish, yuksalish, inqiroz va turgʻunlik{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=525—527}}. Bunday tebranishlar doimiy emas va ularni oldindan prognoz qilish qiyin. 3—4 yil davom etuvchi iqtisodiy sikllar [[Kitchin sikllari]] deyiladi<ref>{{статья |автор = Kitchin, Joseph. |заглавие = «Cycles and Trends in Economic Factors» |ссылка = https://www.jstor.org/stable/1927031 |язык = en |издание = |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2016-10-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017063451/https://www.jstor.org/stable/1927031 }}</ref>. Davomiylik vaqti 7—11 yilni tashkil etuvchi sikllar [[Juglar sikllari]] hisoblanadi<ref>{{статья |автор = |заглавие = «Des Crises commerciales et leur retour periodique en France, en Angleterre, et aux Etats-Unis» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = fr |издание = Paris: Guillaumin |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref>. Uzoq muddatli sikllarga 15—20 yil davom etuvchi [[Kuznets sikllari]]<ref>{{статья |автор = Kuznets S. |заглавие = «Secular Movements in Production and Prices. Their Nature and their Bearing upon Cyclical Fluctuations» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = en |издание = Boston: Houghton Mifflin |тип = |год = 1930 |том = |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref> va 45—60 yil davom etuvchi [[Kondratev sikllari]]<ref>{{статья | автор = Черепков А. | заглавие = «Теория «Длинных волн» Н. Д. Кондратьева» | ссылка = http://ss.xsp.ru/st/019/index.php | язык = | издание = | тип = | год = | том = | номер = | archivedate = 2009-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090214153254/http://ss.xsp.ru/st/019/index.php }}</ref>kiradi{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=532—533}}. Biznes sikllarning kelib chiqish sababi turlicha boʻlishi mumkin: [[urush]], [[inqilob]], texnologik oʻsish va [[investor]]lar xatti-harakatidan tortib, bir yilda sodir boʻlgan [[magnit boʻronlari]] soni va makroiqtisodiy agentlar harakatining [[ratsionalizm|ratsionallik darajasigacha]]. Lekin, koʻp hollarda tebranishlar yalpi talab va yalpi taklif orasidagi balans yoʻqolishi sababli yuzaga keladi. Biznes sikllar nazariyasi rivojlanishida [[William Nordhaus]]<ref>{{cite journal |last1=William D |first1=Nordhaus |title=The Political Business Cycle |journal=The Review of Economic Studies |date=1975 |volume=42 |issue=2 |pages=169–190 |doi=10.2307/2296528}}</ref>, Robert Lucas Jr.<ref>{{cite journal |last1=Robert E |first1=Lucas |title=An Equilibrium Model of the Business Cycle |journal=Journal of Political Economy |date=1975 |volume=83 |issue=6 |pages=1113–1144 |url=https://www.jstor.org/stable/1830853}}</ref>, [[Finn E. Kydland]]<ref>{{cite journal |last1=Kydland |first1=Finn E |title=Time to Build and Aggregate Fluctuations |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1982-11_50_6/page/1345 |journal=Econometrica |date=1982 |volume=50 |issue=6 |pages=1345–1370 |doi=10.2307/1913386}}</ref>, [[Edward C. Prescott]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf |sarlavha=Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727115032/https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf }}</ref> va Joseph Schumpeter<ref>{{Veb manbasi |url=https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf |sarlavha=BUSINESS CYCLES. A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727120248/https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf }}</ref> kabi olimlar katta hissa qoʻshishgan<ref>{{cite journal |last1=Trotta V. |first1=Matheus |title=Business cycle theories after Keynes: A brief review considering the notions of equilibrium and instability |journal=Structural Change and Economic Dynamics |date=2023 |volume=64|pages=134—143 |doi=10.1016/j.strueco.2022.12.004}}</ref>. Iqtisodiy sikllar oʻz xususiyatlariga koʻra, makroiqtisodiyotning asosiy muammolari boʻlmish inflyatsiya va ishsizlik bilan doimiy bogʻliq hisoblanadi. Davlat iqtisodiyoti oʻz imkoniyatlari choʻqqisiga yetganida, koʻp hollarda bu mamlakatda inflyatsiya koʻrsatkichini keskin oshirib yuboradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/o/overheated_economy.asp#:~:text=What%20Is%20an%20Overheated%20Economy,triggered%20by%20increased%20consumer%20wealth. |sarlavha=What Is an Overheated Economy?}}</ref>. Yuqori inflyatsiya darajasi aholi [[xarid qobiliyati]]ni pasaytiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/Inflation#:~:text=In%20an%20inflationary%20environment%2C%20unevenly,payers%20of%20fixed%20interest%20rates. |sarlavha=Inflation, IMF}}</ref>. Yetarlicha daromad olmayotgan ishlab chiqaruvchilar ishchilarni [[ishdan boʻshatish]]ga majbur boʻladilar va siklli ishsizlik yuzaga keladi<ref>{{Cite book |last=H. |first=Hawkins, Kevin |url=http://worldcat.org/oclc/21972786 |title=Unemployment |date=1987 |publisher=Penguin |isbn=0-14-022763-6 |oclc=21972786}}</ref>. Davlat siyosati mamlakatdagi iqtisodiy fazadan, yaʼni yuksalish yoki turgʻunlikda ekanligiga qarab shakllanadi. Agar iqtisodiyot turgʻunlik sharoitida boʻlsa, davlat ragʻbatlantiruvchi siyosat orqali iqtisodiyotni inqirozdan olib chiqishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/global/topics/coronavirus/impacts-and-responses/WCMS_739048/lang--en/index.htm |sarlavha=Stimulating the economy and employment, International Labour Organization}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/economic-stimulus.asp#:~:text=Policy%20tools%20for%20stimulating%20the,indirectly%20increase%20private%20sector%20spending. |sarlavha=What Is Economic Stimulus?}}</ref>. Iqtisodiyot yuksalish fazasida boʻlsa, davlat inflyatsiya templarini pasaytirish uchun iqtisodiy faollikni cheklovchi siyosat olib boradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/contractionary-policy |sarlavha=What is Contractionary Policy? The economic times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Makin |first1=Tony |title=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |url=https://www.jstor.org/stable/43198994 |journal=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |date=1998 |volume=5 |issue=4 |pages=419—426}}</ref>. == Davlatning makroiqtisodiy siyosati == === Fiskal siyosat === [[Fiskal siyosat|Fiskal siyosat (byudjet-soliq siyosati)]] — iqtisodiyotni barqarorlashtirish maqsadida yalpi xarajatlar va [[soliq stavkasi|soliq stavkalarini]] oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan siyosat<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/fiscal-policy |sarlavha=Fiscal policy, Britannica}}</ref>. Hukumat inqiroz sharoitida mamlakat yalpi xarajatlarni oshirish va soliq stavkalarini pasaytirish orqali stimullovchi iqtisodiy siyosat, oʻsish fazasida esa yalpi xarajatlarni kamaytirish va soliq stavkalarini oshirish orqali cheklovchi iqtisodiy siyosatdan foydalanishi mumkin<ref>{{cite journal|last1=Perotti|first1=Roberto|title=Fiscal Policy in Good Times and Bad|journal=Fiscal Policy in Good Times and Bad|date=|volume=114|issue=4|pages=1399–1436|date=1999|url=https://www.jstor.org/stable/2586967}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipy-fiskalnoy-politiki-gosudarstva |sarlavha=Типы фискальной политики государства}}</ref>. Fiskal siyosat qoʻllanilish usullariga koʻra ikkiga, diskret va avtomatik siyosatlarga boʻlinadi. Diskret siyosat aniq yoʻnaltirilgan siyosat boʻlib, oʻz ichiga davlat xarajatlarini, soliqlar va [[byudjet]] qoldigʻidagi oʻzgarishlarni oladi. Diskret siyosat samarali boʻlsa-da, uni amalga oshirish uchun avvalo [[qonun chiqaruvchi hokimiyat]] roziligi kerak. Bunday qarorlar tezda koʻrib chiqilmasligi sababli, kechikkan holda amalga oshirilgan oʻzgarishlar kutilganidek samarali boʻlmasligi mumkin. Avtomatik fiskal siyosat deganda esa davlat aralashuvisiz ham byudjet parametrlari va soliq stavkasining oʻzgarishi tushuniladi. Masalan, davlat iqtisodiyotda har bir ishsiz uchun nafaqa beradi. Agar inqiroz yuzaga kelsa, ishsizlar koʻpayadi, ularga sarflanuvchi byudjet xarajatlari ham koʻpayadi. Yoki iqtisodiyotda [[bum]] sodir boʻlsa, iqtisodiy agentlar daromadi oshadi va ular avtomatik tarzda koʻproq soliq toʻlay boshlashadi (ayniqsa, mamlakatda progressiv soliq stavkasi amal qilsa){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=153—155}}<ref>{{cite journal|last1=Sharp|first1=Ansel M.|last2=Khan|first2=Mohammad|title=Automatic Fiscal Policy, 1966-1975|journal=Nebraska Journal of Economics and Business|volume=19|issue=3|date=1980|pages=5—20|url=https://www.jstor.org/stable/40472666}}</ref>. Fiskal siyosat kamchiliklarga ham ega. Davlat tomonidan amalga oshirilgan byudjet-soliq siyosati koʻpincha [[byudjet defitsiti]] paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Pul mablagʻlarini keragidan ortiq boʻlishi ham davlat uchun ziyondir<ref>{{cite journal|last1=Palley|first1=Thomas|title=The Case Against Budget Surpluses|journal=Challenge|date=2001|volume=44|issue=6|pages=13—27|url=https://www.jstor.org/stable/40722106}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/b/budget-surplus.asp |sarlavha=What Is a Budget Surplus? What's the Impact, and Pros & Cons? Investopedia}}</ref>. Fiskal siyosatning asosiy muammosi sifatida Crowding out samarasi hisoblanadi. Chunki, davlat oʻz xarajatlarini oshirganida, moliya bozoridagi foiz stavkasi ham oshadi va mamlakatga investitsiyalar hajmi pasayadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/ap-long-run-consequences-of-stabilization-policies/crowding-out/a/crowding-out |sarlavha=Crowding out, Khan Academy}}</ref>. === Monetar siyosat === [[Pul-kredit siyosati|Monetar siyosat (pul-kredit siyosati)]] — Markaziy bank yordamida, pul taklifini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan barqarorlashtiruvchi davlat siyosati{{sfn|Mishkin|2011|pp=6—10}}. Monetar siyosatning bank tizimiga taʼsir qilish muddati fiskal siyosatdan tezroq hisoblanadi. Monetar siyosatda foydalaniladigan asosiy instrumentlar<ref>{{Veb manbasi |url=https://cbu.uz/en/monetary-policy/operations/ |sarlavha=Instruments and main operations of Monetary policy}}</ref><ref>{{cite journal|author=Atkeson, Andrew, Chari, V. V., Kehoe, Patrick J., & Federal Reserve Bank of Minneapolis|date=2007|title=On the Optimal Choice of a Monetary Policy Instrument|journal=Federal Reserve Bank of Minneapolis|issue=394|pages=34|url=https://www.jstor.org/stable/community.28109909?seq=7}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=375—382}}: * [[Majburiy rezerv normasi]]ning oʻzgarishi. Rezerv normalarining pasayishi kredit berishni stimullaydi va aksincha. * Foiz stavkalariga taʼsir orqali. Masalan, AQShdagi [[Federal Funds Rate]] va [[Oʻzbekiston]]dagi asosiy stavka. * [[Ochiq bozordagi operatsiyalar]] va [[repo shartnomasi|repurchase agreement (REPO) shartnomalari]]. Ochiq bozordagi shartnomalar deganda davlat tomonidan qimmatli qogʻozlar bozorida amalga oshirilgan oldi-sotdi shartnomalari tushuniladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_openmarketops.htm |sarlavha=Open market operations}}</ref>. REPO — qimmatli qogʻozlar yoki boshqa aktivlar kafolati ostida Markaziy bank tomonidan tijorat banklariga ajratiladigan kapital<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/r/repurchaseagreement.asp |sarlavha=Repurchase Agreement (Repo): Definition, Examples, and Risks}}</ref>. Stimullovchi pul-kredit siyosati orqali pul massasini oshishi nafaqat aholiga, balki tijorat banklariga ham foydali hisoblanadi. Chunki pul massasi oshgan sharoitda banklar koʻproq kredit berishi mumkin. Lekin, monetar siyosat nafaqat Markaziy bankka, balki tijorat banklari va uy xoʻjaliklariga bogʻliq boʻlgani sababli, natija kutilganidan uzoq muddatda paydo boʻlishi mumkin{{sfn|Mishkin|2011|pp=480—481}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.rba.gov.au/education/resources/explainers/the-transmission-of-monetary-policy.html#:~:text=Some%20estimates%20suggest%20that%20it,time%2C%20and%20economic%20conditions%20vary. |sarlavha=The Transmission of Monetary Policy, Reserve Bank of Australia}}</ref>. === Davlatning inqirozli siyosati === [[File:Federal funds rate history and recessions.png|thumb|right|450px|Foiz stavkasi va inqirozlar (boshqa rangli ustun shaklida). Grafikdan koʻrish mumkinki, deyarli barcha inqirozlardan oldin uzoq vaqt davomida past foiz stavkalari amalda boʻlgan, keyin esa foiz stavkalari keskin oshgan va oqibatda iqtisodiy inqiroz yuzaga kelgan. Davlat inqirozni yumshatish va iqtisodiyotni stimullash uchun yana foiz stavkasini tushirgan.]] Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Buyuk Depressiya, [[dot-com bubble]] (texnologiyalar bozoridagi inqiroz) va jahon iqtisodiy inqirozi shular jumlasidan. Texnologiyalar bozorida economic bubble paydo boʻlishiga investitsion firmalarning qalbaki [[hisobot|moliyaviy hisobotlari]], kompaniyalar va [[OAV]] tomonidan berilgan yolgʻon axborot sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web |title=Ex-WorldCom CEO Ebbers found guilty on all counts - Mar. 15, 2005 |url=https://money.cnn.com/2005/03/15/news/newsmakers/ebbers/ |access-date=2021-06-20 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bhattacharya, Utpal, Neal Galpin, Rina Ray, and Xiaoyun Yu|title=The Role of the Media in the Internet IPO Bubble.|journal=The Journal of Financial and Quantitative Analysis|volume=44|issue=3|pages=657—682|url=https://www.jstor.org/stable/40505941}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ |sarlavha=7 Worst Accounting Scandals in U.S. History |qaralgan sana=2023-08-15 |arxivsana=2023-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230815065113/https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://core.ac.uk/download/pdf/188093822.pdf |sarlavha=After the Ball Is Over: Investor Remedies in the Wake of the Dot-Com Crash and Recent Corporate Scandals}}</ref>. Buyuk Depressiya yuzaga kelishida esa yuqori [[boj tarifi|boj tariflari]], [[Federal Rezerv Tizimi]]ning moliya bozoridagi keng qamrovli spekulyatsiyani vaqtida bartaraf etmaganligi, iqtisodiy faollik past boʻlgan sharoitda foizlarni keskin koʻtarishi va 1930—1931-yillarda yuzaga kelgan [[bank run]] sabab qilib koʻrsatiladi<ref>{{cite journal|last1=Mazumder|first1=Sandeep|last2=Wood|first2=John H.|title=The Cause of the Great Depression: The Decision to Resume the Gold Standard on Prewar Terms|journal=The Independent Review|volume=26|issue=1|date=2021|pages=133—151|url=https://www.jstor.org/stable/48647342#:~:text=Central%20banks%20hesitated%20to%20expand,macroeconomic%20policies%20caused%20the%20Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=parkplace |sarlavha=Monetary Failures of the Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/great-depression |sarlavha=The Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/banking-panics-1930-31 |sarlavha=Banking Panics of 1930—1931}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Great-Depression/Causes-of-the-decline |sarlavha=Causes of the decline}}</ref>. Iqtisodchilar Emi Nakamura va Jón Steinssonning 2018-yildagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlar oqibatlari har doim ham ijobiy natijalarga olib kelmayapti va shu sababli bunday siyosatlar tanqid ostida qolmoqda<ref>{{Cite journal|last1=Nakamura|first1=Emi|last2=Steinsson|first2=Jón|date=2018|title=Identification in Macroeconomics|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=32|issue=3|pages=59–86|doi=10.1257/jep.32.3.59|s2cid=44180952|issn=0895-3309|doi-access=free}}</ref>. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan iqtisodiy qarorlar yetarli darajada samarali emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, odamlar hayotini saqlashda ham kutilganidek yordam bermadi<ref>{{cite journal|author=REDBIRD, BETH, LAUREL HARBRIDGE-YONG, and RACHEL DAVIS MERSEY|title=The Social and Political Impact of the COVID-19 Pandemic: An Introduction|journal=RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences|volume=8|issue=8|date=2022|pages=1—30|url=https://www.jstor.org/stable/48704782}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.voanews.com/a/who-recommends-nations-lift-or-ease-covid-19-related-travel-bans/6405130.html#:~:text=The%20World%20Health%20Organization%20this,stress%20related%20to%20the%20pandemic. |sarlavha=WHO Recommends Nations Lift or Ease COVID-19-Related Travel Bans}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.pwccn.com/en/covid-19/macroeconomic-impact-covid19-policy-suggestions.pdf |sarlavha=Macroeconomic impact of COVID-19 in China and policy suggestions}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_840835.pdf |sarlavha=Macroeconomic policy responses to the COVID-19 crisis in emerging market and developing economies: Current outcomes and evolving challenges}}</ref>. Empirik tadqiqotlarga koʻra, hukumatning foiz stavkasini pasaytirish siyosati koʻp hollarda keyingi inqirozlarga sharoit yaratadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.cnb.cz/en/about_cnb/cnblog/What-are-the-risks-of-a-prolonged-period-of-low-interest-rates/ |sarlavha=What are the risks of a prolonged period of low interest rates?}}</ref>. Iqtisodiy liberalizm gʻoyalariga ega boʻlgan iqtisodchi F.Hayekning fikriga koʻra, Markaziy banklar tomonidan foiz stavkasining tushirilishi nafaqat investitsiyalar hajmini sunʼiy darajada oshiradi, balki notoʻgʻri investitsion siyosatni paydo qiladi. Bunday investitsion siyosat sharoitida uzoq muddatlarga moʻljallangan investitsiyalar hajmi qisqa muddatli investitsiyalarga nisbatan keskin darajada koʻpayib ketadi. Oqibatda iqtisodiyotda muvozanat buziladi va iqtisodiy [[bum]] inqirozga aylanadi<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Lawrence H.|title=Hayek’s Monetary Theory and Policy: A Critical Reconstruction.|journal=Journal of Money, Credit and Banking|volume=33|issue=1|date=1999|pages=109—120|url=https://www.jstor.org/stable/2601142#:~:text=In%20Hayek's%20(1931)%20cycle%20theory,goods%20relative%20to%20consumer%20goods.|doi=10.2307/2601142}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Hayek.html#:~:text=Therefore%2C%20he%20concluded%2C%20artificially%20low,a%20healthy%20and%20necessary%20readjustment. |sarlavha=Friedrich August Hayek}}</ref>. Bu jarayon iqtisodiyotda „Hangover theory“ deb yuritiladi va hozirgacha past foiz stavkalari tufayli yuzaga kelgan inqirozlarni asoslashda ishlatiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mises.org/library/hangover-theory |sarlavha=The Hangover Theory?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/investmenthangover7.pdf?m=1437072878 |sarlavha=Investment Hangover and the Great Recession}}</ref>. == Iqtisodiy oʻsish == Makroiqtisodiy siyosatning yana bir muhim vazifasi bu iqtisodiy oʻsishga erishish hisoblanadi. Nazariy darajada [[xalqaro tengsizlik|daromadlar tengsizligi]], davlatlar orasidagi iqtisodiy oʻsish sur’atlaridagi farq va [[barqaror rivojlanish]] bilan [[iqtisodiy oʻsish nazariyasi|iqtisodiy oʻsish nazariyasi]] shugʻullanadi. Bu masalalarni oʻrganuvchi birinchi tadqiqotlar XVIII asrda, asosiy gʻoyasi [[tugʻilish|tugʻilish koʻrsatkichini]] pasaytirishga qaratilgan [[maltuschilik]] taʼlimotida aks ettirilgan. [[Thomas Robert Malthus]] oʻzining „Nufus qonuni toʻgʻrisida tajriba“ asarida aholi soni juda tez koʻpayib boradi, oziq-ovqat mahsulotlarining oʻsishi esa, ancha orqada qolib ketadi, degan fikrlarni keltirgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=146—149}}. Lekin, Malthus gʻoyasi matematik jihatdan aniq tasdiqlanmaganligi, texnologik progress va inson xulq-atvorini hisobga olmasligi, empirik maʼlumotlardan keskin farq qilganligi<ref>{{Veb manbasi |url=https://quillette.com/2022/09/08/in-defence-of-progress/#:~:text=As%20the%20authors%20show%2C%20Malthusian,percent%3B%20per%20capita%20caloric%20intake |sarlavha=Malthusian Theory Has Always Been False}}</ref> tufayli, koʻplab olimlar tomonidan tanqid qilingan<ref>{{cite journal|journal=Organization & Environment|volume=11 |issue=4|date=1998|pages=451—460|first1=RICHARD J.|last1=WILTGEN |title=MARX’S AND ENGELS’S CONCEPTION OF MALTHUS: The Heritage of a Critique. |url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref><ref>{{cite journal|journal=The Journal of Social Forces|volume=2|issue=2|data=1924|pages=169—177|first1=Howard B.|last1=Woolston |title=The Dynamics of Population: A Criticism of Malthus.|doi=10.2307/3005334|url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref>. 1930-yillarda [[Big push modeli]]ga asoslangan keynschilik gʻoyalari avj oldi. Bu gʻoyaning maqsadi davlat investitsiyalari orqali [[Industrial oʻsish]]ni taʼminlash edi. 1950-yillar oxirlariga kelib, iqtisodiyotda „Solow modeli“ singari neoklassik modellar aktuallashib bordi. Neoklassik modellar faqatgina iqtisodiy muvozanatga erishish va uni taʼminlash masalalarinigina oʻrganar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/n/neoclassical-growth-theory.asp |sarlavha=What Is the Neoclassical Growth Theory, and What Does It Predict?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sfu.ca/~bkrauth/econ808/808_lec1.pdf |sarlavha=Neoclassical growth theory}}</ref>. 1980-yillar soʻnggida tuzilgan modellar iqtisodiy oʻsish sababi sifatida tashqi samaralarni koʻrsatgan. Ammo, bu modellardagi gʻoyalar amalda oʻz tasdigʻini topmadi. 1990-yillar boshlarida esa, [[tadqiqot va texnologik ishlanmalar]] sektorida yuzaga keluvchi monopol foyda hisobiga iqtisodiy oʻsishni taʼminovchi nazariya ishlab chiqildi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=613—617}}. XXI asrda yangi klassik maktab va [[yangi institutsionalizm]] maktabi iqtisodiy oʻsishga bogʻliq turli modellarni ishlab chiqishdi; [[yagona oʻsish nazariyasi]]ga asoslangan model vujudga keldi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=781—792}}. Iqtisodiy oʻsish omillari{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=166—170}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/economic-growth/Demand-and-supply |sarlavha=The analysis of growth, Britannica}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=208—210}}{{sfn|Mamatov|2021|pp=10—14}}: * Mehnat (iqtisodiyotda ishlangan umumiy soatlar soni); * [[Inson kapitali]]; * Ashyoviy kapital miqdori; * Texnologik progress; * Erkin savdo; * Mamlakatdagi erkinlik darajasi<ref>{{cite journal |journal=Journal of Institutional and Theoretical Economics |year=1999 |volume=155 |issue=4 |pages=643—663|first1=James D., |last1=Gwartney |title=Economic Freedom and the Environment for Economic Growth |url=https://www.jstor.org/stable/40752161}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Introduction to Modern Economic Growth|date=2009|url=http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8436/1/29%20.%20Daron_Acemoglu.pdf|publisher= Princeton University Press||language=en| pages=990}} * {{cite book |last1=Asqarova|first1=M. T.|last2=Zaxidov|first2=Gʻ.E.|last3=Djumayev|first3=Z. A.|title=Makroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=TDIU| pages=290}} * {{cite book |last1=Greenlaw |first1=Steven A. |last2=Taylor|first2=Timothy|title=Principles of Macroeconomics |date=2018 |publisher=Rice University |url=https://d3bxy9euw4e147.cloudfront.net/oscms-prodcms/media/documents/PrinciplesofMacroeconomics-LR.pdf|isbn=1-947172-30-1|pages=600||language=en|edition=2}} * {{cite book |last1=Keynes|first1=John Maynard |title=The general theory of employment, interest and money |date=1936 |url=https://ia801508.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.50092/2015.50092.The-General-Theory-Of-Employment-Interest-And-Money.pdf|publisher=Macmillan and Сo.|language=en|pages=403}} * {{cite book |last1=Mamatov|first1=M.A.|title=Iqtisodiy o'sish|date=2021|url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/07/30/NamDU-ARM-12182-Iqtisodiy_osish.pdf|publisher=Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi|pages=384}} * {{cite book |last1=Marshall|first1=Alfred|title=Principles of Economics|date=1920 |url=https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/Marshall,%20Principles%20of%20Economics.pdf|publisher= London: Macmillan and Co.| pages=627||language=en|edition=8}} * {{cite book |last1=Mishkin|first1=Frederic S.|title=The economics of money, banking, and financial markets|date=2011 |publisher=Pearson Canada|url=http://bibliotheque.pssfp.net/livres/THE_ECONOMICS_OF_MONEYS_BAMKING_AND_FINANCIAL_MARKETS.pdf|isbn=978-0-321-58471-7|pages=748||language=en|edition=4}} * {{cite book |last1=Shodmonov |first1=Sh. Sh.|last2=Xodiyev |first2=B. Y.|title=Iqtisodiyot nazariyasi (Darslik) |date=2017 |publisher=Barkamol fayz media |pages=784}} * {{cite book |title=Iqtisodiy ta'limotlar tarixi |year=2019 |last1=Tashmatov|first1=Sh.H.|last2=Asatullayev|first2=X.S.|last3=Allaberganov|first1=Z.G.|publisher=IQTISOD-MOLIYA |pages=352}} * {{cite book |last1=Матвеева|first1=Т. Ю|title=Введение в макроэкономику |date=2007 |publisher=Издательский дом ГУ-ВШЭ|url=https://vse-ychebniki.ru/makroekonomika/matveeva-t-yu-vvedenie-v-makroekonomiku/|isbn=978-5-7598-0543-4|pages=511|language=ru|edition=5}} {{OʻzME}} {{bu yaxshi maqola}} [[Turkum:Makroiqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]] 67pxylvxp5b8t74lore419e9s2j246w 5997732 5997731 2026-04-17T07:49:13Z Young Economist7 75200 /* Neoklassik maktab */ 5997732 wikitext text/x-wiki [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|230px|Zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi<nowiki/> [[John Maynard Keynes]]]] '''Makroiqtisodiyot''' ({{lang-el|μακρός}} — „uzun“, „katta“, ''οἶκος'' — „uy“ va ''νόμος'' — „qonun“) — iqtisodiy [[hodisa]]lar va ularning [[harakat]]ini bir [[tizim]] deb oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning [[boʻlim]]i. Mamlakatning iqtisodiy holati va [[rivojlanish]]ini ifodalovchi umumlashgan [[Iqtisodiy koʻrsatkich|koʻrsatkich]]lar tizimi — [[milliy boylik]], [[yalpi ichki mahsulot]], [[yalpi milliy mahsulot]], [[sof milliy mahsulot]], [[milliy daromad]], [[aholi daromadlari]], [[davlat]] va [[Xususiy kapital|xususiy]] [[investitsiya]]lar [[yigʻindi]]si, muomaladagi jami [[pul]] miqdori va shu kabi jami [[xoʻjalik]] boʻyicha jamlanma, umumlashtiruvchi koʻrsatkichlar makroiqtisodiyot oʻrganadigan [[obyekt]]lar hisoblanadi. Oʻz ichiga hududiy, [[xalq xoʻjaligi|milliy]] va [[xalqaro iqtisodiyot]]larni qamrab. Makroiqtisodiyot [[mikroiqtisodiyot]] bilan birgalikda [[iqtisodiyot]] [[fan]]idagi 2 eng muhim boʻlimlarni tashkil etadi. Mikroiqtisodiy darajada hal etib boʻlmaydigan [[muammo]]lar makroiqtisodiyotda koʻrib chiqiladi. Makroiqtisodiy taʼlimotlar rivojlanishida 10 dan ortiq maktab tashkil topgan. Ular paydo boʻlgan davlati va asoschilarining gʻoyalariga koʻra farq qiladi. Makroiqtisodiyot [[termin]]i birinchi marta [[Ragnar Frisch]] tomonidan [[1934|1934-yil]], [[14-avgust|14-avgustda]] qoʻllangan. „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida keltirilgan [[gʻoya]]lari uchun zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi [[John Maynard Keynes]] hisoblanadi. Makroiqtisodiy holatlarni tahlil etishda va optimal makroiqtisodiy siyosatni belgilashda [[makroiqtisodiy model]]dan foydalaniladi. Makroiqtisodiy model oʻzgaruvchilarning bir-biriga bogʻliqlik darajasi, [[inqiroz]]dan chiqish usullariga koʻra farq qiladi. [[Neoklassik iqtisodiy nazariya|Neoklassik nazariya]] va [[neokeynschilik|neokeynschilik taʼlimoti]]ga asoslangan makroiqtisodiy modellar asosan [[iqtisodiy oʻsish]]ga erishish usullarini tasvirlab beradi. Makroiqtisodiy modellarga [[AD-AS modeli]], [[IS/LM modeli|IS-LM modeli]] va [[Solow modeli]] misol boʻla oladi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solishda [[fiskal siyosat|fiskal]] va [[Pul-kredit siyosati|monetar siyosat]]dan foydalanadi. Fiskal siyosatda davlatning [[byudjet]] parametrlari va [[soliq stavkasi|soliq stavkalari]] koʻrib chiqilsa, monetar siyosatda [[pul massasi]] koʻrsatkichlari oʻzgartiriladi. Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar [[Government failure|davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari]] yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Iqtisodchilar [[Emi Nakamura]] va [[Jón Steinsson]]ning [[2018-yil]]dagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlarning natijalari har doim ham ijobiy emas va shu sababli, bunday siyosatlar [[tanqid]] ostida qolmoqda. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan makroiqtisodiy qarorlar yetarli darajada [[samaradorlik|samarali]] emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, kishilar [[sogʻliqni saqlash|hayotini saqlashda]] ham kutilganidek yordam bermadi. == Makroiqtisodiyotning asosiy muammolari == [[Mikroiqtisodiyot|Mikroiqtisodiy]] darajada oʻz yechimini topmagan muammolar makroiqtisodiy darajada koʻrib chiqiladi<ref>{{cite journal|last1=Kluegel|first1=James R.|title=Macro-Economic Problems, Beliefs about the Poor and Attitudes toward Welfare Spending|journal=Social Problems|date=1987|volume=34|issue=1|page=82—99|url=https://www.jstor.org/stable/800731|doi=10.2307/800731 |issn=0037-7791 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/macroeconomics/macroeconomic-issues/ |sarlavha=Macroeconomic Issues}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=8—9}}: * [[Iqtisodiy oʻsish]], [[iqtisodiy sikl|iqtisodiy sikllar]]. Iqtisodiy oʻsish nima? Iqtisodiy oʻsish sur’atlarini qanday aniqlash mumkin? Iqtisodiy oʻsishga qanday [[omil]]lar taʼsir koʻrsatadi? Davlat farovonligida iqtisodiy oʻsishning oʻrni qanday?<ref>{{Veb manbasi |url=https://ourworldindata.org/what-is-economic-growth |sarlavha=What is economic growth? And why is it so important?}}</ref> * [[Ishsizlik]]. Qaysi toifadagi aholi ishsiz hisoblanadi? Ishsizlik iqtisodiyotga qanday taʼsir koʻrsatadi? Ishsizlikni qanday qilib yoʻqotish mumkin? Ishsizlik turlarini qanday aniqlash mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/unemployment |sarlavha=Unemployment, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2018/630274/EPRS_BRI(2018)630274_EN.pdf |sarlavha=The fight against unemployment, European Parliament}}</ref> * [[Inflyatsiya|Narxlarning umumiy darajasi]]. Narxlarning umumiy darajasi deganda nima nazarda tutiladi? Narxlardagi oʻzgarish iqtisodiy muvozanatga qanday taʼsir koʻrsatadi? Inflyatsiya nima? Inflyatsiya qanday holatda iqtisodiyotga foydali boʻlishi mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofcanada.ca/2020/08/understanding-inflation/ |sarlavha=Understanding inflation, Bank of Canada}}</ref>{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=210—214}} * [[Pul muomalasi]], [[Bank foiz stavkasi|Foiz stavkasi]]. Makroiqtisodiyotda pulning roli qanday? Foiz stavkasi nimalarga taʼsir koʻrsatadi va uni tashkil etuvchi omillar qaysilar?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=164—168}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=350—353}} * [[Savdo balansi]]. Nega davlatlar oʻzaro savdo bilan shugʻullanishadi? Sof eksport mamlakat [[valyuta kursi]]ga qanday taʼsir koʻrsatadi?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=262—263}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=240—244}} == Makroiqtisodiy taʼlimotlar tarixi == Makroiqtisodiyot [[fan]] sifatida [[1930-lar|1930-yillarda]] vujudga kelgan. Lekin, bu vaqtga qadar turli [[olim]]lar tomonidan [[iqtisodiyot]]ning ishlash mexanizmi boʻyicha nazariyalar, [[davlat]]ning iqtisodiy [[siyosat]]i toʻgʻrisida turli xil gʻoyalar allaqachon paydo boʻlgan edi. Bu nazariyalarning maqsad va usullari bir-biridan farq qilganligi tufayli, har biri oʻz makroiqtisodiy taʼlimotiga ega 10 dan ortiq maktablar vujudga keldi<ref>{{cite book |last1=Mankiw |first1=N Gregory |title=Macroeconomics |url=https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank |url-access=limited |date=2010 |publisher=Worth Publishers |location=New York |isbn=978-1-4292-1887-0 |page=[https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank/page/n53 15] |edition=7th }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/70392/1/342376438.pdf |sarlavha=Laidler, David (2001) : The role of the history of economic thought in modern macroeconomics, Research Report, No. 2001-6, The University of Western Ontario, Department of Economics, London (Ontario)}}</ref>. === Dastlabki makroiqtisodiy taʼlimotlar === ==== Merkantilizmdan marksizmgacha ==== [[File:Karl Marx 001.jpg|thumb|left|140px|[[Karl Marx]]]] [[File:Claude Lefebvre - Portrait of Jean-Baptiste Colbert - WGA12628.jpg|thumb|right|140px|[[Jean-Baptiste Colbert]]]] [[XV asr]]da tarixdagi dastlabki [[iqtisodiy taʼlimotlar maktabi]], [[merkantilizm]] vujudga kelgan. [[Antoine Montchrestien de Watteville]], [[William Stafford]], [[Thomas Mun]] va [[Jean-Baptiste Colbert]] bu maktab rivojlanishiga hissa qoʻshgan olimlar hisoblanishadi. Merkantilizm maktabining maqsadi davlat aralashuvi orqali [[pul]] bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish va [[toʻlov balansi]]ni qoʻllab-quvvatlash hisoblangan ([[eksport]]ni oshirish va [[import]]ni cheklash orqali)<ref>{{Maqola|muallif=LaHaye L.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/Mercantilism.html|sarlavha=„Mercantilism“|noshir=Library Fund, Inc}}</ref>. [[XVIII asr]] oʻrtalarida [[fiziokratizm|fiziokratlar]] maktabi tashkil topdi ([[François Quesnay]], [[Anne Robert Jacques Turgot]], [[Victor Riqueti, marquis de Mirabeau]] va [[Pierre-Paul Le Mercier de La Rivière]]). Fiziokratlar keltirgan gʻoyalarda [[qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligining]] ahamiyati yuqori edi. Fiziokratizm taʼlimotiga koʻra, yer yagona ishlab chiqarish omili hisoblangan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=112}}. [[Tableau économique]] nomli [[iqtisodiy model]]da fiziokrat François Quesnay [[jamiyat]]ni [[dehqon]]lar, [[hunarmand]]lar va [[mulkdor]]larga boʻlish orqali „sof mahsulot“ paydo boʻlish sabablarini keltirib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/biography/Francois-Quesnay#ref81630 |sarlavha=Tableau économique, Britannica}}</ref>. [[XIX asr]]da [[Karl Marx]] va [[Friedrich Engels]] boshchiligida [[marksizm]] va [[marksistik siyosiy iqtisodiyot]] vujudga kelgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Marxism | sarlavha=Marxism, Britannica}}</ref>. Marx fikriga koʻra, aynan oʻz [[foyda]]sini maksimallashtirishga intiluvchi [[firma]]lar iqtisodiyotdagi inqirozlarga sababchi boʻladi. Yaʼni, ular [[xarajatlar]]ni kamaytirish uchun [[ishchi]]larning [[ish haqi]]dan iqtisod qila boshlaydilar, bu esa firmalarning asosiy [[isteʼmolchi]]lari boʻlgan [[ishchilar|ishchilar sinfining]] [[xarid qobiliyati]] pasayishiga olib keladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marxists.org/history/etol/newspape/socialistvoice/marx19.html#:~:text=Marxist%20Theory%20of%20Crises&text=For%20Marx%2C%20capitalist%20crises%20are,share%20of%20the%20available%20profits. |sarlavha=Marxist Theory of Crises}}</ref>. Marksizm taʼlimoti orqali makroiqtisodiyotda [[qoʻshilgan qiymat]], ishlab chiqarish munosabatlari, oddiy va kengaytirilgan [[takror ishlab chiqarish]] tushunchalari paydo boʻldi<ref>{{Maqola|muallif=Huato J.|havola=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/|sarlavha=„Theories of Surplus-Value“|noshir=Progress Publishers}}</ref><ref>{{Maqola|muallif=Munro J.|havola=http://www.economics.utoronto.ca/munro5/MARXECON.pdf|sarlavha=„Some Basic Principles of Marxian Economics“}}</ref>. ==== Klassik maktab ==== Oʻzini oʻzi tartibga soluvchi [[iqtisodiy tizim]] tarafdorlari [[Klassik siyosiy iqtisod maktablari|klassik makroiqtisodiyot maktabi]]ning aʼzolari hisoblanishadi. Klassik makroiqtisodiyot taʼlimoti [[XVII asr]]da paydo boʻlgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=99—100}}. Maktab asoschilaridan biri [[William Petty]]ning fikricha, boylikning manbai yer va mehnat hisoblanadi. „Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir“ iborasi W.Pettyga tegishlidir<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.tcd.ie/Economics/assets/pdf/SER/2007/Mark_McGovern.pdf |sarlavha=WILLIAM PETTY: AN UNLIKELY INFLUENCE ON KARL MARx}}</ref>{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=10}}. XVIII asr oxirlarida klassik iqtisodiyot nazariyasi rivojlanishining 2-bosqichi boshlangan. [[Adam Smith]] oʻzining „An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations“ asaridagi fikriga koʻra, [[talab va taklif]] asosida shakllanadigan erkin narxlar asosida bozor oʻzini oʻzi boshqarishi mumkin ([[koʻrinmas qoʻl|bozorning koʻrinmas qoʻli nazariyasi]])<ref>{{Cite journal |last=Grampp |first=William D. |author-link=William D. Grampp |date=June 2000 |title=What Did Smith Mean by the Invisible Hand? |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/262125 |journal=[[Journal of Political Economy]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=108 |issue=3}}</ref>. Keyinchalik, [[laissez-faire]] nazariyasiga asosan doimiy barqaror iqtisodiyot haqida [[gipoteza]] paydo boʻldi. Gipotezaga koʻra, barcha bozorlarda [[mukammal raqobat]] mavjud, narxlarning doimiy oʻzgarishi talab va taklif holatiga bogʻliq va bozor hech qanday aralashuvsiz ham muvozanatga kela oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/basic-economics-concepts-macro/market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium/a/lesson-summary-market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium#:~:text=MARKETS%3A%20Equilibrium%20is%20achieved%20at,supply%20and%20demand%20curves%20intersect. |sarlavha=Market equilibrium}}</ref>. XIX asrda [[David Ricardo]] oʻzining [[nisbiy ustunlik nazariyasi]]ga asoslanib, istalgan davlatlar oʻrtasida tashkil etilgan [[xalqaro savdo|tashqi iqtisodiy faoliyat]] ikki davlatga ham foydali boʻlishini isbotlab berdi<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|title=BLS Information |date=February 28, 2008|work=Glossary|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics Division of Information Services |access-date=2009-05-05}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/comparative-advantage |sarlavha=Comparative advantage, Britannica}}</ref>. Yana bir iqtisodchi olim [[Sey Jan Batist|Jean-Baptiste Say]] fikriga koʻra, [[yalpi talab]] va [[yalpi taklif]] oʻrtasida tengsizlik vujudga kelishi mumkin emas, chunki yalpi taklifni oʻzi yalpi talabni vujudga keltiradi. Keyinchalik bu fikr [[Say qonuni]] boʻlib fanga kirdi<ref>{{cite book | last = Say | first = Jean-Baptiste | author-link = Jean-Baptiste Say | title = A Treatise on Political Economy | publisher = Grigg & Elliott | edition = sixth American | year = 1834 |page = 138 | location = Philadelphia | url = https://archive.org/details/atreatiseonpoli00saygoog }}</ref>. Klassik maktab vakillari oʻrganuvchi asosiy muammo resurslar taqchilligi hisoblangan. Shuningdek, ular iqtisodiy davrni qisqa va uzoq muddatlarga ajratishmas edi. Klassik maktab modeli [[Buyuk depressiya]] va [[Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida deyarli ishlamadi, chunki iqtisodiyot shunday ogʻir ahvolda edi-ki, bozor muvozanatga kela olmas edi<ref>{{cite book |last1=Frank |first1=Robert H. |title=Principles of Macroeconomics |last2=Bernanke |first2=Ben S. |publisher=McGraw-Hill/Irwin |year=2007 |isbn=978-0-07-319397-7 |edition=3rd |location=Boston |page=98}}</ref>. ==== Avstriya maktabi ==== [[File:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|left|120px|[[Friedrich Hayek]]]] XIX asr soʻnggida [[Avstriya maktabi]] tashkil topgan<ref>{{cite journal |last1=Kirzner |first1=I.M.|title=Austrian School of Economics|journal=The New Palgrave Dictionary of Economics|date=1987|pages=1–10|doi=10.1057/978-1-349-95121-5_301-1}}</ref>. Maktab taʼlimoti [[marjinalizm]] gʻoyasi va inson [[xulq|xulq-atvori]] boʻyicha tadqiqotlarga asoslanar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html |sarlavha=Econlib. Austrian School of Economics}}</ref>. Marjinalizmga doir dastlabki dastlabki fikrlar 1871-yilda avstriyalik iqtisodchi [[Carl Menger]] tomonidan yozilgan „Grundsätze der Volkswirtschaftslehre“ kitobida uchraydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/articles/economics/09/austrian-school-of-economics.asp |sarlavha=Austrian School of Economics: Founders, Key Ideas, and Insights}}</ref>. Bu maktab taʼlimotiga koʻra, inson xarakterining qiyinlik darajasi va bozor holatlarining doimiy oʻzgarib turishi sababli, iqtisodiyotda [[modellashtirish|matematik modellashtirish]]ni amalga oshirish imkonsiz<ref>{{cite journal |last1=Moreno-Casas |first1=Vicente |title=The Austrian School and Mathematics: Reconsidering Methods in Light of Complexity Economics |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |date=2023 |volume=25 |issue=4 |pages=147–175 |doi=10.35297/qjae.010142}}</ref>. Shu sababli, iqtisodiy siyosatda erkin iqtisodiyot (laissez-faire) va [[iqtisodiy liberalizm]] tamoyillari asosiy hisoblanadi. Avstriya maktabining izdoshlari bozor ishtirokchilari ([[iqtisodiy agent]]lar) tomonidan tuzilgan shartnomalar erkinligini himoya qilish va bitimlarga aralashmaslik (ayniqsa, davlat tomonidan) tarafdorlari boʻlishgan<ref>{{cite book|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf| last1=Menger|first1=Carl| title=Principles of Economics|translator-first1=James|translator-last1=Dingwall|translator-first2=Bert F.|translator-last2=Hoselitz|year=2007|orig-date=1871|publisher=Ludwig von Mises Institute|location=Auburn, AL}}</ref><ref>{{cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first=Joseph|last=Heath|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, „Purposeful Action and Animal Reaction“. Referenced 2011-11-23</ref>. Maktabning taniqli aʼzolari Carl Menger, [[Byombaverk Eygen|Eugen von Böhm-Bawerk]], [[Ludwig von Mises]], [[Henry Hazlitt]], [[Murray Rothbard]] va [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel laureati]] [[Friedrich Hayek]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Austrian-school-of-economics |sarlavha=Austrian school of economics, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cdn.mises.org/The%20Great%20Austrian%20Economists_2.pdf |sarlavha=15 Great austrian economists}}</ref>. ==== Neoklassik maktab ==== [[File:Supply-and-demand.svg|thumb|right|300px|Talab va taklif chizigʻi. Bu model „Marshall xochi“ yoki „Marshall qaychisi“ deb ham yuritiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academia.edu/6065076/Marshallian_Cross_Diagrams_and_Their_Uses_before_Alfred_Marshall_The_Origins_of_Supply_and_Demand_Geometry |sarlavha=Marshallian Cross Diagrams and Their Uses before Alfred Marshall: The Origins of Supply and Demand Geometry}}</ref>.]] Neoklassik maktab bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning aralashuvini cheklash gʻoyasini ilgari surgan. Maktab asoschisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]]ning iqtisodiy gʻoyalari quyidagicha edi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=11}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://ideas.repec.org/p/lmu/muenar/11055.html |sarlavha=Schlicht, Ekkehart, 1992. "Marshall, Keynes, and Macroeconomics," Munich Reprints in Economics 11055, University of Munich, Department of Economics.}}</ref>: * Monopoliyalarning vujudga kelishi jamiyat farovonligiga putur yetkazadi{{sfn|Marshall|1920|pp=275—285}}. * [[Chekli naflilik]] va [[chekli xarajat]] qisqa muddatli oraliqda bozordagi [[tovar]]lar [[narx|baho]]sini belgilovchi omillar hisoblanadi{{sfn|Marshall|1920|pp=212—221}}. * Iqtisodiyotdagi hodisalar [[qisqa va uzoq muddatli oraliq]]da sodir boʻladi. Makroiqtisodiyotda uzoq muddatli davrda barcha oʻzgaruvchilar xususan, ish haqi, narxlar darajasi va iqtisodiy agentlar oʻzgaruvchan deb olinsa, qisqa muddatli davrda bu koʻrsatkichlarning biri yoki bir qanchasi oʻzgarishga ulgurmaydi<ref>Paul A. Samuelson and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., Glossary of Terms, „Long run“ and „Short run.“</ref><ref>{{cite journal|last1=Kee|first1=Robert C|title=Evaluating The Economics Of Short- And Long-Run Production-Related Decisions|journal=Journal of Managerial Issues|volume=13|issue=2|data=2001|pages=139—158|url=https://www.jstor.org/stable/40604341}}</ref>. Uzoq muddatli oraliqda davlat oʻzining potensial ishlab chiqarish maksimumi va tabiiy ishsizlik darajasiga yetadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://psu.pb.unizin.org/introductiontomacroeconomics/chapter/the-neoclassical-school/#:~:text=The%20neoclassical%20perspective%20on%20macroeconomics,its%20natural%20rate%20of%20unemployment |sarlavha=The Neoclassical School}}</ref>. Bu maktab vakillaridan [[Leon Valras|Léon Walras]] umumiy iqtisodiy muvozanatlik modelini ishlab chiqishga, [[Shumpeter Yozef|Joseph Schumpeter]] esa iqtisodiy tizimlar oʻzgarishning ichki kuchlarini koʻrsatib berishga harakat qilgan. Amerikalik iqtisodchi-matematik [[E. Roy Weintraub]] taʼkidlashicha, neoklassik iqtisodiyot quyidagi qoidalarga asoslanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc1/NeoclassicalEconomics.html |sarlavha=Neoclassical Economics}}</ref>: * Iqtisodiy agentlar ratsional qaror qabul qilishadi. * Isteʼmolchilar [[naflilik]]ni, firmalar foydani maksimallashtirishga intilishadi. * Iqtisodiy agentlar toʻliq va aktual [[axborot]]ga asosan mustaqil qarorlar qabul qilishadi. Alfred Marshall taklif etgan nazariya nafaqat marjinalistlarning [[naflilik nazariyasi]]ni, balki klassiklarning [[qiymatning mehnat nazariyasi|mehnat nazariyasini]] ham oʻz ichiga olardi{{sfn|Marshall|1920|pp=480—486}}. Yaʼni, talab va taklif egri chiziqlari berilganida talab oʻrniga chekli naflilik (marginal utility) va taklif rolida chekli xarajat (marginal cost) olinadi{{sfn|Marshall|1920|p=61—65}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/utility-economics |sarlavha=Utility and value, Britannica}}</ref>. Marshall fikriga koʻra, faqat talab yoki faqat taklifning oʻzigina narxni belgilamaydi: „Talab va taklif qogʻozni qirquvchi qaychining 2 uchiga oʻxshaydi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.coursesidekick.com/economics/study-guides/economics2e-demo/putting-it-together-supply-and-demand#:~:text=In%201890%2C%20the%20famous%20economist,supply%20scissors%20are%20always%20involved. |sarlavha=Putting It Together: Supply and Demand}}</ref>{{sfn|Marshall|1920|p=203}}. === Keynschilik inqilobi === John Maynard Keynes 1936-yilda [[keynschilik]] maktabiga asos soldi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm#:~:text=Keynesian%20economics%20gets%20its%20name,Money%2C%20was%20published%20in%201936. |title=John Maynard Keynes, IMF }}</ref>. Bu vaqtga kelib, Buyuk Depressiya taʼsirida sodir boʻlgan jamiyatdagi yoʻqotishlar sababli, oʻzini oʻzi tartibga soluvchi klassik iqtisodiyot mavqeiga putur yetdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.thecollector.com/economic-effects-of-the-great-depression/ |sarlavha=We’re All Keynesians Now: The Economic Effects of the Great Depression}}</ref>. Keynes [[Birinchi jahon urushi]] va 1929—1933 yillardagi Buyuk Depressiya tajribasidan kelib chiqib, klassik maktab taʼlimotlarini inkor qiluvchi xulosalarga keldi. Birinchidan, u bozorda faqat mukammal raqobat boʻlmasligini isbotlab berdi. Ikkinchidan, Keynes fikriga koʻra koʻra qisqa muddatli oraliqda narxlar talab va taklifdan qatʼiy nazar oʻzgarmay turishi mumkin. Keynschilik taʼlimotiga koʻra, iqtisodiyot har doim ham barqaror boʻlmaydi va shunday holatlarda davlat baʼzi muammolarni hal qilish uchun iqtisodiyotga aralashishi talab etiladi. Shu gʻoyasi sababli, Keynes [[aralash iqtisodiyot]] tarafdori hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/pdf/jahan_keynes.pdf |sarlavha=What Is Keynesian Economics? IMF}}</ref>. Keynschilik maktabining mashhur vakillari [[William Phillips]], [[Ben Bernanke]] va [[James Tobin]] hisoblanishadi<ref>{{cite web|url=http://homepage.newschool.edu/het//|title=The Neoclassical-Keynesian Synthesis|work=The History of Economic Thought Website|publisher=The New School|access-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020605064049/http://homepage.newschool.edu/het/|archive-date=June 5, 2002}}</ref>. Tez orada keynschilik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlovchilar koʻpaydi. XX asr ikkinchi yarmida „keynschilikni zamonaviy iqtisodiy tahlil talablariga moslashtirish“ va boshqa neoklassik gʻoyalar bilan bogʻliqlikni topish maqsadida [[neokeynschilik|neokeynschilik maktabi]] tashkil topdi<ref>{{cite journal|last1=Mankiw|first1=N. Gregory|title=The Macroeconomist as Scientist and Engineer|journal=[[The Journal of Economic Perspectives]]|data=2006|volume=20|issue=4|page=36}}</ref>. Neokeynschilik taʼlimotiga koʻra, kapitalistik iqtisodiyot yangi sharoitda iqtisodiy muvozanatni stixiyali tartibga solish mexanizmini yoʻqotadi va uni davlat tomonidan doimiy va bevosita tartibga solish zarurati yuzaga keladi. Shu sababli, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning asosiy muammolari ham oʻzgarib, inqirozga qarshi tartibga solishning bandlik nazariyasidan iqtisodiy oʻsish nazariyasiga katta eʼtibor berilgan<ref>{{cite journal|last1=Gruchy|first1=Allan G.|title=Neo Institutionalism, Neo-Marxism, and Neo-Keynesianism: An Evaluation.|journal=[[Journal of Economic Issues]]|data=1984|volume=18|issue=2|page=547—556|url=https://www.jstor.org/stable/4225449}}</ref>. === XX asrning ikkinchi yarmi === ==== Monetarizm ==== [[File:Milton Friedman 1976.jpg|thumb|150px|left|[[Milton Friedman]]]] XX asrning 60-yillarida [[monetarizm]] maktabi tashkil topgan. Maktab taʼlimotiga koʻra, pul taklifi iqtisodiyot rivojlanishida asosiy omil hisoblanadi. Monetar qoidaga koʻra, agar pul taklifi doimiy tezlikda oʻzgarib tursa, iqtisodiy har doim barqaror boʻladi va barcha resurslardan toʻliq foydalanadi. Shuningdek, monetarizm maktabi vakillari uchun qisqa muddatli oraliqdan koʻra uzoq muddatli oraliq ahamiyatliroq. [[Irving Fisher]] tomonidan tuzilgan [[almashinuv tenglamasi]] (<math>M\cdot V = P\cdot Q</math>) aynan pul tezligini aniqlash va optimallashtirishda asos boʻldi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=256}}. Bu yerda, <math>M</math> — pul massasi, <math>V</math> — [[pul aylanish tezligi]], <math>P</math> — narxlar darajasi, <math>Q</math> — ishlab chiqarish hajmi. Amaliyotda 2 tomon teng kelishi har doim ham kuzatilmaydi. Shu sababli, agar mamlakatda muomaladagi pul massasi tovarlar sonidan koʻp boʻlsa, mamlakatda inflyatsiya, ishlab chiqarish hajmi pul massasidan koʻp boʻlsa, mamlakatda [[Deflyasiya (iqtisodiyot)|deflyatsiya]] mavjud deb olinadi<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|title=The Fed – What is inflation and how does the Federal Reserve evaluate changes in the rate of inflation?|website=Board of Governors of the Federal Reserve System|date=September 9, 2016|access-date=November 3, 2021|archive-date=July 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717231718/https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/m/monetaristtheory.asp |sarlavha=Monetarist Theory: Economic Theory of Money Supply}}</ref>. Monetaristlar va keynschilik maktabi oʻrtasida samarali siyosat boʻyicha doimiy bahs ketadi. Keynschilar fikricha, pulga boʻlgan talab va muvozanatdagi foiz stavkasi orasida [[korrelyatsiya|kuchli bogʻlanish]] mavjud. Shu sababli, pul taklifini oshirish yalpi ishlab chiqarish hajmini oshirishda past samarali vosita hisoblanadi. Monetaristlar fikricha esa, pulga boʻlgan talabning foiz stavkaga nisbatan taʼsiri past va shu sababli, monetar siyosat fiskal siyosatdan samaraliroq<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12855.htm |sarlavha=What is the difference between monetary policy and fiscal policy, and how are they related?}}</ref>. Fiskal siyosatni amalga oshirish uchun davlat koʻpincha oʻz xarajatlarini oshirishga majbur boʻladi. Bu uchun davlatga mablagʻ kerak: qarz mablagʻlariga talab oshishi mamlakatda foiz stavkasi oʻsishiga olib keladi. Baland foiz stavkasi mamlakat iqtisodiyotiga xususiy investitsiyalar hajmini pasaytiradi va shu sababli yalpi taklif oʻsish jarayoni sekinlashadi. Bu samara „Xususiy investitsiyalarni siqib chiqarish samarasi“ ([[Crowding out (economics)|Crowding out effect]]) deb nomlanadi<ref>[[Olivier Jean Blanchard]] (2008). "crowding out, " ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000452&edition=current&q= Abstract.]</ref><ref>Roger W. Spencer & William P. Yohe, 1970. "The 'Crowding Outʼ of Private Expenditures by Fiscal Policy Actions, " Federal Reserve Bank of St. Louis ''Review'', October, pp.[http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf 12-24] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110602014112/http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf |date=2011-06-02 }}</ref>. Shu sababli, monetaristlar uchun fiskal siyosat samarasiz hisoblanadi. [[Milton Friedman]] va [[Edmund Phelps]] monetarizm maktabining namoyandalari hisoblanishadi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=254—255}}. ==== Yangi klassik makroiqtisodiyot ==== [[Yangi klassik makroiqtisodiyot]] maktabi [[1970-lar|1970-yillar]]da paydo boʻlgan. Maktab asoschisi [[Robert Lucas Jr.]] tomonidan yaratilgan „Ratsional kutilmalar“ nazariyasi oʻz davridagi iqtisodiy qarashlarni oʻzgartirib yubordi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/topic/theory-of-rational-expectations |sarlavha=Theory of rational expectations, Britannica}}</ref>. Maktabning yana bir taniqli vakillaridan biri [[Thomas J. Sargent]] hisoblanadi. Aynan Sargent [[giperinflyatsiya]] vaqtida [[Fillips egri chizigʻi]], [[daromadlilik egri chizigʻi]] va [[pul bozori]] modellaridagi ratsional kutilmalar holatini tushuntirib bergan edi<ref>{{cite journal |last1=Sargent |first1=Thomas J. |last2=Wallace |first2=Neil |title=Rational Expectations and the Theory of Economic Policy |journal=Journal of Monetary Economics |volume=2 |issue=2 |pages=169–83 |year=1976 |url=http://www.policonomics.com/wp-content/uploads/Rational-Expectations-and-the-Theory-of-Economic-Policy.pdf |doi=10.1016/0304-3932(76)90032-5 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = A note on maximum likelihood estimation of the rational expectations model of the term structure | journal = Journal of Monetary Economics | volume = 5 | pages = 133–35 | year = 1979 | doi = 10.1016/0304-3932(79)90029-1| url = http://minneapolisfed.org/research/sr/sr26.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = The Demand for Money during Hyperinflations under Rational Expectations: I | url = https://archive.org/details/sim_international-economic-review_1977-02_18_1/page/59 | journal = International Economic Review | volume = 18 | issue = 1 | pages = 59–82 | year = 1977 | doi = 10.2307/2525769| jstor = 2525769 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | last2 = Fand | first2 = D. | last3 = Goldfeld | first3 = S. | title = Rational Expectations, the Real Rate of Interest, and the Natural Rate of Unemployment | url = https://archive.org/details/sim_brookings-papers-on-economic-activity_1973_2/page/429 | journal = Brookings Papers on Economic Activity | volume = 1973 | issue = 2 | pages = 429–80 | year = 1973 | doi = 10.2307/2534097| jstor = 2534097 }}</ref>. „Yangi klassiklar“ning gʻoyalari [[axborot asimmetriyasi]] va makroiqtisodiy agentlar chiqargan qarorlarning ratsionallik darajasiga asoslanadi. Shu sababli, ushbu maktab vakillari fikriga koʻra, barcha iqtisodiy agentlar ixtiyorlarida ideal axborot boʻlganida shu axborotdan ratsional foydalana olsalar, iqtisodiyot barqaror rivojlanadi. Shuningdek, yangi klassik maktab vakillari fikriga koʻra, [[odam]] bir xatoni ikki marta takrorlamaydi va iqtisodiy sharoitlarga tez moslasha oladi. Natijada, davlat avval sodir boʻlgan makroiqtisodiy siyosatni qayta amalga oshirgan paytda, barcha agentlar kelajakdagi holatni prognozlay olishadi<ref>Chapter 1. Snowdon, Brian and Vane, Howard R., (2005). ''Modern Macroeconomics: Its Origin, Development and Current State''. Edward Elgar Publishing, {{ISBN|1-84542-208-2}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|url=https://www.jstor.org/stable/2006559|title=The New Classical Macroeconomics and Stabilization Policy|journal=The American Economic Review|volume=80|issue=2|data=1990|pages=143–147}}</ref>. ==== XX asr oxiri: yangi keynschilik ==== [[Yangi keynschilik]] yangi gʻoyalar asosida shakllangan keynschilik taʼlimoti hisoblanadi. U [[1991-yil]]da [[Greg Mankiw]], [[David Romer]], [[Olivier Blanchard]] va [[Stanley Fischer]] kabi iqtisodchilar mehnatlari natijasida tashkil topgan. Shu yilning oʻzidayoq Mankiw va David Romer tahriri ostida „New Keynesian Economics“ kitobi chop ettirildi<ref>{{книга |автор = Mankiw G., Romer D. |часть = Imperfect competition and sticky prices, Coordination Failures and Real Rigidities |заглавие = New Keynesian Economics |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = |издательство = MIT Press |год = 1991 |том = 1, 2 |страницы = |страниц = |серия = |isbn = 0-262-63133-4, 0-262-63133-2 |тираж = }}</ref>. Yangi keynschilik va asosiy keynschilik orasidagi farq katta emas: bu yoʻnalishda ham narxlar qisqa muddatli oraliqda pasaymaydi, „laissez-faire“ nazariyasi tanqidlari davom etaveradi. Lekin, neokeynschilik oʻz nazariyalarini ifoda etishda axborot asimmetriyasidan foydalanishadi<ref>{{cite journal|last1=Dymski|first1=Gary A.|title=Keynesian Uncertainty and Asymmetric Information: Complementary or Contradictory?|journal=Journal of Post Keynesian Economics|volume=16|issue=1|date=1993|pages=49—54|url=https://www.jstor.org/stable/4538374}}</ref>. ==== Supply-side economics ==== [[File:Laffer Curve.png|thumb|200px|right|"<nowiki/>[[Laffer egri chizigʻi|Laffer egri chizigʻi"]] — soliq stavkasi va byudjet tushumlari orasidagi bogʻliqlikni koʻrsatuvchi funksiya. Unga koʻra soliq stavkalarini oshirilishi maʼlum vaqtgacha byudjet daromadlarini oshiradi. Ammo, keyinchalik juda baland soliq stavkalari byudjet tushumlari pasayishiga sababchi boʻladi]] [[Supply-side economics]] yoki „taklif iqtisodiyoti“ni{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=278}} tashkil qilish fikri 1970-yillarning ikkinchi yarmida ilgari surilgan edi<ref>{{Maqola|muallif=Robert D. Atkinson.|havola=https://archive.org/details/supplysidefollie0000atki|sarlavha=„Supply-side Follies: Why Conservative Economics Fails, Liberal Economics Falters, and Innovation Economics Is the Answer“|noshir=Lanham: Rowman & Littlefield|yil=2006}}</ref>. Termin birinchi marta [[AQSh prezidenti]] [[Richard Nixon]]ning sobiq maslahatchisi [[Herbert Stein]] tomonidan [[1976-yil]]da foydalanilgan<ref>{{Maqola|muallif=Reynholds A.|havola=http://www.creators.com/opinion/alan-reynolds/what-supply-side-economics-means.html|sarlavha=„What Supply-Side Economics Means“|noshir=Creators Syndicate Inc|yil=2007}}</ref>. [[Arthur Laffer]] oʻzining soliqlarga bogʻliq modeli va [[Robert Mundell]] „Xalqaro kapital harakati“dagi izlanishlari orqali maktab rivojlanishiga katta hissa qoʻshishgan. Bu maktab vakillarini „Supply-siders“ deb ham atashadi<ref>{{Maqola|muallif=Gwartney J. D.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/SupplySideEconomics.html|sarlavha=„Supply-Side Economics“|noshir=The Concise Encyclopedia of Economics and Liberty|yil=2004}}</ref>. Maktab tarafdorlari fikriga koʻra, tovarlar [[ishlab chiqarish]] va xizmat koʻrsatish sohasida aholi uchun zarur boʻlgan barcha shart-sharoitlar yaratib berilishi kerak. Shu sababli, ishchi kuchi va kapital taklifini stimullash iqtisodiyot rivojlanishida muhim omil hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/s/supply-sidetheory.asp#:~:text=Supply%2Dside%20economics%20holds%20that,deregulation%20help%20foster%20increased%20production. |sarlavha=Supply-Side Theory: Definition and Comparison to Demand-Side}}</ref>. Shuningdek, davlat soliq stavkalarini pasaytirishi kerak, chunki qoʻshimcha soliqlar firma xarajatlari oshishiga va yalpi taklif hajmi pasayishiga olib keladi. Oqibatda, bu oʻzgarishlar xarajatlar inflyatsiyasi, hatto [[Stagflyasiya|stagflyatsiya]] paydo boʻlishiga sababchi boʻlishi mumkin<ref>{{cite journal |last1=Olson |first1=Mancur |url=https://www.jstor.org/stable/1802319|title=Stagflation and the Political Economy of the Decline in Productivity |journal=The American Economic Review |date=1982 |volume=72 |issue=2 |pages=143–148}}</ref>. === XXI asr boshlanishi: jahon moliyaviy inqirozi === [[File:FCIC - Housing Bubbles in Multiple Countries 2002-2008.png|thumb|upright=1.15|left|Inqirozga sabab boʻlgan uy narxlari indeksining keskin oʻzgarishi]] [[Jahon iqtisodiy inqirozi]] ({{lang-en|Great Recession}}) — [[2008-yil]]da boshlangan [[Jahon xoʻjaligi|jahon iqtisodiyoti]]ning inqirozdagi holati. Iqtisodiy inqiroz sababchisi [[2007-yil]] [[AQSh]]da boshlangan [[2007—2008-yillardagi moliyaviy inqiroz|moliyaviy inqiroz]] hisoblanadi<ref name=Holt>{{cite web|last=Holt|first=Jeff|title=A Summary of the Primary Causes of the Housing Bubble and the Resulting Credit Crisis: A Non-Technical Paper|url=http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|work=2009, 8, 1, 120-129|publisher=The Journal of Business Inquiry|access-date=February 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017015959/http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|archive-date=October 17, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. AQShdagi [[bank]]larning [[risk]]li [[kredit siyosati]], [[reyting agentliklari|reyting beruvchi agentliklar]]ning [[obligatsiya]]larni yetarli darajada oʻrganmaganliklari va aholining past moliyaviy savodxonlik darajasi uy bozoridagi inqirozga sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web|title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis|url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/|access-date=August 5, 2021|website=Knowledge@Wharton|language=en}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk| last=Williams|first=Mark| publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date= 2010| isbn=978-0-07-163829-6 |page=213}}</ref>. Inqirozni oldindan koʻra bilgan investor [[Michael Burry]] va [[The Wall Street Journal]] [[jurnalist]]i [[Michael Lewis]] fikricha, inqiroz nafaqat ipoteka obligatsiyalari bozoridagi spekulyatsiya sababli, balki moliya bozoridagi banklar, reyting agentliklari va investitsion fondlarning noqonuniy xatti-harakatlari natijasida sodir boʻlgan<ref>{{cite news |last=Burry |first=Michael J. |title=I Saw the Crisis Coming. Why Didn't the Fed? |newspaper=[[The New York Times]] |date=April 3, 2010 |url=https://www.nytimes.com/2010/04/04/opinion/04burry.html}}</ref><ref>{{cite book |author-link=Michael Lewis |first=Michael |last=Lewis |year=2010 |title=The Big Short: Inside the Doomsday Machine|pages=320|isbn=0-393-07223-1|url=https://themodern.farm/studies/The_Big_Short__Inside_the_Doom.pdf|publisher=W. W. Norton & Company}}</ref>. Inqiroz dunyo iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi. [[2009-yil]]da jahon YIM Ikkinchi jahon urushidan beri birinchi marta manfiy oʻsishni koʻrsatdi<ref>{{Cite web |url=http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |title=Обвал планеты. МВФ ухудшил прогноз мирового развития |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102819/http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |deadlink=no }}</ref>. Xalqaro savdo rekord darajada qisqarganiga qaramay, 2011-yilda avvalgi hajmiga qaytdi<ref>{{Cite web |url=http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |title=Объем мировой торговли достиг докризисного уровня — Росбалт |access-date=2015-10-18 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151409/http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |deadlink=no }}</ref>. Ammo, faqatgina 2014-yilda inqirozgacha boʻlgan oʻsish sur’atlariga erishdi<ref>{{Cite web |url=https://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |title=Замедление торговли |access-date=2015-10-18 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623070522/http://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |deadlink=no }}</ref>. [[Yevropa]] davlatlari va AQSh iqtisodiyotidagi pasayish 2009-yilning ikkinchi kvartalida yakunlandi, ammo [[2011-yil]]da Yevropa davlatlarida inqirozning ikkinchi toʻlqini boshlandi va [[2013-yil]]gacha davom etdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3410123&nt=&p=1&sec=0 |sarlavha=Экономика ЕС: рецессия длиной в пятилетку — Главные новости — Финмаркет}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ua-reporter.com/novosti/147497 |title=Экономика крупнейших стран ЕС вышла из рецессии: еврозона возобновила рост {{!}} Ujgorod — okno v Yevropu — ua-reporter.com |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308202221/http://ua-reporter.com/novosti/147497 |deadlink=no }}</ref>. Ishsizlik xalqaro miqyos boʻyicha rekord darajaga yetib, 200 mln. odamni tashkil etdi<ref>{{Cite web |url=http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |title=Безработица: рекорд за всю историю наблюдений {{!}} KM.RU |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100445/http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |title=ООН прогнозирует рекордный уровень безработицы в 2013 году — zn.ua |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713190210/http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |deadlink=no }}</ref>. Inqirozdan chiqishda AQSh iqtisodiyotni stimullashga va banklarni qutqarishga harakat qildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Emergency-Economic-Stabilization-Act-of-2008 |sarlavha=Emergency Economic Stabilization Act of 2008, Britannica}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Davidoff|first1=Steven M.|last2=Zaring|first2=David|title=REGULATION BY DEAL: THE GOVERNMENT’S RESPONSE TO THE FINANCIAL CRISIS|journal=Administrative Law Review|volume=63|issue=3|data=2009|url=https://www.jstor.org/stable/40712060|pages=463–541}}</ref>. Aholiga [[kredit]] taqdim etish uchun ajratilgan kapital, banklarning muammoli aktivlarini sotib olish va ogʻir ahvoldagi moliya institutlarining sotib olinishini taʼminlash uchun jami 498 [[milliard]] [[dollar]] sarflandi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/heres-how-much-2008-bailouts-really-cost |sarlavha=Here’s how much the 2008 bailouts really cost}}</ref>. Yevropa davlatlarining xuddi shunday iqtisodiy siyosati uchun esa 1,6 [[trillion]] [[yevro]] sarflandi<ref>{{cite news|url=https://blogs.thomsonreuters.com/answerson/eu-bank-bailout-trillion-euros-allocated-graphic/|publisher=Thomson Reuters |title=EU bank bailout breakdown – how 1.6 trillion euros were allocated}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/europe/fighting-the-financial-crisis-stocks-surge-as-eu-nations-unveil-bailout-packages-a-583739.html|title=Fighting the Financial Crisis: Stocks Surge As EU Nations Unveil Bailout Packages - DER SPIEGEL - International|first=DER|last=SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=13 October 2008 }}</ref><ref name="obr.uk">{{Cite web |date=October 2021 |title=Office for Budget Responsibility: Economic and fiscal outlook – October 2021 |url=https://obr.uk//docs/dlm_uploads/CCS1021486854-001_OBR-EFO-October-2021_CS_Web-Accessible_v2.pdf |website=[[Office for Budget Responsibility]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/16/ubs-creditsuisse|newspaper=The Guardian|title=Switzerland unveils bank bail-out plan}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302085910/http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|url-status=dead|archive-date=2009-03-02|publisher=NTMA|title=Bank Guarantee Scheme}}</ref>. == Zamonaviy makroiqtisodiyot nazariyasi == === Tahlil === [[File:Circulation in macroeconomics.svg|thumb|right|300px|Iqtisodiyotdagi doiraviy aylanishi modeli. Bu yerda, workforce market — iqtisodiy resurslar (ishchi kuchi) bozori, household — uy xoʻjaliklari, corporation — firmalar, commodity market — tovar va xizmatlar bozori, financial market — moliya bozori, foreign — xorijiy sektor va government — davlat<ref>{{Cite book| publisher = Cengage Learning| isbn = 978-1-285-45354-5| last1 = Gwartney| first1 = James D.| last2 = Stroup| first2 = Richard L.| last3 = Sobel| first3 = Russell S.| last4 = Macpherson| first4 = David A.| title = Macroeconomics: Private and Public Choice| date = 2014| pages = 173–175}}</ref>.]] Makroiqtisodiyot [[ijtimoiy fan]] hisoblanadi. Shu sababli, iqtisodiy hodisalarning sodir boʻlish vaqtini aniq aytib boʻlmaydi; makroiqtisodiy agentlar xatti-harakatlarini kuzatish va shunga koʻra taxminiy [[prognoz]] qilish mumkin. Tahlil jarayonida iqtisodiy modellar iqtisodiyotni oʻrganishni ancha osonlashtiradi va asosiy iqtisodiy oʻzgarishlar sabablarini izohlab beradi. Shunday boʻlsa-da, koʻpgina iqtisodiy modellar jiddiy kamchiliklarga ega va muhim omillarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = David Begg, Rudiger Dornbusch, Stanley Fischer |часть = 19. Introduction to Macroeconomics |заглавие = Economics |оригинал = |ссылка = http://mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg |ответственный = |издание = 8 |место = |издательство = The McGraw Hill Companies |год = 2005 |том = |страницы = 335 |страниц = 674 |серия = |isbn = 978-007710775-8 |тираж = |archivedate = 2010-05-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100516195718/http://www.mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg/ }}</ref>. Iqtisodiyot [[grafik]]lar, [[jadval]]lar, [[sxema]]lar va matematik [[Funksiya (matematika)|funksiya]]lar yordamida tahlil etiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=10—11}}. Barcha makroiqtisodiy parametrlar maʼlum bir vaqt oraligʻida yoki aynan bir paytda koʻrib chiqilishi mumkin deb olinadi. Makroiqtisodiyotdagi barcha oʻzgaruvchilar 2 guruhga boʻlinadi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=12—13}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomika-krugooborot-produkta-rashodov-i-dohodov |sarlavha=Макроэкономика. Кругооборот продукта, расходов и доходов}}</ref>: * Oqimlar. Bu maʼlum bir vaqt oraligʻi (yil) ichida koʻrib chiqiluvchi oʻzgaruvchilar hisoblanadi. Oqimlarga [[investitsiya]]lar, davlat [[byudjet]]i holati, [[eksport]], [[import]] va yalpi ichki mahsulotni kiritish mumkin{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|p=15}}. * Zaxiralar. Joriy holatdagi maʼlumotlarni oʻrganuvchi koʻrsatkichlar hisoblanadi. Boylik hajmi, ishsizlar soni va [[davlat qarzi]] zaxiralarga misol boʻla oladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=31—32}}. Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar tahlili pozitiv va normativ tahlillarga boʻlinadi. Pozitiv tahlil iqtisodiyot holatini aniqlaydi, tushuntiradi va prognozlar uchun asos hisoblanadi. Normativ tahlil esa qanday iqtisodiy oʻzgarishlar amalga oshirish kerakligini koʻrsatadi<ref>[[Paul A. Samuelson]] and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, „Normative vs. positive economics.“</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp#:~:text=Normative%20economics%20focuses%20on%20the%20value%20of%20economic%20fairness%2C%20or,is%20based%20on%20value%20judgments. |sarlavha=Positive vs. Normative Economics}}</ref>. Makroiqtisodiy tadqiqotlar „ceteris paribus“ (boshqa oʻzgarmas sharoitlarda) holatida amalga oshiriladi. Yaʼni, bir oʻzgaruvchi oʻrganilib chiqilayotganida, boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas deb olinadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ceteris-paribus |sarlavha=Cambridge Dictionary, ceteris paribus}}</ref>. === Iqtisodiyot tuzilishi === Istalgan iqtisodiyot bozor va iqtisodiy agentlardan tashkil topgan. Nazariy jihatdan, iqtisodiyot tarkibida toʻrtta makroiqtisodiy agent va uch xil bozor mavjud. Iqtisodiyotning barcha qismlarida daromad va xarajatlar mavjuddir{{sfn|Матвеева|2007|p=27}}. ==== Makroiqtisodiy bozorlar ==== ; Ishlab chiqarish omillari bozori Iqtisodiy resurslar (yoki ishlab chiqarish omillari) tarkibiga [[yer]], [[mehnat]], [[kapital]] va tadbirkorlik qobiliyati kiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/factors-production.asp |sarlavha=4 Factors of Production}}</ref>. ; Tovar va xizmatlar bozori Aynan shu bozorda yalpi talab va yalpi taklif shakllanadi. Tovarlarga boʻlgan talab barcha makroiqtisodiy agentlar tomonidan taqdim etiladi, taklif esa tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari boʻlgan firmalar tomonidan yaratiladi. Bu bozorda real qiymat ayirboshlanganligi sababli uni „real bozor“ deb ham atashadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/real-economy/#:~:text=The%20real%20economy%20refers%20to,purely%20represented%20in%20real%20terms. |sarlavha=What is the real economy?}}</ref>. ; Moliya bozori [[Moliya bozori]] — oldi-sotdi obyekti pul yoki pulga tenglashtirilgan qimmatli qogʻoz bilan bogʻliq boʻlgan bozor. Moliya bozorining oʻzi ham ikki asosiy bozordan iborat. Birinchi bozor bu pul bozori boʻlib, u yerda pulga boʻlgan talab va taklif muvozanati shakllanadi, hamda pul massasi uchun optimal foiz stavkasi miqdori oʻrganiladi. Ikkinchi bozor [[fond bozori]] hisoblanib, u yerda [[aksiya]] va [[obligatsiya]] singari qimmatli qogʻozlar sotuvi amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/financial-market.asp |sarlavha=Finance market}}</ref>. === Makroiqtisodiy agentlar === Makroiqtisodiyot fanida 4 xil iqtisodiy agentlar oʻrganiladi<ref>{{cite book |author-link=Joseph E. Stiglitz |first=Joseph E. |last=Stiglitz |year=1987 |chapter=Principal and Agent |title=The New Palgrave: A Dictionary of Economics |volume=3 |pages=966–971 |title-link=New Palgrave: A Dictionary of Economics }}</ref>: * ''[[Xonadon xoʻjaligi|Uy xoʻjaliklari]]'' — iqtisodiy resurslar egasi, tovar va xizmatlarning asosiy isteʼmolchilari{{sfn|Матвеева|2007|p=16}}. Firmalarga ishchi kuchini sotishgani uchun, daromad tarzida [[ish haqi]] olishadi. Uy xoʻjaliklari davlatga soliq toʻlashadi va javob tariqasida [[nafaqa]], [[pensiya]] va [[stipendiya]] koʻrinishida [[transfert|transfert toʻlovlarini]] olishadi<ref>{{cite book |last = O'Sullivan |first = Arthur |author-link = Arthur O' Sullivan |author2 = Steven M. Sheffrin |title = Economics: Principles in action |publisher = Prentice-Hall |year = 2003 |location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 |page = 29 |url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |isbn = 978-0-13-063085-8 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |archive-date = 2016-12-20 |chapterurl = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |access-date = 2023-08-02 }}</ref>. * ''[[Firma]]lar'' — maqsadi foydani maksimallashtirish boʻlgan, tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari<ref> {{cite book | last1 = Pride | first1 = William M. | last2 = Hughes | first2 = Robert J. | last3 = Kapoor | first3 = Jack R. | year = 1985 | chapter = 4: Choosing a form of business ownership | title = Business | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | series = CengageNOW Series | edition = 10 | location = Mason, Ohio | publisher = Cengage Learning | publication-date = 2009 | page = 116 | isbn = 9780324829556 | access-date = 20 Apr 2019 }}</ref>. Moliya bozorida asosan [[debitor]] sifatida ishtirok etishadi. Firma xarajatlari investitsion toʻlovlar, soliqlar va ish haqidan tashkil topadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/expense.asp |sarlavha=Expenses of company}}</ref>. Uy xoʻjaliklari va firmalar iqtisodiyotning xususiy sektorini tashkil etadi. * ''Davlat'' — jamiyatning iqtisodiy neʼmatlarini ishlab chiqaruvchi iqtisodiy agent. [[Milliy daromad]]ni qayta taqsimlash, iqtisodiy agentlar va bozorlar faoliyatini nazorat qilish davlatning asosiy vazifalari hisoblanadi. Asosiy daromad manbai soliqlar, xarajatlari esa uy xoʻjaliklariga transfert toʻlovlari va firmalarga subsidiyalar hisoblanadi. Kerak boʻlganida tovarlar bozoridan xaridlar amalga oshiradi. Davlat moliya bozori bilan doimiy oldi-sotdi operatsiyalariga ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uttyler.edu/ceefl/files/reading1-hs.pdf |sarlavha=What are the economic functions of government?}}</ref>. Xususiy sektor va davlat yopiq iqtisodiyotni tashkil etadi<ref>{{Cite web|title=International Economics Glossary: C |url=http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html#ClosedEconomy%7CDeardorff%27s |website=www-personal.umich.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212072813/http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html |archivedate=December 12, 2007 |url-status=dead}}</ref>. * ''Xorijiy sektor'' — kapital, tovar va xizmatlarning xalqaro savdosini oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofgreece.gr/en/statistics/external-sector#:~:text=The%20external%20sector%20of%20a,the%20rest%20of%20the%20world. |sarlavha=External sector, Bank of Greece}}</ref>. === Makroiqtisodiyotdagi asosiy koʻrsatkichlar === Makroiqtisodiy nazariyada quyidagi asosiy parametrlar oʻrganiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=29—30}}: * ''Isteʼmol xarajatlari'' (C) — uy xoʻjaliklarining tovar va xizmatlarga qilgan xarajatlari. * ''Uy xoʻjaliklari [[jamg'armalar]]i'' (S) — uy xoʻjaliklarining bankda turgan pul mablagʻlari. * ''Investitsiyalar'' (I) — ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish maqsadida firmalar tomonidan sotib olingan kapital. * ''Davlat tomonidan sotib olingan tovar va xizmatlar'' (G) — davlat investitsiyalari, davlat xizmatchilariga toʻlovlar va transfert toʻlovlari. * ''Sof soliqlar'' (T) — soliq va transfert toʻlovlari orasidagi farq. * ''Sof eksport'' (Xn) — eksport va import orasidagi farq. * ''Yalpi ishlab chiqarish hajmi'' (Y). '''<math>Y = C + I + G + Xn = C + S + T</math>''' — ochiq iqtisodiyot uchun yalpi ishlab chiqarish formulasi. Yopiq iqtisodiyot sharoitida sof eksport, xususiy sektor uchun yalpi ishlab chiqarishda esa G hajmi hisobga olinmaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomicheskaya-model-otkrytoy-ekonomiki |sarlavha=Макроэкономическая модель открытой экономики}}</ref>{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=710—712}}. === Milliy hisoblar tizimi === Makroiqtisodiyotdagi asosiy parametrlar yigʻindisi tovarlar, daromadlar va xarajatlarning doiraviy aylanish modelini tashkil etadi. Doiraviy aylanish modeli 1920-yillar oxirida amerikalik iqtisodchilar tomonidan yaratilgan [[milliy hisoblar tizimi]] (MHT) shakllanishi uchun asos hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://foreignpolicy.com/2011/01/03/gdp-a-brief-history/#:~:text=1937%3A%20Simon%20Kuznets%2C%20an%20economist,government%20in%20a%20single%20measure%2C |sarlavha=Simon Kuznets, GDP}}</ref>. MHT oʻz ichiga quyidagi parametrlarni oladi: [[yalpi ichki mahsulot]] (YIM), [[yalpi milliy mahsulot]] (YMM), [[milliy daromad]] (MD), [[sof milliy mahsulot]] (SMM), [[sof ichki mahsulot]] (SIM), [[shaxsiy daromad]] (ShD), [[shaxsiy tasarrufidagi daromad]] (ShTD), isteʼmol (C), jamgʻarish (S){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=20—21}}{{sfn|Матвеева|2007|pp=52—53}}. Milliy hisoblar tizimining koʻrsatkichlari nafaqat mamlakatdagi yalpi daromadlar va ishlab chiqarish hajmini hisoblash, balki mamlakat aholisining hayot uchun muhim boʻlgan tovarlar bilan taʼminlanganlik darajasini aniqlash uchun ham qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/gross-domestic-product-GDP#:~:text=GDP%20is%20important%20because%20it,the%20economy%20is%20doing%20well. |sarlavha=All about GDP, IMF}}</ref>. Bu uchun [[Yalpi ichki mahsulot kishi boshiga (nominal)|kishi boshiga YIM]], MD hajmi va [[narx indeksi|isteʼmol narxlari indeksi]] (INI) oʻrganiladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=70—74}}. Lekin, bunday oʻrtacha olingan koʻrsatkichlar kamchiliklarga ega va ular „kishi boshiga taqsimlangan daromad“ kabi muhim koʻrsatkichlarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = |часть = |заглавие = Макроекономіка |оригинал = |ссылка = |ответственный = Гл. ред. В. Д. Базилевич |издание = 2 |место = К. |издательство = Знання |год = 2005 |том = |страницы = 113 |страниц = 851 |серия = Класичний університетський підручник |isbn = 966-346-030-X |тираж = }}</ref>. == Makroiqtisodiy modellar == [[Makroiqtisodiy model]] — butun iqtisodiyotni va uning eng muhim tarmoqlari, sektorlari, sohalari rivojlanishini matematik shaklda aks ettiruvchi iqtisodiy-matematik model. Iqtisodiy model koʻpincha matematik strukturaga ega boʻlib, murakkab jarayonlarni soddalashtirishda qoʻllanadi. Modellar tuzilishiga koʻra bir yoki bir nechta oʻzgaruvchilarga ega boʻlishi mumkin<ref>{{cite web |url= https://www.piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/need-different-classes-macroeconomic-models |title= The need for different classes of macroeconomic models |last= Blanchard |first= Olivier |date= January 12, 2017 |website= Peterson Institute for International Economics |publisher= |access-date= February 22, 2022}}</ref>. === AD-AS modeli === [[File:Aggregate supply + demand graph.png|thumb|right|320px|AD-AS modeli, inqirozdagi iqtisodiyot. Davlat tomonidan amalga oshirilgan stimullar sababli, yalpi talab oʻngga surildi va bu surilish narxlar darajasini (Price level) ozgina, YIMni (Y) esa sezilarli darajada oshirdi. Modelda LRAS (Long-run aggregate supply) potensial YIMga teng deb olinadi.]] [[AD-AS modeli]] (Aggregate Demand — Aggregate Supply model — yalpi talab va yalpi taklif modeli) — qisqa va uzoq muddatli oraliqda, narxlar oʻzgarishi sharoitida makroiqtisodiy muvozanatni tasvirlab beruvchi model. Ushbu model iqtisodiyotda yalpi talab va yalpi taklifning oʻzgarish holatlari, ularning umumiy narxlar darajasi va yalpi ishlab chiqarish hajmiga (real YIM) taʼsirini koʻrsatib beradi. AD-AS modeli makroiqtisodiyotdagi turli hodisalarni, xususan iqtisodiy sikllar fazalarini, oʻzgarmas ish haqi modeli va stagflyatsiyani tasvirlash uchun qoʻllanishi mumkin{{sfn|Keynes|1936|pp=230—233}}<ref>{{cite journal|last1=Shimer|first1=Robert|title=The Consequences of Rigid Wages in Search Models|journal=Journal of the European Economic Association|url=https://www.jstor.org/stable/40004920|volume=2|issue2/3|data=2004|pages=469–479}}</ref>. Birinchi marta John Maynard Keynesning „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida tasvirlangan{{sfn|Keynes|1936|pp=23—26}}. Model Keynes tomonidan inqirozdagi mamlakatlar iqtisodiyotini qayta tiklash maqsadida ishlab chiqilgan. Inqirozdagi davlatlar iqtisodiyotining muvozanatga kelish muddati juda uzoqligi sababli, Keynes davlat ishtiroki orqali yalpi talabni stimullashni qoʻllab quvvatlagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://blogs.worldbank.org/impactevaluations/how-long-long-run |sarlavha=How long is the long run? World Bank}}</ref>. Keynes fikriga koʻra, qisqa muddatli oraliqda narxlar oʻzgarmay qoladi. Yaʼni, ishsizlik toʻliq boʻlmagan sharoitda ishchilar oylik oshirilishini soʻrashmaydi. Ishlab chiqaruvchilar ham isteʼmolchilarning xarid qobiliyatlari yuqori boʻlmaganligi uchun narxni oshirmaydilar. Lekin, uzoq muddatli oraliqda ishsizlik qisqaradi va aholining xarid qobiliyati oshadi. Davlat aralashuvi bilan qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklif (Short-run aggregate supply) potensial YIMga (Y*) aylanadi{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=200—217}}. ==== Modelga taʼsir etuvchi omillar ==== Yalpi talab (AD) oʻsishiga sabab boʻluvchi omillar{{sfn|Keynes|1936|pp=91—93}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/031815/what-factors-cause-shifts-aggregate-demand.asp |sarlavha=What Factors Cause Shifts in Aggregate Demand?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/macroeconomics/aggregate-supply-demand-topic/macro-changes-in-the-ad-as-model-in-the-short-run/a/shifts-in-aggregate-demand-cnx |sarlavha=Shifts in aggregate demand, Khan Academy}}</ref>: * Xaridorlarning real daromadlaridagi oʻsish (ish haqi, transfert toʻlovlarining oʻsishi va aholi toʻlaydigan soliqlarning pasayishi); * Investitsion xarajatlarni amalga oshirish uchun stimullar (imtiyozli kreditlar berish va investorlarning huquqini taʼminlash); * Davlat xaridlari hajmining oshishi; * Jamiyat va [[tadbirkor]]larning kutilmalari. Mamlakat iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi jamgʻarishdan koʻra koʻproq sarflashga undaydi{{sfn|Keynes|1936|pp=148—149}}. Qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (SRAS) oʻsishiga taʼsir etuvchi omillar<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/short-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-short-run-aggregate-supply |sarlavha=Short-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref>: * Ishlab chiqarishda foydalaniladigan resurslar koʻpayishi va ulardan foydalanish samaradorligining ortishi; * Ishlab chiqarish resurslari narxining pasayishi; * Ishlab chiqaruvchilarga soliq yukini kamaytirish, ularga subsidiyalar berish. Uzoq muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (LRAS, potensial YIM) oʻsish sabablari{{sfn|Keynes|1936|pp=178—183}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/long-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-long-run-aggregate-supply |sarlavha=Long-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/long-run-aggregate-supply-lras/#:~:text=Some%20factors%20influence%20the%20LRAS,shifts%20towards%20the%20right%20side. |sarlavha=Long-Run Aggregate Supply (LRAS) Definition}}</ref>: * Mamlakatda aholi sonining koʻpayishi; * Iqtisodiyotda ishlangan soatlarning ortishi; * Texnologiyalarning mukammallashuvi; * [[Mehnat unumdorligi]]dagi oʻsish. === IS-LM modeli === [[File:Islm.svg|thumb|200px|IS egri chizigʻining oʻngga surilishi yuqori foiz stavkasi (i) va real YIM hajmini (Y) oshishiga olib keladi]] Tovar va [[pul bozori]]da umumiy muvozanatga erishish va makroiqtisodiy siyosat tadbirlarining bu ikki bozorga taʼsirini umumlashtirib tadqiq qilish [[IS-LM modeli]] yordamida bajariladi. Model 2 egri chiziq — <math>IS</math> (investments-savings) va <math>LM</math> (liquidity-money)dan tashkil topgan. IS investitsiyalar-jamgʻarmalardagi holatni, LM esa pul bozoridagi muvozanatni tasvirlaydi. Model iqtisodiy sikllar tahlili uchun qoʻllanadi va qisqa muddatli oraliqdagi model hisoblanadi. Model 1937-yilda iqtisodchi [[John Hicks]] tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=J. R. |year=1937 |title=Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation |journal=[[Econometrica]] |volume=5 |issue=2 |pages=147–159 |jstor= 1907242|doi=10.2307/1907242}}</ref> va keyinchalik [[Alvin Hansen]] tomonidan mukammallashtirilgan<ref>{{cite book |last=Hansen |first=A. H. |year=1953 |title=A Guide to Keynes |url=https://archive.org/details/guidetokeynes0000hans |url-access=registration |location=New York |publisher=McGraw Hill |isbn=9780070260467 }}</ref>. Model yopiq iqtisodiyotni tasvirlagani uchun, yalpi ishlab chiqarish isteʼmol xarajatlari, investitsiyalar va davlat xaridlaridan tashkil topadi: <math>Y=C+I+G</math>. IS oʻzgarishi davlat xarajatlari, isteʼmolchilarning jamgʻarish normasi, investitsiyalar hajmi va soliq stavkasidagi oʻzgarishga bogʻliq. LM holati esa narxlar darajasi, muomaladagi pul miqdori va foiz stavkasi orqali belgilanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/i/islmmodel.asp#:~:text=The%20IS%2DLM%20model%20is%20a%20tool%20for%20looking%20at,liquidity%2C%20investment%2C%20and%20consumption. |sarlavha=IS-LM Model: What It Is, IS and LM Curves, Characteristics, Limitations}}</ref>. Bundan xulosa shuki, IS-LM modeli fiskal va monetar siyosatning iqtisodiyotga birgalikda koʻrsatadigan taʼsirini baholash imkonini beradi. Davlat xarajatlarining oʻsishi yoki soliqlarning kamayishi IS egri chizigʻini oʻngga siljitadi. Davlat xarajatlarining kamayishi va soliqlarning oshishi esa bu egri chiziqni chapga siljitadi<ref>{{cite journal |last=Findlay |first=David W |year=1999 |title=The IS-LM Model: Is There a Connection between Slopes and the Effectiveness of Fiscal and Monetary Policy? |journal=The Journal of Economic Education |volume=30 |issue=4 |pages=373—382 |url=https://www.jstor.org/stable/1182951|doi=10.2307/1182951.}}</ref>. Xuddi shuningdek, pul taklifining oshishi LM egri chizigʻini oʻngga, kamayishi esa chapga siljitadi. IS-LM modeli maʼlum makroiqtisodiy natijalarga erishishning turli variantlarni koʻrib chiqish imkoniyatini beradi. Bir bozorda boʻlgan oʻzgarish ikkinchi bozorga ham taʼsir etadi. Masalan, [[Markaziy bank]] ochiq bozordan obligatsiyalar sotib ola boshladi. Natijada pul taklifining koʻpayishi (LM egri chizigʻini oʻngga siljishida aks etib) foiz stavkasining pasayishiga olib keladi. Monetar impuls taʼsirida, yaʼni, foiz stavkasining pasayishi oqibatida investitsiya xarajatlari koʻpayadi va IS egri chizigʻi ham oʻngga siljib, yangi nuqtada muvozanat oʻrnatiladi<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=John |year=1980 |title=‘IS-LM’: An Explanation. |journal=Journal of Post Keynesian Economics |volume=3 |issue=2 |pages=139–154 |url=https://www.jstor.org/stable/4537583}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=181—182}}. === Solow modeli === [[File:Solow(eq).jpg|300px|thumb|Muvozanat holatidagi Solow modeli]] [[Solow modeli]] – ekzogen jamgʻarish normasi va neoklassik ishlab chiqarish funksiyasiga asoslangan iqtisodiy oʻsish modeli. Modelda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti oʻsishining sabablari kapital, aholi soni, investitsiyalar va texnologik rivojlanishlar yordamida oʻrganiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/solow-growth-model/#:~:text=The%20Solow%20growth%20model%20has,capital%2C%20technology%2C%20and%20labor. |sarlavha=Solow Growth Model}}</ref>. Solow modeliga koʻra, ishlab chiqarish jarayoniga qoʻshilgan dastlabki kapital qoʻyilmalari ishlab chiqarish hajmini keskin oshiradi. Lekin, bu oʻsish davom etgani sari, kapitalning [[amortizatsiya]] qiymati ham oshib boradi va maʼlum bir nuqtada yangi investitsiyalar kapital amortizatsiyasiga tenglashishi sababli, qoʻshimcha birlik kapital hech qanday samara olib kelmaydi. Jamgʻarish normalarini oshirish orqali investitsiya hajmini koʻpaytirish, qoʻshimcha tovarlar ishlab chiqarishiga zamin yaratadi. Texnologik progress orqali esa nafaqat kapitalning samaradorligi oshadi, balki 1 kishi uchun toʻgʻri keluvchi kapital miqdori ortadi. Model bir-biridan mustaqil tarzda, iqtisodchilar [[Robert Solow]] va [[Trevor Swan]] tomonidan 1956-yilda yaratilgan<ref>{{cite book |last=Brems |first=Hans |author-link=Hans Brems |title=Pioneering Economic Theory, 1630–1980 |chapter=Neoclassical Growth: Tinbergen and Solow |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1986 |isbn=978-0-8018-2667-2 |pages=362–368 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5SokAAAAMAAJ&pg=PA362 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Swan |first=Trevor W. | author-link1 = Trevor Swan |date = November 1956 |title=Economic growth and capital accumulation |journal=Economic Record |volume=32 |issue=2 |pages=334–361 |doi= 10.1111/j.1475-4932.1956.tb00434.x }}</ref>. Model bir qancha shartlarga ega. Solow modelida yopiq iqtisodiyot koʻriladi. Firmalar mukammal raqobat sharoitida faoliyat yuritishadi. Isteʼmol <math>C</math> uchun ham, investitsiyalar <math>I</math> uchun ham, faqatgina bir mahsulot <math>Y</math> ishlab chiqariladi. Ilmiy-texnik progress sur’atlari <math>g</math>, aholi soni oʻsishi <math>n</math> va kapital amortizatsiyasi <math>\delta</math> doimiy hisoblanadi. Jamgʻarish normasi <math>s</math> investitsiyalarga teng: <math>Y=C+I</math><ref>{{cite journal | author = Solow R. M. |title = Technical Change and the Aggregate Production Function |url = http://www.piketty.pse.ens.fr/files/Solow1957.pdf |publisher =The Review of Economics and Statistics |year = 1957 |month = August |volume =39 |issue = 3 |pages=312—320 }}</ref>. Bu model orqali koʻplab hodisalarni tushuntirib bersa boʻladi. Birinchi bor bu modelni [[Yaponiya]] va [[Germaniya]]ning urushdan keyingi oʻsishi bilan izohlashgan. Keyinchalik bu model [[Xitoy]], [[Koreya Respublikasi|Koreya]] va boshqa mamlakatlar iqtisodiy oʻsishini izohlab berdi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Germaniya va Yaponiyada kapitalning deyarli barchasi yoʻq qilingan va kishi boshiga kapital miqdori kamayib ketgan. Demak, kapitaldan chekli qaytim katta, amortizatsiya qiymati esa past. Bundan tashqari oʻsha vaqtdagi ilmiy-texnik taraqqiyoti yuqori boʻlgan AQShning Yaponiya va Germaniyaga yordami ham iqtisodiy oʻsishga salmoqli hissa qoʻshgan<ref>{{cite journal|authors=Beckley, M., Horiuchi, Y., & Miller, J.|title=AMERICA'S ROLE IN THE MAKING OF JAPAN'S ECONOMIC MIRACLE|journal=Journal of East Asian Studies|volume=18|issue=1|data=2018|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-east-asian-studies/article/americas-role-in-the-making-of-japans-economic-miracle/9C7CC6A85CE125290BAD2735B09A882A|doi=10.1017/jea.2017.24|pages=1—21}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marshallfoundation.org/wp-content/uploads/2014/05/Marshall_Plan_1947-1997_A_German_View.pdf |sarlavha=Marshall Plan 1947—1997: A German View}}</ref>. [[Germaniya Federativ Respublikasi]]ning 1947—1950-yillardagi oʻrtacha 13,4 foizlik va Yaponiyaning 1965—1969-yillardagi oʻrtacha 12 foizlik oʻsishi aynan Solow modeli orqali izohlanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://econreview.berkeley.edu/the-japanese-economic-miracle/ |sarlavha=The Japanese Economic Miracle, Barceley Economic Review}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html |title=日德战后经济奇迹（Japanese and Germany Postwar Economic Miracle） |last=Liu |first=Haoyuan |website=Finance World}}</ref>. Lekin, kapital bilan taʼminlanganlik darajasi oshgani sari iqtisodiy oʻsish sur’atlari ham pasayib borgan<ref>{{cite journal|last1=Braunthal|first1=Gerard|title=The Death of the German Economic Miracle|journal=Current History|volume=54|issue=321|data=1968|pages=275—280|url=https://www.jstor.org/stable/45311898}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Lost Decade: Lessons From Japan's Real Estate Crisis|url=https://www.investopedia.com/articles/economics/08/japan-1990s-credit-crunch-liquidity-trap.asp|last=Nielsen|first=Barry|website=Investopedia|language=en|access-date=2020-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-12-23|title=「失われた30年」に向かう日本|url=http://www.newsweekjapan.jp/column/ikeda/2010/12/20-3.php|access-date=2020-10-18|website=Newsweek日本版|language=ja}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|title=The End of the German Miracle|journal=Journal of Economic Literature|volume=31|issue=2|data=1993|pages=881—885|url=https://www.jstor.org/stable/2728517}}</ref>. == Iqtisodiy sikllar == [[File:Business cycle.jpg|thumb|right|250px|Iqtisodiy sikllar yuksalishda (Peak) toʻla bandlikka va resurslardan toʻliq foydalanishga erishadi. Inqiroz (Recession) davrida ishlab chiqarish va ish bilan taʼminlanganlik darajasi pasayadi, ammo narxlar pasaymaydi. Turgʻunlik (Trough) davrida ishlab chiqarish minimum hajmgacha pasayadi, ishsizlik esa maksimum darajaga chiqadi. Jonlanish (Recovery) siklida ishlab chiqarish va ishsizlik darajasi normal holatga qayta boshlaydi. Odatda, har yangi sikl davrida oʻtgan safargidan koʻra koʻproq YIMga erishiladi<ref>{{cite journal|author=Cláudia Duarte, José R. Maria, Sharmin Sazedj|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264999319320279|title=Trends and cycles under changing economic conditions|journal=Economic Modelling|date=2020|volume=92|pages=126-146|doi=10.1016/j.econmod.2020.06.011}}</ref>.]] Istalgan iqtisodiy tizimda yalpi talab yoki yalpi taklifdagi oʻzgarishlardan soʻng davriy tebranishlar sodir boʻladi. Bunday tebranishlar, biznes yoki [[iqtisodiy sikl]]lar deyiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=42—43}}. Iqtisodiy sikllar 4 fazadan iborat: jonlanish, yuksalish, inqiroz va turgʻunlik{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=525—527}}. Bunday tebranishlar doimiy emas va ularni oldindan prognoz qilish qiyin. 3—4 yil davom etuvchi iqtisodiy sikllar [[Kitchin sikllari]] deyiladi<ref>{{статья |автор = Kitchin, Joseph. |заглавие = «Cycles and Trends in Economic Factors» |ссылка = https://www.jstor.org/stable/1927031 |язык = en |издание = |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2016-10-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017063451/https://www.jstor.org/stable/1927031 }}</ref>. Davomiylik vaqti 7—11 yilni tashkil etuvchi sikllar [[Juglar sikllari]] hisoblanadi<ref>{{статья |автор = |заглавие = «Des Crises commerciales et leur retour periodique en France, en Angleterre, et aux Etats-Unis» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = fr |издание = Paris: Guillaumin |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref>. Uzoq muddatli sikllarga 15—20 yil davom etuvchi [[Kuznets sikllari]]<ref>{{статья |автор = Kuznets S. |заглавие = «Secular Movements in Production and Prices. Their Nature and their Bearing upon Cyclical Fluctuations» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = en |издание = Boston: Houghton Mifflin |тип = |год = 1930 |том = |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref> va 45—60 yil davom etuvchi [[Kondratev sikllari]]<ref>{{статья | автор = Черепков А. | заглавие = «Теория «Длинных волн» Н. Д. Кондратьева» | ссылка = http://ss.xsp.ru/st/019/index.php | язык = | издание = | тип = | год = | том = | номер = | archivedate = 2009-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090214153254/http://ss.xsp.ru/st/019/index.php }}</ref>kiradi{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=532—533}}. Biznes sikllarning kelib chiqish sababi turlicha boʻlishi mumkin: [[urush]], [[inqilob]], texnologik oʻsish va [[investor]]lar xatti-harakatidan tortib, bir yilda sodir boʻlgan [[magnit boʻronlari]] soni va makroiqtisodiy agentlar harakatining [[ratsionalizm|ratsionallik darajasigacha]]. Lekin, koʻp hollarda tebranishlar yalpi talab va yalpi taklif orasidagi balans yoʻqolishi sababli yuzaga keladi. Biznes sikllar nazariyasi rivojlanishida [[William Nordhaus]]<ref>{{cite journal |last1=William D |first1=Nordhaus |title=The Political Business Cycle |journal=The Review of Economic Studies |date=1975 |volume=42 |issue=2 |pages=169–190 |doi=10.2307/2296528}}</ref>, Robert Lucas Jr.<ref>{{cite journal |last1=Robert E |first1=Lucas |title=An Equilibrium Model of the Business Cycle |journal=Journal of Political Economy |date=1975 |volume=83 |issue=6 |pages=1113–1144 |url=https://www.jstor.org/stable/1830853}}</ref>, [[Finn E. Kydland]]<ref>{{cite journal |last1=Kydland |first1=Finn E |title=Time to Build and Aggregate Fluctuations |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1982-11_50_6/page/1345 |journal=Econometrica |date=1982 |volume=50 |issue=6 |pages=1345–1370 |doi=10.2307/1913386}}</ref>, [[Edward C. Prescott]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf |sarlavha=Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727115032/https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf }}</ref> va Joseph Schumpeter<ref>{{Veb manbasi |url=https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf |sarlavha=BUSINESS CYCLES. A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727120248/https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf }}</ref> kabi olimlar katta hissa qoʻshishgan<ref>{{cite journal |last1=Trotta V. |first1=Matheus |title=Business cycle theories after Keynes: A brief review considering the notions of equilibrium and instability |journal=Structural Change and Economic Dynamics |date=2023 |volume=64|pages=134—143 |doi=10.1016/j.strueco.2022.12.004}}</ref>. Iqtisodiy sikllar oʻz xususiyatlariga koʻra, makroiqtisodiyotning asosiy muammolari boʻlmish inflyatsiya va ishsizlik bilan doimiy bogʻliq hisoblanadi. Davlat iqtisodiyoti oʻz imkoniyatlari choʻqqisiga yetganida, koʻp hollarda bu mamlakatda inflyatsiya koʻrsatkichini keskin oshirib yuboradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/o/overheated_economy.asp#:~:text=What%20Is%20an%20Overheated%20Economy,triggered%20by%20increased%20consumer%20wealth. |sarlavha=What Is an Overheated Economy?}}</ref>. Yuqori inflyatsiya darajasi aholi [[xarid qobiliyati]]ni pasaytiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/Inflation#:~:text=In%20an%20inflationary%20environment%2C%20unevenly,payers%20of%20fixed%20interest%20rates. |sarlavha=Inflation, IMF}}</ref>. Yetarlicha daromad olmayotgan ishlab chiqaruvchilar ishchilarni [[ishdan boʻshatish]]ga majbur boʻladilar va siklli ishsizlik yuzaga keladi<ref>{{Cite book |last=H. |first=Hawkins, Kevin |url=http://worldcat.org/oclc/21972786 |title=Unemployment |date=1987 |publisher=Penguin |isbn=0-14-022763-6 |oclc=21972786}}</ref>. Davlat siyosati mamlakatdagi iqtisodiy fazadan, yaʼni yuksalish yoki turgʻunlikda ekanligiga qarab shakllanadi. Agar iqtisodiyot turgʻunlik sharoitida boʻlsa, davlat ragʻbatlantiruvchi siyosat orqali iqtisodiyotni inqirozdan olib chiqishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/global/topics/coronavirus/impacts-and-responses/WCMS_739048/lang--en/index.htm |sarlavha=Stimulating the economy and employment, International Labour Organization}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/economic-stimulus.asp#:~:text=Policy%20tools%20for%20stimulating%20the,indirectly%20increase%20private%20sector%20spending. |sarlavha=What Is Economic Stimulus?}}</ref>. Iqtisodiyot yuksalish fazasida boʻlsa, davlat inflyatsiya templarini pasaytirish uchun iqtisodiy faollikni cheklovchi siyosat olib boradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/contractionary-policy |sarlavha=What is Contractionary Policy? The economic times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Makin |first1=Tony |title=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |url=https://www.jstor.org/stable/43198994 |journal=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |date=1998 |volume=5 |issue=4 |pages=419—426}}</ref>. == Davlatning makroiqtisodiy siyosati == === Fiskal siyosat === [[Fiskal siyosat|Fiskal siyosat (byudjet-soliq siyosati)]] — iqtisodiyotni barqarorlashtirish maqsadida yalpi xarajatlar va [[soliq stavkasi|soliq stavkalarini]] oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan siyosat<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/fiscal-policy |sarlavha=Fiscal policy, Britannica}}</ref>. Hukumat inqiroz sharoitida mamlakat yalpi xarajatlarni oshirish va soliq stavkalarini pasaytirish orqali stimullovchi iqtisodiy siyosat, oʻsish fazasida esa yalpi xarajatlarni kamaytirish va soliq stavkalarini oshirish orqali cheklovchi iqtisodiy siyosatdan foydalanishi mumkin<ref>{{cite journal|last1=Perotti|first1=Roberto|title=Fiscal Policy in Good Times and Bad|journal=Fiscal Policy in Good Times and Bad|date=|volume=114|issue=4|pages=1399–1436|date=1999|url=https://www.jstor.org/stable/2586967}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipy-fiskalnoy-politiki-gosudarstva |sarlavha=Типы фискальной политики государства}}</ref>. Fiskal siyosat qoʻllanilish usullariga koʻra ikkiga, diskret va avtomatik siyosatlarga boʻlinadi. Diskret siyosat aniq yoʻnaltirilgan siyosat boʻlib, oʻz ichiga davlat xarajatlarini, soliqlar va [[byudjet]] qoldigʻidagi oʻzgarishlarni oladi. Diskret siyosat samarali boʻlsa-da, uni amalga oshirish uchun avvalo [[qonun chiqaruvchi hokimiyat]] roziligi kerak. Bunday qarorlar tezda koʻrib chiqilmasligi sababli, kechikkan holda amalga oshirilgan oʻzgarishlar kutilganidek samarali boʻlmasligi mumkin. Avtomatik fiskal siyosat deganda esa davlat aralashuvisiz ham byudjet parametrlari va soliq stavkasining oʻzgarishi tushuniladi. Masalan, davlat iqtisodiyotda har bir ishsiz uchun nafaqa beradi. Agar inqiroz yuzaga kelsa, ishsizlar koʻpayadi, ularga sarflanuvchi byudjet xarajatlari ham koʻpayadi. Yoki iqtisodiyotda [[bum]] sodir boʻlsa, iqtisodiy agentlar daromadi oshadi va ular avtomatik tarzda koʻproq soliq toʻlay boshlashadi (ayniqsa, mamlakatda progressiv soliq stavkasi amal qilsa){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=153—155}}<ref>{{cite journal|last1=Sharp|first1=Ansel M.|last2=Khan|first2=Mohammad|title=Automatic Fiscal Policy, 1966-1975|journal=Nebraska Journal of Economics and Business|volume=19|issue=3|date=1980|pages=5—20|url=https://www.jstor.org/stable/40472666}}</ref>. Fiskal siyosat kamchiliklarga ham ega. Davlat tomonidan amalga oshirilgan byudjet-soliq siyosati koʻpincha [[byudjet defitsiti]] paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Pul mablagʻlarini keragidan ortiq boʻlishi ham davlat uchun ziyondir<ref>{{cite journal|last1=Palley|first1=Thomas|title=The Case Against Budget Surpluses|journal=Challenge|date=2001|volume=44|issue=6|pages=13—27|url=https://www.jstor.org/stable/40722106}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/b/budget-surplus.asp |sarlavha=What Is a Budget Surplus? What's the Impact, and Pros & Cons? Investopedia}}</ref>. Fiskal siyosatning asosiy muammosi sifatida Crowding out samarasi hisoblanadi. Chunki, davlat oʻz xarajatlarini oshirganida, moliya bozoridagi foiz stavkasi ham oshadi va mamlakatga investitsiyalar hajmi pasayadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/ap-long-run-consequences-of-stabilization-policies/crowding-out/a/crowding-out |sarlavha=Crowding out, Khan Academy}}</ref>. === Monetar siyosat === [[Pul-kredit siyosati|Monetar siyosat (pul-kredit siyosati)]] — Markaziy bank yordamida, pul taklifini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan barqarorlashtiruvchi davlat siyosati{{sfn|Mishkin|2011|pp=6—10}}. Monetar siyosatning bank tizimiga taʼsir qilish muddati fiskal siyosatdan tezroq hisoblanadi. Monetar siyosatda foydalaniladigan asosiy instrumentlar<ref>{{Veb manbasi |url=https://cbu.uz/en/monetary-policy/operations/ |sarlavha=Instruments and main operations of Monetary policy}}</ref><ref>{{cite journal|author=Atkeson, Andrew, Chari, V. V., Kehoe, Patrick J., & Federal Reserve Bank of Minneapolis|date=2007|title=On the Optimal Choice of a Monetary Policy Instrument|journal=Federal Reserve Bank of Minneapolis|issue=394|pages=34|url=https://www.jstor.org/stable/community.28109909?seq=7}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=375—382}}: * [[Majburiy rezerv normasi]]ning oʻzgarishi. Rezerv normalarining pasayishi kredit berishni stimullaydi va aksincha. * Foiz stavkalariga taʼsir orqali. Masalan, AQShdagi [[Federal Funds Rate]] va [[Oʻzbekiston]]dagi asosiy stavka. * [[Ochiq bozordagi operatsiyalar]] va [[repo shartnomasi|repurchase agreement (REPO) shartnomalari]]. Ochiq bozordagi shartnomalar deganda davlat tomonidan qimmatli qogʻozlar bozorida amalga oshirilgan oldi-sotdi shartnomalari tushuniladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_openmarketops.htm |sarlavha=Open market operations}}</ref>. REPO — qimmatli qogʻozlar yoki boshqa aktivlar kafolati ostida Markaziy bank tomonidan tijorat banklariga ajratiladigan kapital<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/r/repurchaseagreement.asp |sarlavha=Repurchase Agreement (Repo): Definition, Examples, and Risks}}</ref>. Stimullovchi pul-kredit siyosati orqali pul massasini oshishi nafaqat aholiga, balki tijorat banklariga ham foydali hisoblanadi. Chunki pul massasi oshgan sharoitda banklar koʻproq kredit berishi mumkin. Lekin, monetar siyosat nafaqat Markaziy bankka, balki tijorat banklari va uy xoʻjaliklariga bogʻliq boʻlgani sababli, natija kutilganidan uzoq muddatda paydo boʻlishi mumkin{{sfn|Mishkin|2011|pp=480—481}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.rba.gov.au/education/resources/explainers/the-transmission-of-monetary-policy.html#:~:text=Some%20estimates%20suggest%20that%20it,time%2C%20and%20economic%20conditions%20vary. |sarlavha=The Transmission of Monetary Policy, Reserve Bank of Australia}}</ref>. === Davlatning inqirozli siyosati === [[File:Federal funds rate history and recessions.png|thumb|right|450px|Foiz stavkasi va inqirozlar (boshqa rangli ustun shaklida). Grafikdan koʻrish mumkinki, deyarli barcha inqirozlardan oldin uzoq vaqt davomida past foiz stavkalari amalda boʻlgan, keyin esa foiz stavkalari keskin oshgan va oqibatda iqtisodiy inqiroz yuzaga kelgan. Davlat inqirozni yumshatish va iqtisodiyotni stimullash uchun yana foiz stavkasini tushirgan.]] Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Buyuk Depressiya, [[dot-com bubble]] (texnologiyalar bozoridagi inqiroz) va jahon iqtisodiy inqirozi shular jumlasidan. Texnologiyalar bozorida economic bubble paydo boʻlishiga investitsion firmalarning qalbaki [[hisobot|moliyaviy hisobotlari]], kompaniyalar va [[OAV]] tomonidan berilgan yolgʻon axborot sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web |title=Ex-WorldCom CEO Ebbers found guilty on all counts - Mar. 15, 2005 |url=https://money.cnn.com/2005/03/15/news/newsmakers/ebbers/ |access-date=2021-06-20 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bhattacharya, Utpal, Neal Galpin, Rina Ray, and Xiaoyun Yu|title=The Role of the Media in the Internet IPO Bubble.|journal=The Journal of Financial and Quantitative Analysis|volume=44|issue=3|pages=657—682|url=https://www.jstor.org/stable/40505941}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ |sarlavha=7 Worst Accounting Scandals in U.S. History |qaralgan sana=2023-08-15 |arxivsana=2023-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230815065113/https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://core.ac.uk/download/pdf/188093822.pdf |sarlavha=After the Ball Is Over: Investor Remedies in the Wake of the Dot-Com Crash and Recent Corporate Scandals}}</ref>. Buyuk Depressiya yuzaga kelishida esa yuqori [[boj tarifi|boj tariflari]], [[Federal Rezerv Tizimi]]ning moliya bozoridagi keng qamrovli spekulyatsiyani vaqtida bartaraf etmaganligi, iqtisodiy faollik past boʻlgan sharoitda foizlarni keskin koʻtarishi va 1930—1931-yillarda yuzaga kelgan [[bank run]] sabab qilib koʻrsatiladi<ref>{{cite journal|last1=Mazumder|first1=Sandeep|last2=Wood|first2=John H.|title=The Cause of the Great Depression: The Decision to Resume the Gold Standard on Prewar Terms|journal=The Independent Review|volume=26|issue=1|date=2021|pages=133—151|url=https://www.jstor.org/stable/48647342#:~:text=Central%20banks%20hesitated%20to%20expand,macroeconomic%20policies%20caused%20the%20Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=parkplace |sarlavha=Monetary Failures of the Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/great-depression |sarlavha=The Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/banking-panics-1930-31 |sarlavha=Banking Panics of 1930—1931}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Great-Depression/Causes-of-the-decline |sarlavha=Causes of the decline}}</ref>. Iqtisodchilar Emi Nakamura va Jón Steinssonning 2018-yildagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlar oqibatlari har doim ham ijobiy natijalarga olib kelmayapti va shu sababli bunday siyosatlar tanqid ostida qolmoqda<ref>{{Cite journal|last1=Nakamura|first1=Emi|last2=Steinsson|first2=Jón|date=2018|title=Identification in Macroeconomics|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=32|issue=3|pages=59–86|doi=10.1257/jep.32.3.59|s2cid=44180952|issn=0895-3309|doi-access=free}}</ref>. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan iqtisodiy qarorlar yetarli darajada samarali emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, odamlar hayotini saqlashda ham kutilganidek yordam bermadi<ref>{{cite journal|author=REDBIRD, BETH, LAUREL HARBRIDGE-YONG, and RACHEL DAVIS MERSEY|title=The Social and Political Impact of the COVID-19 Pandemic: An Introduction|journal=RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences|volume=8|issue=8|date=2022|pages=1—30|url=https://www.jstor.org/stable/48704782}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.voanews.com/a/who-recommends-nations-lift-or-ease-covid-19-related-travel-bans/6405130.html#:~:text=The%20World%20Health%20Organization%20this,stress%20related%20to%20the%20pandemic. |sarlavha=WHO Recommends Nations Lift or Ease COVID-19-Related Travel Bans}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.pwccn.com/en/covid-19/macroeconomic-impact-covid19-policy-suggestions.pdf |sarlavha=Macroeconomic impact of COVID-19 in China and policy suggestions}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_840835.pdf |sarlavha=Macroeconomic policy responses to the COVID-19 crisis in emerging market and developing economies: Current outcomes and evolving challenges}}</ref>. Empirik tadqiqotlarga koʻra, hukumatning foiz stavkasini pasaytirish siyosati koʻp hollarda keyingi inqirozlarga sharoit yaratadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.cnb.cz/en/about_cnb/cnblog/What-are-the-risks-of-a-prolonged-period-of-low-interest-rates/ |sarlavha=What are the risks of a prolonged period of low interest rates?}}</ref>. Iqtisodiy liberalizm gʻoyalariga ega boʻlgan iqtisodchi F.Hayekning fikriga koʻra, Markaziy banklar tomonidan foiz stavkasining tushirilishi nafaqat investitsiyalar hajmini sunʼiy darajada oshiradi, balki notoʻgʻri investitsion siyosatni paydo qiladi. Bunday investitsion siyosat sharoitida uzoq muddatlarga moʻljallangan investitsiyalar hajmi qisqa muddatli investitsiyalarga nisbatan keskin darajada koʻpayib ketadi. Oqibatda iqtisodiyotda muvozanat buziladi va iqtisodiy [[bum]] inqirozga aylanadi<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Lawrence H.|title=Hayek’s Monetary Theory and Policy: A Critical Reconstruction.|journal=Journal of Money, Credit and Banking|volume=33|issue=1|date=1999|pages=109—120|url=https://www.jstor.org/stable/2601142#:~:text=In%20Hayek's%20(1931)%20cycle%20theory,goods%20relative%20to%20consumer%20goods.|doi=10.2307/2601142}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Hayek.html#:~:text=Therefore%2C%20he%20concluded%2C%20artificially%20low,a%20healthy%20and%20necessary%20readjustment. |sarlavha=Friedrich August Hayek}}</ref>. Bu jarayon iqtisodiyotda „Hangover theory“ deb yuritiladi va hozirgacha past foiz stavkalari tufayli yuzaga kelgan inqirozlarni asoslashda ishlatiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mises.org/library/hangover-theory |sarlavha=The Hangover Theory?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/investmenthangover7.pdf?m=1437072878 |sarlavha=Investment Hangover and the Great Recession}}</ref>. == Iqtisodiy oʻsish == Makroiqtisodiy siyosatning yana bir muhim vazifasi bu iqtisodiy oʻsishga erishish hisoblanadi. Nazariy darajada [[xalqaro tengsizlik|daromadlar tengsizligi]], davlatlar orasidagi iqtisodiy oʻsish sur’atlaridagi farq va [[barqaror rivojlanish]] bilan [[iqtisodiy oʻsish nazariyasi|iqtisodiy oʻsish nazariyasi]] shugʻullanadi. Bu masalalarni oʻrganuvchi birinchi tadqiqotlar XVIII asrda, asosiy gʻoyasi [[tugʻilish|tugʻilish koʻrsatkichini]] pasaytirishga qaratilgan [[maltuschilik]] taʼlimotida aks ettirilgan. [[Thomas Robert Malthus]] oʻzining „Nufus qonuni toʻgʻrisida tajriba“ asarida aholi soni juda tez koʻpayib boradi, oziq-ovqat mahsulotlarining oʻsishi esa, ancha orqada qolib ketadi, degan fikrlarni keltirgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=146—149}}. Lekin, Malthus gʻoyasi matematik jihatdan aniq tasdiqlanmaganligi, texnologik progress va inson xulq-atvorini hisobga olmasligi, empirik maʼlumotlardan keskin farq qilganligi<ref>{{Veb manbasi |url=https://quillette.com/2022/09/08/in-defence-of-progress/#:~:text=As%20the%20authors%20show%2C%20Malthusian,percent%3B%20per%20capita%20caloric%20intake |sarlavha=Malthusian Theory Has Always Been False}}</ref> tufayli, koʻplab olimlar tomonidan tanqid qilingan<ref>{{cite journal|journal=Organization & Environment|volume=11 |issue=4|date=1998|pages=451—460|first1=RICHARD J.|last1=WILTGEN |title=MARX’S AND ENGELS’S CONCEPTION OF MALTHUS: The Heritage of a Critique. |url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref><ref>{{cite journal|journal=The Journal of Social Forces|volume=2|issue=2|data=1924|pages=169—177|first1=Howard B.|last1=Woolston |title=The Dynamics of Population: A Criticism of Malthus.|doi=10.2307/3005334|url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref>. 1930-yillarda [[Big push modeli]]ga asoslangan keynschilik gʻoyalari avj oldi. Bu gʻoyaning maqsadi davlat investitsiyalari orqali [[Industrial oʻsish]]ni taʼminlash edi. 1950-yillar oxirlariga kelib, iqtisodiyotda „Solow modeli“ singari neoklassik modellar aktuallashib bordi. Neoklassik modellar faqatgina iqtisodiy muvozanatga erishish va uni taʼminlash masalalarinigina oʻrganar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/n/neoclassical-growth-theory.asp |sarlavha=What Is the Neoclassical Growth Theory, and What Does It Predict?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sfu.ca/~bkrauth/econ808/808_lec1.pdf |sarlavha=Neoclassical growth theory}}</ref>. 1980-yillar soʻnggida tuzilgan modellar iqtisodiy oʻsish sababi sifatida tashqi samaralarni koʻrsatgan. Ammo, bu modellardagi gʻoyalar amalda oʻz tasdigʻini topmadi. 1990-yillar boshlarida esa, [[tadqiqot va texnologik ishlanmalar]] sektorida yuzaga keluvchi monopol foyda hisobiga iqtisodiy oʻsishni taʼminovchi nazariya ishlab chiqildi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=613—617}}. XXI asrda yangi klassik maktab va [[yangi institutsionalizm]] maktabi iqtisodiy oʻsishga bogʻliq turli modellarni ishlab chiqishdi; [[yagona oʻsish nazariyasi]]ga asoslangan model vujudga keldi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=781—792}}. Iqtisodiy oʻsish omillari{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=166—170}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/economic-growth/Demand-and-supply |sarlavha=The analysis of growth, Britannica}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=208—210}}{{sfn|Mamatov|2021|pp=10—14}}: * Mehnat (iqtisodiyotda ishlangan umumiy soatlar soni); * [[Inson kapitali]]; * Ashyoviy kapital miqdori; * Texnologik progress; * Erkin savdo; * Mamlakatdagi erkinlik darajasi<ref>{{cite journal |journal=Journal of Institutional and Theoretical Economics |year=1999 |volume=155 |issue=4 |pages=643—663|first1=James D., |last1=Gwartney |title=Economic Freedom and the Environment for Economic Growth |url=https://www.jstor.org/stable/40752161}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Introduction to Modern Economic Growth|date=2009|url=http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8436/1/29%20.%20Daron_Acemoglu.pdf|publisher= Princeton University Press||language=en| pages=990}} * {{cite book |last1=Asqarova|first1=M. T.|last2=Zaxidov|first2=Gʻ.E.|last3=Djumayev|first3=Z. A.|title=Makroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=TDIU| pages=290}} * {{cite book |last1=Greenlaw |first1=Steven A. |last2=Taylor|first2=Timothy|title=Principles of Macroeconomics |date=2018 |publisher=Rice University |url=https://d3bxy9euw4e147.cloudfront.net/oscms-prodcms/media/documents/PrinciplesofMacroeconomics-LR.pdf|isbn=1-947172-30-1|pages=600||language=en|edition=2}} * {{cite book |last1=Keynes|first1=John Maynard |title=The general theory of employment, interest and money |date=1936 |url=https://ia801508.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.50092/2015.50092.The-General-Theory-Of-Employment-Interest-And-Money.pdf|publisher=Macmillan and Сo.|language=en|pages=403}} * {{cite book |last1=Mamatov|first1=M.A.|title=Iqtisodiy o'sish|date=2021|url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/07/30/NamDU-ARM-12182-Iqtisodiy_osish.pdf|publisher=Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi|pages=384}} * {{cite book |last1=Marshall|first1=Alfred|title=Principles of Economics|date=1920 |url=https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/Marshall,%20Principles%20of%20Economics.pdf|publisher= London: Macmillan and Co.| pages=627||language=en|edition=8}} * {{cite book |last1=Mishkin|first1=Frederic S.|title=The economics of money, banking, and financial markets|date=2011 |publisher=Pearson Canada|url=http://bibliotheque.pssfp.net/livres/THE_ECONOMICS_OF_MONEYS_BAMKING_AND_FINANCIAL_MARKETS.pdf|isbn=978-0-321-58471-7|pages=748||language=en|edition=4}} * {{cite book |last1=Shodmonov |first1=Sh. Sh.|last2=Xodiyev |first2=B. Y.|title=Iqtisodiyot nazariyasi (Darslik) |date=2017 |publisher=Barkamol fayz media |pages=784}} * {{cite book |title=Iqtisodiy ta'limotlar tarixi |year=2019 |last1=Tashmatov|first1=Sh.H.|last2=Asatullayev|first2=X.S.|last3=Allaberganov|first1=Z.G.|publisher=IQTISOD-MOLIYA |pages=352}} * {{cite book |last1=Матвеева|first1=Т. Ю|title=Введение в макроэкономику |date=2007 |publisher=Издательский дом ГУ-ВШЭ|url=https://vse-ychebniki.ru/makroekonomika/matveeva-t-yu-vvedenie-v-makroekonomiku/|isbn=978-5-7598-0543-4|pages=511|language=ru|edition=5}} {{OʻzME}} {{bu yaxshi maqola}} [[Turkum:Makroiqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]] h1qhomdqapvrcphz5lzvidacu45dizd 5997733 5997732 2026-04-17T07:50:42Z Young Economist7 75200 /* XXI asr boshlanishi: jahon moliyaviy inqirozi */ 5997733 wikitext text/x-wiki [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|230px|Zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi<nowiki/> [[John Maynard Keynes]]]] '''Makroiqtisodiyot''' ({{lang-el|μακρός}} — „uzun“, „katta“, ''οἶκος'' — „uy“ va ''νόμος'' — „qonun“) — iqtisodiy [[hodisa]]lar va ularning [[harakat]]ini bir [[tizim]] deb oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning [[boʻlim]]i. Mamlakatning iqtisodiy holati va [[rivojlanish]]ini ifodalovchi umumlashgan [[Iqtisodiy koʻrsatkich|koʻrsatkich]]lar tizimi — [[milliy boylik]], [[yalpi ichki mahsulot]], [[yalpi milliy mahsulot]], [[sof milliy mahsulot]], [[milliy daromad]], [[aholi daromadlari]], [[davlat]] va [[Xususiy kapital|xususiy]] [[investitsiya]]lar [[yigʻindi]]si, muomaladagi jami [[pul]] miqdori va shu kabi jami [[xoʻjalik]] boʻyicha jamlanma, umumlashtiruvchi koʻrsatkichlar makroiqtisodiyot oʻrganadigan [[obyekt]]lar hisoblanadi. Oʻz ichiga hududiy, [[xalq xoʻjaligi|milliy]] va [[xalqaro iqtisodiyot]]larni qamrab. Makroiqtisodiyot [[mikroiqtisodiyot]] bilan birgalikda [[iqtisodiyot]] [[fan]]idagi 2 eng muhim boʻlimlarni tashkil etadi. Mikroiqtisodiy darajada hal etib boʻlmaydigan [[muammo]]lar makroiqtisodiyotda koʻrib chiqiladi. Makroiqtisodiy taʼlimotlar rivojlanishida 10 dan ortiq maktab tashkil topgan. Ular paydo boʻlgan davlati va asoschilarining gʻoyalariga koʻra farq qiladi. Makroiqtisodiyot [[termin]]i birinchi marta [[Ragnar Frisch]] tomonidan [[1934|1934-yil]], [[14-avgust|14-avgustda]] qoʻllangan. „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida keltirilgan [[gʻoya]]lari uchun zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi [[John Maynard Keynes]] hisoblanadi. Makroiqtisodiy holatlarni tahlil etishda va optimal makroiqtisodiy siyosatni belgilashda [[makroiqtisodiy model]]dan foydalaniladi. Makroiqtisodiy model oʻzgaruvchilarning bir-biriga bogʻliqlik darajasi, [[inqiroz]]dan chiqish usullariga koʻra farq qiladi. [[Neoklassik iqtisodiy nazariya|Neoklassik nazariya]] va [[neokeynschilik|neokeynschilik taʼlimoti]]ga asoslangan makroiqtisodiy modellar asosan [[iqtisodiy oʻsish]]ga erishish usullarini tasvirlab beradi. Makroiqtisodiy modellarga [[AD-AS modeli]], [[IS/LM modeli|IS-LM modeli]] va [[Solow modeli]] misol boʻla oladi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solishda [[fiskal siyosat|fiskal]] va [[Pul-kredit siyosati|monetar siyosat]]dan foydalanadi. Fiskal siyosatda davlatning [[byudjet]] parametrlari va [[soliq stavkasi|soliq stavkalari]] koʻrib chiqilsa, monetar siyosatda [[pul massasi]] koʻrsatkichlari oʻzgartiriladi. Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar [[Government failure|davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari]] yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Iqtisodchilar [[Emi Nakamura]] va [[Jón Steinsson]]ning [[2018-yil]]dagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlarning natijalari har doim ham ijobiy emas va shu sababli, bunday siyosatlar [[tanqid]] ostida qolmoqda. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan makroiqtisodiy qarorlar yetarli darajada [[samaradorlik|samarali]] emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, kishilar [[sogʻliqni saqlash|hayotini saqlashda]] ham kutilganidek yordam bermadi. == Makroiqtisodiyotning asosiy muammolari == [[Mikroiqtisodiyot|Mikroiqtisodiy]] darajada oʻz yechimini topmagan muammolar makroiqtisodiy darajada koʻrib chiqiladi<ref>{{cite journal|last1=Kluegel|first1=James R.|title=Macro-Economic Problems, Beliefs about the Poor and Attitudes toward Welfare Spending|journal=Social Problems|date=1987|volume=34|issue=1|page=82—99|url=https://www.jstor.org/stable/800731|doi=10.2307/800731 |issn=0037-7791 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/macroeconomics/macroeconomic-issues/ |sarlavha=Macroeconomic Issues}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=8—9}}: * [[Iqtisodiy oʻsish]], [[iqtisodiy sikl|iqtisodiy sikllar]]. Iqtisodiy oʻsish nima? Iqtisodiy oʻsish sur’atlarini qanday aniqlash mumkin? Iqtisodiy oʻsishga qanday [[omil]]lar taʼsir koʻrsatadi? Davlat farovonligida iqtisodiy oʻsishning oʻrni qanday?<ref>{{Veb manbasi |url=https://ourworldindata.org/what-is-economic-growth |sarlavha=What is economic growth? And why is it so important?}}</ref> * [[Ishsizlik]]. Qaysi toifadagi aholi ishsiz hisoblanadi? Ishsizlik iqtisodiyotga qanday taʼsir koʻrsatadi? Ishsizlikni qanday qilib yoʻqotish mumkin? Ishsizlik turlarini qanday aniqlash mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/unemployment |sarlavha=Unemployment, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2018/630274/EPRS_BRI(2018)630274_EN.pdf |sarlavha=The fight against unemployment, European Parliament}}</ref> * [[Inflyatsiya|Narxlarning umumiy darajasi]]. Narxlarning umumiy darajasi deganda nima nazarda tutiladi? Narxlardagi oʻzgarish iqtisodiy muvozanatga qanday taʼsir koʻrsatadi? Inflyatsiya nima? Inflyatsiya qanday holatda iqtisodiyotga foydali boʻlishi mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofcanada.ca/2020/08/understanding-inflation/ |sarlavha=Understanding inflation, Bank of Canada}}</ref>{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=210—214}} * [[Pul muomalasi]], [[Bank foiz stavkasi|Foiz stavkasi]]. Makroiqtisodiyotda pulning roli qanday? Foiz stavkasi nimalarga taʼsir koʻrsatadi va uni tashkil etuvchi omillar qaysilar?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=164—168}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=350—353}} * [[Savdo balansi]]. Nega davlatlar oʻzaro savdo bilan shugʻullanishadi? Sof eksport mamlakat [[valyuta kursi]]ga qanday taʼsir koʻrsatadi?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=262—263}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=240—244}} == Makroiqtisodiy taʼlimotlar tarixi == Makroiqtisodiyot [[fan]] sifatida [[1930-lar|1930-yillarda]] vujudga kelgan. Lekin, bu vaqtga qadar turli [[olim]]lar tomonidan [[iqtisodiyot]]ning ishlash mexanizmi boʻyicha nazariyalar, [[davlat]]ning iqtisodiy [[siyosat]]i toʻgʻrisida turli xil gʻoyalar allaqachon paydo boʻlgan edi. Bu nazariyalarning maqsad va usullari bir-biridan farq qilganligi tufayli, har biri oʻz makroiqtisodiy taʼlimotiga ega 10 dan ortiq maktablar vujudga keldi<ref>{{cite book |last1=Mankiw |first1=N Gregory |title=Macroeconomics |url=https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank |url-access=limited |date=2010 |publisher=Worth Publishers |location=New York |isbn=978-1-4292-1887-0 |page=[https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank/page/n53 15] |edition=7th }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/70392/1/342376438.pdf |sarlavha=Laidler, David (2001) : The role of the history of economic thought in modern macroeconomics, Research Report, No. 2001-6, The University of Western Ontario, Department of Economics, London (Ontario)}}</ref>. === Dastlabki makroiqtisodiy taʼlimotlar === ==== Merkantilizmdan marksizmgacha ==== [[File:Karl Marx 001.jpg|thumb|left|140px|[[Karl Marx]]]] [[File:Claude Lefebvre - Portrait of Jean-Baptiste Colbert - WGA12628.jpg|thumb|right|140px|[[Jean-Baptiste Colbert]]]] [[XV asr]]da tarixdagi dastlabki [[iqtisodiy taʼlimotlar maktabi]], [[merkantilizm]] vujudga kelgan. [[Antoine Montchrestien de Watteville]], [[William Stafford]], [[Thomas Mun]] va [[Jean-Baptiste Colbert]] bu maktab rivojlanishiga hissa qoʻshgan olimlar hisoblanishadi. Merkantilizm maktabining maqsadi davlat aralashuvi orqali [[pul]] bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish va [[toʻlov balansi]]ni qoʻllab-quvvatlash hisoblangan ([[eksport]]ni oshirish va [[import]]ni cheklash orqali)<ref>{{Maqola|muallif=LaHaye L.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/Mercantilism.html|sarlavha=„Mercantilism“|noshir=Library Fund, Inc}}</ref>. [[XVIII asr]] oʻrtalarida [[fiziokratizm|fiziokratlar]] maktabi tashkil topdi ([[François Quesnay]], [[Anne Robert Jacques Turgot]], [[Victor Riqueti, marquis de Mirabeau]] va [[Pierre-Paul Le Mercier de La Rivière]]). Fiziokratlar keltirgan gʻoyalarda [[qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligining]] ahamiyati yuqori edi. Fiziokratizm taʼlimotiga koʻra, yer yagona ishlab chiqarish omili hisoblangan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=112}}. [[Tableau économique]] nomli [[iqtisodiy model]]da fiziokrat François Quesnay [[jamiyat]]ni [[dehqon]]lar, [[hunarmand]]lar va [[mulkdor]]larga boʻlish orqali „sof mahsulot“ paydo boʻlish sabablarini keltirib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/biography/Francois-Quesnay#ref81630 |sarlavha=Tableau économique, Britannica}}</ref>. [[XIX asr]]da [[Karl Marx]] va [[Friedrich Engels]] boshchiligida [[marksizm]] va [[marksistik siyosiy iqtisodiyot]] vujudga kelgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Marxism | sarlavha=Marxism, Britannica}}</ref>. Marx fikriga koʻra, aynan oʻz [[foyda]]sini maksimallashtirishga intiluvchi [[firma]]lar iqtisodiyotdagi inqirozlarga sababchi boʻladi. Yaʼni, ular [[xarajatlar]]ni kamaytirish uchun [[ishchi]]larning [[ish haqi]]dan iqtisod qila boshlaydilar, bu esa firmalarning asosiy [[isteʼmolchi]]lari boʻlgan [[ishchilar|ishchilar sinfining]] [[xarid qobiliyati]] pasayishiga olib keladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marxists.org/history/etol/newspape/socialistvoice/marx19.html#:~:text=Marxist%20Theory%20of%20Crises&text=For%20Marx%2C%20capitalist%20crises%20are,share%20of%20the%20available%20profits. |sarlavha=Marxist Theory of Crises}}</ref>. Marksizm taʼlimoti orqali makroiqtisodiyotda [[qoʻshilgan qiymat]], ishlab chiqarish munosabatlari, oddiy va kengaytirilgan [[takror ishlab chiqarish]] tushunchalari paydo boʻldi<ref>{{Maqola|muallif=Huato J.|havola=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/|sarlavha=„Theories of Surplus-Value“|noshir=Progress Publishers}}</ref><ref>{{Maqola|muallif=Munro J.|havola=http://www.economics.utoronto.ca/munro5/MARXECON.pdf|sarlavha=„Some Basic Principles of Marxian Economics“}}</ref>. ==== Klassik maktab ==== Oʻzini oʻzi tartibga soluvchi [[iqtisodiy tizim]] tarafdorlari [[Klassik siyosiy iqtisod maktablari|klassik makroiqtisodiyot maktabi]]ning aʼzolari hisoblanishadi. Klassik makroiqtisodiyot taʼlimoti [[XVII asr]]da paydo boʻlgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=99—100}}. Maktab asoschilaridan biri [[William Petty]]ning fikricha, boylikning manbai yer va mehnat hisoblanadi. „Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir“ iborasi W.Pettyga tegishlidir<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.tcd.ie/Economics/assets/pdf/SER/2007/Mark_McGovern.pdf |sarlavha=WILLIAM PETTY: AN UNLIKELY INFLUENCE ON KARL MARx}}</ref>{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=10}}. XVIII asr oxirlarida klassik iqtisodiyot nazariyasi rivojlanishining 2-bosqichi boshlangan. [[Adam Smith]] oʻzining „An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations“ asaridagi fikriga koʻra, [[talab va taklif]] asosida shakllanadigan erkin narxlar asosida bozor oʻzini oʻzi boshqarishi mumkin ([[koʻrinmas qoʻl|bozorning koʻrinmas qoʻli nazariyasi]])<ref>{{Cite journal |last=Grampp |first=William D. |author-link=William D. Grampp |date=June 2000 |title=What Did Smith Mean by the Invisible Hand? |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/262125 |journal=[[Journal of Political Economy]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=108 |issue=3}}</ref>. Keyinchalik, [[laissez-faire]] nazariyasiga asosan doimiy barqaror iqtisodiyot haqida [[gipoteza]] paydo boʻldi. Gipotezaga koʻra, barcha bozorlarda [[mukammal raqobat]] mavjud, narxlarning doimiy oʻzgarishi talab va taklif holatiga bogʻliq va bozor hech qanday aralashuvsiz ham muvozanatga kela oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/basic-economics-concepts-macro/market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium/a/lesson-summary-market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium#:~:text=MARKETS%3A%20Equilibrium%20is%20achieved%20at,supply%20and%20demand%20curves%20intersect. |sarlavha=Market equilibrium}}</ref>. XIX asrda [[David Ricardo]] oʻzining [[nisbiy ustunlik nazariyasi]]ga asoslanib, istalgan davlatlar oʻrtasida tashkil etilgan [[xalqaro savdo|tashqi iqtisodiy faoliyat]] ikki davlatga ham foydali boʻlishini isbotlab berdi<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|title=BLS Information |date=February 28, 2008|work=Glossary|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics Division of Information Services |access-date=2009-05-05}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/comparative-advantage |sarlavha=Comparative advantage, Britannica}}</ref>. Yana bir iqtisodchi olim [[Sey Jan Batist|Jean-Baptiste Say]] fikriga koʻra, [[yalpi talab]] va [[yalpi taklif]] oʻrtasida tengsizlik vujudga kelishi mumkin emas, chunki yalpi taklifni oʻzi yalpi talabni vujudga keltiradi. Keyinchalik bu fikr [[Say qonuni]] boʻlib fanga kirdi<ref>{{cite book | last = Say | first = Jean-Baptiste | author-link = Jean-Baptiste Say | title = A Treatise on Political Economy | publisher = Grigg & Elliott | edition = sixth American | year = 1834 |page = 138 | location = Philadelphia | url = https://archive.org/details/atreatiseonpoli00saygoog }}</ref>. Klassik maktab vakillari oʻrganuvchi asosiy muammo resurslar taqchilligi hisoblangan. Shuningdek, ular iqtisodiy davrni qisqa va uzoq muddatlarga ajratishmas edi. Klassik maktab modeli [[Buyuk depressiya]] va [[Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida deyarli ishlamadi, chunki iqtisodiyot shunday ogʻir ahvolda edi-ki, bozor muvozanatga kela olmas edi<ref>{{cite book |last1=Frank |first1=Robert H. |title=Principles of Macroeconomics |last2=Bernanke |first2=Ben S. |publisher=McGraw-Hill/Irwin |year=2007 |isbn=978-0-07-319397-7 |edition=3rd |location=Boston |page=98}}</ref>. ==== Avstriya maktabi ==== [[File:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|left|120px|[[Friedrich Hayek]]]] XIX asr soʻnggida [[Avstriya maktabi]] tashkil topgan<ref>{{cite journal |last1=Kirzner |first1=I.M.|title=Austrian School of Economics|journal=The New Palgrave Dictionary of Economics|date=1987|pages=1–10|doi=10.1057/978-1-349-95121-5_301-1}}</ref>. Maktab taʼlimoti [[marjinalizm]] gʻoyasi va inson [[xulq|xulq-atvori]] boʻyicha tadqiqotlarga asoslanar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html |sarlavha=Econlib. Austrian School of Economics}}</ref>. Marjinalizmga doir dastlabki dastlabki fikrlar 1871-yilda avstriyalik iqtisodchi [[Carl Menger]] tomonidan yozilgan „Grundsätze der Volkswirtschaftslehre“ kitobida uchraydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/articles/economics/09/austrian-school-of-economics.asp |sarlavha=Austrian School of Economics: Founders, Key Ideas, and Insights}}</ref>. Bu maktab taʼlimotiga koʻra, inson xarakterining qiyinlik darajasi va bozor holatlarining doimiy oʻzgarib turishi sababli, iqtisodiyotda [[modellashtirish|matematik modellashtirish]]ni amalga oshirish imkonsiz<ref>{{cite journal |last1=Moreno-Casas |first1=Vicente |title=The Austrian School and Mathematics: Reconsidering Methods in Light of Complexity Economics |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |date=2023 |volume=25 |issue=4 |pages=147–175 |doi=10.35297/qjae.010142}}</ref>. Shu sababli, iqtisodiy siyosatda erkin iqtisodiyot (laissez-faire) va [[iqtisodiy liberalizm]] tamoyillari asosiy hisoblanadi. Avstriya maktabining izdoshlari bozor ishtirokchilari ([[iqtisodiy agent]]lar) tomonidan tuzilgan shartnomalar erkinligini himoya qilish va bitimlarga aralashmaslik (ayniqsa, davlat tomonidan) tarafdorlari boʻlishgan<ref>{{cite book|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf| last1=Menger|first1=Carl| title=Principles of Economics|translator-first1=James|translator-last1=Dingwall|translator-first2=Bert F.|translator-last2=Hoselitz|year=2007|orig-date=1871|publisher=Ludwig von Mises Institute|location=Auburn, AL}}</ref><ref>{{cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first=Joseph|last=Heath|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, „Purposeful Action and Animal Reaction“. Referenced 2011-11-23</ref>. Maktabning taniqli aʼzolari Carl Menger, [[Byombaverk Eygen|Eugen von Böhm-Bawerk]], [[Ludwig von Mises]], [[Henry Hazlitt]], [[Murray Rothbard]] va [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel laureati]] [[Friedrich Hayek]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Austrian-school-of-economics |sarlavha=Austrian school of economics, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cdn.mises.org/The%20Great%20Austrian%20Economists_2.pdf |sarlavha=15 Great austrian economists}}</ref>. ==== Neoklassik maktab ==== [[File:Supply-and-demand.svg|thumb|right|300px|Talab va taklif chizigʻi. Bu model „Marshall xochi“ yoki „Marshall qaychisi“ deb ham yuritiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academia.edu/6065076/Marshallian_Cross_Diagrams_and_Their_Uses_before_Alfred_Marshall_The_Origins_of_Supply_and_Demand_Geometry |sarlavha=Marshallian Cross Diagrams and Their Uses before Alfred Marshall: The Origins of Supply and Demand Geometry}}</ref>.]] Neoklassik maktab bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning aralashuvini cheklash gʻoyasini ilgari surgan. Maktab asoschisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]]ning iqtisodiy gʻoyalari quyidagicha edi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=11}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://ideas.repec.org/p/lmu/muenar/11055.html |sarlavha=Schlicht, Ekkehart, 1992. "Marshall, Keynes, and Macroeconomics," Munich Reprints in Economics 11055, University of Munich, Department of Economics.}}</ref>: * Monopoliyalarning vujudga kelishi jamiyat farovonligiga putur yetkazadi{{sfn|Marshall|1920|pp=275—285}}. * [[Chekli naflilik]] va [[chekli xarajat]] qisqa muddatli oraliqda bozordagi [[tovar]]lar [[narx|baho]]sini belgilovchi omillar hisoblanadi{{sfn|Marshall|1920|pp=212—221}}. * Iqtisodiyotdagi hodisalar [[qisqa va uzoq muddatli oraliq]]da sodir boʻladi. Makroiqtisodiyotda uzoq muddatli davrda barcha oʻzgaruvchilar xususan, ish haqi, narxlar darajasi va iqtisodiy agentlar oʻzgaruvchan deb olinsa, qisqa muddatli davrda bu koʻrsatkichlarning biri yoki bir qanchasi oʻzgarishga ulgurmaydi<ref>Paul A. Samuelson and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., Glossary of Terms, „Long run“ and „Short run.“</ref><ref>{{cite journal|last1=Kee|first1=Robert C|title=Evaluating The Economics Of Short- And Long-Run Production-Related Decisions|journal=Journal of Managerial Issues|volume=13|issue=2|data=2001|pages=139—158|url=https://www.jstor.org/stable/40604341}}</ref>. Uzoq muddatli oraliqda davlat oʻzining potensial ishlab chiqarish maksimumi va tabiiy ishsizlik darajasiga yetadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://psu.pb.unizin.org/introductiontomacroeconomics/chapter/the-neoclassical-school/#:~:text=The%20neoclassical%20perspective%20on%20macroeconomics,its%20natural%20rate%20of%20unemployment |sarlavha=The Neoclassical School}}</ref>. Bu maktab vakillaridan [[Leon Valras|Léon Walras]] umumiy iqtisodiy muvozanatlik modelini ishlab chiqishga, [[Shumpeter Yozef|Joseph Schumpeter]] esa iqtisodiy tizimlar oʻzgarishning ichki kuchlarini koʻrsatib berishga harakat qilgan. Amerikalik iqtisodchi-matematik [[E. Roy Weintraub]] taʼkidlashicha, neoklassik iqtisodiyot quyidagi qoidalarga asoslanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc1/NeoclassicalEconomics.html |sarlavha=Neoclassical Economics}}</ref>: * Iqtisodiy agentlar ratsional qaror qabul qilishadi. * Isteʼmolchilar [[naflilik]]ni, firmalar foydani maksimallashtirishga intilishadi. * Iqtisodiy agentlar toʻliq va aktual [[axborot]]ga asosan mustaqil qarorlar qabul qilishadi. Alfred Marshall taklif etgan nazariya nafaqat marjinalistlarning [[naflilik nazariyasi]]ni, balki klassiklarning [[qiymatning mehnat nazariyasi|mehnat nazariyasini]] ham oʻz ichiga olardi{{sfn|Marshall|1920|pp=480—486}}. Yaʼni, talab va taklif egri chiziqlari berilganida talab oʻrniga chekli naflilik (marginal utility) va taklif rolida chekli xarajat (marginal cost) olinadi{{sfn|Marshall|1920|p=61—65}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/utility-economics |sarlavha=Utility and value, Britannica}}</ref>. Marshall fikriga koʻra, faqat talab yoki faqat taklifning oʻzigina narxni belgilamaydi: „Talab va taklif qogʻozni qirquvchi qaychining 2 uchiga oʻxshaydi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.coursesidekick.com/economics/study-guides/economics2e-demo/putting-it-together-supply-and-demand#:~:text=In%201890%2C%20the%20famous%20economist,supply%20scissors%20are%20always%20involved. |sarlavha=Putting It Together: Supply and Demand}}</ref>{{sfn|Marshall|1920|p=203}}. === Keynschilik inqilobi === John Maynard Keynes 1936-yilda [[keynschilik]] maktabiga asos soldi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm#:~:text=Keynesian%20economics%20gets%20its%20name,Money%2C%20was%20published%20in%201936. |title=John Maynard Keynes, IMF }}</ref>. Bu vaqtga kelib, Buyuk Depressiya taʼsirida sodir boʻlgan jamiyatdagi yoʻqotishlar sababli, oʻzini oʻzi tartibga soluvchi klassik iqtisodiyot mavqeiga putur yetdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.thecollector.com/economic-effects-of-the-great-depression/ |sarlavha=We’re All Keynesians Now: The Economic Effects of the Great Depression}}</ref>. Keynes [[Birinchi jahon urushi]] va 1929—1933 yillardagi Buyuk Depressiya tajribasidan kelib chiqib, klassik maktab taʼlimotlarini inkor qiluvchi xulosalarga keldi. Birinchidan, u bozorda faqat mukammal raqobat boʻlmasligini isbotlab berdi. Ikkinchidan, Keynes fikriga koʻra koʻra qisqa muddatli oraliqda narxlar talab va taklifdan qatʼiy nazar oʻzgarmay turishi mumkin. Keynschilik taʼlimotiga koʻra, iqtisodiyot har doim ham barqaror boʻlmaydi va shunday holatlarda davlat baʼzi muammolarni hal qilish uchun iqtisodiyotga aralashishi talab etiladi. Shu gʻoyasi sababli, Keynes [[aralash iqtisodiyot]] tarafdori hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/pdf/jahan_keynes.pdf |sarlavha=What Is Keynesian Economics? IMF}}</ref>. Keynschilik maktabining mashhur vakillari [[William Phillips]], [[Ben Bernanke]] va [[James Tobin]] hisoblanishadi<ref>{{cite web|url=http://homepage.newschool.edu/het//|title=The Neoclassical-Keynesian Synthesis|work=The History of Economic Thought Website|publisher=The New School|access-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020605064049/http://homepage.newschool.edu/het/|archive-date=June 5, 2002}}</ref>. Tez orada keynschilik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlovchilar koʻpaydi. XX asr ikkinchi yarmida „keynschilikni zamonaviy iqtisodiy tahlil talablariga moslashtirish“ va boshqa neoklassik gʻoyalar bilan bogʻliqlikni topish maqsadida [[neokeynschilik|neokeynschilik maktabi]] tashkil topdi<ref>{{cite journal|last1=Mankiw|first1=N. Gregory|title=The Macroeconomist as Scientist and Engineer|journal=[[The Journal of Economic Perspectives]]|data=2006|volume=20|issue=4|page=36}}</ref>. Neokeynschilik taʼlimotiga koʻra, kapitalistik iqtisodiyot yangi sharoitda iqtisodiy muvozanatni stixiyali tartibga solish mexanizmini yoʻqotadi va uni davlat tomonidan doimiy va bevosita tartibga solish zarurati yuzaga keladi. Shu sababli, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning asosiy muammolari ham oʻzgarib, inqirozga qarshi tartibga solishning bandlik nazariyasidan iqtisodiy oʻsish nazariyasiga katta eʼtibor berilgan<ref>{{cite journal|last1=Gruchy|first1=Allan G.|title=Neo Institutionalism, Neo-Marxism, and Neo-Keynesianism: An Evaluation.|journal=[[Journal of Economic Issues]]|data=1984|volume=18|issue=2|page=547—556|url=https://www.jstor.org/stable/4225449}}</ref>. === XX asrning ikkinchi yarmi === ==== Monetarizm ==== [[File:Milton Friedman 1976.jpg|thumb|150px|left|[[Milton Friedman]]]] XX asrning 60-yillarida [[monetarizm]] maktabi tashkil topgan. Maktab taʼlimotiga koʻra, pul taklifi iqtisodiyot rivojlanishida asosiy omil hisoblanadi. Monetar qoidaga koʻra, agar pul taklifi doimiy tezlikda oʻzgarib tursa, iqtisodiy har doim barqaror boʻladi va barcha resurslardan toʻliq foydalanadi. Shuningdek, monetarizm maktabi vakillari uchun qisqa muddatli oraliqdan koʻra uzoq muddatli oraliq ahamiyatliroq. [[Irving Fisher]] tomonidan tuzilgan [[almashinuv tenglamasi]] (<math>M\cdot V = P\cdot Q</math>) aynan pul tezligini aniqlash va optimallashtirishda asos boʻldi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=256}}. Bu yerda, <math>M</math> — pul massasi, <math>V</math> — [[pul aylanish tezligi]], <math>P</math> — narxlar darajasi, <math>Q</math> — ishlab chiqarish hajmi. Amaliyotda 2 tomon teng kelishi har doim ham kuzatilmaydi. Shu sababli, agar mamlakatda muomaladagi pul massasi tovarlar sonidan koʻp boʻlsa, mamlakatda inflyatsiya, ishlab chiqarish hajmi pul massasidan koʻp boʻlsa, mamlakatda [[Deflyasiya (iqtisodiyot)|deflyatsiya]] mavjud deb olinadi<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|title=The Fed – What is inflation and how does the Federal Reserve evaluate changes in the rate of inflation?|website=Board of Governors of the Federal Reserve System|date=September 9, 2016|access-date=November 3, 2021|archive-date=July 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717231718/https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/m/monetaristtheory.asp |sarlavha=Monetarist Theory: Economic Theory of Money Supply}}</ref>. Monetaristlar va keynschilik maktabi oʻrtasida samarali siyosat boʻyicha doimiy bahs ketadi. Keynschilar fikricha, pulga boʻlgan talab va muvozanatdagi foiz stavkasi orasida [[korrelyatsiya|kuchli bogʻlanish]] mavjud. Shu sababli, pul taklifini oshirish yalpi ishlab chiqarish hajmini oshirishda past samarali vosita hisoblanadi. Monetaristlar fikricha esa, pulga boʻlgan talabning foiz stavkaga nisbatan taʼsiri past va shu sababli, monetar siyosat fiskal siyosatdan samaraliroq<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12855.htm |sarlavha=What is the difference between monetary policy and fiscal policy, and how are they related?}}</ref>. Fiskal siyosatni amalga oshirish uchun davlat koʻpincha oʻz xarajatlarini oshirishga majbur boʻladi. Bu uchun davlatga mablagʻ kerak: qarz mablagʻlariga talab oshishi mamlakatda foiz stavkasi oʻsishiga olib keladi. Baland foiz stavkasi mamlakat iqtisodiyotiga xususiy investitsiyalar hajmini pasaytiradi va shu sababli yalpi taklif oʻsish jarayoni sekinlashadi. Bu samara „Xususiy investitsiyalarni siqib chiqarish samarasi“ ([[Crowding out (economics)|Crowding out effect]]) deb nomlanadi<ref>[[Olivier Jean Blanchard]] (2008). "crowding out, " ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000452&edition=current&q= Abstract.]</ref><ref>Roger W. Spencer & William P. Yohe, 1970. "The 'Crowding Outʼ of Private Expenditures by Fiscal Policy Actions, " Federal Reserve Bank of St. Louis ''Review'', October, pp.[http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf 12-24] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110602014112/http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf |date=2011-06-02 }}</ref>. Shu sababli, monetaristlar uchun fiskal siyosat samarasiz hisoblanadi. [[Milton Friedman]] va [[Edmund Phelps]] monetarizm maktabining namoyandalari hisoblanishadi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=254—255}}. ==== Yangi klassik makroiqtisodiyot ==== [[Yangi klassik makroiqtisodiyot]] maktabi [[1970-lar|1970-yillar]]da paydo boʻlgan. Maktab asoschisi [[Robert Lucas Jr.]] tomonidan yaratilgan „Ratsional kutilmalar“ nazariyasi oʻz davridagi iqtisodiy qarashlarni oʻzgartirib yubordi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/topic/theory-of-rational-expectations |sarlavha=Theory of rational expectations, Britannica}}</ref>. Maktabning yana bir taniqli vakillaridan biri [[Thomas J. Sargent]] hisoblanadi. Aynan Sargent [[giperinflyatsiya]] vaqtida [[Fillips egri chizigʻi]], [[daromadlilik egri chizigʻi]] va [[pul bozori]] modellaridagi ratsional kutilmalar holatini tushuntirib bergan edi<ref>{{cite journal |last1=Sargent |first1=Thomas J. |last2=Wallace |first2=Neil |title=Rational Expectations and the Theory of Economic Policy |journal=Journal of Monetary Economics |volume=2 |issue=2 |pages=169–83 |year=1976 |url=http://www.policonomics.com/wp-content/uploads/Rational-Expectations-and-the-Theory-of-Economic-Policy.pdf |doi=10.1016/0304-3932(76)90032-5 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = A note on maximum likelihood estimation of the rational expectations model of the term structure | journal = Journal of Monetary Economics | volume = 5 | pages = 133–35 | year = 1979 | doi = 10.1016/0304-3932(79)90029-1| url = http://minneapolisfed.org/research/sr/sr26.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = The Demand for Money during Hyperinflations under Rational Expectations: I | url = https://archive.org/details/sim_international-economic-review_1977-02_18_1/page/59 | journal = International Economic Review | volume = 18 | issue = 1 | pages = 59–82 | year = 1977 | doi = 10.2307/2525769| jstor = 2525769 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | last2 = Fand | first2 = D. | last3 = Goldfeld | first3 = S. | title = Rational Expectations, the Real Rate of Interest, and the Natural Rate of Unemployment | url = https://archive.org/details/sim_brookings-papers-on-economic-activity_1973_2/page/429 | journal = Brookings Papers on Economic Activity | volume = 1973 | issue = 2 | pages = 429–80 | year = 1973 | doi = 10.2307/2534097| jstor = 2534097 }}</ref>. „Yangi klassiklar“ning gʻoyalari [[axborot asimmetriyasi]] va makroiqtisodiy agentlar chiqargan qarorlarning ratsionallik darajasiga asoslanadi. Shu sababli, ushbu maktab vakillari fikriga koʻra, barcha iqtisodiy agentlar ixtiyorlarida ideal axborot boʻlganida shu axborotdan ratsional foydalana olsalar, iqtisodiyot barqaror rivojlanadi. Shuningdek, yangi klassik maktab vakillari fikriga koʻra, [[odam]] bir xatoni ikki marta takrorlamaydi va iqtisodiy sharoitlarga tez moslasha oladi. Natijada, davlat avval sodir boʻlgan makroiqtisodiy siyosatni qayta amalga oshirgan paytda, barcha agentlar kelajakdagi holatni prognozlay olishadi<ref>Chapter 1. Snowdon, Brian and Vane, Howard R., (2005). ''Modern Macroeconomics: Its Origin, Development and Current State''. Edward Elgar Publishing, {{ISBN|1-84542-208-2}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|url=https://www.jstor.org/stable/2006559|title=The New Classical Macroeconomics and Stabilization Policy|journal=The American Economic Review|volume=80|issue=2|data=1990|pages=143–147}}</ref>. ==== XX asr oxiri: yangi keynschilik ==== [[Yangi keynschilik]] yangi gʻoyalar asosida shakllangan keynschilik taʼlimoti hisoblanadi. U [[1991-yil]]da [[Greg Mankiw]], [[David Romer]], [[Olivier Blanchard]] va [[Stanley Fischer]] kabi iqtisodchilar mehnatlari natijasida tashkil topgan. Shu yilning oʻzidayoq Mankiw va David Romer tahriri ostida „New Keynesian Economics“ kitobi chop ettirildi<ref>{{книга |автор = Mankiw G., Romer D. |часть = Imperfect competition and sticky prices, Coordination Failures and Real Rigidities |заглавие = New Keynesian Economics |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = |издательство = MIT Press |год = 1991 |том = 1, 2 |страницы = |страниц = |серия = |isbn = 0-262-63133-4, 0-262-63133-2 |тираж = }}</ref>. Yangi keynschilik va asosiy keynschilik orasidagi farq katta emas: bu yoʻnalishda ham narxlar qisqa muddatli oraliqda pasaymaydi, „laissez-faire“ nazariyasi tanqidlari davom etaveradi. Lekin, neokeynschilik oʻz nazariyalarini ifoda etishda axborot asimmetriyasidan foydalanishadi<ref>{{cite journal|last1=Dymski|first1=Gary A.|title=Keynesian Uncertainty and Asymmetric Information: Complementary or Contradictory?|journal=Journal of Post Keynesian Economics|volume=16|issue=1|date=1993|pages=49—54|url=https://www.jstor.org/stable/4538374}}</ref>. ==== Supply-side economics ==== [[File:Laffer Curve.png|thumb|200px|right|"<nowiki/>[[Laffer egri chizigʻi|Laffer egri chizigʻi"]] — soliq stavkasi va byudjet tushumlari orasidagi bogʻliqlikni koʻrsatuvchi funksiya. Unga koʻra soliq stavkalarini oshirilishi maʼlum vaqtgacha byudjet daromadlarini oshiradi. Ammo, keyinchalik juda baland soliq stavkalari byudjet tushumlari pasayishiga sababchi boʻladi]] [[Supply-side economics]] yoki „taklif iqtisodiyoti“ni{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=278}} tashkil qilish fikri 1970-yillarning ikkinchi yarmida ilgari surilgan edi<ref>{{Maqola|muallif=Robert D. Atkinson.|havola=https://archive.org/details/supplysidefollie0000atki|sarlavha=„Supply-side Follies: Why Conservative Economics Fails, Liberal Economics Falters, and Innovation Economics Is the Answer“|noshir=Lanham: Rowman & Littlefield|yil=2006}}</ref>. Termin birinchi marta [[AQSh prezidenti]] [[Richard Nixon]]ning sobiq maslahatchisi [[Herbert Stein]] tomonidan [[1976-yil]]da foydalanilgan<ref>{{Maqola|muallif=Reynholds A.|havola=http://www.creators.com/opinion/alan-reynolds/what-supply-side-economics-means.html|sarlavha=„What Supply-Side Economics Means“|noshir=Creators Syndicate Inc|yil=2007}}</ref>. [[Arthur Laffer]] oʻzining soliqlarga bogʻliq modeli va [[Robert Mundell]] „Xalqaro kapital harakati“dagi izlanishlari orqali maktab rivojlanishiga katta hissa qoʻshishgan. Bu maktab vakillarini „Supply-siders“ deb ham atashadi<ref>{{Maqola|muallif=Gwartney J. D.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/SupplySideEconomics.html|sarlavha=„Supply-Side Economics“|noshir=The Concise Encyclopedia of Economics and Liberty|yil=2004}}</ref>. Maktab tarafdorlari fikriga koʻra, tovarlar [[ishlab chiqarish]] va xizmat koʻrsatish sohasida aholi uchun zarur boʻlgan barcha shart-sharoitlar yaratib berilishi kerak. Shu sababli, ishchi kuchi va kapital taklifini stimullash iqtisodiyot rivojlanishida muhim omil hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/s/supply-sidetheory.asp#:~:text=Supply%2Dside%20economics%20holds%20that,deregulation%20help%20foster%20increased%20production. |sarlavha=Supply-Side Theory: Definition and Comparison to Demand-Side}}</ref>. Shuningdek, davlat soliq stavkalarini pasaytirishi kerak, chunki qoʻshimcha soliqlar firma xarajatlari oshishiga va yalpi taklif hajmi pasayishiga olib keladi. Oqibatda, bu oʻzgarishlar xarajatlar inflyatsiyasi, hatto [[Stagflyasiya|stagflyatsiya]] paydo boʻlishiga sababchi boʻlishi mumkin<ref>{{cite journal |last1=Olson |first1=Mancur |url=https://www.jstor.org/stable/1802319|title=Stagflation and the Political Economy of the Decline in Productivity |journal=The American Economic Review |date=1982 |volume=72 |issue=2 |pages=143–148}}</ref>. === XXI asr boshlanishi: jahon moliyaviy inqirozi === [[File:FCIC - Housing Bubbles in Multiple Countries 2002-2008.png|thumb|upright=1.15|left|Inqirozga sabab boʻlgan uy narxlari indeksining keskin oʻzgarishi]] [[Jahon moliyaviy inqirozi|Jahon iqtisodiy inqirozi]] ({{lang-en|Great Recession}}) — [[2008-yil]]da boshlangan [[Jahon xoʻjaligi|jahon iqtisodiyoti]]ning inqirozdagi holati. Iqtisodiy inqiroz sababchisi [[2007-yil]] [[AQSh]]da boshlangan [[2007—2008-yillardagi moliyaviy inqiroz|moliyaviy inqiroz]] hisoblanadi<ref name=Holt>{{cite web|last=Holt|first=Jeff|title=A Summary of the Primary Causes of the Housing Bubble and the Resulting Credit Crisis: A Non-Technical Paper|url=http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|work=2009, 8, 1, 120-129|publisher=The Journal of Business Inquiry|access-date=February 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017015959/http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|archive-date=October 17, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. AQShdagi [[bank]]larning [[risk]]li [[kredit siyosati]], [[reyting agentliklari|reyting beruvchi agentliklar]]ning [[obligatsiya]]larni yetarli darajada oʻrganmaganliklari va aholining past moliyaviy savodxonlik darajasi uy bozoridagi inqirozga sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web|title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis|url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/|access-date=August 5, 2021|website=Knowledge@Wharton|language=en}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk| last=Williams|first=Mark| publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date= 2010| isbn=978-0-07-163829-6 |page=213}}</ref>. Inqirozni oldindan koʻra bilgan investor [[Michael Burry]] va [[The Wall Street Journal]] [[jurnalist]]i [[Michael Lewis]] fikricha, inqiroz nafaqat ipoteka obligatsiyalari bozoridagi spekulyatsiya sababli, balki moliya bozoridagi banklar, reyting agentliklari va investitsion fondlarning noqonuniy xatti-harakatlari natijasida sodir boʻlgan<ref>{{cite news |last=Burry |first=Michael J. |title=I Saw the Crisis Coming. Why Didn't the Fed? |newspaper=[[The New York Times]] |date=April 3, 2010 |url=https://www.nytimes.com/2010/04/04/opinion/04burry.html}}</ref><ref>{{cite book |author-link=Michael Lewis |first=Michael |last=Lewis |year=2010 |title=The Big Short: Inside the Doomsday Machine|pages=320|isbn=0-393-07223-1|url=https://themodern.farm/studies/The_Big_Short__Inside_the_Doom.pdf|publisher=W. W. Norton & Company}}</ref>. Inqiroz dunyo iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi. [[2009-yil]]da jahon YIM Ikkinchi jahon urushidan beri birinchi marta manfiy oʻsishni koʻrsatdi<ref>{{Cite web |url=http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |title=Обвал планеты. МВФ ухудшил прогноз мирового развития |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102819/http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |deadlink=no }}</ref>. Xalqaro savdo rekord darajada qisqarganiga qaramay, 2011-yilda avvalgi hajmiga qaytdi<ref>{{Cite web |url=http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |title=Объем мировой торговли достиг докризисного уровня — Росбалт |access-date=2015-10-18 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151409/http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |deadlink=no }}</ref>. Ammo, faqatgina 2014-yilda inqirozgacha boʻlgan oʻsish sur’atlariga erishdi<ref>{{Cite web |url=https://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |title=Замедление торговли |access-date=2015-10-18 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623070522/http://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |deadlink=no }}</ref>. [[Yevropa]] davlatlari va AQSh iqtisodiyotidagi pasayish 2009-yilning ikkinchi kvartalida yakunlandi, ammo [[2011-yil]]da Yevropa davlatlarida inqirozning ikkinchi toʻlqini boshlandi va [[2013-yil]]gacha davom etdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3410123&nt=&p=1&sec=0 |sarlavha=Экономика ЕС: рецессия длиной в пятилетку — Главные новости — Финмаркет}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ua-reporter.com/novosti/147497 |title=Экономика крупнейших стран ЕС вышла из рецессии: еврозона возобновила рост {{!}} Ujgorod — okno v Yevropu — ua-reporter.com |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308202221/http://ua-reporter.com/novosti/147497 |deadlink=no }}</ref>. Ishsizlik xalqaro miqyos boʻyicha rekord darajaga yetib, 200 mln. odamni tashkil etdi<ref>{{Cite web |url=http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |title=Безработица: рекорд за всю историю наблюдений {{!}} KM.RU |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100445/http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |title=ООН прогнозирует рекордный уровень безработицы в 2013 году — zn.ua |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713190210/http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |deadlink=no }}</ref>. Inqirozdan chiqishda AQSh iqtisodiyotni stimullashga va banklarni qutqarishga harakat qildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Emergency-Economic-Stabilization-Act-of-2008 |sarlavha=Emergency Economic Stabilization Act of 2008, Britannica}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Davidoff|first1=Steven M.|last2=Zaring|first2=David|title=REGULATION BY DEAL: THE GOVERNMENT’S RESPONSE TO THE FINANCIAL CRISIS|journal=Administrative Law Review|volume=63|issue=3|data=2009|url=https://www.jstor.org/stable/40712060|pages=463–541}}</ref>. Aholiga [[kredit]] taqdim etish uchun ajratilgan kapital, banklarning muammoli aktivlarini sotib olish va ogʻir ahvoldagi moliya institutlarining sotib olinishini taʼminlash uchun jami 498 [[milliard]] [[dollar]] sarflandi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/heres-how-much-2008-bailouts-really-cost |sarlavha=Here’s how much the 2008 bailouts really cost}}</ref>. Yevropa davlatlarining xuddi shunday iqtisodiy siyosati uchun esa 1,6 [[trillion]] [[yevro]] sarflandi<ref>{{cite news|url=https://blogs.thomsonreuters.com/answerson/eu-bank-bailout-trillion-euros-allocated-graphic/|publisher=Thomson Reuters |title=EU bank bailout breakdown – how 1.6 trillion euros were allocated}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/europe/fighting-the-financial-crisis-stocks-surge-as-eu-nations-unveil-bailout-packages-a-583739.html|title=Fighting the Financial Crisis: Stocks Surge As EU Nations Unveil Bailout Packages - DER SPIEGEL - International|first=DER|last=SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=13 October 2008 }}</ref><ref name="obr.uk">{{Cite web |date=October 2021 |title=Office for Budget Responsibility: Economic and fiscal outlook – October 2021 |url=https://obr.uk//docs/dlm_uploads/CCS1021486854-001_OBR-EFO-October-2021_CS_Web-Accessible_v2.pdf |website=[[Office for Budget Responsibility]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/16/ubs-creditsuisse|newspaper=The Guardian|title=Switzerland unveils bank bail-out plan}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302085910/http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|url-status=dead|archive-date=2009-03-02|publisher=NTMA|title=Bank Guarantee Scheme}}</ref>. == Zamonaviy makroiqtisodiyot nazariyasi == === Tahlil === [[File:Circulation in macroeconomics.svg|thumb|right|300px|Iqtisodiyotdagi doiraviy aylanishi modeli. Bu yerda, workforce market — iqtisodiy resurslar (ishchi kuchi) bozori, household — uy xoʻjaliklari, corporation — firmalar, commodity market — tovar va xizmatlar bozori, financial market — moliya bozori, foreign — xorijiy sektor va government — davlat<ref>{{Cite book| publisher = Cengage Learning| isbn = 978-1-285-45354-5| last1 = Gwartney| first1 = James D.| last2 = Stroup| first2 = Richard L.| last3 = Sobel| first3 = Russell S.| last4 = Macpherson| first4 = David A.| title = Macroeconomics: Private and Public Choice| date = 2014| pages = 173–175}}</ref>.]] Makroiqtisodiyot [[ijtimoiy fan]] hisoblanadi. Shu sababli, iqtisodiy hodisalarning sodir boʻlish vaqtini aniq aytib boʻlmaydi; makroiqtisodiy agentlar xatti-harakatlarini kuzatish va shunga koʻra taxminiy [[prognoz]] qilish mumkin. Tahlil jarayonida iqtisodiy modellar iqtisodiyotni oʻrganishni ancha osonlashtiradi va asosiy iqtisodiy oʻzgarishlar sabablarini izohlab beradi. Shunday boʻlsa-da, koʻpgina iqtisodiy modellar jiddiy kamchiliklarga ega va muhim omillarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = David Begg, Rudiger Dornbusch, Stanley Fischer |часть = 19. Introduction to Macroeconomics |заглавие = Economics |оригинал = |ссылка = http://mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg |ответственный = |издание = 8 |место = |издательство = The McGraw Hill Companies |год = 2005 |том = |страницы = 335 |страниц = 674 |серия = |isbn = 978-007710775-8 |тираж = |archivedate = 2010-05-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100516195718/http://www.mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg/ }}</ref>. Iqtisodiyot [[grafik]]lar, [[jadval]]lar, [[sxema]]lar va matematik [[Funksiya (matematika)|funksiya]]lar yordamida tahlil etiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=10—11}}. Barcha makroiqtisodiy parametrlar maʼlum bir vaqt oraligʻida yoki aynan bir paytda koʻrib chiqilishi mumkin deb olinadi. Makroiqtisodiyotdagi barcha oʻzgaruvchilar 2 guruhga boʻlinadi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=12—13}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomika-krugooborot-produkta-rashodov-i-dohodov |sarlavha=Макроэкономика. Кругооборот продукта, расходов и доходов}}</ref>: * Oqimlar. Bu maʼlum bir vaqt oraligʻi (yil) ichida koʻrib chiqiluvchi oʻzgaruvchilar hisoblanadi. Oqimlarga [[investitsiya]]lar, davlat [[byudjet]]i holati, [[eksport]], [[import]] va yalpi ichki mahsulotni kiritish mumkin{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|p=15}}. * Zaxiralar. Joriy holatdagi maʼlumotlarni oʻrganuvchi koʻrsatkichlar hisoblanadi. Boylik hajmi, ishsizlar soni va [[davlat qarzi]] zaxiralarga misol boʻla oladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=31—32}}. Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar tahlili pozitiv va normativ tahlillarga boʻlinadi. Pozitiv tahlil iqtisodiyot holatini aniqlaydi, tushuntiradi va prognozlar uchun asos hisoblanadi. Normativ tahlil esa qanday iqtisodiy oʻzgarishlar amalga oshirish kerakligini koʻrsatadi<ref>[[Paul A. Samuelson]] and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, „Normative vs. positive economics.“</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp#:~:text=Normative%20economics%20focuses%20on%20the%20value%20of%20economic%20fairness%2C%20or,is%20based%20on%20value%20judgments. |sarlavha=Positive vs. Normative Economics}}</ref>. Makroiqtisodiy tadqiqotlar „ceteris paribus“ (boshqa oʻzgarmas sharoitlarda) holatida amalga oshiriladi. Yaʼni, bir oʻzgaruvchi oʻrganilib chiqilayotganida, boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas deb olinadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ceteris-paribus |sarlavha=Cambridge Dictionary, ceteris paribus}}</ref>. === Iqtisodiyot tuzilishi === Istalgan iqtisodiyot bozor va iqtisodiy agentlardan tashkil topgan. Nazariy jihatdan, iqtisodiyot tarkibida toʻrtta makroiqtisodiy agent va uch xil bozor mavjud. Iqtisodiyotning barcha qismlarida daromad va xarajatlar mavjuddir{{sfn|Матвеева|2007|p=27}}. ==== Makroiqtisodiy bozorlar ==== ; Ishlab chiqarish omillari bozori Iqtisodiy resurslar (yoki ishlab chiqarish omillari) tarkibiga [[yer]], [[mehnat]], [[kapital]] va tadbirkorlik qobiliyati kiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/factors-production.asp |sarlavha=4 Factors of Production}}</ref>. ; Tovar va xizmatlar bozori Aynan shu bozorda yalpi talab va yalpi taklif shakllanadi. Tovarlarga boʻlgan talab barcha makroiqtisodiy agentlar tomonidan taqdim etiladi, taklif esa tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari boʻlgan firmalar tomonidan yaratiladi. Bu bozorda real qiymat ayirboshlanganligi sababli uni „real bozor“ deb ham atashadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/real-economy/#:~:text=The%20real%20economy%20refers%20to,purely%20represented%20in%20real%20terms. |sarlavha=What is the real economy?}}</ref>. ; Moliya bozori [[Moliya bozori]] — oldi-sotdi obyekti pul yoki pulga tenglashtirilgan qimmatli qogʻoz bilan bogʻliq boʻlgan bozor. Moliya bozorining oʻzi ham ikki asosiy bozordan iborat. Birinchi bozor bu pul bozori boʻlib, u yerda pulga boʻlgan talab va taklif muvozanati shakllanadi, hamda pul massasi uchun optimal foiz stavkasi miqdori oʻrganiladi. Ikkinchi bozor [[fond bozori]] hisoblanib, u yerda [[aksiya]] va [[obligatsiya]] singari qimmatli qogʻozlar sotuvi amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/financial-market.asp |sarlavha=Finance market}}</ref>. === Makroiqtisodiy agentlar === Makroiqtisodiyot fanida 4 xil iqtisodiy agentlar oʻrganiladi<ref>{{cite book |author-link=Joseph E. Stiglitz |first=Joseph E. |last=Stiglitz |year=1987 |chapter=Principal and Agent |title=The New Palgrave: A Dictionary of Economics |volume=3 |pages=966–971 |title-link=New Palgrave: A Dictionary of Economics }}</ref>: * ''[[Xonadon xoʻjaligi|Uy xoʻjaliklari]]'' — iqtisodiy resurslar egasi, tovar va xizmatlarning asosiy isteʼmolchilari{{sfn|Матвеева|2007|p=16}}. Firmalarga ishchi kuchini sotishgani uchun, daromad tarzida [[ish haqi]] olishadi. Uy xoʻjaliklari davlatga soliq toʻlashadi va javob tariqasida [[nafaqa]], [[pensiya]] va [[stipendiya]] koʻrinishida [[transfert|transfert toʻlovlarini]] olishadi<ref>{{cite book |last = O'Sullivan |first = Arthur |author-link = Arthur O' Sullivan |author2 = Steven M. Sheffrin |title = Economics: Principles in action |publisher = Prentice-Hall |year = 2003 |location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 |page = 29 |url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |isbn = 978-0-13-063085-8 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |archive-date = 2016-12-20 |chapterurl = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |access-date = 2023-08-02 }}</ref>. * ''[[Firma]]lar'' — maqsadi foydani maksimallashtirish boʻlgan, tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari<ref> {{cite book | last1 = Pride | first1 = William M. | last2 = Hughes | first2 = Robert J. | last3 = Kapoor | first3 = Jack R. | year = 1985 | chapter = 4: Choosing a form of business ownership | title = Business | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | series = CengageNOW Series | edition = 10 | location = Mason, Ohio | publisher = Cengage Learning | publication-date = 2009 | page = 116 | isbn = 9780324829556 | access-date = 20 Apr 2019 }}</ref>. Moliya bozorida asosan [[debitor]] sifatida ishtirok etishadi. Firma xarajatlari investitsion toʻlovlar, soliqlar va ish haqidan tashkil topadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/expense.asp |sarlavha=Expenses of company}}</ref>. Uy xoʻjaliklari va firmalar iqtisodiyotning xususiy sektorini tashkil etadi. * ''Davlat'' — jamiyatning iqtisodiy neʼmatlarini ishlab chiqaruvchi iqtisodiy agent. [[Milliy daromad]]ni qayta taqsimlash, iqtisodiy agentlar va bozorlar faoliyatini nazorat qilish davlatning asosiy vazifalari hisoblanadi. Asosiy daromad manbai soliqlar, xarajatlari esa uy xoʻjaliklariga transfert toʻlovlari va firmalarga subsidiyalar hisoblanadi. Kerak boʻlganida tovarlar bozoridan xaridlar amalga oshiradi. Davlat moliya bozori bilan doimiy oldi-sotdi operatsiyalariga ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uttyler.edu/ceefl/files/reading1-hs.pdf |sarlavha=What are the economic functions of government?}}</ref>. Xususiy sektor va davlat yopiq iqtisodiyotni tashkil etadi<ref>{{Cite web|title=International Economics Glossary: C |url=http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html#ClosedEconomy%7CDeardorff%27s |website=www-personal.umich.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212072813/http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html |archivedate=December 12, 2007 |url-status=dead}}</ref>. * ''Xorijiy sektor'' — kapital, tovar va xizmatlarning xalqaro savdosini oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofgreece.gr/en/statistics/external-sector#:~:text=The%20external%20sector%20of%20a,the%20rest%20of%20the%20world. |sarlavha=External sector, Bank of Greece}}</ref>. === Makroiqtisodiyotdagi asosiy koʻrsatkichlar === Makroiqtisodiy nazariyada quyidagi asosiy parametrlar oʻrganiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=29—30}}: * ''Isteʼmol xarajatlari'' (C) — uy xoʻjaliklarining tovar va xizmatlarga qilgan xarajatlari. * ''Uy xoʻjaliklari [[jamg'armalar]]i'' (S) — uy xoʻjaliklarining bankda turgan pul mablagʻlari. * ''Investitsiyalar'' (I) — ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish maqsadida firmalar tomonidan sotib olingan kapital. * ''Davlat tomonidan sotib olingan tovar va xizmatlar'' (G) — davlat investitsiyalari, davlat xizmatchilariga toʻlovlar va transfert toʻlovlari. * ''Sof soliqlar'' (T) — soliq va transfert toʻlovlari orasidagi farq. * ''Sof eksport'' (Xn) — eksport va import orasidagi farq. * ''Yalpi ishlab chiqarish hajmi'' (Y). '''<math>Y = C + I + G + Xn = C + S + T</math>''' — ochiq iqtisodiyot uchun yalpi ishlab chiqarish formulasi. Yopiq iqtisodiyot sharoitida sof eksport, xususiy sektor uchun yalpi ishlab chiqarishda esa G hajmi hisobga olinmaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomicheskaya-model-otkrytoy-ekonomiki |sarlavha=Макроэкономическая модель открытой экономики}}</ref>{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=710—712}}. === Milliy hisoblar tizimi === Makroiqtisodiyotdagi asosiy parametrlar yigʻindisi tovarlar, daromadlar va xarajatlarning doiraviy aylanish modelini tashkil etadi. Doiraviy aylanish modeli 1920-yillar oxirida amerikalik iqtisodchilar tomonidan yaratilgan [[milliy hisoblar tizimi]] (MHT) shakllanishi uchun asos hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://foreignpolicy.com/2011/01/03/gdp-a-brief-history/#:~:text=1937%3A%20Simon%20Kuznets%2C%20an%20economist,government%20in%20a%20single%20measure%2C |sarlavha=Simon Kuznets, GDP}}</ref>. MHT oʻz ichiga quyidagi parametrlarni oladi: [[yalpi ichki mahsulot]] (YIM), [[yalpi milliy mahsulot]] (YMM), [[milliy daromad]] (MD), [[sof milliy mahsulot]] (SMM), [[sof ichki mahsulot]] (SIM), [[shaxsiy daromad]] (ShD), [[shaxsiy tasarrufidagi daromad]] (ShTD), isteʼmol (C), jamgʻarish (S){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=20—21}}{{sfn|Матвеева|2007|pp=52—53}}. Milliy hisoblar tizimining koʻrsatkichlari nafaqat mamlakatdagi yalpi daromadlar va ishlab chiqarish hajmini hisoblash, balki mamlakat aholisining hayot uchun muhim boʻlgan tovarlar bilan taʼminlanganlik darajasini aniqlash uchun ham qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/gross-domestic-product-GDP#:~:text=GDP%20is%20important%20because%20it,the%20economy%20is%20doing%20well. |sarlavha=All about GDP, IMF}}</ref>. Bu uchun [[Yalpi ichki mahsulot kishi boshiga (nominal)|kishi boshiga YIM]], MD hajmi va [[narx indeksi|isteʼmol narxlari indeksi]] (INI) oʻrganiladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=70—74}}. Lekin, bunday oʻrtacha olingan koʻrsatkichlar kamchiliklarga ega va ular „kishi boshiga taqsimlangan daromad“ kabi muhim koʻrsatkichlarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = |часть = |заглавие = Макроекономіка |оригинал = |ссылка = |ответственный = Гл. ред. В. Д. Базилевич |издание = 2 |место = К. |издательство = Знання |год = 2005 |том = |страницы = 113 |страниц = 851 |серия = Класичний університетський підручник |isbn = 966-346-030-X |тираж = }}</ref>. == Makroiqtisodiy modellar == [[Makroiqtisodiy model]] — butun iqtisodiyotni va uning eng muhim tarmoqlari, sektorlari, sohalari rivojlanishini matematik shaklda aks ettiruvchi iqtisodiy-matematik model. Iqtisodiy model koʻpincha matematik strukturaga ega boʻlib, murakkab jarayonlarni soddalashtirishda qoʻllanadi. Modellar tuzilishiga koʻra bir yoki bir nechta oʻzgaruvchilarga ega boʻlishi mumkin<ref>{{cite web |url= https://www.piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/need-different-classes-macroeconomic-models |title= The need for different classes of macroeconomic models |last= Blanchard |first= Olivier |date= January 12, 2017 |website= Peterson Institute for International Economics |publisher= |access-date= February 22, 2022}}</ref>. === AD-AS modeli === [[File:Aggregate supply + demand graph.png|thumb|right|320px|AD-AS modeli, inqirozdagi iqtisodiyot. Davlat tomonidan amalga oshirilgan stimullar sababli, yalpi talab oʻngga surildi va bu surilish narxlar darajasini (Price level) ozgina, YIMni (Y) esa sezilarli darajada oshirdi. Modelda LRAS (Long-run aggregate supply) potensial YIMga teng deb olinadi.]] [[AD-AS modeli]] (Aggregate Demand — Aggregate Supply model — yalpi talab va yalpi taklif modeli) — qisqa va uzoq muddatli oraliqda, narxlar oʻzgarishi sharoitida makroiqtisodiy muvozanatni tasvirlab beruvchi model. Ushbu model iqtisodiyotda yalpi talab va yalpi taklifning oʻzgarish holatlari, ularning umumiy narxlar darajasi va yalpi ishlab chiqarish hajmiga (real YIM) taʼsirini koʻrsatib beradi. AD-AS modeli makroiqtisodiyotdagi turli hodisalarni, xususan iqtisodiy sikllar fazalarini, oʻzgarmas ish haqi modeli va stagflyatsiyani tasvirlash uchun qoʻllanishi mumkin{{sfn|Keynes|1936|pp=230—233}}<ref>{{cite journal|last1=Shimer|first1=Robert|title=The Consequences of Rigid Wages in Search Models|journal=Journal of the European Economic Association|url=https://www.jstor.org/stable/40004920|volume=2|issue2/3|data=2004|pages=469–479}}</ref>. Birinchi marta John Maynard Keynesning „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida tasvirlangan{{sfn|Keynes|1936|pp=23—26}}. Model Keynes tomonidan inqirozdagi mamlakatlar iqtisodiyotini qayta tiklash maqsadida ishlab chiqilgan. Inqirozdagi davlatlar iqtisodiyotining muvozanatga kelish muddati juda uzoqligi sababli, Keynes davlat ishtiroki orqali yalpi talabni stimullashni qoʻllab quvvatlagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://blogs.worldbank.org/impactevaluations/how-long-long-run |sarlavha=How long is the long run? World Bank}}</ref>. Keynes fikriga koʻra, qisqa muddatli oraliqda narxlar oʻzgarmay qoladi. Yaʼni, ishsizlik toʻliq boʻlmagan sharoitda ishchilar oylik oshirilishini soʻrashmaydi. Ishlab chiqaruvchilar ham isteʼmolchilarning xarid qobiliyatlari yuqori boʻlmaganligi uchun narxni oshirmaydilar. Lekin, uzoq muddatli oraliqda ishsizlik qisqaradi va aholining xarid qobiliyati oshadi. Davlat aralashuvi bilan qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklif (Short-run aggregate supply) potensial YIMga (Y*) aylanadi{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=200—217}}. ==== Modelga taʼsir etuvchi omillar ==== Yalpi talab (AD) oʻsishiga sabab boʻluvchi omillar{{sfn|Keynes|1936|pp=91—93}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/031815/what-factors-cause-shifts-aggregate-demand.asp |sarlavha=What Factors Cause Shifts in Aggregate Demand?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/macroeconomics/aggregate-supply-demand-topic/macro-changes-in-the-ad-as-model-in-the-short-run/a/shifts-in-aggregate-demand-cnx |sarlavha=Shifts in aggregate demand, Khan Academy}}</ref>: * Xaridorlarning real daromadlaridagi oʻsish (ish haqi, transfert toʻlovlarining oʻsishi va aholi toʻlaydigan soliqlarning pasayishi); * Investitsion xarajatlarni amalga oshirish uchun stimullar (imtiyozli kreditlar berish va investorlarning huquqini taʼminlash); * Davlat xaridlari hajmining oshishi; * Jamiyat va [[tadbirkor]]larning kutilmalari. Mamlakat iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi jamgʻarishdan koʻra koʻproq sarflashga undaydi{{sfn|Keynes|1936|pp=148—149}}. Qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (SRAS) oʻsishiga taʼsir etuvchi omillar<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/short-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-short-run-aggregate-supply |sarlavha=Short-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref>: * Ishlab chiqarishda foydalaniladigan resurslar koʻpayishi va ulardan foydalanish samaradorligining ortishi; * Ishlab chiqarish resurslari narxining pasayishi; * Ishlab chiqaruvchilarga soliq yukini kamaytirish, ularga subsidiyalar berish. Uzoq muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (LRAS, potensial YIM) oʻsish sabablari{{sfn|Keynes|1936|pp=178—183}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/long-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-long-run-aggregate-supply |sarlavha=Long-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/long-run-aggregate-supply-lras/#:~:text=Some%20factors%20influence%20the%20LRAS,shifts%20towards%20the%20right%20side. |sarlavha=Long-Run Aggregate Supply (LRAS) Definition}}</ref>: * Mamlakatda aholi sonining koʻpayishi; * Iqtisodiyotda ishlangan soatlarning ortishi; * Texnologiyalarning mukammallashuvi; * [[Mehnat unumdorligi]]dagi oʻsish. === IS-LM modeli === [[File:Islm.svg|thumb|200px|IS egri chizigʻining oʻngga surilishi yuqori foiz stavkasi (i) va real YIM hajmini (Y) oshishiga olib keladi]] Tovar va [[pul bozori]]da umumiy muvozanatga erishish va makroiqtisodiy siyosat tadbirlarining bu ikki bozorga taʼsirini umumlashtirib tadqiq qilish [[IS-LM modeli]] yordamida bajariladi. Model 2 egri chiziq — <math>IS</math> (investments-savings) va <math>LM</math> (liquidity-money)dan tashkil topgan. IS investitsiyalar-jamgʻarmalardagi holatni, LM esa pul bozoridagi muvozanatni tasvirlaydi. Model iqtisodiy sikllar tahlili uchun qoʻllanadi va qisqa muddatli oraliqdagi model hisoblanadi. Model 1937-yilda iqtisodchi [[John Hicks]] tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=J. R. |year=1937 |title=Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation |journal=[[Econometrica]] |volume=5 |issue=2 |pages=147–159 |jstor= 1907242|doi=10.2307/1907242}}</ref> va keyinchalik [[Alvin Hansen]] tomonidan mukammallashtirilgan<ref>{{cite book |last=Hansen |first=A. H. |year=1953 |title=A Guide to Keynes |url=https://archive.org/details/guidetokeynes0000hans |url-access=registration |location=New York |publisher=McGraw Hill |isbn=9780070260467 }}</ref>. Model yopiq iqtisodiyotni tasvirlagani uchun, yalpi ishlab chiqarish isteʼmol xarajatlari, investitsiyalar va davlat xaridlaridan tashkil topadi: <math>Y=C+I+G</math>. IS oʻzgarishi davlat xarajatlari, isteʼmolchilarning jamgʻarish normasi, investitsiyalar hajmi va soliq stavkasidagi oʻzgarishga bogʻliq. LM holati esa narxlar darajasi, muomaladagi pul miqdori va foiz stavkasi orqali belgilanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/i/islmmodel.asp#:~:text=The%20IS%2DLM%20model%20is%20a%20tool%20for%20looking%20at,liquidity%2C%20investment%2C%20and%20consumption. |sarlavha=IS-LM Model: What It Is, IS and LM Curves, Characteristics, Limitations}}</ref>. Bundan xulosa shuki, IS-LM modeli fiskal va monetar siyosatning iqtisodiyotga birgalikda koʻrsatadigan taʼsirini baholash imkonini beradi. Davlat xarajatlarining oʻsishi yoki soliqlarning kamayishi IS egri chizigʻini oʻngga siljitadi. Davlat xarajatlarining kamayishi va soliqlarning oshishi esa bu egri chiziqni chapga siljitadi<ref>{{cite journal |last=Findlay |first=David W |year=1999 |title=The IS-LM Model: Is There a Connection between Slopes and the Effectiveness of Fiscal and Monetary Policy? |journal=The Journal of Economic Education |volume=30 |issue=4 |pages=373—382 |url=https://www.jstor.org/stable/1182951|doi=10.2307/1182951.}}</ref>. Xuddi shuningdek, pul taklifining oshishi LM egri chizigʻini oʻngga, kamayishi esa chapga siljitadi. IS-LM modeli maʼlum makroiqtisodiy natijalarga erishishning turli variantlarni koʻrib chiqish imkoniyatini beradi. Bir bozorda boʻlgan oʻzgarish ikkinchi bozorga ham taʼsir etadi. Masalan, [[Markaziy bank]] ochiq bozordan obligatsiyalar sotib ola boshladi. Natijada pul taklifining koʻpayishi (LM egri chizigʻini oʻngga siljishida aks etib) foiz stavkasining pasayishiga olib keladi. Monetar impuls taʼsirida, yaʼni, foiz stavkasining pasayishi oqibatida investitsiya xarajatlari koʻpayadi va IS egri chizigʻi ham oʻngga siljib, yangi nuqtada muvozanat oʻrnatiladi<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=John |year=1980 |title=‘IS-LM’: An Explanation. |journal=Journal of Post Keynesian Economics |volume=3 |issue=2 |pages=139–154 |url=https://www.jstor.org/stable/4537583}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=181—182}}. === Solow modeli === [[File:Solow(eq).jpg|300px|thumb|Muvozanat holatidagi Solow modeli]] [[Solow modeli]] – ekzogen jamgʻarish normasi va neoklassik ishlab chiqarish funksiyasiga asoslangan iqtisodiy oʻsish modeli. Modelda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti oʻsishining sabablari kapital, aholi soni, investitsiyalar va texnologik rivojlanishlar yordamida oʻrganiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/solow-growth-model/#:~:text=The%20Solow%20growth%20model%20has,capital%2C%20technology%2C%20and%20labor. |sarlavha=Solow Growth Model}}</ref>. Solow modeliga koʻra, ishlab chiqarish jarayoniga qoʻshilgan dastlabki kapital qoʻyilmalari ishlab chiqarish hajmini keskin oshiradi. Lekin, bu oʻsish davom etgani sari, kapitalning [[amortizatsiya]] qiymati ham oshib boradi va maʼlum bir nuqtada yangi investitsiyalar kapital amortizatsiyasiga tenglashishi sababli, qoʻshimcha birlik kapital hech qanday samara olib kelmaydi. Jamgʻarish normalarini oshirish orqali investitsiya hajmini koʻpaytirish, qoʻshimcha tovarlar ishlab chiqarishiga zamin yaratadi. Texnologik progress orqali esa nafaqat kapitalning samaradorligi oshadi, balki 1 kishi uchun toʻgʻri keluvchi kapital miqdori ortadi. Model bir-biridan mustaqil tarzda, iqtisodchilar [[Robert Solow]] va [[Trevor Swan]] tomonidan 1956-yilda yaratilgan<ref>{{cite book |last=Brems |first=Hans |author-link=Hans Brems |title=Pioneering Economic Theory, 1630–1980 |chapter=Neoclassical Growth: Tinbergen and Solow |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1986 |isbn=978-0-8018-2667-2 |pages=362–368 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5SokAAAAMAAJ&pg=PA362 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Swan |first=Trevor W. | author-link1 = Trevor Swan |date = November 1956 |title=Economic growth and capital accumulation |journal=Economic Record |volume=32 |issue=2 |pages=334–361 |doi= 10.1111/j.1475-4932.1956.tb00434.x }}</ref>. Model bir qancha shartlarga ega. Solow modelida yopiq iqtisodiyot koʻriladi. Firmalar mukammal raqobat sharoitida faoliyat yuritishadi. Isteʼmol <math>C</math> uchun ham, investitsiyalar <math>I</math> uchun ham, faqatgina bir mahsulot <math>Y</math> ishlab chiqariladi. Ilmiy-texnik progress sur’atlari <math>g</math>, aholi soni oʻsishi <math>n</math> va kapital amortizatsiyasi <math>\delta</math> doimiy hisoblanadi. Jamgʻarish normasi <math>s</math> investitsiyalarga teng: <math>Y=C+I</math><ref>{{cite journal | author = Solow R. M. |title = Technical Change and the Aggregate Production Function |url = http://www.piketty.pse.ens.fr/files/Solow1957.pdf |publisher =The Review of Economics and Statistics |year = 1957 |month = August |volume =39 |issue = 3 |pages=312—320 }}</ref>. Bu model orqali koʻplab hodisalarni tushuntirib bersa boʻladi. Birinchi bor bu modelni [[Yaponiya]] va [[Germaniya]]ning urushdan keyingi oʻsishi bilan izohlashgan. Keyinchalik bu model [[Xitoy]], [[Koreya Respublikasi|Koreya]] va boshqa mamlakatlar iqtisodiy oʻsishini izohlab berdi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Germaniya va Yaponiyada kapitalning deyarli barchasi yoʻq qilingan va kishi boshiga kapital miqdori kamayib ketgan. Demak, kapitaldan chekli qaytim katta, amortizatsiya qiymati esa past. Bundan tashqari oʻsha vaqtdagi ilmiy-texnik taraqqiyoti yuqori boʻlgan AQShning Yaponiya va Germaniyaga yordami ham iqtisodiy oʻsishga salmoqli hissa qoʻshgan<ref>{{cite journal|authors=Beckley, M., Horiuchi, Y., & Miller, J.|title=AMERICA'S ROLE IN THE MAKING OF JAPAN'S ECONOMIC MIRACLE|journal=Journal of East Asian Studies|volume=18|issue=1|data=2018|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-east-asian-studies/article/americas-role-in-the-making-of-japans-economic-miracle/9C7CC6A85CE125290BAD2735B09A882A|doi=10.1017/jea.2017.24|pages=1—21}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marshallfoundation.org/wp-content/uploads/2014/05/Marshall_Plan_1947-1997_A_German_View.pdf |sarlavha=Marshall Plan 1947—1997: A German View}}</ref>. [[Germaniya Federativ Respublikasi]]ning 1947—1950-yillardagi oʻrtacha 13,4 foizlik va Yaponiyaning 1965—1969-yillardagi oʻrtacha 12 foizlik oʻsishi aynan Solow modeli orqali izohlanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://econreview.berkeley.edu/the-japanese-economic-miracle/ |sarlavha=The Japanese Economic Miracle, Barceley Economic Review}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html |title=日德战后经济奇迹（Japanese and Germany Postwar Economic Miracle） |last=Liu |first=Haoyuan |website=Finance World}}</ref>. Lekin, kapital bilan taʼminlanganlik darajasi oshgani sari iqtisodiy oʻsish sur’atlari ham pasayib borgan<ref>{{cite journal|last1=Braunthal|first1=Gerard|title=The Death of the German Economic Miracle|journal=Current History|volume=54|issue=321|data=1968|pages=275—280|url=https://www.jstor.org/stable/45311898}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Lost Decade: Lessons From Japan's Real Estate Crisis|url=https://www.investopedia.com/articles/economics/08/japan-1990s-credit-crunch-liquidity-trap.asp|last=Nielsen|first=Barry|website=Investopedia|language=en|access-date=2020-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-12-23|title=「失われた30年」に向かう日本|url=http://www.newsweekjapan.jp/column/ikeda/2010/12/20-3.php|access-date=2020-10-18|website=Newsweek日本版|language=ja}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|title=The End of the German Miracle|journal=Journal of Economic Literature|volume=31|issue=2|data=1993|pages=881—885|url=https://www.jstor.org/stable/2728517}}</ref>. == Iqtisodiy sikllar == [[File:Business cycle.jpg|thumb|right|250px|Iqtisodiy sikllar yuksalishda (Peak) toʻla bandlikka va resurslardan toʻliq foydalanishga erishadi. Inqiroz (Recession) davrida ishlab chiqarish va ish bilan taʼminlanganlik darajasi pasayadi, ammo narxlar pasaymaydi. Turgʻunlik (Trough) davrida ishlab chiqarish minimum hajmgacha pasayadi, ishsizlik esa maksimum darajaga chiqadi. Jonlanish (Recovery) siklida ishlab chiqarish va ishsizlik darajasi normal holatga qayta boshlaydi. Odatda, har yangi sikl davrida oʻtgan safargidan koʻra koʻproq YIMga erishiladi<ref>{{cite journal|author=Cláudia Duarte, José R. Maria, Sharmin Sazedj|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264999319320279|title=Trends and cycles under changing economic conditions|journal=Economic Modelling|date=2020|volume=92|pages=126-146|doi=10.1016/j.econmod.2020.06.011}}</ref>.]] Istalgan iqtisodiy tizimda yalpi talab yoki yalpi taklifdagi oʻzgarishlardan soʻng davriy tebranishlar sodir boʻladi. Bunday tebranishlar, biznes yoki [[iqtisodiy sikl]]lar deyiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=42—43}}. Iqtisodiy sikllar 4 fazadan iborat: jonlanish, yuksalish, inqiroz va turgʻunlik{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=525—527}}. Bunday tebranishlar doimiy emas va ularni oldindan prognoz qilish qiyin. 3—4 yil davom etuvchi iqtisodiy sikllar [[Kitchin sikllari]] deyiladi<ref>{{статья |автор = Kitchin, Joseph. |заглавие = «Cycles and Trends in Economic Factors» |ссылка = https://www.jstor.org/stable/1927031 |язык = en |издание = |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2016-10-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017063451/https://www.jstor.org/stable/1927031 }}</ref>. Davomiylik vaqti 7—11 yilni tashkil etuvchi sikllar [[Juglar sikllari]] hisoblanadi<ref>{{статья |автор = |заглавие = «Des Crises commerciales et leur retour periodique en France, en Angleterre, et aux Etats-Unis» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = fr |издание = Paris: Guillaumin |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref>. Uzoq muddatli sikllarga 15—20 yil davom etuvchi [[Kuznets sikllari]]<ref>{{статья |автор = Kuznets S. |заглавие = «Secular Movements in Production and Prices. Their Nature and their Bearing upon Cyclical Fluctuations» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = en |издание = Boston: Houghton Mifflin |тип = |год = 1930 |том = |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref> va 45—60 yil davom etuvchi [[Kondratev sikllari]]<ref>{{статья | автор = Черепков А. | заглавие = «Теория «Длинных волн» Н. Д. Кондратьева» | ссылка = http://ss.xsp.ru/st/019/index.php | язык = | издание = | тип = | год = | том = | номер = | archivedate = 2009-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090214153254/http://ss.xsp.ru/st/019/index.php }}</ref>kiradi{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=532—533}}. Biznes sikllarning kelib chiqish sababi turlicha boʻlishi mumkin: [[urush]], [[inqilob]], texnologik oʻsish va [[investor]]lar xatti-harakatidan tortib, bir yilda sodir boʻlgan [[magnit boʻronlari]] soni va makroiqtisodiy agentlar harakatining [[ratsionalizm|ratsionallik darajasigacha]]. Lekin, koʻp hollarda tebranishlar yalpi talab va yalpi taklif orasidagi balans yoʻqolishi sababli yuzaga keladi. Biznes sikllar nazariyasi rivojlanishida [[William Nordhaus]]<ref>{{cite journal |last1=William D |first1=Nordhaus |title=The Political Business Cycle |journal=The Review of Economic Studies |date=1975 |volume=42 |issue=2 |pages=169–190 |doi=10.2307/2296528}}</ref>, Robert Lucas Jr.<ref>{{cite journal |last1=Robert E |first1=Lucas |title=An Equilibrium Model of the Business Cycle |journal=Journal of Political Economy |date=1975 |volume=83 |issue=6 |pages=1113–1144 |url=https://www.jstor.org/stable/1830853}}</ref>, [[Finn E. Kydland]]<ref>{{cite journal |last1=Kydland |first1=Finn E |title=Time to Build and Aggregate Fluctuations |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1982-11_50_6/page/1345 |journal=Econometrica |date=1982 |volume=50 |issue=6 |pages=1345–1370 |doi=10.2307/1913386}}</ref>, [[Edward C. Prescott]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf |sarlavha=Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727115032/https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf }}</ref> va Joseph Schumpeter<ref>{{Veb manbasi |url=https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf |sarlavha=BUSINESS CYCLES. A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727120248/https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf }}</ref> kabi olimlar katta hissa qoʻshishgan<ref>{{cite journal |last1=Trotta V. |first1=Matheus |title=Business cycle theories after Keynes: A brief review considering the notions of equilibrium and instability |journal=Structural Change and Economic Dynamics |date=2023 |volume=64|pages=134—143 |doi=10.1016/j.strueco.2022.12.004}}</ref>. Iqtisodiy sikllar oʻz xususiyatlariga koʻra, makroiqtisodiyotning asosiy muammolari boʻlmish inflyatsiya va ishsizlik bilan doimiy bogʻliq hisoblanadi. Davlat iqtisodiyoti oʻz imkoniyatlari choʻqqisiga yetganida, koʻp hollarda bu mamlakatda inflyatsiya koʻrsatkichini keskin oshirib yuboradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/o/overheated_economy.asp#:~:text=What%20Is%20an%20Overheated%20Economy,triggered%20by%20increased%20consumer%20wealth. |sarlavha=What Is an Overheated Economy?}}</ref>. Yuqori inflyatsiya darajasi aholi [[xarid qobiliyati]]ni pasaytiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/Inflation#:~:text=In%20an%20inflationary%20environment%2C%20unevenly,payers%20of%20fixed%20interest%20rates. |sarlavha=Inflation, IMF}}</ref>. Yetarlicha daromad olmayotgan ishlab chiqaruvchilar ishchilarni [[ishdan boʻshatish]]ga majbur boʻladilar va siklli ishsizlik yuzaga keladi<ref>{{Cite book |last=H. |first=Hawkins, Kevin |url=http://worldcat.org/oclc/21972786 |title=Unemployment |date=1987 |publisher=Penguin |isbn=0-14-022763-6 |oclc=21972786}}</ref>. Davlat siyosati mamlakatdagi iqtisodiy fazadan, yaʼni yuksalish yoki turgʻunlikda ekanligiga qarab shakllanadi. Agar iqtisodiyot turgʻunlik sharoitida boʻlsa, davlat ragʻbatlantiruvchi siyosat orqali iqtisodiyotni inqirozdan olib chiqishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/global/topics/coronavirus/impacts-and-responses/WCMS_739048/lang--en/index.htm |sarlavha=Stimulating the economy and employment, International Labour Organization}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/economic-stimulus.asp#:~:text=Policy%20tools%20for%20stimulating%20the,indirectly%20increase%20private%20sector%20spending. |sarlavha=What Is Economic Stimulus?}}</ref>. Iqtisodiyot yuksalish fazasida boʻlsa, davlat inflyatsiya templarini pasaytirish uchun iqtisodiy faollikni cheklovchi siyosat olib boradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/contractionary-policy |sarlavha=What is Contractionary Policy? The economic times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Makin |first1=Tony |title=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |url=https://www.jstor.org/stable/43198994 |journal=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |date=1998 |volume=5 |issue=4 |pages=419—426}}</ref>. == Davlatning makroiqtisodiy siyosati == === Fiskal siyosat === [[Fiskal siyosat|Fiskal siyosat (byudjet-soliq siyosati)]] — iqtisodiyotni barqarorlashtirish maqsadida yalpi xarajatlar va [[soliq stavkasi|soliq stavkalarini]] oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan siyosat<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/fiscal-policy |sarlavha=Fiscal policy, Britannica}}</ref>. Hukumat inqiroz sharoitida mamlakat yalpi xarajatlarni oshirish va soliq stavkalarini pasaytirish orqali stimullovchi iqtisodiy siyosat, oʻsish fazasida esa yalpi xarajatlarni kamaytirish va soliq stavkalarini oshirish orqali cheklovchi iqtisodiy siyosatdan foydalanishi mumkin<ref>{{cite journal|last1=Perotti|first1=Roberto|title=Fiscal Policy in Good Times and Bad|journal=Fiscal Policy in Good Times and Bad|date=|volume=114|issue=4|pages=1399–1436|date=1999|url=https://www.jstor.org/stable/2586967}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipy-fiskalnoy-politiki-gosudarstva |sarlavha=Типы фискальной политики государства}}</ref>. Fiskal siyosat qoʻllanilish usullariga koʻra ikkiga, diskret va avtomatik siyosatlarga boʻlinadi. Diskret siyosat aniq yoʻnaltirilgan siyosat boʻlib, oʻz ichiga davlat xarajatlarini, soliqlar va [[byudjet]] qoldigʻidagi oʻzgarishlarni oladi. Diskret siyosat samarali boʻlsa-da, uni amalga oshirish uchun avvalo [[qonun chiqaruvchi hokimiyat]] roziligi kerak. Bunday qarorlar tezda koʻrib chiqilmasligi sababli, kechikkan holda amalga oshirilgan oʻzgarishlar kutilganidek samarali boʻlmasligi mumkin. Avtomatik fiskal siyosat deganda esa davlat aralashuvisiz ham byudjet parametrlari va soliq stavkasining oʻzgarishi tushuniladi. Masalan, davlat iqtisodiyotda har bir ishsiz uchun nafaqa beradi. Agar inqiroz yuzaga kelsa, ishsizlar koʻpayadi, ularga sarflanuvchi byudjet xarajatlari ham koʻpayadi. Yoki iqtisodiyotda [[bum]] sodir boʻlsa, iqtisodiy agentlar daromadi oshadi va ular avtomatik tarzda koʻproq soliq toʻlay boshlashadi (ayniqsa, mamlakatda progressiv soliq stavkasi amal qilsa){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=153—155}}<ref>{{cite journal|last1=Sharp|first1=Ansel M.|last2=Khan|first2=Mohammad|title=Automatic Fiscal Policy, 1966-1975|journal=Nebraska Journal of Economics and Business|volume=19|issue=3|date=1980|pages=5—20|url=https://www.jstor.org/stable/40472666}}</ref>. Fiskal siyosat kamchiliklarga ham ega. Davlat tomonidan amalga oshirilgan byudjet-soliq siyosati koʻpincha [[byudjet defitsiti]] paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Pul mablagʻlarini keragidan ortiq boʻlishi ham davlat uchun ziyondir<ref>{{cite journal|last1=Palley|first1=Thomas|title=The Case Against Budget Surpluses|journal=Challenge|date=2001|volume=44|issue=6|pages=13—27|url=https://www.jstor.org/stable/40722106}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/b/budget-surplus.asp |sarlavha=What Is a Budget Surplus? What's the Impact, and Pros & Cons? Investopedia}}</ref>. Fiskal siyosatning asosiy muammosi sifatida Crowding out samarasi hisoblanadi. Chunki, davlat oʻz xarajatlarini oshirganida, moliya bozoridagi foiz stavkasi ham oshadi va mamlakatga investitsiyalar hajmi pasayadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/ap-long-run-consequences-of-stabilization-policies/crowding-out/a/crowding-out |sarlavha=Crowding out, Khan Academy}}</ref>. === Monetar siyosat === [[Pul-kredit siyosati|Monetar siyosat (pul-kredit siyosati)]] — Markaziy bank yordamida, pul taklifini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan barqarorlashtiruvchi davlat siyosati{{sfn|Mishkin|2011|pp=6—10}}. Monetar siyosatning bank tizimiga taʼsir qilish muddati fiskal siyosatdan tezroq hisoblanadi. Monetar siyosatda foydalaniladigan asosiy instrumentlar<ref>{{Veb manbasi |url=https://cbu.uz/en/monetary-policy/operations/ |sarlavha=Instruments and main operations of Monetary policy}}</ref><ref>{{cite journal|author=Atkeson, Andrew, Chari, V. V., Kehoe, Patrick J., & Federal Reserve Bank of Minneapolis|date=2007|title=On the Optimal Choice of a Monetary Policy Instrument|journal=Federal Reserve Bank of Minneapolis|issue=394|pages=34|url=https://www.jstor.org/stable/community.28109909?seq=7}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=375—382}}: * [[Majburiy rezerv normasi]]ning oʻzgarishi. Rezerv normalarining pasayishi kredit berishni stimullaydi va aksincha. * Foiz stavkalariga taʼsir orqali. Masalan, AQShdagi [[Federal Funds Rate]] va [[Oʻzbekiston]]dagi asosiy stavka. * [[Ochiq bozordagi operatsiyalar]] va [[repo shartnomasi|repurchase agreement (REPO) shartnomalari]]. Ochiq bozordagi shartnomalar deganda davlat tomonidan qimmatli qogʻozlar bozorida amalga oshirilgan oldi-sotdi shartnomalari tushuniladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_openmarketops.htm |sarlavha=Open market operations}}</ref>. REPO — qimmatli qogʻozlar yoki boshqa aktivlar kafolati ostida Markaziy bank tomonidan tijorat banklariga ajratiladigan kapital<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/r/repurchaseagreement.asp |sarlavha=Repurchase Agreement (Repo): Definition, Examples, and Risks}}</ref>. Stimullovchi pul-kredit siyosati orqali pul massasini oshishi nafaqat aholiga, balki tijorat banklariga ham foydali hisoblanadi. Chunki pul massasi oshgan sharoitda banklar koʻproq kredit berishi mumkin. Lekin, monetar siyosat nafaqat Markaziy bankka, balki tijorat banklari va uy xoʻjaliklariga bogʻliq boʻlgani sababli, natija kutilganidan uzoq muddatda paydo boʻlishi mumkin{{sfn|Mishkin|2011|pp=480—481}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.rba.gov.au/education/resources/explainers/the-transmission-of-monetary-policy.html#:~:text=Some%20estimates%20suggest%20that%20it,time%2C%20and%20economic%20conditions%20vary. |sarlavha=The Transmission of Monetary Policy, Reserve Bank of Australia}}</ref>. === Davlatning inqirozli siyosati === [[File:Federal funds rate history and recessions.png|thumb|right|450px|Foiz stavkasi va inqirozlar (boshqa rangli ustun shaklida). Grafikdan koʻrish mumkinki, deyarli barcha inqirozlardan oldin uzoq vaqt davomida past foiz stavkalari amalda boʻlgan, keyin esa foiz stavkalari keskin oshgan va oqibatda iqtisodiy inqiroz yuzaga kelgan. Davlat inqirozni yumshatish va iqtisodiyotni stimullash uchun yana foiz stavkasini tushirgan.]] Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Buyuk Depressiya, [[dot-com bubble]] (texnologiyalar bozoridagi inqiroz) va jahon iqtisodiy inqirozi shular jumlasidan. Texnologiyalar bozorida economic bubble paydo boʻlishiga investitsion firmalarning qalbaki [[hisobot|moliyaviy hisobotlari]], kompaniyalar va [[OAV]] tomonidan berilgan yolgʻon axborot sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web |title=Ex-WorldCom CEO Ebbers found guilty on all counts - Mar. 15, 2005 |url=https://money.cnn.com/2005/03/15/news/newsmakers/ebbers/ |access-date=2021-06-20 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bhattacharya, Utpal, Neal Galpin, Rina Ray, and Xiaoyun Yu|title=The Role of the Media in the Internet IPO Bubble.|journal=The Journal of Financial and Quantitative Analysis|volume=44|issue=3|pages=657—682|url=https://www.jstor.org/stable/40505941}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ |sarlavha=7 Worst Accounting Scandals in U.S. History |qaralgan sana=2023-08-15 |arxivsana=2023-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230815065113/https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://core.ac.uk/download/pdf/188093822.pdf |sarlavha=After the Ball Is Over: Investor Remedies in the Wake of the Dot-Com Crash and Recent Corporate Scandals}}</ref>. Buyuk Depressiya yuzaga kelishida esa yuqori [[boj tarifi|boj tariflari]], [[Federal Rezerv Tizimi]]ning moliya bozoridagi keng qamrovli spekulyatsiyani vaqtida bartaraf etmaganligi, iqtisodiy faollik past boʻlgan sharoitda foizlarni keskin koʻtarishi va 1930—1931-yillarda yuzaga kelgan [[bank run]] sabab qilib koʻrsatiladi<ref>{{cite journal|last1=Mazumder|first1=Sandeep|last2=Wood|first2=John H.|title=The Cause of the Great Depression: The Decision to Resume the Gold Standard on Prewar Terms|journal=The Independent Review|volume=26|issue=1|date=2021|pages=133—151|url=https://www.jstor.org/stable/48647342#:~:text=Central%20banks%20hesitated%20to%20expand,macroeconomic%20policies%20caused%20the%20Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=parkplace |sarlavha=Monetary Failures of the Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/great-depression |sarlavha=The Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/banking-panics-1930-31 |sarlavha=Banking Panics of 1930—1931}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Great-Depression/Causes-of-the-decline |sarlavha=Causes of the decline}}</ref>. Iqtisodchilar Emi Nakamura va Jón Steinssonning 2018-yildagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlar oqibatlari har doim ham ijobiy natijalarga olib kelmayapti va shu sababli bunday siyosatlar tanqid ostida qolmoqda<ref>{{Cite journal|last1=Nakamura|first1=Emi|last2=Steinsson|first2=Jón|date=2018|title=Identification in Macroeconomics|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=32|issue=3|pages=59–86|doi=10.1257/jep.32.3.59|s2cid=44180952|issn=0895-3309|doi-access=free}}</ref>. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan iqtisodiy qarorlar yetarli darajada samarali emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, odamlar hayotini saqlashda ham kutilganidek yordam bermadi<ref>{{cite journal|author=REDBIRD, BETH, LAUREL HARBRIDGE-YONG, and RACHEL DAVIS MERSEY|title=The Social and Political Impact of the COVID-19 Pandemic: An Introduction|journal=RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences|volume=8|issue=8|date=2022|pages=1—30|url=https://www.jstor.org/stable/48704782}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.voanews.com/a/who-recommends-nations-lift-or-ease-covid-19-related-travel-bans/6405130.html#:~:text=The%20World%20Health%20Organization%20this,stress%20related%20to%20the%20pandemic. |sarlavha=WHO Recommends Nations Lift or Ease COVID-19-Related Travel Bans}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.pwccn.com/en/covid-19/macroeconomic-impact-covid19-policy-suggestions.pdf |sarlavha=Macroeconomic impact of COVID-19 in China and policy suggestions}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_840835.pdf |sarlavha=Macroeconomic policy responses to the COVID-19 crisis in emerging market and developing economies: Current outcomes and evolving challenges}}</ref>. Empirik tadqiqotlarga koʻra, hukumatning foiz stavkasini pasaytirish siyosati koʻp hollarda keyingi inqirozlarga sharoit yaratadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.cnb.cz/en/about_cnb/cnblog/What-are-the-risks-of-a-prolonged-period-of-low-interest-rates/ |sarlavha=What are the risks of a prolonged period of low interest rates?}}</ref>. Iqtisodiy liberalizm gʻoyalariga ega boʻlgan iqtisodchi F.Hayekning fikriga koʻra, Markaziy banklar tomonidan foiz stavkasining tushirilishi nafaqat investitsiyalar hajmini sunʼiy darajada oshiradi, balki notoʻgʻri investitsion siyosatni paydo qiladi. Bunday investitsion siyosat sharoitida uzoq muddatlarga moʻljallangan investitsiyalar hajmi qisqa muddatli investitsiyalarga nisbatan keskin darajada koʻpayib ketadi. Oqibatda iqtisodiyotda muvozanat buziladi va iqtisodiy [[bum]] inqirozga aylanadi<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Lawrence H.|title=Hayek’s Monetary Theory and Policy: A Critical Reconstruction.|journal=Journal of Money, Credit and Banking|volume=33|issue=1|date=1999|pages=109—120|url=https://www.jstor.org/stable/2601142#:~:text=In%20Hayek's%20(1931)%20cycle%20theory,goods%20relative%20to%20consumer%20goods.|doi=10.2307/2601142}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Hayek.html#:~:text=Therefore%2C%20he%20concluded%2C%20artificially%20low,a%20healthy%20and%20necessary%20readjustment. |sarlavha=Friedrich August Hayek}}</ref>. Bu jarayon iqtisodiyotda „Hangover theory“ deb yuritiladi va hozirgacha past foiz stavkalari tufayli yuzaga kelgan inqirozlarni asoslashda ishlatiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mises.org/library/hangover-theory |sarlavha=The Hangover Theory?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/investmenthangover7.pdf?m=1437072878 |sarlavha=Investment Hangover and the Great Recession}}</ref>. == Iqtisodiy oʻsish == Makroiqtisodiy siyosatning yana bir muhim vazifasi bu iqtisodiy oʻsishga erishish hisoblanadi. Nazariy darajada [[xalqaro tengsizlik|daromadlar tengsizligi]], davlatlar orasidagi iqtisodiy oʻsish sur’atlaridagi farq va [[barqaror rivojlanish]] bilan [[iqtisodiy oʻsish nazariyasi|iqtisodiy oʻsish nazariyasi]] shugʻullanadi. Bu masalalarni oʻrganuvchi birinchi tadqiqotlar XVIII asrda, asosiy gʻoyasi [[tugʻilish|tugʻilish koʻrsatkichini]] pasaytirishga qaratilgan [[maltuschilik]] taʼlimotida aks ettirilgan. [[Thomas Robert Malthus]] oʻzining „Nufus qonuni toʻgʻrisida tajriba“ asarida aholi soni juda tez koʻpayib boradi, oziq-ovqat mahsulotlarining oʻsishi esa, ancha orqada qolib ketadi, degan fikrlarni keltirgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=146—149}}. Lekin, Malthus gʻoyasi matematik jihatdan aniq tasdiqlanmaganligi, texnologik progress va inson xulq-atvorini hisobga olmasligi, empirik maʼlumotlardan keskin farq qilganligi<ref>{{Veb manbasi |url=https://quillette.com/2022/09/08/in-defence-of-progress/#:~:text=As%20the%20authors%20show%2C%20Malthusian,percent%3B%20per%20capita%20caloric%20intake |sarlavha=Malthusian Theory Has Always Been False}}</ref> tufayli, koʻplab olimlar tomonidan tanqid qilingan<ref>{{cite journal|journal=Organization & Environment|volume=11 |issue=4|date=1998|pages=451—460|first1=RICHARD J.|last1=WILTGEN |title=MARX’S AND ENGELS’S CONCEPTION OF MALTHUS: The Heritage of a Critique. |url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref><ref>{{cite journal|journal=The Journal of Social Forces|volume=2|issue=2|data=1924|pages=169—177|first1=Howard B.|last1=Woolston |title=The Dynamics of Population: A Criticism of Malthus.|doi=10.2307/3005334|url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref>. 1930-yillarda [[Big push modeli]]ga asoslangan keynschilik gʻoyalari avj oldi. Bu gʻoyaning maqsadi davlat investitsiyalari orqali [[Industrial oʻsish]]ni taʼminlash edi. 1950-yillar oxirlariga kelib, iqtisodiyotda „Solow modeli“ singari neoklassik modellar aktuallashib bordi. Neoklassik modellar faqatgina iqtisodiy muvozanatga erishish va uni taʼminlash masalalarinigina oʻrganar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/n/neoclassical-growth-theory.asp |sarlavha=What Is the Neoclassical Growth Theory, and What Does It Predict?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sfu.ca/~bkrauth/econ808/808_lec1.pdf |sarlavha=Neoclassical growth theory}}</ref>. 1980-yillar soʻnggida tuzilgan modellar iqtisodiy oʻsish sababi sifatida tashqi samaralarni koʻrsatgan. Ammo, bu modellardagi gʻoyalar amalda oʻz tasdigʻini topmadi. 1990-yillar boshlarida esa, [[tadqiqot va texnologik ishlanmalar]] sektorida yuzaga keluvchi monopol foyda hisobiga iqtisodiy oʻsishni taʼminovchi nazariya ishlab chiqildi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=613—617}}. XXI asrda yangi klassik maktab va [[yangi institutsionalizm]] maktabi iqtisodiy oʻsishga bogʻliq turli modellarni ishlab chiqishdi; [[yagona oʻsish nazariyasi]]ga asoslangan model vujudga keldi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=781—792}}. Iqtisodiy oʻsish omillari{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=166—170}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/economic-growth/Demand-and-supply |sarlavha=The analysis of growth, Britannica}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=208—210}}{{sfn|Mamatov|2021|pp=10—14}}: * Mehnat (iqtisodiyotda ishlangan umumiy soatlar soni); * [[Inson kapitali]]; * Ashyoviy kapital miqdori; * Texnologik progress; * Erkin savdo; * Mamlakatdagi erkinlik darajasi<ref>{{cite journal |journal=Journal of Institutional and Theoretical Economics |year=1999 |volume=155 |issue=4 |pages=643—663|first1=James D., |last1=Gwartney |title=Economic Freedom and the Environment for Economic Growth |url=https://www.jstor.org/stable/40752161}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Introduction to Modern Economic Growth|date=2009|url=http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8436/1/29%20.%20Daron_Acemoglu.pdf|publisher= Princeton University Press||language=en| pages=990}} * {{cite book |last1=Asqarova|first1=M. T.|last2=Zaxidov|first2=Gʻ.E.|last3=Djumayev|first3=Z. A.|title=Makroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=TDIU| pages=290}} * {{cite book |last1=Greenlaw |first1=Steven A. |last2=Taylor|first2=Timothy|title=Principles of Macroeconomics |date=2018 |publisher=Rice University |url=https://d3bxy9euw4e147.cloudfront.net/oscms-prodcms/media/documents/PrinciplesofMacroeconomics-LR.pdf|isbn=1-947172-30-1|pages=600||language=en|edition=2}} * {{cite book |last1=Keynes|first1=John Maynard |title=The general theory of employment, interest and money |date=1936 |url=https://ia801508.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.50092/2015.50092.The-General-Theory-Of-Employment-Interest-And-Money.pdf|publisher=Macmillan and Сo.|language=en|pages=403}} * {{cite book |last1=Mamatov|first1=M.A.|title=Iqtisodiy o'sish|date=2021|url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/07/30/NamDU-ARM-12182-Iqtisodiy_osish.pdf|publisher=Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi|pages=384}} * {{cite book |last1=Marshall|first1=Alfred|title=Principles of Economics|date=1920 |url=https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/Marshall,%20Principles%20of%20Economics.pdf|publisher= London: Macmillan and Co.| pages=627||language=en|edition=8}} * {{cite book |last1=Mishkin|first1=Frederic S.|title=The economics of money, banking, and financial markets|date=2011 |publisher=Pearson Canada|url=http://bibliotheque.pssfp.net/livres/THE_ECONOMICS_OF_MONEYS_BAMKING_AND_FINANCIAL_MARKETS.pdf|isbn=978-0-321-58471-7|pages=748||language=en|edition=4}} * {{cite book |last1=Shodmonov |first1=Sh. Sh.|last2=Xodiyev |first2=B. Y.|title=Iqtisodiyot nazariyasi (Darslik) |date=2017 |publisher=Barkamol fayz media |pages=784}} * {{cite book |title=Iqtisodiy ta'limotlar tarixi |year=2019 |last1=Tashmatov|first1=Sh.H.|last2=Asatullayev|first2=X.S.|last3=Allaberganov|first1=Z.G.|publisher=IQTISOD-MOLIYA |pages=352}} * {{cite book |last1=Матвеева|first1=Т. Ю|title=Введение в макроэкономику |date=2007 |publisher=Издательский дом ГУ-ВШЭ|url=https://vse-ychebniki.ru/makroekonomika/matveeva-t-yu-vvedenie-v-makroekonomiku/|isbn=978-5-7598-0543-4|pages=511|language=ru|edition=5}} {{OʻzME}} {{bu yaxshi maqola}} [[Turkum:Makroiqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]] 4fxwp8lp2fkscuotyhyp6hhert3ynr1 5997739 5997733 2026-04-17T07:52:14Z Young Economist7 75200 /* Iqtisodiy oʻsish */ 5997739 wikitext text/x-wiki [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|230px|Zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi<nowiki/> [[John Maynard Keynes]]]] '''Makroiqtisodiyot''' ({{lang-el|μακρός}} — „uzun“, „katta“, ''οἶκος'' — „uy“ va ''νόμος'' — „qonun“) — iqtisodiy [[hodisa]]lar va ularning [[harakat]]ini bir [[tizim]] deb oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning [[boʻlim]]i. Mamlakatning iqtisodiy holati va [[rivojlanish]]ini ifodalovchi umumlashgan [[Iqtisodiy koʻrsatkich|koʻrsatkich]]lar tizimi — [[milliy boylik]], [[yalpi ichki mahsulot]], [[yalpi milliy mahsulot]], [[sof milliy mahsulot]], [[milliy daromad]], [[aholi daromadlari]], [[davlat]] va [[Xususiy kapital|xususiy]] [[investitsiya]]lar [[yigʻindi]]si, muomaladagi jami [[pul]] miqdori va shu kabi jami [[xoʻjalik]] boʻyicha jamlanma, umumlashtiruvchi koʻrsatkichlar makroiqtisodiyot oʻrganadigan [[obyekt]]lar hisoblanadi. Oʻz ichiga hududiy, [[xalq xoʻjaligi|milliy]] va [[xalqaro iqtisodiyot]]larni qamrab. Makroiqtisodiyot [[mikroiqtisodiyot]] bilan birgalikda [[iqtisodiyot]] [[fan]]idagi 2 eng muhim boʻlimlarni tashkil etadi. Mikroiqtisodiy darajada hal etib boʻlmaydigan [[muammo]]lar makroiqtisodiyotda koʻrib chiqiladi. Makroiqtisodiy taʼlimotlar rivojlanishida 10 dan ortiq maktab tashkil topgan. Ular paydo boʻlgan davlati va asoschilarining gʻoyalariga koʻra farq qiladi. Makroiqtisodiyot [[termin]]i birinchi marta [[Ragnar Frisch]] tomonidan [[1934|1934-yil]], [[14-avgust|14-avgustda]] qoʻllangan. „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida keltirilgan [[gʻoya]]lari uchun zamonaviy makroiqtisodiyot asoschisi [[John Maynard Keynes]] hisoblanadi. Makroiqtisodiy holatlarni tahlil etishda va optimal makroiqtisodiy siyosatni belgilashda [[makroiqtisodiy model]]dan foydalaniladi. Makroiqtisodiy model oʻzgaruvchilarning bir-biriga bogʻliqlik darajasi, [[inqiroz]]dan chiqish usullariga koʻra farq qiladi. [[Neoklassik iqtisodiy nazariya|Neoklassik nazariya]] va [[neokeynschilik|neokeynschilik taʼlimoti]]ga asoslangan makroiqtisodiy modellar asosan [[iqtisodiy oʻsish]]ga erishish usullarini tasvirlab beradi. Makroiqtisodiy modellarga [[AD-AS modeli]], [[IS/LM modeli|IS-LM modeli]] va [[Solow modeli]] misol boʻla oladi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solishda [[fiskal siyosat|fiskal]] va [[Pul-kredit siyosati|monetar siyosat]]dan foydalanadi. Fiskal siyosatda davlatning [[byudjet]] parametrlari va [[soliq stavkasi|soliq stavkalari]] koʻrib chiqilsa, monetar siyosatda [[pul massasi]] koʻrsatkichlari oʻzgartiriladi. Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar [[Government failure|davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari]] yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Iqtisodchilar [[Emi Nakamura]] va [[Jón Steinsson]]ning [[2018-yil]]dagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlarning natijalari har doim ham ijobiy emas va shu sababli, bunday siyosatlar [[tanqid]] ostida qolmoqda. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan makroiqtisodiy qarorlar yetarli darajada [[samaradorlik|samarali]] emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, kishilar [[sogʻliqni saqlash|hayotini saqlashda]] ham kutilganidek yordam bermadi. == Makroiqtisodiyotning asosiy muammolari == [[Mikroiqtisodiyot|Mikroiqtisodiy]] darajada oʻz yechimini topmagan muammolar makroiqtisodiy darajada koʻrib chiqiladi<ref>{{cite journal|last1=Kluegel|first1=James R.|title=Macro-Economic Problems, Beliefs about the Poor and Attitudes toward Welfare Spending|journal=Social Problems|date=1987|volume=34|issue=1|page=82—99|url=https://www.jstor.org/stable/800731|doi=10.2307/800731 |issn=0037-7791 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/macroeconomics/macroeconomic-issues/ |sarlavha=Macroeconomic Issues}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=8—9}}: * [[Iqtisodiy oʻsish]], [[iqtisodiy sikl|iqtisodiy sikllar]]. Iqtisodiy oʻsish nima? Iqtisodiy oʻsish sur’atlarini qanday aniqlash mumkin? Iqtisodiy oʻsishga qanday [[omil]]lar taʼsir koʻrsatadi? Davlat farovonligida iqtisodiy oʻsishning oʻrni qanday?<ref>{{Veb manbasi |url=https://ourworldindata.org/what-is-economic-growth |sarlavha=What is economic growth? And why is it so important?}}</ref> * [[Ishsizlik]]. Qaysi toifadagi aholi ishsiz hisoblanadi? Ishsizlik iqtisodiyotga qanday taʼsir koʻrsatadi? Ishsizlikni qanday qilib yoʻqotish mumkin? Ishsizlik turlarini qanday aniqlash mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/unemployment |sarlavha=Unemployment, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2018/630274/EPRS_BRI(2018)630274_EN.pdf |sarlavha=The fight against unemployment, European Parliament}}</ref> * [[Inflyatsiya|Narxlarning umumiy darajasi]]. Narxlarning umumiy darajasi deganda nima nazarda tutiladi? Narxlardagi oʻzgarish iqtisodiy muvozanatga qanday taʼsir koʻrsatadi? Inflyatsiya nima? Inflyatsiya qanday holatda iqtisodiyotga foydali boʻlishi mumkin?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofcanada.ca/2020/08/understanding-inflation/ |sarlavha=Understanding inflation, Bank of Canada}}</ref>{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=210—214}} * [[Pul muomalasi]], [[Bank foiz stavkasi|Foiz stavkasi]]. Makroiqtisodiyotda pulning roli qanday? Foiz stavkasi nimalarga taʼsir koʻrsatadi va uni tashkil etuvchi omillar qaysilar?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=164—168}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=350—353}} * [[Savdo balansi]]. Nega davlatlar oʻzaro savdo bilan shugʻullanishadi? Sof eksport mamlakat [[valyuta kursi]]ga qanday taʼsir koʻrsatadi?{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=262—263}}{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=240—244}} == Makroiqtisodiy taʼlimotlar tarixi == Makroiqtisodiyot [[fan]] sifatida [[1930-lar|1930-yillarda]] vujudga kelgan. Lekin, bu vaqtga qadar turli [[olim]]lar tomonidan [[iqtisodiyot]]ning ishlash mexanizmi boʻyicha nazariyalar, [[davlat]]ning iqtisodiy [[siyosat]]i toʻgʻrisida turli xil gʻoyalar allaqachon paydo boʻlgan edi. Bu nazariyalarning maqsad va usullari bir-biridan farq qilganligi tufayli, har biri oʻz makroiqtisodiy taʼlimotiga ega 10 dan ortiq maktablar vujudga keldi<ref>{{cite book |last1=Mankiw |first1=N Gregory |title=Macroeconomics |url=https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank |url-access=limited |date=2010 |publisher=Worth Publishers |location=New York |isbn=978-1-4292-1887-0 |page=[https://archive.org/details/macroeconomicsth00mank/page/n53 15] |edition=7th }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/70392/1/342376438.pdf |sarlavha=Laidler, David (2001) : The role of the history of economic thought in modern macroeconomics, Research Report, No. 2001-6, The University of Western Ontario, Department of Economics, London (Ontario)}}</ref>. === Dastlabki makroiqtisodiy taʼlimotlar === ==== Merkantilizmdan marksizmgacha ==== [[File:Karl Marx 001.jpg|thumb|left|140px|[[Karl Marx]]]] [[File:Claude Lefebvre - Portrait of Jean-Baptiste Colbert - WGA12628.jpg|thumb|right|140px|[[Jean-Baptiste Colbert]]]] [[XV asr]]da tarixdagi dastlabki [[iqtisodiy taʼlimotlar maktabi]], [[merkantilizm]] vujudga kelgan. [[Antoine Montchrestien de Watteville]], [[William Stafford]], [[Thomas Mun]] va [[Jean-Baptiste Colbert]] bu maktab rivojlanishiga hissa qoʻshgan olimlar hisoblanishadi. Merkantilizm maktabining maqsadi davlat aralashuvi orqali [[pul]] bilan taʼminlanganlik darajasini oshirish va [[toʻlov balansi]]ni qoʻllab-quvvatlash hisoblangan ([[eksport]]ni oshirish va [[import]]ni cheklash orqali)<ref>{{Maqola|muallif=LaHaye L.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/Mercantilism.html|sarlavha=„Mercantilism“|noshir=Library Fund, Inc}}</ref>. [[XVIII asr]] oʻrtalarida [[fiziokratizm|fiziokratlar]] maktabi tashkil topdi ([[François Quesnay]], [[Anne Robert Jacques Turgot]], [[Victor Riqueti, marquis de Mirabeau]] va [[Pierre-Paul Le Mercier de La Rivière]]). Fiziokratlar keltirgan gʻoyalarda [[qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligining]] ahamiyati yuqori edi. Fiziokratizm taʼlimotiga koʻra, yer yagona ishlab chiqarish omili hisoblangan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=112}}. [[Tableau économique]] nomli [[iqtisodiy model]]da fiziokrat François Quesnay [[jamiyat]]ni [[dehqon]]lar, [[hunarmand]]lar va [[mulkdor]]larga boʻlish orqali „sof mahsulot“ paydo boʻlish sabablarini keltirib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/biography/Francois-Quesnay#ref81630 |sarlavha=Tableau économique, Britannica}}</ref>. [[XIX asr]]da [[Karl Marx]] va [[Friedrich Engels]] boshchiligida [[marksizm]] va [[marksistik siyosiy iqtisodiyot]] vujudga kelgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Marxism | sarlavha=Marxism, Britannica}}</ref>. Marx fikriga koʻra, aynan oʻz [[foyda]]sini maksimallashtirishga intiluvchi [[firma]]lar iqtisodiyotdagi inqirozlarga sababchi boʻladi. Yaʼni, ular [[xarajatlar]]ni kamaytirish uchun [[ishchi]]larning [[ish haqi]]dan iqtisod qila boshlaydilar, bu esa firmalarning asosiy [[isteʼmolchi]]lari boʻlgan [[ishchilar|ishchilar sinfining]] [[xarid qobiliyati]] pasayishiga olib keladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marxists.org/history/etol/newspape/socialistvoice/marx19.html#:~:text=Marxist%20Theory%20of%20Crises&text=For%20Marx%2C%20capitalist%20crises%20are,share%20of%20the%20available%20profits. |sarlavha=Marxist Theory of Crises}}</ref>. Marksizm taʼlimoti orqali makroiqtisodiyotda [[qoʻshilgan qiymat]], ishlab chiqarish munosabatlari, oddiy va kengaytirilgan [[takror ishlab chiqarish]] tushunchalari paydo boʻldi<ref>{{Maqola|muallif=Huato J.|havola=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/|sarlavha=„Theories of Surplus-Value“|noshir=Progress Publishers}}</ref><ref>{{Maqola|muallif=Munro J.|havola=http://www.economics.utoronto.ca/munro5/MARXECON.pdf|sarlavha=„Some Basic Principles of Marxian Economics“}}</ref>. ==== Klassik maktab ==== Oʻzini oʻzi tartibga soluvchi [[iqtisodiy tizim]] tarafdorlari [[Klassik siyosiy iqtisod maktablari|klassik makroiqtisodiyot maktabi]]ning aʼzolari hisoblanishadi. Klassik makroiqtisodiyot taʼlimoti [[XVII asr]]da paydo boʻlgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=99—100}}. Maktab asoschilaridan biri [[William Petty]]ning fikricha, boylikning manbai yer va mehnat hisoblanadi. „Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir“ iborasi W.Pettyga tegishlidir<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.tcd.ie/Economics/assets/pdf/SER/2007/Mark_McGovern.pdf |sarlavha=WILLIAM PETTY: AN UNLIKELY INFLUENCE ON KARL MARx}}</ref>{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=10}}. XVIII asr oxirlarida klassik iqtisodiyot nazariyasi rivojlanishining 2-bosqichi boshlangan. [[Adam Smith]] oʻzining „An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations“ asaridagi fikriga koʻra, [[talab va taklif]] asosida shakllanadigan erkin narxlar asosida bozor oʻzini oʻzi boshqarishi mumkin ([[koʻrinmas qoʻl|bozorning koʻrinmas qoʻli nazariyasi]])<ref>{{Cite journal |last=Grampp |first=William D. |author-link=William D. Grampp |date=June 2000 |title=What Did Smith Mean by the Invisible Hand? |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/262125 |journal=[[Journal of Political Economy]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=108 |issue=3}}</ref>. Keyinchalik, [[laissez-faire]] nazariyasiga asosan doimiy barqaror iqtisodiyot haqida [[gipoteza]] paydo boʻldi. Gipotezaga koʻra, barcha bozorlarda [[mukammal raqobat]] mavjud, narxlarning doimiy oʻzgarishi talab va taklif holatiga bogʻliq va bozor hech qanday aralashuvsiz ham muvozanatga kela oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/basic-economics-concepts-macro/market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium/a/lesson-summary-market-equilibrium-disequilibrium-and-changes-in-equilibrium#:~:text=MARKETS%3A%20Equilibrium%20is%20achieved%20at,supply%20and%20demand%20curves%20intersect. |sarlavha=Market equilibrium}}</ref>. XIX asrda [[David Ricardo]] oʻzining [[nisbiy ustunlik nazariyasi]]ga asoslanib, istalgan davlatlar oʻrtasida tashkil etilgan [[xalqaro savdo|tashqi iqtisodiy faoliyat]] ikki davlatga ham foydali boʻlishini isbotlab berdi<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|title=BLS Information |date=February 28, 2008|work=Glossary|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics Division of Information Services |access-date=2009-05-05}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/comparative-advantage |sarlavha=Comparative advantage, Britannica}}</ref>. Yana bir iqtisodchi olim [[Sey Jan Batist|Jean-Baptiste Say]] fikriga koʻra, [[yalpi talab]] va [[yalpi taklif]] oʻrtasida tengsizlik vujudga kelishi mumkin emas, chunki yalpi taklifni oʻzi yalpi talabni vujudga keltiradi. Keyinchalik bu fikr [[Say qonuni]] boʻlib fanga kirdi<ref>{{cite book | last = Say | first = Jean-Baptiste | author-link = Jean-Baptiste Say | title = A Treatise on Political Economy | publisher = Grigg & Elliott | edition = sixth American | year = 1834 |page = 138 | location = Philadelphia | url = https://archive.org/details/atreatiseonpoli00saygoog }}</ref>. Klassik maktab vakillari oʻrganuvchi asosiy muammo resurslar taqchilligi hisoblangan. Shuningdek, ular iqtisodiy davrni qisqa va uzoq muddatlarga ajratishmas edi. Klassik maktab modeli [[Buyuk depressiya]] va [[Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida deyarli ishlamadi, chunki iqtisodiyot shunday ogʻir ahvolda edi-ki, bozor muvozanatga kela olmas edi<ref>{{cite book |last1=Frank |first1=Robert H. |title=Principles of Macroeconomics |last2=Bernanke |first2=Ben S. |publisher=McGraw-Hill/Irwin |year=2007 |isbn=978-0-07-319397-7 |edition=3rd |location=Boston |page=98}}</ref>. ==== Avstriya maktabi ==== [[File:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|left|120px|[[Friedrich Hayek]]]] XIX asr soʻnggida [[Avstriya maktabi]] tashkil topgan<ref>{{cite journal |last1=Kirzner |first1=I.M.|title=Austrian School of Economics|journal=The New Palgrave Dictionary of Economics|date=1987|pages=1–10|doi=10.1057/978-1-349-95121-5_301-1}}</ref>. Maktab taʼlimoti [[marjinalizm]] gʻoyasi va inson [[xulq|xulq-atvori]] boʻyicha tadqiqotlarga asoslanar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html |sarlavha=Econlib. Austrian School of Economics}}</ref>. Marjinalizmga doir dastlabki dastlabki fikrlar 1871-yilda avstriyalik iqtisodchi [[Carl Menger]] tomonidan yozilgan „Grundsätze der Volkswirtschaftslehre“ kitobida uchraydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/articles/economics/09/austrian-school-of-economics.asp |sarlavha=Austrian School of Economics: Founders, Key Ideas, and Insights}}</ref>. Bu maktab taʼlimotiga koʻra, inson xarakterining qiyinlik darajasi va bozor holatlarining doimiy oʻzgarib turishi sababli, iqtisodiyotda [[modellashtirish|matematik modellashtirish]]ni amalga oshirish imkonsiz<ref>{{cite journal |last1=Moreno-Casas |first1=Vicente |title=The Austrian School and Mathematics: Reconsidering Methods in Light of Complexity Economics |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |date=2023 |volume=25 |issue=4 |pages=147–175 |doi=10.35297/qjae.010142}}</ref>. Shu sababli, iqtisodiy siyosatda erkin iqtisodiyot (laissez-faire) va [[iqtisodiy liberalizm]] tamoyillari asosiy hisoblanadi. Avstriya maktabining izdoshlari bozor ishtirokchilari ([[iqtisodiy agent]]lar) tomonidan tuzilgan shartnomalar erkinligini himoya qilish va bitimlarga aralashmaslik (ayniqsa, davlat tomonidan) tarafdorlari boʻlishgan<ref>{{cite book|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf| last1=Menger|first1=Carl| title=Principles of Economics|translator-first1=James|translator-last1=Dingwall|translator-first2=Bert F.|translator-last2=Hoselitz|year=2007|orig-date=1871|publisher=Ludwig von Mises Institute|location=Auburn, AL}}</ref><ref>{{cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first=Joseph|last=Heath|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, „Purposeful Action and Animal Reaction“. Referenced 2011-11-23</ref>. Maktabning taniqli aʼzolari Carl Menger, [[Byombaverk Eygen|Eugen von Böhm-Bawerk]], [[Ludwig von Mises]], [[Henry Hazlitt]], [[Murray Rothbard]] va [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel laureati]] [[Friedrich Hayek]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Austrian-school-of-economics |sarlavha=Austrian school of economics, Britannica}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cdn.mises.org/The%20Great%20Austrian%20Economists_2.pdf |sarlavha=15 Great austrian economists}}</ref>. ==== Neoklassik maktab ==== [[File:Supply-and-demand.svg|thumb|right|300px|Talab va taklif chizigʻi. Bu model „Marshall xochi“ yoki „Marshall qaychisi“ deb ham yuritiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academia.edu/6065076/Marshallian_Cross_Diagrams_and_Their_Uses_before_Alfred_Marshall_The_Origins_of_Supply_and_Demand_Geometry |sarlavha=Marshallian Cross Diagrams and Their Uses before Alfred Marshall: The Origins of Supply and Demand Geometry}}</ref>.]] Neoklassik maktab bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning aralashuvini cheklash gʻoyasini ilgari surgan. Maktab asoschisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]]ning iqtisodiy gʻoyalari quyidagicha edi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=11}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://ideas.repec.org/p/lmu/muenar/11055.html |sarlavha=Schlicht, Ekkehart, 1992. "Marshall, Keynes, and Macroeconomics," Munich Reprints in Economics 11055, University of Munich, Department of Economics.}}</ref>: * Monopoliyalarning vujudga kelishi jamiyat farovonligiga putur yetkazadi{{sfn|Marshall|1920|pp=275—285}}. * [[Chekli naflilik]] va [[chekli xarajat]] qisqa muddatli oraliqda bozordagi [[tovar]]lar [[narx|baho]]sini belgilovchi omillar hisoblanadi{{sfn|Marshall|1920|pp=212—221}}. * Iqtisodiyotdagi hodisalar [[qisqa va uzoq muddatli oraliq]]da sodir boʻladi. Makroiqtisodiyotda uzoq muddatli davrda barcha oʻzgaruvchilar xususan, ish haqi, narxlar darajasi va iqtisodiy agentlar oʻzgaruvchan deb olinsa, qisqa muddatli davrda bu koʻrsatkichlarning biri yoki bir qanchasi oʻzgarishga ulgurmaydi<ref>Paul A. Samuelson and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., Glossary of Terms, „Long run“ and „Short run.“</ref><ref>{{cite journal|last1=Kee|first1=Robert C|title=Evaluating The Economics Of Short- And Long-Run Production-Related Decisions|journal=Journal of Managerial Issues|volume=13|issue=2|data=2001|pages=139—158|url=https://www.jstor.org/stable/40604341}}</ref>. Uzoq muddatli oraliqda davlat oʻzining potensial ishlab chiqarish maksimumi va tabiiy ishsizlik darajasiga yetadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://psu.pb.unizin.org/introductiontomacroeconomics/chapter/the-neoclassical-school/#:~:text=The%20neoclassical%20perspective%20on%20macroeconomics,its%20natural%20rate%20of%20unemployment |sarlavha=The Neoclassical School}}</ref>. Bu maktab vakillaridan [[Leon Valras|Léon Walras]] umumiy iqtisodiy muvozanatlik modelini ishlab chiqishga, [[Shumpeter Yozef|Joseph Schumpeter]] esa iqtisodiy tizimlar oʻzgarishning ichki kuchlarini koʻrsatib berishga harakat qilgan. Amerikalik iqtisodchi-matematik [[E. Roy Weintraub]] taʼkidlashicha, neoklassik iqtisodiyot quyidagi qoidalarga asoslanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc1/NeoclassicalEconomics.html |sarlavha=Neoclassical Economics}}</ref>: * Iqtisodiy agentlar ratsional qaror qabul qilishadi. * Isteʼmolchilar [[naflilik]]ni, firmalar foydani maksimallashtirishga intilishadi. * Iqtisodiy agentlar toʻliq va aktual [[axborot]]ga asosan mustaqil qarorlar qabul qilishadi. Alfred Marshall taklif etgan nazariya nafaqat marjinalistlarning [[naflilik nazariyasi]]ni, balki klassiklarning [[qiymatning mehnat nazariyasi|mehnat nazariyasini]] ham oʻz ichiga olardi{{sfn|Marshall|1920|pp=480—486}}. Yaʼni, talab va taklif egri chiziqlari berilganida talab oʻrniga chekli naflilik (marginal utility) va taklif rolida chekli xarajat (marginal cost) olinadi{{sfn|Marshall|1920|p=61—65}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/utility-economics |sarlavha=Utility and value, Britannica}}</ref>. Marshall fikriga koʻra, faqat talab yoki faqat taklifning oʻzigina narxni belgilamaydi: „Talab va taklif qogʻozni qirquvchi qaychining 2 uchiga oʻxshaydi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.coursesidekick.com/economics/study-guides/economics2e-demo/putting-it-together-supply-and-demand#:~:text=In%201890%2C%20the%20famous%20economist,supply%20scissors%20are%20always%20involved. |sarlavha=Putting It Together: Supply and Demand}}</ref>{{sfn|Marshall|1920|p=203}}. === Keynschilik inqilobi === John Maynard Keynes 1936-yilda [[keynschilik]] maktabiga asos soldi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm#:~:text=Keynesian%20economics%20gets%20its%20name,Money%2C%20was%20published%20in%201936. |title=John Maynard Keynes, IMF }}</ref>. Bu vaqtga kelib, Buyuk Depressiya taʼsirida sodir boʻlgan jamiyatdagi yoʻqotishlar sababli, oʻzini oʻzi tartibga soluvchi klassik iqtisodiyot mavqeiga putur yetdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.thecollector.com/economic-effects-of-the-great-depression/ |sarlavha=We’re All Keynesians Now: The Economic Effects of the Great Depression}}</ref>. Keynes [[Birinchi jahon urushi]] va 1929—1933 yillardagi Buyuk Depressiya tajribasidan kelib chiqib, klassik maktab taʼlimotlarini inkor qiluvchi xulosalarga keldi. Birinchidan, u bozorda faqat mukammal raqobat boʻlmasligini isbotlab berdi. Ikkinchidan, Keynes fikriga koʻra koʻra qisqa muddatli oraliqda narxlar talab va taklifdan qatʼiy nazar oʻzgarmay turishi mumkin. Keynschilik taʼlimotiga koʻra, iqtisodiyot har doim ham barqaror boʻlmaydi va shunday holatlarda davlat baʼzi muammolarni hal qilish uchun iqtisodiyotga aralashishi talab etiladi. Shu gʻoyasi sababli, Keynes [[aralash iqtisodiyot]] tarafdori hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/pdf/jahan_keynes.pdf |sarlavha=What Is Keynesian Economics? IMF}}</ref>. Keynschilik maktabining mashhur vakillari [[William Phillips]], [[Ben Bernanke]] va [[James Tobin]] hisoblanishadi<ref>{{cite web|url=http://homepage.newschool.edu/het//|title=The Neoclassical-Keynesian Synthesis|work=The History of Economic Thought Website|publisher=The New School|access-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020605064049/http://homepage.newschool.edu/het/|archive-date=June 5, 2002}}</ref>. Tez orada keynschilik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlovchilar koʻpaydi. XX asr ikkinchi yarmida „keynschilikni zamonaviy iqtisodiy tahlil talablariga moslashtirish“ va boshqa neoklassik gʻoyalar bilan bogʻliqlikni topish maqsadida [[neokeynschilik|neokeynschilik maktabi]] tashkil topdi<ref>{{cite journal|last1=Mankiw|first1=N. Gregory|title=The Macroeconomist as Scientist and Engineer|journal=[[The Journal of Economic Perspectives]]|data=2006|volume=20|issue=4|page=36}}</ref>. Neokeynschilik taʼlimotiga koʻra, kapitalistik iqtisodiyot yangi sharoitda iqtisodiy muvozanatni stixiyali tartibga solish mexanizmini yoʻqotadi va uni davlat tomonidan doimiy va bevosita tartibga solish zarurati yuzaga keladi. Shu sababli, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning asosiy muammolari ham oʻzgarib, inqirozga qarshi tartibga solishning bandlik nazariyasidan iqtisodiy oʻsish nazariyasiga katta eʼtibor berilgan<ref>{{cite journal|last1=Gruchy|first1=Allan G.|title=Neo Institutionalism, Neo-Marxism, and Neo-Keynesianism: An Evaluation.|journal=[[Journal of Economic Issues]]|data=1984|volume=18|issue=2|page=547—556|url=https://www.jstor.org/stable/4225449}}</ref>. === XX asrning ikkinchi yarmi === ==== Monetarizm ==== [[File:Milton Friedman 1976.jpg|thumb|150px|left|[[Milton Friedman]]]] XX asrning 60-yillarida [[monetarizm]] maktabi tashkil topgan. Maktab taʼlimotiga koʻra, pul taklifi iqtisodiyot rivojlanishida asosiy omil hisoblanadi. Monetar qoidaga koʻra, agar pul taklifi doimiy tezlikda oʻzgarib tursa, iqtisodiy har doim barqaror boʻladi va barcha resurslardan toʻliq foydalanadi. Shuningdek, monetarizm maktabi vakillari uchun qisqa muddatli oraliqdan koʻra uzoq muddatli oraliq ahamiyatliroq. [[Irving Fisher]] tomonidan tuzilgan [[almashinuv tenglamasi]] (<math>M\cdot V = P\cdot Q</math>) aynan pul tezligini aniqlash va optimallashtirishda asos boʻldi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=256}}. Bu yerda, <math>M</math> — pul massasi, <math>V</math> — [[pul aylanish tezligi]], <math>P</math> — narxlar darajasi, <math>Q</math> — ishlab chiqarish hajmi. Amaliyotda 2 tomon teng kelishi har doim ham kuzatilmaydi. Shu sababli, agar mamlakatda muomaladagi pul massasi tovarlar sonidan koʻp boʻlsa, mamlakatda inflyatsiya, ishlab chiqarish hajmi pul massasidan koʻp boʻlsa, mamlakatda [[Deflyasiya (iqtisodiyot)|deflyatsiya]] mavjud deb olinadi<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|title=The Fed – What is inflation and how does the Federal Reserve evaluate changes in the rate of inflation?|website=Board of Governors of the Federal Reserve System|date=September 9, 2016|access-date=November 3, 2021|archive-date=July 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717231718/https://www.federalreserve.gov/faqs/economy_14419.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/m/monetaristtheory.asp |sarlavha=Monetarist Theory: Economic Theory of Money Supply}}</ref>. Monetaristlar va keynschilik maktabi oʻrtasida samarali siyosat boʻyicha doimiy bahs ketadi. Keynschilar fikricha, pulga boʻlgan talab va muvozanatdagi foiz stavkasi orasida [[korrelyatsiya|kuchli bogʻlanish]] mavjud. Shu sababli, pul taklifini oshirish yalpi ishlab chiqarish hajmini oshirishda past samarali vosita hisoblanadi. Monetaristlar fikricha esa, pulga boʻlgan talabning foiz stavkaga nisbatan taʼsiri past va shu sababli, monetar siyosat fiskal siyosatdan samaraliroq<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12855.htm |sarlavha=What is the difference between monetary policy and fiscal policy, and how are they related?}}</ref>. Fiskal siyosatni amalga oshirish uchun davlat koʻpincha oʻz xarajatlarini oshirishga majbur boʻladi. Bu uchun davlatga mablagʻ kerak: qarz mablagʻlariga talab oshishi mamlakatda foiz stavkasi oʻsishiga olib keladi. Baland foiz stavkasi mamlakat iqtisodiyotiga xususiy investitsiyalar hajmini pasaytiradi va shu sababli yalpi taklif oʻsish jarayoni sekinlashadi. Bu samara „Xususiy investitsiyalarni siqib chiqarish samarasi“ ([[Crowding out (economics)|Crowding out effect]]) deb nomlanadi<ref>[[Olivier Jean Blanchard]] (2008). "crowding out, " ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000452&edition=current&q= Abstract.]</ref><ref>Roger W. Spencer & William P. Yohe, 1970. "The 'Crowding Outʼ of Private Expenditures by Fiscal Policy Actions, " Federal Reserve Bank of St. Louis ''Review'', October, pp.[http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf 12-24] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110602014112/http://research.stlouisfed.org/publications/review/70/10/Expenditures_Oct1970.pdf |date=2011-06-02 }}</ref>. Shu sababli, monetaristlar uchun fiskal siyosat samarasiz hisoblanadi. [[Milton Friedman]] va [[Edmund Phelps]] monetarizm maktabining namoyandalari hisoblanishadi{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=254—255}}. ==== Yangi klassik makroiqtisodiyot ==== [[Yangi klassik makroiqtisodiyot]] maktabi [[1970-lar|1970-yillar]]da paydo boʻlgan. Maktab asoschisi [[Robert Lucas Jr.]] tomonidan yaratilgan „Ratsional kutilmalar“ nazariyasi oʻz davridagi iqtisodiy qarashlarni oʻzgartirib yubordi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/topic/theory-of-rational-expectations |sarlavha=Theory of rational expectations, Britannica}}</ref>. Maktabning yana bir taniqli vakillaridan biri [[Thomas J. Sargent]] hisoblanadi. Aynan Sargent [[giperinflyatsiya]] vaqtida [[Fillips egri chizigʻi]], [[daromadlilik egri chizigʻi]] va [[pul bozori]] modellaridagi ratsional kutilmalar holatini tushuntirib bergan edi<ref>{{cite journal |last1=Sargent |first1=Thomas J. |last2=Wallace |first2=Neil |title=Rational Expectations and the Theory of Economic Policy |journal=Journal of Monetary Economics |volume=2 |issue=2 |pages=169–83 |year=1976 |url=http://www.policonomics.com/wp-content/uploads/Rational-Expectations-and-the-Theory-of-Economic-Policy.pdf |doi=10.1016/0304-3932(76)90032-5 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = A note on maximum likelihood estimation of the rational expectations model of the term structure | journal = Journal of Monetary Economics | volume = 5 | pages = 133–35 | year = 1979 | doi = 10.1016/0304-3932(79)90029-1| url = http://minneapolisfed.org/research/sr/sr26.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | title = The Demand for Money during Hyperinflations under Rational Expectations: I | url = https://archive.org/details/sim_international-economic-review_1977-02_18_1/page/59 | journal = International Economic Review | volume = 18 | issue = 1 | pages = 59–82 | year = 1977 | doi = 10.2307/2525769| jstor = 2525769 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Sargent | first1 = T. J. | last2 = Fand | first2 = D. | last3 = Goldfeld | first3 = S. | title = Rational Expectations, the Real Rate of Interest, and the Natural Rate of Unemployment | url = https://archive.org/details/sim_brookings-papers-on-economic-activity_1973_2/page/429 | journal = Brookings Papers on Economic Activity | volume = 1973 | issue = 2 | pages = 429–80 | year = 1973 | doi = 10.2307/2534097| jstor = 2534097 }}</ref>. „Yangi klassiklar“ning gʻoyalari [[axborot asimmetriyasi]] va makroiqtisodiy agentlar chiqargan qarorlarning ratsionallik darajasiga asoslanadi. Shu sababli, ushbu maktab vakillari fikriga koʻra, barcha iqtisodiy agentlar ixtiyorlarida ideal axborot boʻlganida shu axborotdan ratsional foydalana olsalar, iqtisodiyot barqaror rivojlanadi. Shuningdek, yangi klassik maktab vakillari fikriga koʻra, [[odam]] bir xatoni ikki marta takrorlamaydi va iqtisodiy sharoitlarga tez moslasha oladi. Natijada, davlat avval sodir boʻlgan makroiqtisodiy siyosatni qayta amalga oshirgan paytda, barcha agentlar kelajakdagi holatni prognozlay olishadi<ref>Chapter 1. Snowdon, Brian and Vane, Howard R., (2005). ''Modern Macroeconomics: Its Origin, Development and Current State''. Edward Elgar Publishing, {{ISBN|1-84542-208-2}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|url=https://www.jstor.org/stable/2006559|title=The New Classical Macroeconomics and Stabilization Policy|journal=The American Economic Review|volume=80|issue=2|data=1990|pages=143–147}}</ref>. ==== XX asr oxiri: yangi keynschilik ==== [[Yangi keynschilik]] yangi gʻoyalar asosida shakllangan keynschilik taʼlimoti hisoblanadi. U [[1991-yil]]da [[Greg Mankiw]], [[David Romer]], [[Olivier Blanchard]] va [[Stanley Fischer]] kabi iqtisodchilar mehnatlari natijasida tashkil topgan. Shu yilning oʻzidayoq Mankiw va David Romer tahriri ostida „New Keynesian Economics“ kitobi chop ettirildi<ref>{{книга |автор = Mankiw G., Romer D. |часть = Imperfect competition and sticky prices, Coordination Failures and Real Rigidities |заглавие = New Keynesian Economics |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = |издательство = MIT Press |год = 1991 |том = 1, 2 |страницы = |страниц = |серия = |isbn = 0-262-63133-4, 0-262-63133-2 |тираж = }}</ref>. Yangi keynschilik va asosiy keynschilik orasidagi farq katta emas: bu yoʻnalishda ham narxlar qisqa muddatli oraliqda pasaymaydi, „laissez-faire“ nazariyasi tanqidlari davom etaveradi. Lekin, neokeynschilik oʻz nazariyalarini ifoda etishda axborot asimmetriyasidan foydalanishadi<ref>{{cite journal|last1=Dymski|first1=Gary A.|title=Keynesian Uncertainty and Asymmetric Information: Complementary or Contradictory?|journal=Journal of Post Keynesian Economics|volume=16|issue=1|date=1993|pages=49—54|url=https://www.jstor.org/stable/4538374}}</ref>. ==== Supply-side economics ==== [[File:Laffer Curve.png|thumb|200px|right|"<nowiki/>[[Laffer egri chizigʻi|Laffer egri chizigʻi"]] — soliq stavkasi va byudjet tushumlari orasidagi bogʻliqlikni koʻrsatuvchi funksiya. Unga koʻra soliq stavkalarini oshirilishi maʼlum vaqtgacha byudjet daromadlarini oshiradi. Ammo, keyinchalik juda baland soliq stavkalari byudjet tushumlari pasayishiga sababchi boʻladi]] [[Supply-side economics]] yoki „taklif iqtisodiyoti“ni{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|p=278}} tashkil qilish fikri 1970-yillarning ikkinchi yarmida ilgari surilgan edi<ref>{{Maqola|muallif=Robert D. Atkinson.|havola=https://archive.org/details/supplysidefollie0000atki|sarlavha=„Supply-side Follies: Why Conservative Economics Fails, Liberal Economics Falters, and Innovation Economics Is the Answer“|noshir=Lanham: Rowman & Littlefield|yil=2006}}</ref>. Termin birinchi marta [[AQSh prezidenti]] [[Richard Nixon]]ning sobiq maslahatchisi [[Herbert Stein]] tomonidan [[1976-yil]]da foydalanilgan<ref>{{Maqola|muallif=Reynholds A.|havola=http://www.creators.com/opinion/alan-reynolds/what-supply-side-economics-means.html|sarlavha=„What Supply-Side Economics Means“|noshir=Creators Syndicate Inc|yil=2007}}</ref>. [[Arthur Laffer]] oʻzining soliqlarga bogʻliq modeli va [[Robert Mundell]] „Xalqaro kapital harakati“dagi izlanishlari orqali maktab rivojlanishiga katta hissa qoʻshishgan. Bu maktab vakillarini „Supply-siders“ deb ham atashadi<ref>{{Maqola|muallif=Gwartney J. D.|havola=http://www.econlib.org/library/Enc/SupplySideEconomics.html|sarlavha=„Supply-Side Economics“|noshir=The Concise Encyclopedia of Economics and Liberty|yil=2004}}</ref>. Maktab tarafdorlari fikriga koʻra, tovarlar [[ishlab chiqarish]] va xizmat koʻrsatish sohasida aholi uchun zarur boʻlgan barcha shart-sharoitlar yaratib berilishi kerak. Shu sababli, ishchi kuchi va kapital taklifini stimullash iqtisodiyot rivojlanishida muhim omil hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/s/supply-sidetheory.asp#:~:text=Supply%2Dside%20economics%20holds%20that,deregulation%20help%20foster%20increased%20production. |sarlavha=Supply-Side Theory: Definition and Comparison to Demand-Side}}</ref>. Shuningdek, davlat soliq stavkalarini pasaytirishi kerak, chunki qoʻshimcha soliqlar firma xarajatlari oshishiga va yalpi taklif hajmi pasayishiga olib keladi. Oqibatda, bu oʻzgarishlar xarajatlar inflyatsiyasi, hatto [[Stagflyasiya|stagflyatsiya]] paydo boʻlishiga sababchi boʻlishi mumkin<ref>{{cite journal |last1=Olson |first1=Mancur |url=https://www.jstor.org/stable/1802319|title=Stagflation and the Political Economy of the Decline in Productivity |journal=The American Economic Review |date=1982 |volume=72 |issue=2 |pages=143–148}}</ref>. === XXI asr boshlanishi: jahon moliyaviy inqirozi === [[File:FCIC - Housing Bubbles in Multiple Countries 2002-2008.png|thumb|upright=1.15|left|Inqirozga sabab boʻlgan uy narxlari indeksining keskin oʻzgarishi]] [[Jahon moliyaviy inqirozi|Jahon iqtisodiy inqirozi]] ({{lang-en|Great Recession}}) — [[2008-yil]]da boshlangan [[Jahon xoʻjaligi|jahon iqtisodiyoti]]ning inqirozdagi holati. Iqtisodiy inqiroz sababchisi [[2007-yil]] [[AQSh]]da boshlangan [[2007—2008-yillardagi moliyaviy inqiroz|moliyaviy inqiroz]] hisoblanadi<ref name=Holt>{{cite web|last=Holt|first=Jeff|title=A Summary of the Primary Causes of the Housing Bubble and the Resulting Credit Crisis: A Non-Technical Paper|url=http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|work=2009, 8, 1, 120-129|publisher=The Journal of Business Inquiry|access-date=February 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017015959/http://www.uvu.edu/woodbury/docs/summaryoftheprimarycauseofthehousingbubble.pdf|archive-date=October 17, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. AQShdagi [[bank]]larning [[risk]]li [[kredit siyosati]], [[reyting agentliklari|reyting beruvchi agentliklar]]ning [[obligatsiya]]larni yetarli darajada oʻrganmaganliklari va aholining past moliyaviy savodxonlik darajasi uy bozoridagi inqirozga sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web|title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis|url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/|access-date=August 5, 2021|website=Knowledge@Wharton|language=en}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C | title=Uncontrolled Risk| last=Williams|first=Mark| publisher=[[McGraw-Hill Education]] |date= 2010| isbn=978-0-07-163829-6 |page=213}}</ref>. Inqirozni oldindan koʻra bilgan investor [[Michael Burry]] va [[The Wall Street Journal]] [[jurnalist]]i [[Michael Lewis]] fikricha, inqiroz nafaqat ipoteka obligatsiyalari bozoridagi spekulyatsiya sababli, balki moliya bozoridagi banklar, reyting agentliklari va investitsion fondlarning noqonuniy xatti-harakatlari natijasida sodir boʻlgan<ref>{{cite news |last=Burry |first=Michael J. |title=I Saw the Crisis Coming. Why Didn't the Fed? |newspaper=[[The New York Times]] |date=April 3, 2010 |url=https://www.nytimes.com/2010/04/04/opinion/04burry.html}}</ref><ref>{{cite book |author-link=Michael Lewis |first=Michael |last=Lewis |year=2010 |title=The Big Short: Inside the Doomsday Machine|pages=320|isbn=0-393-07223-1|url=https://themodern.farm/studies/The_Big_Short__Inside_the_Doom.pdf|publisher=W. W. Norton & Company}}</ref>. Inqiroz dunyo iqtisodiyotiga katta zarar yetkazdi. [[2009-yil]]da jahon YIM Ikkinchi jahon urushidan beri birinchi marta manfiy oʻsishni koʻrsatdi<ref>{{Cite web |url=http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |title=Обвал планеты. МВФ ухудшил прогноз мирового развития |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102819/http://zib.com.ua/ru/1072-obval_planeti.html |deadlink=no }}</ref>. Xalqaro savdo rekord darajada qisqarganiga qaramay, 2011-yilda avvalgi hajmiga qaytdi<ref>{{Cite web |url=http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |title=Объем мировой торговли достиг докризисного уровня — Росбалт |access-date=2015-10-18 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151409/http://m.rosbalt.ru/business/2011/02/24/822425.html |deadlink=no }}</ref>. Ammo, faqatgina 2014-yilda inqirozgacha boʻlgan oʻsish sur’atlariga erishdi<ref>{{Cite web |url=https://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |title=Замедление торговли |access-date=2015-10-18 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623070522/http://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2014/12/pdf/constant.pdf |deadlink=no }}</ref>. [[Yevropa]] davlatlari va AQSh iqtisodiyotidagi pasayish 2009-yilning ikkinchi kvartalida yakunlandi, ammo [[2011-yil]]da Yevropa davlatlarida inqirozning ikkinchi toʻlqini boshlandi va [[2013-yil]]gacha davom etdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=3410123&nt=&p=1&sec=0 |sarlavha=Экономика ЕС: рецессия длиной в пятилетку — Главные новости — Финмаркет}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ua-reporter.com/novosti/147497 |title=Экономика крупнейших стран ЕС вышла из рецессии: еврозона возобновила рост {{!}} Ujgorod — okno v Yevropu — ua-reporter.com |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308202221/http://ua-reporter.com/novosti/147497 |deadlink=no }}</ref>. Ishsizlik xalqaro miqyos boʻyicha rekord darajaga yetib, 200 mln. odamni tashkil etdi<ref>{{Cite web |url=http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |title=Безработица: рекорд за всю историю наблюдений {{!}} KM.RU |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100445/http://www.km.ru/biznes-i-finansy/obzory/finansovyi-krizis/12902 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |title=ООН прогнозирует рекордный уровень безработицы в 2013 году — zn.ua |access-date=2015-05-17 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713190210/http://zn.ua/ECONOMICS/oon-prognoziruet-rekordnyy-uroven-bezraboticy-v-2013-godu.html |deadlink=no }}</ref>. Inqirozdan chiqishda AQSh iqtisodiyotni stimullashga va banklarni qutqarishga harakat qildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Emergency-Economic-Stabilization-Act-of-2008 |sarlavha=Emergency Economic Stabilization Act of 2008, Britannica}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Davidoff|first1=Steven M.|last2=Zaring|first2=David|title=REGULATION BY DEAL: THE GOVERNMENT’S RESPONSE TO THE FINANCIAL CRISIS|journal=Administrative Law Review|volume=63|issue=3|data=2009|url=https://www.jstor.org/stable/40712060|pages=463–541}}</ref>. Aholiga [[kredit]] taqdim etish uchun ajratilgan kapital, banklarning muammoli aktivlarini sotib olish va ogʻir ahvoldagi moliya institutlarining sotib olinishini taʼminlash uchun jami 498 [[milliard]] [[dollar]] sarflandi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/heres-how-much-2008-bailouts-really-cost |sarlavha=Here’s how much the 2008 bailouts really cost}}</ref>. Yevropa davlatlarining xuddi shunday iqtisodiy siyosati uchun esa 1,6 [[trillion]] [[yevro]] sarflandi<ref>{{cite news|url=https://blogs.thomsonreuters.com/answerson/eu-bank-bailout-trillion-euros-allocated-graphic/|publisher=Thomson Reuters |title=EU bank bailout breakdown – how 1.6 trillion euros were allocated}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/europe/fighting-the-financial-crisis-stocks-surge-as-eu-nations-unveil-bailout-packages-a-583739.html|title=Fighting the Financial Crisis: Stocks Surge As EU Nations Unveil Bailout Packages - DER SPIEGEL - International|first=DER|last=SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=13 October 2008 }}</ref><ref name="obr.uk">{{Cite web |date=October 2021 |title=Office for Budget Responsibility: Economic and fiscal outlook – October 2021 |url=https://obr.uk//docs/dlm_uploads/CCS1021486854-001_OBR-EFO-October-2021_CS_Web-Accessible_v2.pdf |website=[[Office for Budget Responsibility]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/16/ubs-creditsuisse|newspaper=The Guardian|title=Switzerland unveils bank bail-out plan}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302085910/http://www.ntma.ie/IrishEconomy/bankGuaranteeScheme.php|url-status=dead|archive-date=2009-03-02|publisher=NTMA|title=Bank Guarantee Scheme}}</ref>. == Zamonaviy makroiqtisodiyot nazariyasi == === Tahlil === [[File:Circulation in macroeconomics.svg|thumb|right|300px|Iqtisodiyotdagi doiraviy aylanishi modeli. Bu yerda, workforce market — iqtisodiy resurslar (ishchi kuchi) bozori, household — uy xoʻjaliklari, corporation — firmalar, commodity market — tovar va xizmatlar bozori, financial market — moliya bozori, foreign — xorijiy sektor va government — davlat<ref>{{Cite book| publisher = Cengage Learning| isbn = 978-1-285-45354-5| last1 = Gwartney| first1 = James D.| last2 = Stroup| first2 = Richard L.| last3 = Sobel| first3 = Russell S.| last4 = Macpherson| first4 = David A.| title = Macroeconomics: Private and Public Choice| date = 2014| pages = 173–175}}</ref>.]] Makroiqtisodiyot [[ijtimoiy fan]] hisoblanadi. Shu sababli, iqtisodiy hodisalarning sodir boʻlish vaqtini aniq aytib boʻlmaydi; makroiqtisodiy agentlar xatti-harakatlarini kuzatish va shunga koʻra taxminiy [[prognoz]] qilish mumkin. Tahlil jarayonida iqtisodiy modellar iqtisodiyotni oʻrganishni ancha osonlashtiradi va asosiy iqtisodiy oʻzgarishlar sabablarini izohlab beradi. Shunday boʻlsa-da, koʻpgina iqtisodiy modellar jiddiy kamchiliklarga ega va muhim omillarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = David Begg, Rudiger Dornbusch, Stanley Fischer |часть = 19. Introduction to Macroeconomics |заглавие = Economics |оригинал = |ссылка = http://mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg |ответственный = |издание = 8 |место = |издательство = The McGraw Hill Companies |год = 2005 |том = |страницы = 335 |страниц = 674 |серия = |isbn = 978-007710775-8 |тираж = |archivedate = 2010-05-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100516195718/http://www.mcgraw-hill.co.uk/textbooks/begg/ }}</ref>. Iqtisodiyot [[grafik]]lar, [[jadval]]lar, [[sxema]]lar va matematik [[Funksiya (matematika)|funksiya]]lar yordamida tahlil etiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=10—11}}. Barcha makroiqtisodiy parametrlar maʼlum bir vaqt oraligʻida yoki aynan bir paytda koʻrib chiqilishi mumkin deb olinadi. Makroiqtisodiyotdagi barcha oʻzgaruvchilar 2 guruhga boʻlinadi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=12—13}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomika-krugooborot-produkta-rashodov-i-dohodov |sarlavha=Макроэкономика. Кругооборот продукта, расходов и доходов}}</ref>: * Oqimlar. Bu maʼlum bir vaqt oraligʻi (yil) ichida koʻrib chiqiluvchi oʻzgaruvchilar hisoblanadi. Oqimlarga [[investitsiya]]lar, davlat [[byudjet]]i holati, [[eksport]], [[import]] va yalpi ichki mahsulotni kiritish mumkin{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|p=15}}. * Zaxiralar. Joriy holatdagi maʼlumotlarni oʻrganuvchi koʻrsatkichlar hisoblanadi. Boylik hajmi, ishsizlar soni va [[davlat qarzi]] zaxiralarga misol boʻla oladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=31—32}}. Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar tahlili pozitiv va normativ tahlillarga boʻlinadi. Pozitiv tahlil iqtisodiyot holatini aniqlaydi, tushuntiradi va prognozlar uchun asos hisoblanadi. Normativ tahlil esa qanday iqtisodiy oʻzgarishlar amalga oshirish kerakligini koʻrsatadi<ref>[[Paul A. Samuelson]] and [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', 18th ed., pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, „Normative vs. positive economics.“</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp#:~:text=Normative%20economics%20focuses%20on%20the%20value%20of%20economic%20fairness%2C%20or,is%20based%20on%20value%20judgments. |sarlavha=Positive vs. Normative Economics}}</ref>. Makroiqtisodiy tadqiqotlar „ceteris paribus“ (boshqa oʻzgarmas sharoitlarda) holatida amalga oshiriladi. Yaʼni, bir oʻzgaruvchi oʻrganilib chiqilayotganida, boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas deb olinadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ceteris-paribus |sarlavha=Cambridge Dictionary, ceteris paribus}}</ref>. === Iqtisodiyot tuzilishi === Istalgan iqtisodiyot bozor va iqtisodiy agentlardan tashkil topgan. Nazariy jihatdan, iqtisodiyot tarkibida toʻrtta makroiqtisodiy agent va uch xil bozor mavjud. Iqtisodiyotning barcha qismlarida daromad va xarajatlar mavjuddir{{sfn|Матвеева|2007|p=27}}. ==== Makroiqtisodiy bozorlar ==== ; Ishlab chiqarish omillari bozori Iqtisodiy resurslar (yoki ishlab chiqarish omillari) tarkibiga [[yer]], [[mehnat]], [[kapital]] va tadbirkorlik qobiliyati kiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/factors-production.asp |sarlavha=4 Factors of Production}}</ref>. ; Tovar va xizmatlar bozori Aynan shu bozorda yalpi talab va yalpi taklif shakllanadi. Tovarlarga boʻlgan talab barcha makroiqtisodiy agentlar tomonidan taqdim etiladi, taklif esa tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari boʻlgan firmalar tomonidan yaratiladi. Bu bozorda real qiymat ayirboshlanganligi sababli uni „real bozor“ deb ham atashadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/real-economy/#:~:text=The%20real%20economy%20refers%20to,purely%20represented%20in%20real%20terms. |sarlavha=What is the real economy?}}</ref>. ; Moliya bozori [[Moliya bozori]] — oldi-sotdi obyekti pul yoki pulga tenglashtirilgan qimmatli qogʻoz bilan bogʻliq boʻlgan bozor. Moliya bozorining oʻzi ham ikki asosiy bozordan iborat. Birinchi bozor bu pul bozori boʻlib, u yerda pulga boʻlgan talab va taklif muvozanati shakllanadi, hamda pul massasi uchun optimal foiz stavkasi miqdori oʻrganiladi. Ikkinchi bozor [[fond bozori]] hisoblanib, u yerda [[aksiya]] va [[obligatsiya]] singari qimmatli qogʻozlar sotuvi amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/f/financial-market.asp |sarlavha=Finance market}}</ref>. === Makroiqtisodiy agentlar === Makroiqtisodiyot fanida 4 xil iqtisodiy agentlar oʻrganiladi<ref>{{cite book |author-link=Joseph E. Stiglitz |first=Joseph E. |last=Stiglitz |year=1987 |chapter=Principal and Agent |title=The New Palgrave: A Dictionary of Economics |volume=3 |pages=966–971 |title-link=New Palgrave: A Dictionary of Economics }}</ref>: * ''[[Xonadon xoʻjaligi|Uy xoʻjaliklari]]'' — iqtisodiy resurslar egasi, tovar va xizmatlarning asosiy isteʼmolchilari{{sfn|Матвеева|2007|p=16}}. Firmalarga ishchi kuchini sotishgani uchun, daromad tarzida [[ish haqi]] olishadi. Uy xoʻjaliklari davlatga soliq toʻlashadi va javob tariqasida [[nafaqa]], [[pensiya]] va [[stipendiya]] koʻrinishida [[transfert|transfert toʻlovlarini]] olishadi<ref>{{cite book |last = O'Sullivan |first = Arthur |author-link = Arthur O' Sullivan |author2 = Steven M. Sheffrin |title = Economics: Principles in action |publisher = Prentice-Hall |year = 2003 |location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 |page = 29 |url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |isbn = 978-0-13-063085-8 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |archive-date = 2016-12-20 |chapterurl = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=5657 |access-date = 2023-08-02 }}</ref>. * ''[[Firma]]lar'' — maqsadi foydani maksimallashtirish boʻlgan, tovar va xizmatlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari<ref> {{cite book | last1 = Pride | first1 = William M. | last2 = Hughes | first2 = Robert J. | last3 = Kapoor | first3 = Jack R. | year = 1985 | chapter = 4: Choosing a form of business ownership | title = Business | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | series = CengageNOW Series | edition = 10 | location = Mason, Ohio | publisher = Cengage Learning | publication-date = 2009 | page = 116 | isbn = 9780324829556 | access-date = 20 Apr 2019 }}</ref>. Moliya bozorida asosan [[debitor]] sifatida ishtirok etishadi. Firma xarajatlari investitsion toʻlovlar, soliqlar va ish haqidan tashkil topadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/expense.asp |sarlavha=Expenses of company}}</ref>. Uy xoʻjaliklari va firmalar iqtisodiyotning xususiy sektorini tashkil etadi. * ''Davlat'' — jamiyatning iqtisodiy neʼmatlarini ishlab chiqaruvchi iqtisodiy agent. [[Milliy daromad]]ni qayta taqsimlash, iqtisodiy agentlar va bozorlar faoliyatini nazorat qilish davlatning asosiy vazifalari hisoblanadi. Asosiy daromad manbai soliqlar, xarajatlari esa uy xoʻjaliklariga transfert toʻlovlari va firmalarga subsidiyalar hisoblanadi. Kerak boʻlganida tovarlar bozoridan xaridlar amalga oshiradi. Davlat moliya bozori bilan doimiy oldi-sotdi operatsiyalariga ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uttyler.edu/ceefl/files/reading1-hs.pdf |sarlavha=What are the economic functions of government?}}</ref>. Xususiy sektor va davlat yopiq iqtisodiyotni tashkil etadi<ref>{{Cite web|title=International Economics Glossary: C |url=http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html#ClosedEconomy%7CDeardorff%27s |website=www-personal.umich.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212072813/http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/c.html |archivedate=December 12, 2007 |url-status=dead}}</ref>. * ''Xorijiy sektor'' — kapital, tovar va xizmatlarning xalqaro savdosini oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.bankofgreece.gr/en/statistics/external-sector#:~:text=The%20external%20sector%20of%20a,the%20rest%20of%20the%20world. |sarlavha=External sector, Bank of Greece}}</ref>. === Makroiqtisodiyotdagi asosiy koʻrsatkichlar === Makroiqtisodiy nazariyada quyidagi asosiy parametrlar oʻrganiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=29—30}}: * ''Isteʼmol xarajatlari'' (C) — uy xoʻjaliklarining tovar va xizmatlarga qilgan xarajatlari. * ''Uy xoʻjaliklari [[jamg'armalar]]i'' (S) — uy xoʻjaliklarining bankda turgan pul mablagʻlari. * ''Investitsiyalar'' (I) — ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish maqsadida firmalar tomonidan sotib olingan kapital. * ''Davlat tomonidan sotib olingan tovar va xizmatlar'' (G) — davlat investitsiyalari, davlat xizmatchilariga toʻlovlar va transfert toʻlovlari. * ''Sof soliqlar'' (T) — soliq va transfert toʻlovlari orasidagi farq. * ''Sof eksport'' (Xn) — eksport va import orasidagi farq. * ''Yalpi ishlab chiqarish hajmi'' (Y). '''<math>Y = C + I + G + Xn = C + S + T</math>''' — ochiq iqtisodiyot uchun yalpi ishlab chiqarish formulasi. Yopiq iqtisodiyot sharoitida sof eksport, xususiy sektor uchun yalpi ishlab chiqarishda esa G hajmi hisobga olinmaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/makroekonomicheskaya-model-otkrytoy-ekonomiki |sarlavha=Макроэкономическая модель открытой экономики}}</ref>{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=710—712}}. === Milliy hisoblar tizimi === Makroiqtisodiyotdagi asosiy parametrlar yigʻindisi tovarlar, daromadlar va xarajatlarning doiraviy aylanish modelini tashkil etadi. Doiraviy aylanish modeli 1920-yillar oxirida amerikalik iqtisodchilar tomonidan yaratilgan [[milliy hisoblar tizimi]] (MHT) shakllanishi uchun asos hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://foreignpolicy.com/2011/01/03/gdp-a-brief-history/#:~:text=1937%3A%20Simon%20Kuznets%2C%20an%20economist,government%20in%20a%20single%20measure%2C |sarlavha=Simon Kuznets, GDP}}</ref>. MHT oʻz ichiga quyidagi parametrlarni oladi: [[yalpi ichki mahsulot]] (YIM), [[yalpi milliy mahsulot]] (YMM), [[milliy daromad]] (MD), [[sof milliy mahsulot]] (SMM), [[sof ichki mahsulot]] (SIM), [[shaxsiy daromad]] (ShD), [[shaxsiy tasarrufidagi daromad]] (ShTD), isteʼmol (C), jamgʻarish (S){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=20—21}}{{sfn|Матвеева|2007|pp=52—53}}. Milliy hisoblar tizimining koʻrsatkichlari nafaqat mamlakatdagi yalpi daromadlar va ishlab chiqarish hajmini hisoblash, balki mamlakat aholisining hayot uchun muhim boʻlgan tovarlar bilan taʼminlanganlik darajasini aniqlash uchun ham qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/gross-domestic-product-GDP#:~:text=GDP%20is%20important%20because%20it,the%20economy%20is%20doing%20well. |sarlavha=All about GDP, IMF}}</ref>. Bu uchun [[Yalpi ichki mahsulot kishi boshiga (nominal)|kishi boshiga YIM]], MD hajmi va [[narx indeksi|isteʼmol narxlari indeksi]] (INI) oʻrganiladi{{sfn|Матвеева|2007|pp=70—74}}. Lekin, bunday oʻrtacha olingan koʻrsatkichlar kamchiliklarga ega va ular „kishi boshiga taqsimlangan daromad“ kabi muhim koʻrsatkichlarni hisobga olmaydi<ref>{{книга |автор = |часть = |заглавие = Макроекономіка |оригинал = |ссылка = |ответственный = Гл. ред. В. Д. Базилевич |издание = 2 |место = К. |издательство = Знання |год = 2005 |том = |страницы = 113 |страниц = 851 |серия = Класичний університетський підручник |isbn = 966-346-030-X |тираж = }}</ref>. == Makroiqtisodiy modellar == [[Makroiqtisodiy model]] — butun iqtisodiyotni va uning eng muhim tarmoqlari, sektorlari, sohalari rivojlanishini matematik shaklda aks ettiruvchi iqtisodiy-matematik model. Iqtisodiy model koʻpincha matematik strukturaga ega boʻlib, murakkab jarayonlarni soddalashtirishda qoʻllanadi. Modellar tuzilishiga koʻra bir yoki bir nechta oʻzgaruvchilarga ega boʻlishi mumkin<ref>{{cite web |url= https://www.piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/need-different-classes-macroeconomic-models |title= The need for different classes of macroeconomic models |last= Blanchard |first= Olivier |date= January 12, 2017 |website= Peterson Institute for International Economics |publisher= |access-date= February 22, 2022}}</ref>. === AD-AS modeli === [[File:Aggregate supply + demand graph.png|thumb|right|320px|AD-AS modeli, inqirozdagi iqtisodiyot. Davlat tomonidan amalga oshirilgan stimullar sababli, yalpi talab oʻngga surildi va bu surilish narxlar darajasini (Price level) ozgina, YIMni (Y) esa sezilarli darajada oshirdi. Modelda LRAS (Long-run aggregate supply) potensial YIMga teng deb olinadi.]] [[AD-AS modeli]] (Aggregate Demand — Aggregate Supply model — yalpi talab va yalpi taklif modeli) — qisqa va uzoq muddatli oraliqda, narxlar oʻzgarishi sharoitida makroiqtisodiy muvozanatni tasvirlab beruvchi model. Ushbu model iqtisodiyotda yalpi talab va yalpi taklifning oʻzgarish holatlari, ularning umumiy narxlar darajasi va yalpi ishlab chiqarish hajmiga (real YIM) taʼsirini koʻrsatib beradi. AD-AS modeli makroiqtisodiyotdagi turli hodisalarni, xususan iqtisodiy sikllar fazalarini, oʻzgarmas ish haqi modeli va stagflyatsiyani tasvirlash uchun qoʻllanishi mumkin{{sfn|Keynes|1936|pp=230—233}}<ref>{{cite journal|last1=Shimer|first1=Robert|title=The Consequences of Rigid Wages in Search Models|journal=Journal of the European Economic Association|url=https://www.jstor.org/stable/40004920|volume=2|issue2/3|data=2004|pages=469–479}}</ref>. Birinchi marta John Maynard Keynesning „The General Theory of Employment, Interest and Money“ kitobida tasvirlangan{{sfn|Keynes|1936|pp=23—26}}. Model Keynes tomonidan inqirozdagi mamlakatlar iqtisodiyotini qayta tiklash maqsadida ishlab chiqilgan. Inqirozdagi davlatlar iqtisodiyotining muvozanatga kelish muddati juda uzoqligi sababli, Keynes davlat ishtiroki orqali yalpi talabni stimullashni qoʻllab quvvatlagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://blogs.worldbank.org/impactevaluations/how-long-long-run |sarlavha=How long is the long run? World Bank}}</ref>. Keynes fikriga koʻra, qisqa muddatli oraliqda narxlar oʻzgarmay qoladi. Yaʼni, ishsizlik toʻliq boʻlmagan sharoitda ishchilar oylik oshirilishini soʻrashmaydi. Ishlab chiqaruvchilar ham isteʼmolchilarning xarid qobiliyatlari yuqori boʻlmaganligi uchun narxni oshirmaydilar. Lekin, uzoq muddatli oraliqda ishsizlik qisqaradi va aholining xarid qobiliyati oshadi. Davlat aralashuvi bilan qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklif (Short-run aggregate supply) potensial YIMga (Y*) aylanadi{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=200—217}}. ==== Modelga taʼsir etuvchi omillar ==== Yalpi talab (AD) oʻsishiga sabab boʻluvchi omillar{{sfn|Keynes|1936|pp=91—93}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/031815/what-factors-cause-shifts-aggregate-demand.asp |sarlavha=What Factors Cause Shifts in Aggregate Demand?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/macroeconomics/aggregate-supply-demand-topic/macro-changes-in-the-ad-as-model-in-the-short-run/a/shifts-in-aggregate-demand-cnx |sarlavha=Shifts in aggregate demand, Khan Academy}}</ref>: * Xaridorlarning real daromadlaridagi oʻsish (ish haqi, transfert toʻlovlarining oʻsishi va aholi toʻlaydigan soliqlarning pasayishi); * Investitsion xarajatlarni amalga oshirish uchun stimullar (imtiyozli kreditlar berish va investorlarning huquqini taʼminlash); * Davlat xaridlari hajmining oshishi; * Jamiyat va [[tadbirkor]]larning kutilmalari. Mamlakat iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi jamgʻarishdan koʻra koʻproq sarflashga undaydi{{sfn|Keynes|1936|pp=148—149}}. Qisqa muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (SRAS) oʻsishiga taʼsir etuvchi omillar<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/short-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-short-run-aggregate-supply |sarlavha=Short-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref>: * Ishlab chiqarishda foydalaniladigan resurslar koʻpayishi va ulardan foydalanish samaradorligining ortishi; * Ishlab chiqarish resurslari narxining pasayishi; * Ishlab chiqaruvchilarga soliq yukini kamaytirish, ularga subsidiyalar berish. Uzoq muddatli oraliqdagi yalpi taklifning (LRAS, potensial YIM) oʻsish sabablari{{sfn|Keynes|1936|pp=178—183}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/national-income-and-price-determinations/long-run-aggregate-supply-ap/a/lesson-summary-long-run-aggregate-supply |sarlavha=Long-run aggregate supply, Khan Academy}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/long-run-aggregate-supply-lras/#:~:text=Some%20factors%20influence%20the%20LRAS,shifts%20towards%20the%20right%20side. |sarlavha=Long-Run Aggregate Supply (LRAS) Definition}}</ref>: * Mamlakatda aholi sonining koʻpayishi; * Iqtisodiyotda ishlangan soatlarning ortishi; * Texnologiyalarning mukammallashuvi; * [[Mehnat unumdorligi]]dagi oʻsish. === IS-LM modeli === [[File:Islm.svg|thumb|200px|IS egri chizigʻining oʻngga surilishi yuqori foiz stavkasi (i) va real YIM hajmini (Y) oshishiga olib keladi]] Tovar va [[pul bozori]]da umumiy muvozanatga erishish va makroiqtisodiy siyosat tadbirlarining bu ikki bozorga taʼsirini umumlashtirib tadqiq qilish [[IS-LM modeli]] yordamida bajariladi. Model 2 egri chiziq — <math>IS</math> (investments-savings) va <math>LM</math> (liquidity-money)dan tashkil topgan. IS investitsiyalar-jamgʻarmalardagi holatni, LM esa pul bozoridagi muvozanatni tasvirlaydi. Model iqtisodiy sikllar tahlili uchun qoʻllanadi va qisqa muddatli oraliqdagi model hisoblanadi. Model 1937-yilda iqtisodchi [[John Hicks]] tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=J. R. |year=1937 |title=Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation |journal=[[Econometrica]] |volume=5 |issue=2 |pages=147–159 |jstor= 1907242|doi=10.2307/1907242}}</ref> va keyinchalik [[Alvin Hansen]] tomonidan mukammallashtirilgan<ref>{{cite book |last=Hansen |first=A. H. |year=1953 |title=A Guide to Keynes |url=https://archive.org/details/guidetokeynes0000hans |url-access=registration |location=New York |publisher=McGraw Hill |isbn=9780070260467 }}</ref>. Model yopiq iqtisodiyotni tasvirlagani uchun, yalpi ishlab chiqarish isteʼmol xarajatlari, investitsiyalar va davlat xaridlaridan tashkil topadi: <math>Y=C+I+G</math>. IS oʻzgarishi davlat xarajatlari, isteʼmolchilarning jamgʻarish normasi, investitsiyalar hajmi va soliq stavkasidagi oʻzgarishga bogʻliq. LM holati esa narxlar darajasi, muomaladagi pul miqdori va foiz stavkasi orqali belgilanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/i/islmmodel.asp#:~:text=The%20IS%2DLM%20model%20is%20a%20tool%20for%20looking%20at,liquidity%2C%20investment%2C%20and%20consumption. |sarlavha=IS-LM Model: What It Is, IS and LM Curves, Characteristics, Limitations}}</ref>. Bundan xulosa shuki, IS-LM modeli fiskal va monetar siyosatning iqtisodiyotga birgalikda koʻrsatadigan taʼsirini baholash imkonini beradi. Davlat xarajatlarining oʻsishi yoki soliqlarning kamayishi IS egri chizigʻini oʻngga siljitadi. Davlat xarajatlarining kamayishi va soliqlarning oshishi esa bu egri chiziqni chapga siljitadi<ref>{{cite journal |last=Findlay |first=David W |year=1999 |title=The IS-LM Model: Is There a Connection between Slopes and the Effectiveness of Fiscal and Monetary Policy? |journal=The Journal of Economic Education |volume=30 |issue=4 |pages=373—382 |url=https://www.jstor.org/stable/1182951|doi=10.2307/1182951.}}</ref>. Xuddi shuningdek, pul taklifining oshishi LM egri chizigʻini oʻngga, kamayishi esa chapga siljitadi. IS-LM modeli maʼlum makroiqtisodiy natijalarga erishishning turli variantlarni koʻrib chiqish imkoniyatini beradi. Bir bozorda boʻlgan oʻzgarish ikkinchi bozorga ham taʼsir etadi. Masalan, [[Markaziy bank]] ochiq bozordan obligatsiyalar sotib ola boshladi. Natijada pul taklifining koʻpayishi (LM egri chizigʻini oʻngga siljishida aks etib) foiz stavkasining pasayishiga olib keladi. Monetar impuls taʼsirida, yaʼni, foiz stavkasining pasayishi oqibatida investitsiya xarajatlari koʻpayadi va IS egri chizigʻi ham oʻngga siljib, yangi nuqtada muvozanat oʻrnatiladi<ref>{{cite journal |last=Hicks |first=John |year=1980 |title=‘IS-LM’: An Explanation. |journal=Journal of Post Keynesian Economics |volume=3 |issue=2 |pages=139–154 |url=https://www.jstor.org/stable/4537583}}</ref>{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=181—182}}. === Solow modeli === [[File:Solow(eq).jpg|300px|thumb|Muvozanat holatidagi Solow modeli]] [[Solow modeli]] – ekzogen jamgʻarish normasi va neoklassik ishlab chiqarish funksiyasiga asoslangan iqtisodiy oʻsish modeli. Modelda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti oʻsishining sabablari kapital, aholi soni, investitsiyalar va texnologik rivojlanishlar yordamida oʻrganiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wallstreetmojo.com/solow-growth-model/#:~:text=The%20Solow%20growth%20model%20has,capital%2C%20technology%2C%20and%20labor. |sarlavha=Solow Growth Model}}</ref>. Solow modeliga koʻra, ishlab chiqarish jarayoniga qoʻshilgan dastlabki kapital qoʻyilmalari ishlab chiqarish hajmini keskin oshiradi. Lekin, bu oʻsish davom etgani sari, kapitalning [[amortizatsiya]] qiymati ham oshib boradi va maʼlum bir nuqtada yangi investitsiyalar kapital amortizatsiyasiga tenglashishi sababli, qoʻshimcha birlik kapital hech qanday samara olib kelmaydi. Jamgʻarish normalarini oshirish orqali investitsiya hajmini koʻpaytirish, qoʻshimcha tovarlar ishlab chiqarishiga zamin yaratadi. Texnologik progress orqali esa nafaqat kapitalning samaradorligi oshadi, balki 1 kishi uchun toʻgʻri keluvchi kapital miqdori ortadi. Model bir-biridan mustaqil tarzda, iqtisodchilar [[Robert Solow]] va [[Trevor Swan]] tomonidan 1956-yilda yaratilgan<ref>{{cite book |last=Brems |first=Hans |author-link=Hans Brems |title=Pioneering Economic Theory, 1630–1980 |chapter=Neoclassical Growth: Tinbergen and Solow |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1986 |isbn=978-0-8018-2667-2 |pages=362–368 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5SokAAAAMAAJ&pg=PA362 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Swan |first=Trevor W. | author-link1 = Trevor Swan |date = November 1956 |title=Economic growth and capital accumulation |journal=Economic Record |volume=32 |issue=2 |pages=334–361 |doi= 10.1111/j.1475-4932.1956.tb00434.x }}</ref>. Model bir qancha shartlarga ega. Solow modelida yopiq iqtisodiyot koʻriladi. Firmalar mukammal raqobat sharoitida faoliyat yuritishadi. Isteʼmol <math>C</math> uchun ham, investitsiyalar <math>I</math> uchun ham, faqatgina bir mahsulot <math>Y</math> ishlab chiqariladi. Ilmiy-texnik progress sur’atlari <math>g</math>, aholi soni oʻsishi <math>n</math> va kapital amortizatsiyasi <math>\delta</math> doimiy hisoblanadi. Jamgʻarish normasi <math>s</math> investitsiyalarga teng: <math>Y=C+I</math><ref>{{cite journal | author = Solow R. M. |title = Technical Change and the Aggregate Production Function |url = http://www.piketty.pse.ens.fr/files/Solow1957.pdf |publisher =The Review of Economics and Statistics |year = 1957 |month = August |volume =39 |issue = 3 |pages=312—320 }}</ref>. Bu model orqali koʻplab hodisalarni tushuntirib bersa boʻladi. Birinchi bor bu modelni [[Yaponiya]] va [[Germaniya]]ning urushdan keyingi oʻsishi bilan izohlashgan. Keyinchalik bu model [[Xitoy]], [[Koreya Respublikasi|Koreya]] va boshqa mamlakatlar iqtisodiy oʻsishini izohlab berdi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Germaniya va Yaponiyada kapitalning deyarli barchasi yoʻq qilingan va kishi boshiga kapital miqdori kamayib ketgan. Demak, kapitaldan chekli qaytim katta, amortizatsiya qiymati esa past. Bundan tashqari oʻsha vaqtdagi ilmiy-texnik taraqqiyoti yuqori boʻlgan AQShning Yaponiya va Germaniyaga yordami ham iqtisodiy oʻsishga salmoqli hissa qoʻshgan<ref>{{cite journal|authors=Beckley, M., Horiuchi, Y., & Miller, J.|title=AMERICA'S ROLE IN THE MAKING OF JAPAN'S ECONOMIC MIRACLE|journal=Journal of East Asian Studies|volume=18|issue=1|data=2018|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-east-asian-studies/article/americas-role-in-the-making-of-japans-economic-miracle/9C7CC6A85CE125290BAD2735B09A882A|doi=10.1017/jea.2017.24|pages=1—21}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.marshallfoundation.org/wp-content/uploads/2014/05/Marshall_Plan_1947-1997_A_German_View.pdf |sarlavha=Marshall Plan 1947—1997: A German View}}</ref>. [[Germaniya Federativ Respublikasi]]ning 1947—1950-yillardagi oʻrtacha 13,4 foizlik va Yaponiyaning 1965—1969-yillardagi oʻrtacha 12 foizlik oʻsishi aynan Solow modeli orqali izohlanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://econreview.berkeley.edu/the-japanese-economic-miracle/ |sarlavha=The Japanese Economic Miracle, Barceley Economic Review}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fw.xinhua08.com/gjgc/201104/t20110414_461294.html |title=日德战后经济奇迹（Japanese and Germany Postwar Economic Miracle） |last=Liu |first=Haoyuan |website=Finance World}}</ref>. Lekin, kapital bilan taʼminlanganlik darajasi oshgani sari iqtisodiy oʻsish sur’atlari ham pasayib borgan<ref>{{cite journal|last1=Braunthal|first1=Gerard|title=The Death of the German Economic Miracle|journal=Current History|volume=54|issue=321|data=1968|pages=275—280|url=https://www.jstor.org/stable/45311898}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Lost Decade: Lessons From Japan's Real Estate Crisis|url=https://www.investopedia.com/articles/economics/08/japan-1990s-credit-crunch-liquidity-trap.asp|last=Nielsen|first=Barry|website=Investopedia|language=en|access-date=2020-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-12-23|title=「失われた30年」に向かう日本|url=http://www.newsweekjapan.jp/column/ikeda/2010/12/20-3.php|access-date=2020-10-18|website=Newsweek日本版|language=ja}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Dornbusch|first1=Rudiger|title=The End of the German Miracle|journal=Journal of Economic Literature|volume=31|issue=2|data=1993|pages=881—885|url=https://www.jstor.org/stable/2728517}}</ref>. == Iqtisodiy sikllar == [[File:Business cycle.jpg|thumb|right|250px|Iqtisodiy sikllar yuksalishda (Peak) toʻla bandlikka va resurslardan toʻliq foydalanishga erishadi. Inqiroz (Recession) davrida ishlab chiqarish va ish bilan taʼminlanganlik darajasi pasayadi, ammo narxlar pasaymaydi. Turgʻunlik (Trough) davrida ishlab chiqarish minimum hajmgacha pasayadi, ishsizlik esa maksimum darajaga chiqadi. Jonlanish (Recovery) siklida ishlab chiqarish va ishsizlik darajasi normal holatga qayta boshlaydi. Odatda, har yangi sikl davrida oʻtgan safargidan koʻra koʻproq YIMga erishiladi<ref>{{cite journal|author=Cláudia Duarte, José R. Maria, Sharmin Sazedj|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264999319320279|title=Trends and cycles under changing economic conditions|journal=Economic Modelling|date=2020|volume=92|pages=126-146|doi=10.1016/j.econmod.2020.06.011}}</ref>.]] Istalgan iqtisodiy tizimda yalpi talab yoki yalpi taklifdagi oʻzgarishlardan soʻng davriy tebranishlar sodir boʻladi. Bunday tebranishlar, biznes yoki [[iqtisodiy sikl]]lar deyiladi{{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=42—43}}. Iqtisodiy sikllar 4 fazadan iborat: jonlanish, yuksalish, inqiroz va turgʻunlik{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=525—527}}. Bunday tebranishlar doimiy emas va ularni oldindan prognoz qilish qiyin. 3—4 yil davom etuvchi iqtisodiy sikllar [[Kitchin sikllari]] deyiladi<ref>{{статья |автор = Kitchin, Joseph. |заглавие = «Cycles and Trends in Economic Factors» |ссылка = https://www.jstor.org/stable/1927031 |язык = en |издание = |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2016-10-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017063451/https://www.jstor.org/stable/1927031 }}</ref>. Davomiylik vaqti 7—11 yilni tashkil etuvchi sikllar [[Juglar sikllari]] hisoblanadi<ref>{{статья |автор = |заглавие = «Des Crises commerciales et leur retour periodique en France, en Angleterre, et aux Etats-Unis» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = fr |издание = Paris: Guillaumin |тип = |год = 1923 |том = 5 |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref>. Uzoq muddatli sikllarga 15—20 yil davom etuvchi [[Kuznets sikllari]]<ref>{{статья |автор = Kuznets S. |заглавие = «Secular Movements in Production and Prices. Their Nature and their Bearing upon Cyclical Fluctuations» |ссылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 |язык = en |издание = Boston: Houghton Mifflin |тип = |год = 1930 |том = |номер = |archivedate = 2020-10-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201022150135/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1060720 }}</ref> va 45—60 yil davom etuvchi [[Kondratev sikllari]]<ref>{{статья | автор = Черепков А. | заглавие = «Теория «Длинных волн» Н. Д. Кондратьева» | ссылка = http://ss.xsp.ru/st/019/index.php | язык = | издание = | тип = | год = | том = | номер = | archivedate = 2009-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090214153254/http://ss.xsp.ru/st/019/index.php }}</ref>kiradi{{sfn|Shodmonov|Xodiyev|2017|pp=532—533}}. Biznes sikllarning kelib chiqish sababi turlicha boʻlishi mumkin: [[urush]], [[inqilob]], texnologik oʻsish va [[investor]]lar xatti-harakatidan tortib, bir yilda sodir boʻlgan [[magnit boʻronlari]] soni va makroiqtisodiy agentlar harakatining [[ratsionalizm|ratsionallik darajasigacha]]. Lekin, koʻp hollarda tebranishlar yalpi talab va yalpi taklif orasidagi balans yoʻqolishi sababli yuzaga keladi. Biznes sikllar nazariyasi rivojlanishida [[William Nordhaus]]<ref>{{cite journal |last1=William D |first1=Nordhaus |title=The Political Business Cycle |journal=The Review of Economic Studies |date=1975 |volume=42 |issue=2 |pages=169–190 |doi=10.2307/2296528}}</ref>, Robert Lucas Jr.<ref>{{cite journal |last1=Robert E |first1=Lucas |title=An Equilibrium Model of the Business Cycle |journal=Journal of Political Economy |date=1975 |volume=83 |issue=6 |pages=1113–1144 |url=https://www.jstor.org/stable/1830853}}</ref>, [[Finn E. Kydland]]<ref>{{cite journal |last1=Kydland |first1=Finn E |title=Time to Build and Aggregate Fluctuations |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1982-11_50_6/page/1345 |journal=Econometrica |date=1982 |volume=50 |issue=6 |pages=1345–1370 |doi=10.2307/1913386}}</ref>, [[Edward C. Prescott]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf |sarlavha=Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727115032/https://www.uio.no/studier/emner/sv/oekonomi/ECON5300/h17/problems/kydland_prescott_1990.pdf }}</ref> va Joseph Schumpeter<ref>{{Veb manbasi |url=https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf |sarlavha=BUSINESS CYCLES. A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process |qaralgan sana=2023-07-27 |arxivsana=2023-07-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727120248/https://discoversocialsciences.com/wp-content/uploads/2018/03/schumpeter_businesscycles_fels.pdf }}</ref> kabi olimlar katta hissa qoʻshishgan<ref>{{cite journal |last1=Trotta V. |first1=Matheus |title=Business cycle theories after Keynes: A brief review considering the notions of equilibrium and instability |journal=Structural Change and Economic Dynamics |date=2023 |volume=64|pages=134—143 |doi=10.1016/j.strueco.2022.12.004}}</ref>. Iqtisodiy sikllar oʻz xususiyatlariga koʻra, makroiqtisodiyotning asosiy muammolari boʻlmish inflyatsiya va ishsizlik bilan doimiy bogʻliq hisoblanadi. Davlat iqtisodiyoti oʻz imkoniyatlari choʻqqisiga yetganida, koʻp hollarda bu mamlakatda inflyatsiya koʻrsatkichini keskin oshirib yuboradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/o/overheated_economy.asp#:~:text=What%20Is%20an%20Overheated%20Economy,triggered%20by%20increased%20consumer%20wealth. |sarlavha=What Is an Overheated Economy?}}</ref>. Yuqori inflyatsiya darajasi aholi [[xarid qobiliyati]]ni pasaytiradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/Inflation#:~:text=In%20an%20inflationary%20environment%2C%20unevenly,payers%20of%20fixed%20interest%20rates. |sarlavha=Inflation, IMF}}</ref>. Yetarlicha daromad olmayotgan ishlab chiqaruvchilar ishchilarni [[ishdan boʻshatish]]ga majbur boʻladilar va siklli ishsizlik yuzaga keladi<ref>{{Cite book |last=H. |first=Hawkins, Kevin |url=http://worldcat.org/oclc/21972786 |title=Unemployment |date=1987 |publisher=Penguin |isbn=0-14-022763-6 |oclc=21972786}}</ref>. Davlat siyosati mamlakatdagi iqtisodiy fazadan, yaʼni yuksalish yoki turgʻunlikda ekanligiga qarab shakllanadi. Agar iqtisodiyot turgʻunlik sharoitida boʻlsa, davlat ragʻbatlantiruvchi siyosat orqali iqtisodiyotni inqirozdan olib chiqishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/global/topics/coronavirus/impacts-and-responses/WCMS_739048/lang--en/index.htm |sarlavha=Stimulating the economy and employment, International Labour Organization}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/e/economic-stimulus.asp#:~:text=Policy%20tools%20for%20stimulating%20the,indirectly%20increase%20private%20sector%20spending. |sarlavha=What Is Economic Stimulus?}}</ref>. Iqtisodiyot yuksalish fazasida boʻlsa, davlat inflyatsiya templarini pasaytirish uchun iqtisodiy faollikni cheklovchi siyosat olib boradi<ref>{{Veb manbasi |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/contractionary-policy |sarlavha=What is Contractionary Policy? The economic times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Makin |first1=Tony |title=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |url=https://www.jstor.org/stable/43198994 |journal=When Contractionary Fiscal Policy Is Expansionary |date=1998 |volume=5 |issue=4 |pages=419—426}}</ref>. == Davlatning makroiqtisodiy siyosati == === Fiskal siyosat === [[Fiskal siyosat|Fiskal siyosat (byudjet-soliq siyosati)]] — iqtisodiyotni barqarorlashtirish maqsadida yalpi xarajatlar va [[soliq stavkasi|soliq stavkalarini]] oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan siyosat<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/fiscal-policy |sarlavha=Fiscal policy, Britannica}}</ref>. Hukumat inqiroz sharoitida mamlakat yalpi xarajatlarni oshirish va soliq stavkalarini pasaytirish orqali stimullovchi iqtisodiy siyosat, oʻsish fazasida esa yalpi xarajatlarni kamaytirish va soliq stavkalarini oshirish orqali cheklovchi iqtisodiy siyosatdan foydalanishi mumkin<ref>{{cite journal|last1=Perotti|first1=Roberto|title=Fiscal Policy in Good Times and Bad|journal=Fiscal Policy in Good Times and Bad|date=|volume=114|issue=4|pages=1399–1436|date=1999|url=https://www.jstor.org/stable/2586967}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipy-fiskalnoy-politiki-gosudarstva |sarlavha=Типы фискальной политики государства}}</ref>. Fiskal siyosat qoʻllanilish usullariga koʻra ikkiga, diskret va avtomatik siyosatlarga boʻlinadi. Diskret siyosat aniq yoʻnaltirilgan siyosat boʻlib, oʻz ichiga davlat xarajatlarini, soliqlar va [[byudjet]] qoldigʻidagi oʻzgarishlarni oladi. Diskret siyosat samarali boʻlsa-da, uni amalga oshirish uchun avvalo [[qonun chiqaruvchi hokimiyat]] roziligi kerak. Bunday qarorlar tezda koʻrib chiqilmasligi sababli, kechikkan holda amalga oshirilgan oʻzgarishlar kutilganidek samarali boʻlmasligi mumkin. Avtomatik fiskal siyosat deganda esa davlat aralashuvisiz ham byudjet parametrlari va soliq stavkasining oʻzgarishi tushuniladi. Masalan, davlat iqtisodiyotda har bir ishsiz uchun nafaqa beradi. Agar inqiroz yuzaga kelsa, ishsizlar koʻpayadi, ularga sarflanuvchi byudjet xarajatlari ham koʻpayadi. Yoki iqtisodiyotda [[bum]] sodir boʻlsa, iqtisodiy agentlar daromadi oshadi va ular avtomatik tarzda koʻproq soliq toʻlay boshlashadi (ayniqsa, mamlakatda progressiv soliq stavkasi amal qilsa){{sfn|Asqarova|Zaxidov|Djumayev|2019|pp=153—155}}<ref>{{cite journal|last1=Sharp|first1=Ansel M.|last2=Khan|first2=Mohammad|title=Automatic Fiscal Policy, 1966-1975|journal=Nebraska Journal of Economics and Business|volume=19|issue=3|date=1980|pages=5—20|url=https://www.jstor.org/stable/40472666}}</ref>. Fiskal siyosat kamchiliklarga ham ega. Davlat tomonidan amalga oshirilgan byudjet-soliq siyosati koʻpincha [[byudjet defitsiti]] paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Pul mablagʻlarini keragidan ortiq boʻlishi ham davlat uchun ziyondir<ref>{{cite journal|last1=Palley|first1=Thomas|title=The Case Against Budget Surpluses|journal=Challenge|date=2001|volume=44|issue=6|pages=13—27|url=https://www.jstor.org/stable/40722106}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/b/budget-surplus.asp |sarlavha=What Is a Budget Surplus? What's the Impact, and Pros & Cons? Investopedia}}</ref>. Fiskal siyosatning asosiy muammosi sifatida Crowding out samarasi hisoblanadi. Chunki, davlat oʻz xarajatlarini oshirganida, moliya bozoridagi foiz stavkasi ham oshadi va mamlakatga investitsiyalar hajmi pasayadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.khanacademy.org/economics-finance-domain/ap-macroeconomics/ap-long-run-consequences-of-stabilization-policies/crowding-out/a/crowding-out |sarlavha=Crowding out, Khan Academy}}</ref>. === Monetar siyosat === [[Pul-kredit siyosati|Monetar siyosat (pul-kredit siyosati)]] — Markaziy bank yordamida, pul taklifini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladigan barqarorlashtiruvchi davlat siyosati{{sfn|Mishkin|2011|pp=6—10}}. Monetar siyosatning bank tizimiga taʼsir qilish muddati fiskal siyosatdan tezroq hisoblanadi. Monetar siyosatda foydalaniladigan asosiy instrumentlar<ref>{{Veb manbasi |url=https://cbu.uz/en/monetary-policy/operations/ |sarlavha=Instruments and main operations of Monetary policy}}</ref><ref>{{cite journal|author=Atkeson, Andrew, Chari, V. V., Kehoe, Patrick J., & Federal Reserve Bank of Minneapolis|date=2007|title=On the Optimal Choice of a Monetary Policy Instrument|journal=Federal Reserve Bank of Minneapolis|issue=394|pages=34|url=https://www.jstor.org/stable/community.28109909?seq=7}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=375—382}}: * [[Majburiy rezerv normasi]]ning oʻzgarishi. Rezerv normalarining pasayishi kredit berishni stimullaydi va aksincha. * Foiz stavkalariga taʼsir orqali. Masalan, AQShdagi [[Federal Funds Rate]] va [[Oʻzbekiston]]dagi asosiy stavka. * [[Ochiq bozordagi operatsiyalar]] va [[repo shartnomasi|repurchase agreement (REPO) shartnomalari]]. Ochiq bozordagi shartnomalar deganda davlat tomonidan qimmatli qogʻozlar bozorida amalga oshirilgan oldi-sotdi shartnomalari tushuniladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_openmarketops.htm |sarlavha=Open market operations}}</ref>. REPO — qimmatli qogʻozlar yoki boshqa aktivlar kafolati ostida Markaziy bank tomonidan tijorat banklariga ajratiladigan kapital<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/r/repurchaseagreement.asp |sarlavha=Repurchase Agreement (Repo): Definition, Examples, and Risks}}</ref>. Stimullovchi pul-kredit siyosati orqali pul massasini oshishi nafaqat aholiga, balki tijorat banklariga ham foydali hisoblanadi. Chunki pul massasi oshgan sharoitda banklar koʻproq kredit berishi mumkin. Lekin, monetar siyosat nafaqat Markaziy bankka, balki tijorat banklari va uy xoʻjaliklariga bogʻliq boʻlgani sababli, natija kutilganidan uzoq muddatda paydo boʻlishi mumkin{{sfn|Mishkin|2011|pp=480—481}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.rba.gov.au/education/resources/explainers/the-transmission-of-monetary-policy.html#:~:text=Some%20estimates%20suggest%20that%20it,time%2C%20and%20economic%20conditions%20vary. |sarlavha=The Transmission of Monetary Policy, Reserve Bank of Australia}}</ref>. === Davlatning inqirozli siyosati === [[File:Federal funds rate history and recessions.png|thumb|right|450px|Foiz stavkasi va inqirozlar (boshqa rangli ustun shaklida). Grafikdan koʻrish mumkinki, deyarli barcha inqirozlardan oldin uzoq vaqt davomida past foiz stavkalari amalda boʻlgan, keyin esa foiz stavkalari keskin oshgan va oqibatda iqtisodiy inqiroz yuzaga kelgan. Davlat inqirozni yumshatish va iqtisodiyotni stimullash uchun yana foiz stavkasini tushirgan.]] Dunyodagi koʻpgina yirik inqirozlar davlatlarning notoʻgʻri makroiqtisodiy siyosatlari yoki iqtisodiyotni yetarli darajada nazorat qilmasliklari oqibatida sodir boʻlgan. Buyuk Depressiya, [[dot-com bubble]] (texnologiyalar bozoridagi inqiroz) va jahon iqtisodiy inqirozi shular jumlasidan. Texnologiyalar bozorida economic bubble paydo boʻlishiga investitsion firmalarning qalbaki [[hisobot|moliyaviy hisobotlari]], kompaniyalar va [[OAV]] tomonidan berilgan yolgʻon axborot sababchi boʻlgan<ref>{{Cite web |title=Ex-WorldCom CEO Ebbers found guilty on all counts - Mar. 15, 2005 |url=https://money.cnn.com/2005/03/15/news/newsmakers/ebbers/ |access-date=2021-06-20 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bhattacharya, Utpal, Neal Galpin, Rina Ray, and Xiaoyun Yu|title=The Role of the Media in the Internet IPO Bubble.|journal=The Journal of Financial and Quantitative Analysis|volume=44|issue=3|pages=657—682|url=https://www.jstor.org/stable/40505941}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ |sarlavha=7 Worst Accounting Scandals in U.S. History |qaralgan sana=2023-08-15 |arxivsana=2023-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230815065113/https://onlinedegrees.unr.edu/blog/worst-accounting-scandals/ }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://core.ac.uk/download/pdf/188093822.pdf |sarlavha=After the Ball Is Over: Investor Remedies in the Wake of the Dot-Com Crash and Recent Corporate Scandals}}</ref>. Buyuk Depressiya yuzaga kelishida esa yuqori [[boj tarifi|boj tariflari]], [[Federal Rezerv Tizimi]]ning moliya bozoridagi keng qamrovli spekulyatsiyani vaqtida bartaraf etmaganligi, iqtisodiy faollik past boʻlgan sharoitda foizlarni keskin koʻtarishi va 1930—1931-yillarda yuzaga kelgan [[bank run]] sabab qilib koʻrsatiladi<ref>{{cite journal|last1=Mazumder|first1=Sandeep|last2=Wood|first2=John H.|title=The Cause of the Great Depression: The Decision to Resume the Gold Standard on Prewar Terms|journal=The Independent Review|volume=26|issue=1|date=2021|pages=133—151|url=https://www.jstor.org/stable/48647342#:~:text=Central%20banks%20hesitated%20to%20expand,macroeconomic%20policies%20caused%20the%20Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=parkplace |sarlavha=Monetary Failures of the Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/great-depression |sarlavha=The Great Depression}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/banking-panics-1930-31 |sarlavha=Banking Panics of 1930—1931}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/Great-Depression/Causes-of-the-decline |sarlavha=Causes of the decline}}</ref>. Iqtisodchilar Emi Nakamura va Jón Steinssonning 2018-yildagi xulosalariga koʻra, shuncha inqirozlardan soʻng ham, davlatlar tomonidan olib borilayotgan turli makroiqtisodiy siyosatlar oqibatlari har doim ham ijobiy natijalarga olib kelmayapti va shu sababli bunday siyosatlar tanqid ostida qolmoqda<ref>{{Cite journal|last1=Nakamura|first1=Emi|last2=Steinsson|first2=Jón|date=2018|title=Identification in Macroeconomics|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=32|issue=3|pages=59–86|doi=10.1257/jep.32.3.59|s2cid=44180952|issn=0895-3309|doi-access=free}}</ref>. [[COVID-19 pandemiyasi]] paytida qabul qilingan iqtisodiy qarorlar yetarli darajada samarali emasligi sababli, u iqtisodiyotga ham, odamlar hayotini saqlashda ham kutilganidek yordam bermadi<ref>{{cite journal|author=REDBIRD, BETH, LAUREL HARBRIDGE-YONG, and RACHEL DAVIS MERSEY|title=The Social and Political Impact of the COVID-19 Pandemic: An Introduction|journal=RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences|volume=8|issue=8|date=2022|pages=1—30|url=https://www.jstor.org/stable/48704782}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.voanews.com/a/who-recommends-nations-lift-or-ease-covid-19-related-travel-bans/6405130.html#:~:text=The%20World%20Health%20Organization%20this,stress%20related%20to%20the%20pandemic. |sarlavha=WHO Recommends Nations Lift or Ease COVID-19-Related Travel Bans}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.pwccn.com/en/covid-19/macroeconomic-impact-covid19-policy-suggestions.pdf |sarlavha=Macroeconomic impact of COVID-19 in China and policy suggestions}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_840835.pdf |sarlavha=Macroeconomic policy responses to the COVID-19 crisis in emerging market and developing economies: Current outcomes and evolving challenges}}</ref>. Empirik tadqiqotlarga koʻra, hukumatning foiz stavkasini pasaytirish siyosati koʻp hollarda keyingi inqirozlarga sharoit yaratadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.cnb.cz/en/about_cnb/cnblog/What-are-the-risks-of-a-prolonged-period-of-low-interest-rates/ |sarlavha=What are the risks of a prolonged period of low interest rates?}}</ref>. Iqtisodiy liberalizm gʻoyalariga ega boʻlgan iqtisodchi F.Hayekning fikriga koʻra, Markaziy banklar tomonidan foiz stavkasining tushirilishi nafaqat investitsiyalar hajmini sunʼiy darajada oshiradi, balki notoʻgʻri investitsion siyosatni paydo qiladi. Bunday investitsion siyosat sharoitida uzoq muddatlarga moʻljallangan investitsiyalar hajmi qisqa muddatli investitsiyalarga nisbatan keskin darajada koʻpayib ketadi. Oqibatda iqtisodiyotda muvozanat buziladi va iqtisodiy [[bum]] inqirozga aylanadi<ref>{{cite journal|last1=White|first1=Lawrence H.|title=Hayek’s Monetary Theory and Policy: A Critical Reconstruction.|journal=Journal of Money, Credit and Banking|volume=33|issue=1|date=1999|pages=109—120|url=https://www.jstor.org/stable/2601142#:~:text=In%20Hayek's%20(1931)%20cycle%20theory,goods%20relative%20to%20consumer%20goods.|doi=10.2307/2601142}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Hayek.html#:~:text=Therefore%2C%20he%20concluded%2C%20artificially%20low,a%20healthy%20and%20necessary%20readjustment. |sarlavha=Friedrich August Hayek}}</ref>. Bu jarayon iqtisodiyotda „Hangover theory“ deb yuritiladi va hozirgacha past foiz stavkalari tufayli yuzaga kelgan inqirozlarni asoslashda ishlatiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mises.org/library/hangover-theory |sarlavha=The Hangover Theory?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/investmenthangover7.pdf?m=1437072878 |sarlavha=Investment Hangover and the Great Recession}}</ref>. == Iqtisodiy oʻsish == Makroiqtisodiy siyosatning yana bir muhim vazifasi bu iqtisodiy oʻsishga erishish hisoblanadi. Nazariy darajada [[xalqaro tengsizlik|daromadlar tengsizligi]], davlatlar orasidagi iqtisodiy oʻsish sur’atlaridagi farq va [[barqaror rivojlanish]] bilan [[iqtisodiy oʻsish|iqtisodiy oʻsish nazariyasi]] shugʻullanadi. Bu masalalarni oʻrganuvchi birinchi tadqiqotlar XVIII asrda, asosiy gʻoyasi [[tugʻilish|tugʻilish koʻrsatkichini]] pasaytirishga qaratilgan [[maltuschilik]] taʼlimotida aks ettirilgan. [[Thomas Robert Malthus]] oʻzining „Nufus qonuni toʻgʻrisida tajriba“ asarida aholi soni juda tez koʻpayib boradi, oziq-ovqat mahsulotlarining oʻsishi esa, ancha orqada qolib ketadi, degan fikrlarni keltirgan{{sfn|Tashmatov|Asatullayev|Allaberganov|2019|pp=146—149}}. Lekin, Malthus gʻoyasi matematik jihatdan aniq tasdiqlanmaganligi, texnologik progress va inson xulq-atvorini hisobga olmasligi, empirik maʼlumotlardan keskin farq qilganligi<ref>{{Veb manbasi |url=https://quillette.com/2022/09/08/in-defence-of-progress/#:~:text=As%20the%20authors%20show%2C%20Malthusian,percent%3B%20per%20capita%20caloric%20intake |sarlavha=Malthusian Theory Has Always Been False}}</ref> tufayli, koʻplab olimlar tomonidan tanqid qilingan<ref>{{cite journal|journal=Organization & Environment|volume=11 |issue=4|date=1998|pages=451—460|first1=RICHARD J.|last1=WILTGEN |title=MARX’S AND ENGELS’S CONCEPTION OF MALTHUS: The Heritage of a Critique. |url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref><ref>{{cite journal|journal=The Journal of Social Forces|volume=2|issue=2|data=1924|pages=169—177|first1=Howard B.|last1=Woolston |title=The Dynamics of Population: A Criticism of Malthus.|doi=10.2307/3005334|url=https://www.jstor.org/stable/26161690}}</ref>. 1930-yillarda [[Big push modeli]]ga asoslangan keynschilik gʻoyalari avj oldi. Bu gʻoyaning maqsadi davlat investitsiyalari orqali [[Industrial oʻsish]]ni taʼminlash edi. 1950-yillar oxirlariga kelib, iqtisodiyotda „Solow modeli“ singari neoklassik modellar aktuallashib bordi. Neoklassik modellar faqatgina iqtisodiy muvozanatga erishish va uni taʼminlash masalalarinigina oʻrganar edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.investopedia.com/terms/n/neoclassical-growth-theory.asp |sarlavha=What Is the Neoclassical Growth Theory, and What Does It Predict?}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sfu.ca/~bkrauth/econ808/808_lec1.pdf |sarlavha=Neoclassical growth theory}}</ref>. 1980-yillar soʻnggida tuzilgan modellar iqtisodiy oʻsish sababi sifatida tashqi samaralarni koʻrsatgan. Ammo, bu modellardagi gʻoyalar amalda oʻz tasdigʻini topmadi. 1990-yillar boshlarida esa, [[tadqiqot va texnologik ishlanmalar]] sektorida yuzaga keluvchi monopol foyda hisobiga iqtisodiy oʻsishni taʼminovchi nazariya ishlab chiqildi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=613—617}}. XXI asrda yangi klassik maktab va [[yangi institutsionalizm]] maktabi iqtisodiy oʻsishga bogʻliq turli modellarni ishlab chiqishdi; [[yagona oʻsish nazariyasi]]ga asoslangan model vujudga keldi{{sfn|Acemoglu|2009|pp=781—792}}. Iqtisodiy oʻsish omillari{{sfn|Greenlaw|Taylor|2018|pp=166—170}}<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/money/topic/economic-growth/Demand-and-supply |sarlavha=The analysis of growth, Britannica}}</ref>{{sfn|Матвеева|2007|pp=208—210}}{{sfn|Mamatov|2021|pp=10—14}}: * Mehnat (iqtisodiyotda ishlangan umumiy soatlar soni); * [[Inson kapitali]]; * Ashyoviy kapital miqdori; * Texnologik progress; * Erkin savdo; * Mamlakatdagi erkinlik darajasi<ref>{{cite journal |journal=Journal of Institutional and Theoretical Economics |year=1999 |volume=155 |issue=4 |pages=643—663|first1=James D., |last1=Gwartney |title=Economic Freedom and the Environment for Economic Growth |url=https://www.jstor.org/stable/40752161}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Acemoglu|first1=Daron|title=Introduction to Modern Economic Growth|date=2009|url=http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8436/1/29%20.%20Daron_Acemoglu.pdf|publisher= Princeton University Press||language=en| pages=990}} * {{cite book |last1=Asqarova|first1=M. T.|last2=Zaxidov|first2=Gʻ.E.|last3=Djumayev|first3=Z. A.|title=Makroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=TDIU| pages=290}} * {{cite book |last1=Greenlaw |first1=Steven A. |last2=Taylor|first2=Timothy|title=Principles of Macroeconomics |date=2018 |publisher=Rice University |url=https://d3bxy9euw4e147.cloudfront.net/oscms-prodcms/media/documents/PrinciplesofMacroeconomics-LR.pdf|isbn=1-947172-30-1|pages=600||language=en|edition=2}} * {{cite book |last1=Keynes|first1=John Maynard |title=The general theory of employment, interest and money |date=1936 |url=https://ia801508.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.50092/2015.50092.The-General-Theory-Of-Employment-Interest-And-Money.pdf|publisher=Macmillan and Сo.|language=en|pages=403}} * {{cite book |last1=Mamatov|first1=M.A.|title=Iqtisodiy o'sish|date=2021|url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/07/30/NamDU-ARM-12182-Iqtisodiy_osish.pdf|publisher=Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi|pages=384}} * {{cite book |last1=Marshall|first1=Alfred|title=Principles of Economics|date=1920 |url=https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/Marshall,%20Principles%20of%20Economics.pdf|publisher= London: Macmillan and Co.| pages=627||language=en|edition=8}} * {{cite book |last1=Mishkin|first1=Frederic S.|title=The economics of money, banking, and financial markets|date=2011 |publisher=Pearson Canada|url=http://bibliotheque.pssfp.net/livres/THE_ECONOMICS_OF_MONEYS_BAMKING_AND_FINANCIAL_MARKETS.pdf|isbn=978-0-321-58471-7|pages=748||language=en|edition=4}} * {{cite book |last1=Shodmonov |first1=Sh. Sh.|last2=Xodiyev |first2=B. Y.|title=Iqtisodiyot nazariyasi (Darslik) |date=2017 |publisher=Barkamol fayz media |pages=784}} * {{cite book |title=Iqtisodiy ta'limotlar tarixi |year=2019 |last1=Tashmatov|first1=Sh.H.|last2=Asatullayev|first2=X.S.|last3=Allaberganov|first1=Z.G.|publisher=IQTISOD-MOLIYA |pages=352}} * {{cite book |last1=Матвеева|first1=Т. Ю|title=Введение в макроэкономику |date=2007 |publisher=Издательский дом ГУ-ВШЭ|url=https://vse-ychebniki.ru/makroekonomika/matveeva-t-yu-vvedenie-v-makroekonomiku/|isbn=978-5-7598-0543-4|pages=511|language=ru|edition=5}} {{OʻzME}} {{bu yaxshi maqola}} [[Turkum:Makroiqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] [[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]] hw9vy7clawmnmuq3s5hh46rl8svqpzy 0 20671 5997496 5909813 2026-04-16T13:53:57Z ~2026-23414-34 259208 i edited truth 5997496 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Ahmad_al-Fargʻoniy_haykali_(Fargʻona_viloyati_istrohat_bogʻi_).jpg|thumb|right|alt=Ahmad al-Fargʻoniy haykali|Ahmad al-Fargʻoniy haykali]] <gallery> [[| [[Fayl:Ahmad al-Farg'oniy.jpg|thumb]] b]] </gallery> To‘liq ismi '''Abul Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Kasir al-Farg‘oniy''' (IX asr boshida, [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona]] — [[865]], [[Misr]]) - [[astronomiya]], [[matematika]], [[geografiya]] va boshqa [[ilm]]iy yoʻnalishlarda faoliyat koʻrsatgan [[oʻzbeklar|oʻzbek]] [[qomus]]iy [[olim]]i. Hozirgi Farg`ona viloyatining [[Quva tumani]]<nowiki/>da yoki xozirgi Marg’ilon shahrida tug’ilgan deb yuritiladi. Sharqda Al-Fargʻoniy, Yevropada Alfraganus [[taxallus]]lari bilan mashhur. Uning [[hayot]]i va ilmiy faoliyati toʻgʻrisida juda oz, u ham boʻlsa, uzuq-yuluq maʼlumotlar yetib kelgan. Ahmad al-Fargʻoniy hayoti, ilmiy izlanishlari va kamoloti [[Abbosiylar]] [[sulola]]si hukm surgan, [[Arab xalifaligi]] [[jahon]]ning eng yirik [[saltanat]]laridan biriga aylanib, uning [[jamiyat|ijtimoiy]][[siyosat|-siyosiy]] va [[madaniyat|madaniy]] hayotida [[Movarounnahr]], [[Xorazm|buxoro]] va [[Xuroson]]dan kelgan koʻplab mutafakkirlar muhim oʻringa ega boʻla boshlagan tarixiy davrda kechdi. Al-Fargʻoniy [[Xalifa]] [[Horun ar-Rashid|Xorun ar-Rashid]] ([[786]]-[[809]]) [[vorislik|vorislari]] al-[[Maʼmun]] ([[813]]-[[833]]), Muʼtasim (833-[[842]]) va Mutavakkil ([[846]]-[[861]]) hukmronlik qilgan davrda yashadi hamda avval [[Marv]], soʻngra [[Bagʻdod]], [[Damashq]] va [[Qohira]] [[shahar]]larida ilmi hayʼat (falakiyotshunoslik astronomiya), [[riyoziyot]] ([[matematika]]) va [[jugʻrofiya]] ([[geografiya]]) [[fan]]lari bilan shugʻullandi hamda qator ilmiy va [[amaliy fan|amaliy]] [[asar]]lar yozib qoldirdi. Ahmad al-Fargʻoniy dastavval (taxminan 811-yil) Fargʻonadan Marvga kelgan. Ilk [[oʻrta asrlar]]dayoq Marv [[Oʻrta Osiyo]]ning yirik madaniy va ilmiy-[[maʼrifat|maʼrifiy]] markazlaridan biri boʻlgan, bu maskanda oʻsha davrlardayoq Movarounnahr, Xorazm va Xurosondan koʻplab olimlar-u fozillar va mutafakkirlar toʻplanib, Ajamning madaniy hayotida muhim ahamiyat [[kasb]] etganlar. Hatto [[651]]-yilda soʻnggi [[Sosoniylar]] [[shahanshoh]]i [[Yazdigard III]] ibn Shahriyor ([[632]]-[[651]]) [[arablar]] taʼqibidan qochib, [[poytaxt]] [[kutubxona]]sidagi [[kitob]]larni oʻzi bilan Marvga olib kelgan. [[Xalifalik]] qoʻl ostiga oʻtgach ham Marv oʻzining qadimiy mavqeini yoʻqotmay, nafaqat ilmiy va madaniy markazga, balki fath etilgan sharqiy viloyatlarning siyosiy markaziga aylangan. Horun ar-Rashid [[vafot]]i ([[809]]-yil)dan soʻng xalifalik [[taxt]]iga [[Muhammad Al-Amin|Muhammad al-Amin]] (809-[[813]]) chiqadi. Uning akasi Abdulloh bilan taxt uchun (809-813-yillar) olib borgan kurashi (Xorun ar-Rashid oʻgʻli Abdullohni [[806]]-yilda Movarounnahr va Xurosonning [[noib]]i etib Marvga yuborgan edi) Abdullohning gʻalabasi bilan tugaydi. Muhammad al-Amin qatl etiladi. Oʻsha yili (813-yil) Abdulloh al-[[Maʼmun]] [[nom]]i bilan taxtga oʻtiradi. Biroq u xalifalik poytaxti Bagʻdodga bormay, to [[819]]-yilga qadar Marvda yashaydi. U oʻz atrofiga olimlaru fozillarni toʻplaydi. 819-yil al-Maʼmun barcha saroy aʼyonlari va olimlari bilan birga Maradan Bagʻdodga koʻchadi. Ular orasida al-Fargʻoniy ham boʻlgan. Bu davrda xalifalikda Horun ar-Rashid farmoni bilan [[bino]] qilingan [[2 (son)|ikkita]] [[rasadxona]] va boy kutubxona bor edi. [[Abu Rayhon Beruniy]] maʼlumotiga qaraganda, rasadxonalardan biri Bagʻdodning ash-Shammosiya [[mahalla]]sida va ikkinchisi Damashq yaqinida Kasiyun nomli [[togʻ]]da joylashgan edi. Rasadxonalarda Horun ar-Rashid asos solgan ilmiy markaz „[[Bayt ul-hikmat]]“ („Donishmandlar uyi“) olimlari [[ilmiy tadqiqot]]lar olib borardi. Ular orasida al-Fargʻoniy ham bor edi. Al-Fargʻoniy avval Bagʻdoddagi rasadxonada ish olib bordi, soʻngra al-Maʼmun topshirigʻiga binoan Damashqdagi rasadxonada [[osmon]] [[jism]]lari harakati va oʻrnini aniqlash, yangicha „[[Zijlar|Zij]]“ yaratish ishlariga rahbarlik qildi. Al-Fargʻoniy [[yunonlar|yunon]] astronomlari, jumladan, [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemeyning]] „[[Yulduz]]lar [[jadval]]i“ asarida berilgan maʼlumotlarni koʻrib chiqish hamda oʻsha davrdagi barcha asosiy joylarning [[geografik koordinatalar|jugʻrofiy koordinatalarini]] yangitdan aniqlash yuzasidan olib borilgan muhim tadqiqotlarda faol ishtirok etdi. Shu [[munosabat]] bilan [[arab tili]]dagi ilmiy atamashunoslikka doir ishlarni, xususan, falakiyot, riyoziyot va geografiyaga oid atamalarni belgilab chiqishdek maxsus ilmiy ishlarni amalga oshirishda ham Al-Fargʻoniyning xizmati katta. Bulardan [[tashqari]], u ayrim astronomik [[asbob]]larni [[ixtiro]] etish, falakiyotshunoslikka doir arab tilidagi boshlangʻich [[bilim]]larni belgilash va tartibga solish ishlariga ham muhim hissa qoʻshdi. [[832]]-833-yillarda Al-Fargʻoniy [[Shom]] ([[Suriya]]) [[shimol]]idagi Sinjor [[dasht]]ida Tadmur va ar-Raqqa oraligida yer [[meridian]]i bir [[daraja (burchak)|daraja]]sining [[uzunlik|uzunlig]]ini oʻlchashda qatnashdi. Al-Fargʻoniyning hayoti va ilmiy hamda amaliy faoliyati toʻgʻrisidagi eng soʻnggi maʼlumot [[861]]-yilga mansubdir. Oʻsha yili Abbosiy xalifa Abul Fazl Jaʼfar al-Mutavakkil (hukmronlik yillari [[847]]-861) [[buyruq|buyrugʻiga]] binoan [[Nil]] [[daryo]]sidagi [[suv sathi]]ni [[oʻlchash asboblari|oʻlchaydigan]] inshoot barpo etish uchun Misrning Qohira yaqinidagi Fustat shahriga keladi. Ilmiy-texnik va [[meʼmorlik|meʼmoriy]] jihatdan gʻoyat [[ulugʻvorlik|ulugʻvor]] bu qurilma Nil daryosining Sayyolat ul-Rod [[mavze]]sida hozirga qadar saqlanib qolgan. Garchi Al-Fargʻoniy haqida maʼlumotlar juda oz boʻlsada, ammo oʻrta asrlarda sharq ilmiy [[dunyo]]sida uning nomi mashhur boʻlgan. [[Ibn an-Nadim]] ([[X asr|10-asr]]), [[Ibn al-Qiftiy|Ibn al-Kiftiy]] ([[XII asr|12]]-[[XIII asr|13-asr]]lar), [[Abulfaraj|Abul Faroj Bar Ebrey]] (13-asr) va [[Hoji Xalifa|Xoji Xalifa]] (17-asr) kabi Sharq fihrastchilari (biografik asar mualliflari, tazkiranavislar) uning nomini oʻz asarlarida qayd etganlar. [[Islomiy davlatlar|Musulmon mamlakatlari]] boʻylab [[safar]]ga chiqqan [[Zahiriddin Muhammad Bobur]] nomidagi ekspeditsiya aʼzolari 1997-yil 5-dekabrda [[Misr|MAR]] (Misr Arab Respublikasi) da boʻlishib, Al-Fargʻoniy hayotini oʻrganishlari natijasida u Misrning Fustat shahrida vafot etganligi, Munattam togʻining [[sharq]]iy qismidan sal narida joylashgan Imom ash-Shofe [[qabriston]]iga dafn etilganligini aniqlashdi. [[Vaqt]] oʻtishi bilan uning [[qabr]]i yoʻqolib ketgan. U yerdan olib kelingan [[tuproq]] [[Fargʻona vodiysi]]ning [[Quva]] shahrida 1998-yil barpo etilgan ramziy qabrga qoʻyildi. == Al -Farg'oniy merosi haqida ma'lumot == Yozma manbalarda qayd etilishicha, Al-Fargʻoniy ilk oʻrta asr falakiyot, riyoziyot va geografiya ilmlari yoʻnalishida bir qancha ilmiy va amaliy asarlar yozib qoldirgan. Uning asosiy astronomik asari — „Kitob al-harakot as-samoviya va javomiʼ ilm an-nujum“ („Samoviy harakatlar va umumiy ilmi nujum kitobi“). Bu asar „Astronomiya asoslari haqidagi kitob“ nomi bilan ham maʼlum boʻlib, 1145 va 1175-yillarda Yevropada lotin tiliga tarjima etiladi. Shundan soʻng Al-Fargʻoniy nomi lotinlashtirilib, „Alfraganus“ shaklida Sharqda shuhrat topadi. Uning „Astronomiya asoslari haqidagi kitob“ asaridan bir necha asrlar davomida Yevropa universitetlarida astronomiya fani boʻyicha asosiy darslik sifatida foydalanilgan, chunki bu kitob zamonasidagi zoologiya haqidagi eng muhim va zarur boʻlgan bilimlarni oʻz ichiga olgan. Uning geografiyaga oid boʻlimi Yer yuzidagi mamlakatlar va davlatlar haqidagi eng boshlangʻich va zaruriy bilimlarga bagʻishlangan boʻlib, „Yerdagi maʼlum mamlakatlar va shaharlarning nomlari va har bir iqlimdagi hodisalar haqida“ deb ataladi. Asarda falakiyot va geografiya ilmlarining asosiy mazmuni, vazifalari va qismlari tushunarli dalillar asosida sodda qilib bayon etiladi. Xususan, Yerning dumaloqligi, bir xil osmon yoritqichlarining turli vaqtda erishi, tutilishi va bu tutilishning har bir joydan turlicha koʻrinishi, masofalar oʻzgarishi bilan ularning koʻrinishi oʻzgarishi haqida qimmatli mulohazalar bildiriladi. Har doim Al-Fargʻoniyning „Astronomiya asoslari haqidagi kitob“ asari oʻrta asr musulmon Sharqi mamlakatlaridagi, soʻng Ispaniya orqali Yevropa mamlakatlaridagi astronomiya ilmining rivojini boshlab berdi. Qadimiy yunon ilmi, jumladan, astronomik ilmlar ham birinchi bor arabchadan tarjima qilingan risolalar orqali maʼlum boʻldi. Al-Fargʻoniy asarining uzbcha tarjimasi birinchi marta 1493-yilda tosh bosma usulida nashr etildi. 1669-yil mashhur golland matematigi va arabshunosi Yakob Golius Al-Fargʻoniy asarining arabcha matnini yangi lotincha tarjimasi bilan nashr etganidan soʻng Al-Fargʻoniyning shuhrati yanada ortdi. Yevropa Uygʻonish davrining mashhur olimi [[Regiomontan]] 15-asrda Avstriya va Italiya universitetlarida astronomiyaga doir maʼruzalarini Al-Fargʻoniy asarlari asosida oʻqigan. Al-Fargʻoniy nomi [[Dante Aligyeri|Dante]] (14-asr) va [[Friedrich Schiller|Shiller]] (18-asr) tomonidan tilga olinadi. Yevropa olimlaridan Dʼalamber, Brokelman, X. Zuter, I. Yu. Krachkovskiy, A. P. Yushkevich, A. Rozenfeldlar Al-Fargʻoniyning ijodiga va qoldirgan ilmiy merosiga yuqori baho berganlar. Bizning davrimizgacha Al-Fargʻoniyning 101 asari saqlanib qolgan (lekin bular hozirgi zamon tillariga tarjima qilinmagan). Asarlarning qoʻlyozmalari jahonning turli shaharlari — Berlin, Dushanba, London, Parij, Tehron, Toshkent, Mashhad, Patna, Rampur, Xalab va Qohiradagi yirik kutubxonalarda saqlanmoqda. Ahmad al-Fargʻoniyning boy ilmiy merosini chuqur oʻrganish Oʻzbekistonda mustaqillikdan keyin boshlandi. 1998-yil Al-Fargʻoniyning 1000 yilligi xalqaro miqyosda keng nishonlandi. Fargʻona shahrida Al-Fargʻoniy nomi bilan ataladigan istirohat bogʻi va qadimiy Quva shahrida Al-Fargʻoniy haykali oʻrnatildi. YUNESKO ning 1998-yildagi tadbirlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining „Ahmad al-Fargʻoniy tavalludining 1000 yilligini nishonlash toʻgʻrisida“gi qarori (1997-yil 27-noyabr)ga koʻra alloma hayoti va ijodiga bagʻishlangan ilmiy anjumanlar, badiiy koʻrgazmalar oʻtkazildi, yangi kitoblar nashr etildi, spektakllar (dramaturg Hayitmat Rasulning „Piri koinot“, [[Yoʻldosh Sulaymon]]<nowiki/>ning „Fargʻona farzandi“, Nurulloxon hoji Abdulloh oʻgʻli „Bahor allomasi“) sahnalashtirildi, kinolar suratga olindi. Hozirda "Mutolaa" loyihasi "Uyg`onish" ruknida qator allomalar, jumladan, Beruniy, al-Xorazmiy, ibn Sino, al-Buxoriy, Moturudiy, Farobiylar qatorida Ahmad al-Farg'oniy kitobi ham to`plamdan joy olgan. Kitob muallifi Ashraf Ahmedov va Sayfullo Ikromov tomonidan ovozlashtirilgan.<ref>{{Veb manbasi |url=https://mutolaa.com/uz/book/uyg-onish-ahmad-al-farg-oniy |sarlavha=Uyg'onish: Ahmad al-Farg'oniy |sana=07.01.2026 |muallif=Ashraf Ahmedov}}</ref> == Adabiyotlar == * Abdulahad Muhammadjonov, [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Kari-Niyazov T. N, Astronomicheskaya shkola Ulugbeka, M.-L., 1950 * Nosirov A., Hikmatullayev X., Ahmad Fargʻoniy, T., 1966 * Buyuk siymolar, allomalar (Oʻrta Osiyolik mashhur mutafakkir va donishmandlar), 1-kitob, T., 1995 * Axmedov A., Ahmad al-Fargʻoniy, T., 1998 == Manbalar == {{manbalar}} * [http://mehrob.uz/index.php/maqolalar/item/538-ahmad-al-farg-oniy Ahmad al-Fargʻoniy] {{OʻzME}} {{Xuroson allomalari}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]] [[Turkum:Astronomlar]] [[Turkum:Matematiklar]] [[Turkum:Geograflar]] [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:797-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:865-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:IX asr geograflari]] n906qvh8fjvfxpygmp8l5qovszgvjbp 0 23774 5997926 5996788 2026-04-17T11:39:52Z Bolbekov Azamat 247968 G‘allaorol tumani 5997926 wikitext text/x-wiki {{Maʼmuriy birlik |Rang1 = {{rang|Oʻzbekiston}} |Oʻzbekcha nomi = Gʻallaorol tumani |Asl nomi = |Gerb = |Bayroq = |Gerb kengligi = |Bayroq kengligi = |Gerb taʼrifi = |Bayroq taʼrifi = |Mamlakat = [[Oʻzbekiston]] |Maqomi = [[Tuman]] |Tegishli hudud = |Tarkibida = [[Jizzax viloyati]] |Markazi = [[Gʻallaorol]] |Yirik shahari = |Yirik shaharlari = |Asos solingan = |Bekor qilingan = |Rahbari = |Rahbar ismi = |Rahbari2 = |Rahbar ismi2 = |YAIM = |YaIM yil = |YAIM oʻrin = |YAIM jon boshiga = |YAIM jon boshiga oʻrinda = |Til = |Tillar = [[Oʻzbek tili|Oʻzbek]] |Aholi = 190 600 |Roʻyxatga olingan yil = |Aholi foizi = |Aholi oʻrinda = |Zichligi = |Zichlig joyi = |Millatlar tarkibi = |Dinlar tarkibi = [[Islom|musulmonlar]] |Maydoni = |Maydon foizi = |Yer maydoni = |Yuqori balandligi = |Oʻrtacha balandligi = |Quyi balandligi = |Kengligi = |Uzunligi = |Xarita = G'allaorol tumani.png |Xarita oʻlchami = 300 |Maʼmuriy birlik xaritasi = |Xarita oʻlchami ае = |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |Qisqacha = |ISO = |FIPS = |Telefon kodi = |Pochta indeksi = |Internet domeni = |Avtomobil raqami kodi = |Sayt = |Commons = Gʻallaorol tumani |Izoh = }} '''Gʻallaorol tumani''' — [[Jizzax viloyati|Jizzax viloyatidagi]] tuman. 1926-yil 29-sentabrda tashkil etilgan. 1931-yilgacha Yangiqoʻrgʻon tumani deb atalgan. Viloyatning gʻarbiy, janubi-gʻarbiy qismida joylashgan. Shimolidan Forish, sharqdan Jizzax, janubidan Baxmal tumanlari, janubi-gʻarb va gʻarbdan Samarqand viloyati bilan chegaradosh. Maydoni 2,0 ming km². Aholisi 190,6 ming kishi (2005). 1 shahar (Gʻallaorol), 2 shaharcha (Mar-jonbuloq, Qoʻytosh), 11 qishloq fu-qarolari yigʻini (1-may qishlogʻi yaʼni Gʻallakor Buloqboshi, [[G‘allaorol tumani Guliston QFY Olmasuvon qishlog‘i|Guliston]], [[G‘allaorol tumani Oqtom MFY Sherqang‘li qishlog‘i|Oqtom]], Qashqabuloq, [[G‘allaorol tumani Oqtosh MFY Oqtosh qishlog‘i|Oqtosh]], Sarbozor, Koʻkbuloq, [[Qarshi namozgohi|Ko‘kgumbaz]], [[G‘allaorol tumani Qo‘ytosh ShFY O‘gat qishlog‘i|Qo‘ytosh]], Madaniyat, [[G‘allaorol tumani Qangli MFY Qangli qishlog‘i|Qangli,]] Mirzabuloq, Moltop, Mulkush, Tozaurugʻ, Qipchoqsoy, Gʻoʻbdin, Korizquduq, [[G‘allaorol tumani Jiydali QFY Sho‘rcha qishlog‘i|Jiydali]], Naxroch) bor. Markazi — Gʻallaorol shahri.<ref>"{{PAGENAME}}" ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Gʻ%20harfi.pdf Gʻ-harfi]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Tabiati == Tumanning markaziy va gʻarbiy qismi tekislik, shimoliy va shimoli-gʻarbiy qismi qir, baland adir va togʻlardan iborat. Shim.dan Nurota tizmalari, sharqsan Molguzar togʻi bilan oʻralgan. Tuman hududining katta qismi uning markaziy qismidan shimoliga 350400 m dan 1600-1900 m gacha koʻtarilib boruvchi tekislik. Tekislik Nurota togʻi etaklarigacha davom etadi. Foydali qazilmalarl.sh qoʻrgʻo-shin, rux, oltin, volfram. mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan qum, shagʻal, gips, granit, ohaktosh va boshqa turli qurilish materiallari mavjud, shifobaxsh mineral suv manbai bor. Iklimi keskin kontinental, yozi quruq, qishi sovuq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi −2°, iyulniki 32°. Yillik yogʻin 326&nbsp;mm. Vegetatsiya davri 240 kun. Tuproqlari sariq tuproq, lyosslardan iborat. Markaziy va shimolily qismidagi adirlarning tuprogʻi lyoss ustida hosil boʻlgan boʻz, och boʻz, tipik boʻz tuproq. Soylik, jar koʻp. Tuman hududidan Sangzor daryosi oqib oʻtadi. Yovvoyi oʻsimliklardan qoʻngʻirbosh, rang, yal-piz, lola, lolaqizgʻaldoq, iloq, qiyoq, shoʻra, shuvoq, yantoq, naʼmatak, zira, zirk va boshqa oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan boʻri, tulki, qobon, chiyaboʻri, arxar, quyon; sudralib yuruvchilardan tosh-baqa, zaharli ilonlar, echkemar, kal-takesaklar; kemiruvchilardan kala-mush, yumronqoziq, dala sichqoni; qushlardan burgut, tuvaloq, bedana, qirgʻovul, kaklik, kaptar yashaydi; suv havzalarida turli baliqlar uchraydi. == Aholisi == Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, tatar, rus va boshqa mil-lat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km²ga 61,9 kishi. Shahar aholisi 32,2 ming kishi, qishloq aholisi 91,6 ming kishi. Iqtisodiyoti va Tarixi Gʻallaorol tumanida Marjonbuloq va Qoʻytosh volfram-molibden konlari, meva-konserva, sharob ishlab chiqarish korxonasi, parrandachilik aksiyadorlik birlashmasi, avtokorxona, MTP, sutni qayta ishlash, qishloq xoʻjaligi texnikasini taʼmirlash, paxta tozalash, gʻisht zavodlari bor. 230 ga yaqin firma, oʻrta biznes, kichik korxona, mikrofirmalar faoliyat koʻrsatadi. „Gʻallaorol — Iordaniya“, „Gʻallaorol — Turkiya“, „Gʻallaorol — Belogorsk“, „Vollastonit“ (Qoʻytoshda) qoʻshma korxonalari ishlab turibdi. Qishloq xoʻjaligida gʻallachilik, bogʻdorchilik, tokchilik, chorvachilik (shu jumladan, qorakoʻlchilik) rivojlangan. Ekin maydonlariga don, sabzavot, kartosh-ka, poliz va ozuqa ekinlari ekiladi. Shirkat, fermer xoʻjaliklari, oʻrmon xoʻjaligi ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi, urugʻchilik firmasi va boshqa bor. Tumandagi jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarda qoramol, qoʻy va echki, parran-da, yilqi boqiladi. Tuman hududidagi kanallar uz. 76&nbsp;km, zovurlar uz. 106,6&nbsp;km. 90 ga yaqin umumiy taʼlim, bolalar musiqa maktablari, kasb-hunar kollejlari, tuman markaziy kutubxonasi va uning 33 ta tarmogʻi (244 ming nusxa asar), 11 madaniyat uyi, 15 klub muassasasi mavjud. „Oltin boshoq“ ashula va raqs, „Gashtak“ folklor-et-nografik dastalari faoliyat koʻrsatadi. Stadion, sport zallari va boshqa sport inshootlari bor. Tuman markaziy kasalxonasi (520 oʻrin), 4 poliklinika, tugʻruqxona, 55 feldsher-akusherlik punkti, 10 qishloq-vrachlik am-bulatoriyasi, dorixonalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Tuman hududidan Katta Oʻzbekiston trakti va temir yoʻl oʻtgan. Tuman markazidan Toshkent, Samarqand, Jizzax shahri lari, viloyatning Baxmal, Gagarin, Paxtakor, Doʻstlik shaharlariga avtobuslar qatnaydi. Tezyu-rar Toshkent — Samarqand elektr poyezdi tuman hududidan oʻtadi. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> Tuman tarkibida 11 qishloq fuqarolar yigʻini (Gʻubdun, Ittifoq, Kipchoqsuv, Koʻkbuloq, Madaniyat, Mirzabuloq, Buloqboshi, Guliston, Tozaurugʻ, Moltob, Mulkush), 2 shahar (Marjonbuloq, Gʻallaorol), 1 shaharcha (Qoʻytosh) mavjud. Markazi — [[Gʻallaorol shahri]]. Aholisi asosan oʻzbeklar; ruslar, tatarlar va boshqa millat vakillari. Aholining oʻrtacha zichligi 1 kvadrat kilometrga 19 kishi. Gʻallaorol tumanining markaziy va gʻarbiy qismi tekislik, shimoliy va shimoli-gʻarbiy qismi qir, baland adir va togʻlardan iborat. Shimoldan Nurota tizmalari, sharqdan Molguzar togʻi bilan oʻralgan. Gʻallaorol hududining katta qismini uning markaziy qismidan shimolga 380-400 metrdan 1600-1900 metrgacha koʻtarilob boruvchi lyoss va sariq tuproqli qatlamdan iborat tekislik pasttekislik tashkil qiladi. [[Sangzor]] daryosi xosil qilgan bu tekislik Nurota togʻ etaklariga borib taqaladi. Tuman zamini turli hil foydali qazilmalar — [[qoʻrgʻoshin]], [[rux]], [[oltin]], [[volfram]] singari yer osti maʼdanlarga nihoyatda boy. Mahalliy axamiyatga ega boʻlgan [[qum]], [[shagʻal]], [[ganch]], [[granit]], [[ohaktosh]] va boshqa hil qurilish materiallari ham mavjud. Tumanda shifobaxsh mineral suv manbai bor. Iqlimi keskin kontinental, yozi quriq, qishi sovuq. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://foto-planeta.com/np/152520/gallyaaral.html Gʻallaorol haqida foto-planeta.com saytida (rus)] {{OʻzME}} {{Jizzax viloyati}} [[Turkum:Jizzax viloyati tumanlari]] [[Turkum:Gʻallaorol tumani]] 59g14ltnr9d89l5xlcpuf0r9adzq73c 0 24001 5997921 5989274 2026-04-17T11:33:00Z Tshoxruz 07 202968 Hatolarni tuzatdim va qisqa maʼlumot qoʻshdim 5997921 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubi2 | clubname = Real Madrids | image = Real Madrid CF.svg | upright = 0.74 | fullname = Real Madrid Club de Fútbol<ref name="Real Madrid Club de Fútbol">{{cite web | title = Real Madrid Club de Fútbol | url = https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid | publisher = Liga de Fútbol Profesional | access-date = 6 January 2019 | language = es | archive-date = 20 June 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190620204244/https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid | url-status = live }}</ref> | short name = Jdkflf | founded = {{Start date and age|df=yes|1902|3|6}} (as ''Madrid Football Club'') | nickname = {{Nowrap|''Los Blancos'' (Oqlar)}}<br />{{Nowrap|''Los Merengues'' (Meringues)}}<br />{{Nowrap|''Los Vikingos'' (Vikinglar)}}<ref>{{cite web |url=http://ligadecampeones.com/los-vikingos-arrasan-europa-98430/ |title=Los vikingos arrasan Europa |website=Ligadecampeones.com |date=23 November 1960 |access-date=18 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425012233/http://ligadecampeones.com/los-vikingos-arrasan-europa-98430/ |archive-date=25 April 2014 }}</ref><br /> {{Nowrap|''La Casa Blanca'' (Oq uy)}}<ref>The White House: * {{cite web|url=https://en.as.com/en/2018/12/07/football/1544187628_452267.html|title=D'Onofrio: "I always support Real Madrid; Bernabéu came to my house"|date=7 December 2018|website=As.com|access-date=2 January 2019|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806173933/https://en.as.com/en/2018/12/07/football/1544187628_452267.html|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/24/1343629/real-madrid-expecting-25000-fans-at-the-bernabeu-for|title=Real Madrid Expecting 25,000 Fans at the Bernabeu For Cristiano Ronaldo Presentation|website=Goal.com|access-date=24 June 2009|date=24 June 2009|archive-date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312141921/https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/24/1343629/real-madrid-expecting-25000-fans-at-the-bernabeu-for|url-status=live}} * {{cite web|url=https://vaaju.com/perueng/transfer-real-madrid-mariano-diaz-said-the-white-house-can-not-be-said-no-france/|title=Transfer Real Madrid: Mariano Diaz said the "White House" "can not be said no"|website=Vaaju.com|access-date=10 August 2018|date=10 August 2018|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308012234/https://vaaju.com/perueng/transfer-real-madrid-mariano-diaz-said-the-white-house-can-not-be-said-no-france/|url-status=live}}</ref><br />{{Nowrap|''Reyes de Europa'' (Yevropa qirollari)}}<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/real-madrid-remind-world-always-kings-of-europe/bltdc9491b20e80467a|title=Real Madrid remind the world they are, and always will be, the Kings of Europe|website=goal.com|date=28 May 2022|access-date=8 April 2024|archive-date=8 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408141906/https://www.goal.com/en/news/real-madrid-remind-world-always-kings-of-europe/bltdc9491b20e80467a|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2018/05/27/5b0ab7c9ca4741ee4d8b4598.html|title=Kings of Europe more than ever|website=marca.com|date=27 May 2018|access-date=8 April 2024|archive-date=8 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408140404/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2018/05/27/5b0ab7c9ca4741ee4d8b4598.html|url-status=live}}</ref> <!-- Los Galacticos is not a nickname for the club. It refers to a group of players only. -->| ground = [[Santiago Bernabéu Stadium|Estadio Santiago Bernabéu]] | capacity = 85,000<ref name="Capacity">{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/mundial/album/2023/10/05/651e809346163f13b28b4596_28.html|title=Mundial 2030: España. Santiago Bernabeu (85.000 espectadores)|date=5 October 2023|language=es|publisher=[[Marca (newspaper)|Diario MARCA]]|access-date=18 April 2024|archive-date=18 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240418002138/https://www.marca.com/futbol/mundial/album/2023/10/05/651e809346163f13b28b4596_28.html|url-status=live}}</ref> | chrtitle = Prezident | chairman = [[Florentino Pérez]] | mgrtitle = Bosh murabbiy | manager = [[Álvaro Arbeloa]] | league = {{Spanish football updater|Real Madrid}} | season = {{Spanish football updater|Real Madrid2}} | current = 2023-24 Real Madrid CF season | position = {{Spanish football updater|Real Madrid3}} | website = https://www.realmadrid.com/en-US | pattern_la1 = _realmadrid2425h | pattern_b1 = _realmadrid2425h | pattern_ra1 = _realmadrid2425h | pattern_sh1 = _realmadrid2425h | pattern_so1 = _realmadrid2425hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadrid2425a | pattern_b2 = _realmadrid2425a | pattern_ra2 = _realmadrid2425a | pattern_sh2 = _realmadrid2425a | pattern_so2 = _blacktop | leftarm2 = FF9000 | body2 = FF9000 | rightarm2 = FF9000 | shorts2 = FF9000 | socks2 = FF9000 | pattern_la3 = _realmadrid2425t | pattern_b3 = _realmadrid2425t | pattern_ra3 = _realmadrid2425t | pattern_sh3 = _realmadrid2425t | pattern_so3 = _realmadrid2425tl | leftarm3 = 4b4848 | body3 = 4b4848 | rightarm3 = 4b4848 | shorts3 = 4b4848 | socks3 = 4b4848 }} {{Real Madrid CF faol boʻlimlar}} {{Real Madrid CF yopiq boʻlimlar}} '''Real Madrid Club de Fútbol''' (Real Madrid FC) – odatda '''Real Madrid''' deb ataladi. Madrid shahrida joylashgan [[Ispaniya]] professional [[futbol]] klubi. [[Klub]] tashkil etilgan davridan boshlab Anita futboli ligasining eng yuqori pogʻonasi [[La Liga]]<nowiki/>da ishtirok etadi. 1902-yilda Madrid futbol klubi sifatida tashkil etilgan klub tashkil etilganidan buyon anʼanaviy ravishda oq uy libosini kiyib keladi. ''Real'' faxriy unvoni<nowiki/>[[Ispancha]] „qirollik“ maʼnosini anglatadi va [[Gerb|gerbdagi]] qirollik toji bilan birga 1920-yilda qirol [[Alfonso XIII]] tomonidan klubga berilgan. „Real Madrid“ oʻz uy uchrashuvlarini 1947-yildan beri Madridning markazidagi 85 000 tomoshabinga moʻljallangan „<nowiki/>[[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>“ [[Stadion|stadionida]] oʻtkazib keladi. Koʻpgina Yevropa sport tashkilotlaridan farqli oʻlaroq, „Real Madrid“ mulislar jamoasi (''socios'') oʻz tarixi davomida klubga egalik qilgan va boshqargan. Rasmiy Madrid madhiyasi [[RedOne]] va Manuel Jabois tomonidan yozilgan „<nowiki/>[[Hala Madrid y nada más]]<nowiki/>“dir<ref>{{Citation |title=Hala Madrid...y nada más (feat. RedOne) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Yc-7IQqcqeM |access-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325210147/https://www.youtube.com/watch?v=Yc-7IQqcqeM |url-status=live |language=en |archive-date=25 March 2023}}</ref>. Klub dunyodagi eng koʻp qoʻllab-quvvatlanadigan klub hisoblanadi, [[Xalqaro sport tadqiqotlari markazi|CIES Football Observatory]] maʼlumotlariga koʻra, 2023-yil maʼlumotlariga koʻra, ijtimoiy tarmoqlarda eng koʻp kuzatuvchisi boʻlgan futbol klubidir va uning qiymati 6,07 milliard dollarga [[Forbes jurnalining eng boy futbol klublari roʻyxati|baholangan]]<ref>Dongfeng Liu, Girish Ramchandani (2012). „The Global Economics of Sport“, p. 65, Routledge.</ref><ref>{{Cite web |title=Social media: Real ahead of Barcelona - CIES Football Observatory |url=https://football-observatory.com/WeeklyPost426#:~:text=The%20last%20CIES%20Football%20Observatory,rival%20Barcelona%20(342%20million). |access-date=25 June 2023 |website=football-observatory.com |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625111851/https://football-observatory.com/WeeklyPost426#:~:text=The%20last%20CIES%20Football%20Observatory,rival%20Barcelona%20(342%20million). |url-status=live}}</ref> va bunday natija 2023-yil dunyodagi [[Forbes jurnalining eng boy futbol klublari roʻyxati|eng qimmat futbol klubi]]<nowiki/>ga aylantiradi. 2024-yilda u 831,4 million yevro yillik daromad bilan dunyodagi eng koʻp daromad oladigan futbol klubi boʻldi<ref name=":0">{{Cite news |last1=Ozanian |first1=Mike |last2=Tietelbaum |first2=Justin |date=26 May 2022 |title=The World's Most Valuable Soccer Teams 2022: Real Madrid, Worth $5.1 Billion, Back On Top |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2022/05/26/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2022-real-madrid-worth-51-billion-back-on-top/?sh=1e3891c7286b |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529092638/https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2022/05/26/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2022-real-madrid-worth-51-billion-back-on-top/?sh=1e3891c7286b |archive-date=29 May 2022}}</ref>. [[Ispaniyada futbol rekordlari va statistikasi|Mahalliy futbolda]] klub 71 ta sovrin yutgan; rekord 36 [[La Liga]] chempionligi, 20 [[Copa del Rey|Qirollik Kubogi]], 13 [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]], Copa Eva Duarte va [[Copa de la Liga|Copa de La Liga]]<ref>{{cite web |title=World Football: The 11 Most Successful European Clubs in History |url=http://bleacherreport.com/articles/510011-world-football-the-11-most-successful-european-clubs-in-history/page/12 |access-date=22 January 2012 |website=[[Bleacher Report]] |archive-date=15 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415220458/http://bleacherreport.com/articles/510011-world-football-the-11-most-successful-european-clubs-in-history/page/12 |url-status=live}}</ref> sovrinlari sohibi boʻlgan. Xalqaro futbolda „Real Madrid“ rekord darajadagi 32 ta kubokni qoʻlga kiritgan: rekord – 15 marta Yevropa kubogi [[UEFA Chempionlar Ligasi]], qoʻshma rekord – beshta [[UEFA Superkubogi]], ikkita [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA kubogi]], qoʻshma rekord – ikki [[Lotin kubogi]], rekord – bitta [[Ibero-amerika kubogi|Iberoamerikalik Kubogi]] va rekord – sakkizta [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempioni]]{{refn|"Real Madrid" beshta [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]] va uchta [[Qitʼalararo kubok (futbol)|Qitʼalararo kubok]] gʻolibi boʻlib, jami sakkiz marta.<ref>{{cite web | url=http://www.espnfc.com/manchester-united/story/3246638/man-united-retrospectively-declared-1999-world-club-champions-by-fifa | title=Man United retrospectively declared 1999 world club champions by FIFA | work=ESPN FC | access-date=4 November 2017 | author=Press Association Sport | date=27 October 2017 | archive-date=2 November 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171102012527/http://www.espnfc.com/manchester-united/story/3246638/man-united-retrospectively-declared-1999-world-club-champions-by-fifa | url-status=live }}</ref> Bundan tashqari, „Real Madrid“ bir martalik [[Copa Iberoamericana|Ibero-Amerika kubogi]] gʻolibi boʻldi ([[1993-yil Kubogi|Copa de Oro]] va [[1992–93] Ispaniya Kubogi|Copa del Rey]]. gʻoliblar) 1994-yil.<ref name="Ibero-American 1" /><ref name="Ibero-American 2" />|name=Club World Cup|group=note}}. Madrid jamoasi 2000, 2002, 2014, 2017-yillardagi Xalqaro futbol tarixi va statistikasi boʻyicha Klublar reytingida birinchi oʻrinni egallagan<ref>{{Cite web |date=18 July 2022 |title=Former Results |work=IFFHS |url=https://www.iffhs.de/former-results/ |access-date=22 April 2023 |language=de-DE |archive-date=13 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213210715/https://www.iffhs.de/former-results/ |url-status=live}}</ref>. [[UEFA]]<nowiki/>da Madrid barcha vaqtlardagi klublar reytingida birinchi oʻrinni egallagan<ref name="uefa records2">{{cite web |title=UEFA Champions League statistics 2022–23 handbook&nbsp;– All-time records 1955–2022 |url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/90/2285690_DOWNLOAD.pdf#page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810182359/https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/90/2285690_DOWNLOAD.pdf#page=2 |archive-date=10 August 2020 |access-date=25 January 2019 |website=UEFA |page=1}}</ref><ref>{{cite web |date=12 May 2021 |title=Member associations&nbsp;– UEFA rankings&nbsp;– Club coefficients |url=https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318140434/https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html |archive-date=18 March 2019 |access-date=25 May 2021 |website=[[UEFA]]}}</ref>. 1929-yilda tashkil etilganidan beri ([[Bilbao]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Athletic Bilbao|Atletik]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ bilan bir qatorda) hech qachon yuqori diviziondan tushib ketmagan La Liganing uchta asoschi aʼzolaridan biri. „Real Madrid“ koʻplab jamoalar bilan uzoq muddatli raqobatlarga ega, ayniqsa „Barselona“ qarshi oʻtadigan oʻyinlar ''[[El Clásico|El Klasiko]]'', ''„<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ bilan oʻyinlar [[Madrid derbisi|Derbi Madrilenyo]]'' nomini olgan. Klub 1950—1960-yillarda Ispaniya va Yevropa futbolida oʻzini katta kuch sifatida koʻrsatdi. Ketma-ket beshta va oltita umumiy yevrokuboklarda gʻalaba qozondi va yana ikkita finalga chiqdi. Bu muvaffaqiyat ichki jabhada ham takrorlandi. Madrid klubi 16 yil ichida 12 marta chempionlikni qoʻlga kiritdi. [[Alfredo Di Stéfano]], [[Ferenc Puskás]], [[Paco Gento|Pako Gento]] va [[Raymond Kopa]]<nowiki/>ni oʻz ichiga olgan bu jamoa, baʼzi sportchilar tomonidan barcha davrlarning eng zoʻr jamoasi deb hisoblanadi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html |title=Real Madrid 1960 – the greatest club side of all time |date=23 May 2011 |publisher=BBC |access-date=19 March 2015 |archive-date=1 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301131355/http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid |title=The great European Cup teams: Real Madrid 1955–60 |date=22 May 2013 |work=The Guardian |access-date=19 March 2015 |archive-date=19 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819061600/https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid |url-status=live}}</ref>. Real Madrid „''Galaktikos''“ siyosati bilan mashhur boʻlib, u super yulduzlar jamoasini yaratish uchun [[Ronaldo]], [[Zinedine Zidane]] va [[David Beckham]] kabi dunyoning eng yaxshi oʻyinchilari bilan shartnoma imzolashni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Guillermo |title=How to manage Los Galacticos. By Vicente del Bosque |url=https://theathletic.com/4084667/2023/01/13/galacticos-real-madrid-ronaldo/ |access-date=3 March 2023 |website=The Athletic |language=en |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312165547/https://theathletic.com/4084667/2023/01/13/galacticos-real-madrid-ronaldo/ |url-status=live}}</ref>. „Galaktikos siyosati“ atamasi odatda [[Florentino Pérez]]<nowiki/>ning klub prezidentligining ikki davriga (2000—2006 va 2009—2018-yillar) ishora qiladi, biroq uning amal qilish muddatidan avval olib kelingan futbolchilar baʼzan klubning bir qismi sifatida qabul qilingan. Eʼtiborli misollardan biri [[Steve McManaman|Steve McManeman]], u boshqa koʻplab oʻyinchilar kabi ushbu siyosat ostida muvaffaqiyatga erisha olgan<ref name="tft">{{Cite news |last=Townsend |first=Jon |date=2 April 2020 |title=Steve McManaman at Real Madrid: The most successful English player to head overseas |work=These Football Times |url=https://thesefootballtimes.co/2020/04/02/steve-mcmanaman-at-real-madrid-the-most-successful-english-player-to-head-overseas/ |url-status=live |access-date=14 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411203028/https://thesefootballtimes.co/2020/04/02/steve-mcmanaman-at-real-madrid-the-most-successful-english-player-to-head-overseas/ |archive-date=11 April 2020}}</ref>. 2009-yilning 26-iyunida Madrid klubi [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni rekord darajadagi 80 million funt sterling (94 million yevro) evaziga sotib oldi<ref>{{Cite web |last=X |first=Mr |title=The Cristiano Ronaldo £80m Transfer from Man United to Madrid Analysed |url=https://bleacherreport.com/articles/197003-the-cristiano-ronaldo-80m-transfer-from-united-to-madrid-analysed |access-date=26 February 2023 |website=Bleacher Report |language=en |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090549/https://bleacherreport.com/articles/197003-the-cristiano-ronaldo-80m-transfer-from-united-to-madrid-analysed |url-status=live}}</ref> va u klub tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylandi<ref>{{Cite web |last=Bhargav |title=Ranking the 10 greatest Real Madrid players of all time |url=https://www.sportskeeda.com/football/ranking-10-greatest-real-madrid-players-time-ronaldo-di-stefano-ramos |access-date=11 April 2023 |website=sportskeeda.com |date=8 December 2021 |language=en-us |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411093432/https://www.sportskeeda.com/football/ranking-10-greatest-real-madrid-players-time-ronaldo-di-stefano-ramos |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ayamga |first=Emmanuel |title=3 reasons why Cristiano Ronaldo is easily the greatest footballer of all time |url=https://www.sportskeeda.com/football/3-reasons-why-cristiano-ronaldo-is-easily-the-greatest-footballer-of-all-time |access-date=11 April 2023 |website=sportskeeda.com |date=8 January 2019 |language=en-us |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712003327/https://www.sportskeeda.com/football/3-reasons-why-cristiano-ronaldo-is-easily-the-greatest-footballer-of-all-time |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Karim Benzema betters Raul record but still 81 behind Cristiano Ronaldo on Real Madrid goal chart {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-in/news/karim-benzema-better-raul-record-81-behind-cristiano-ronaldo-real-madrid-goal/blt74613a6c3f8eee4f |access-date=26 February 2023 |website=goal.com |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090553/https://www.goal.com/en-in/news/karim-benzema-better-raul-record-81-behind-cristiano-ronaldo-real-madrid-goal/blt74613a6c3f8eee4f |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Babalola |first=Oluwatomiwa |date=6 July 2021 |title=Cristiano Ronaldo, Pele, Messi Top List of Greatest Goal Scorers in International Football |url=https://sportsbrief.com/football/1764-cristiano-ronaldo-pele-messi-top-list-greatest-goal-scorers-international-football |access-date=19 April 2023 |website=SportsBrief – Sport news. |language=en |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424141844/https://sportsbrief.com/football/1764-cristiano-ronaldo-pele-messi-top-list-greatest-goal-scorers-international-football/ |url-status=live}}</ref>. Madrid yaqin yillarda Galaktikos siyosatini yumshatib, uning oʻrniga [[Vinícius Júnior|Vinîcius Jünior]], [[Rodrygo]] va [[Judi Bellingham]] kabi yosh isteʼdodlarni qoʻlga kiritishga eʼtibor qaratdi<ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=Jude Bellingham: Why Real Madrid move makes 'perfect sense' |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65477289 |access-date=15 June 2023 |publisher=[[BBC Sport]] |archive-date=15 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615022709/https://www.bbc.co.uk/sport/football/65477289 |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ FIFA tomonidan XX asrning eng buyuk futbol klubi va ayni vaqtda [[Xalqaro futbol tarixi va statistikasi federatsiyasi|IFFHS]] tomonidan [[Yevropa]]<nowiki/>ning eng yaxshi klubi deb tan olingan<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf |title=The FIFA Club of the Century |publisher=[[FIFA]] |date=1 December 2000 |access-date=11 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423161359/http://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf |archive-date=23 April 2007}}</ref>, ayni paytda 2004-yilda [[FIFA]]<nowiki/>ning 100 yillik xizmatlari uchun ordenini olgan. Yevropa kubogi/Chempionlar ligasidagi eng koʻp ishtirok etgan (42), turnirda ular eng koʻp gʻalaba qozongan, eng koʻp durang va eng koʻp gol urish boʻyicha umumiy rekordlarga ega<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2004/m=5/news=celebrations-mark-the-opening-fifa-centennial-congress-paris-fifa-birt-92643.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031123/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2004/m=5/news=celebrations-mark-the-opening-fifa-centennial-congress-paris-fifa-birt-92643.html |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=FIFA Centennial Orders of Merit |publisher=[[FIFA]] |date=20 May 2004 |access-date=11 May 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=All-time stats & rankings {{!}} UEFA Champions League |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/ |access-date=19 May 2023 |website=UEFA.com |language=en |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516215008/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/ |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da ikki marta ketma''-''ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan yagona klubdir, birinchisi 1955/1956, 1956/1957 va 1957/1958da, ikkinchisi esa 2015/2016, 2016/2017 va 2017/2018-yilgi mavsumlarda qoʻlga kiritgan va [[Guinness rekordlar kitobi|''Ginnesning rekordlar kitobi'']] tomonidan eʼtirof etilgan. 2022-yilning may oyida ular 14-chempionlar ligasi chempionligini (toʻqqiz mavsumda beshinchi) qoʻlga kiritishgan<ref>{{Cite web |title=Most wins of the football (soccer) European Cup / Champions League (team) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-wins-of-the-football-(soccer)-european-cup-champions-league-(team) |access-date=19 April 2023 |website=Guinness World Records |date=28 May 2022 |language=en-gb |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419172343/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-wins-of-the-football-(soccer)-european-cup-champions-league-(team) |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ Yevropaning barcha top-besh ligalari ishida barcha musobaqalarda 100 ta sovrin yutgan birinchi klubdir<ref>{{Cite web |date=13 February 2023 |title=Centurions! Real Madrid won their 100th trophy with FIFA Club World Cup triumph |url=https://www.espn.in/football/real-madrid-espreal_madrid/story/4877147/real-madrid-just-won-their-100th-trophy-with-their-fifa-club-world-cup-triumph |access-date=26 February 2023 |website=ESPN |language=en |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090554/https://www.espn.in/football/real-madrid-espreal_madrid/story/4877147/real-madrid-just-won-their-100th-trophy-with-their-fifa-club-world-cup-triumph |url-status=live}}</ref>. 2023-yil mart oyi holatiga koʻra, „Real Madrid“ [[UEFA koeffitsiyentlar jadvali|UEFA klublar reytingida]] beshinchi va soʻnggi 10 yil ichida esa (2013—2023) birinchi oʻrinni egallab turibdi<ref>{{cite web |title=UEFA rankings for club competitions |url=https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/#/yr/2023 |access-date=31 May 2022 |publisher=[[UEFA]] |archive-date=20 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320224158/http://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html#/yr/2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=Ten-year club coefficients {{!}} UEFA Coefficients |url=https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/tenyears/ |access-date=12 July 2023 |website=UEFA.com |language=en |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705091212/https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/tenyears/ |url-status=live}}</ref>. == Tarix == {{main|Real Madrid CF tarixi}} {{see also|Real Madrid CF mavsumlari roʻyxati}} === Dastlabki yillar (1902-1943) === [[Fayl:Julián_Palacios.jpg|left|thumb|Julian Palasios, 1900-1901-yillarda klubning birinchi prezidenti]] „Real Madrid“ ning kelib chiqishi bir necha Kembrij va Oksford universitetlari bitiruvchilarini oʻz ichiga olgan Libre de Enseñanza Instituti akademiklari va talabalari tomonidan futbolni Madridga kiritgan paytga borib taqaladi. Ular 1897-yilda (Sosedad) Sky Footballga asos solgan, odatda La Sosedad (Jamiyat) nomi bilan tanilgan, chunki u Madridda joylashgan yagona boʻlib, yakshanba kuni ertalab Monkloada oʻynagan. 1900 yilda aʼzolar oʻrtasidagi ziddiyat ularning baʼzilarini tark etishiga va oʻzlarini Sky Footballdan farqlash uchun Nueva Sociedad de Football (Yangi futbol jamiyati) klubini yaratishga sabab boʻldi. Oʻzgacha fikr bildirganlar orasida „Real Madrid“ning birinchi prezidenti sifatida tan olingan Xulian Palasios, Xuan Padros va Karlos Padros ham bor edi, ikkinchisi esa „Real Madrid“ning aka-uka va boʻlajak prezidentlari edi. 1901-yilda bu yangi klub Madrid futbol klubi deb oʻzgartirildi. Keyinchalik, 1902-yilda qayta qurishdan soʻng, Sky „Yangi futbol klubi“ deb oʻzgartirildi<ref>{{cite web |url=http://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2013/12/%C2%BFen-que-siglo-se-fundo-el-real-madrid/ |publisher=CIHEFE |title=In what century was Real Madrid founded? |language=es |date=16 November 2013 |access-date=9 July 2017 |archive-date=14 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714234407/http://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2013/12/%C2%BFen-que-siglo-se-fundo-el-real-madrid/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last=Rowley |first=Christopher |title=The Shared Origins of Football, Rugby, and Soccer. |url=https://archive.org/details/sharedoriginsoff0000rowl |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-4618-8 |date=2015}}</ref><ref name="Ball, Phil p. 117">Ball, Phil p. 117.</ref>. 1902-yil 6-martda Xuan Padros boshchiligidagi yangi Kengash saylangandan soʻng, Madrid futbol klubi rasman tashkil topdi<ref name="Real Madrid turns 106 (I)">{{cite web |title=Pre-history and first official title (1900–1910) |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_(I).htm |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229094130/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_%28I%29.htm |archive-date=29 December 2008}}</ref>. Aka-uka Padros boshqa futbol ishqibozlarini oilaviy biznes Al Kaprichoning orqa xonasida uchrashuvga chaqirishdi. Ular futbolga barcha ijtimoiy tabaqalar vakillari kirishi mumkin boʻlgan ommaviy sport turi sifatida qarashdi va yangi klubda bu gʻoyani oʻzida mujassamlashtirish kerak, deb oʻylashdi. Aka-uka Madrid futbol klubi nomini taklif qilishdi va bu bir ovozdan qabul qilindi. Shuningdek, aʼzolik toʻlovi ham belgilandi, oyiga ikki peset va koʻylakning rangi Xuan Padros sayohatlaridan birida tanishgan mashhur ingliz jamoasi „Korintian“ sharafiga oq rangga tanlandi<ref name="sapiens.cat">{{cite web |url=https://www.sapiens.cat/epoca-historica/historia-contemporania/els-fundadors-catalans-del-reial-madrid_201903_102.html |title=The Catalan founders of Real Madrid |editor=Sàpiens Editions |access-date=18 July 2022 |archive-date=30 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130144544/https://www.sapiens.cat/epoca-historica/historia-contemporania/els-fundadors-catalans-del-reial-madrid_201903_102.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=A Catalan founded Real Madrid |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1992/12/27/pagina-2/1275104/pdf.html |publisher=Mundo Deportivo |access-date=19 July 2022 |author=Tomás Guasch |date=27 December 1992 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413161709/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1992/12/27/pagina-2/1275104/pdf.html |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Madrid_C.F._1905-06.jpg|thumb|Real Madrid FC jamoasi 1906 yil]] Tashkil etilganidan uch yil oʻtib, 1905-yilda Madrid FK Ispaniya kubogi finalida „<nowiki/>[[Athletic Bilbao]]<nowiki/>“ni magʻlub etib, birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. 1909-yil 4-yanvarda klub prezidenti Adolfo Melendez Ispaniya futbol federatsiyasining taʼsis shartnomasini imzolaganidan soʻng, klub Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasining taʼsischilaridan biriga aylandi. Bir nechta maydonlar oʻrtasida harakat qilgandan soʻng, jamoa 1912-yilda Campo de OʻDonnellga koʻchib oʻtdi<ref name="History — Chapter 1 - From the Estrada Lot to the nice, little OʻDonnel pitch">{{cite web |title=History&nbsp;— Chapter 1&nbsp;– From the Estrada Lot to the nice, little O'Donnel pitch |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Santiago_Bernabeu/1193041512791/Historia/History.htm |publisher=Realmadrid.com |access-date=11 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080706214852/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Santiago_Bernabeu/1193041512791/Historia/History.htm |archive-date=6 July 2008}}</ref>. 1920-yilda qirol [[Alfonso XIII]] klubga Real (Qirollik) unvonini berganidan keyin klub nomi Real Madridga oʻzgartirildi<ref>{{cite web |title=Bernabéu's debut to the title of ''Real'' (1911–1920) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1911-1920-madrid-comes-together-and-receives-the-title-of-real |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903170947/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1911-1920-madrid-comes-together-and-receives-the-title-of-real |url-status=live}}</ref>. 1929-yilda birinchi Ispaniya futbol ligasiga asos solingan. „Real Madrid“ birinchi liga mavsumini soʻnggi oʻyingacha boshqardi, „<nowiki/>[[Athletic Bilbao]]<nowiki/>“ga magʻlub boʻldi, bu esa „Barselona“ga ikkinchi oʻrinni egallashini anglatadi<ref name="Real Madrid turns 106 (III)">{{cite web |title=A spectacular leap towards the future (1921–1930) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1921-1930-real-madrid-becomes-an-international-symbol |publisher=Realmadrid.com |date=28 February 2007 |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903172451/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1921-1930-real-madrid-becomes-an-international-symbol |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ 1931/1932-yilgi mavsumda oʻzining birinchi liga chempionligini qoʻlga kiritdi va keyingi yili ham uni saqlab qoldi<ref name="Real Madrid turns 106 (IV)2">{{cite web |title=First leagues titles and Civil War (1931–1940) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1931-1940-first-league-titles-and-breakout-of-the-civil-war |publisher=Realmadrid.com |access-date=29 May 2021 |first=Luís Miguel |last=González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903170936/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1931-1940-first-league-titles-and-breakout-of-the-civil-war |url-status=live}}</ref>. 1931-yil 14-aprelda Ikkinchi Ispaniya Respublikasining kelishi klubning „Real“ unvonini va uning emblemasidagi qirollik tojini yoʻqotishiga olib keldi va Ispaniya fuqarolar urushi oxirigacha Madrid futbol klubi nomini oldi. Futbol Ikkinchi jahon urushi davrida ham davom etdi va 1943-yil 13-iyun kuni Ispaniya kubogi General Franko sharafiga oʻzgartirilgan Ispaniya kubogi yarim finalining javob uchrashuvida 1943-yil 13-iyunda „<nowiki/>[[FC Barcelona]]<nowiki/>“ni 11:1 hisobida magʻlub etdi{{refn|The Copa del Rey, as it was known for the most part of its history, was renamed to ''Copa del Presidente de la República'' by the Second Spanish Republic in 1932 and then to ''Copa del Generalísimo'' by the Francoist government in 1939.|group=note|name=CdR}}<ref>{{cite news |date=9 December 2011 |title=Real Madrid v Barcelona: six of the best 'El Clásicos' |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8946213/Real-Madrid-v-Barcelona-six-of-the-best-El-Clasicos.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=19 December 2011 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8946213/Real-Madrid-v-Barcelona-six-of-the-best-El-Clasicos.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. Kataloniyadagi „Les Korts“ stadionida boʻlib oʻtgan birinchi oʻyin „Barselona“ning 3:0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan edi. Madridliklar hakam Fombona Fernandesning „Barselona“ga kiritgan uchta golidan shikoyat qildi,<ref name="p67">"[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA67 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 67. Random House. 26 September 2013</ref> Uy tarafdorlari ham Madridni qoʻpol taktika qoʻllashda ayblashdi va Fombona ularga ruxsat berganlikda hushtakbozlik qilishdi. Ya gazetasi hushtakbozlikni „Ispaniya vakillariga hujum qilishning aniq niyati“ deb taʼkidladi<ref>{{cite book |page=25 |author=[[Phil Ball (writer)|Phil Ball]] |title=Morbo: the story of Spanish football |publisher=WSC Books |location=Reading |year=2001}}</ref>. „Barselona“ muxlislariga Madridga borish taqiqlandi. Javob uchrashuvi oʻtkaziladigan kuni „Barselona“ jamoasi mehmonxonadan chiqishi bilanoq ularning avtobusini haqorat qilishdi va toshlar otishdi. „Barselona“ hujumchisi Mariano Gonsalvo voqea haqida shunday dedi: „Oʻyin boshlanishiga besh daqiqa qolganda jarima maydonchamiz allaqachon tangalarga toʻlib ketgan edi“. „Barselona“ darvozaboni Luis Miro oʻz chizigʻiga kamdan-kam yaqinlashardi – u yaqinlashganda, u toshlar bilan qurollangan edi. Fransisko Kalvet hikoya qilganidek, „Ular baqirishdi: Qizillar! Separatorlar!… shisha Sospedrani oʻtkazib yubordi, agar u unga tegsa, uni oʻldirishi mumkin edi. Hammasi sozlangan.“<ref>"[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA70 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 70. Random House. 26 September 2013</ref> „Real Madrid“ yarim soat ichida 2:0 hisobida oldinga chiqib oldi. Uchinchi gol „Barselona“ futbolchisi Benito Garsiyani Kalvetning taʼkidlashicha, „mutlaqo oddiy toʻqnashuv“ deb ataganidan soʻng maydondan chetlatildi. Madridlik Xose Llopis Korona shunday deb esladi: „Oʻsha paytda ular biroz ruhiy tushkunlikka tushishdi“, deb javob berdi Anxel Mur esa, "oʻshanda biz: „Davom eting, qancha xohlasangiz, shuncha gol uring“ deb oʻylagandik."<ref>Lowe, Sid. p. 73, 74</ref> Tanaffusda madridliklar hisobni 8:0 ga yetkazdi; Ikkita gol ham ofsayd uchun oʻtkazib yuborildi va ikkinchi boʻlimda yana uchta gol urishni davom ettirdi, bunga „Barselona“ kechroq tasalli beruvchi gol bilan javob berdi..<ref name="Spaaij 2006">{{cite book |last=Spaaij |first=Ramn |title=Understanding football hooliganism: a comparison of six Western European football clubs |year=2006 |publisher=Amsterdam University Press |location=Amsterdam |isbn=978-90-5629-445-8 |url=https://books.google.com/books?id=i21W_KN_iUMC&pg=284 |access-date=19 December 2011 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111142827/https://books.google.com/books?id=i21W_KN_iUMC&pg=284 |url-status=live}}</ref> Futbol yozuvchisi Sid Louning soʻzlariga koʻra, „Oʻyin haqida [bu vaqtdan beri] nisbatan kam eslatib oʻtilgan va bu Madridda ayniqsa nishonlanadigan natija emas. Darhaqiqat, 11-1 Barselona tarixida ancha muhim oʻrinni egallaydi. Bu oʻyin birinchi marta Madridni diktatura jamoasi va Barselonani uning qurboni sifatida aniqlashga yordam berdi..“<ref name="p67" />Fernando Argila, „Barselona“ning 1943 yilgi oʻyindagi zaxira darvozaboni: „Hech qanday raqobat yoʻq edi. Hech boʻlmaganda, oʻsha oʻyingacha<ref>“[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA77 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 77. Random House. 26 September 2013</ref>. === Santyago Bernabeu va misli koʻrilmagan muvaffaqiyat (1943—1978) === [[Fayl:Di_stefano_real_madrid_cf_(cropped).png|left|thumb|[[Alfredo Di Stéfano]] klubni ketma-ket beshta evrokuboklarni (hozirda Chempionlar ligasi) yutishini boshqargan.]] Santyago Bernabeu 1943 yilda „Real Madrid“ prezidenti boʻldi<ref name="Real Madrid turns 106 (V)2">{{cite web |title=Bernabéu begins his office as President building the new Chamartín Stadium (1941–1950) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1941-1950-beginning-of-president-santiago-bernabeu |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305010415/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1941-1950-beginning-of-president-santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>. Uning prezidentligi davrida klub fuqarolar urushidan keyin qayta qurildi va u klubning hozirgi stadioni Estadio Real Madrid Club de Fútbol (hozirgi Santyago Bernabeu nomi bilan tanilgan) va uning mashgʻulot binolari Ciudad Deportiva qurilishini nazorat qildi. Bundan tashqari, 1950-yillarda „Real Madrid havaskorlari“ning sobiq oʻyinchisi Migel Malbo „Real Madrid“ yoshlar akademiyasini yoki bugungi kunda La Fabrica nomi bilan tanilgan „kantera“ ga asos solgan. 1953 yildan boshlab u chet eldan jahon miqyosidagi oʻyinchilarni sotib olish strategiyasini boshladi, eng mashhuri Alfredo Di Stefano edi<ref name="Real Madrid turns 106 (VI)">{{cite web |title=An exceptional decade (1951–1960) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1951-1960-the-five-european-cups-and-di-stefano |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305022851/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1951-1960-the-five-european-cups-and-di-stefano |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Training_Real_Madrid_in_Amsterdam,_Amancio,_Bestanddeelnr_926-3299.jpg|thumb|[[Amancio Amaro]], 1960-yillardagi Yé-ye jamoasining sardori]] 1955 yilda frantsuz sport jurnalisti va L'Équipe, Bernabeu, Bedrignan va Gusztav Sebes gazetalari muharriri Gabriel Hanot tomonidan taklif qilingan gʻoyadan kelib chiqib, bugungi kunda Yevropa boʻylab liga chempionlari uchun qitʼa turniri boʻlgan Yevropa kubogini yaratdilar. UEFA Chempionlar Ligasi<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/magazine/news/Kind=512/newsId=419682.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060520042309/http://www.uefa.com/magazine/news/Kind%3D512/newsId%3D419682.html |url-status=dead |archive-date=20 May 2006 |title=Hats off to Hanot |access-date=11 July 2008 |date=12 May 2006 |publisher=uefa.com |author=Matthew Spiro}}</ref>. Aynan Bernabeu rahbarligida „Real Madrid“ oʻzini Ispaniya va Yevropa futbolida asosiy kuch sifatida koʻrsatdi. Klub 1956-1960 yillar oraligʻida ketma-ket besh marta Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi, bu 1960-yilda „Ayntraxt“ga qarshi „Xempden Park“ finalida 7:3 hisobida gʻalaba qozondi<ref name="Real Madrid turns 106 (VI)" />. Ushbu ketma-ket besh muvaffaqiyatdan soʻng „Real“ doimiy ravishda original kubok bilan taqdirlandi va UEFA faxriy nishonini taqish huquqini qoʻlga kiritdi<ref name="badge of honour">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/19071.pdf |title=Regulations of the UEFA Champions League |publisher=UEFA |access-date=12 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312003915/http://www.uefa.com/newsfiles/19071.pdf |archive-date=12 March 2007}}; Page 4, § 2.01 „Cup“ & Page 26, § 16.10 „Title-holder logo“</ref>. „Real Madrid“ning Yevropadagi yutuqlari uning misli koʻrilmagan ichki hukmronligi asosida qurilgan, klub 1953/1954-dan 1968/1969 gacha boʻlgan oʻn oltita chempionlikdan oʻn ikkita chempionlikni qoʻlga kiritgan, shu jumladan 1961/1965-yillarda ketma-ket beshta chempionlikni qoʻlga kiritgan. yana uch marta ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |title=The Real Madrid domination of the 1960s and 70s |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e360ca4741170b8b4670.html |author=Lorenzo Lara |date=22 May 2017 |publisher=[[Marca (newspaper)|Marca]] |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019061028/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e360ca4741170b8b4670.html |url-status=live}}</ref>. Klub 1966 yilda butunlay bir xil millat futbolchilaridan tashkil topgan jamoa bilan Partizan Belgradni 2:1 hisobida magʻlub etib, musobaqada birinchi boʻlib 1966 yilda oltinchi marta Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi..<ref name="Real Madrid turns 106 (VII)">{{cite web |title=The generational reshuffle was successful (1961–1970) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122114710/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano |url-status=live}}</ref> Bu jamoa Yé-ye nomi bilan tanildi. „Yé-yé“ nomi The Beatles guruhining „She Loves You“ qoʻshigʻidagi „Yeah, yeah, yeah“ xoridan kelib chiqqan boʻlib, jamoaning toʻrt aʼzosi Marca uchun suratga tushib, „Bitl“ning oʻzini namoyon qilganidan keyin paydo boʻlgan<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano „Real Madrid History: 1961-1970“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191122114710/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano|date=22 November 2019}}. RealMadrid.com. Retrieved 1 October 2015</ref>. Ye-ye avlodi 1962 va 1964-yillarda Yevropa kubogi sovrindori ham boʻlgan<ref name="Madrid62">[https://www.youtube.com/watch?v=n0xIzCg2IyY Video highlights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114162631/https://www.youtube.com/watch?v=n0xIzCg2IyY|date=14 January 2019}} from official [[Pathé News]] archive</ref><ref name="Real Madrid turns 106 (VII)" />. 1970-yillarda „Real Madrid“ oltita liga chempionligini va uchta Ispaniya kubogini qoʻlga kiritd<ref>{{cite web |title=Trophy Room |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=21 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421234811/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |url-status=live}}</ref>. Klub 1970-71 yillarda oʻzining ilk evrokubok gʻoliblari kubogida qatnashgan va finalga qadar davom etgan va u yerda Angliyaning „<nowiki/>[[Chelsea F.C.]]<nowiki/>“ jamoasiga 2:1 hisobida magʻlub boʻlgan<ref>{{cite web |title=European Competitions 1971 |url=https://www.rsssf.org/ec/ec197071.html |publisher=RSSS |access-date=27 September 2008 |archive-date=20 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720231521/https://www.rsssf.org/ec/ec197071.html |url-status=live}}</ref>. 1978-yil 2-iyulda [[Argentina]]<nowiki/>da jahon chempionati oʻtkazilayotgan vaqtda klub prezidenti Santyago Bernabeu vafot etdi. FIFA turnir davomida uni sharaflash uchun uch kunlik motam eʼlon qildi<ref>{{cite web |title=Santiago Bernabéu |url=http://www.realmadrid.com/en/santiago-bernabeu-stadium |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 October 2008 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101070806/http://www.realmadrid.com/en/santiago-bernabeu-stadium |url-status=live}}</ref>. Keyingi yili klub oʻzining sobiq prezidenti xotirasiga Trofeo Santyago Bernabeuning birinchi nashrini tashkil qildi. Bernabeu deyarli 35 yil davomida „Real Madrid“ prezidenti boʻlib ishlagan, bu vaqt davomida uning klubi bir marta Qitʼalararo kubok, oltita evrokubok, 16 marta chempionlik, oltita Ispaniya kubogi, ikki marta Lotin kubogi va bir marta Eva Duarte kubogini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |title=Santiago Bernabéu 1943·1978 |work=Real Madrid CF |publisher=realmadrid.com |access-date=31 May 2022 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816230029/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>.{{clear|both}} === Quinta del Buitre va barqaror muvaffaqiyat (1980—2000) === {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK=[[Iker Casillas|'''Casillas''']]|RB=[[Míchel Salgado|'''Salgado''']]|RCB=[[Aitor Karanka|'''Karanka''']]|LCB=[[Iván Campo|'''Campo''']]|LB='''[[Roberto Carlos]]'''|LM=[[Fernando Redondo|'''Redondo (C)''']]|CB=[[Iván Helguera|'''Helguera''']]|LSS=[[Raúl (footballer)|'''Raúl''']]|RM=[[Steve McManaman|'''McManaman''']]|CF=[[Fernando Morientes|'''Morientes''']]|RSS=[[Nicolas Anelka|'''Anelka''']]|caption=[[2000-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}1980-yillarning boshlarida „Real Madrid“ La Liga chempionligini yoʻqotdi, toki oʻz yulduzlarining yangi guruhi klubga ichki muvaffaqiyatni qaytarmaguncha<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)">{{cite web |title=The "Quinta del Buitre" era begins |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1981-1990-la-quinta-del-buitre |publisher=Realmadrid.com |access-date=11 July 2008 |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903174111/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1981-1990-la-quinta-del-buitre |url-status=live}}</ref><ref name="marcaquinta">{{cite web |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e820ca4741256a8b462d.html |title=The Real Madrid of La Quinta |work=Marca |date=22 May 2017 |access-date=20 November 2017 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523055356/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e820ca4741256a8b462d.html |url-status=live}}</ref>. Ispaniyalik sport jurnalisti Xulio Sezar Iglesias bu avlodga La Quinta del Buitre („Vultureʼs Cohort“) ismini berdi, bu uning aʼzolaridan biri Emilio Butragenyoga berilgan taxallusdan kelib chiqqan. Qolgan toʻrt aʼzo Manolo Sanchis, Martin Vaskes, Mishel va Migel Pardeza edi. Besh nafar futbolchining barchasi „Real Madrid“ yoshlar akademiyasi bitiruvchilari edi<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)" /><ref name="marcaquinta" />. La Quinta del Buitre (1986-yilda Pardeza Saragosaga ketganida toʻrt aʼzoga qisqartirilgan) va darvozabon Fransisko Buyo, oʻng qanot himoyachisi Migel Porlan Chendo va meksikalik hujumchi Ugo Sanches kabi taniqli futbolchilar bilan „Real Madrid“ Ispaniya va Yevropaning eng yaxshi jamoalaridan biriga ega edi. 1980-yillarning ikkinchi yarmida ikkita UEFA kubogi, ketma-ket beshta Ispaniya chempionligi, bir marta Ispaniya kubogi va uchta Ispaniya Superkubogini qoʻlga kiritdi<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)" /><ref name="marcaquinta" />. 1990-yillar boshida Martin Vaskes, Emilio Butragenyo va Mishel klubni tark etgandan soʻng, La Quinta del Vuitre ajralib chiqdi. 1995-yil 8-yanvarda Valdano jamoasi „Barselona“dan asosiy raqiblarini magʻlub etib, chempionlik oʻyinida 5:0 hisobida gʻalaba qozondi va keyinchalik chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. Biroq keyingi mavsumda „Real“ muvaffaqiyatsizlikka uchradi va 1996 yilning iyulida uning oʻrnini mashhur italiyalik Fabio Kapello murabbiylik koʻprigida egalladi. 1996-yilda prezident Lorenso Sanz Fabio Kapelloni murabbiy etib tayinladi<ref>{{Cite book |publisher=Bantam Books |isbn=978-0-553-82566-4 |last=Marcotti |first=Gabriele |title=Capello: The Man Behind England's World Cup Dream |year=2008 |page=[https://archive.org/details/capellomanbehind0000marc/page/291 291] |url=https://archive.org/details/capellomanbehind0000marc/page/291}}</ref>. Uning faoliyati bor-yoʻgʻi bir mavsum davom etgan boʻlsa-da, „Real Madrid“ liga chempioni deb eʼlon qilindi va Predrag Miyatovich, Davor Shuker, Klarens Zeedorf, [[Roberto Carlos (futbolchi)|Roberto Karlos]] va posbon Bodo Illgner kabi futbolchilar klubga Raul kabi maqtangan tarkibni kuchaytirish uchun kelishdi. Fernando Yerro va Fernando Redondo. Natijada, „Real Madrid“ (1997-yilda Fernando Morientes qoʻshilishi bilan) nihoyat oʻzining ettinchi evrokubogi uchun 32 yillik intizomini tugatdi: 1998-yilda Yupp Xaynkes bosh murabbiyligida finalda „Yuventus“ni 1:0 hisobida magʻlub etdi. Miyatovich<ref>{{cite web |title=1991–2000&nbsp;– From Raúl González to the turn of the new millennium |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1991-2000-the-seventh-and-eighth-european-cups |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903174221/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1991-2000-the-seventh-and-eighth-european-cups |url-status=live}}</ref>. 1999-yilning noyabrida [[Vicente del Bosque|Visente del Boske]] murabbiylik lavozimini egalladi. Asrning soʻnggi mavsumi 1999/2000 da ham jamoani Fernando Yerro, Fernando Redondo, Roberto Karlos va Raul kabi yoshi katta faxriylar boshqargan. „Real“ mahalliy isteʼdodlar Mishel Salgado va Ivan Xelguera bilan birga Angliya Premer-ligasidan Stiv MakManaman va [[Nikolas Anelka]]<nowiki/>ning kelishi bilan qoʻllab-quvvatlangan Guti va Iker Kasilyasning yosh iqtidorlarini qoʻshib oldi. Del Boske boshqaruvidagi birinchi mavsumda „Real“ finalda „Valensiya“ ustidan Morientes, MakManaman va [[Raúl González]]<nowiki/>ning gollari evaziga 3:0 hisobida gʻalaba qozonib, sakkizinchi marta Chempionlar ligasida gʻolib chiqdi. Real madrid eng zoʻri deb ham ataladi.<ref>{{cite web |title=UEFA Champions League 1999/00 – History |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1999/matches/round=1290/match=64833/index.html |publisher=UEFA |date=24 May 2000 |access-date=9 July 2017 |archive-date=15 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115005544/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season%3D1999/matches/round%3D1290/match%3D64833/index.html |url-status=live}}</ref>. Bu gʻalaba Real Madrid tarixidagi muvaffaqiyatli davrni boshlab berdi<ref name="bbc_stats">{{cite news |date=24 June 2003 |title=The unluckiest manager ever sacked? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3016096.stm |url-status=live |access-date=9 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060223101330/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3016096.stm |archive-date=23 February 2006}}</ref>. === Florentino Pérez erasi (2000—2006) === {{see also|Galácticos}} [[Fayl:Beckham_2_(2114756146).jpg|thumb|240x240px|[[David Beckham]] „Real Madrid“ bilan]] {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK='''[[César Sánchez|César]]'''|RB='''[[Míchel Salgado|Salgado]]'''|RCB='''[[Fernando Hierro|Hierro (c)]]'''|LCB='''[[Iván Helguera|Helguera]]'''|LB='''[[Roberto Carlos]]'''|DM='''[[Claude Makélélé|Makélélé]]'''|RCM='''[[Luís Figo|Figo]]'''|LCM='''[[Santiago Solari|Solari]]'''|AM='''[[Zinedine Zidane|Zidane]]'''|RCF='''[[Raúl (footballer)|Raúl]]'''|LCF='''[[Fernando Morientes|Morientes]]'''|caption=[[2002-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}2000-yil iyul oyida [[Florentino Pérez|Florentino Peres]] klub prezidenti etib saylandi<ref>{{cite web |title=Florentino Pérez era |url=http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/historia/presidentes/florentino-perez |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |language=es |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922080242/https://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/historia/presidentes/florentino-perez |url-status=live}}</ref>. U oʻz kampaniyasida klubning 270 million yevrolik qarzini oʻchirishga va klub binolarini modernizatsiya qilishga vaʼda berdi. Biroq, Peresni gʻalabaga undagan asosiy saylov vaʼdasi azaliy raqibi „Barselona“dan [[Luís Figo|Luish Figu]] bilan shartnoma imzolash edi<ref>{{cite news |date=24 July 2000 |title=Figo's the Real deal |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm |url-status=live |access-date=12 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017124130/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm |archive-date=17 October 2018}}</ref>. Keyingi yili klub mashgʻulotlar maydonini oʻzgartirdi va har yili yozda jahon yulduzi, jumladan [[Zinedine Zidane|Zinedin Zidan]], [[Ronaldo]], [[Luís Figo|Luish Figu]], [[David Beckham|Devid Bekxem]] va [[Fabio Cannavaro|Fabio Kannavaro]] bilan shartnoma imzolash orqali Galaktikos jamoasini yigʻishni boshlash uchun pul sarfladi<ref>{{cite web |title=2001&nbsp;– present&nbsp;— Real Madrid surpasses the century mark |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |publisher=Realmadrid.com |access-date=5 December 2015 |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122115453/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |url-status=live}}</ref>. Qimor oʻyinlari oʻz samarasini berdimi yoki yoʻqmi bahsli, chunki 2002-yilda UEFA Chempionlar Ligasi va Qitʼalararo Kubok, 2003-yilda La Ligada gʻalaba qozonganiga qaramay, klub keyingi uch mavsumda katta sovrinni qoʻlga kirita olmadi. Maydon tashqarisida Zidan va Pavones siyosati klubning butun dunyo boʻylab, xususan, Osiyoda yuqori marketing salohiyatidan foydalanishga asoslangan moliyaviy muvaffaqiyatlarning oshishiga olib keldi<ref name="2001-2010">{{cite web |title=2001&nbsp;– present&nbsp;— Real Madrid surpasses the century mark |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122115453/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Beckham_zidane.jpg|thumb|358x358px|Bekxem va Zidan Galaktikos hisoblanardi.]] 2003-yilgi La Liga chempionligi qoʻlga kiritilganidan bir necha kun oʻtib, bahs-munozaralar bilan oʻralgan edi. Birinchi munozarali qaror Peres gʻalaba qozongan murabbiy Visente del Boskeni isteʼfoga chiqargach keldi<ref>{{cite news |date=24 June 2003 |title=Real ditch Del Bosque |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3012442.stm |url-status=live |access-date=9 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801131839/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3012442.stm |archive-date=1 August 2022}}</ref>. Madridliklar sardori Fernando Yerro kabi oʻndan ortiq oʻyinchilar klubni tark etishdi, himoyachi Klod Makele esa klubdagi eng kam maosh oluvchi futbolchilardan biri boʻlganiga norozilik sifatida mashgʻulotlarda qatnashishdan bosh tortdi va keyinchalik „Chelsi“ga oʻtdi<ref>{{cite news |date=1 September 2003 |title=Chelsea sign Makelele |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/3196017.stm |url-status=live |access-date=9 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030902012402/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/3196017.stm |archive-date=2 September 2003}}</ref>. „Oddiy qoida: hech qachon gʻalaba qozongan jamoani oʻzgartirmasa, koʻp [futbolchilar ketadi]“, dedi Zidan<ref name="Lowe">Lowe, Sid (2013). „Fear and Loathing in La Liga: The True Story of Barcelona and Real Madrid“. p. 356-357. Random House,</ref>. „Real Madrid“ yangi tayinlangan murabbiy [[Carlos Queiroz|Karlush Keyrush]] bilan „Real Betis“ ustidan qozonilgan qiyin gʻalabadan soʻng, ichki chempionatni sekin boshladi<ref name="Lowe" />. 2005-06 yilgi mavsum bir nechta yangi transferlar vaʼdasi bilan boshlandi: Baptista (24 million yevro), Robinyo (30 million yevro) va [[Sergio Ramos|Serxio Ramos]] (27 million yevro)<ref>[http://www.marca.com/2014/05/17/en/football/spanish_football/1400326984.html „Alberto Moreno angling for Real Madrid move“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824060857/http://www.marca.com/2014/05/17/en/football/spanish_football/1400326984.html|date=24 August 2014}}. Marca. Retrieved 23 August 2014</ref>. Biroq, „Real Madrid“ yomon natijalarga erishdi, jumladan, 2005-yilning noyabrida „Santyago Bernabeu“da „Barselona“ga 0:3 hisobida magʻlub boʻldi<ref>{{cite news |date=19 November 2005 |title=Real Madrid 0–3 Barcelona |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4441406.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829221420/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4441406.stm |archive-date=29 August 2007}}</ref>. „Madrid“ bosh murabbiyi Vanderli Lyuksemburg keyingi oy isteʼfoga chiqarildi va uning oʻrniga Xuan Ramon Lopes Karo keldi<ref>{{cite news |date=4 December 2005 |title=Real Madrid sack coach Luxemburgo |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4497208.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070121014016/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4497208.stm |archive-date=21 January 2007}}</ref>. Madridliklar Ispaniya kubogi yarim finalining birinchi oʻyinida „Real Saragosa“ga 6:1 hisobida magʻlub boʻlganidan soʻng, formaga qisqa vaqt qaytish keskin toʻxtab qoldi<ref>{{cite news |date=8 February 2006 |title=Real Madrid concede six in defeat |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4695456.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060618032949/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4695456.stm |archive-date=18 June 2006}}</ref>. oʻz maydonida 4:0 hisobidagi gʻalaba bilan deyarli qaytgan magʻlubiyat. Oradan koʻp oʻtmay, „Real Madrid“ ketma-ket toʻrtinchi yil Chempionlar ligasidan chiqib ketdi, bu safar „Arsenal“ qoʻlida. 2006-yil 27-fevralda Florentino Peres isteʼfoga chiqdi<ref>{{cite news |date=27 February 2006 |title=Perez resigns as Madrid president |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |url-status=live |access-date=7 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |archive-date=3 February 2019}}</ref>. === Ramón Calderón erasi (2006—2009) === Ramon Kalderon 2006 yil 2 iyulda klub prezidenti etib saylandi va keyinchalik Fabio Kapelloni yangi murabbiy, Predrag Miyatovichni esa yangi sport direktori etib tayinladi. „Real Madrid“ soʻnggi toʻrt yil ichida birinchi marta 2007-yilda Liga chempionligini qoʻlga kiritdi, ammo kampaniya oxirida Kapello isteʼfoga chiqarildi<ref>{{cite news |date=18 June 2007 |title=Beckham's farewell cut short but he still departs a winner |work=theguardian.com |url=https://www.theguardian.com/football/2007/jun/18/match.sport1 |url-status=live |access-date=12 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820124608/https://www.theguardian.com/football/2007/jun/18/match.sport1 |archive-date=20 August 2022}}</ref>. Chempionlik 17 iyun kuni qoʻlga kiritildi, unda „Real“ Bernabeuda „Malyorka“ bilan toʻqnash keldi, boshqa chempionlik daʼvogarlari „Barselona“ va „Sevilya“ mos ravishda „Ximnastik de Tarragona“ va „Vilyarreal“ bilan toʻqnash keldi. Tanaffusda „Real“ 0:1 hisobida magʻlub boʻlgan boʻlsa, „Barselona“ Tarragonada 0:3 hisobida oldinga chiqib oldi. Biroq, soʻnggi yarim soat ichida uchta gol madridliklarning 3:1 hisobida gʻalaba qozonishini va 2003-yildan beri birinchi liga chempionligini taʼminladi<ref name="Beckham">[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/6759697.stm „Beckham bows out with La Liga title“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217013123/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6759697.stm|date=17 February 2021}}. BBC. Retrieved 16 August 2014</ref>. „Real Madrid“ 2007/2008-yillarda liga gʻolibi sifatida takrorlandi, ammo keyingi mavsum klub tarixidagi eng halokatli mavsumlardan biri boʻldi: „Real“ ketma-ket beshinchi marta Chempionlar ligasining 1/8 final bosqichidan chiqib ketdi. „<nowiki/>[[Liverpool F.C.]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 0:5 hisobida magʻlub boʻldi va „Santyago Bernabeu“da „Barselona“ tomonidan sharmandali 2:6 hisobida magʻlubiyatga uchradi, bu esa Barsaning liga chempionligini tasdiqladi va treblga erishdi<ref>{{cite web |title=Trophies tell story of Madrid's decline |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/mar/10/real-madrid-champions-league-failure |author=Sid Lowe |work=[[The Guardian]] |date=10 March 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719085035/https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/mar/10/real-madrid-champions-league-failure |url-status=live}}</ref>. === Florentino Pérez ikkinchi erasi (2009—hozirgacha) === [[Fayl:Presentación_de_Kaká_en_el_Real_Madrid.jpg|left|thumb|250x250px|Prezentatsiya [[Кака]] v kachestve igroka „Reala“, 30 iyunya 2009 goda]] [[Fayl:Ronaldo_vs._FC_Schalke_04_(16854146922,_cropped).jpg|thumb|253x253px|[[Cristiano Ronaldo]] 2009-yilda 94 million evroga kelib qoʻshilganida klubning eng qimmat transferi boʻlgan. U klub tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylangan.]] 2009-yilning 1-iyunida Florentino Peres klubning tanazzulga uchraganidan norozi boʻlib, „Real Madrid“ prezidentligini qaytadan qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/01/1299010/florentino-perez-vows-to-lead-real-madrid-to-future-glory |title=Florentino Perez Vows To Lead Real Madrid To Future Glory |author=Lucas Brown |publisher=[[Goal (website)|goal.com]] |date=1 June 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102717/https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/01/1299010/florentino-perez-vows-to-lead-real-madrid-to-future-glory |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 June 2009 |title=Perez to return as Real president |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm |url-status=live |access-date=3 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203535/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm |archive-date=7 April 2019}}</ref>. Peres oʻzining birinchi muddatida olib borgan Galaktikos siyosatini davom ettirdi va Kakani „<nowiki/>[[AC Milan]]<nowiki/>“dan rekord darajadagi (funt sterlingda) 56 million funt sterlingga sotib oldi<ref>{{Cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5469863/Real-Madrid-to-confirm-world-record-56m-signing-of-Kaka.html |title=Real Madrid to confirm world record £56m signing of Kaka |date=7 June 2009 |access-date=13 February 2015 |website=The Telegraph |last=Wilson |first=Jeremy |archive-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430052459/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5469863/Real-Madrid-to-confirm-world-record-56m-signing-of-Kaka.html |url-status=live}}</ref> va keyin [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni „<nowiki/>[[Manchester United F.C.]]<nowiki/>“dan 80 million funt sterlingga sotib olib, yana rekord oʻrnatdi<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm „Ronaldo completes £80m Real move“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112095928/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm|date=12 January 2016}}. BBC. Retrieved 16 August 2014</ref>. 2009-yilning yozida „Real Madrid“ 261 million yevrodan ortiq mablagʻ sarfladi va yigʻilgan jamoa tez orada „Ikkinchi Galactico“ nomini oldi<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/2009/06/11/real-madrid-galacticos-business-sports-perez.html?sh=3aaa413d6bc2 |title=Galacticos 2.0 |author=Paul Maidment |work=[[Forbes]] |date=11 June 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102714/https://www.forbes.com/2009/06/11/real-madrid-galacticos-business-sports-perez.html?sh=3aaa413d6bc2 |url-status=live}}</ref>. 2009/2010-yilgi mavsum esa oʻtish davri boʻldi, chunki Madrid yana ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, garchi bu safar 96 ochko jamgʻargan boʻlsa-da, oʻsha paytdagi klub rekordi va Chempionlar ligasidan Lion qoʻlida chiqib ketdi. Mavsum Krishtianu Ronalduning jarohati bilan kechdi va u etti haftaga safdan chiqdi<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01de-0e7307fb0f43-0895b8d4e0b9-1000--ronaldo-forced-out-of-milan-meetings/ |title=Ronaldo forced out of Milan meetings |publisher=[[UEFA]] |date=11 October 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619171140/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01de-0e7307fb0f43-0895b8d4e0b9-1000--ronaldo-forced-out-of-milan-meetings/ |url-status=live}}</ref>, Garchi u hali ham 33 ta gol bilan toʻpurarlar roʻyxatida birinchi oʻrinni egallab turibdi, Madrid esa 102 ta gol bilan La Ligada eng koʻp gol urgan jamoaga aylandi. 2018-19-yilgi mavsumda „Real Madrid“ Yevropaning top-5 ligalari tarixidagi eng koʻp ochko toʻplagan holda ikkinchi oʻrinni egallagan holda „Liverpul“ni 97 ochko bilan ortda qoldirmadi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2023936-manchester-united-real-madrid-and-european-footballs-greatest-ever-runners-up |title=Manchester United, Real Madrid and European Football's Greatest-Ever Runners-Up |publisher=[[Bleacher Report]] |author=Paolo Bandini |date=10 April 2014 |access-date=22 October 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022205413/https://bleacherreport.com/articles/2023936-manchester-united-real-madrid-and-european-footballs-greatest-ever-runners-up |url-status=live}}</ref><ref name="Bleacher Report">{{cite news |last1=Gouyet |first1=Stefan |title=92 Points Not Good Enough for Real Madrid to Win La Liga |newspaper=[[Bleacher Report]] |url=https://bleacherreport.com/articles/708610-92-points-not-good-enough-for-real-madrid-to-win-la-liga |url-status=live |access-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102716/https://bleacherreport.com/articles/708610-92-points-not-good-enough-for-real-madrid-to-win-la-liga |archive-date=19 July 2022}}</ref>. [[José Mourinho]] 2010-yil may oyida bosh murabbiy lavozimini egallagan<ref>{{cite news |last=Tynan |first=Gordon |date=28 May 2010 |title=Mourinho to be unveiled at Madrid on Monday after £7m compensation deal |work=The Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html |url-status=live |access-date=31 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407205044/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html |archive-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{cite news |date=31 May 2010 |title=Real Madrid unveil José Mourinho as their new coach |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm |url-status=live |access-date=31 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203633/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm |archive-date=7 April 2019}}</ref>. 2010/2011-yilgi mavsumda qayta tiklangan Madrid barcha jabhalarda muvaffaqiyatli kurashdi va baʼzilar futbol tarixidagi eng buyuk jamoa deb hisoblaydigan yorqin Barselona jamoasi bilan oyoqqa turib oldi. Yakunda madridliklar 92 ochko va koʻp yillik raqiblarini 4 ochko ortda qoldirib, ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, ularni Qirol kubogi finalida magʻlub etdi va Chempionlar ligasi yarim finalida „Real“ 2002-yildan beri birinchi marta „Barsa“ga yutqazdi. −03. Bundan tashqari, 16-apreldan 3-mayga qadar, tarixda birinchi marta atigi 18 kun ichida toʻrtta Klasiko oʻtkazilishi kamdan-kam uchraydigan hodisa yuz berdi. Birinchi uchrashuv 16 aprel kuni liga kampaniyasida boʻlib oʻtdi (har ikki tomonning penaltilari bilan 1:1 hisobida yakunlangan), ikkinchisi Ispaniya kubogi finalida boʻlib oʻtdi (bu oʻyinda Madridliklar 1:0 hisobida gʻalaba qozonishdi va bu ularga oʻzining birinchi oʻyinini keltirdi. ikkinchi Galaktiko davridagi kubok) 20-aprelda va uchinchi va toʻrtinchi bahslarda.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-gb/news/2914/champions-league/2011/05/02/2468147/uefa-reject-real-madrids-complaint-against-barcelona |title=Uefa reject Real Madrid's complaint against Barcelona |website=[[Goal (website)|goal.com]] |date=2 May 2011 |access-date=4 August 2022 |archive-date=4 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804174244/https://www.goal.com/en-gb/news/2914/champions-league/2011/05/02/2468147/uefa-reject-real-madrids-complaint-against-barcelona |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/692238-champions-league-2010-11-controversial-barcelona-moments |title=Champions League 2010-11: 5 Most Controversial Barcelona Moments |website=[[Bleacher Report]] |date=6 May 2011 |access-date=4 August 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022172345/https://bleacherreport.com/articles/692238-champions-league-2010-11-controversial-barcelona-moments |url-status=live}}</ref> 27-aprel va 3-may kunlari Chempionlar ligasining ikki oʻyinli yarim finali („Barselona“ safarda 2:0 hisobidagi gʻalaba va 1:1 hisobidagi durang bilan umumiy hisobda gʻalaba qozongan)<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9473024.stm „Barcelona 1 – 1 Real Madrid (agg 3 – 1)“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220311172137/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9473024.stm|date=11 March 2022}}. BBC. Retrieved 3 October 2014</ref>. Madrid yana 102 gol bilan La Ligada eng koʻp gol urgan jamoaga aylandi va oʻtgan mavsumdagi natijalarini takrorladi, Ronaldu esa 40 gol urib, Yevropaning „Oltin butsasi“ni qoʻlga kiritdi. [[Fayl:Iker_Casillas_2012.jpg|left|240x240px|Iker Kasilyas „Real Madrid“da oʻynamoqda, 2012-yil]] 2011/2012-yilgi mavsumda „Real Madrid“ oʻz tarixida rekord darajadagi 32-marta La Liga gʻolibi boʻldi, shuningdek, mavsumni koʻplab liga rekordlari bilan yakunladi, shu jumladan bir mavsumda toʻplangan 100 ochko, jami 121 gol, toʻplar farqi. ning +89, 16 safar oʻyinida gʻalaba qozongan va umumiy 32 gʻalaba<ref>[[2011–12 La Liga]]</ref>. Shuningdek, ular ketma-ket 15-mavsum UEFA Chempionlar Ligasida ishtirok etishdi,<ref>{{cite web |title=UEFA Champions League 2011/12 season matchweek stats pack Matchweek 1 13/09/2011 – 14/09/2011 |url=http://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/ucl/2012/e/e_01_md.pdf |publisher=[[UEFA]] |date=9 September 2011 |access-date=11 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111044512/http://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/ucl/2012/e/e_01_md.pdf |archive-date=11 January 2012 |url-status=live}}</ref> yarim finalda „Bavariya“ga penaltilar seriyasida 3:3 hisobida magʻlub boʻldi. Madrid klubi Ispaniya kubogiga amaldagi chempion sifatida kirdi, ammo chorak finalda „Barselona“ga umumiy hisobda 3:4 hisobida magʻlub boʻldi. Oʻsha mavsumda Krishtianu Ronaldu Ispaniya chempionati tarixidagi eng tez 100 ta gol urgan futbolchiga aylandi. 92 oʻyinda 101 ta gol urgan Ronaldu 105 oʻyinda 100 ta gol urgan „Real Madrid“ afsonasi Ferens Pushkashni ortda qoldirdi. Ronaldu bir yil ichida urilgan individual gollar boʻyicha yangi klub belgisini oʻrnatdi (60) va bir mavsumda barcha 19 raqib jamoalari darvozasiga gol urgan birinchi futbolchiga aylandi<ref>{{cite news |date=24 March 2012 |title=Cristiano Ronaldo is fastest La Liga player to 100 goals |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17502825 |url-status=live |access-date=19 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326180128/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17502825 |archive-date=26 March 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://msn.foxsports.com/foxsoccer/laliga/story/jose-mourinho-real-madrid-earn-vindication-after-la-liga-conquest-051312 |title=Jose Mourinho, Real Madrid earn vindication after La Liga conquest |publisher=Msn.foxsports.com |date=13 May 2012 |access-date=19 August 2012 |archive-date=19 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819103326/http://msn.foxsports.com/foxsoccer/laliga/story/jose-mourinho-real-madrid-earn-vindication-after-la-liga-conquest-051312 |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Jose_Mourinho_-_Inter_Mailand_(7).jpg|thumb|275x275px|[[José Mourinho]], 2010—2013-yillarda klub bosh murabbiyi.]] „Real Madrid“ 2012/2013-yilgi mavsumni Ispaniya Superkubogida „Barselona“ni mehmonda magʻlub etish bilan boshladi. Biroq superkubok ularning barchasida gʻalaba qozonishga yaqin boʻlishiga qaramay, mavsumdagi yagona sovrini boʻlib chiqdi. „Real“ 85 ochko jamgʻarib, La Ligada „Barsa“ga ikkinchi oʻrinni egalladi va ketma-ket uchinchi yil UEFA Chempionlar Ligasining yarim finaliga chiqdi va u yerda „Borussiya Dortmund“ umumiy hisobda 3:4 hisobida magʻlub boʻldi. Madrid ham Ispaniya Kubogining 32-turidan oʻrin oldi va finalgacha unutilmas yoʻlni bosib oʻtdi, bunda ular yarim finalda „Barselona“ni magʻlub etib, „Atletiko Madrid“ga 1:2 hisobida magʻlub boʻlishdi. „Real Madrid“ mavsum davomida „Blaugrana“ bilan olti marta toʻqnash keldi va uchta gʻalaba, ikkita durang va bir magʻlubiyat bilan qaytdi. Mavsumning eng muhim transferi [[Luka Modrić]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Tottenham Hotspur FC]]<nowiki/>“dan 33 million funt sterlingga qoʻshilishi boʻldi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/1657436-real-madrid-highs-ands-lows-of-their-2013-14-season |title=Real Madrid: Highs and Lows of Their 2012-13 Season |publisher=[[Bleacher Report]] |work=Samuel Marsden |date=31 May 2013 |access-date=1 August 2022 |archive-date=1 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801101049/https://bleacherreport.com/articles/1657436-real-madrid-highs-ands-lows-of-their-2013-14-season |url-status=live}}</ref>. Qirol kubogi finalida „Atletiko“ga magʻlub boʻlganidan soʻng, Peres mavsum oxirida Joze Mourinoni „oʻzaro kelishuv“ asosida tark etishini eʼlon qildi<ref>{{cite news |date=20 May 2013 |title=Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729 |url-status=live |access-date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107235347/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729 |archive-date=7 January 2016}}</ref>. ==== La Decima va Chempionlar Ligasi ustunligi ==== {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK=[[Iker Casillas|'''Casillas (C)''']]|RB=[[Dani Carvajal|'''Carvajal''']]|LCB=[[Raphaël Varane|'''Varane''']]|RCB=[[Sergio Ramos|'''Ramos''']]|LB=[[Fábio Coentrão|'''Coentrão''']]|RCM=[[Luka Modrić|'''Modrić''']]|DM=[[Sami Khedira|'''Khedira''']]|LCM=[[Ángel Di María|'''Di María''']]|LW=[[Cristiano Ronaldo|'''Ronaldo''']]|RW=[[Gareth Bale|'''Bale''']]|CF=[[Karim Benzema|'''Benzema''']]|caption=[[2014-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlang'ich tarkibi, Bale, Benzema va Cristiano Ronaldoning oldingi uchligi (BBC nomi)}} [[Fayl:Final_Champions_League_2014_Real_Madrid_-_Atlético_de_Madrid_(14081181609).jpg|right|thumb|250x250px|"Real Madrid" futbolchilari klubning 2014-yilda Yevropa kubogi/Chempionlar ligasidagi tarixiy oʻninchi gʻalabasini (La Decima) nishonlashmoqda.]] 2013-yilning 25-iyunida [[Carlo Ancelotti]] Mourinoning oʻrniga „Real Madrid“ bosh murabbiyi boʻldi va uning yordamchilaridan biri [[Zinedine Zidane]] bilan 3 yillik shartnoma imzoladi<ref name="Ancelotti">{{cite news |date=25 June 2013 |title=Carlo Ancelotti named Real Madrid boss, Laurent Blanc joins PSG |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23047006 |url-status=live |access-date=25 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016223011/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23047006 |archive-date=16 October 2013}}</ref>. 2013-yilning 1-sentyabrida „<nowiki/>[[Tottenham Hotspur FC|Tottenxem]]<nowiki/>“dan uzoq kutilgan [[Gareth Bale]] transferi eʼlon qilindi. Xabar qilinishicha, uelslik futbolchining transferi yangi jahon rekordi boʻlib, uning transfer narxi 100 million yevroga baholangan<ref name="realmadrid2">{{cite news |date=1 September 2013 |title=Gareth Bale transfer |work=Daily Mirror |location=London |url=https://www.mirror.co.uk/all-about/gareth-bale-transfer |url-status=live |access-date=1 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826021621/http://www.mirror.co.uk/all-about/gareth-bale-transfer |archive-date=26 August 2014}}</ref>. Anchelotti klubdagi birinchi mavsumida „Real Madrid“ qitʼa trebllari uchun uchta frontda ham kurashdi. Liga kampaniyasida bir necha bor peshqadam boʻlishiga qaramay, Madrid yakunda uchinchi oʻrinni egalladi („Barselona“ bilan ochkolar darajasi va shahar boʻylab raqiblari „Atletiko Madrid“dan 3 ta ortda), jami 87 ochko toʻpladi va 104 gol urdi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2075051-real-madrid-claims-la-decima-with-champions-league-win-over-atletico-madrid |title=Real Madrid Claims 'La Decima' with Champions League Win over Atletico Madrid |publisher=[[Bleacher Report]] |quote=The four goals for Real Madrid—who led La Liga with 104 goals this season—were the most in a Champions League final since AC Milan defeated FC Barcelona 4-0 in 1994. |date=27 May 2014 |access-date=22 October 2022 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024171300/https://bleacherreport.com/articles/2075051-real-madrid-claims-la-decima-with-champions-league-win-over-atletico-madrid |url-status=live}}</ref>. Bu vaqtga kelib, Los Blankos aprel oyida „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ga qarshi [[Copa del Rey|Ispaniya kubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritgan edi, [[Gareth Bale|Beyl]] gʻoliblikni qoʻlga kiritdi<ref>{{cite news |last=Lowe |first=Sid |date=16 April 2014 |title=Real Madrid's Gareth Bale gallops past Barcelona to land Copa del Rey |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2014/apr/16/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report-gareth-bale |url-status=live |access-date=30 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415221346/https://www.theguardian.com/football/2014/apr/16/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report-gareth-bale |archive-date=15 April 2019}}</ref>. Yirik yutuq [[UEFA Chempionlar Ligasi]]<nowiki/>da boʻldi, oʻn ikki yildan soʻng „Real“ yarim finalda amaldagi chempion „Bavariya“ni umumiy hisobda 5:0 hisobida magʻlub etib, finalga qaytdi<ref>{{cite web |title=Bayern Munich 0–4 Real Madrid |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 |access-date=30 April 2014 |work=BBC Sport |date=29 April 2014 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101121532/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 |url-status=live}}</ref>. Finalda ular oʻsha paytdagi liga gʻolibi „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ni 4:1 hisobida magʻlub etishdi. Oʻzining oʻninchi Yevropa kubogini (2002-yildan beri birinchi marta) qoʻlga kiritish va oʻnta Yevropa kubogi/Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan birinchi jamoa boʻlish, bu yutuq „La Décima“ (ispancha: "Oʻninchi, " [la ˈðethima]).<ref>{{cite web |title=Real Madrid make history with La Decima |date=26 May 2014 |url=http://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima/ |publisher=euronews.com |access-date=26 May 2014 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125021920/https://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima |url-status=live}}</ref> „Real“ning Beyl, Benzema va Krishtianudan iborat hujum triosi BBC nomini oldi, mavsumni 97 gol bilan yakunladi<ref>{{cite news |date=24 October 2015 |title=200 goals for the BBC |publisher=Real Madrid CF |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/09/200-goals-by-the-bbc |url-status=live |access-date=3 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118103246/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/09/200-goals-by-the-bbc |archive-date=18 November 2018}}</ref>. [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014|2014-yilgi Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da gʻalaba qozongandan soʻng, „Real Madrid“ darvozabon [[Keylor Navas]], yarim himoyachi [[Toni Kroos]] va hujumkor yarim himoyachi [[James Rodríguez]] bilan shartnoma imzoladi<ref>{{cite magazine |title=Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup |url=http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html |url-status=live |magazine=First Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915053350/https://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html |archive-date=15 September 2020 |access-date=14 August 2014}}</ref>. Avgust oyida madridliklar 2014-yilgi [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>da „Sevilya“ga qarshi oʻyinda gʻalaba qozondi, bu klubning 79-rasmiy kubogi boʻldi<ref>{{cite news |title=Real Madrid ties with Barcelona in trophies |newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]] |url=http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5 |url-status=live |access-date=14 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814102105/http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5 |archive-date=14 August 2014}}</ref> 2014-yil yozgi transfer oynasining soʻnggi haftasida „Real Madrid“ oʻtgan mavsumdagi muvaffaqiyatlari uchun kalit boʻlgan ikki futbolchini sotdi: [[Xabi Alonso]]<nowiki/>ni „Bavariya“ga va [[Angel Di Maria]]<nowiki/>ni „<nowiki/>[[Manchester United F.C.|Manchester Yunayted]]<nowiki/>“ga. Klubning bu qarori bahs-munozaralarga sabab boʻldi, [[Cristiano Ronaldo]]: „Agar men rahbar boʻlganimda, balki boshqacha qilgan boʻlardim“ degan edi, [[Carlo Ancelotti]] esa „Biz yana noldan boshlashimiz kerak“ deb tan oldi<ref>{{cite news |title=Ancelotti: Madrid must start again from scratch |work=[[Yahoo! Sports]] |url=https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |url-status=dead |access-date=5 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905062158/https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |archive-date=5 September 2014}}</ref>. 2014/2015-yilgi mavsumni sekin boshlagandan soʻng, „Real Madrid“ rekord darajadagi 22 oʻyinlik gʻalabali seriyani davom ettirdi, bu „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[Liverpool F.C.|Liverpul]]<nowiki/>“ga qarshi gʻalabalarni oʻz ichiga oldi va 2005/2006-yilda [[Frank Raykard]] boshchiligidagi „Barsa“ tomonidan oʻrnatilgan ketma-ket 18 ta gʻalabadan iborat oldingi Ispaniya rekordini ortda qoldirdi<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 „Real Madrid stretch winning run as Ronaldo and Gareth Bale score“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106052028/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666|date=6 January 2016}}. BBC. Retrieved 20 December 2014</ref>. Dekabr oxirida Madridning „Real“ klubi finalda San-Lorensoni 2:0 hisobida magʻlub etib, ilk klublar oʻrtasidagi jahon chempionatini qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2014/12/2-0-world-champions |title=2–0: World champions! |date=20 December 2014 |publisher=Real Madrid C.F. |access-date=1 August 2022 |archive-date=2 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102150149/https://www.realmadrid.com/en/news/2014/12/2-0-world-champions |url-status=live}}</ref>. Gʻalabali seriya 2015-yilning dastlabki oʻyinida „Valensiya“ga magʻlub boʻlish bilan yakunlandi va klub ketma-ket 24 gʻalabadan iborat jahon rekordini yangilash uchun ikkita kamlik qildi<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 „Valencia 2 – 1 Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106075551/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410|date=6 January 2016}}. BBC. Retrieved 4 January 2015</ref>. Madrid klubi [[La Liga]] va [[UEFA Chempionlar Ligasi]] uchun ham oxirigacha kurashgan edi, ammo yakunda ligani 92 ochko bilan yakunladi, uch marta gʻalaba qozongan „Barselona“dan ikki ochko ortda qoldi va „<nowiki/>[[Juventus FC]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 2:3 hisobida magʻlub boʻldi. Chempionlar ligasi yarim finali.<ref>[[2014–15 La Liga]], [[2014–15 UEFA Champions League]]</ref> Ronaldu mavsumni 48 ta gol urib, toʻrtinchi marta Yevropaning „Oltin butsasini“ qoʻlga kiritdi va barcha musobaqalarda 61 ta gol urib, 2011-yildan 2012-yilgacha boʻlgan rekordini yangiladi<ref>{{Cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2465540-comparing-cristiano-ronaldos-201415-stats-to-his-201314-numbers |title=Comparing Cristiano Ronaldo's 2014/15 Stats to His 2013/14 Numbers |website=[[Bleacher Report]] |access-date=19 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519135459/https://bleacherreport.com/articles/2465540-comparing-cristiano-ronaldos-201415-stats-to-his-201314-numbers |url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, jozibali hujumkor futbol oʻynashiga va ligada 118 ta gol bilan Yevropaning eng koʻp gol urgan jamoasi boʻlishiga qaramay,<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2015/06/james-and-bale-la-ligas-top-scoring-midfielders |title=James and Bale, La Liga's top scoring midfielders |quote=Fourteen Madrid players have chipped in to score a record 118 goals with which the team closed out the La Liga campaign. |publisher=Real Madrid CF |date=8 June 2015 |access-date=22 October 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022170211/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/06/james-and-bale-la-ligas-top-scoring-midfielders |url-status=live}}</ref> Bir nechta kichik magʻlubiyatlar „Real“ning mavsumni mumkin boʻlgan oltita sovrindan ikkitasi bilan yakunladi degani edi, bu esa 2015-yilning 25-mayida Karlo Anchelottining ishdan boʻshatilishiga sabab boʻldi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference |title=Florentino Pérez holds a press conference |date=25 May 2015 |website=Realmadrid.com |access-date=25 May 2015 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116212359/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference |url-status=live}}</ref><ref name="underthecoshblog.com">{{Cite web |url=https://underthecoshblog.com/2016/06/06/real-madrid-201516-season-review/ |title=Real Madrid 2015/16 Season Review: Real Madrid 2015/16 Season Review: |access-date=22 October 2022 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024005749/https://underthecoshblog.com/2016/06/06/real-madrid-201516-season-review/ |url-status=live}}</ref>. 2015-yil 3-iyunda Rafael Benites 2015/2016-yilgi mavsum uchun „Real Madrid“ning yangi bosh murabbiyi etib tasdiqlandi va uch yillik shartnoma imzoladi<ref>{{cite news |date=3 June 2015 |title=Rafa Benitez named new coach of Real Madrid |work=Sky Sports |url=http://www1.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid |url-status=live |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213125935/https://www.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid |archive-date=13 December 2018}}.</ref>. „Real Madrid“ 11-turda „Sevilya“ga 3:2 hisobida magʻlub boʻlgunga qadar ligada magʻlub boʻlmadi. „Barselona“ga qarshi mavsumning ilk „klasikosida“ 0:4 hisobida magʻlub boʻldi. Balki uning hukmronligi La Ligada ham, Chempionlar Ligasida ham qoʻlga kiritilgan koʻplab gʻalabalar (6:0 – „Espanyol“, 8:0 – „Malmyo“, 10:2 va „Rayo Valyekano“ va boshqalar) bilan esga olinadi. Ispaniya kubogi 32-turida „Real“ „Kadis“ga qarshi oʻyinda 3:1 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda tasodifan nomaqbul oʻyinchini maydonga tushirdi va prezident Peresning noroziligiga qaramay, ikki kundan keyin musobaqa hakami tomonidan turnirdan [[Diskvalifikatsiya]] qilindi<ref>{{cite news |last=Díaz |first=José Félix |date=2 December 2015 |title=Alineación indebida de Cheryshev |language=es |trans-title=Unlawful Cheryshev appearance |newspaper=Marca |url=http://www.marca.com/2015/12/02/futbol/equipos/real_madrid/1449092541.html |url-status=live |access-date=2 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203195537/http://www.marca.com/2015/12/02/futbol/equipos/real_madrid/1449092541.html |archive-date=3 December 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/35001655 |title=Real Madrid not told Cheryshev was ineligible, says president |publisher=[[BBC Sport]] |date=4 December 2015 |access-date=4 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120734/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/35001655 |url-status=live}}</ref><ref name="DQ">{{cite news |date=4 December 2015 |title=Acuerdos y resolución del Juez de Competición acerca de los 1/16 de final de Copa de SM El Rey |publisher=rfef.es |url=http://cdn1.sefutbol.com/sites/default/files/sanciones/resolucion_1-16_ida_copa_rey_cadiz-r.madrid.pdf |url-status=dead |access-date=4 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151206154836/http://cdn1.sefutbol.com/sites/default/files/sanciones/resolucion_1-16_ida_copa_rey_cadiz-r.madrid.pdf |archive-date=6 December 2015}}</ref>. Ayni paytda madridliklar 16 ochko va +16 toʻp farqi bilan UCL guruhida bemalol peshqadamlik qildi. Benites 2016-yilning 4-yanvarida tarafdorlar orasida mashhur emasligi, futbolchilardan noroziligi va top-jamoalarga qarshi oʻyinda yaxshi natijalarga erisha olmagani kabi ayblovlar tufayli oʻz vazifasidan ozod etilgan edi<ref>{{cite news |date=4 January 2016 |title=Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout |publisher=realmadrid.com |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout |url-status=live |access-date=4 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120220536/https://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout |archive-date=20 November 2020}}</ref>. Benitesning ketishi Zinedin Zidanning birinchi bosh murabbiylik lavozimiga koʻtarilishi bilan birga eʼlon qilindi<ref name="Coach Zidane">{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html |title=Zidane replaces Benítez at Real Madrid |website=UEFA.com |date=4 January 2016 |access-date=5 January 2016 |archive-date=6 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214146/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html |url-status=live}}</ref>. Zidan qoʻl ostida madridliklar vaziyatni oʻz foydasiga oʻzgartirishga muvaffaq boʻldi va yakunda Chempionlar ligasida gʻalaba qozondi, buni hech kim kutmagandi. Eʼtiborga molik natijalar orasida rekord darajadagi gʻalabalar seriyasini davom ettirayotgan amaldagi trebl gʻolibi „Barselona“ ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozonish, Chempionlar Ligasi chorak finalida „Volfsburg“ga qarshi ajoyib qaytish (mehmonda 0:2 hisobida magʻlub boʻlgan „Madrid“ magʻlub boʻldi. Krishtianu Ronalduning xet-triki evaziga oʻz maydonida 3:0 hisobida gʻalaba qozondi), shuningdek, liga kampaniyasini yakunlash uchun 12 oʻyinlik gʻalabali seriya, yaʼni „Real“ 90 ochko bilan ikkinchi oʻrinni egalladi va chempion „Barselona“dan atigi bir ochko ortda qoldi. , chempionlikni qoʻlga kiritish va jarayondagi 12 ochkolik kamomadni yengib oʻtishga juda yaqin turibdi<ref>{{cite web |url=http://www.skysports.com/la-liga-table/2015 |work=Sky Sports |title=2015–16 La Liga Table |date=8 June 2016 |access-date=15 June 2017 |archive-date=7 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607012146/http://www.skysports.com/la-liga-table/2015 |url-status=live}}</ref>. Nihoyat, 28-may kuni „Real Madrid“ oʻn birinchi Chempionlar Ligasi gʻolibligi finalda 1:1 hisobida durang oʻynagan „Atletiko Madrid“ ustidan [[Penaltilar seriyasi (futbol)|penaltilar seriyasi]]<nowiki/>da 5:3 hisobidagi gʻalaba evaziga qoʻlga kiritildi va bu yutuq „La Undécima“ deb nomlandi<ref>{{cite news |title=1–1: La Undécima is ours |publisher=Real Madrid |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/05/1-1-la-undecima-is-ours |url-status=live |access-date=28 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160531062956/http://www.realmadrid.com/en/news/2016/05/1-1-la-undecima-is-ours |archive-date=31 May 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html |title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again |date=28 May 2016 |website=UEFA.com |access-date=29 May 2016 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110225552/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref><ref name="underthecoshblog.com" />. [[Fayl:Felicidades_al_Real_Madrid,_campeón_de_liga_(34014774163).jpg|right|thumb|250x250px|2016/2017-yilgi La Liga chempioni „Real Madrid“ chempionlikni Madrid jamoasi prezidenti Kristina Cifuentes bilan nishonladi.]] [[Fayl:El_dulce_recibimiento_del_Ayuntamiento_al_Real_Madrid_(01).jpg|thumb|240x240px|Zinedin Zidan va „Real Madrid“ futbolchilari 2017 yil may oyida La Ligadagi 33-gʻalabasidan keyin Madrid meri Manuela Karmena bilan]] „Real Madrid“ oʻzining 2016/2017-yilgi mavsumini Zidanning klub boshqaruvidagi ilk toʻliq mavsumi boʻlishi kerak edi, 2016-yilgi UEFA Superkubogida „Sevilya“ga qarshi oʻyindagi gʻalaba bilan boshladi<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html |title=Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid |date=9 August 2016 |website=UEFA.com |access-date=15 June 2017 |publisher=Union of European Football Associations (UEFA) |archive-date=26 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726034128/http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref>. 2016-yil 10-dekabr kuni Madrid klubi ketma-ket 35-uchrashuvini magʻlubiyatsiz oʻtkazdi va bu klub rekordini oʻrnatdi<ref>{{cite news |title=Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/38203086 |url-status=live |access-date=10 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831091313/https://www.bbc.com/sport/football/38203086 |archive-date=31 August 2019}}</ref>. 2016-yil 18-dekabr kuni klub 2016-yilgi klublar oʻrtasidagi jahon chempionati finalida Yaponiyaning „Kashima Antlers“ jamoasini 4:2 hisobida magʻlub etdi<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html |url-status=dead |archive-date=20 December 2016 |title=Madrid see off spirited Kashima in electric extra time final |date=18 December 2016 |access-date=18 December 2016 |publisher=FIFA}}</ref>. 2017-yil 12-yanvar kuni [[Copa del Rey|Ispaniya Kubogi]] 1/8 finalining javob oʻyinida „Sevilya“ga qarshi oʻyinda 3:3 hisobida durang oʻynagan Madrid jamoasi umumiy 6:3 hisobida gʻalaba qozonib, chorak finalga yoʻl oldi va magʻlubiyatsiz seriyasini 40 ta oʻyinga yetkazdi va „Barselona“ni yangiladi. Oʻtgan mavsumdagi barcha musobaqalarda magʻlub boʻlmagan 39 ta oʻyindan iborat Ispaniya rekordi.<ref>{{cite web |url=http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40 |title=Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40 |date=12 January 2017 |access-date=27 May 2017 |publisher=ESPN |archive-date=1 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801052008/http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40 |url-status=live}}</ref> Ularning magʻlubiyatsiz seriyasi uch kundan soʻng La Ligada xuddi shu raqibga safarda 1:2 hisobida magʻlub boʻlganidan keyin yakunlandi<ref>{{cite web |url=http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517 |title=Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record |date=15 January 2017 |access-date=27 May 2017 |last=West |first=Aaron |work=Fox Sports |archive-date=13 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170513143527/http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517 |url-status=live}}</ref>. Oʻshanda jamoa „Celta Vigo“ga umumiy hisobda 3:4 hisobida Ispaniya kubogidan chiqib ketgan edi. Biroq, bu siljishlar mavsumning umumiy traektoriyasiga taʼsir qilmadi. May oyida madridliklar 33-marta rekord darajadagi chempionlikni qoʻlga kiritdi, bu jarayonda 93 ochko jamgʻarib, besh yil ichida birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301 |title=Malaga 0–2 Real Madrid |quote=Real Madrid won their first La Liga title since 2012 thanks to a final-day victory at Malaga. |publisher=BBC.com |date=21 May 2017 |access-date=11 February 2018 |archive-date=16 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616191031/https://www.bbc.com/sport/football/39926301 |url-status=live}}</ref>. 2017-yil 3-iyun kuni Chempionlar ligasi finalida klubning „Yuventus“ ustidan qozonilgan gʻalabasi natijasida „Real Madrid“ UEFA Chempionlar Ligasi davrida oʻz unvonini muvaffaqiyatli himoya qilgan birinchi jamoa boʻldi va 1989-yilda Milandan keyin musobaqada ketma-ket chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi jamoa boʻldi. 1990 yil, oʻshanda turnir Yevropa kubogi sifatida tanilgan. „Real Madrid“ chempionligi 12-chi boʻldi, bu rekordni uzaytirdi va toʻrt yil ichida uchinchi boʻldi. Yutuq „La Duodécima“ nomi bilan ham tanilgan<ref>{{cite news |author1=Das, Andrew |author2=Smith, Rory |date=3 June 2017 |title=Champions League Final: Real Madrid Confirms Its Spot as World's Best |newspaper=nytimes.com |url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0 |url-status=live |access-date=3 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230230428/https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0 |archive-date=30 December 2020}}</ref>. 2016/2017-yilgi mavsum „Real Madrid“ tarixida qoʻlga kiritilgan sovrinlar (mumkin beshtasidan toʻrttasi) boʻyicha eng katta kampaniya boʻldi, keyinchalik bu yutuq 2017/2018-yilgi mavsumda tenglashtiriladi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history |title=The best season in history |last=Leal |first=Antonio M. |website=Realmadrid.com |date=8 June 2017 |access-date=9 June 2017 |location=Madrid, Spain |quote=Real Madrid won four titles for the first time in their 115-year history. |publisher=Real Madrid Club de Fútbol |archive-date=9 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170609041313/http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history |url-status=live}}</ref>. „Real“ 2017/2018-yilgi mavsumni „Manchester Yunayted“ ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, ketma-ket ikkinchi va toʻrtinchi umumiy [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritish bilan boshladi<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |title=Real Madrid v Manchester United: Super Cup – as it happened |website=[[The Guardian]] |date=8 August 2017 |access-date=9 August 2017 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426010232/https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |url-status=live}}</ref>. Besh kundan soʻng, „Real Madrid“ Ispaniya Superkubogi-2017ning birinchi oʻyinida „Barselona“ni „<nowiki/>[[Camp Nou|Kamp Nou]]<nowiki/>“da 3:1 hisobida magʻlub etdi va javob oʻyinida „Barsa“ni 2:0 hisobida magʻlub etdi va El Klassikodagi ketma-ket 24 oʻyinda gol urish rekordini tugatdi va gʻalaba qozondi. mavsumning ikkinchi kubogi<ref>{{cite news |last1=Bull |first1=J. J. |date=17 August 2017 |title=Real Madrid 2 Barcelona 0 (5–1 on aggregate): Woeful Barca dismissed as Zinedine Zidane's unstoppable side win Super Cup |work=Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=24 August 2017 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/ |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. 2017-yilning 16-dekabr kuni „Real“ [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]] finalida [[Braziliya]]<nowiki/>ning „Gremio“ klubini 1:0 hisobida magʻlub etdi va kubokni oʻzida saqlab qolgan birinchi jamoaga aylandi<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321 |url-status=dead |archive-date=23 December 2018 |title=Ramos and Real make history in the Emirates |work=[[FIFA]] |date=17 December 2017}}</ref>. 2017-18 yilgi UEFA Chempionlar Ligasida Madrid yana bir bor finalga yoʻl oldi, u yerda „Liverpul“ni 3:1 hisobida magʻlub etib, Chempionlar Ligasi davrida ketma-ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi klubga aylandi, shuningdek, ketma-ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi jamoaga aylandi. 1976 yilda „Bavariya“dan beri Yevropa kubogi/Chempionlar ligasida. Bu kubok Madridning besh yil ichida toʻrtinchi gʻalabasi va ketma-ket sakkizinchi yarim finaldagi ishtiroki boʻldi. 31-may kuni, finalda gʻalaba qozonganidan atigi besh kun oʻtib, Zidan „Real Madrid“ bosh murabbiyligidan isteʼfoga chiqishini eʼlon qildi va klubni „oʻzgartirish zarurati“ bilan izohladi<ref>{{Cite news |date=31 May 2018 |title=Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid |language=en-GB |work=Esquire |url=https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/ |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311212221/https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/ |archive-date=11 March 2021}}</ref><ref>{{Cite news |date=31 May 2018 |title=Zinedine Zidane: Real Madrid boss stands down five days after Champions League win |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44315700 |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113121505/https://www.bbc.com/sport/football/44315700 |archive-date=13 January 2021}}</ref>. Zidan va Ronalduning ketishi bilan toʻrtta Chempionlar Ligasi, ikki marta La Liga, ikki marta Ispaniya kubogi, ikki marta Ispaniya Superkubogi, uchta UEFA Superkubogi va uchta FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati gʻolibi boʻlgan Ikkinchi Galaktiko davri yakunlandi. Blaugrana tarixdagi eng katta isteʼdodlar toʻplami bilan maqtansa ham, jamoa „Barselona“ning ustunligini tugatishda muhim rol oʻynadi.,<ref>{{cite web |title=The 21 greatest sides in history have been ranked by football fans |url=https://www.givemesport.com/1558875-the-21-greatest-sides-in-history-have-been-ranked-by-football-fans |website=givemesport.com |date=28 March 2020 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102715/https://www.givemesport.com/1558875-the-21-greatest-sides-in-history-have-been-ranked-by-football-fans |url-status=live}}</ref> va Yevropa sahnasida kataloniyaliklarga soya soldi<ref>{{cite web |title=For Real Madrid, Galacticos 2.0 has proven to be more successful than its predecessor |url=https://scroll.in/field/839553/for-real-madrid-galacticos-2-0-has-proven-to-be-more-successful-than-its-predecessor |work=Vyasa Shastry |publisher=scroll.in |date=3 June 2017 |access-date=19 July 2022 |archive-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110115953/https://scroll.in/field/839553/for-real-madrid-galacticos-2-0-has-proven-to-be-more-successful-than-its-predecessor |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ ushbu toʻqqiz yil davomida oʻzining liga kampaniyalarida biroz omadsiz boʻlib, 96, 92 (ikki marta) va 90 ochko bilan ikkinchi oʻrinni egalladi, shuningdek, 87 ochko bilan uchinchi oʻrinni egalladi, liga gʻoliblaridan atigi uchtasi kam<ref name="Bleacher Report" />. ==== Ronaldu ketganidan keyin ==== [[Fayl:Real Madrid Club de Fútbol league performance 1929-present.svg|thumb|570x570px|Real Madridning 1929—2023-yillardagi ligadagi oʻyinlari jadvali]] 2018-yil 12-iyun kuni „Real Madrid“ Ispaniya terma jamoasi bosh murabbiyi Xulen Lopetegini yangi bosh murabbiy etib tayinladi. U 2018-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatidan soʻng rasman oʻzining menejerlik faoliyatini boshlashi maʼlum qilingandi. Biroq, [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi]] musobaqadan bir kun oldin Lopetegini klub bilan hech qanday maʼlumot bermasdan turib, muzokara olib borganini aytib, isteʼfoga chiqardi.<ref>{{Cite news |date=12 June 2018 |title=Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44459380 |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615101656/https://www.bbc.com/sport/football/44459380 |archive-date=15 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job |title=Julen Lopetegui sacked by Spain as Fernando Hierro takes over |last=Lowe |first=Sid |date=13 June 2018 |website=The Guardian |language=en |access-date=14 June 2018 |archive-date=1 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101183643/https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job |url-status=live}}</ref> Keyin klub 2018-yilning yozida tarkibni qayta shakllantirishni boshladi, jumladan Krishtianu Ronalduni „<nowiki/>[[Juventus FC|Juventus]]<nowiki/>“ga 117 million yevroga sotishdi..<ref>{{Cite news |date=10 July 2018 |title=Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173 |url-status=live |access-date=10 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710154813/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173 |archive-date=10 July 2018}}</ref> Madridliklar 2018/2019-yilgi mavsumdagi faoliyatini Atletiko Madridga 2:4 hisobida magʻlub boʻlishdan boshladilar. 2018-yilgi [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>da. 28-oktyabr kuni „El Klassiko“da „Barselona“ga 1:5 hisobida magʻlub boʻlgan va oʻn oʻyindan soʻng bor-yoʻgʻi 14 ochko bilan „Real“ni toʻqqizinchi oʻrinda qoldirgan Lopetegi bir kundan keyin isteʼfoga chiqarilib, oʻsha paytdagi „Kastilya“ bosh murabbiyi Santyago Solari almashtirildi<ref>{{cite news |date=29 October 2018 |title=Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui |language=es |newspaper=[[ABC (Spain)|ABC]] |publisher=[[Vocento]] |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |url-status=live |access-date=29 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413235328/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |archive-date=13 April 2019}}</ref>. 2018-yil 22-dekabr kuni Madridning „Real“ klubi klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida „<nowiki/>[[Al-Ayn FK]]<nowiki/>“ni 4:1 hisobida magʻlub etdi va toʻrtta chempionlik unvoniga ega boʻldi<ref name="Real becomes highest trophy holder in FIFA Club World Cup">{{cite news |date=22 December 2018 |title=Real Madrid win third successive global crown |website=FIFA.com |publisher=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]] |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |url-status=dead |access-date=22 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222230424/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |archive-date=22 December 2018}}</ref>. Biroq ular keyinroq Qirol kubogining yarim final bosqichida „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 1:4 hisobida magʻlub boʻlishdi. 2019-yilning 5-mart kuni „Real“ oʻz maydonida „Ayaks“dan 1:4 (umumiy hisobda 3:5) hisobida magʻlub boʻldi va ketma-ket sakkizta yarim final oʻyinidan soʻng Chempionlar ligasining 1/8 final bosqichidan chiqib ketdi. 2019-yilning 11-martida „Real Madrid“ Solarini isteʼfoga chiqardi va Zidanni klub bosh murabbiyligiga qayta tikladi<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement |title=Official Announcement |publisher=Real Madrid C.F. |date=11 March 2019 |access-date=11 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330054737/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement |url-status=live}}</ref>. Madrid mavsumni 68 ochko va +17 toʻp farqi bilan yakunladi, bu mos ravishda 2001-02 va 1999-2000 yillardagi eng past natijadir<ref>{{cite web |url=https://www.managingmadrid.com/2019/5/23/18632360/real-madrids-2018-2019-season-overview |title=Real Madrid's 2018–2019 Season Overview |publisher=Managing Madrid |date=23 May 2019 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102715/https://www.managingmadrid.com/2019/5/23/18632360/real-madrids-2018-2019-season-overview |url-status=live}}</ref>. 2019-yilning yozida madridliklar [[Eden Hazard|Eden Azar]], [[Luka Jović|Luka Yovich]], [[Éder Militão|Eder Militao]], [[Ferland Mendy|Ferland Mendi]], [[Rodrygo|Rodrigo]], [[Renyer|Reyner]] va boshqa futbolchilarni jami 350 million yevroga sotib oldilar<ref>{{cite news |title=Real Madrid's strange summer: 16 departures and no new signings |newspaper=The Athletic |url=https://theathletic.co.uk/2071254/2020/09/21/real-madrid-summer-transfers/ |url-status=live |access-date=13 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017171930/https://theathletic.co.uk/2071254/2020/09/21/real-madrid-summer-transfers/ |archive-date=17 October 2020}}</ref>. 2020-yil 12-yanvar kuni [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]] finalida Madridliklar shaharlararo raqibi „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ni penaltilar seriyasida magʻlub etib, oʻn birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi<ref>{{Cite news |date=12 January 2020 |title=Spanish Super Cup: Real Madrid beat Atletico Madrid on penalties |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/51085601 |url-status=live |access-date=9 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113072532/https://www.bbc.com/sport/football/51085601 |archive-date=13 January 2020}}</ref>. 2020-yil mart oyida [[COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 epidemiyasi]] sababli uch oylik tanaffusdan soʻng, La Liga iyun oyida qayta boshlandi va Madrid ketma-ket oʻnta oʻyinda gʻalaba qozonib, jami 87 ochko toʻplab, jamoaning 34-liga chempionligini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html |title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season |date=17 July 2020 |access-date=17 July 2020 |website=marca.com |archive-date=21 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721011320/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html |url-status=live}}</ref>. Musobaqa iyun oyida qayta boshlanganidan va 2020/2021-yilgi mavsum oxirigacha „Real“ vaqtinchalik „<nowiki/>[[Alfredo Di Stéfano stadioni|Alfredo Di Stefano]]<nowiki/>“ stadionida uy uchrashuvlarini oʻtkazdi, [[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>da esa keng koʻlamli taʼmirlash ishlari olib borildi<ref>{{cite web |last1=Navarro |first1=Alberto |title=Real Madrid-Éibar: LaLiga is back {{!}} Real Madrid CF |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2020/06/14/real-madrid-eibar-laliga-is-back |publisher=Real Madrid CF |access-date=14 June 2020 |language=en |date=14 June 2020 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318181939/https://www.realmadrid.com/en/news/2020/06/14/real-madrid-eibar-laliga-is-back |url-status=live}}</ref><ref name="Evening Standard">{{cite news |date=9 April 2021 |title=Why are Real Madrid playing at Estadio Alfredo Di Stefano and not Santiago Bernabeu? |work=Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-playing-stadium-santiago-bernabeu-estadio-alfredo-di-stefano-el-clasico-b928927.html |url-status=live |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418105441/https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-playing-stadium-santiago-bernabeu-estadio-alfredo-di-stefano-el-clasico-b928927.html |archive-date=18 April 2021}}</ref>. 2020-yil 12-yanvarda „Real Madrid“ „Atletiko“ni penaltilar seriyasida magʻlub etib, oʻn birinchi marta Ispaniya Superkubogi gʻolibligini qoʻlga kiritdi. 2020-yilning mart oyida boshlangan [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli uch oylik tanaffusdan soʻng, „Real Madrid“ iyun oyida 34-liga chempionligini qoʻlga kiritish uchun liga tiklanganidan beri ketma-ket 10 ta gʻalaba bilan qaytdi . 2021-yil 19-aprelda klub boshqa 11 klub bilan birgalikda Superliganing bir qismi ekanligini eʼlon qildi. Ammo oradan bir-ikki kun oʻtib, muxlislarning noroziligi tufayli klublar birin-ketin ligani rasman tark eta boshladi. Real Madrid va yana 3 ta klub muzokaralarni davom ettirdi . Klub chempionat mavsumini „Atletiko Madrid“dan bir ochko ortda qoldirib, ikkinchi oʻrinda yakunladi va 2020/21-yilgi Chempionlar ligasida jamoa kubok sohibi „Chelsi“ga yutqazib, yarim finalga chiqdi. ==== Keyingi ichki muvaffaqiyat va La Decimocuarta ==== [[Fayl:Ofrenda_de_la_Liga_y_la_Champions-57-L.Millán_(52109310843).jpg|left|thumb|225x225px|"Real Madrid" futbolchilari 2022-yil 29-may kuni Chempionlar Ligasidagi gʻalabaning ertasiga dublni nishonlashmoqda]] {{football squad on pitch|align=right|clear=none|GK=[[Thibaut Courtois|'''Courtois''']]|RB=[[Dani Carvajal|'''Carvajal''']]|LCB=[[David Alaba|'''Alaba''']]|RCB=[[Éder Militão|'''Militão''']]|LB=[[Ferland Mendy|'''Mendy''']]|RCM=[[Luka Modrić|'''Modrić''']]|DM='''[[Casemiro]]'''|LCM=[[Toni Kroos|'''Kroos''']]|LW=[[Vinícius Júnior|'''Vinícius Jr.''']]|RW=[[Federico Valverde|'''Valverde''']]|CF=[[Karim Benzema|'''Benzema (C)''']]|caption=[[2022-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}Zidan 2021-yilning 27-mayida oʻsha mavsumda sovrinsiz qolganidan soʻng jamoani ikkinchi marta tark etdi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/57263375 |title=Zinedine Zidane leaves Real Madrid for second time as manager |publisher=bbc.com |date=27 May 2021 |access-date=27 May 2021 |archive-date=27 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527101829/https://www.bbc.com/sport/football/57263375 |url-status=live}}</ref>. [[Carlo Ancelotti]] 2021/2022-yilgi mavsumda jamoani boshqargan<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2021/06/01/official-announcement-ancelotti |title=Official Announcement: Ancelotti |publisher=realmadrid.com |date=1 June 2021 |access-date=1 June 2021 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601171608/https://www.realmadrid.com/en/news/2021/06/01/official-announcement-ancelotti |url-status=live}}</ref>. Jamoani kuchaytirishga [[Fransiya]]<nowiki/>ning „Renn“ klubining yosh yarim himoyachisi [[Eduardo Camavinga|Eduardo Kamavinga]] va „Bavariya“ning avstriyalik himoyachisi [[David Alaba]] kirdi. Ichki jabhada La Liga va Ispaniya Superkubogini qoʻlga kiritishi mumkin boʻlgan uchta sovrindan ikkitasini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/60018825 |title=Athletic Bilbao 0-2 Real Madrid: Luka Modric scores in Super Cup final win |date=16 January 2022 |work=BBC Sport |access-date=16 January 2022 |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103190038/https://www.bbc.com/sport/football/60018825 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Mctear |first=Euan |date=16 January 2022 |title=Modric and Benzema fire Real Madrid to the Supercopa title |newspaper=Marca |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2022/01/16/61e481b0ca4741226d8b458c.html |url-status=live |access-date=16 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125114735/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2022/01/16/61e481b0ca4741226d8b458c.html |archive-date=25 January 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Real Madrid 4–0 Espanyol |url=https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |date=30 April 2022 |access-date=30 April 2022 |publisher=BBC |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184123/https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |url-status=live}}</ref>. Shunday qilib, Anchelotti Madrid jamoaida mavjud boʻlgan oltita eng yaxshi sovrinni qoʻlga kiritdi<ref>{{Cite news |title=Ancelotti completes 'Grand Slam' as Real win title |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |url-status=live |access-date=30 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184123/https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |archive-date=26 February 2023}}</ref>. Chempionlar ligasida Madrid barcha davrlarning eng esda qolarli oʻyinlaridan birini oʻtkazgan<ref>{{cite web |title=Champions League final: Real Madrid as plucky underdogs shows how broken football is |author=Paul Macdonald |date=26 May 2022 |url=https://www.footballtransfers.com/en/transfer-news/eu-uefa-champions-league/2022/05/real-madrid-plucky-underdogs-shows-how-broken-european-football-has-become/ |publisher=footballtransfers.com |access-date=29 May 2022 |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506084732/https://www.footballtransfers.com/en/transfer-news/eu-uefa-champions-league/2022/05/real-madrid-plucky-underdogs-shows-how-broken-european-football-has-become |url-status=live}}</ref>, turnirdan oldingi favorit [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain F. C.]]<nowiki/>ni magʻlub etgan<ref>{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/uefa-champions-league-odds-betting-favorites-futures-picks/vhhme9pw6ca51omrp2a41ztkc |author=Simon Borg |title=UEFA Champions League odds, betting favorites & futures picks for 2021-22 tournament |date=14 September 2021 |publisher=[[Sporting News|The Sporting News]] |access-date=1 June 2022 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601102134/https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/uefa-champions-league-odds-betting-favorites-futures-picks/vhhme9pw6ca51omrp2a41ztkc |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://en.as.com/en/2022/03/09/opinion/1646814826_897742.html? |author=Alfredo Relaño |title=Champions League: PSG favourites but history favours Real Madrid |date=9 March 2022 |publisher=[[Diario AS]] |access-date=29 May 2022 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530142450/https://en.as.com/en/2022/03/09/opinion/1646814826_897742.html |url-status=live}}</ref>. Shuningdek musoboqa davomida amaldagi chempion va favorit jamoalardan „[[Chelsea F.C.|Chelsi]]“<ref>{{cite web |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/chelsea-vs-real-madrid-odds-picks-how-to-watch-live-stream-uefa-champions-league-bets-for-april-6-2022/ |title=Chelsea vs. Real Madrid odds, picks, how to watch, live stream: UEFA Champions League bets for April 6, 2022 |author=CBS Sports Staff |date=6 April 2022 |access-date=1 June 2022 |work=[[CBS Sports]] |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601104520/https://www.cbssports.com/soccer/news/chelsea-vs-real-madrid-odds-picks-how-to-watch-live-stream-uefa-champions-league-bets-for-april-6-2022/ |url-status=live}}</ref>, Premyer-liga chempioni va asosiy favorit [[Manchester City F.C.|Manchester City]] jamoasini<ref>{{cite web |title=Ancelotti fine with underdog role against Manchester City |author=[[Associated Press]] |date=25 April 2022 |url=https://www.thescore.com/chlg/news/2346128/ |publisher=thescore.com |access-date=29 May 2022 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416160828/https://www.thescore.com/chlg/news/2346128/ |url-status=live}}</ref> va finalda yana bir bor ingiliz jamoasi va favorit sifatida koʻrilgan [[Liverpool F.C.|Liverpul]]<nowiki/>ga qarshi oʻyinlarda muvaffaqiyatga erishgan<ref>{{cite web |title=A look back at the road to Paris |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/22/a-look-back-at-the-road-to-paris |publisher=Real Madrid CF |date=22 May 2022 |access-date=1 August 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708032045/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/22/a-look-back-at-the-road-to-paris |url-status=live}}</ref> 2018-yilgi finalda toʻqnash ikki jamoa<ref>{{cite web |title=Who will win the Champions League final 2022? Liverpool vs. Real Madrid betting odds |author=Kyle Bonn |date=16 May 2022 |url=https://www.sportingnews.com/au/soccer/news/who-will-win-champions-league-final-2022-liverpool-real-madrid-betting-odds/tj39fz1a8taie7nkzmqqzf8b |publisher=[[Sporting News|The Sporting News]] |access-date=29 May 2022 |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528162321/https://www.sportingnews.com/au/soccer/news/who-will-win-champions-league-final-2022-liverpool-real-madrid-betting-odds/tj39fz1a8taie7nkzmqqzf8b |url-status=live}}</ref> oʻrtasidagi baxsni [[Vinícius Júnior]]<nowiki/>ning yagona goli hal qildi. Oʻyin yakunida „Los Blankos“ uchun 14-yevrokubokni nishonladi, bu toʻqqiz yil ichida beshinchi va Anchelotti uchun ikkinchisi boʻldi<ref>{{Cite news |author=Javier García |title=Madrid clinch the Decimocuarta! |publisher=realmadrid.com |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/28/0-1-madrid-clinch-the-decimocuarta |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206093939/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/28/0-1-madrid-clinch-the-decimocuarta |archive-date=6 February 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Summerscales |first=Robert |title=Carlo Ancelotti Becomes Most Successful Manager In Champions League History |url=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/carlo-ancelotti-now-most-successful-champions-league-manager |access-date=29 May 2022 |website=Futbol on FanNation |date=28 May 2022 |language=en |archive-date=11 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711235747/https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/carlo-ancelotti-now-most-successful-champions-league-manager |url-status=live}}</ref>. Shuningdek, „Real“ oʻzining Yevropadagi toʻrtinchi dubliga erishdi (1956/1957, 1957/1958 va 2016/2017). „Real“ Chempionlar ligasi tarixidagi eng koʻp sovrindor jamoa sifatidagi maqomiga ega boʻlishiga qaramay, oʻsha yilgi mavsumida gʻalaba qozonish imkoniyati yuqori baxolanmagan va ularning gʻalaba qozonish ehtimoli koʻpchilik uchun kutilmagan voqea sifatida qabul qilingan<ref>{{Cite news |author=[[Associated Press]] |title=Real Madrid beats Liverpool 1-0 for 14th European Cup title |publisher=[[CNBC]] |url=https://www.cnbc.com/2022/05/28/real-madrid-beats-liverpool-1-0-for-14th-european-cup-title.html |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105003337/https://www.cnbc.com/2022/05/28/real-madrid-beats-liverpool-1-0-for-14th-european-cup-title.html |archive-date=5 November 2022}}</ref>. 2022-yil 10-avgust kuni „Real Madrid“ UEFA Superkubogi-2022 uchrashuvida [[Frankfurt]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Eintracht Frankfurt|Ayntraxt]]<nowiki/>“ klubini 2:0 hisobida magʻlub etdi va shu tariqa „Barselona“ va „<nowiki/>[[AC Milan|Milan]]<nowiki/>“ni tenglashtirib, ushbu turnirdagi 5-chempionligini qoʻlga kiritdi. Va shuningdek uning ashaddiy muhlislari oʻzbek qizlaridir == Ramz va ranglar == === Ramzlar === <gallery style="text-align:center"> File:Real_emblem.png|1902 File:Escudo Real Madrid 1908.png|1908 File:Real emblem 5.png|1920 File:Escudo Real madrid 1931.png|1931 File:Real Madrid CF.svg|2001 </gallery> Birinchi gerb oq koʻylakdagi toʻq koʻk rangdagi Madrid Club de Fútbol uchun „MCF“ klubning uchta bosh harflarining yozuvu dekorativ kesishmasidan iborat oddiy dizaynga ega edi. Tilning birinchi oʻzgarishi 1908-yilda harflar yanada soddalashtirilgan shaklni qabul qilib, doira ichida paydo boʻlganida sodir boʻldi<ref name="Escudo Real Madrid">{{cite web | title = Escudo Real Madrid | url = http://www.santiagobernabeu.com/contentid-14.html | publisher = santiagobernabeu.com | access-date = 29 November 2008 | language = es | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081019060146/http://www.santiagobernabeu.com/contentid-14.html | archive-date = 19 October 2008}}</ref>. Gerb konfiguratsiyasidagi navbatdagi oʻzgarish 1920-yilda Pedro Parages prezident boʻlgunga qadar sodir boʻlmadi. Oʻsha paytda qirol [[Alfonso XIII]] klubga oʻzining qirollik homiyligini berdi, bu esa „Real Madrid“, yaʼni „Qirollik“ unvoni koʻrinishiga keldi<ref>{{cite web |title = Presidents&nbsp;— Pedro Parages |url = http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/pedro-parages |publisher = Realmadrid.com |access-date = 18 July 2008 |archive-date = 30 August 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140830190632/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/pedro-parages |url-status = live }}</ref>. Shunday qilib, Alfonsoning toji tojga qoʻshildi va klub oʻzini Real Madrid Club de Fútbol deb nomladi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. 1931-yilda monarxiyaning tugatilishi bilan barcha qirollik ramzlari (tojdagi toj va Real unvoni) yoʻq qilindi. Toj oʻrnini Kastiliya mintaqasining qora tut bogʻi egalladi<ref name="Real Madrid turns 106 (IV)"/>. 1941-yilda, fuqarolar urushidagi millatchilar gʻalabasidan ikki yil oʻtgach, frankoistik rejim gerbning „Real toji“ yoki „Qirollik toji“ni tikladi, shu bilan birga [[Kastiliya]]<nowiki/>ning tut chizigʻi ham saqlanib qoldi<ref name="goal.com">{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/general-franco-real-madrid-king-history-behind-clubs-link/fcoqldp8h2bb1841o2rspmuhe|title=General Franco, Real Madrid & the king: The history behind club's link to Spain's establishment|work=Ryan Kelly|publisher=goal.com|access-date=1 July 2022|archive-date=1 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701194108/https://www.goal.com/en/news/general-franco-real-madrid-king-history-behind-clubs-link/fcoqldp8h2bb1841o2rspmuhe|url-status=live}}</ref><ref name="Real Madrid turns 106 (V)"/>. Bundan tashqari, butun gerb toʻliq rangda boʻlib, eng koʻzga koʻringani oltin edi va klub yana oʻzining „Real Madrid Club de Fútbol“ nomini oldi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. Eng soʻnggi oʻzgartirish 2001-yilda klub XXI asrda oʻzini yaxshiroq joylashtirishni va oʻz gerbini yanada standartlashtirishni xohlaganida sodir boʻldi. Oʻzgartirishlardan biri tut chizigʻini yanada koʻkishroq soyaga oʻzgartirish edi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. === Ranglar === {{commons|Real Madrid CF kits (1902–2000)}} {{commons|Real Madrid CF kits (2000–present)}} [[File:Real Madrid (1964).jpg|thumb|right|1964-yilda Real Madrid. Los Blancos (Oqlar) laqabli klub 1925-yilda bir mavsumdan tashqari butunlay oq rangli uy libosini kiygan.]] „Real Madrid“ klub tarixi davomida oʻzining uy libosi uchun oq futbolkani saqlab kelgan. Biroq, bir mavsum bor edi, u mavsumda koʻylak ham, shortik ham oq emas edi. Bu jamoa prezidenti Juan Padrós tomonidan oʻzining sayohatlaridan birida uchrashgan, oʻzining nafisligi va sport mahorati bilan mashhur boʻlgan oʻsha davrdagi eng mashhur jamoalardan biri boʻlgan „Korintian“ ingliz jamoasi sharafiga qilingan tashabbus edi. „Real Madrid“ Angliya jamoasini takrorlash maqsadida qora shortilar kiyishga qaror qilindi. Bu esa Madridning asl oq libosini ham ilhomlantirdi, ammo tashabbus bor-yoʻgʻi bir yil davom etdi. Madridda 1:5 va Kataloniyada 2:0 hisobida „Barselona“ jamoasidan magʻlubiyatga uchragan va kubokdan chiqarib yuborilganidan soʻng, prezident Parages oq libosga qaytishga qaror qildi va boshqa forma omadsizlik keltirdi deb daʼvo qildi{{refn|group=note|name=Origin|1905-yildan "Real Madrid"ning uy libosi oq rangda edi, shuning uchun muxlislar oʻyinchilarni "Los Blankos" deb atashdi.}}. 1940-yillarning boshlariga kelib, menejer koʻylakning tugmachalarini va chap koʻkrakdagi klub gerbini qoʻshib, toʻplamni yana oʻzgartirdi, shu vaqtdan beri klub libosi shunday saqlanib qolgan. 1947-yil 23-noyabrda „<nowiki/>[[Metropolitano Stadioni|Metropolitano]]<nowiki/>“ stadionida „[[Atlético Madrid]]“ga qarshi oʻyinda „Real Madrid“ raqamlangan futbolkalarni kiygan birinchi ispan jamoasi boʻlgan. Angliyaning „[[Leeds United F.C.|Lids Yunayted]]“ klubi oʻtgan asrning 60-yillarida oʻzining koʻk rangli koʻylagini doimiy ravishda oq rangga almashtirgan va bu davrning „Real Madrid“ jamoasiga taqlid qilgan<ref>{{cite news|title=Don Revie statue unveiled 40 years after FA Cup victory|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leeds-17961398|access-date=4 January 2016|work=BBC Sport|date=5 May 2012|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627195949/https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leeds-17961398|url-status=live}}</ref>. „Real“ning anʼanaviy mehmondagi ranglari hammasi koʻk yoki toʻliq binafsha. Replika toʻplami bozori paydo boʻlgandan beri klub qizil, yashil, toʻq sariq va qora kabi turli xil rangli dizaynlarni ham chiqardi. Klub formasini [[Adidas]] kompaniyasi ishlab chiqaradi, uning shartnomasi 1998-yildan beri davom etib kelmoqda<ref>{{cite web|title = Adidas renews with Real Madrid until 2020|url = http://www.sportspromedia.com/news/adidas_renews_with_real_madrid_until_2020|publisher = sportspromedia.com|date = 1 December 2006|access-date = 12 July 2008|archive-date = 26 July 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200726234546/https://www.sportspromedia.com/news/adidas_renews_with_real_madrid_until_2020|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| title = Our Sponsors&nbsp;— Adidas| url = http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/sponsors| publisher = Realmadrid.com| access-date = 18 July 2008| archive-date = 22 February 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140222220108/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/sponsors| url-status = live}}</ref>. „Real Madrid“ning birinchi futbolka homiysi [[Zanussi]] 1982/1983, 1983/1984 va 1984/1985 mavsumlari uchun kelishib oldi. Shundan soʻng, 1992-yilda [[Teka]] bilan uzoq muddatli shartnoma imzolanishidan oldin, klub [[Parmalat]] va Otaysa tomonidan homiylik qilingan<ref name="Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1902–1989)">{{cite web| title = Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1902–1989)| url = http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes.htm| publisher = Leyendablanca.com| access-date = 18 July 2008| language = es| archive-date = 21 January 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120121234444/http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes.htm| url-status = dead}}</ref><ref name="Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1991–2008)">{{cite web| title = Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1991–2008)| url = http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes2.htm| publisher = Leyendablanca.com| access-date = 18 July 2008| language = es| archive-date = 21 January 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120121164410/http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes2.htm| url-status = dead}}</ref>. 2001-yilda „Real Madrid“ Teka bilan shartnomasini yakunladi va klub yangi mavsumda veb-saytini reklama qilish uchun libosning old qismida '''Realmadrid.com''' logotipidan foydalangan. Keyinchalik, 2002-yilda [[Siemens]] bilan shartnoma imzolandi va 2006-yilda klub futbolkasida [[BenQ Mobile|BenQ Siemens]] logotipi libosning old qismi paydo boʻlgan<ref>{{cite web| title = BenQ to sponsor giant Real Madrid| url = http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2005/11/09/2003279458| publisher = taipeitimes.com| date = 8 November 2005| access-date = 18 July 2008| archive-date = 30 December 2006| archive-url = https://web.archive.org/web/20061230121701/http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2005/11/09/2003279458| url-status = live}}</ref> 2007-yildan 2013-yilgacha Real Madridning futbolka homiysi BenQ Siemens kompaniyasining iqtisodiy muammolaridan keyin [[Bwin.Party Digital Entertainment|bwin.com]] boʻlgan<ref>{{cite web| title = Real Madrid and Bwin sign sponsorship agreement| url = http://www.bwinparty.com/Investors/FinancialNews/2013/130528%20bwin%20and%20Real%20Madrid%20to%20finalise%20new%20digital%20partnership.aspx| publisher = bwinparty.com| date = 11 June 2008| access-date = 18 July 2008| author = Juan José López Soto| archive-date = 7 June 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130607194332/http://www.bwinparty.com/Investors/FinancialNews/2013/130528%20bwin%20and%20Real%20Madrid%20to%20finalise%20new%20digital%20partnership.aspx| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| title = Our Sponsors&nbsp;— bwin.com| url = https://www.bwin.com/de/p/about-us/sponsoring/football/realmadrid| publisher = bwin.com| access-date = 18 July 2008| archive-date = 17 January 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130117210115/https://www.bwin.com/de/p/about-us/sponsoring/football/realmadrid| url-status = dead}}</ref>. [[Emirates|Fly Emirates]] 2013-yilda ularning futbolka homiysiga aylandi va 2017-yilda klub avialayner bilan homiylikni yangiladi va 2022-yilgacha, yiliga 70 million yevrolik shartnoma imzolagan<ref>{{cite news |title=Real Madrid agree record-breaking sponsorship deal with Emirates |url=https://en.as.com/en/2017/09/21/football/1506006163_369823.html |access-date=8 August 2018 |agency=As |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808202713/https://en.as.com/en/2017/09/21/football/1506006163_369823.html |url-status=dead }}</ref>. 2022-yilda shartnoma yana 2026 yilgacha uzaytirilgan<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/10/14/real-madrid-and-emirates-renew-sponsorship-deal-until-2026|title=Real Madrid and Emirates renew sponsorship deal until 2026|publisher=Real Madrid CF|date=14 October 2022|access-date=22 October 2022|archive-date=23 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023211358/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/10/14/real-madrid-and-emirates-renew-sponsorship-deal-until-2026|url-status=live}}</ref>. 2015-yilda Madrid Adidas bilan yangi oʻn yillik shartnoma imzoladi, uning umumiy qiymati 850 million funt sterling (1 milliard yevro) boʻlib, klub bir mavsumda 59 million funt sterling (64 million yevro) ishlab topdi. Shartnomada, agar „Real Madrid“ yevrokuboklarga chiqa olmasa yoki [[La Liga]]<nowiki/>dan tushib qolsa, istalgan vaqtda shartnomada koʻrsatilgan mukofotlarni kamaytirish yoki shartnomani bekor qilish bandi mavjud<ref>[https://www.spiegel.de/spiegel/football-leaks-eine-milliarde-von-adidas-fuer-real-madrid-a-1146315.html „Eine Milliarde von Adidas für Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240416160843/https://www.spiegel.de/spiegel/football-leaks-eine-milliarde-von-adidas-fuer-real-madrid-a-1146315.html |date=16 April 2024 }}. ''Der Spiegel''. Retrieved 13 October 2020</ref>. ==== Toʻplam yetkazib beruvchilar va koʻylak homiylari ==== [[File:Shahter-Reak M 2015 (10).jpg|thumb|upright|"Real Madrid" futbolkasi (2015-yilda [[Luka Modrić]] kiygan) [[Adidas]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan, [[Emirates]] futbolka homiysi.]] {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! Davr ! Ishlab chiqaruvchisi ! Koʻylak homiysi |- | 1981-1982 | rowspan=2|[[Adidas]] | — |- | 1982-1985 | |[[Zanussi]] |- | 1985-1989 | rowspan=4|[[Hummel International|Hummel]] | |[[Parmalat]] |- | 1989-1991 | | Reny Picot |- | 1991-1992 | |Otaysa |- | 1992-1994 | rowspan=3|[[Teka]] |- | 1994-1998 | |[[Kelme (company)|Kelme]] |- | 1998-2001 | rowspan=7|Adidas |- | 2001-2002 | Realmadrid.com{{refn|group=note|name=Kit|Realmadrid.com klubning yangi veb-saytini reklama qilish uchun futbolka homiysi sifatida paydo boʻlgan.}} |- | 2002-2005 | |[[Siemens mobile]] |- | 2005-2006 | |[[Siemens]] |- | 2006-2007 | |[[BenQ-Siemens]] |- | 2007-2013 | [[Bwin]] |- | 2013-{{0|0000}} | |[[Emirates]] |} ==== Toʻplam bitimi ==== {| class="wikitable" style="text-align: left" |- ! Toʻplam yetkazib beruvchi !! Davr !!Shartnoma eʼlon qilingan davr !Shartnoma davomiyligi ! Qiymat !! Eslatma |- | rowspan=3| {{center|[[Adidas]]}} | rowspan=3| 1998-hozirgacha | |- | | 2015-2020 (6 yil) | Jami [[Yevro|€]]1 milliard<ref>{{cite news|title=Football Leaks – All Details of Real Madrid's €1 Billion Adidas Deal Leaked|work=FOOTY HEADLINES|url=https://www.footyheadlines.com/2017/05/football-leaks-real-madrids-adidas-deal-worth-1-billion.html|access-date=9 February 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180415/https://www.footyheadlines.com/2017/05/football-leaks-real-madrids-adidas-deal-worth-1-billion.html|url-status=live}}</ref> | |- | {{center|8 May 2019}} | 2020-2028 (8 yil)<ref>{{cite news|title=Real Madrid and adidas extend their successful alliance with a deal that is unprecedented in the sporting industry|work=Real Madrid.com|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/05/real-madrid-and-adidas-extend-their-successful-alliance-with-a-deal-that-is-unprecedented-in-the-sporting-industry|access-date=9 May 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509102219/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/05/real-madrid-and-adidas-extend-their-successful-alliance-with-a-deal-that-is-unprecedented-in-the-sporting-industry|url-status=live}}</ref> | Jami [[Yevro|€]]1.1 milliard<ref>{{cite news|title=Real Madrid sign reported €1.1 billion new Adidas deal|work=GOAL.com|url=https://www.goal.com/en/news/real-madrid-sign-reported-11-billion-new-adidas-deal/9y1sooxrnzy714kdrf8spqc39|access-date=9 May 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509100844/https://www.goal.com/en/news/real-madrid-sign-reported-11-billion-new-adidas-deal/9y1sooxrnzy714kdrf8spqc39|url-status=live}}</ref> | |} ''Eslatma: muddatidan oldin tugatish bandlari jamoaning ishiga qarab istalgan vaqtda faollashtirilishi mumkin.'' == Stadioni == {{Yana qarang|Estadio Chamartín|Santiago Bernabéu Stadium|Alfredo Di Stéfano Stadium}} {{Infobox venue | stadium_name = Santiago Bernabéu | image = Estadio Santiago Bernabéu 12.jpg | image_size = 220px | seating_capacity = 85,000<ref name="Capacity" /> | dimensions = {{convert|107|x|72|m|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=http://www.stadiumguide.com/bernabeu.htm |title=Estadio Santiago Bernabéu |publisher=stadiumguide.com |access-date=22 September 2011 |archive-date=5 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105065110/http://www.stadiumguide.com/bernabeu.htm |url-status=live }}</ref> | broke_ground = 27 October 1944 | opened = 14 December 1947 | architect = Manuel Muñoz Monasterio, Luis Alemany Soler, Antonio Lamela }} [[File:Estadio Santiago Bernabéu.jpg|260px|thumb|left|Santyago Bernabeu stadioni ichida]]Bir necha maydonlarni uy maydon sifatida foydalanganidan soʻng, jamoa 1912-yilda Campo de OʻDonnellga koʻchib oʻtdi, u 11 yil davomida oʻzining uy stadioni boʻlib qoldi. Bu davrdan soʻng klub bir yilga 8000 tomoshabinga moʻljallangan kichik maydon boʻlgan Campo de Ciudad Linealga koʻchib oʻtgan. Shundan soʻng, „Real Madrid“ oʻz uy uchrashuvlarini 1923-yil 17-mayda „[[Newcastle United F.C.|Nyukasl Yunayted]]“ga qarshi oʻyin bilan ochilgan [[Estadio Chamartín|Estadio Chamartin]]<nowiki/>da oʻtkazishni boshlagan<ref>Ball, Phil p. 118.</ref>. 22 500 tomoshabinga moʻljallangan ushbu stadionda „Real Madrid“ oʻzining birinchi Ispaniya chempionligini nishonladi. 1943-yilda prezident [[Santiago Bernabeu (stadion)|Santiago Bernabeu]] Chamartinni klub ambitsiyalari uchun etarlicha katta emas deb qaror qildi va shu sababli [[Santiago Bernabéu Stadioni|yangi stadion]] qurildi va 1947-yil 14-dekabrda ochildi<ref name="History">{{cite web |title=History&nbsp;— Chapter 3&nbsp;– The New Chamartin, an exemplary stadium |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=25 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225115943/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football |url-status=live}}</ref>. Dastlab Nuevo Chamartin nomi bilan tanilgan stadion 1955-yilda Bernabeu sharafiga oʻzgartirilgan va hozirgi kungacha uning nomini saqlab kelmoqda. Bernabeudagi birinchi oʻyin Madrid va Portugaliyaning „[[C.F. Os Belenenses|Belenenses]]“ klubi oʻrtasida kechdi va „Los Blancos“ 3:1 hisobida gʻalaba qozondi va Sabino Barinaga birinchi golni urdi. Stadion sigʻimi tez-tez oʻzgarib turdi va 1953-yildagi kengayishdan keyin 120 000 ga yetdi<ref name="60th Anniversary">{{cite web |title=60th Anniversary |url=http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=145119 |publisher=xtratime.org |date=13 December 2007 |access-date=12 July 2008 |archive-date=3 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103015717/http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=145119 |url-status=live}}</ref>. Oʻshandan beri modernizatsiya tufayli bir qator qisqartirishlar boʻldi (oxirgi turish joylari 1998/1999-yillarda UEFA qoidalariga muvofiq Yevropa musobaqalarida oʻyinlarda tik turib tomosha qilinadigan joylar taqiqlagan edi)<ref name="60th Anniversary" />. Hozirgi sigʻimi 81 044 tomoshabin. „Real Madrid“ Yevropada oʻrtacha tomoshabinlar soni boʻyicha „<nowiki/>[[Borussia Dortmund]]<nowiki/>“, „Barselona“ va „Manchester Yunayted“dan keyin toʻrtinchi oʻrinda turadi<ref>{{cite web |url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |title=Camp Nou: Average attendance 79,390 |publisher=Arxiu.fcbarcelona.cat |date=17 May 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-date=8 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708133249/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/eng.1/year/2010/barclays-premier-league?cc=5901 |title=Barclays Premier League Stats: Team Attendance&nbsp;– 2010–11 |work=[[ESPNsoccernet]] |access-date=22 November 2011 |archive-date=24 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224230836/http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/eng.1/year/2010/barclays-premier-league?cc=5901 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ESP.1/year/2010/spanish-primera-division?cc=5901 |title=Spanish La Liga Stats: Team Attendance&nbsp;– 2010–11 |work=[[ESPNsoccernet]] |access-date=22 November 2011 |archive-date=3 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403134314/http://espnfc.com/stats/attendance/_/league/esp.1/year/2010/spanish-primera-division |url-status=dead}}</ref>. Bernabeuda 1964-yilgi UEFA Yevropa chempionati finali, 1982-yilgi FIFA Jahon kubogi finali, 1957, 1969, 1980 va 2010-yilgi Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi finali oʻtkazilgan<ref>{{cite news |date=28 March 2008 |title=Madrid and Hamburg awarded 2010 finals |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |url=http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid=676743.html |url-status=live |access-date=9 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323040748/http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid%3D676743.html |archive-date=23 March 2010}}</ref>. [[Stadion]]<nowiki/>ning 10-qator boʻylab oʻz nomi bilan atalgan Madrid metro bekati bor. 2007-yil 14-noyabrda Bernabeu [[UEFA stadionlari toifalari|UEFA tomonidan Elit futbol stadioni]] maqomiga koʻtarilgan<ref>{{cite web |title=The Bernabéu is now Elite |url=http://www.realmadrid.com/en/history/santiago-bernabeu-stadium/bernabeu-elite-stadium |publisher=Realmadrid.com |date=14 November 2007 |access-date=12 July 2008 |author=Javier Palomino |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305010510/http://www.realmadrid.com/en/history/santiago-bernabeu-stadium/bernabeu-elite-stadium |url-status=live}}</ref> 2006-yil 9-may kuni „Real Madrid“ odatda mashgʻulotlar oʻtkazadigan „Real Madrid Siti“ da klub afsonasi [[Alfredo Di Stéfano|Alfredo Di Stefano]] nomi bilan atalgan „[[Alfredo Di Stéfano stadioni|Alfredo Di Stefano]]“ stadionining ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Dastlabki oʻyin „Real Madrid“ va „[[Stade de Reims|Reyms]]“ jamoalari oʻrtasida boʻlib oʻtdi, bu 1956-yilgi yevrokuboklar finalining revansh oʻyini edi. „Real Madrid“ oʻyinda 6-1 hisobida gʻalaba qozondi va gollarni [[Sergio Ramos]], [[Antonio Cassano|Antonio Kassano]] (2), [[Roberto Soldado]] (2) va [[José Manuel Jurado]]<nowiki/>lar kiritgan. Bu joy hozirda Madriddan tashqarida, Valdebebasda joylashgan klubning mashgʻulot majmuasi boʻlgan [[Real Madrid Siti|Ciudad Real Madrid]]<nowiki/>ning bir qismidir. Stadion sigʻimi 5000 kishiga moʻljallangan va u „[[Real Madrid Castilla]]“ jamoasining uy maydoni hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/ciudad-real-madrid |title=This one's for you, Alfredo! |date=10 May 2006 |access-date=7 July 2008 |publisher=Realmadrid.com |archive-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221062712/http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/ciudad-real-madrid |url-status=live}}</ref>. 2019/2020-yilgi mavsumning oxirgi qismida va 2020/2021-yilgi mavsum davomida stadion [[Ispaniyada COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 pandemiyasi]] qoʻzgʻatgan cheklovlar va Santyago Bernabeuning keng koʻlamli taʼmirlanishi kombinatsiyasi tufayli birinchi jamoaning uy oʻyinlariga mezbonlik qildi<ref>{{cite news |last1=Roncero |first1=Tomás |date=22 April 2020 |title=The changes Real Madrid must make to play their games at the Di Stéfano |language=en |newspaper=[[Diario AS]] |url=https://en.as.com/en/2020/04/22/football/1587553407_186846.html |url-status=dead |access-date=14 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305175452/https://en.as.com/en/2020/04/22/football/1587553407_186846.html |archive-date=5 March 2021}}</ref>. Santyago Bernabeuning soʻnggi taʼmirlanishi qoʻshimcha qavat qoʻshilishi bilan sigʻimni taxminan 4000 ga oshirib, uni deyarli 85 000 ga yetkazadi<ref>{{cite news |date=24 September 2018 |title=Real Madrid hope €525m Bernabeu renovation gives them 'best stadium in world' |website=espn.com |url=http://www.espn.in/soccer/club/real-madrid/86/blog/post/3644968/real-madrid-hope-525-million-bernabeu-renovation-gives-them-best-stadium-in-world |url-status=live |access-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120011409/https://www.espn.in/soccer/club/real-madrid/86/blog/post/3644968/real-madrid-hope-525-million-bernabeu-renovation-gives-them-best-stadium-in-world |archive-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{cite news |date=7 September 2021 |title=Five things you didn't know about the new Bernabeu - MARCA in English |language=en |work=MARCA |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2021/09/07/61373793268e3ec2688b45ce.html |url-status=live |access-date=8 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907174509/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2021/09/07/61373793268e3ec2688b45ce.html |archive-date=7 September 2021}}</ref>. Bundan tashqari, balandlik ham oʻn metrga oshiriladi va yigʻiladigan tom, tortib olinadigan qadam va 360 daraja ekran oʻrnatiladi<ref>{{Cite news |last=Sport |first=Telegraph |date=2 April 2019 |title=Real Madrid unveil plans for new Bernabeu with 360-degree screen and retractable roof |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2019/04/02/real-madrid-unveil-plans-new-bernabeu-360-degree-screen-retractable/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=3 April 2019 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/football/2019/04/02/real-madrid-unveil-plans-new-bernabeu-360-degree-screen-retractable/ |archive-date=12 January 2022 |issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite news |title=Real Madrid's new Bernabeu to grow over 10 metres in height - MARCA in English |language=en |work=MARCA |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/16/58a591e0ca47414c6c8b4572.html |url-status=live |access-date=9 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514174937/http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/16/58a591e0ca47414c6c8b4572.html |archive-date=14 May 2017}}</ref>. Ishlar 2019-yilda boshlangan va yangilangan stadion dastlab 2022-yilda ochilishi rejalashtirilgan edi; ammo, [[COVID-19 pandemiyasi]] va [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini|Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi]] taʼminot zanjirlarida jiddiy uzilishlarga olib keldi, bu esa klubni stadionning ochilishini 2023-yilga qoldirishga undadi<ref>{{Cite web |url=https://en.as.com/en/2019/04/02/videos/1554208295_752117.html |title=Real Madrid present the new Santiago Bernabéu |website=AS.com |date=2 April 2019 |access-date=3 April 2019 |archive-date=3 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403055048/https://en.as.com/en/2019/04/02/videos/1554208295_752117.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.football-espana.net/2022/06/18/santiago-bernabeu-full-opening-delayed-until-2023 |title=Santiago Bernabeu full opening delayed until 2023 |author=Ruairidh Barlow |publisher=football-espana.net |date=18 June 2022 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719200059/https://www.football-espana.net/2022/06/18/santiago-bernabeu-full-opening-delayed-until-2023 |url-status=live}}</ref>. == Rekordlar va statistikalar == {{main|Real Madrid CF rekordlari va statistikasi roʻyxati}} {{see also|Xalqaro futbolda Real Madrid CF}} [[Fayl:Raul_Gonzalez_10mar2007.jpg|left|thumb|213x213px|[[Raúl González|Raul]] oʻyinlar soni boʻyicha „Real Madrid“ning barcha vaqtlardagi yetakchisi.]] Raul 1994-yildan 2010-yilgacha 741 ta oʻyin oʻtkazgan „Real Madrid“da eng koʻp oʻyin oʻtkazish boʻyicha rekordchi hisoblanadi. [[Iker Casillas]] 725 ta oʻyin bilan ikkinchi, 710 marta oʻynagan kichik [[Manolo Sanchís|<nowiki>Manu[[el Sanchis</nowiki>]] ikkinchi oʻrinda turadi<ref>{{cite web |title=Legends&nbsp;— Manolo Sanchís Hontiyuela |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-history/football-legends |publisher=realmadrid.com |access-date=13 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223062222/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-history/football-legends |archive-date=23 February 2014}}</ref>. U darvozabonlar rekordi [[Iker Casillas]]<nowiki/>ga tegishli boʻlib, 725 ta maydonga tushgan. [[Fayl:Cristiano_Ajax.jpg|thumb|[[Cristiano Ronaldo]] – „Real Madrid“ning rekord toʻpurari va [[La Liga]]<nowiki/>ning bir mavsumida barcha jamoalar darvozasiga gol urgan birinchi futbolchi.]] [[Cristiano Ronaldo]] (2009-2018) „Real Madrid“ tarixidagi eng yaxshi toʻpurar boʻlib, 438 ta oʻyinda 450 ta gol urgan<ref>{{cite web |title=Ronaldo's 501 goals: The numbers behind his amazing scoring record |url=http://www.skysports.com/football/news/11835/10012556/ronaldos-501-goals-the-numbers-behind-his-amazing-scoring-record |access-date=1 October 2015 |archive-date=3 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003031749/http://www.skysports.com/football/news/11835/10012556/ronaldos-501-goals-the-numbers-behind-his-amazing-scoring-record |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Conor Brown Equals Di Stéfano's Real Madrid Record |url=http://www.goal.com/en-us/news/1771/yahoo/2009/02/01/1087643/raul-equals-di-stefanos-real-madrid-record |access-date=5 February 2009 |archive-date=31 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331020706/http://www.goal.com/en-us/news/1771/yahoo/2009/02/01/1087643/raul-equals-di-stefanos-real-madrid-record |url-status=live}}</ref>. Yana olti nafar futbolchi „Real“ safida 200 dan ortiq gol urgan: [[Alfredo Di Stéfano|Alfredo Di Stefano]] (1953-1964), [[Santillana]] (1971-1988), [[Ferenc Puskás]] (1958-1966), [[Hugo Sánchez|Ugo Sanches]] (1985-1992), [[Hugo Sánchez|Karim Benzema]] (0203)) va avvalgi gollar rekordchisi [[Raúl González|Raul]] (1994-2010). [[Cristiano Ronaldo]] 311 ta gol bilan La Liga tarixidagi barcha vaqtlardagi eng yaxshi toʻpurar boʻlishi bilan bir qatorda bir mavsumda ligada eng koʻp gol urish boʻyicha ham rekordchi (2014-15 yillarda 48 ta gol). Di Stefanoning 58 ta oʻyinda 49 ta gol urgani oʻn yillar davomida yevrokuboklar tarixidagi eng yuqori koʻrsatkich boʻlib kelgan, to 2005 yilda Rauldan oʻzib ketgan va hozirda Madridliklar safida 105 ta gol va 140 ta gol bilan Krishtianu Ronalduga tegishli. Klub tarixidagi eng tezkor gol (13 soniya) chililik [[Iván Zamorano]] tomonidan 1994-yil 3-sentyabrda [[Sevilla FC|Sevilya]]<nowiki/>ga qarshi oʻyinda kiritilgan..<ref>{{Cite news |date=3 December 2003 |title=Quickfire Ronaldo proves Real hero |publisher=CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2003/SPORT/football/12/03/spain.real/ |url-status=live |access-date=7 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014141858/http://edition.cnn.com/2003/SPORT/football/12/03/spain.real/ |archive-date=14 October 2018}}</ref> Rasmiy ravishda, „Real Madrid“ oʻyini uchun uydagi eng koʻp tomoshabin koʻrsatkichi 83 329 kishini tashkil etadi, bu 2006-yilda Ispaniya kubogi oʻyinida edi. „Santyago Bernabeu“ning hozirgi rasmiy sigʻimi – 81 044 kishi<ref>{{cite web |title=Attendances Spain average&nbsp;— Primera División 2007–2008 |url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/current/aveesp.htm |publisher=European Football Statistics |access-date=16 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613220015/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/current/aveesp.htm |archive-date=13 June 2008}}</ref>. 2007/2008-yilgi mavsumda klubning oʻrtacha tashrifi 76 234 nafarni tashkil etdi, bu Yevropa ligalaridagi eng yuqori koʻrsatkich<ref>{{cite web |title=European Attendances |url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/attneng.htm |publisher=European Football Statistics |access-date=16 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613212457/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/attneng.htm |archive-date=13 June 2008}}</ref>. „Real“ shuningdek, Ispaniya futbolida rekordlarni oʻrnatdi, xususan, eng koʻp ichki chempionlik (2021/2022-yil holatiga koʻra 35 ta) va ketma-ket eng koʻp gʻalaba qozongan (beshta, 1960/1965 va 1985/1990-yillarda).<ref name="Real Madrid Club de Fútbol" /> 121 oʻyin bilan (1957-yil 17-fevraldan 1965-yil 7-martgacha) klub La Ligada oʻz maydonida magʻlubiyatsiz oʻyinlar soni boʻyicha rekord oʻrnatdi<ref>{{cite web |title=Unbeaten at Home in the League |website=[[RSSSF]] |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/unbeaten.html |access-date=7 December 2008 |archive-date=16 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216212124/http://www.rsssf.com/miscellaneous/unbeaten.html |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Gareth_Bale_2015_(9).jpg|left|thumb|222x222px|[[Gareth Bale]] 2013-yilda 100 million € evroga tushgan klubning qoʻshma rekordi hisoblanadi.]] Klub, shuningdek, oʻn toʻrt marta [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da gʻalaba qozonish boʻyicha rekordga ega<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/index.html |publisher=Uefa.com |access-date=11 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102064325/http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/index.html |url-status=live |archive-date=2 January 2010}}</ref> va eng koʻp yarim final oʻyinlari uchun (32). 2023-yil iyun holatiga koʻra, Krishtianu Ronaldu UEFA Chempionlar Ligasi tarixidagi eng yaxshi toʻpurar boʻlib, jami 140ta (141ta saralash oʻyinlari bilan birga) gollari, 105ta gollari „Real Madrid“da oʻynagan. Jamoa 1955/1956 dan 1969/1970 gacha boʻlgan 15 ta bilan Yevropa kuboklarida ketma-ket ishtirok etish boʻyicha rekord koʻrsatkichga ega (chempionlar ligasi boʻlgunga qadar)<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |publisher=Uefa.com |access-date=11 July 2008 |archive-date=6 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806210813/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |url-status=live}}</ref>. Klubning maydondagi rekordlari orasida 2014/1915-yilgi mavsumda barcha musobaqalarda 22 oʻyindan iborat gʻalabali seriya, Ispaniya rekordi va dunyo miqyosida toʻrtinchi oʻrinni egallagan<ref>[https://sports.yahoo.com/news/real-madrid-win-club-world-cup-212643137--sow.html „Real Madrid win Club World Cup, fourth title of 2014“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711042723/https://sports.yahoo.com/news/real-madrid-win-club-world-cup-212643137--sow.html|date=11 July 2018}}. Yahoo Sports. Retrieved 19 February 2015</ref>. Oʻsha mavsumda jamoa Chempionlar ligasida oʻnta oʻyin oʻtkazib, rekord darajadagi gʻalabali seriyani qayd etdi<ref>{{Cite news |date=18 February 2015 |title=Real Madrid equals Bayern's Champions League win record |publisher=Goal |url=http://www.goal.com/en-ca/news/4199/uefa-champions-league/2015/02/18/9056442/real-madrid-equals-bayerns-champions-league-win-record |url-status=live |access-date=19 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221072321/http://www.goal.com/en-ca/news/4199/uefa-champions-league/2015/02/18/9056442/real-madrid-equals-bayerns-champions-league-win-record? |archive-date=21 February 2015}}</ref>. 2017-yil sentabr oyida klub oʻzining ketma-ket 73-oʻyinida gol urib, [[Pele]] oʻynagan Braziliyaning „[[Santos FC|Santos]]“ klubining rekordini takrorladi<ref>{{cite news |date=20 September 2017 |title=Real Madrid equal Santos' run of 73 consecutive games scoring |newspaper=Marca |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/09/17/59becb21268e3e55348b4592.html |url-status=live |access-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919141243/http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/09/17/59becb21268e3e55348b4592.html |archive-date=19 September 2017}}</ref>. 2009-yil iyun oyida klub „Manchester Yunayted“ yulduzi Krishtianu Ronalduni 94 million yevroga € (80 million funt [[Funt sterling|£]]) sotib olib, futbol tarixidagi eng yuqori transfer narxi boʻyicha oʻzining rekordini yangiladi<ref>{{cite news |date=11 June 2009 |title=History of the world transfer record |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8085391.stm |url-status=live |access-date=12 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711043511/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8085391.stm |archive-date=11 July 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=11 June 2009 |title=Man Utd accept £80m Ronaldo bid |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8094720.stm |url-status=live |access-date=19 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112083712/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8094720.stm |archive-date=12 January 2016}}</ref>. 2001-yilda Zinedin Zidanning „[[Juventus FC|Juventus]]“dan „Real“ga oʻtgani uchun 77,5 million yevro € (100 milliard lira) toʻlangani avvalgi eng yuqori transfer narxi edi. Bu rekord ('''£''' [[Funt sterling]]<nowiki/>da) avvalroq 2009-yilning iyun oyida, bir necha kun davomida, „Real“ Kakani „Milan“ dan 67 million [[Yevro]] (65 million funt) evaziga sotib olishga rozi boʻlganida yangilangan edi. 2013-yilda „[[Tottenham Hotspur FC|Tottenxem]]“ futbolchisi [[Gareth Bale]]<nowiki/>ning transferi yangi jahon rekordi boʻldi, uning transfer narxi taxminan 100 million yevroni tashkil qilgan. 2016-yil yanvarida Balening transferiga oid hujjatlar oshkor boʻlgan edi, bu esa transfer narxi 100 759 418 yevroni tashkil etgani haqidagi jahon rekordini tasdiqladi<ref>{{cite news |date=21 January 2016 |title=Gareth Bale contract leak sparks panic at Real Madrid – and agent's fury |newspaper=The Telegraph |issue=21 January 2016 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/12111960/Revealed-How-Real-Madrid-claimed-Gareth-Bale-transfer-was-not-a-world-record-to-keep-Cristiano-Ronaldo-happy.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/12111960/Revealed-How-Real-Madrid-claimed-Gareth-Bale-transfer-was-not-a-world-record-to-keep-Cristiano-Ronaldo-happy.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. „Real Madrid“ 2019-yilda oʻzining rekordini takrorladi, oʻshanda klub „[[Chelsea F.C.|Chelsea]]“ jamoasidan [[Eden Hazard]]<nowiki/>ni 115 million evro evaziga sotib olgan edi<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/06/07/5cf98e06e2704e2d9d8b4614.html |title=Hazard: 100 million euros plus variables |website=Marca |date=7 June 2019 |access-date=4 July 2019 |archive-date=7 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807004107/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/06/07/5cf98e06e2704e2d9d8b4614.html |url-status=live}}</ref>. Klubning rekord sotuvi esa 2018-yilning 10-iyulida, oʻshanda „[[Juventus FC]]“ klubi [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni 117 million yevroga sotib olgan edi<ref>{{cite press release |title=Cristiano Ronaldo signs for Juventus! |url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |website=juventus.com |date=10 July 2018 |access-date=10 July 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054606/http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |url-status=live}}</ref>. == Qoʻllab-quvvatlash == [[Fayl:Santiago_Bernabéu_Stadium,_September_2014_07.JPG|left|thumb|Bernabeudagi abonementlar soni 65 000 tani tashkil etadi, qolgan oʻrindiqlar esa keng jamoatchilikka taqdim etiladi.]] Koʻpgina uy uchrashuvlarida stadiondagi oʻrindiqlarning koʻp qismini mavsumiy [[Chipta qogʻozi|Chipta]] egalari egallaydi, ulardan bu koʻrsatkich 65 000 tani tashkil qiladi. Mavsumiy chipta egasi boʻlish uchun avvalo ijtimoiy yoki klub aʼzosi boʻlishi kerak. Aʼzolardan tashqari klub Ispaniya va butun dunyoda 1800 dan ortiq ''penyaga'' (rasmiy, klubga tegishli tarafdorlar guruhlari) ega. „Real Madrid“ Ispaniya futbolida oʻrtacha tomoshabinlar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda turadi va Bernabeuga muntazam ravishda 74 000 dan ortiq muxlislarni jalb qiladi. Dunyo miqyosida eng yaxshi qoʻllab-quvvatlanadigan jamoalardan biri boʻlgan Real Madrid 2017-yil aprel oyida [[Facebook]]’da 100 million muxlisni qamrab olgan birinchi sport jamoasi (va birinchi brend) boʻldi. Real Madridning qattiq tarafdorlari '''Ultras Sur''' tarafdorlari yoki oddiygina Ultras tarafdorlari. Ular Barselonaning qattiq tarafdorlari Boixos Nois guruhiga oʻxshab, oʻzlarining haddan tashqari oʻng qanot siyosati bilan tanilgan. Ultras Surs boshqa oʻng qanot guruhlari, xususan, [[SS Lazio|Latsio]] '''Irriducibili''' muxlislari bilan ittifoq tuzdi, shuningdek, chap qanot guruhlari bilan ham ittifoq tuzgan. Bir necha marta ular raqib futbolchilarini irqiy haqorat qilishgan va buning uchun [[UEFA]] tomonidan tergov qilingan. Florentino Peres ultrasni Bernabeuda taqiqlashni va ularning oʻrinlarini keng jamoatchilikka berishni oʻz zimmasiga oldi. Bu qaror Bernabeuning baʼzi sodiqlari uchun bahsli boʻldi, ammo buning natijasida oʻyinlarning jonli muhiti buziladi. Ultras bundan buyon Bernabeu tashqarisida norozilik namoyishlari oʻtkazdi va ularni qayta tiklashni va maydonga kirishga ruxsat berishni talab qilgan. [[Rim Papasi|Rim papasi]] [[Francis|Fransisk]]<nowiki/>ning FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati finali 2014 dagi raqibi [[San Lorenzo de Almagro|San-Lorenso]] jamoasiga qarshi Marid jamoasini qoʻllab quvvatlash uchun tashrif buyurganidan soʻng, Madrid jamoasi sardori [[Sergio Ramos]] shunday dedi: „Yarim finalda biz Marrokashdagi muxlislarning mehrini sezdik va biz oʻz uyimizda oʻynagandek tuyuldi. Bu xulosa. Bu jamoaning buyukligi – bu Xudoning jamoasi va butun dunyoning“. Klubning mashhur tarafdorlari orasida golfchi Sergio Garsiya ham bor. == Raqobat == === El Clásico === {{main|El Clásico}} [[Fayl:Control_de_Sergio_(5628131065).jpg|right|thumb|"[[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]" stadionidagi 2011-yilgi „<nowiki/>[[El Clásico]]<nowiki/>“dan manzara]] Milliy ligada ikki eng kuchli jamoalar oʻrtasida tez-tez shiddatli raqobat boʻlib turadi va bu, ayniqsa, „Real Madrid“ va „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ oʻrtasidagi oʻyin „Klassik“ (''El Klassiko'') nomi bilan mashhur boʻlgan La Ligada koʻrinadi. Milliy musobaqalar boshlangandan beri klublar Ispaniyaning ikkita raqib mintaqasi: [[Kastiliya]] va [[Kataloniya]], shuningdek, ikki shaharning vakillari sifatida koʻrildi. Raqobat koʻpchilik kastiliyaliklar va kataloniyaliklar oʻrtasidagi siyosiy va madaniy ziddiyatlarni aks ettiradi, bu bir muallif tomonidan Ispaniya fuqarolar urushining qayta timsoli sifatida koʻriladi. Yillar davomida „Real Madrid“ va „Barselona“ning rekordi Madridning 105 ta gʻalabasi, „Barselona“ning 102 ta gʻalabasi va 52 ta durang<ref>{{cite web |url=http://www.ceroacero.es/confronto_equipas.php?op=ver_confronto&equipa_1=40&equipa_2=50 |title=Victory Tracker |publisher=Ceroacero.es |access-date=18 February 2013 |archive-date=11 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011234752/http://www.ceroacero.es/confronto_equipas.php?op=ver_confronto&equipa_1=40&equipa_2=50 |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Real_Madrid_-_Barça_(3495454182).jpg|left|thumb|"Real Madrid" muxlislari „El Clásico“ oldidan oʻz klublarining oq libosini namoyish qilishmoqda. „Real Madrid“ muxlislari ham „El Clásico“ oʻyinlarida [[Ispaniya bayrogʻi|Ispaniya bayroq]]<nowiki/>larini koʻtarib turishadi<ref>{{cite book |last1=Fitzpatrick |first1=Richard |title=El Clasico: Barcelona v Real Madrid: Football's Greatest Rivalry |date=2012 |publisher=Bloomsbury |page=146}}</ref>.]] 1930-yillardayoq Barselona „Madridning markazlashtirish tendentsiyalariga qarshi turib, kataloniyaliklarning oʻziga xosligi ramzi sifatida obroʻ qozongan edi“. Migel Primo de Rivera va ayniqsa [[Francisco Franco]]<nowiki/>ning diktaturasi davrida Ispaniyadagi barcha mintaqaviy tillar va oʻziga xosliklarga nisbatan norozilik bildirilgan va jilovlangan. Shunday qilib, Barselona fuqarolarining aksariyati Franko rejimiga qattiq qarshilik koʻrsatdilar<ref name="josepsunyol">Burns, Jimmy, 'Don Patricio OʻConnell: An Irishman and the Politics of Spanish Football' in „[http://www.irishargentine.org/0803.pdf Irish Migration Studies in Latin America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726185724/http://www.irishargentine.org/0803.pdf|date=26 July 2011}}“ 6:1 (March 2008), p. 44. Available online [http://www.irlandeses.org/0803burns3.htm pg. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718143546/http://www.irlandeses.org/0803burns3.htm|date=18 July 2010}},[http://www.irlandeses.org/0803burns4.htm pg. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718143516/http://www.irlandeses.org/0803burns4.htm|date=18 July 2010}}. Retrieved 29 August 2010.</ref><ref>Ham, Anthony p. 221</ref>. Oʻsha davrda „Barselona“ oʻzining „''Més que un club''“ (''inglizcha: More than a club'') shioriga ega boʻldi, chunki uning kataloniyalik millatchi va ilgʻor eʼtiqodlari bilan aloqasi bor edi<ref>Ball, Phil p. 88</ref>. Franko boshqaruvi davrida (1939—1975) „Barselona“ va „Real Madrid“ning faoliyati va maydondagi natijalariga qay darajada taʼsir qilgani haqida munozaralar hozirgi davrgacha davom etmoqda. Ikkala klubning muxlislari oʻzlarining hikoyalarini afzal koʻrgan afsonalarni boʻrttirib yuborishadi. Koʻpgina tarixchilar Frankoning afzal koʻrgan futbol jamoasiga ega emasligiga rozi boʻlishadi, ammo uning ispan millatchiligiga boʻlgan eʼtiqodi uni „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Aviasion]]<nowiki/>“ va „Madrid“ FC (Respublika qulagandan keyin oʻzining „qirollik“ nomini qayta tiklagan vayan Real Madrid nomini olgan) kabi tashkiliy jamoalar bilan bogʻlashiga olib kelgan. Boshqa tomondan, u oʻzgartirilgan „Barselona“ jamoasining kataloniyaliklar emas, balki „Ispaniya jamoasi“ sifatida muvaffaqiyat qozonishini ham xohladi. Franko hukmronligining dastlabki yillarida „Real Madrid“ unchalik muvaffaqiyat qozona olmadi, ikki marta Generalimo kubogi va kubogi Eva Duarteni qoʻlga kiritgan. „Barselona“ uchta liga chempionligini qoʻlga kiritdi, bir marta Generalimo kubogi va bir marta Eva Duarte kubogi sohibi boʻlgan. Oʻsha davrda „Atletiko Aviación“ „Real Madrid“ klubidan ustun kelgan jamoa deb hisoblangan. Bu davrdagi eng bahsli voqealar qatoriga „Real Madrid“ning „Barselona“ ustidan 11:1 hisobida gʻalaba qozonishi kiradi. Franko qoʻshinlari uchun kurashgan fuqarolar urushi faxriysi boʻlgan Bernabeu „Real Madrid“ni nafaqat ispan, balki Yevropa futbolida ham yuqori pogʻonaga olib chiqdi va Yevropaning eng yaxshi klublari uchun birinchi haqiqiy raqobat boʻlgan Yevropa kubogini yaratishda yordam bergan. Uning orzusi „Real Madrid“ nafaqat ketma-ket liga chempionligini qoʻlga kirita boshlaganida, balki 1950-yillarda Yevropa kubogining dastlabki beshta mavsumida ham gʻolib chiqqanida amalga oshdi<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |title=SANTIAGO BERNABÉU 1943·1978 |work=Real Madrid C.F. |publisher=realmadrid.com |access-date=1 July 2022 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816230029/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>. Bu voqealar ispan futboliga katta taʼsir koʻrsatdi va Frankoning munosabatiga taʼsir qildi. Tarixchilarga koʻra, bu vaqt ichida u oʻz rejimining xalqaro obroʻsi uchun „Real Madrid“ning muhimligini tushunib yetgan va oʻlimigacha klub uning afzal koʻrgan jamoasiga aylangan. 1957-yildan 1969-yilgacha Franko qoʻl ostida tashqi ishlar vaziri boʻlib ishlagan Fernando Mariya Kastiella „Real Madrid bizda mavjud boʻlgan eng yaxshi elchixona“ deb taʼkidlagan. Franko 1975-yilda vafot etdi va tez orada Ispaniya demokratiyaga oʻtgan. Uning hukumronligi davrida „Real Madrid“ 14 marta liga, olti marta Generalimo kubogi, bir marta Eva Duarte kubogi, oltita yevrokubok, ikki marta [[Lotin kubogi]] va bir marta Qitʼalararo kubokni qoʻlga kiritgan. Xuddi shu davrda, „Barselona“ sakkizta liga chempionligi, toʻqqizta Generalisimo kubogi, uchta Eva Duarte kubogi, uchta shaharlararo yarmarkalar kubogi va ikkita Lotin kubogida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://thesefootballtimes.co/2017/09/27/real-madrid-and-the-franco-regime/ |title=THE STORY OF REAL MADRID AND THE FRANCO REGIME |work=Nick Fitzgerald |date=27 September 2017 |publisher=thesefootballtimes.co |access-date=1 July 2022 |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701193952/https://thesefootballtimes.co/2017/09/27/real-madrid-and-the-franco-regime/ |url-status=live}}</ref><ref name="goal.com2" />. Raqobat 1950-yillarda, klublar [[Alfredo Di Stéfano]] bilan shartnoma imzolash borasida bahslashganda raqobat kuchaygan. Di Stefano [[Kolumbiya]]<nowiki/>ning [[Bogotá|Bogota]] shahridagi „Los Millionarios“ jamoasida oʻynab, oʻz vatani [[Argentina]]<nowiki/>da oʻyinchilarning ish tashlashi vaqtida „Barselona“ va „Real Madrid“ jamoalarini hayratda qoldirgan. Millonarios Kolumbiyaga qaytganidan koʻp oʻtmay, „Barselona“ direktorlari [[Buenos Ayres]]<nowiki/>ga tashrif buyurishdi va Di Stefanoni 1954-yilda 150 million italyan lirasi ekvivalentiga (boshqa manbalarga koʻra 200 000 dollar) transfer qilish uchun FIFAga tegishli soʻnggi jamoa boʻlgan River Pleyt bilan kelishib oldilar. Bu uning huquqlari uchun ikki ispaniyalik raqib oʻrtasida kurashni boshlanishiga asos boʻlgan. FIFA Ispaniya futbol federatsiyasining sobiq prezidenti Armando Munos Kaleroni vositachi etib tayinladi. Kalero Di Stefanoni Madridda 1953/1954 va 1955/1956, Barselonada esa 1954/1955 va 1956/1957 mavsumlarida oʻynashga ruxsat berishga qaror qildi. Shartnoma futbol assotsiatsiyasi va ularning tegishli klublari tomonidan tasdiqlangan. Kataloniyaliklar rozi boʻlishsada, bu qaror „blaugrana“ aʼzolari oʻrtasida turli noroziliklarni keltirib chiqardi va prezident 1953-yilning sentyabrida isteʼfoga chiqishga majbur boʻlgan. „Barselona“ Madridga oʻzining yarim ulushini sotib yubordi va Di Stefano ''Los Blankosga'' koʻchib oʻtib, toʻrt yillik shartnoma imzolagan. „Real“ [[Transfert]] uchun 5,5 million ispan pesosi, qoʻshimcha ravishda xarid uchun 1,3 million bonus, „Milonarios“ga toʻlanishi kerak boʻlgan yillik toʻlov, Di Stefano uchun esa 16 000 maosh, jamoadoshlarinikidan ikki baravar koʻp bonus toʻlagan<ref name="di Stefano">{{cite news |date=7 July 2014 |title=BBC SPORT &#124; Football &#124; Alfredo Di Stefano: Did General Franco halt Barcelona transfer? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28204560 |url-status=live |access-date=2 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208154241/https://www.bbc.com/sport/football/28204560 |archive-date=8 February 2016}}</ref>. Di Stefano „Real Madrid“ning keyingi muvaffaqiyatida ajralmas boʻldi va „Barselona“ga qarshi birinchi oʻyinida ikkita gol urdi. U bilan madridliklar yevrokuboklarning dastlabki beshta gʻalabasini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite news |date=7 July 2014 |title=Alfredo di Stéfano was one of football's greatest trailblazers |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jul/07/alfredo-di-stefano-real-madrid |url-status=live |access-date=12 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725025210/https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jul/07/alfredo-di-stefano-real-madrid |archive-date=25 July 2020}}</ref>. 1960-yillarda „Real Madrid“ va „Barselona“ Yevropa kubogida ikki marta toʻqnash kelishdi, Madridliklar 1959/1960-yillarda ketma-ket beshinchi chempionlik yoʻlida gʻalaba qozonishgan. 1973/1974-yilgi mavsum oldidan Johan Cruyff „Ayaks“ jamoasidan 920 000 funt sterling evaziga „Barselona“ jamoasiga kelgan<ref>Ball, Phil. pp. 83-85</ref>. Allaqachon „Ayaks“ jamoasi tarkibida oʻz nomini qoldirgan Cruyff Yevropa matbuotiga Fransisko Franko bilan bogʻlanganligi sabab „Real Madrid“ni emas, balki „Barselona“ni tanlaganini aytganida tezda „Barselona“ muxlislarini koʻngildan joy olgan. U oʻgʻliga mahalliy kataloniyalik Avliyo Jorjning sharafiga „Jordi“ deb ism qoʻyganida, muhlislar tarifidan yanada eʼtibor oshgan. 2002-yilda klublar oʻrtasidagi Yevropa uchrashuvi ispan matbuoti tomonidan „Asr oʻyini“ deb nomlandi va Madridning gʻalabasini butun dunyo boʻylab 500 milliondan ortiq odam tomosha qildi<ref>{{cite news |date=11 December 2008 |title=Real win Champions League showdown |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7773773.stm |url-status=live |access-date=21 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731062536/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7773773.stm |archive-date=31 July 2012}}</ref>. Oʻzining shiddatli va intizomsizligi bilan mashhur boʻlgan oʻyinda ikkala jamoaning ham unutilmas gol nishonlashlari, koʻpincha raqibni masxara qilishlari ham bor. 1999-yil oktabr oyida „Real Madrid“ hujumchisi [[Raúl González|Raul]] „<nowiki/>[[Camp Nou]]<nowiki/>“ stadionida gol urishdan oldin „Barselona“ning 100 000 muxlislarini jim boʻling degandek barmogʻini labiga qoʻyib ovozini oʻchirgan<ref name="Marca">{{cite news |title=Real Madrid-Barcelona: Celebrations in enemy territory |work=Marca |url=http://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/04/24/58fe5ed8ca47413f548b461c.html |url-status=live |access-date=9 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011212/http://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/04/24/58fe5ed8ca47413f548b461c.html |archive-date=10 October 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=When Raul ended Madrid's humiliation, silenced Nou Camp |work=Egypt Today |url=http://www.egypttoday.com/Article/8/39224/When-Raul-ended-Madrid%27s-humiliation-silenced-Nou-Camp |url-status=live |access-date=9 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021111318/https://www.egypttoday.com/Article/8/39224/When-Raul-ended-Madrid%E2%80%99s-humiliation-silenced-Nou-Camp |archive-date=21 October 2023}}</ref>. 2009-yilda „Barselona“ sardori [[Carles Puyol]] „Bernabeu“da Madrid muxlislari oldida kataloniyaliklar bogʻichini oʻpdi. [[Cristiano Ronaldo]] 2012 va 2016-yillarda „<nowiki/>[[Camp Nou]]<nowiki/>“da „Barselona“ jamoasiga gol urganidan soʻng ikki marta „tinchlanish“ uchun ishora qilgan holda golni nishonlagan. 2017-yilning aprelida Messi „Barselona“ safida „Real“ga qarshi oʻyinda gʻalaba golini urganidan soʻng Bernabeu „Barselona“ libosini yechib muhlislarga uning ismi va raqamini ularga qaratilgan nishonlagan. Bu xolat „Real Madrid“ muxlislarini gʻazablantirgan. Oʻsha yilning oxirida, avgust oyida Ronaldu [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]]<nowiki/>ning birinchi oʻyinida maydonga tushdi, 80-daqiqada gol urdi va futbolkasini yechib, ismi va raqami koʻrsatilgan futbolkasini Barselona muxlislariga qarata nishonlagan<ref>{{cite news |date=14 August 2017 |title=Cristiano Ronaldo scores and is sent off in win over Barcelona |work=[[The Guardian]] |agency=[[Reuters]] |url=https://www.theguardian.com/football/2017/aug/13/barcelona-real-madrid-spanish-super-cup-match-report |url-status=live |access-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327010728/https://www.theguardian.com/football/2017/aug/13/barcelona-real-madrid-spanish-super-cup-match-report |archive-date=27 March 2022}}</ref>. === El Derbi madrileño === {{main|Madrid derby}} [[Fayl:Bernabeu_en_un_Madrid-Atleti.JPG|left|thumb|"Real Madrid" tarafdorlari 2006-yilda Santyago Bernabeuda boʻlib oʻtgan „El Derbi“ oʻyinida.]] „Atletiko“ jamoasiga 1903-yilda uchta bask oʻlkasidan boʻlgan talaba asos solgan boʻlsa-da, unga 1904-yilda „Madrid FC“ jamoasining dissident aʼzolari qoʻshilgan. Ikki jamoa birinchi marta 1906-yil 2-dekabrda mintaqaviy chempionatda toʻqnash kelishgan va „Real Madrid“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Ularning birinchi liga uchrashuvi 1929-yil 21-fevralda sobiq Chamartinda birinchi liga chempionatining uchinchi oʻyinida boʻlib oʻtdi. Bu yangi turnirning ilk rasmiy derbisi boʻldi va „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Fuqarolar urushidan soʻng, frankoizm davrida, Atletiko harbiy havo kuchlari bilan bogʻlandi (va shu tariqa Atletiko Aviación nomini oʻzgartirdi), garchi rejimning klubni afzal koʻrishi muhokama qilinmoqda. Qanday boʻlmasin, bu davrda „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko]]<nowiki/>“ Ispaniyaning eng muvaffaqiyatli klubi boʻlib, ikki klub oʻrtasidagi tarixiy tafovutni qisqartirdi, to 1950-yillarda rejim afzalligi „Real Madrid“ tomoniga oʻtmaguncha. Franko „Real Madrid“ning Yevropadagi siyosiy kapitalini yaratishga intildi. [[Ispaniya]] xalqaro miqyosda yakkalanib qolgan bir paytda xalaqaro kubok unvonlari orqalik aloqalari yaxshilanishga intilgan. Ispaniyaning oʻsh davrdagi vaziri: „Real Madrid bizda mavjud boʻlgan eng yaxshi elchilar“ degan Shunday qilib, „Atletiko“ muxlislari muntazam ravishda ''"Real" „El equipo del gobierno, la vergüenza del país“'' – „Hukumat jamoasi, mamlakatning uyati“ deb hayqirishgan va goʻyo koʻproq chap qanotga moyillikni qabul qilganlar. Ultras madaniyatining yuksalishi va Rayo Valyekanoning Madriddagi „haqiqiy“ soʻl klub vujudag kelishiga olib kelgan<ref>{{Cite web |url=http://www.fourfourtwo.com/features/why-everything-you-know-about-madrid-derby-might-be-wrong |title=Why everything you know about the Madrid derby might be wrong |date=7 January 2015 |access-date=14 February 2015 |website=FourFourTwo |last=Ballout |first=Richard |archive-date=13 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213232812/http://www.fourfourtwo.com/features/why-everything-you-know-about-madrid-derby-might-be-wrong |url-status=live}}</ref><ref name="struggle">{{Cite web |url=http://www.scotsman.com/sport/football/latest/franco-real-madrid-and-spanish-football-s-eternal-power-struggle-1-2564913 |title=Franco, Real Madrid and Spanish football's eternal power struggle |date=7 October 2012 |access-date=14 February 2015 |website=The Scotsman |last=FITZPATRICK |first=Richard |archive-date=19 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019014410/http://www.scotsman.com/sport/football/latest/franco-real-madrid-and-spanish-football-s-eternal-power-struggle-1-2564913 |url-status=live}}</ref>. [[Raqobat]] birinchi marta xalqaro eʼtiborni 1959-yilda yevrokuboklar paytida, ikki klub yarim finalda toʻqnash kelganida oldi. [[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan birinchi oʻyinda „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan boʻlsa, „Atletiko“ „ Metropolitano“ stadionida 1:0 hisobida zafar quchgan. Uchrashuv takroriy oʻyinga oʻtdi va unda „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Ammo „Atletiko“ „Real Madrid“ning sobiq bosh murabbiyi Xose Villalonga boshchiligida 1960 va 1961-yillarda [[Copa del Rey|Ispaniya Kubogi]]<nowiki/>ning ketma-ket ikki finalida shahardagi raqiblarini magʻlubiyatga uchratganidan keyin bir oz qasos olgan edi<ref>Real have won El Derbi madrileño 75 times.</ref>. 1970-yillarda „Atletiko“ yana oʻn yillikning eng muvaffaqiyatli ispan klubi sifatida yetakchilikni qoʻlga kiritdi, bu esa „Real Madrid“ muxlislarini „Atletiko“ni va ularning tarafdorlarini „Indios“ deb ataganiga nisbatan past nazar bilan qarashga undadi (hindular, Lotin Amerikasiga havola)<ref>[https://www.laliga.es/noticias/por-que-a-los-jugadores-del-atletico-se-les-llama-colchoneros ¿Por qué a los jugadores del Atlético se les llama 'colchoneros'?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190630151103/https://www.laliga.es/noticias/por-que-a-los-jugadores-del-atletico-se-les-llama-colchoneros|date=30 June 2019}} (Why are Atlético players called 'colchoneros'?), [[La Liga]]</ref>. Shuni taʼkidlash kerakki, oʻsha paytga qadar „Real Madrid“ kavkazlik boʻlmagan futbolchilarni sotib olishni unchalik istamagan edi (Prezident Santyago Bernabeu hatto 1960-yillarning oxirida portugaliyalik yulduz Eysebioni sotib olmaslikka qaror qilganida, ''"Mientras yo viva" degan edi, aquí no jugará ningún negro ni un blanco con bigote"'' („Men tirik ekanman, bu yerda moʻylovli qora yoki oq oʻynamaydi“ degan). „Atletiko“ tarafdorlari yangi „hind“ laqabini xursandchilik bilan qabul qilishdi va undan foydalanishmoqda. u bugungi kungacha „Real Madrid“ stadioni boʻlgan „Santiago Bernabeu“ banklar va korxonalarning yonida joylashgan boʻlib, Paseo de la Castellana koʻchasida joylashgan. [[Vicente Calderón stadioni|Visente Kalderon]] esa („Atletiko Madrid“ 2016/2017-yilgi mavsumgacha foydalanilgan stadion) yaqinida joylashgan. Pivo zavodi, Manzanares daryosi va avtomagistrali boʻylab, „Real“ tarixiy jihatdan kattaroq resurslari va muvaffaqiyati tufayli butun mintaqa boʻylab koʻproq qoʻllab-quvvatlanadi. „Atletiko“ esa asosan shaharning janubidagi nisbatan ishchilar sinfiga ega, baʼzi muxlislar ham shahar boʻylab tarqalib ketishgan. Aslida, „Atletiko“ gerbi Madrid gerbini oʻz ichiga oladi<ref>[https://web.archive.org/web/20130318104748/https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=1034928/index.html Rivalries: No love lost in Madrid], [[FIFA]] (archive version), 2009</ref><ref>[https://www.fourfourtwo.com/features/more-game-atletico-madrid-vs-real-madrid#:hX-7wsdJ8_JIKA More Than A Game: Atletico Madrid vs Real Madrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903094822/https://www.fourfourtwo.com/features/more-game-atletico-madrid-vs-real-madrid#:hX-7wsdJ8_JIKA|date=3 September 2021}}, [[FourFourTwo]], 2006</ref>, „Real“ gerbida esa shaharga bunday havola yoʻq (buning oʻrniga gerbda kengroq Kastiliya mintaqasiga havolani oʻz ichiga oladi). 1961 va 1989-yillar oraligʻida, „Real“ La Ligada ustunlik qilganda, faqat „Atletiko“ unga jiddiy qiyinchilik tugʻdirdi, 1966, 1970, 1973 va 1977-yillarda chempionlikni qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |title=H2H statistics |url=http://www.espn.co.uk/football/sport/match/index.html?event=28;opposition=381;team=394 |publisher=espn.co.uk |date=17 January 2008 |access-date=12 July 2008 |author=Álvaro Velasco |archive-date=3 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103042711/http://www.espn.co.uk/football/sport/match/index.html?event=28;opposition=381;team=394 |url-status=live}}</ref>. 1965-yilda „Atletiko“ Bernabeuda „Real“ni magʻlub etgan birinchi jamoa boʻlgan. „Real Madrid“ning soʻnggi vaqtlarda „Atletiko“ga qarshi oʻyindagi natijalari juda yaxshi. 2002/2003-yilgi mavsumda „Real“ „Visente Kalderon“ stadionida 4:0 hisobida gʻalaba qozonib<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2015/feb/07/atletico-madrid-real-madrid-la-liga-match-report |title=Atlético Madrid overwhelm Real to show they will battle to keep title |author=Sid Lowe |work=[[The Guardian]] |date=7 February 2015 |access-date=20 November 2019 |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806145355/https://www.theguardian.com/football/2015/feb/07/atletico-madrid-real-madrid-la-liga-match-report |url-status=live}}</ref>, La Liga chempionligini qoʻlga kiritganida yuqori nuqtaga erishilgan. „Atletiko“ning 1999-yildan beri shahardagi raqiblari ustidan birinchi gʻalabasi 2013-yilning may oyida Ispaniya Kubogi finalida boʻlgan. 2013/2014-yillarda „Real“ va „Atletiko“ UEFA Chempionlar Ligasining finalchisi boʻlgan. „Real Madrid“ qoʻshimcha boʻlimlarda 4:1 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |first=Joe |last=Prince-Wright |title=Real Madrid win Champions League, seal tenth title after dramatic comeback |date=24 May 2014 |url=http://prosoccertalk.nbcsports.com/2014/05/24/real-madrid-are-european-champions-seal-tenth-title-after-dramatic-comeback/ |publisher=NBC Sports |access-date=24 May 2014 |archive-date=24 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524214728/http://prosoccertalk.nbcsports.com/2014/05/24/real-madrid-are-european-champions-seal-tenth-title-after-dramatic-comeback/ |url-status=live}}</ref>. 2015-yil 7-fevralda „Real“ 14 yil ichida „Visente Kalderon“da birinchi marta magʻlubiyatga uchradi (Oʻyin 4-0 hisoboda yakunlangan). 2016-yil 28-may kuni „Real“ va „Atletiko“ yana Chempionlar Ligasi finalida toʻqnash kelishdi, natijada „<nowiki/>[[San Siro|San-Siro]]<nowiki/>“ stadionidagi oʻyin asosiy va qoʻshimcha boʻlimlari 1-1 hisobida yakunlandi va penaltilar seriyasida „Real“ gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |first=Tales |last=Azzoni |title=Madrid Rivals Return to Champions League Final |url=https://sports.yahoo.com/news/madrid-rivals-return-champions-league-final-141524812--sow.html |publisher=AP |access-date=5 May 2016 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035156/https://sports.yahoo.com/news/madrid-rivals-return-champions-league-final-141524812--sow.html |url-status=dead}}</ref>. === El Viejo Clásico === {{main|El Viejo Clásico}} [[Fayl:Guti_(4591568690).jpg|right|thumb|210x210px|"Real Madrid"dan Guti (chapda) va „Atletik Bilbao“dan Xavi Martines (markazda) va Amorebieta (oʻngda) Bernabeudagi oʻyinda, 2010-yil]] Yana bir kichik raqobat Real Madrid va [[Athletic Bilbao]] jamoalari oʻrtasida mavjud. Bu El Viejo Klassiko (''eski klassika'') nomi bilan tanilgan<ref name="RTVE">{{cite web |url=http://www.rtve.es/deportes/20130414/viejo-clasico-espanol-athletic-madrid-se-despide-san-mames/639163.shtml |publisher=[[RTVE]] |date=14 April 2013 |access-date=16 November 2017 |title=El viejo Clásico español, Athletic–Madrid, se despide de San Mamés |trans-title=The 'old classic' of Spain, Athletic–Madrid, says goodbye to San Mamés |language=es |archive-date=6 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210706155652/https://www.rtve.es/deportes/20130414/viejo-clasico-espanol-athletic-madrid-se-despide-san-mames/639163.shtml |url-status=live}}</ref>, chunki bu ikki klub [[XX asr|20-asr]]<nowiki/>ning birinchi yarmida milliy musoboqalarda dominant boʻlib, toʻqqizta Ispaniya kubogi finalida, shu jumladan 1903-yilda birinchi boʻlib toʻqnash kelishgan<ref>{{cite web |url=http://www.athletic-club.eus/en/match-statistics/1_2356/1902-03_athletic-club_real-madrid-cf.html |title=Athletic-Real Madrid Final 1903 Cup |access-date=16 November 2017 |archive-date=16 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216115810/http://www.athletic-club.eus/en/match-statistics/1_2356/1902-03_athletic-club_real-madrid-cf.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |date=18 March 2017 |title=Los Athletic-Real Madrid están a punto de cumplir 97 años |language=es |trans-title=Athletic v Real Madrid is reaching the point of 97 years |work=Diario AS |url=https://as.com/futbol/2017/03/18/primera/1489805309_593835.html |url-status=live |access-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228121139/https://as.com/futbol/2017/03/18/primera/1489805309_593835.html |archive-date=28 December 2021}}</ref>. 2011-yilning 10-dekabriga qadar bu oʻyin Ispaniya futboli tarixidagi eng koʻp oʻynalgan oʻyin boʻlib, ''"El-Klassiko"'' dan oʻzib ketgan edi<ref>{{cite news |date=10 December 2011 |title=El Clásico de los Clásicos: 216 partidos oficiales |language=es |trans-title=The classic of all classics: 216 official matches |newspaper=Diario AS |url=https://as.com/futbol/2011/12/10/mas_futbol/1323502015_850215.html |url-status=live |access-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215005537/https://as.com/futbol/2011/12/10/mas_futbol/1323502015_850215.html |archive-date=15 December 2021}}</ref>. Faqat mahalliy oʻyinchilardan foydalanish siyosatini olib boradigan [[Bilbao]]<nowiki/>ning Atletik klubi uzoq vaqtdan beri dunyo boʻylab eng yaxshi iqtidorlar sohibi boʻlgan Real Madrid kabi klublarga raqobatbardosh boʻlishni toʻxtatgan<ref>{{cite news |author=Pete Jenson |date=26 August 2014 |title=Pete Jenson: Athletic Bilbao's locals-only transfer policy shows success does not need to be bought |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/pete-jenson-athletic-bilbao-s-locals-only-transfer-policy-shows-success-does-not-need-to-be-bought-9692663.html |url-status=live |access-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929045750/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/pete-jenson-athletic-bilbao-s-locals-only-transfer-policy-shows-success-does-not-need-to-be-bought-9692663.html |archive-date=29 September 2017}}</ref>. ''"Sherlar"'' 1984-yildan beri hech qanday yirik sovrin yutmagan va 2005/2006, 2016/2017-yillar oraligʻida jamoalar oʻrtasidagi 26 uchrashuvdan faqat ikkitasida gʻalaba qozongan<ref name="ACpastliga">{{cite web |url=http://www.athletic-club.eus/en/past-seasons.html |publisher=Athletic Bilbao |access-date=16 November 2017 |title=Past seasons (filter: versus Real Madrid, League Championship) |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162511/https://www.athletic-club.eus/en/past-seasons.html |url-status=dead}}</ref><ref name="BDFRMCF">{{cite web |url=http://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?cat=1a&temp=-&rival=6&cas=0&for=0 |website=Bdfutbol.com |access-date=16 November 2017 |title=Real Madrid matches (filter: versus Athletic Club) |archive-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113222147/http://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?cat=1a&temp=-&rival=6&cas=0&for=0 |url-status=live}}</ref>. Biroq, oʻyinlar tarixiy va madaniy ahamiyati tufayli qizgʻin kurash olib borilmoqda. [[FC Barcelona|Barselona]] / [[Kataloniya]] raqobatining siyosiy jihati bilan bir qatorda „Atletik“ [[Basklar mamlakati|Bask]]<nowiki/>lar mintaqasidagi eng yirik klub hisoblanadi<ref name="morboreview">{{Cite news |last=Lowe |first=Sid |date=26 March 2001 |title=Morbo: The Story of Spanish Football by Phil Ball (London: WSC Books, 2001) |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2001/mar/26/newsstory.sport13 |url-status=live |access-date=1 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628023700/http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13 |archive-date=28 June 2013}}</ref><ref name="squid">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2010/jan/18/real-madrid-gorka-iraizoz-athletic |title=Real Madrid repelled as Gorka Iraizoz emulates the Squid |work=The Guardian |date=18 January 2010 |access-date=16 November 2017 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226174030/https://www.theguardian.com/football/blog/2010/jan/18/real-madrid-gorka-iraizoz-athletic |url-status=live}}</ref>. === Yeropadagi raqobatldagi jamoalar === {{see also|Xalqaro futboldagi Real Madrid CF#Yevropa kubogi / UEFA Chempionlar ligasi}} ==== Bayern Munich ==== {{main|FC Bayern Munich — Real Madrid CF raqobati}} [[Fayl:Real_Madrid_vs_Bayern_Munich.jpg|left|thumb|"Real Madrid" futbolchilari 2007-yilda „Bavariya“ darvozasiga urilgan golni nishonlashmoqda]] „Real Madrid“ va „<nowiki/>[[FC Bayern Munich|Bavariya]]<nowiki/>“ [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar Ligasi/Yevropa kubogi]] musobaqalarida eng muvaffaqiyatli klublardan ikkitasi boʻlib, „Real“ oʻn toʻrt marta, „Bavariya“ olti marta gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/bayern-munich-vs-real-madrid-champions-league-history-of-the-rivalry-a7679081.html |title=Bayern Munich and Real Madrid form one of the Champions League's richest and most intense historical rivalries |author=Miguel Delaney |work=[[The Independent]] |date=11 April 2017 |access-date=8 December 2018 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726182330/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/bayern-munich-vs-real-madrid-champions-league-history-of-the-rivalry-a7679081.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblmd-bayern-munich-real-madrid-a-champions-league-classic-440451.jsp |title=Bayern Munich vs. Real Madrid: A Champions League classic |publisher=[[Bundesliga]] |date=11 April 2017 |access-date=8 December 2018 |archive-date=25 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025055915/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblmd-bayern-munich-real-madrid-a-champions-league-classic-440451.jsp |url-status=live}}</ref>. Garchi ular hech qachon finalda toʻqnash kelishmagan boʻlsa-da, „Real Madrid“ va „Bavariya“ oʻyini tarixan Chempionlar Ligasi/Yevropa Kubogida eng koʻp oʻynalgan oʻyin boʻlib, 26 ta oʻyin (Madrid jamoasida oʻn ikki gʻalaba<ref name="RMCF-FCB H2H">{{cite web |url=http://www.worldfootball.net/teams/real-madrid/bayern-muenchen/11/ |title=Real Madrid – Record against Bayern München |website=worldfootball.net |date=17 May 2023 |access-date=15 June 2017 |archive-date=14 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614084414/http://www.worldfootball.net/teams/real-madrid/bayern-muenchen/11/ |url-status=live}}</ref>, „Bavariya“ esa 11 gʻalaba qozongan, uchta oʻyin durang bilan yakunlangan), koʻpchilik uchrashuvlarining katta ahamiyati tufayli bir nechta bahsli voqealar sodir boʻgan<ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/23/real-madrid-bayern-munich-juanito-kicked-matthaus Real Madrid v Bayern: the night Juanito kicked Matthäus in the face] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111234436/https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/23/real-madrid-bayern-munich-juanito-kicked-matthaus|date=11 November 2020}}, Scott Murray, ''The Guardian'', 23 April 2014</ref><ref name="hunter172">[https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/bayern-munich-v-real-madrid-10202227 Bayern Munich v Real Madrid is the European Clásico – let the Champions League battle commence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511213112/https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/bayern-munich-v-real-madrid-10202227|date=11 May 2021}}, Graham Hunter, ''Daily Record'', 11 April 2017</ref><ref>{{cite web |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-loco-bernabeu-escenifico-guerra-contigo-empezo-todo-201804240837_noticia.html#ancla_comentarios |title=El loco del Bernabéu escenificó la guerra: contigo empezó todo |date=24 April 2018 |publisher=[[ABC (Spain)|ABC]] |access-date=30 August 2020 |language=es |trans-title=The madman at the Bernabéu staged the war: everything started with you |archive-date=6 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906004021/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-loco-bernabeu-escenifico-guerra-contigo-empezo-todo-201804240837_noticia.html#ancla_comentarios |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ tarafdorlari koʻpincha „Bavariya“ jamoasini „Bestia negra“ („Qora hayvon“) deb atashadi. 2010-yillarda bu ikki jamoa 2011/2012-yilgi Chempionlar Ligasi yarim finalida toʻqnash kelishgan va umumiy hisobda 3:3 hisobida yakunlangan (qoʻshimcha boʻlimlardan keyin „Bavariya“ [[O‘yindan keyingi penaltilar seriyasi|penaltilar seriyasi]]<nowiki/>da 3:1 hisobida gʻalaba qozongan), keyin [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014 pley-off bosqichi|2013/2014-yilgi]] mavsumning yarim final bosqichida bu safar „Real Madrid“ klubi umumiy hisobda 5-0 hisobida gʻalaba qozongan<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 „Bayern Munich 0-4 Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101121532/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338|date=1 January 2016}}. BBC. Retrieved 23 August 2014</ref> va yana 2017/2018-yilda ispan klubi 4-3 hisobida gʻalaba qozongan. Har ikki safarda Qirollik klubi yakunda musobaqada gʻolib chiqgan<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-2-bayern-munich-2-champions-league-benzema-holders-third-straight-final-bernabeu-a3828651.html |title=Real Madrid 2 Bayern Munich 2: Karim Benzema brace sends Champions League holders into third straight final after Bernabeu thriller |work=[[Evening Standard]] |date=1 May 2018 |access-date=21 May 2018 |archive-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522042613/https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-2-bayern-munich-2-champions-league-benzema-holders-third-straight-final-bernabeu-a3828651.html |url-status=live}}</ref>. ==== Juventus ==== [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da tez-tez oʻynaladigan yana bir oʻyin – „Real Madrid“ vs „<nowiki/>[[Juventus FC|Juventus]]<nowiki/>“. Juventus jamoasi Italiyaning eng sovrindor klubi. Ikki jamoasi 21 ta oʻyinda oʻzaro oʻynagan va deyarli bir hil natijalarga ega („Juventus“ jamoasi toʻqqizta gʻalaba, „Real“ esa oʻnta gʻalabaga erishgan va ikkita oʻyin durang bilan yakunlangan), shuningdek, toʻplar farqi ham deyarli bir xil (Madrid klubi 26:25 hisobida oldinda)<ref name="uefajuve">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2545819.html |title=Juventus v Real Madrid: one of Europe's grandest rivalries |publisher=[[UEFA]] |date=2 April 2018 |access-date=17 November 2018 |archive-date=17 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117222821/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2545819.html |url-status=live}}</ref><ref name="bdfrmjuv">{{cite web |url=https://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?rival=3004 |title=Real Madrid matches: v Juventus |website=BDFutbol |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201135210/https://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?rival=3004 |url-status=live}}</ref><ref name="secondmost">{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2018/08/real-madrid-juventus-the-second-most-played-match-in-the-european-cup |title=Real Madrid-Juventus, the second most played match in the European Cup |publisher=Real Madrid CF |date=3 August 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201180708/https://www.realmadrid.com/en/news/2018/08/real-madrid-juventus-the-second-most-played-match-in-the-european-cup |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:UEFA_Champions_League_Final_Cardiff_2017.jpg|thumb|"Real Madrid" va „Yuventus“ oʻrtasidagi 2017-yilgi Chempionlar ligasi finalidagi oʻyindan oldingi namoyish]] Ularning birinchi uchrashuvi 1961/1962-yilgi Yevropa kubogining chorak finalida boʻlib, [[Parij]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan takroriy oʻyinda „Real Madrid“ 3:1 hisobida gʻalaba qozongan. 1995/96-yilgi chorak final bosqichida „Juventus“ ikki oʻyinda 2:1 hisobida ustun keldi va yakunda kubokni koʻtarishga muvaffaq boʻldi. 1998-yilda [[Amsterdam]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan [[UEFA Chempionlar Ligasi]] finalida „Real Madrid“ 1:0 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/06/02/5931918de2704e460b8b4594.html |title=Alves: Real Madrid beat Juventus in 1998 with an offside goal |work=Marca |date=2 June 2017 |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201135201/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/06/02/5931918de2704e460b8b4594.html |url-status=live}}</ref>. Ular 2002/2003-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi yarim finalida yana uchrashishdi. Oʻshanda ikkala klub ham oʻzlarining „oltin davri“da edilar. „Juventus“ umumiy hisobda 4:3 hisobida gʻalaba qozongan. Oʻsha vaqtga kelib, 1998-yil finalida ''"byankoneri"'' da oʻynagan yulduz yarim himoyachi [[Zinedine Zidane]] [[Turin]]<nowiki/>dan [[Madrid]]<nowiki/>ga dunyo rekordi boʻyicha 77 million yevroga koʻchib oʻtgan edi<ref>{{cite news |last1=Ley |first1=John |date=9 July 2001 |title=Zidane in £48m Real deal |newspaper=Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3008694/Zidane-in-48m-Real-deal.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3008694/Zidane-in-48m-Real-deal.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. Jamoalar 2013/2014-yilgi mavsumda UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichida yana toʻqnash kelishdi, Madridliklar oʻz maydonida 2:1 hisobida gʻalaba qozonishgan boʻlsa va oʻninchi chempionlik yoʻlida safardagi oʻyinda 2:2 hisobida durang oʻynagan. [[UEFA Chempionlar ligasi 2014/2015|2014/2015-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi]] yarim finalida „Real Madrid“ning sobiq futbolchisi [[Alvaro Morata]] har bir oʻyinda bittadan gol urib, „Juventus“ jamoasini finalga olib chiqdi va umumiy hisobda 3:2 hisobida gʻalaba qozongan. [[Cristiano Ronaldo]] esa Madridliklar safida ikkala golga mualliflik qilgan. Ikki jamoa [[Cardiff]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan 2017-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finalida yana toʻqnash kelishdi, Ronaldu oʻyin davomida ikkita gol urdi va yakunda „Real Madrid“ 4:1 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite news |author=Daniel Taylor |date=3 June 2017 |title=Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report |url-status=live |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603205009/https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report |archive-date=3 June 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html |title=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff |author=Andrew Haslam |publisher=UEFA |date=3 June 2017 |access-date=1 December 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331042605/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref>. Chempionlar ligasining soʻnggi uchrashuvi 2017/2018-yilgi chorak finalda boʻlib oʻtdi, unda „Real Madrid“ umumiy hisobda 4:3 hisobida gʻalaba qozondi<ref>{{cite web |url=https://www.football-italia.net/119791/cl-juve-heartbreak-bernabeu |title=CL: Juve heartbreak at the Bernabeu |publisher=Football Italia |date=11 April 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126235653/https://www.football-italia.net/119791/cl-juve-heartbreak-bernabeu |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thescore.com/liga/news/1525639-buffon-referee-has-a-trash-can-where-his-heart-should-be |title=Buffon: Referee 'has a trashcan in place of a heart' |website=thescore.com |date=11 April 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422162315/https://www.thescore.com/liga/news/1525639-buffon-referee-has-a-trash-can-where-his-heart-should-be |url-status=live}}</ref>; „Juventus“ „<nowiki/>[[Juventus Stadium|Alyans]]<nowiki/>“ stadionida 0-3 hisobida Real Madridga magʻlub boʻlganidan soʻng „<nowiki/>[[Santiago Bernabéu Stadioni|Bernabeu]]<nowiki/>“ stadionida ushbu hisobni 90 daqiqa ichida yoʻqqa chiqarishga erishgan<ref>{{Cite news |last=NDTVSports.com |title=Watch: Cristiano Ronaldo's Goal Leaves Sporting World in Awe – NDTV Sports |work=NDTVSports.com |url=https://sports.ndtv.com/football/champions-league-cristiano-ronaldo-lauded-after-most-beautiful-goal-buries-juventus-1832550?pfrom=home-sshowcase |url-status=live |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405153801/https://sports.ndtv.com/football/champions-league-cristiano-ronaldo-lauded-after-most-beautiful-goal-buries-juventus-1832550?pfrom=home-sshowcase |archive-date=5 April 2018}}</ref>. Oʻyinning soʻnggi daqiqasida „Real Madrid“ jamoasi baxsli belgilangan penaltini golga aylantirib umumiy hisobda (4-3) keyingi bosqichga yoʻl oldi<ref name="3rdCL">{{cite web |last1=Saffer |first1=Paul |title=Three in a row: Real Madrid make more history |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2554889.html |publisher=[[UEFA]] |access-date=1 December 2018 |date=26 May 2018 |archive-date=2 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180502210624/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2554889.html |url-status=live}}</ref>. [[Cristiano Ronaldo]] ikkita oʻyin davomida uchta gol urdi, shu jumladan ikkinchi oʻyindagi hal qiluvchi penaltini ajoyib zarba bilan golga aylantirdi va Madrid jamoasi bilan yakunda toʻrtinchi marta Chempionlar ligasida gʻalaba qozondi. Mavsum yakunida Cristiano Ronaldo „Juventus“ jamoasiga 117 million evro toʻlov evaziga transfer qilingan<ref>{{cite press release |title=Cristiano Ronaldo signs for Juventus! |url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |website=juventus.com |access-date=1 December 2018 |date=10 July 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054606/http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |url-status=live}}</ref>. == Moliya va mulk == [[Florentino Pérez]]<nowiki/>ning birinchi prezidentligi davrida (2000—2006) „Real Madrid“ dunyoning eng boy professional futbol klubiga aylanish niyatini boshlagan<ref>{{cite news |date=27 February 2006 |title=Perez resigns as Real Madrid president |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |url-status=live |access-date=11 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |archive-date=3 February 2019}}</ref>. Klub 2001-yilda mashgʻulotlar maydonlarining bir qismini Madrid shahriga berdi va qolgan qismini toʻrtta korporatsiyaga sotdi: Repsol YPF, Mutua Automovilística de Madrid, Sacyr Vallehermoso va OHL. Savdo klubning qarzlarini yoʻqotdi va unga [[Zinedine Zidane]], [[Luís Figo]], [[Ronaldo]] va [[David Beckham]] kabi dunyoning eng qimmat futbolchilarini sotib olishga yoʻl ochdi. Shahar avvalroq rivojlanish uchun oʻquv maydonchalarini qayta taqsimlagan, bu esa oʻz navbatida ularning qiymatini oshirgan va keyin saytni sotib olgan. Yevropa Komissiyasi davlat subsidiyasining bir shakli sifatida koʻrib chiqilishi uchun shahar mulk uchun ortiqcha toʻlangan yoki yoʻqligini tekshirishni boshladi<ref>{{cite news |last=Nash |first=Elizabeth |date=4 March 2004 |title=EU investigates Real Madrid property deal |newspaper=independent.co.uk |location=London |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/eu-investigates-real-madrid-property-deal-572010.html |url-status=dead |access-date=14 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213210310/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/eu-investigates-real-madrid-property-deal-572010.html |archive-date=13 February 2009}}</ref>. Ofis binolari uchun mashgʻulot maydonchasining sotilishi „Real Madrid“ning 270 million yevrolik qarzidan xalos boʻldi va klubga misli koʻrilmagan xarajatlarni boshlashga imkon berdi, bu esa klubga mashhur futbolchilarni olib keldi<ref>{{cite news |date=8 May 2001 |title=Mistakes are forbidden |publisher=CNN/Sports Illustrated |url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/05/08/madrid_bayern_ap/ |url-status=dead |access-date=14 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309203743/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/05/08/madrid_bayern_ap/ |archive-date=9 March 2013}}</ref>. Bundan tashqari, savdodan tushgan foyda shahar chekkasida qurilgan zamonaviy oʻquv majmuasiga sarflangan. Peresning siyosati klubning butun dunyo boʻylab, ayniqsa Osiyoda yuqori marketing salohiyatidan foydalanish natijasida moliyaviy muvaffaqiyatlarning oshishiga olib kelgan boʻlsa-da, u Real Madrid brendini sotishga haddan tashqari eʼtibor qaratgani va oʻyinchilarning oʻyinlariga yetarlicha eʼtibor qaratmagani uchun tobora koʻproq tanqid ostiga olindi. jamoa. 2007-yilning sentyabriga kelib, Real Madrid BBDO tomonidan Yevropadagi eng qimmat futbol brendi deb topildi. 2008-yilda u 951 million evro (640 million funt sterling / 1.285 milliard dollar) bilan jahon futbolidagi ikkinchi eng qimmat klub boʻldi<ref>{{cite magazine |date=30 April 2008 |title=The Most Valuable Soccer Teams |url=https://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Real-Madrid_340002.html |url-status=dead |magazine=[[Forbes]] |archive-url=https://archive.today/20120524213712/http://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Real-Madrid_340002.html |archive-date=24 May 2012 |access-date=16 March 2010}}</ref>, faqat 1.333 milliard evro (900 million funt) ga baholangan Manchester Yunayted tomonidan magʻlub boʻldi<ref name="The Most Valuable Soccer Teams — Manchester United">{{cite magazine |date=30 April 2008 |title=The Most Valuable Soccer Teams&nbsp;– Manchester United |url=https://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Manchester-United_340001.html |url-status=live |magazine=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413010310/http://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Manchester-United_340001.html |archive-date=13 April 2010 |access-date=16 March 2010}}</ref>. 2010-yilda „Real Madrid“ butun dunyo boʻylab futbolda eng koʻp oʻz aylanmalarini amalga oshirdi<ref>{{cite news |date=20 October 2003 |title=Deloitte Football Money League |publisher=[[Deloitte]] |url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Austria/Local%20Assets/Documents/Presse/Deloitte%20FML%202010.pdf |url-status=dead |access-date=16 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403000233/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Austria/Local%20Assets/Documents/Presse/Deloitte%20FML%202010.pdf |archive-date=3 April 2013}}</ref>. 2009-yil sentabr oyida „Real Madrid“ rahbariyati 2013-yilgacha klubning oʻziga xos tematik parkini ochish rejasini eʼlon qildi<ref>{{cite web |title=Real Madrid plan to open their own theme park |date=4 September 2009 |url=http://www.thespoiler.co.uk/index.php/2009/09/04/real-madrid-plan-to-open-their-own-theme-park |publisher=TheSpoiler.co.uk |access-date=8 September 2009 |archive-date=1 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401182814/http://www.thespoiler.co.uk/2009/09/04/real-madrid-plan-to-open-their-own-theme-park/ |url-status=live}}</ref>. [[Harvard universiteti]]<nowiki/>da oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, „Real Madrid“ 20 ta eng muhim brend nomidan biri va uning rahbarlari, oʻyinchilari taniqli boʻlgan yagona brenddir<ref>{{cite web |title=Noticias |url=http://www.upcomillas.es/eng/noticias/noticia.aspx?ID=122 |publisher=upcomillas.es |access-date=23 February 2009 |archive-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520160109/http://upcomillas.es/eng/Noticias/noticia.aspx?ID=122 |url-status=dead}}</ref>. Bizda klubni butun dunyo boʻylab qoʻllab-quvvatlash borasida ajoyib raqamlar mavjud. „Real Madrid“ni butun dunyo boʻylab 287 millionga yaqin odam kuzatib boradi". 2010-yilda ''[[Forbes]]'' 2008/2009-yilgi mavsumdagi maʼlumotlarga asoslanib, „Real Madrid“ning boyligini 992 million yevro (1,323 milliard AQSh dollari) deb baholadi<ref>{{cite magazine |date=21 April 2010 |title=The Business of Soccer |url=https://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |url-status=live |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424213226/https://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |archive-date=24 April 2010 |access-date=7 August 2010}}</ref><ref>{{cite magazine |date=30 June 2009 |title=Soccer Team Valuations |url=https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |url-status=dead |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824004812/https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |archive-date=24 August 2010 |access-date=7 August 2010}}</ref> va uni faqat „Manchester Yunayted“dan keyin ikkinchi oʻringa qoʻydi. Deloitte maʼlumotlariga koʻra, „Real Madrid“ oʻsha davrda rekord darajadagi 401 million yevro daromadga ega boʻlib, birinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |access-date=7 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |archive-date=5 August 2010}}</ref>. „Barselona“, „Atletik Bilbao“ va „Osasuna“ bilan bir qatorda, „Real Madrid“ ham roʻyxatdan oʻtgan assotsiatsiya sifatida tashkil etilgan. Bu klubga uning tarafdorlari egalik qiladi, ular prezidentni saylaydi<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |title=How Real Madrid can afford their transfer spending splurge?&nbsp;– ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=12 June 2009 |access-date=4 July 2012 |archive-date=15 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |url-status=dead}}</ref>. Prezident oʻz pulini sarmoya qila olmaydi va klub faqat oʻzi topganini sarflashi mumkin, bu asosan homiylik, tijorat hamkorliklari, tovarlar savdosi, televidenie huquqlari, mukofot pullari va chiptalar savdosi orqali olinadi. Cheklangan kompaniyadan farqli oʻlaroq, klub aktsiyalarini sotib olish mumkin emas, faqat aʼzolik<ref>Peterson, Marc p. 25</ref>. Real Madridning „socios“ deb nomlangan aʼzolari klubning eng yuqori boshqaruv organi boʻlgan delegatlar assambleyasini tashkil qiladi. 2010-yil holatiga koʻra, klubda 60 000 ''sotsial'' mavjud edi. 2009/2010-yilgi mavsum oxirida klub direktorlar kengashi „Real Madrid“ning sof qarzi 244,6 million yevroni tashkil etganini maʼlum qildi, bu avvalgi moliyaviy yilga nisbatan 82,1 million yevroga kam<ref>{{Cite book |title=Handbook on the economics of sport |first1=Wladimir |last1=Andreff |first2=Stefan |last2=Szymański |publisher=Edward Elgar Publishing |year=2006 |isbn=1-84376-608-6 |page=299}}</ref><ref>{{cite web |title=Real Madrid drama. The oldest supporter died |url=http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175 |publisher=ziare.com |year=2010 |language=ro |access-date=21 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001002808/http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175 |archive-date=1 October 2011 |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ 2010/11-yilgi mavsumdan keyin 170 million yevro sof qarzi borligini eʼlon qildi. 2007-yildan 2011-yilgacha klub 190 million yevro sof foyda koʻrgan<ref name="blogspot1">{{cite web |author=The Swiss Rambler |url=http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |title=The Swiss Ramble: Real Madrid And Financial Fair Play |publisher=Swissramble.blogspot.ie |date=21 June 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20121218130521/http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |archive-date=18 December 2012 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://m.goal.com/s/de/news/2668885/ |title=Real Madrid CF&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Real Madrid's annual turnover amounts to €480.2 million, showing an 8.6% increase over the previous financial year |publisher=goal.com |date=16 September 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-date=13 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213125315/http://m.goal.com/s/de/news/2668885/ |url-status=dead}}</ref>. 2009/2010-yilgi mavsumda „Real Madrid“ chiptalar sotish orqali 150 million yevro ishlab topdi, bu eng yuqori darajadagi futbol klublari orasida. „Real Madrid“ mavsumda eng koʻp futbolka sotgan – 1,5 million atrofida. 2010/2011-yilgi mavsumda Madridning ish haqi fondi 169 million yevroni tashkil etdi<ref>{{cite news |date=3 May 2012 |title=Football clubs dominate the world ranking of highest-paying sports clubs |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/datablog/2012/may/03/football-barcelona-madrid-wages |url-status=live |access-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912144929/https://www.theguardian.com/sport/datablog/2012/may/03/football-barcelona-madrid-wages |archive-date=12 September 2014}}</ref>, bu Yevropada „Barselona“dan keyin ikkinchi oʻrinda turadi; bundan tashqari, uning ish haqi fondining aylanmaga nisbati 43 foiz bilan Yevropadagi eng yaxshi koʻrsatkich boʻlib, mos ravishda 46 foiz va 50 foiz bilan Manchester Yunayted va Arsenalni ortda qoldirdi. 2013 yilda ''Forbes'' klubni 3,3 milliard dollarlik dunyoning eng qimmat sport jamoasi sifatida qayd etdi<ref>{{cite magazine |date=15 July 2013 |title=Real Madrid Tops The World's Most Valuable Sports Teams |url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2013/07/15/real-madrid-tops-the-worlds-most-valuable-sports-teams/ |url-status=live |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716204632/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2013/07/15/real-madrid-tops-the-worlds-most-valuable-sports-teams/ |archive-date=16 July 2013 |access-date=20 July 2013}}</ref>. „Real Madrid“ 2018 yilda 3,47 milliard yevroga (4,1 milliard dollar) baholangan, 2016/2017-yilgi mavsumda esa yillik daromadi 674,6 million yevro bilan dunyoning ikkinchi eng koʻp daromad keltiruvchi futbol klubi boʻlgan<ref name="Deloitte">{{cite web |url=https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html |title=Deloitte Football Money League 2022 |date=21 March 2022 |publisher=Deloitte |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322092113/https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html |archive-date=22 March 2022 |url-status=live |access-date=22 March 2022}}</ref>. 2018-yil noyabr oyida Madridda asosiy jamoaning oʻrtacha maoshi yiliga 8,1 million funt sterlingni (10,6 million dollar) tashkil etdi va bu u dunyodagi eng koʻp maosh oladigan sport jamoasi boʻlib, „Barselona“dan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2018/nov/25/barcelona-team-average-10m-year-wages-sporting-intelligence |title=Barcelona become first sports team to average £10m a year in wages |newspaper=The Guardian |date=25 November 2018 |access-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205024857/https://www.theguardian.com/football/2018/nov/25/barcelona-team-average-10m-year-wages-sporting-intelligence |archive-date=5 December 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.in/Barcelona-tops-the-2018-list-of-the-highest-paid-sports-teams-in-the-world-with-13-8-million-average-annual-salary/articleshow/66835942.cms |title=Barcelona tops the 2018 list of the highest-paid sports teams in the world with 2103.8 million average annual salary |website=Business Insider |access-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210706/https://www.businessinsider.in/Barcelona-tops-the-2018-list-of-the-highest-paid-sports-teams-in-the-world-with-13-8-million-average-annual-salary/articleshow/66835942.cms |archive-date=28 November 2018 |url-status=live}}</ref>. 2022-yilda ''Forbes'' 5,1 milliard dollar bilan Real Madridni dunyodagi eng qimmat futbol klubi sifatida qayd etdi. == Ommaviy madaniyat == "Real Madrid" Goal filmining ikkinchi qismida klub hayoti koʻrsatilgan edi. ''Gol! 2: Orzu bilan yashash…'' (2007). Film „[[Newcastle United F.C.|Nyukasl Yunayted]]“ning sobiq yulduzi Santyago Munezning 2005/2006-yilgi mavsum uchun avval kuzatilgani, keyin esa „Real Madrid“ bilan shartnoma imzolagani haqida. Film ijodkorlari Munezning Madridga koʻchib oʻtganidan soʻng hayotidagi oʻzgarishlarga alohida urgʻu bermoqchi edi. Ishlab chiqarish [[UEFA]]<nowiki/>ning toʻliq koʻmagida amalga oshirildi, bu esa suratga olish guruhiga komeo rollarida koʻplab haqiqiy oʻyinchilardan foydalanish imkonini berdi. Filmda „Real Madrid“ jamoasi aʼzolari orasida [[Iker Casillas]], [[Zinedine Zidane]], [[David Beckham]], [[Ronaldo]], [[Roberto Carlos (futbolchi)|Roberto Carlos]], [[Raúl González|Raul]], [[Sergio Ramos]], [[Robinho]], [[Michael Owen]], [[Míchel Salgado|Mishel Salgado]], [[Júlio Baptista]], [[Steve McManaman]] va [[Iván Helguera]] bor edi. „Real Madrid“ning oʻyinlarida ishtirok etgan futbolchilar orasida [[Ronaldinho]], [[Thierry Henry|Tyerri Anri]], [[Lionel Messi]], [[Samuel Eto'o|Samuel EtoʻO]], [[Andrés Iniesta|Andres Iniesta]], [[Pablo Aimar]], [[Freddie Ljungberg|Freddi Lyungberg]], [[Sesk Fabregas]] va [[Santiago Cañizares]] bor edi. Filmda [[Florentino Pérez]] ham, [[Alfredo Di Stéfano]] ham xayoliy oʻyinchi Munezni shartnoma imzolaganidan keyin klubga taqdim etishdi. ''Real, The Movie'' – 2005-yilda suratga olingan qisman hujjatli film boʻlib, unda butun dunyo boʻylab Real Madridga boʻlgan ishtiyoq namoyish etiladi. Klub tomonidan ishlab chiqarilgan va Borja Manso rejissyori boʻlib, butun dunyo boʻylab muxlislar va ularning klubga boʻlgan muhabbatlari haqida beshta kichik hikoyalarni kuzatib boradi. Filmning xayoliy qismi bilan bir qatorda, Real Madriddagi mashgʻulotlar, oʻyinlar va intervyular paytidagi jamoaning haqiqiy kadrlarini ham oʻz ichiga oladi. Garchi filmda barcha tarkib qayd etilgan boʻlsa-da, u asosan [[David Beckham]], [[Zinedine Zidane]], [[Raúl González]], [[Luís Figo]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Iker Casillas]] va [[Roberto Carlos]] kabi ''[[Galácticos]]<nowiki/>larga'' qaratilgan. Film dastlab [[Ispan tili]]<nowiki/>da ishlab chiqarilgan, ammo butun dunyo boʻylab muxlislari uchun dublyaj qilingan. [[Phil Ball|Fil Ball]]<nowiki/>ning „Oq ''boʻron: Real Madridning 100 yilligi“'' kitobi „Real Madrid“ning ingliz tilidagi birinchi tarixi edi. 2002-yilda nashr etilgan u turli tillarga tarjima qilingan klubning birinchi yuz yilligidagi eng muvaffaqiyatli daqiqalari haqida gapiradi. 2011-yil oxirida Real Madrid ''"Afsonalar"'' nomli raqamli musiqa albomini chiqardi va klub madhiyasi „Himno del Real Madrid“ remiksi albomdan birinchi singl sifatida chiqdi. === Real Madrid TV === [[Real Madrid TV]] [[Raqamli televideniye|shifrlangan raqamli telekana]]<nowiki/>l boʻlib, Real Madrid tomonidan boshqariladi va klubga ixtisoslashgan. Kanal ispan va ingliz tillarida mavjud. U Real Madridning mashgʻulotlar markazi Valdebebasdagi (Madrid) [[Real Madrid Siti|Ciudad Real Madrid]]<nowiki/>da joylashgan. === ''Hala Madrid'' === {{redirect|Hala Madrid|the club's anthem|Hala Madrid y nada más}} ''Hala Madrid'' jurnali har chorakda Real Madrid klubi aʼzolari va ''Madridistas Fan Club'' kartalari egalari uchun nashr etiladi. „Oldinga Madrid“ yoki „Madridga boring“ degan maʼnoni anglatuvchi Hala Madrid iborasi, shuningdek, Madridistlar (klub muxlislari) tomonidan tez-tez kuylanadigan klub rasmiy madhiyasining nomidir. Jurnal klubning oʻtgan oydagi oʻyinlari haqidagi hisobotlarni, shuningdek, oʻrinbosar va yoshlar jamoalari haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Xususiyatlar koʻpincha oʻtmishdagi va hozirgi futbolchilar bilan intervyu va klubning tarixiy uchrashuvlarini oʻz ichiga oladi. === Video oʻyinlar === Real Madrid koʻplab futbolga asoslangan video oʻyinlarda, xususan FIFA va Pro Evolution Soccer seriyalarida paydo boʻlgan. „Real Madrid“ futbolchisi ikkala chempionatning muqovasida yetti marta paydo boʻlgan. 2007-yilda ispan oʻyin nashriyoti [[Virgin Play]] klub bilan rasmiy litsenziyaga ega Real Madrid video oʻyinlarini ishlab chiqarish boʻyicha shartnoma imzoladi. Bitimga koʻra (2009 yil sentyabr oyida Virgin Play tugatilishi munosabati bilan) chiqarilgan yagona narsa „ ''Real Madrid: The Game“'' boʻlib qoladi, u Atomic Planet Entertainment tomonidan ishlab chiqilgan va Virgin Play nashriyot boʻlimi V.2 Play ostida 2009 yil may oyida nashr etilgan. [[PlayStation 2]], [[PlayStation Portable]], [[Microsoft Windows|Windows]], [[Wii]] va [[Nintendo DS]] Virgin Play oʻz mahsulotlarini faqat Yevropa hududlarida chiqardi. Oʻyinda rol oʻynash va simulyatsiya aralashmasi, shuningdek, arkada uslubidagi Futbol oʻyini bilan birga martaba rejimi mavjud edi. == Yutuqlar == {{for|Real Madrid mukofotlarining toʻliq roʻyxati|Real Madrid CF rekordlari va statistikasi roʻyxati}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" |+Real Madrid CF sovrinlari !style="width: 1%;"|Turi !style="width: 5%;"|Musoboqa !style="width: 1%;"|Sovrin !style="width: 21%;"|Mavsum |- |rowspan="5" |'''Mahalliy''' ! scope=col|[[La Liga]]<ref name="FH">{{cite web |title=Football honours |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |website=Realmadrid.com |access-date= 11 May 2017 |location=Madrid, Spain |publisher=Real Madrid Club de Fútbol }}</ref> |style="background-color:gold"|'''36''' |align="left"|[[1931–32 La Liga|1931-32]], [[1932–33 La Liga|1932-33]], [[1953–54 La Liga|1953-54]], [[1954–55 La Liga|1954-55]], [[1956–57 La Liga|1956-57]], [[1957–58 La Liga|1957-58]], [[1960–61 La Liga|1960-61]], [[1961–62 La Liga|1961-62]], [[1962–63 La Liga|1962-63]], [[1963–64 La Liga|1963-64]], [[1964–65 La Liga|1964-65]], [[1966–67 La Liga|1966-67]], [[1967–68 La Liga|1967-68]], [[1968–69 La Liga|1968-69]], [[1971–72 La Liga|1971-72]], [[1974–75 La Liga|1974-75]], [[1975–76 La Liga|1975-76]], [[1977–78 La Liga|1977-78]], [[1978–79 La Liga|1978-79]], [[1979–80 La Liga|1979-80]], [[1985–86 La Liga|1985-86]], [[1986–87 La Liga|1986-87]], [[1987–88 La Liga|1987-88]], [[1988–89 La Liga|1988-89]], [[1989–90 La Liga|1989-90]], [[1994–95 La Liga|1994-95]], [[1996–97 La Liga|1996-97]], [[2000–01 La Liga|2000-01]], [[2002–03 La Liga|2002-03]], [[2006–07 La Liga|2006-07]], [[2007–08 La Liga|2007-08]], [[2011–12 La Liga|2011-12]], [[2016–17 La Liga|2016-17]], [[2019–20 La Liga|2019-20]], [[La Liga (2021-22)|2021-22]], [[2023–24 La Liga|2023-24]] |- ! scope=col|[[Copa del Rey]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/deporte/futbol/copa-rey/palmares.html |title=Copa del Rey – Palmarés |website=MARCA.com |access-date=11 May 2017 |language=es}}</ref> |align="center"|'''20''' |align="left"|[[1905 Copa del Rey|1905]], [[1906 Copa del Rey|1906]], [[1907 Copa del Rey|1907]], [[1908 Copa del Rey|1908]], [[1917 Copa del Rey|1917]], [[1934 Copa del Presidente de la República|1934]], [[1936 Copa del Presidente de la República|1936]], [[1946 Copa del Generalísimo|1946]], [[1947 Copa del Generalísimo|1947]], [[1961–62 Copa del Generalísimo|1961-62]], [[1969–70 Copa del Generalísimo|1969-70]], [[1973–74 Copa del Generalísimo|1973-74]], [[1974–75 Copa del Generalísimo|1974-75]], [[1979–80 Copa del Rey|1979-80]], [[1981–82 Copa del Rey|1981-82]], [[1988–89 Copa del Rey|1988-89]], [[1992–93 Copa del Rey|1992-93]], [[2010–11 Copa del Rey|2010-11]], [[2013–14 Copa del Rey|2013-14]], [[2022–23 Copa del Rey|2022-23]] |- ! scope=col|[[Copa de la Liga]]<ref name=FH /> |align="center"|'''1''' |align="left"|[[1985 Copa de la Liga|1985]] |- ! scope=col|[[Ispaniya superkubogi (futbol)|Supercopa de España]]<ref name=FH /><ref name="Supercopa">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tabless/spansupcuphist.html |author1=Carnicero, José |author2=Torre, Raúl |author3=Ferrer, Carles Lozano |title=Spain&nbsp;– List of Super Cup Finals |date=25 August 2016 |website=[[RSSSF]] |access-date=11 May 2017}}</ref> |align="center"|'''13''' |align="left"|[[1988 Supercopa de España|1988]], [[Supercopa de España#Two-team format|1989]], [[1990 Supercopa de España|1990]], [[1993 Supercopa de España|1993]], [[1997 Supercopa de España|1997]], [[2001 Supercopa de España|2001]], [[2003 Supercopa de España|2003]], [[2008 Supercopa de España|2008]], [[2012 Supercopa de España|2012]], [[2017 Supercopa de España|2017]], [[2019–20 Supercopa de España|2019-20]], [[2021–22 Supercopa de España|2021-22]], [[2023–24 Supercopa de España|2023-24]] |- ! scope=col|[[Copa Eva Duarte]] |align="center"|'''1''' |align="left"|[[Copa Eva Duarte#Champions by year|1947]] |- |rowspan="4" |'''Xalqaro''' ! scope=col|[[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar Ligasi]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''15''' |align="left"|[[1955–56 European Cup|1955-56]], [[1956–57 European Cup|1956-57]], [[1957–58 European Cup|1957-58]], [[1958–59 European Cup|1958-59]], [[1959–60 European Cup|1959-60]], [[1965–66 European Cup|1965-66]], [[1997–98 UEFA Champions League|1997-98]], [[1999–2000 UEFA Champions League|1999-2000]], [[2001–02 UEFA Champions League|2001-02]], [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014|2013-14]], [[2015–16 UEFA Champions League|2015-16]], [[2016–17 UEFA Champions League|2016-17]], [[2017–18 UEFA Champions League|2017-18]], [[UEFA Chempionlar ligasi 2021/2022|2021-22]], [[2024-yilgi UEFA Chempionlar ligasi finali|2023-24]] |- ! scope=col|[[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Kubok/UEFA Yevropa Ligasi]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html |title=From Fairs Cup via UEFA Cup to UEFA Europa League |quote=The UEFA Europa League evolved from the UEFA Cup, which itself was conceived by Switzerland's Ernst Thommen, along with Italy's Ottorino Barrasi and England's Sir Stanley Rous. |access-date=11 May 2017 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations (UEFA) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517221702/http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}</ref> |align="center"|'''2''' |align="left"|[[1984–85 UEFA Cup|1984-85]], [[1985–86 UEFA Cup|1985-86]] |- ! scope=col|[[UEFA Superkubogi]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''5'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[2002 UEFA Super Cup|2002]], [[2014 UEFA Super Cup|2014]], [[2016 UEFA Super Cup|2016]], [[2017 UEFA Super Cup|2017]], [[2022 UEFA Super Cup|2022]] |- ! scope=col|[[Lotin kubogi]]<ref name=FH /><ref name="Latin Cup 1">{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesl/latin.html|title=Latin Cup|access-date=20 August 2015|website=[[RSSSF]]}}</ref> |style="background-color:gold"|'''2'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[1955 Latin Cup|1955]], [[1957 Latin Cup|1957]] |- |rowspan="3" |'''Butun dunyoda''' ! scope=col|[[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''6''' |align="left"|[[2014 FIFA Club World Cup|2014]], [[2016 FIFA Club World Cup|2016]], [[2017 FIFA Club World Cup|2017]], [[2018 FIFA Club World Cup|2018]], [[2022 FIFA Club World Cup|2022]] 2024 |- ! scope=col|[[Qitʼalararo kubok]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablest/toyota.html |title=Intercontinental Club Cup |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=30 April 2005 |access-date=9 August 2010 |author1=Magnani, Loris |author2=Stokkermans, Karel }}</ref> |style="background-color:gold"|'''3'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[1960 Intercontinental Cup|1960]], [[1998 Intercontinental Cup|1998]], [[2002 Intercontinental Cup|2002]] |- ! scope=col|[[Ibero-amerika kubogi]]<ref name="Ibero-American 1">{{Cite web|url=http://conmebol.com/es/19082015-1742/las-competiciones-oficiales-de-la-conmebol|title=The Official Competitions of CONMEBOL|access-date=19 August 2015|website=conmebol.com|language=es|publisher=CONMEBOL}}</ref><ref name="Ibero-American 2">{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ibero.html|title=Ibero-American Cup|access-date=5 November 2015|website=[[RSSSF]]}}</ref> |style="background-color:gold"|'''1''' |align="left"|[[Copa Iberoamericana#Match details|1994]] |- |rowspan="2" |'''Mintaqaviy''' ! scope=col|[[Mankomunado chempionati (futbol)|Campeonato de Madrid/Campeonato Regional Centro]]<ref name="FH"/> |style="background-color:gold"|'''23''' |align="left"|[[1903 Campeonato de Madrid|1903]], 1904-05, 1905-06, 1906-07, 1907-08, 1912-13, 1915-16, 1916-17, 1917-18, 1919-20, 1921-22, 1922-23, 1923-24, 1925-26, 1926-27, [[1928–29 Campeonato Regional de Madrid|1928-29]], 1929-30, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1935-36 |- ! scope=col|[[Copa Federación Centro]] |style="background-color:gold"|'''4'''{{smallsup|s}} |align="left"|1923, 1928, 1943, 1945 |} * {{legend|gold|Rekord}} * {{smallsup|s}} umumiy rekord == Futbolchilar == {{Asosiy maqola|Real Madrid CF futbolchilari roʻyxati}} {{for|Vikipediya maqolasi bilan barcha sobiq va hozirgi Real Madrid CF oʻyinchilari roʻyxati|Turkum:Real Madrid CF futbolchilari}}Ispaniya jamoalari [[Yevropa Ittifoqi]] fuqaroligi boʻlmagan uchta futbolchi bilan cheklangan. Jamoalar roʻyxati faqat har bir oʻyinchining asosiy millatini oʻz ichiga oladi; jamoadagi bir qancha yevropalik boʻlmagan futbolchilar Yevropa Ittifoqi mamlakati bilan ikki fuqarolikka ega. Shuningdek, Kotonu kelishuvini imzolagan [[Afrika]], [[Karib dengizi|Karib havzasi]] va [[Tinch okeani]]<nowiki/>i mintaqasidagi ACP davlatlarining oʻyinchilari Kolpak qarori tufayli Yevropa Ittifoqidan tashqari kvotalardan hisoblanmaydi. === Joriy tarkibi === <onlyinclude>{{updated|2025-yil 11-iyunga oid}}<ref name="Squad">{{Cite web|title=Real Madrid squad |url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players|access-date=11 June 2025|publisher=Real Madrid CF}}</ref> <!----------------------------- TAHRIR QILISHDAN OLDIN AVVAL OʻQING ---------------------------------- - Klub oʻz veb-sayti orqali rasman eʼlon qilinmaguncha, tibbiy koʻrik va shartnoma imzolanmaguncha yangi futbolchilarni qoʻshmang. Kelishilgan transfer narxi futbolchi shartnoma imzolaydi degani emas. - Klub rasman oʻyinchilarni qoʻyib yuborilishini eʼlon qilgunga qadar oʻyinchilarni olib tashlamang. Esda tutingki, oʻyinchilarning shartnomalari har yozda rasman 30-iyunga qadar amal qiladi, agar kimdir yanvardagi transfer oynasida jamoani tark etmasa. - Real Madrid veb-saytida rasman eʼlon qilinmaguncha jamoa raqamlarini qoʻshmang yoki o'zgartirmang. - Asosiy jamoaning bir qismiga aylanishi mumkin boʻlgan son-sanoqsiz oʻyinchilarni qoʻshing. - Mavsumdan oldingi forma raqamlarini qoʻshmang, chunki ular norasmiydir. Iltimos, ularning La Ligada toʻliq roʻyxatdan oʻtishlari va ularning forma raqamlari klubning rasmiy veb-saytida paydo boʻlishini kuting. - Bu Vikipediya, futbol gazetasi emas. Tasdiqlanmagan va asossiz hamma narsa darhol oʻchiriladi. ------------------------------------------------------------------------------------------------------> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=BEL|name=[[Thibaut Courtois]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=ESP|name=[[Dani Carvajal]]|other=[[Sardor (futbol)|sardor]]}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=BRA|name=[[Éder Militão]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=AUT|name=[[David Alaba]]}} {{Fs player|no=5|pos=MF|nat=ENG|name=[[Jude Bellingham]]}} {{Fs player|no=6|pos=MF|nat=FRA|name=[[Eduardo Camavinga]]}} {{Fs player|no=7|pos=FW|nat=BRA|name=[[Vinícius Júnior]]}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=URU|name=[[Federico Valverde]]|other=[[Sardor (futbol)#Vitse-sardor|vitse-sardor]]}} {{Fs player|no=10|pos=FW|nat=FRA|name=[[Kylian Mbappé]]}} {{Fs player|no=11|pos=FW|nat=BRA|name=[[Rodrygo]]}} {{Fs player|no=12|pos=DF|nat=ENG|name=[[Trent Alexander-Arnold]]}} {{Fs player|no=13|pos=GK|nat=UKR|name=[[Andriy Lunin]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=FRA|name=[[Aurélien Tchouaméni]]}} {{Fs player|no=15|pos=MF|nat=TUR|name=[[Arda Güler]]}} {{Fs player|no=16|pos=FW|nat=ESP|name=[[Gonzalo García (futbolchi, 2004)|Gonzalo García]]}} {{Fs player|no=17|pos=DF|nat=ESP|name=[[Raúl Asencio]]}} {{Fs player|no=18|pos=DF|nat=ESP|name=[[Álvaro Carreras]]}} {{Fs player|no=19|pos=MF|nat=ESP|name=[[Dani Ceballos]]}} {{Fs player|no=20|pos=DF|nat=ESP|name=[[Fran García]]}} {{Fs player|no=21|pos=FW|nat=MAR|name=[[Brahim Díaz]]}} {{Fs player|no=22|pos=DF|nat=GER|name=[[Antonio Rüdiger]]}} {{Fs player|no=23|pos=DF|nat=FRA|name=[[Ferland Mendy]]}} {{Fs player|no=24|pos=DF|nat=ESP|name=[[Dean Huijsen]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=ARG|name=[[Franco Mastantuono]]}} {{Fs end}}</onlyinclude> </onlyinclude> === Zahira jamoasi === {{Main|Real Madrid Castilla|Real Madrid CF (yoshlar)}} {{Fs start}} {{Fs player|no=26|pos=GK|nat=ESP|name=[[Fran González (futbolchi, 2005)|Fran González]]}} {{Fs player|no=29|pos=DF|nat=MAR|name=[[Yusi (futbolchi)|Youssef Enríquez]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=ESP|name=[[Gonzalo García (futbolchi, 2004)|Gonzalo García]]}} {{Fs player|no=31|pos=DF|nat=ESP|name=[[Jacobo Ramón]]}} {{Fs player|no=32|pos=MF|nat=ESP|name=[[Manuel Ángel]]}} {{Fs player|no=33|pos=MF|nat=ESP|name=[[Antonio David Moreno Moreno|Antonio David]]}} {{Fs player|no=34|pos=GK|nat=ESP|name=[[Sergio Mestre (futbolchi)|Sergio Mestre]]}} {{Fs player|no=35|pos=DF|nat=ESP|name=[[Raúl Asencio]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=36|pos=MF|nat=ESP|name=[[Chema Andrés]]}} {{Fs player|no=38|pos=DF|nat=ESP|name=[[David Jiménez (futbolchi)|David Jiménez]]}} {{Fs player|no=39|pos=DF|nat=ESP|name=[[Lorenzo Aguado]]}} {{fs player|no=40|pos=MF|nat=ESP|name=[[Hugo de Llanos]]}} {{Fs player|no=41|pos=DF|nat=ESP|name=[[Jesús Fortea]]}} {{Fs player|no=42|pos=FW|nat=ESP|name=[[Daniel Yáñez]]}} {{Fs player|no=43|pos=DF|nat=ESP|name=[[Diego Aguado]]}} {{Fs player|no=44|pos=FW|nat=ESP|name=[[Víctor Muñoz Villanueva|Víctor Muñoz]]}} {{Fs end}} === Ijaraga berilgan futbolchilar === {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=MF|name=[[Mario Martín]]|other=[[Getafe CF|Getafe]] jamoasiga 30-iyun 2026-yilgacha}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|nat=BRA|pos=FW|name=[[Endrick]]|other=at [[Olympique Lyonnais|Lyon]] jamoasiga 30-iyun 2026-yilgacha}} {{Fs end}} == Klub hodimlari == [[Fayl:Los_Caminos_del_fútbol._Xabi_Alonso_(39666777934)_(cropped).jpg|thumb|326x326px|Klubning hozirgi bosh murabbiyi [[Xabi Alonso]]]] === Hozirgi texnik xodimlar === {{see also|Real Madrid CF menejerlari roʻyxati}} {| class="wikitable" !Lavozimi !Ismi |- |Bosh murabbiy |{{flagicon|ESP}} [[Xabi Alonso]] |- |Yoramchi murabbiy |{{flagicon|ARG}} Sebastián Parrilla |- |Texnik yordamchi murabbiy |{{flagicon|ESP}} Alberto Encinas |- |Bosh fitness murabbiyi |{{flagicon|ITA}} [[Antonio Pintus]] |- |Texnik va fitnes boʻyicha murabbiy yordamchisi |{{flagicon|ESP}} Ismael Camenforte-López |- |Darvozabonlar murabbiyi |{{flagicon|ESP}} Luis Llopis |- |Texnik tahlilchi |{{flagicon|ESP}} Beñat Labaien |- |Qayta tiklash boʻyicha mutaxassis |{{flagicon|ESP}} José Carlos Parrales |} {{refbegin}} * Last updated: 21 August 2021 * Source:<ref>{{cite web|title=Squad|url=http://www.realmadrid.com/en/football/squad|website=Real Madrid CF|access-date=21 August 2021}}</ref> {{refend}} === Boshqaruv === {{see also|Real Madrid CF prezidentlari roʻyxati}} [[Fayl:Florentino_perez.jpg|thumb|Ispaniyalik tadbirkor [[Florentino Pérez]] klubning amaldagi prezidenti hisoblanadi.]] {| class="wikitable" !Lavozimi !Ismi |- |President |[[Florentino Pérez]] |- | rowspan="3" |Vitse-prezidentlar |Fernando Fernández Tapias |- |Eduardo Fernández de Blas |- |[[Pedro López Jiménez]] |- |Faxriy prezident |[[Pirri|José Martínez Pirri]]<ref>{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Official Announcement {{!}} Real Madrid CF |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2023/07/17/official-announcement |access-date=2023-11-11 |website=Real Madrid CF |language=en}}</ref> |- |Kengash kotibi |Enrique Sánchez González |- |Aʼzolar |Ángel Luis Heras Aguado Santiago Aguadi García Jerónimo Farré Muncharaz Enrique Pérez Rodriguez Manuel Cerezo Velázquez José Sánchez Bernal Gumersindo Santamaría Gil Raúl Ronda Ortiz José Manuel Otero Lastre Nicolás Martín-Sanz García Catalina Miñarro Brugarolas |} {{refbegin}} * Last updated: 17 July 2023 * Source:<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/structure/board-members|title=Board members|website=Real Madrid CF|access-date=17 July 2023}}</ref> {{refend}} == Yana qarang == {{portal|Futbol|Ispaniya }} * Yevropa klublari assotsiatsiyasi * Muxlislarga tegishli sport jamoalari roʻyxati == Eslatmalar == {{reflist|group=note}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category}} * {{Official website}} {{in lang|ar|zh|en|fr|id|ja|pt|es}} * [http://www.laliga.es/en/laliga-santander/real-madrid Real Madrid CF] at [[La Liga]] {{in lang|en|es}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50051/profile/index.html Real Madrid CF] at [[UEFA]] {{in lang|en|es}} * [http://www.facebook.com/Realmadrid Real Madrid Facebookda] * [http://www.twitter.com/realmadrid Real Madrid Twitterda] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110706225449/https://twitter.com/realmadrid |date=2011-07-06 }} {{Real Madrid CF}} {{Navboxes | titlestyle = background:#ffffff; text:black; {{box-shadow border|a|#543C94|1px}} | list = {{Real Madrid CF tarkibi}} {{Real Madrid Castilla tarkibi}} {{Real Madrid CF murabbiylari}} {{Real Madrid CF oʻyinlar}} {{Real Madrid CF mavsumlari}} {{UEFA Chempionlar Ligasi gʻoliblari}} {{UEFA Yevropa Ligasi gʻoliblari}} {{UEFA Superkubogi gʻoliblari}} {{Qitʼalararo kubok gʻoliblari}} {{FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionatlari gʻoliblari}} {{Trofeo EFE}} {{La Liga jamoa roʻyxati}} {{G-14}} {{ECA}} {{Asl La Liga klublari}} }} {{Madrid Sport Jamiyati}} {{Authority control}} [[Turkum:Real Madrid CF]] [[Turkum:Ispaniya futbol klublari]] [[Turkum:La Liga klublari]] [[Turkum:Madriddagi futbol klublari]] [[Turkum:Madriddagi koʻp tarmoqli sport klublari]] [[Turkum:Copa del Rey gʻoliblari]] [[Turkum:G-14 klublari]] [[Turkum:Chamartín (Madrid)]] [[Turkum:Quyi ligaga tushib ketmagan klublar]] [[Turkum:XX-asrning eng yaxshi klublari]] [[Turkum:Ispaniyada joylashgan qirollik homiyligidagi tashkilotlar]] [[Turkum:1902-yilda tashkil etilgan futbol klublari]] [[Turkum:1902-yilda Ispaniyada tashkil etilganlar]] [[Turkum:FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Yevropa Ligasida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Superkubogini qoʻlga kiritgan klublar]] [[Turkum:Qitʼalararo kubokda gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Yevropa Ligasida ishtirok etgan klublar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]] bjqh9eb57ufbq2mkhv94bmx53odnffs 5997922 5997921 2026-04-17T11:33:56Z Tshoxruz 07 202968 Hatoni tuzatdim 5997922 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubi2 | clubname = Real Madrids | image = Real Madrid CF.svg | upright = 0.74 | fullname = Real Madrid Club de Fútbol<ref name="Real Madrid Club de Fútbol">{{cite web | title = Real Madrid Club de Fútbol | url = https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid | publisher = Liga de Fútbol Profesional | access-date = 6 January 2019 | language = es | archive-date = 20 June 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190620204244/https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid | url-status = live }}</ref> | short name = Jdkflf | founded = {{Start date and age|df=yes|1902|3|6}} (as ''Madrid Football Club'') | nickname = {{Nowrap|''Los Blancos'' (Oqlar)}}<br />{{Nowrap|''Los Merengues'' (Meringues)}}<br />{{Nowrap|''Los Vikingos'' (Vikinglar)}}<ref>{{cite web |url=http://ligadecampeones.com/los-vikingos-arrasan-europa-98430/ |title=Los vikingos arrasan Europa |website=Ligadecampeones.com |date=23 November 1960 |access-date=18 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425012233/http://ligadecampeones.com/los-vikingos-arrasan-europa-98430/ |archive-date=25 April 2014 }}</ref><br /> {{Nowrap|''La Casa Blanca'' (Oq uy)}}<ref>The White House: * {{cite web|url=https://en.as.com/en/2018/12/07/football/1544187628_452267.html|title=D'Onofrio: "I always support Real Madrid; Bernabéu came to my house"|date=7 December 2018|website=As.com|access-date=2 January 2019|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806173933/https://en.as.com/en/2018/12/07/football/1544187628_452267.html|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/24/1343629/real-madrid-expecting-25000-fans-at-the-bernabeu-for|title=Real Madrid Expecting 25,000 Fans at the Bernabeu For Cristiano Ronaldo Presentation|website=Goal.com|access-date=24 June 2009|date=24 June 2009|archive-date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312141921/https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/24/1343629/real-madrid-expecting-25000-fans-at-the-bernabeu-for|url-status=live}} * {{cite web|url=https://vaaju.com/perueng/transfer-real-madrid-mariano-diaz-said-the-white-house-can-not-be-said-no-france/|title=Transfer Real Madrid: Mariano Diaz said the "White House" "can not be said no"|website=Vaaju.com|access-date=10 August 2018|date=10 August 2018|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308012234/https://vaaju.com/perueng/transfer-real-madrid-mariano-diaz-said-the-white-house-can-not-be-said-no-france/|url-status=live}}</ref><br />{{Nowrap|''Reyes de Europa'' (Yevropa qirollari)}}<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/real-madrid-remind-world-always-kings-of-europe/bltdc9491b20e80467a|title=Real Madrid remind the world they are, and always will be, the Kings of Europe|website=goal.com|date=28 May 2022|access-date=8 April 2024|archive-date=8 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408141906/https://www.goal.com/en/news/real-madrid-remind-world-always-kings-of-europe/bltdc9491b20e80467a|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2018/05/27/5b0ab7c9ca4741ee4d8b4598.html|title=Kings of Europe more than ever|website=marca.com|date=27 May 2018|access-date=8 April 2024|archive-date=8 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408140404/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2018/05/27/5b0ab7c9ca4741ee4d8b4598.html|url-status=live}}</ref> <!-- Los Galacticos is not a nickname for the club. It refers to a group of players only. -->| ground = [[Santiago Bernabéu Stadium|Estadio Santiago Bernabéu]] | capacity = 85,000<ref name="Capacity">{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/mundial/album/2023/10/05/651e809346163f13b28b4596_28.html|title=Mundial 2030: España. Santiago Bernabeu (85.000 espectadores)|date=5 October 2023|language=es|publisher=[[Marca (newspaper)|Diario MARCA]]|access-date=18 April 2024|archive-date=18 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240418002138/https://www.marca.com/futbol/mundial/album/2023/10/05/651e809346163f13b28b4596_28.html|url-status=live}}</ref> | chrtitle = Prezident | chairman = [[Florentino Pérez]] | mgrtitle = Bosh murabbiy | manager = [[Álvaro Arbeloa]] | league = {{Spanish football updater|Real Madrid}} | season = {{Spanish football updater|Real Madrid2}} | current = 2023-24 Real Madrid CF season | position = {{Spanish football updater|Real Madrid3}} | website = https://www.realmadrid.com/en-US | pattern_la1 = _realmadrid2425h | pattern_b1 = _realmadrid2425h | pattern_ra1 = _realmadrid2425h | pattern_sh1 = _realmadrid2425h | pattern_so1 = _realmadrid2425hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadrid2425a | pattern_b2 = _realmadrid2425a | pattern_ra2 = _realmadrid2425a | pattern_sh2 = _realmadrid2425a | pattern_so2 = _blacktop | leftarm2 = FF9000 | body2 = FF9000 | rightarm2 = FF9000 | shorts2 = FF9000 | socks2 = FF9000 | pattern_la3 = _realmadrid2425t | pattern_b3 = _realmadrid2425t | pattern_ra3 = _realmadrid2425t | pattern_sh3 = _realmadrid2425t | pattern_so3 = _realmadrid2425tl | leftarm3 = 4b4848 | body3 = 4b4848 | rightarm3 = 4b4848 | shorts3 = 4b4848 | socks3 = 4b4848 }} {{Real Madrid CF faol boʻlimlar}} {{Real Madrid CF yopiq boʻlimlar}} '''Real Madrid Club de Fútbol''' (Real Madrid FC) – odatda '''Real Madrid''' deb ataladi. Madrid shahrida joylashgan [[Ispaniya]] professional [[futbol]] klubi. [[Klub]] tashkil etilgan davridan boshlab Ispaniya futboli ligasining eng yuqori pogʻonasi [[La Liga]]<nowiki/>da ishtirok etadi. 1902-yilda Madrid futbol klubi sifatida tashkil etilgan klub tashkil etilganidan buyon anʼanaviy ravishda oq uy libosini kiyib keladi. ''Real'' faxriy unvoni<nowiki/>[[Ispancha]] „qirollik“ maʼnosini anglatadi va [[Gerb|gerbdagi]] qirollik toji bilan birga 1920-yilda qirol [[Alfonso XIII]] tomonidan klubga berilgan. „Real Madrid“ oʻz uy uchrashuvlarini 1947-yildan beri Madridning markazidagi 85 000 tomoshabinga moʻljallangan „<nowiki/>[[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>“ [[Stadion|stadionida]] oʻtkazib keladi. Koʻpgina Yevropa sport tashkilotlaridan farqli oʻlaroq, „Real Madrid“ mulislar jamoasi (''socios'') oʻz tarixi davomida klubga egalik qilgan va boshqargan. Rasmiy Madrid madhiyasi [[RedOne]] va Manuel Jabois tomonidan yozilgan „<nowiki/>[[Hala Madrid y nada más]]<nowiki/>“dir<ref>{{Citation |title=Hala Madrid...y nada más (feat. RedOne) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Yc-7IQqcqeM |access-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325210147/https://www.youtube.com/watch?v=Yc-7IQqcqeM |url-status=live |language=en |archive-date=25 March 2023}}</ref>. Klub dunyodagi eng koʻp qoʻllab-quvvatlanadigan klub hisoblanadi, [[Xalqaro sport tadqiqotlari markazi|CIES Football Observatory]] maʼlumotlariga koʻra, 2023-yil maʼlumotlariga koʻra, ijtimoiy tarmoqlarda eng koʻp kuzatuvchisi boʻlgan futbol klubidir va uning qiymati 6,07 milliard dollarga [[Forbes jurnalining eng boy futbol klublari roʻyxati|baholangan]]<ref>Dongfeng Liu, Girish Ramchandani (2012). „The Global Economics of Sport“, p. 65, Routledge.</ref><ref>{{Cite web |title=Social media: Real ahead of Barcelona - CIES Football Observatory |url=https://football-observatory.com/WeeklyPost426#:~:text=The%20last%20CIES%20Football%20Observatory,rival%20Barcelona%20(342%20million). |access-date=25 June 2023 |website=football-observatory.com |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625111851/https://football-observatory.com/WeeklyPost426#:~:text=The%20last%20CIES%20Football%20Observatory,rival%20Barcelona%20(342%20million). |url-status=live}}</ref> va bunday natija 2023-yil dunyodagi [[Forbes jurnalining eng boy futbol klublari roʻyxati|eng qimmat futbol klubi]]<nowiki/>ga aylantiradi. 2024-yilda u 831,4 million yevro yillik daromad bilan dunyodagi eng koʻp daromad oladigan futbol klubi boʻldi<ref name=":0">{{Cite news |last1=Ozanian |first1=Mike |last2=Tietelbaum |first2=Justin |date=26 May 2022 |title=The World's Most Valuable Soccer Teams 2022: Real Madrid, Worth $5.1 Billion, Back On Top |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2022/05/26/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2022-real-madrid-worth-51-billion-back-on-top/?sh=1e3891c7286b |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529092638/https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2022/05/26/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2022-real-madrid-worth-51-billion-back-on-top/?sh=1e3891c7286b |archive-date=29 May 2022}}</ref>. [[Ispaniyada futbol rekordlari va statistikasi|Mahalliy futbolda]] klub 71 ta sovrin yutgan; rekord 36 [[La Liga]] chempionligi, 20 [[Copa del Rey|Qirollik Kubogi]], 13 [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]], Copa Eva Duarte va [[Copa de la Liga|Copa de La Liga]]<ref>{{cite web |title=World Football: The 11 Most Successful European Clubs in History |url=http://bleacherreport.com/articles/510011-world-football-the-11-most-successful-european-clubs-in-history/page/12 |access-date=22 January 2012 |website=[[Bleacher Report]] |archive-date=15 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415220458/http://bleacherreport.com/articles/510011-world-football-the-11-most-successful-european-clubs-in-history/page/12 |url-status=live}}</ref> sovrinlari sohibi boʻlgan. Xalqaro futbolda „Real Madrid“ rekord darajadagi 32 ta kubokni qoʻlga kiritgan: rekord – 15 marta Yevropa kubogi [[UEFA Chempionlar Ligasi]], qoʻshma rekord – beshta [[UEFA Superkubogi]], ikkita [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA kubogi]], qoʻshma rekord – ikki [[Lotin kubogi]], rekord – bitta [[Ibero-amerika kubogi|Iberoamerikalik Kubogi]] va rekord – sakkizta [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempioni]]{{refn|"Real Madrid" beshta [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]] va uchta [[Qitʼalararo kubok (futbol)|Qitʼalararo kubok]] gʻolibi boʻlib, jami sakkiz marta.<ref>{{cite web | url=http://www.espnfc.com/manchester-united/story/3246638/man-united-retrospectively-declared-1999-world-club-champions-by-fifa | title=Man United retrospectively declared 1999 world club champions by FIFA | work=ESPN FC | access-date=4 November 2017 | author=Press Association Sport | date=27 October 2017 | archive-date=2 November 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171102012527/http://www.espnfc.com/manchester-united/story/3246638/man-united-retrospectively-declared-1999-world-club-champions-by-fifa | url-status=live }}</ref> Bundan tashqari, „Real Madrid“ bir martalik [[Copa Iberoamericana|Ibero-Amerika kubogi]] gʻolibi boʻldi ([[1993-yil Kubogi|Copa de Oro]] va [[1992–93] Ispaniya Kubogi|Copa del Rey]]. gʻoliblar) 1994-yil.<ref name="Ibero-American 1" /><ref name="Ibero-American 2" />|name=Club World Cup|group=note}}. Madrid jamoasi 2000, 2002, 2014, 2017-yillardagi Xalqaro futbol tarixi va statistikasi boʻyicha Klublar reytingida birinchi oʻrinni egallagan<ref>{{Cite web |date=18 July 2022 |title=Former Results |work=IFFHS |url=https://www.iffhs.de/former-results/ |access-date=22 April 2023 |language=de-DE |archive-date=13 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213210715/https://www.iffhs.de/former-results/ |url-status=live}}</ref>. [[UEFA]]<nowiki/>da Madrid barcha vaqtlardagi klublar reytingida birinchi oʻrinni egallagan<ref name="uefa records2">{{cite web |title=UEFA Champions League statistics 2022–23 handbook&nbsp;– All-time records 1955–2022 |url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/90/2285690_DOWNLOAD.pdf#page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810182359/https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/90/2285690_DOWNLOAD.pdf#page=2 |archive-date=10 August 2020 |access-date=25 January 2019 |website=UEFA |page=1}}</ref><ref>{{cite web |date=12 May 2021 |title=Member associations&nbsp;– UEFA rankings&nbsp;– Club coefficients |url=https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318140434/https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html |archive-date=18 March 2019 |access-date=25 May 2021 |website=[[UEFA]]}}</ref>. 1929-yilda tashkil etilganidan beri ([[Bilbao]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Athletic Bilbao|Atletik]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ bilan bir qatorda) hech qachon yuqori diviziondan tushib ketmagan La Liganing uchta asoschi aʼzolaridan biri. „Real Madrid“ koʻplab jamoalar bilan uzoq muddatli raqobatlarga ega, ayniqsa „Barselona“ qarshi oʻtadigan oʻyinlar ''[[El Clásico|El Klasiko]]'', ''„<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ bilan oʻyinlar [[Madrid derbisi|Derbi Madrilenyo]]'' nomini olgan. Klub 1950—1960-yillarda Ispaniya va Yevropa futbolida oʻzini katta kuch sifatida koʻrsatdi. Ketma-ket beshta va oltita umumiy yevrokuboklarda gʻalaba qozondi va yana ikkita finalga chiqdi. Bu muvaffaqiyat ichki jabhada ham takrorlandi. Madrid klubi 16 yil ichida 12 marta chempionlikni qoʻlga kiritdi. [[Alfredo Di Stéfano]], [[Ferenc Puskás]], [[Paco Gento|Pako Gento]] va [[Raymond Kopa]]<nowiki/>ni oʻz ichiga olgan bu jamoa, baʼzi sportchilar tomonidan barcha davrlarning eng zoʻr jamoasi deb hisoblanadi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html |title=Real Madrid 1960 – the greatest club side of all time |date=23 May 2011 |publisher=BBC |access-date=19 March 2015 |archive-date=1 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301131355/http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid |title=The great European Cup teams: Real Madrid 1955–60 |date=22 May 2013 |work=The Guardian |access-date=19 March 2015 |archive-date=19 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819061600/https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid |url-status=live}}</ref>. Real Madrid „''Galaktikos''“ siyosati bilan mashhur boʻlib, u super yulduzlar jamoasini yaratish uchun [[Ronaldo]], [[Zinedine Zidane]] va [[David Beckham]] kabi dunyoning eng yaxshi oʻyinchilari bilan shartnoma imzolashni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Guillermo |title=How to manage Los Galacticos. By Vicente del Bosque |url=https://theathletic.com/4084667/2023/01/13/galacticos-real-madrid-ronaldo/ |access-date=3 March 2023 |website=The Athletic |language=en |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312165547/https://theathletic.com/4084667/2023/01/13/galacticos-real-madrid-ronaldo/ |url-status=live}}</ref>. „Galaktikos siyosati“ atamasi odatda [[Florentino Pérez]]<nowiki/>ning klub prezidentligining ikki davriga (2000—2006 va 2009—2018-yillar) ishora qiladi, biroq uning amal qilish muddatidan avval olib kelingan futbolchilar baʼzan klubning bir qismi sifatida qabul qilingan. Eʼtiborli misollardan biri [[Steve McManaman|Steve McManeman]], u boshqa koʻplab oʻyinchilar kabi ushbu siyosat ostida muvaffaqiyatga erisha olgan<ref name="tft">{{Cite news |last=Townsend |first=Jon |date=2 April 2020 |title=Steve McManaman at Real Madrid: The most successful English player to head overseas |work=These Football Times |url=https://thesefootballtimes.co/2020/04/02/steve-mcmanaman-at-real-madrid-the-most-successful-english-player-to-head-overseas/ |url-status=live |access-date=14 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411203028/https://thesefootballtimes.co/2020/04/02/steve-mcmanaman-at-real-madrid-the-most-successful-english-player-to-head-overseas/ |archive-date=11 April 2020}}</ref>. 2009-yilning 26-iyunida Madrid klubi [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni rekord darajadagi 80 million funt sterling (94 million yevro) evaziga sotib oldi<ref>{{Cite web |last=X |first=Mr |title=The Cristiano Ronaldo £80m Transfer from Man United to Madrid Analysed |url=https://bleacherreport.com/articles/197003-the-cristiano-ronaldo-80m-transfer-from-united-to-madrid-analysed |access-date=26 February 2023 |website=Bleacher Report |language=en |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090549/https://bleacherreport.com/articles/197003-the-cristiano-ronaldo-80m-transfer-from-united-to-madrid-analysed |url-status=live}}</ref> va u klub tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylandi<ref>{{Cite web |last=Bhargav |title=Ranking the 10 greatest Real Madrid players of all time |url=https://www.sportskeeda.com/football/ranking-10-greatest-real-madrid-players-time-ronaldo-di-stefano-ramos |access-date=11 April 2023 |website=sportskeeda.com |date=8 December 2021 |language=en-us |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411093432/https://www.sportskeeda.com/football/ranking-10-greatest-real-madrid-players-time-ronaldo-di-stefano-ramos |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ayamga |first=Emmanuel |title=3 reasons why Cristiano Ronaldo is easily the greatest footballer of all time |url=https://www.sportskeeda.com/football/3-reasons-why-cristiano-ronaldo-is-easily-the-greatest-footballer-of-all-time |access-date=11 April 2023 |website=sportskeeda.com |date=8 January 2019 |language=en-us |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712003327/https://www.sportskeeda.com/football/3-reasons-why-cristiano-ronaldo-is-easily-the-greatest-footballer-of-all-time |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Karim Benzema betters Raul record but still 81 behind Cristiano Ronaldo on Real Madrid goal chart {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-in/news/karim-benzema-better-raul-record-81-behind-cristiano-ronaldo-real-madrid-goal/blt74613a6c3f8eee4f |access-date=26 February 2023 |website=goal.com |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090553/https://www.goal.com/en-in/news/karim-benzema-better-raul-record-81-behind-cristiano-ronaldo-real-madrid-goal/blt74613a6c3f8eee4f |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Babalola |first=Oluwatomiwa |date=6 July 2021 |title=Cristiano Ronaldo, Pele, Messi Top List of Greatest Goal Scorers in International Football |url=https://sportsbrief.com/football/1764-cristiano-ronaldo-pele-messi-top-list-greatest-goal-scorers-international-football |access-date=19 April 2023 |website=SportsBrief – Sport news. |language=en |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424141844/https://sportsbrief.com/football/1764-cristiano-ronaldo-pele-messi-top-list-greatest-goal-scorers-international-football/ |url-status=live}}</ref>. Madrid yaqin yillarda Galaktikos siyosatini yumshatib, uning oʻrniga [[Vinícius Júnior|Vinîcius Jünior]], [[Rodrygo]] va [[Judi Bellingham]] kabi yosh isteʼdodlarni qoʻlga kiritishga eʼtibor qaratdi<ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=Jude Bellingham: Why Real Madrid move makes 'perfect sense' |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65477289 |access-date=15 June 2023 |publisher=[[BBC Sport]] |archive-date=15 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615022709/https://www.bbc.co.uk/sport/football/65477289 |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ FIFA tomonidan XX asrning eng buyuk futbol klubi va ayni vaqtda [[Xalqaro futbol tarixi va statistikasi federatsiyasi|IFFHS]] tomonidan [[Yevropa]]<nowiki/>ning eng yaxshi klubi deb tan olingan<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf |title=The FIFA Club of the Century |publisher=[[FIFA]] |date=1 December 2000 |access-date=11 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423161359/http://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf |archive-date=23 April 2007}}</ref>, ayni paytda 2004-yilda [[FIFA]]<nowiki/>ning 100 yillik xizmatlari uchun ordenini olgan. Yevropa kubogi/Chempionlar ligasidagi eng koʻp ishtirok etgan (42), turnirda ular eng koʻp gʻalaba qozongan, eng koʻp durang va eng koʻp gol urish boʻyicha umumiy rekordlarga ega<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2004/m=5/news=celebrations-mark-the-opening-fifa-centennial-congress-paris-fifa-birt-92643.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031123/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2004/m=5/news=celebrations-mark-the-opening-fifa-centennial-congress-paris-fifa-birt-92643.html |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=FIFA Centennial Orders of Merit |publisher=[[FIFA]] |date=20 May 2004 |access-date=11 May 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=All-time stats & rankings {{!}} UEFA Champions League |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/ |access-date=19 May 2023 |website=UEFA.com |language=en |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516215008/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/ |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da ikki marta ketma''-''ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan yagona klubdir, birinchisi 1955/1956, 1956/1957 va 1957/1958da, ikkinchisi esa 2015/2016, 2016/2017 va 2017/2018-yilgi mavsumlarda qoʻlga kiritgan va [[Guinness rekordlar kitobi|''Ginnesning rekordlar kitobi'']] tomonidan eʼtirof etilgan. 2022-yilning may oyida ular 14-chempionlar ligasi chempionligini (toʻqqiz mavsumda beshinchi) qoʻlga kiritishgan<ref>{{Cite web |title=Most wins of the football (soccer) European Cup / Champions League (team) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-wins-of-the-football-(soccer)-european-cup-champions-league-(team) |access-date=19 April 2023 |website=Guinness World Records |date=28 May 2022 |language=en-gb |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419172343/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-wins-of-the-football-(soccer)-european-cup-champions-league-(team) |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ Yevropaning barcha top-besh ligalari ishida barcha musobaqalarda 100 ta sovrin yutgan birinchi klubdir<ref>{{Cite web |date=13 February 2023 |title=Centurions! Real Madrid won their 100th trophy with FIFA Club World Cup triumph |url=https://www.espn.in/football/real-madrid-espreal_madrid/story/4877147/real-madrid-just-won-their-100th-trophy-with-their-fifa-club-world-cup-triumph |access-date=26 February 2023 |website=ESPN |language=en |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090554/https://www.espn.in/football/real-madrid-espreal_madrid/story/4877147/real-madrid-just-won-their-100th-trophy-with-their-fifa-club-world-cup-triumph |url-status=live}}</ref>. 2023-yil mart oyi holatiga koʻra, „Real Madrid“ [[UEFA koeffitsiyentlar jadvali|UEFA klublar reytingida]] beshinchi va soʻnggi 10 yil ichida esa (2013—2023) birinchi oʻrinni egallab turibdi<ref>{{cite web |title=UEFA rankings for club competitions |url=https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/#/yr/2023 |access-date=31 May 2022 |publisher=[[UEFA]] |archive-date=20 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320224158/http://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html#/yr/2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=Ten-year club coefficients {{!}} UEFA Coefficients |url=https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/tenyears/ |access-date=12 July 2023 |website=UEFA.com |language=en |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705091212/https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/tenyears/ |url-status=live}}</ref>. == Tarix == {{main|Real Madrid CF tarixi}} {{see also|Real Madrid CF mavsumlari roʻyxati}} === Dastlabki yillar (1902-1943) === [[Fayl:Julián_Palacios.jpg|left|thumb|Julian Palasios, 1900-1901-yillarda klubning birinchi prezidenti]] „Real Madrid“ ning kelib chiqishi bir necha Kembrij va Oksford universitetlari bitiruvchilarini oʻz ichiga olgan Libre de Enseñanza Instituti akademiklari va talabalari tomonidan futbolni Madridga kiritgan paytga borib taqaladi. Ular 1897-yilda (Sosedad) Sky Footballga asos solgan, odatda La Sosedad (Jamiyat) nomi bilan tanilgan, chunki u Madridda joylashgan yagona boʻlib, yakshanba kuni ertalab Monkloada oʻynagan. 1900 yilda aʼzolar oʻrtasidagi ziddiyat ularning baʼzilarini tark etishiga va oʻzlarini Sky Footballdan farqlash uchun Nueva Sociedad de Football (Yangi futbol jamiyati) klubini yaratishga sabab boʻldi. Oʻzgacha fikr bildirganlar orasida „Real Madrid“ning birinchi prezidenti sifatida tan olingan Xulian Palasios, Xuan Padros va Karlos Padros ham bor edi, ikkinchisi esa „Real Madrid“ning aka-uka va boʻlajak prezidentlari edi. 1901-yilda bu yangi klub Madrid futbol klubi deb oʻzgartirildi. Keyinchalik, 1902-yilda qayta qurishdan soʻng, Sky „Yangi futbol klubi“ deb oʻzgartirildi<ref>{{cite web |url=http://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2013/12/%C2%BFen-que-siglo-se-fundo-el-real-madrid/ |publisher=CIHEFE |title=In what century was Real Madrid founded? |language=es |date=16 November 2013 |access-date=9 July 2017 |archive-date=14 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714234407/http://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2013/12/%C2%BFen-que-siglo-se-fundo-el-real-madrid/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last=Rowley |first=Christopher |title=The Shared Origins of Football, Rugby, and Soccer. |url=https://archive.org/details/sharedoriginsoff0000rowl |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-4618-8 |date=2015}}</ref><ref name="Ball, Phil p. 117">Ball, Phil p. 117.</ref>. 1902-yil 6-martda Xuan Padros boshchiligidagi yangi Kengash saylangandan soʻng, Madrid futbol klubi rasman tashkil topdi<ref name="Real Madrid turns 106 (I)">{{cite web |title=Pre-history and first official title (1900–1910) |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_(I).htm |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229094130/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_%28I%29.htm |archive-date=29 December 2008}}</ref>. Aka-uka Padros boshqa futbol ishqibozlarini oilaviy biznes Al Kaprichoning orqa xonasida uchrashuvga chaqirishdi. Ular futbolga barcha ijtimoiy tabaqalar vakillari kirishi mumkin boʻlgan ommaviy sport turi sifatida qarashdi va yangi klubda bu gʻoyani oʻzida mujassamlashtirish kerak, deb oʻylashdi. Aka-uka Madrid futbol klubi nomini taklif qilishdi va bu bir ovozdan qabul qilindi. Shuningdek, aʼzolik toʻlovi ham belgilandi, oyiga ikki peset va koʻylakning rangi Xuan Padros sayohatlaridan birida tanishgan mashhur ingliz jamoasi „Korintian“ sharafiga oq rangga tanlandi<ref name="sapiens.cat">{{cite web |url=https://www.sapiens.cat/epoca-historica/historia-contemporania/els-fundadors-catalans-del-reial-madrid_201903_102.html |title=The Catalan founders of Real Madrid |editor=Sàpiens Editions |access-date=18 July 2022 |archive-date=30 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130144544/https://www.sapiens.cat/epoca-historica/historia-contemporania/els-fundadors-catalans-del-reial-madrid_201903_102.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=A Catalan founded Real Madrid |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1992/12/27/pagina-2/1275104/pdf.html |publisher=Mundo Deportivo |access-date=19 July 2022 |author=Tomás Guasch |date=27 December 1992 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413161709/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1992/12/27/pagina-2/1275104/pdf.html |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Madrid_C.F._1905-06.jpg|thumb|Real Madrid FC jamoasi 1906 yil]] Tashkil etilganidan uch yil oʻtib, 1905-yilda Madrid FK Ispaniya kubogi finalida „<nowiki/>[[Athletic Bilbao]]<nowiki/>“ni magʻlub etib, birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. 1909-yil 4-yanvarda klub prezidenti Adolfo Melendez Ispaniya futbol federatsiyasining taʼsis shartnomasini imzolaganidan soʻng, klub Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasining taʼsischilaridan biriga aylandi. Bir nechta maydonlar oʻrtasida harakat qilgandan soʻng, jamoa 1912-yilda Campo de OʻDonnellga koʻchib oʻtdi<ref name="History — Chapter 1 - From the Estrada Lot to the nice, little OʻDonnel pitch">{{cite web |title=History&nbsp;— Chapter 1&nbsp;– From the Estrada Lot to the nice, little O'Donnel pitch |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Santiago_Bernabeu/1193041512791/Historia/History.htm |publisher=Realmadrid.com |access-date=11 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080706214852/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Santiago_Bernabeu/1193041512791/Historia/History.htm |archive-date=6 July 2008}}</ref>. 1920-yilda qirol [[Alfonso XIII]] klubga Real (Qirollik) unvonini berganidan keyin klub nomi Real Madridga oʻzgartirildi<ref>{{cite web |title=Bernabéu's debut to the title of ''Real'' (1911–1920) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1911-1920-madrid-comes-together-and-receives-the-title-of-real |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903170947/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1911-1920-madrid-comes-together-and-receives-the-title-of-real |url-status=live}}</ref>. 1929-yilda birinchi Ispaniya futbol ligasiga asos solingan. „Real Madrid“ birinchi liga mavsumini soʻnggi oʻyingacha boshqardi, „<nowiki/>[[Athletic Bilbao]]<nowiki/>“ga magʻlub boʻldi, bu esa „Barselona“ga ikkinchi oʻrinni egallashini anglatadi<ref name="Real Madrid turns 106 (III)">{{cite web |title=A spectacular leap towards the future (1921–1930) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1921-1930-real-madrid-becomes-an-international-symbol |publisher=Realmadrid.com |date=28 February 2007 |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903172451/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1921-1930-real-madrid-becomes-an-international-symbol |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ 1931/1932-yilgi mavsumda oʻzining birinchi liga chempionligini qoʻlga kiritdi va keyingi yili ham uni saqlab qoldi<ref name="Real Madrid turns 106 (IV)2">{{cite web |title=First leagues titles and Civil War (1931–1940) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1931-1940-first-league-titles-and-breakout-of-the-civil-war |publisher=Realmadrid.com |access-date=29 May 2021 |first=Luís Miguel |last=González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903170936/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1931-1940-first-league-titles-and-breakout-of-the-civil-war |url-status=live}}</ref>. 1931-yil 14-aprelda Ikkinchi Ispaniya Respublikasining kelishi klubning „Real“ unvonini va uning emblemasidagi qirollik tojini yoʻqotishiga olib keldi va Ispaniya fuqarolar urushi oxirigacha Madrid futbol klubi nomini oldi. Futbol Ikkinchi jahon urushi davrida ham davom etdi va 1943-yil 13-iyun kuni Ispaniya kubogi General Franko sharafiga oʻzgartirilgan Ispaniya kubogi yarim finalining javob uchrashuvida 1943-yil 13-iyunda „<nowiki/>[[FC Barcelona]]<nowiki/>“ni 11:1 hisobida magʻlub etdi{{refn|The Copa del Rey, as it was known for the most part of its history, was renamed to ''Copa del Presidente de la República'' by the Second Spanish Republic in 1932 and then to ''Copa del Generalísimo'' by the Francoist government in 1939.|group=note|name=CdR}}<ref>{{cite news |date=9 December 2011 |title=Real Madrid v Barcelona: six of the best 'El Clásicos' |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8946213/Real-Madrid-v-Barcelona-six-of-the-best-El-Clasicos.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=19 December 2011 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8946213/Real-Madrid-v-Barcelona-six-of-the-best-El-Clasicos.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. Kataloniyadagi „Les Korts“ stadionida boʻlib oʻtgan birinchi oʻyin „Barselona“ning 3:0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan edi. Madridliklar hakam Fombona Fernandesning „Barselona“ga kiritgan uchta golidan shikoyat qildi,<ref name="p67">"[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA67 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 67. Random House. 26 September 2013</ref> Uy tarafdorlari ham Madridni qoʻpol taktika qoʻllashda ayblashdi va Fombona ularga ruxsat berganlikda hushtakbozlik qilishdi. Ya gazetasi hushtakbozlikni „Ispaniya vakillariga hujum qilishning aniq niyati“ deb taʼkidladi<ref>{{cite book |page=25 |author=[[Phil Ball (writer)|Phil Ball]] |title=Morbo: the story of Spanish football |publisher=WSC Books |location=Reading |year=2001}}</ref>. „Barselona“ muxlislariga Madridga borish taqiqlandi. Javob uchrashuvi oʻtkaziladigan kuni „Barselona“ jamoasi mehmonxonadan chiqishi bilanoq ularning avtobusini haqorat qilishdi va toshlar otishdi. „Barselona“ hujumchisi Mariano Gonsalvo voqea haqida shunday dedi: „Oʻyin boshlanishiga besh daqiqa qolganda jarima maydonchamiz allaqachon tangalarga toʻlib ketgan edi“. „Barselona“ darvozaboni Luis Miro oʻz chizigʻiga kamdan-kam yaqinlashardi – u yaqinlashganda, u toshlar bilan qurollangan edi. Fransisko Kalvet hikoya qilganidek, „Ular baqirishdi: Qizillar! Separatorlar!… shisha Sospedrani oʻtkazib yubordi, agar u unga tegsa, uni oʻldirishi mumkin edi. Hammasi sozlangan.“<ref>"[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA70 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 70. Random House. 26 September 2013</ref> „Real Madrid“ yarim soat ichida 2:0 hisobida oldinga chiqib oldi. Uchinchi gol „Barselona“ futbolchisi Benito Garsiyani Kalvetning taʼkidlashicha, „mutlaqo oddiy toʻqnashuv“ deb ataganidan soʻng maydondan chetlatildi. Madridlik Xose Llopis Korona shunday deb esladi: „Oʻsha paytda ular biroz ruhiy tushkunlikka tushishdi“, deb javob berdi Anxel Mur esa, "oʻshanda biz: „Davom eting, qancha xohlasangiz, shuncha gol uring“ deb oʻylagandik."<ref>Lowe, Sid. p. 73, 74</ref> Tanaffusda madridliklar hisobni 8:0 ga yetkazdi; Ikkita gol ham ofsayd uchun oʻtkazib yuborildi va ikkinchi boʻlimda yana uchta gol urishni davom ettirdi, bunga „Barselona“ kechroq tasalli beruvchi gol bilan javob berdi..<ref name="Spaaij 2006">{{cite book |last=Spaaij |first=Ramn |title=Understanding football hooliganism: a comparison of six Western European football clubs |year=2006 |publisher=Amsterdam University Press |location=Amsterdam |isbn=978-90-5629-445-8 |url=https://books.google.com/books?id=i21W_KN_iUMC&pg=284 |access-date=19 December 2011 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111142827/https://books.google.com/books?id=i21W_KN_iUMC&pg=284 |url-status=live}}</ref> Futbol yozuvchisi Sid Louning soʻzlariga koʻra, „Oʻyin haqida [bu vaqtdan beri] nisbatan kam eslatib oʻtilgan va bu Madridda ayniqsa nishonlanadigan natija emas. Darhaqiqat, 11-1 Barselona tarixida ancha muhim oʻrinni egallaydi. Bu oʻyin birinchi marta Madridni diktatura jamoasi va Barselonani uning qurboni sifatida aniqlashga yordam berdi..“<ref name="p67" />Fernando Argila, „Barselona“ning 1943 yilgi oʻyindagi zaxira darvozaboni: „Hech qanday raqobat yoʻq edi. Hech boʻlmaganda, oʻsha oʻyingacha<ref>“[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA77 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 77. Random House. 26 September 2013</ref>. === Santyago Bernabeu va misli koʻrilmagan muvaffaqiyat (1943—1978) === [[Fayl:Di_stefano_real_madrid_cf_(cropped).png|left|thumb|[[Alfredo Di Stéfano]] klubni ketma-ket beshta evrokuboklarni (hozirda Chempionlar ligasi) yutishini boshqargan.]] Santyago Bernabeu 1943 yilda „Real Madrid“ prezidenti boʻldi<ref name="Real Madrid turns 106 (V)2">{{cite web |title=Bernabéu begins his office as President building the new Chamartín Stadium (1941–1950) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1941-1950-beginning-of-president-santiago-bernabeu |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305010415/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1941-1950-beginning-of-president-santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>. Uning prezidentligi davrida klub fuqarolar urushidan keyin qayta qurildi va u klubning hozirgi stadioni Estadio Real Madrid Club de Fútbol (hozirgi Santyago Bernabeu nomi bilan tanilgan) va uning mashgʻulot binolari Ciudad Deportiva qurilishini nazorat qildi. Bundan tashqari, 1950-yillarda „Real Madrid havaskorlari“ning sobiq oʻyinchisi Migel Malbo „Real Madrid“ yoshlar akademiyasini yoki bugungi kunda La Fabrica nomi bilan tanilgan „kantera“ ga asos solgan. 1953 yildan boshlab u chet eldan jahon miqyosidagi oʻyinchilarni sotib olish strategiyasini boshladi, eng mashhuri Alfredo Di Stefano edi<ref name="Real Madrid turns 106 (VI)">{{cite web |title=An exceptional decade (1951–1960) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1951-1960-the-five-european-cups-and-di-stefano |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305022851/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1951-1960-the-five-european-cups-and-di-stefano |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Training_Real_Madrid_in_Amsterdam,_Amancio,_Bestanddeelnr_926-3299.jpg|thumb|[[Amancio Amaro]], 1960-yillardagi Yé-ye jamoasining sardori]] 1955 yilda frantsuz sport jurnalisti va L'Équipe, Bernabeu, Bedrignan va Gusztav Sebes gazetalari muharriri Gabriel Hanot tomonidan taklif qilingan gʻoyadan kelib chiqib, bugungi kunda Yevropa boʻylab liga chempionlari uchun qitʼa turniri boʻlgan Yevropa kubogini yaratdilar. UEFA Chempionlar Ligasi<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/magazine/news/Kind=512/newsId=419682.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060520042309/http://www.uefa.com/magazine/news/Kind%3D512/newsId%3D419682.html |url-status=dead |archive-date=20 May 2006 |title=Hats off to Hanot |access-date=11 July 2008 |date=12 May 2006 |publisher=uefa.com |author=Matthew Spiro}}</ref>. Aynan Bernabeu rahbarligida „Real Madrid“ oʻzini Ispaniya va Yevropa futbolida asosiy kuch sifatida koʻrsatdi. Klub 1956-1960 yillar oraligʻida ketma-ket besh marta Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi, bu 1960-yilda „Ayntraxt“ga qarshi „Xempden Park“ finalida 7:3 hisobida gʻalaba qozondi<ref name="Real Madrid turns 106 (VI)" />. Ushbu ketma-ket besh muvaffaqiyatdan soʻng „Real“ doimiy ravishda original kubok bilan taqdirlandi va UEFA faxriy nishonini taqish huquqini qoʻlga kiritdi<ref name="badge of honour">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/19071.pdf |title=Regulations of the UEFA Champions League |publisher=UEFA |access-date=12 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312003915/http://www.uefa.com/newsfiles/19071.pdf |archive-date=12 March 2007}}; Page 4, § 2.01 „Cup“ & Page 26, § 16.10 „Title-holder logo“</ref>. „Real Madrid“ning Yevropadagi yutuqlari uning misli koʻrilmagan ichki hukmronligi asosida qurilgan, klub 1953/1954-dan 1968/1969 gacha boʻlgan oʻn oltita chempionlikdan oʻn ikkita chempionlikni qoʻlga kiritgan, shu jumladan 1961/1965-yillarda ketma-ket beshta chempionlikni qoʻlga kiritgan. yana uch marta ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |title=The Real Madrid domination of the 1960s and 70s |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e360ca4741170b8b4670.html |author=Lorenzo Lara |date=22 May 2017 |publisher=[[Marca (newspaper)|Marca]] |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019061028/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e360ca4741170b8b4670.html |url-status=live}}</ref>. Klub 1966 yilda butunlay bir xil millat futbolchilaridan tashkil topgan jamoa bilan Partizan Belgradni 2:1 hisobida magʻlub etib, musobaqada birinchi boʻlib 1966 yilda oltinchi marta Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi..<ref name="Real Madrid turns 106 (VII)">{{cite web |title=The generational reshuffle was successful (1961–1970) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122114710/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano |url-status=live}}</ref> Bu jamoa Yé-ye nomi bilan tanildi. „Yé-yé“ nomi The Beatles guruhining „She Loves You“ qoʻshigʻidagi „Yeah, yeah, yeah“ xoridan kelib chiqqan boʻlib, jamoaning toʻrt aʼzosi Marca uchun suratga tushib, „Bitl“ning oʻzini namoyon qilganidan keyin paydo boʻlgan<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano „Real Madrid History: 1961-1970“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191122114710/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano|date=22 November 2019}}. RealMadrid.com. Retrieved 1 October 2015</ref>. Ye-ye avlodi 1962 va 1964-yillarda Yevropa kubogi sovrindori ham boʻlgan<ref name="Madrid62">[https://www.youtube.com/watch?v=n0xIzCg2IyY Video highlights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114162631/https://www.youtube.com/watch?v=n0xIzCg2IyY|date=14 January 2019}} from official [[Pathé News]] archive</ref><ref name="Real Madrid turns 106 (VII)" />. 1970-yillarda „Real Madrid“ oltita liga chempionligini va uchta Ispaniya kubogini qoʻlga kiritd<ref>{{cite web |title=Trophy Room |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=21 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421234811/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |url-status=live}}</ref>. Klub 1970-71 yillarda oʻzining ilk evrokubok gʻoliblari kubogida qatnashgan va finalga qadar davom etgan va u yerda Angliyaning „<nowiki/>[[Chelsea F.C.]]<nowiki/>“ jamoasiga 2:1 hisobida magʻlub boʻlgan<ref>{{cite web |title=European Competitions 1971 |url=https://www.rsssf.org/ec/ec197071.html |publisher=RSSS |access-date=27 September 2008 |archive-date=20 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720231521/https://www.rsssf.org/ec/ec197071.html |url-status=live}}</ref>. 1978-yil 2-iyulda [[Argentina]]<nowiki/>da jahon chempionati oʻtkazilayotgan vaqtda klub prezidenti Santyago Bernabeu vafot etdi. FIFA turnir davomida uni sharaflash uchun uch kunlik motam eʼlon qildi<ref>{{cite web |title=Santiago Bernabéu |url=http://www.realmadrid.com/en/santiago-bernabeu-stadium |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 October 2008 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101070806/http://www.realmadrid.com/en/santiago-bernabeu-stadium |url-status=live}}</ref>. Keyingi yili klub oʻzining sobiq prezidenti xotirasiga Trofeo Santyago Bernabeuning birinchi nashrini tashkil qildi. Bernabeu deyarli 35 yil davomida „Real Madrid“ prezidenti boʻlib ishlagan, bu vaqt davomida uning klubi bir marta Qitʼalararo kubok, oltita evrokubok, 16 marta chempionlik, oltita Ispaniya kubogi, ikki marta Lotin kubogi va bir marta Eva Duarte kubogini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |title=Santiago Bernabéu 1943·1978 |work=Real Madrid CF |publisher=realmadrid.com |access-date=31 May 2022 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816230029/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>.{{clear|both}} === Quinta del Buitre va barqaror muvaffaqiyat (1980—2000) === {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK=[[Iker Casillas|'''Casillas''']]|RB=[[Míchel Salgado|'''Salgado''']]|RCB=[[Aitor Karanka|'''Karanka''']]|LCB=[[Iván Campo|'''Campo''']]|LB='''[[Roberto Carlos]]'''|LM=[[Fernando Redondo|'''Redondo (C)''']]|CB=[[Iván Helguera|'''Helguera''']]|LSS=[[Raúl (footballer)|'''Raúl''']]|RM=[[Steve McManaman|'''McManaman''']]|CF=[[Fernando Morientes|'''Morientes''']]|RSS=[[Nicolas Anelka|'''Anelka''']]|caption=[[2000-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}1980-yillarning boshlarida „Real Madrid“ La Liga chempionligini yoʻqotdi, toki oʻz yulduzlarining yangi guruhi klubga ichki muvaffaqiyatni qaytarmaguncha<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)">{{cite web |title=The "Quinta del Buitre" era begins |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1981-1990-la-quinta-del-buitre |publisher=Realmadrid.com |access-date=11 July 2008 |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903174111/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1981-1990-la-quinta-del-buitre |url-status=live}}</ref><ref name="marcaquinta">{{cite web |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e820ca4741256a8b462d.html |title=The Real Madrid of La Quinta |work=Marca |date=22 May 2017 |access-date=20 November 2017 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523055356/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e820ca4741256a8b462d.html |url-status=live}}</ref>. Ispaniyalik sport jurnalisti Xulio Sezar Iglesias bu avlodga La Quinta del Buitre („Vultureʼs Cohort“) ismini berdi, bu uning aʼzolaridan biri Emilio Butragenyoga berilgan taxallusdan kelib chiqqan. Qolgan toʻrt aʼzo Manolo Sanchis, Martin Vaskes, Mishel va Migel Pardeza edi. Besh nafar futbolchining barchasi „Real Madrid“ yoshlar akademiyasi bitiruvchilari edi<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)" /><ref name="marcaquinta" />. La Quinta del Buitre (1986-yilda Pardeza Saragosaga ketganida toʻrt aʼzoga qisqartirilgan) va darvozabon Fransisko Buyo, oʻng qanot himoyachisi Migel Porlan Chendo va meksikalik hujumchi Ugo Sanches kabi taniqli futbolchilar bilan „Real Madrid“ Ispaniya va Yevropaning eng yaxshi jamoalaridan biriga ega edi. 1980-yillarning ikkinchi yarmida ikkita UEFA kubogi, ketma-ket beshta Ispaniya chempionligi, bir marta Ispaniya kubogi va uchta Ispaniya Superkubogini qoʻlga kiritdi<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)" /><ref name="marcaquinta" />. 1990-yillar boshida Martin Vaskes, Emilio Butragenyo va Mishel klubni tark etgandan soʻng, La Quinta del Vuitre ajralib chiqdi. 1995-yil 8-yanvarda Valdano jamoasi „Barselona“dan asosiy raqiblarini magʻlub etib, chempionlik oʻyinida 5:0 hisobida gʻalaba qozondi va keyinchalik chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. Biroq keyingi mavsumda „Real“ muvaffaqiyatsizlikka uchradi va 1996 yilning iyulida uning oʻrnini mashhur italiyalik Fabio Kapello murabbiylik koʻprigida egalladi. 1996-yilda prezident Lorenso Sanz Fabio Kapelloni murabbiy etib tayinladi<ref>{{Cite book |publisher=Bantam Books |isbn=978-0-553-82566-4 |last=Marcotti |first=Gabriele |title=Capello: The Man Behind England's World Cup Dream |year=2008 |page=[https://archive.org/details/capellomanbehind0000marc/page/291 291] |url=https://archive.org/details/capellomanbehind0000marc/page/291}}</ref>. Uning faoliyati bor-yoʻgʻi bir mavsum davom etgan boʻlsa-da, „Real Madrid“ liga chempioni deb eʼlon qilindi va Predrag Miyatovich, Davor Shuker, Klarens Zeedorf, [[Roberto Carlos (futbolchi)|Roberto Karlos]] va posbon Bodo Illgner kabi futbolchilar klubga Raul kabi maqtangan tarkibni kuchaytirish uchun kelishdi. Fernando Yerro va Fernando Redondo. Natijada, „Real Madrid“ (1997-yilda Fernando Morientes qoʻshilishi bilan) nihoyat oʻzining ettinchi evrokubogi uchun 32 yillik intizomini tugatdi: 1998-yilda Yupp Xaynkes bosh murabbiyligida finalda „Yuventus“ni 1:0 hisobida magʻlub etdi. Miyatovich<ref>{{cite web |title=1991–2000&nbsp;– From Raúl González to the turn of the new millennium |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1991-2000-the-seventh-and-eighth-european-cups |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903174221/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1991-2000-the-seventh-and-eighth-european-cups |url-status=live}}</ref>. 1999-yilning noyabrida [[Vicente del Bosque|Visente del Boske]] murabbiylik lavozimini egalladi. Asrning soʻnggi mavsumi 1999/2000 da ham jamoani Fernando Yerro, Fernando Redondo, Roberto Karlos va Raul kabi yoshi katta faxriylar boshqargan. „Real“ mahalliy isteʼdodlar Mishel Salgado va Ivan Xelguera bilan birga Angliya Premer-ligasidan Stiv MakManaman va [[Nikolas Anelka]]<nowiki/>ning kelishi bilan qoʻllab-quvvatlangan Guti va Iker Kasilyasning yosh iqtidorlarini qoʻshib oldi. Del Boske boshqaruvidagi birinchi mavsumda „Real“ finalda „Valensiya“ ustidan Morientes, MakManaman va [[Raúl González]]<nowiki/>ning gollari evaziga 3:0 hisobida gʻalaba qozonib, sakkizinchi marta Chempionlar ligasida gʻolib chiqdi. Real madrid eng zoʻri deb ham ataladi.<ref>{{cite web |title=UEFA Champions League 1999/00 – History |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1999/matches/round=1290/match=64833/index.html |publisher=UEFA |date=24 May 2000 |access-date=9 July 2017 |archive-date=15 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115005544/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season%3D1999/matches/round%3D1290/match%3D64833/index.html |url-status=live}}</ref>. Bu gʻalaba Real Madrid tarixidagi muvaffaqiyatli davrni boshlab berdi<ref name="bbc_stats">{{cite news |date=24 June 2003 |title=The unluckiest manager ever sacked? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3016096.stm |url-status=live |access-date=9 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060223101330/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3016096.stm |archive-date=23 February 2006}}</ref>. === Florentino Pérez erasi (2000—2006) === {{see also|Galácticos}} [[Fayl:Beckham_2_(2114756146).jpg|thumb|240x240px|[[David Beckham]] „Real Madrid“ bilan]] {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK='''[[César Sánchez|César]]'''|RB='''[[Míchel Salgado|Salgado]]'''|RCB='''[[Fernando Hierro|Hierro (c)]]'''|LCB='''[[Iván Helguera|Helguera]]'''|LB='''[[Roberto Carlos]]'''|DM='''[[Claude Makélélé|Makélélé]]'''|RCM='''[[Luís Figo|Figo]]'''|LCM='''[[Santiago Solari|Solari]]'''|AM='''[[Zinedine Zidane|Zidane]]'''|RCF='''[[Raúl (footballer)|Raúl]]'''|LCF='''[[Fernando Morientes|Morientes]]'''|caption=[[2002-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}2000-yil iyul oyida [[Florentino Pérez|Florentino Peres]] klub prezidenti etib saylandi<ref>{{cite web |title=Florentino Pérez era |url=http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/historia/presidentes/florentino-perez |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |language=es |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922080242/https://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/historia/presidentes/florentino-perez |url-status=live}}</ref>. U oʻz kampaniyasida klubning 270 million yevrolik qarzini oʻchirishga va klub binolarini modernizatsiya qilishga vaʼda berdi. Biroq, Peresni gʻalabaga undagan asosiy saylov vaʼdasi azaliy raqibi „Barselona“dan [[Luís Figo|Luish Figu]] bilan shartnoma imzolash edi<ref>{{cite news |date=24 July 2000 |title=Figo's the Real deal |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm |url-status=live |access-date=12 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017124130/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm |archive-date=17 October 2018}}</ref>. Keyingi yili klub mashgʻulotlar maydonini oʻzgartirdi va har yili yozda jahon yulduzi, jumladan [[Zinedine Zidane|Zinedin Zidan]], [[Ronaldo]], [[Luís Figo|Luish Figu]], [[David Beckham|Devid Bekxem]] va [[Fabio Cannavaro|Fabio Kannavaro]] bilan shartnoma imzolash orqali Galaktikos jamoasini yigʻishni boshlash uchun pul sarfladi<ref>{{cite web |title=2001&nbsp;– present&nbsp;— Real Madrid surpasses the century mark |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |publisher=Realmadrid.com |access-date=5 December 2015 |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122115453/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |url-status=live}}</ref>. Qimor oʻyinlari oʻz samarasini berdimi yoki yoʻqmi bahsli, chunki 2002-yilda UEFA Chempionlar Ligasi va Qitʼalararo Kubok, 2003-yilda La Ligada gʻalaba qozonganiga qaramay, klub keyingi uch mavsumda katta sovrinni qoʻlga kirita olmadi. Maydon tashqarisida Zidan va Pavones siyosati klubning butun dunyo boʻylab, xususan, Osiyoda yuqori marketing salohiyatidan foydalanishga asoslangan moliyaviy muvaffaqiyatlarning oshishiga olib keldi<ref name="2001-2010">{{cite web |title=2001&nbsp;– present&nbsp;— Real Madrid surpasses the century mark |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122115453/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Beckham_zidane.jpg|thumb|358x358px|Bekxem va Zidan Galaktikos hisoblanardi.]] 2003-yilgi La Liga chempionligi qoʻlga kiritilganidan bir necha kun oʻtib, bahs-munozaralar bilan oʻralgan edi. Birinchi munozarali qaror Peres gʻalaba qozongan murabbiy Visente del Boskeni isteʼfoga chiqargach keldi<ref>{{cite news |date=24 June 2003 |title=Real ditch Del Bosque |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3012442.stm |url-status=live |access-date=9 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801131839/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3012442.stm |archive-date=1 August 2022}}</ref>. Madridliklar sardori Fernando Yerro kabi oʻndan ortiq oʻyinchilar klubni tark etishdi, himoyachi Klod Makele esa klubdagi eng kam maosh oluvchi futbolchilardan biri boʻlganiga norozilik sifatida mashgʻulotlarda qatnashishdan bosh tortdi va keyinchalik „Chelsi“ga oʻtdi<ref>{{cite news |date=1 September 2003 |title=Chelsea sign Makelele |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/3196017.stm |url-status=live |access-date=9 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030902012402/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/3196017.stm |archive-date=2 September 2003}}</ref>. „Oddiy qoida: hech qachon gʻalaba qozongan jamoani oʻzgartirmasa, koʻp [futbolchilar ketadi]“, dedi Zidan<ref name="Lowe">Lowe, Sid (2013). „Fear and Loathing in La Liga: The True Story of Barcelona and Real Madrid“. p. 356-357. Random House,</ref>. „Real Madrid“ yangi tayinlangan murabbiy [[Carlos Queiroz|Karlush Keyrush]] bilan „Real Betis“ ustidan qozonilgan qiyin gʻalabadan soʻng, ichki chempionatni sekin boshladi<ref name="Lowe" />. 2005-06 yilgi mavsum bir nechta yangi transferlar vaʼdasi bilan boshlandi: Baptista (24 million yevro), Robinyo (30 million yevro) va [[Sergio Ramos|Serxio Ramos]] (27 million yevro)<ref>[http://www.marca.com/2014/05/17/en/football/spanish_football/1400326984.html „Alberto Moreno angling for Real Madrid move“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824060857/http://www.marca.com/2014/05/17/en/football/spanish_football/1400326984.html|date=24 August 2014}}. Marca. Retrieved 23 August 2014</ref>. Biroq, „Real Madrid“ yomon natijalarga erishdi, jumladan, 2005-yilning noyabrida „Santyago Bernabeu“da „Barselona“ga 0:3 hisobida magʻlub boʻldi<ref>{{cite news |date=19 November 2005 |title=Real Madrid 0–3 Barcelona |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4441406.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829221420/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4441406.stm |archive-date=29 August 2007}}</ref>. „Madrid“ bosh murabbiyi Vanderli Lyuksemburg keyingi oy isteʼfoga chiqarildi va uning oʻrniga Xuan Ramon Lopes Karo keldi<ref>{{cite news |date=4 December 2005 |title=Real Madrid sack coach Luxemburgo |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4497208.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070121014016/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4497208.stm |archive-date=21 January 2007}}</ref>. Madridliklar Ispaniya kubogi yarim finalining birinchi oʻyinida „Real Saragosa“ga 6:1 hisobida magʻlub boʻlganidan soʻng, formaga qisqa vaqt qaytish keskin toʻxtab qoldi<ref>{{cite news |date=8 February 2006 |title=Real Madrid concede six in defeat |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4695456.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060618032949/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4695456.stm |archive-date=18 June 2006}}</ref>. oʻz maydonida 4:0 hisobidagi gʻalaba bilan deyarli qaytgan magʻlubiyat. Oradan koʻp oʻtmay, „Real Madrid“ ketma-ket toʻrtinchi yil Chempionlar ligasidan chiqib ketdi, bu safar „Arsenal“ qoʻlida. 2006-yil 27-fevralda Florentino Peres isteʼfoga chiqdi<ref>{{cite news |date=27 February 2006 |title=Perez resigns as Madrid president |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |url-status=live |access-date=7 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |archive-date=3 February 2019}}</ref>. === Ramón Calderón erasi (2006—2009) === Ramon Kalderon 2006 yil 2 iyulda klub prezidenti etib saylandi va keyinchalik Fabio Kapelloni yangi murabbiy, Predrag Miyatovichni esa yangi sport direktori etib tayinladi. „Real Madrid“ soʻnggi toʻrt yil ichida birinchi marta 2007-yilda Liga chempionligini qoʻlga kiritdi, ammo kampaniya oxirida Kapello isteʼfoga chiqarildi<ref>{{cite news |date=18 June 2007 |title=Beckham's farewell cut short but he still departs a winner |work=theguardian.com |url=https://www.theguardian.com/football/2007/jun/18/match.sport1 |url-status=live |access-date=12 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820124608/https://www.theguardian.com/football/2007/jun/18/match.sport1 |archive-date=20 August 2022}}</ref>. Chempionlik 17 iyun kuni qoʻlga kiritildi, unda „Real“ Bernabeuda „Malyorka“ bilan toʻqnash keldi, boshqa chempionlik daʼvogarlari „Barselona“ va „Sevilya“ mos ravishda „Ximnastik de Tarragona“ va „Vilyarreal“ bilan toʻqnash keldi. Tanaffusda „Real“ 0:1 hisobida magʻlub boʻlgan boʻlsa, „Barselona“ Tarragonada 0:3 hisobida oldinga chiqib oldi. Biroq, soʻnggi yarim soat ichida uchta gol madridliklarning 3:1 hisobida gʻalaba qozonishini va 2003-yildan beri birinchi liga chempionligini taʼminladi<ref name="Beckham">[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/6759697.stm „Beckham bows out with La Liga title“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217013123/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6759697.stm|date=17 February 2021}}. BBC. Retrieved 16 August 2014</ref>. „Real Madrid“ 2007/2008-yillarda liga gʻolibi sifatida takrorlandi, ammo keyingi mavsum klub tarixidagi eng halokatli mavsumlardan biri boʻldi: „Real“ ketma-ket beshinchi marta Chempionlar ligasining 1/8 final bosqichidan chiqib ketdi. „<nowiki/>[[Liverpool F.C.]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 0:5 hisobida magʻlub boʻldi va „Santyago Bernabeu“da „Barselona“ tomonidan sharmandali 2:6 hisobida magʻlubiyatga uchradi, bu esa Barsaning liga chempionligini tasdiqladi va treblga erishdi<ref>{{cite web |title=Trophies tell story of Madrid's decline |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/mar/10/real-madrid-champions-league-failure |author=Sid Lowe |work=[[The Guardian]] |date=10 March 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719085035/https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/mar/10/real-madrid-champions-league-failure |url-status=live}}</ref>. === Florentino Pérez ikkinchi erasi (2009—hozirgacha) === [[Fayl:Presentación_de_Kaká_en_el_Real_Madrid.jpg|left|thumb|250x250px|Prezentatsiya [[Кака]] v kachestve igroka „Reala“, 30 iyunya 2009 goda]] [[Fayl:Ronaldo_vs._FC_Schalke_04_(16854146922,_cropped).jpg|thumb|253x253px|[[Cristiano Ronaldo]] 2009-yilda 94 million evroga kelib qoʻshilganida klubning eng qimmat transferi boʻlgan. U klub tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylangan.]] 2009-yilning 1-iyunida Florentino Peres klubning tanazzulga uchraganidan norozi boʻlib, „Real Madrid“ prezidentligini qaytadan qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/01/1299010/florentino-perez-vows-to-lead-real-madrid-to-future-glory |title=Florentino Perez Vows To Lead Real Madrid To Future Glory |author=Lucas Brown |publisher=[[Goal (website)|goal.com]] |date=1 June 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102717/https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/01/1299010/florentino-perez-vows-to-lead-real-madrid-to-future-glory |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 June 2009 |title=Perez to return as Real president |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm |url-status=live |access-date=3 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203535/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm |archive-date=7 April 2019}}</ref>. Peres oʻzining birinchi muddatida olib borgan Galaktikos siyosatini davom ettirdi va Kakani „<nowiki/>[[AC Milan]]<nowiki/>“dan rekord darajadagi (funt sterlingda) 56 million funt sterlingga sotib oldi<ref>{{Cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5469863/Real-Madrid-to-confirm-world-record-56m-signing-of-Kaka.html |title=Real Madrid to confirm world record £56m signing of Kaka |date=7 June 2009 |access-date=13 February 2015 |website=The Telegraph |last=Wilson |first=Jeremy |archive-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430052459/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5469863/Real-Madrid-to-confirm-world-record-56m-signing-of-Kaka.html |url-status=live}}</ref> va keyin [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni „<nowiki/>[[Manchester United F.C.]]<nowiki/>“dan 80 million funt sterlingga sotib olib, yana rekord oʻrnatdi<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm „Ronaldo completes £80m Real move“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112095928/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm|date=12 January 2016}}. BBC. Retrieved 16 August 2014</ref>. 2009-yilning yozida „Real Madrid“ 261 million yevrodan ortiq mablagʻ sarfladi va yigʻilgan jamoa tez orada „Ikkinchi Galactico“ nomini oldi<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/2009/06/11/real-madrid-galacticos-business-sports-perez.html?sh=3aaa413d6bc2 |title=Galacticos 2.0 |author=Paul Maidment |work=[[Forbes]] |date=11 June 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102714/https://www.forbes.com/2009/06/11/real-madrid-galacticos-business-sports-perez.html?sh=3aaa413d6bc2 |url-status=live}}</ref>. 2009/2010-yilgi mavsum esa oʻtish davri boʻldi, chunki Madrid yana ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, garchi bu safar 96 ochko jamgʻargan boʻlsa-da, oʻsha paytdagi klub rekordi va Chempionlar ligasidan Lion qoʻlida chiqib ketdi. Mavsum Krishtianu Ronalduning jarohati bilan kechdi va u etti haftaga safdan chiqdi<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01de-0e7307fb0f43-0895b8d4e0b9-1000--ronaldo-forced-out-of-milan-meetings/ |title=Ronaldo forced out of Milan meetings |publisher=[[UEFA]] |date=11 October 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619171140/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01de-0e7307fb0f43-0895b8d4e0b9-1000--ronaldo-forced-out-of-milan-meetings/ |url-status=live}}</ref>, Garchi u hali ham 33 ta gol bilan toʻpurarlar roʻyxatida birinchi oʻrinni egallab turibdi, Madrid esa 102 ta gol bilan La Ligada eng koʻp gol urgan jamoaga aylandi. 2018-19-yilgi mavsumda „Real Madrid“ Yevropaning top-5 ligalari tarixidagi eng koʻp ochko toʻplagan holda ikkinchi oʻrinni egallagan holda „Liverpul“ni 97 ochko bilan ortda qoldirmadi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2023936-manchester-united-real-madrid-and-european-footballs-greatest-ever-runners-up |title=Manchester United, Real Madrid and European Football's Greatest-Ever Runners-Up |publisher=[[Bleacher Report]] |author=Paolo Bandini |date=10 April 2014 |access-date=22 October 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022205413/https://bleacherreport.com/articles/2023936-manchester-united-real-madrid-and-european-footballs-greatest-ever-runners-up |url-status=live}}</ref><ref name="Bleacher Report">{{cite news |last1=Gouyet |first1=Stefan |title=92 Points Not Good Enough for Real Madrid to Win La Liga |newspaper=[[Bleacher Report]] |url=https://bleacherreport.com/articles/708610-92-points-not-good-enough-for-real-madrid-to-win-la-liga |url-status=live |access-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102716/https://bleacherreport.com/articles/708610-92-points-not-good-enough-for-real-madrid-to-win-la-liga |archive-date=19 July 2022}}</ref>. [[José Mourinho]] 2010-yil may oyida bosh murabbiy lavozimini egallagan<ref>{{cite news |last=Tynan |first=Gordon |date=28 May 2010 |title=Mourinho to be unveiled at Madrid on Monday after £7m compensation deal |work=The Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html |url-status=live |access-date=31 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407205044/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html |archive-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{cite news |date=31 May 2010 |title=Real Madrid unveil José Mourinho as their new coach |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm |url-status=live |access-date=31 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203633/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm |archive-date=7 April 2019}}</ref>. 2010/2011-yilgi mavsumda qayta tiklangan Madrid barcha jabhalarda muvaffaqiyatli kurashdi va baʼzilar futbol tarixidagi eng buyuk jamoa deb hisoblaydigan yorqin Barselona jamoasi bilan oyoqqa turib oldi. Yakunda madridliklar 92 ochko va koʻp yillik raqiblarini 4 ochko ortda qoldirib, ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, ularni Qirol kubogi finalida magʻlub etdi va Chempionlar ligasi yarim finalida „Real“ 2002-yildan beri birinchi marta „Barsa“ga yutqazdi. −03. Bundan tashqari, 16-apreldan 3-mayga qadar, tarixda birinchi marta atigi 18 kun ichida toʻrtta Klasiko oʻtkazilishi kamdan-kam uchraydigan hodisa yuz berdi. Birinchi uchrashuv 16 aprel kuni liga kampaniyasida boʻlib oʻtdi (har ikki tomonning penaltilari bilan 1:1 hisobida yakunlangan), ikkinchisi Ispaniya kubogi finalida boʻlib oʻtdi (bu oʻyinda Madridliklar 1:0 hisobida gʻalaba qozonishdi va bu ularga oʻzining birinchi oʻyinini keltirdi. ikkinchi Galaktiko davridagi kubok) 20-aprelda va uchinchi va toʻrtinchi bahslarda.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-gb/news/2914/champions-league/2011/05/02/2468147/uefa-reject-real-madrids-complaint-against-barcelona |title=Uefa reject Real Madrid's complaint against Barcelona |website=[[Goal (website)|goal.com]] |date=2 May 2011 |access-date=4 August 2022 |archive-date=4 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804174244/https://www.goal.com/en-gb/news/2914/champions-league/2011/05/02/2468147/uefa-reject-real-madrids-complaint-against-barcelona |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/692238-champions-league-2010-11-controversial-barcelona-moments |title=Champions League 2010-11: 5 Most Controversial Barcelona Moments |website=[[Bleacher Report]] |date=6 May 2011 |access-date=4 August 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022172345/https://bleacherreport.com/articles/692238-champions-league-2010-11-controversial-barcelona-moments |url-status=live}}</ref> 27-aprel va 3-may kunlari Chempionlar ligasining ikki oʻyinli yarim finali („Barselona“ safarda 2:0 hisobidagi gʻalaba va 1:1 hisobidagi durang bilan umumiy hisobda gʻalaba qozongan)<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9473024.stm „Barcelona 1 – 1 Real Madrid (agg 3 – 1)“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220311172137/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9473024.stm|date=11 March 2022}}. BBC. Retrieved 3 October 2014</ref>. Madrid yana 102 gol bilan La Ligada eng koʻp gol urgan jamoaga aylandi va oʻtgan mavsumdagi natijalarini takrorladi, Ronaldu esa 40 gol urib, Yevropaning „Oltin butsasi“ni qoʻlga kiritdi. [[Fayl:Iker_Casillas_2012.jpg|left|240x240px|Iker Kasilyas „Real Madrid“da oʻynamoqda, 2012-yil]] 2011/2012-yilgi mavsumda „Real Madrid“ oʻz tarixida rekord darajadagi 32-marta La Liga gʻolibi boʻldi, shuningdek, mavsumni koʻplab liga rekordlari bilan yakunladi, shu jumladan bir mavsumda toʻplangan 100 ochko, jami 121 gol, toʻplar farqi. ning +89, 16 safar oʻyinida gʻalaba qozongan va umumiy 32 gʻalaba<ref>[[2011–12 La Liga]]</ref>. Shuningdek, ular ketma-ket 15-mavsum UEFA Chempionlar Ligasida ishtirok etishdi,<ref>{{cite web |title=UEFA Champions League 2011/12 season matchweek stats pack Matchweek 1 13/09/2011 – 14/09/2011 |url=http://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/ucl/2012/e/e_01_md.pdf |publisher=[[UEFA]] |date=9 September 2011 |access-date=11 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111044512/http://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/ucl/2012/e/e_01_md.pdf |archive-date=11 January 2012 |url-status=live}}</ref> yarim finalda „Bavariya“ga penaltilar seriyasida 3:3 hisobida magʻlub boʻldi. Madrid klubi Ispaniya kubogiga amaldagi chempion sifatida kirdi, ammo chorak finalda „Barselona“ga umumiy hisobda 3:4 hisobida magʻlub boʻldi. Oʻsha mavsumda Krishtianu Ronaldu Ispaniya chempionati tarixidagi eng tez 100 ta gol urgan futbolchiga aylandi. 92 oʻyinda 101 ta gol urgan Ronaldu 105 oʻyinda 100 ta gol urgan „Real Madrid“ afsonasi Ferens Pushkashni ortda qoldirdi. Ronaldu bir yil ichida urilgan individual gollar boʻyicha yangi klub belgisini oʻrnatdi (60) va bir mavsumda barcha 19 raqib jamoalari darvozasiga gol urgan birinchi futbolchiga aylandi<ref>{{cite news |date=24 March 2012 |title=Cristiano Ronaldo is fastest La Liga player to 100 goals |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17502825 |url-status=live |access-date=19 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326180128/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17502825 |archive-date=26 March 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://msn.foxsports.com/foxsoccer/laliga/story/jose-mourinho-real-madrid-earn-vindication-after-la-liga-conquest-051312 |title=Jose Mourinho, Real Madrid earn vindication after La Liga conquest |publisher=Msn.foxsports.com |date=13 May 2012 |access-date=19 August 2012 |archive-date=19 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819103326/http://msn.foxsports.com/foxsoccer/laliga/story/jose-mourinho-real-madrid-earn-vindication-after-la-liga-conquest-051312 |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Jose_Mourinho_-_Inter_Mailand_(7).jpg|thumb|275x275px|[[José Mourinho]], 2010—2013-yillarda klub bosh murabbiyi.]] „Real Madrid“ 2012/2013-yilgi mavsumni Ispaniya Superkubogida „Barselona“ni mehmonda magʻlub etish bilan boshladi. Biroq superkubok ularning barchasida gʻalaba qozonishga yaqin boʻlishiga qaramay, mavsumdagi yagona sovrini boʻlib chiqdi. „Real“ 85 ochko jamgʻarib, La Ligada „Barsa“ga ikkinchi oʻrinni egalladi va ketma-ket uchinchi yil UEFA Chempionlar Ligasining yarim finaliga chiqdi va u yerda „Borussiya Dortmund“ umumiy hisobda 3:4 hisobida magʻlub boʻldi. Madrid ham Ispaniya Kubogining 32-turidan oʻrin oldi va finalgacha unutilmas yoʻlni bosib oʻtdi, bunda ular yarim finalda „Barselona“ni magʻlub etib, „Atletiko Madrid“ga 1:2 hisobida magʻlub boʻlishdi. „Real Madrid“ mavsum davomida „Blaugrana“ bilan olti marta toʻqnash keldi va uchta gʻalaba, ikkita durang va bir magʻlubiyat bilan qaytdi. Mavsumning eng muhim transferi [[Luka Modrić]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Tottenham Hotspur FC]]<nowiki/>“dan 33 million funt sterlingga qoʻshilishi boʻldi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/1657436-real-madrid-highs-ands-lows-of-their-2013-14-season |title=Real Madrid: Highs and Lows of Their 2012-13 Season |publisher=[[Bleacher Report]] |work=Samuel Marsden |date=31 May 2013 |access-date=1 August 2022 |archive-date=1 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801101049/https://bleacherreport.com/articles/1657436-real-madrid-highs-ands-lows-of-their-2013-14-season |url-status=live}}</ref>. Qirol kubogi finalida „Atletiko“ga magʻlub boʻlganidan soʻng, Peres mavsum oxirida Joze Mourinoni „oʻzaro kelishuv“ asosida tark etishini eʼlon qildi<ref>{{cite news |date=20 May 2013 |title=Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729 |url-status=live |access-date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107235347/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729 |archive-date=7 January 2016}}</ref>. ==== La Decima va Chempionlar Ligasi ustunligi ==== {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK=[[Iker Casillas|'''Casillas (C)''']]|RB=[[Dani Carvajal|'''Carvajal''']]|LCB=[[Raphaël Varane|'''Varane''']]|RCB=[[Sergio Ramos|'''Ramos''']]|LB=[[Fábio Coentrão|'''Coentrão''']]|RCM=[[Luka Modrić|'''Modrić''']]|DM=[[Sami Khedira|'''Khedira''']]|LCM=[[Ángel Di María|'''Di María''']]|LW=[[Cristiano Ronaldo|'''Ronaldo''']]|RW=[[Gareth Bale|'''Bale''']]|CF=[[Karim Benzema|'''Benzema''']]|caption=[[2014-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlang'ich tarkibi, Bale, Benzema va Cristiano Ronaldoning oldingi uchligi (BBC nomi)}} [[Fayl:Final_Champions_League_2014_Real_Madrid_-_Atlético_de_Madrid_(14081181609).jpg|right|thumb|250x250px|"Real Madrid" futbolchilari klubning 2014-yilda Yevropa kubogi/Chempionlar ligasidagi tarixiy oʻninchi gʻalabasini (La Decima) nishonlashmoqda.]] 2013-yilning 25-iyunida [[Carlo Ancelotti]] Mourinoning oʻrniga „Real Madrid“ bosh murabbiyi boʻldi va uning yordamchilaridan biri [[Zinedine Zidane]] bilan 3 yillik shartnoma imzoladi<ref name="Ancelotti">{{cite news |date=25 June 2013 |title=Carlo Ancelotti named Real Madrid boss, Laurent Blanc joins PSG |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23047006 |url-status=live |access-date=25 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016223011/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23047006 |archive-date=16 October 2013}}</ref>. 2013-yilning 1-sentyabrida „<nowiki/>[[Tottenham Hotspur FC|Tottenxem]]<nowiki/>“dan uzoq kutilgan [[Gareth Bale]] transferi eʼlon qilindi. Xabar qilinishicha, uelslik futbolchining transferi yangi jahon rekordi boʻlib, uning transfer narxi 100 million yevroga baholangan<ref name="realmadrid2">{{cite news |date=1 September 2013 |title=Gareth Bale transfer |work=Daily Mirror |location=London |url=https://www.mirror.co.uk/all-about/gareth-bale-transfer |url-status=live |access-date=1 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826021621/http://www.mirror.co.uk/all-about/gareth-bale-transfer |archive-date=26 August 2014}}</ref>. Anchelotti klubdagi birinchi mavsumida „Real Madrid“ qitʼa trebllari uchun uchta frontda ham kurashdi. Liga kampaniyasida bir necha bor peshqadam boʻlishiga qaramay, Madrid yakunda uchinchi oʻrinni egalladi („Barselona“ bilan ochkolar darajasi va shahar boʻylab raqiblari „Atletiko Madrid“dan 3 ta ortda), jami 87 ochko toʻpladi va 104 gol urdi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2075051-real-madrid-claims-la-decima-with-champions-league-win-over-atletico-madrid |title=Real Madrid Claims 'La Decima' with Champions League Win over Atletico Madrid |publisher=[[Bleacher Report]] |quote=The four goals for Real Madrid—who led La Liga with 104 goals this season—were the most in a Champions League final since AC Milan defeated FC Barcelona 4-0 in 1994. |date=27 May 2014 |access-date=22 October 2022 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024171300/https://bleacherreport.com/articles/2075051-real-madrid-claims-la-decima-with-champions-league-win-over-atletico-madrid |url-status=live}}</ref>. Bu vaqtga kelib, Los Blankos aprel oyida „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ga qarshi [[Copa del Rey|Ispaniya kubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritgan edi, [[Gareth Bale|Beyl]] gʻoliblikni qoʻlga kiritdi<ref>{{cite news |last=Lowe |first=Sid |date=16 April 2014 |title=Real Madrid's Gareth Bale gallops past Barcelona to land Copa del Rey |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2014/apr/16/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report-gareth-bale |url-status=live |access-date=30 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415221346/https://www.theguardian.com/football/2014/apr/16/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report-gareth-bale |archive-date=15 April 2019}}</ref>. Yirik yutuq [[UEFA Chempionlar Ligasi]]<nowiki/>da boʻldi, oʻn ikki yildan soʻng „Real“ yarim finalda amaldagi chempion „Bavariya“ni umumiy hisobda 5:0 hisobida magʻlub etib, finalga qaytdi<ref>{{cite web |title=Bayern Munich 0–4 Real Madrid |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 |access-date=30 April 2014 |work=BBC Sport |date=29 April 2014 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101121532/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 |url-status=live}}</ref>. Finalda ular oʻsha paytdagi liga gʻolibi „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ni 4:1 hisobida magʻlub etishdi. Oʻzining oʻninchi Yevropa kubogini (2002-yildan beri birinchi marta) qoʻlga kiritish va oʻnta Yevropa kubogi/Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan birinchi jamoa boʻlish, bu yutuq „La Décima“ (ispancha: "Oʻninchi, " [la ˈðethima]).<ref>{{cite web |title=Real Madrid make history with La Decima |date=26 May 2014 |url=http://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima/ |publisher=euronews.com |access-date=26 May 2014 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125021920/https://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima |url-status=live}}</ref> „Real“ning Beyl, Benzema va Krishtianudan iborat hujum triosi BBC nomini oldi, mavsumni 97 gol bilan yakunladi<ref>{{cite news |date=24 October 2015 |title=200 goals for the BBC |publisher=Real Madrid CF |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/09/200-goals-by-the-bbc |url-status=live |access-date=3 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118103246/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/09/200-goals-by-the-bbc |archive-date=18 November 2018}}</ref>. [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014|2014-yilgi Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da gʻalaba qozongandan soʻng, „Real Madrid“ darvozabon [[Keylor Navas]], yarim himoyachi [[Toni Kroos]] va hujumkor yarim himoyachi [[James Rodríguez]] bilan shartnoma imzoladi<ref>{{cite magazine |title=Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup |url=http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html |url-status=live |magazine=First Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915053350/https://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html |archive-date=15 September 2020 |access-date=14 August 2014}}</ref>. Avgust oyida madridliklar 2014-yilgi [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>da „Sevilya“ga qarshi oʻyinda gʻalaba qozondi, bu klubning 79-rasmiy kubogi boʻldi<ref>{{cite news |title=Real Madrid ties with Barcelona in trophies |newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]] |url=http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5 |url-status=live |access-date=14 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814102105/http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5 |archive-date=14 August 2014}}</ref> 2014-yil yozgi transfer oynasining soʻnggi haftasida „Real Madrid“ oʻtgan mavsumdagi muvaffaqiyatlari uchun kalit boʻlgan ikki futbolchini sotdi: [[Xabi Alonso]]<nowiki/>ni „Bavariya“ga va [[Angel Di Maria]]<nowiki/>ni „<nowiki/>[[Manchester United F.C.|Manchester Yunayted]]<nowiki/>“ga. Klubning bu qarori bahs-munozaralarga sabab boʻldi, [[Cristiano Ronaldo]]: „Agar men rahbar boʻlganimda, balki boshqacha qilgan boʻlardim“ degan edi, [[Carlo Ancelotti]] esa „Biz yana noldan boshlashimiz kerak“ deb tan oldi<ref>{{cite news |title=Ancelotti: Madrid must start again from scratch |work=[[Yahoo! Sports]] |url=https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |url-status=dead |access-date=5 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905062158/https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |archive-date=5 September 2014}}</ref>. 2014/2015-yilgi mavsumni sekin boshlagandan soʻng, „Real Madrid“ rekord darajadagi 22 oʻyinlik gʻalabali seriyani davom ettirdi, bu „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[Liverpool F.C.|Liverpul]]<nowiki/>“ga qarshi gʻalabalarni oʻz ichiga oldi va 2005/2006-yilda [[Frank Raykard]] boshchiligidagi „Barsa“ tomonidan oʻrnatilgan ketma-ket 18 ta gʻalabadan iborat oldingi Ispaniya rekordini ortda qoldirdi<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 „Real Madrid stretch winning run as Ronaldo and Gareth Bale score“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106052028/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666|date=6 January 2016}}. BBC. Retrieved 20 December 2014</ref>. Dekabr oxirida Madridning „Real“ klubi finalda San-Lorensoni 2:0 hisobida magʻlub etib, ilk klublar oʻrtasidagi jahon chempionatini qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2014/12/2-0-world-champions |title=2–0: World champions! |date=20 December 2014 |publisher=Real Madrid C.F. |access-date=1 August 2022 |archive-date=2 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102150149/https://www.realmadrid.com/en/news/2014/12/2-0-world-champions |url-status=live}}</ref>. Gʻalabali seriya 2015-yilning dastlabki oʻyinida „Valensiya“ga magʻlub boʻlish bilan yakunlandi va klub ketma-ket 24 gʻalabadan iborat jahon rekordini yangilash uchun ikkita kamlik qildi<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 „Valencia 2 – 1 Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106075551/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410|date=6 January 2016}}. BBC. Retrieved 4 January 2015</ref>. Madrid klubi [[La Liga]] va [[UEFA Chempionlar Ligasi]] uchun ham oxirigacha kurashgan edi, ammo yakunda ligani 92 ochko bilan yakunladi, uch marta gʻalaba qozongan „Barselona“dan ikki ochko ortda qoldi va „<nowiki/>[[Juventus FC]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 2:3 hisobida magʻlub boʻldi. Chempionlar ligasi yarim finali.<ref>[[2014–15 La Liga]], [[2014–15 UEFA Champions League]]</ref> Ronaldu mavsumni 48 ta gol urib, toʻrtinchi marta Yevropaning „Oltin butsasini“ qoʻlga kiritdi va barcha musobaqalarda 61 ta gol urib, 2011-yildan 2012-yilgacha boʻlgan rekordini yangiladi<ref>{{Cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2465540-comparing-cristiano-ronaldos-201415-stats-to-his-201314-numbers |title=Comparing Cristiano Ronaldo's 2014/15 Stats to His 2013/14 Numbers |website=[[Bleacher Report]] |access-date=19 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519135459/https://bleacherreport.com/articles/2465540-comparing-cristiano-ronaldos-201415-stats-to-his-201314-numbers |url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, jozibali hujumkor futbol oʻynashiga va ligada 118 ta gol bilan Yevropaning eng koʻp gol urgan jamoasi boʻlishiga qaramay,<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2015/06/james-and-bale-la-ligas-top-scoring-midfielders |title=James and Bale, La Liga's top scoring midfielders |quote=Fourteen Madrid players have chipped in to score a record 118 goals with which the team closed out the La Liga campaign. |publisher=Real Madrid CF |date=8 June 2015 |access-date=22 October 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022170211/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/06/james-and-bale-la-ligas-top-scoring-midfielders |url-status=live}}</ref> Bir nechta kichik magʻlubiyatlar „Real“ning mavsumni mumkin boʻlgan oltita sovrindan ikkitasi bilan yakunladi degani edi, bu esa 2015-yilning 25-mayida Karlo Anchelottining ishdan boʻshatilishiga sabab boʻldi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference |title=Florentino Pérez holds a press conference |date=25 May 2015 |website=Realmadrid.com |access-date=25 May 2015 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116212359/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference |url-status=live}}</ref><ref name="underthecoshblog.com">{{Cite web |url=https://underthecoshblog.com/2016/06/06/real-madrid-201516-season-review/ |title=Real Madrid 2015/16 Season Review: Real Madrid 2015/16 Season Review: |access-date=22 October 2022 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024005749/https://underthecoshblog.com/2016/06/06/real-madrid-201516-season-review/ |url-status=live}}</ref>. 2015-yil 3-iyunda Rafael Benites 2015/2016-yilgi mavsum uchun „Real Madrid“ning yangi bosh murabbiyi etib tasdiqlandi va uch yillik shartnoma imzoladi<ref>{{cite news |date=3 June 2015 |title=Rafa Benitez named new coach of Real Madrid |work=Sky Sports |url=http://www1.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid |url-status=live |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213125935/https://www.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid |archive-date=13 December 2018}}.</ref>. „Real Madrid“ 11-turda „Sevilya“ga 3:2 hisobida magʻlub boʻlgunga qadar ligada magʻlub boʻlmadi. „Barselona“ga qarshi mavsumning ilk „klasikosida“ 0:4 hisobida magʻlub boʻldi. Balki uning hukmronligi La Ligada ham, Chempionlar Ligasida ham qoʻlga kiritilgan koʻplab gʻalabalar (6:0 – „Espanyol“, 8:0 – „Malmyo“, 10:2 va „Rayo Valyekano“ va boshqalar) bilan esga olinadi. Ispaniya kubogi 32-turida „Real“ „Kadis“ga qarshi oʻyinda 3:1 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda tasodifan nomaqbul oʻyinchini maydonga tushirdi va prezident Peresning noroziligiga qaramay, ikki kundan keyin musobaqa hakami tomonidan turnirdan [[Diskvalifikatsiya]] qilindi<ref>{{cite news |last=Díaz |first=José Félix |date=2 December 2015 |title=Alineación indebida de Cheryshev |language=es |trans-title=Unlawful Cheryshev appearance |newspaper=Marca |url=http://www.marca.com/2015/12/02/futbol/equipos/real_madrid/1449092541.html |url-status=live |access-date=2 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203195537/http://www.marca.com/2015/12/02/futbol/equipos/real_madrid/1449092541.html |archive-date=3 December 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/35001655 |title=Real Madrid not told Cheryshev was ineligible, says president |publisher=[[BBC Sport]] |date=4 December 2015 |access-date=4 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120734/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/35001655 |url-status=live}}</ref><ref name="DQ">{{cite news |date=4 December 2015 |title=Acuerdos y resolución del Juez de Competición acerca de los 1/16 de final de Copa de SM El Rey |publisher=rfef.es |url=http://cdn1.sefutbol.com/sites/default/files/sanciones/resolucion_1-16_ida_copa_rey_cadiz-r.madrid.pdf |url-status=dead |access-date=4 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151206154836/http://cdn1.sefutbol.com/sites/default/files/sanciones/resolucion_1-16_ida_copa_rey_cadiz-r.madrid.pdf |archive-date=6 December 2015}}</ref>. Ayni paytda madridliklar 16 ochko va +16 toʻp farqi bilan UCL guruhida bemalol peshqadamlik qildi. Benites 2016-yilning 4-yanvarida tarafdorlar orasida mashhur emasligi, futbolchilardan noroziligi va top-jamoalarga qarshi oʻyinda yaxshi natijalarga erisha olmagani kabi ayblovlar tufayli oʻz vazifasidan ozod etilgan edi<ref>{{cite news |date=4 January 2016 |title=Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout |publisher=realmadrid.com |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout |url-status=live |access-date=4 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120220536/https://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout |archive-date=20 November 2020}}</ref>. Benitesning ketishi Zinedin Zidanning birinchi bosh murabbiylik lavozimiga koʻtarilishi bilan birga eʼlon qilindi<ref name="Coach Zidane">{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html |title=Zidane replaces Benítez at Real Madrid |website=UEFA.com |date=4 January 2016 |access-date=5 January 2016 |archive-date=6 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214146/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html |url-status=live}}</ref>. Zidan qoʻl ostida madridliklar vaziyatni oʻz foydasiga oʻzgartirishga muvaffaq boʻldi va yakunda Chempionlar ligasida gʻalaba qozondi, buni hech kim kutmagandi. Eʼtiborga molik natijalar orasida rekord darajadagi gʻalabalar seriyasini davom ettirayotgan amaldagi trebl gʻolibi „Barselona“ ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozonish, Chempionlar Ligasi chorak finalida „Volfsburg“ga qarshi ajoyib qaytish (mehmonda 0:2 hisobida magʻlub boʻlgan „Madrid“ magʻlub boʻldi. Krishtianu Ronalduning xet-triki evaziga oʻz maydonida 3:0 hisobida gʻalaba qozondi), shuningdek, liga kampaniyasini yakunlash uchun 12 oʻyinlik gʻalabali seriya, yaʼni „Real“ 90 ochko bilan ikkinchi oʻrinni egalladi va chempion „Barselona“dan atigi bir ochko ortda qoldi. , chempionlikni qoʻlga kiritish va jarayondagi 12 ochkolik kamomadni yengib oʻtishga juda yaqin turibdi<ref>{{cite web |url=http://www.skysports.com/la-liga-table/2015 |work=Sky Sports |title=2015–16 La Liga Table |date=8 June 2016 |access-date=15 June 2017 |archive-date=7 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607012146/http://www.skysports.com/la-liga-table/2015 |url-status=live}}</ref>. Nihoyat, 28-may kuni „Real Madrid“ oʻn birinchi Chempionlar Ligasi gʻolibligi finalda 1:1 hisobida durang oʻynagan „Atletiko Madrid“ ustidan [[Penaltilar seriyasi (futbol)|penaltilar seriyasi]]<nowiki/>da 5:3 hisobidagi gʻalaba evaziga qoʻlga kiritildi va bu yutuq „La Undécima“ deb nomlandi<ref>{{cite news |title=1–1: La Undécima is ours |publisher=Real Madrid |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/05/1-1-la-undecima-is-ours |url-status=live |access-date=28 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160531062956/http://www.realmadrid.com/en/news/2016/05/1-1-la-undecima-is-ours |archive-date=31 May 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html |title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again |date=28 May 2016 |website=UEFA.com |access-date=29 May 2016 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110225552/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref><ref name="underthecoshblog.com" />. [[Fayl:Felicidades_al_Real_Madrid,_campeón_de_liga_(34014774163).jpg|right|thumb|250x250px|2016/2017-yilgi La Liga chempioni „Real Madrid“ chempionlikni Madrid jamoasi prezidenti Kristina Cifuentes bilan nishonladi.]] [[Fayl:El_dulce_recibimiento_del_Ayuntamiento_al_Real_Madrid_(01).jpg|thumb|240x240px|Zinedin Zidan va „Real Madrid“ futbolchilari 2017 yil may oyida La Ligadagi 33-gʻalabasidan keyin Madrid meri Manuela Karmena bilan]] „Real Madrid“ oʻzining 2016/2017-yilgi mavsumini Zidanning klub boshqaruvidagi ilk toʻliq mavsumi boʻlishi kerak edi, 2016-yilgi UEFA Superkubogida „Sevilya“ga qarshi oʻyindagi gʻalaba bilan boshladi<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html |title=Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid |date=9 August 2016 |website=UEFA.com |access-date=15 June 2017 |publisher=Union of European Football Associations (UEFA) |archive-date=26 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726034128/http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref>. 2016-yil 10-dekabr kuni Madrid klubi ketma-ket 35-uchrashuvini magʻlubiyatsiz oʻtkazdi va bu klub rekordini oʻrnatdi<ref>{{cite news |title=Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/38203086 |url-status=live |access-date=10 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831091313/https://www.bbc.com/sport/football/38203086 |archive-date=31 August 2019}}</ref>. 2016-yil 18-dekabr kuni klub 2016-yilgi klublar oʻrtasidagi jahon chempionati finalida Yaponiyaning „Kashima Antlers“ jamoasini 4:2 hisobida magʻlub etdi<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html |url-status=dead |archive-date=20 December 2016 |title=Madrid see off spirited Kashima in electric extra time final |date=18 December 2016 |access-date=18 December 2016 |publisher=FIFA}}</ref>. 2017-yil 12-yanvar kuni [[Copa del Rey|Ispaniya Kubogi]] 1/8 finalining javob oʻyinida „Sevilya“ga qarshi oʻyinda 3:3 hisobida durang oʻynagan Madrid jamoasi umumiy 6:3 hisobida gʻalaba qozonib, chorak finalga yoʻl oldi va magʻlubiyatsiz seriyasini 40 ta oʻyinga yetkazdi va „Barselona“ni yangiladi. Oʻtgan mavsumdagi barcha musobaqalarda magʻlub boʻlmagan 39 ta oʻyindan iborat Ispaniya rekordi.<ref>{{cite web |url=http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40 |title=Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40 |date=12 January 2017 |access-date=27 May 2017 |publisher=ESPN |archive-date=1 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801052008/http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40 |url-status=live}}</ref> Ularning magʻlubiyatsiz seriyasi uch kundan soʻng La Ligada xuddi shu raqibga safarda 1:2 hisobida magʻlub boʻlganidan keyin yakunlandi<ref>{{cite web |url=http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517 |title=Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record |date=15 January 2017 |access-date=27 May 2017 |last=West |first=Aaron |work=Fox Sports |archive-date=13 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170513143527/http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517 |url-status=live}}</ref>. Oʻshanda jamoa „Celta Vigo“ga umumiy hisobda 3:4 hisobida Ispaniya kubogidan chiqib ketgan edi. Biroq, bu siljishlar mavsumning umumiy traektoriyasiga taʼsir qilmadi. May oyida madridliklar 33-marta rekord darajadagi chempionlikni qoʻlga kiritdi, bu jarayonda 93 ochko jamgʻarib, besh yil ichida birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301 |title=Malaga 0–2 Real Madrid |quote=Real Madrid won their first La Liga title since 2012 thanks to a final-day victory at Malaga. |publisher=BBC.com |date=21 May 2017 |access-date=11 February 2018 |archive-date=16 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616191031/https://www.bbc.com/sport/football/39926301 |url-status=live}}</ref>. 2017-yil 3-iyun kuni Chempionlar ligasi finalida klubning „Yuventus“ ustidan qozonilgan gʻalabasi natijasida „Real Madrid“ UEFA Chempionlar Ligasi davrida oʻz unvonini muvaffaqiyatli himoya qilgan birinchi jamoa boʻldi va 1989-yilda Milandan keyin musobaqada ketma-ket chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi jamoa boʻldi. 1990 yil, oʻshanda turnir Yevropa kubogi sifatida tanilgan. „Real Madrid“ chempionligi 12-chi boʻldi, bu rekordni uzaytirdi va toʻrt yil ichida uchinchi boʻldi. Yutuq „La Duodécima“ nomi bilan ham tanilgan<ref>{{cite news |author1=Das, Andrew |author2=Smith, Rory |date=3 June 2017 |title=Champions League Final: Real Madrid Confirms Its Spot as World's Best |newspaper=nytimes.com |url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0 |url-status=live |access-date=3 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230230428/https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0 |archive-date=30 December 2020}}</ref>. 2016/2017-yilgi mavsum „Real Madrid“ tarixida qoʻlga kiritilgan sovrinlar (mumkin beshtasidan toʻrttasi) boʻyicha eng katta kampaniya boʻldi, keyinchalik bu yutuq 2017/2018-yilgi mavsumda tenglashtiriladi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history |title=The best season in history |last=Leal |first=Antonio M. |website=Realmadrid.com |date=8 June 2017 |access-date=9 June 2017 |location=Madrid, Spain |quote=Real Madrid won four titles for the first time in their 115-year history. |publisher=Real Madrid Club de Fútbol |archive-date=9 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170609041313/http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history |url-status=live}}</ref>. „Real“ 2017/2018-yilgi mavsumni „Manchester Yunayted“ ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, ketma-ket ikkinchi va toʻrtinchi umumiy [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritish bilan boshladi<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |title=Real Madrid v Manchester United: Super Cup – as it happened |website=[[The Guardian]] |date=8 August 2017 |access-date=9 August 2017 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426010232/https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |url-status=live}}</ref>. Besh kundan soʻng, „Real Madrid“ Ispaniya Superkubogi-2017ning birinchi oʻyinida „Barselona“ni „<nowiki/>[[Camp Nou|Kamp Nou]]<nowiki/>“da 3:1 hisobida magʻlub etdi va javob oʻyinida „Barsa“ni 2:0 hisobida magʻlub etdi va El Klassikodagi ketma-ket 24 oʻyinda gol urish rekordini tugatdi va gʻalaba qozondi. mavsumning ikkinchi kubogi<ref>{{cite news |last1=Bull |first1=J. J. |date=17 August 2017 |title=Real Madrid 2 Barcelona 0 (5–1 on aggregate): Woeful Barca dismissed as Zinedine Zidane's unstoppable side win Super Cup |work=Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=24 August 2017 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/ |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. 2017-yilning 16-dekabr kuni „Real“ [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]] finalida [[Braziliya]]<nowiki/>ning „Gremio“ klubini 1:0 hisobida magʻlub etdi va kubokni oʻzida saqlab qolgan birinchi jamoaga aylandi<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321 |url-status=dead |archive-date=23 December 2018 |title=Ramos and Real make history in the Emirates |work=[[FIFA]] |date=17 December 2017}}</ref>. 2017-18 yilgi UEFA Chempionlar Ligasida Madrid yana bir bor finalga yoʻl oldi, u yerda „Liverpul“ni 3:1 hisobida magʻlub etib, Chempionlar Ligasi davrida ketma-ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi klubga aylandi, shuningdek, ketma-ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi jamoaga aylandi. 1976 yilda „Bavariya“dan beri Yevropa kubogi/Chempionlar ligasida. Bu kubok Madridning besh yil ichida toʻrtinchi gʻalabasi va ketma-ket sakkizinchi yarim finaldagi ishtiroki boʻldi. 31-may kuni, finalda gʻalaba qozonganidan atigi besh kun oʻtib, Zidan „Real Madrid“ bosh murabbiyligidan isteʼfoga chiqishini eʼlon qildi va klubni „oʻzgartirish zarurati“ bilan izohladi<ref>{{Cite news |date=31 May 2018 |title=Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid |language=en-GB |work=Esquire |url=https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/ |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311212221/https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/ |archive-date=11 March 2021}}</ref><ref>{{Cite news |date=31 May 2018 |title=Zinedine Zidane: Real Madrid boss stands down five days after Champions League win |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44315700 |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113121505/https://www.bbc.com/sport/football/44315700 |archive-date=13 January 2021}}</ref>. Zidan va Ronalduning ketishi bilan toʻrtta Chempionlar Ligasi, ikki marta La Liga, ikki marta Ispaniya kubogi, ikki marta Ispaniya Superkubogi, uchta UEFA Superkubogi va uchta FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati gʻolibi boʻlgan Ikkinchi Galaktiko davri yakunlandi. Blaugrana tarixdagi eng katta isteʼdodlar toʻplami bilan maqtansa ham, jamoa „Barselona“ning ustunligini tugatishda muhim rol oʻynadi.,<ref>{{cite web |title=The 21 greatest sides in history have been ranked by football fans |url=https://www.givemesport.com/1558875-the-21-greatest-sides-in-history-have-been-ranked-by-football-fans |website=givemesport.com |date=28 March 2020 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102715/https://www.givemesport.com/1558875-the-21-greatest-sides-in-history-have-been-ranked-by-football-fans |url-status=live}}</ref> va Yevropa sahnasida kataloniyaliklarga soya soldi<ref>{{cite web |title=For Real Madrid, Galacticos 2.0 has proven to be more successful than its predecessor |url=https://scroll.in/field/839553/for-real-madrid-galacticos-2-0-has-proven-to-be-more-successful-than-its-predecessor |work=Vyasa Shastry |publisher=scroll.in |date=3 June 2017 |access-date=19 July 2022 |archive-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110115953/https://scroll.in/field/839553/for-real-madrid-galacticos-2-0-has-proven-to-be-more-successful-than-its-predecessor |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ ushbu toʻqqiz yil davomida oʻzining liga kampaniyalarida biroz omadsiz boʻlib, 96, 92 (ikki marta) va 90 ochko bilan ikkinchi oʻrinni egalladi, shuningdek, 87 ochko bilan uchinchi oʻrinni egalladi, liga gʻoliblaridan atigi uchtasi kam<ref name="Bleacher Report" />. ==== Ronaldu ketganidan keyin ==== [[Fayl:Real Madrid Club de Fútbol league performance 1929-present.svg|thumb|570x570px|Real Madridning 1929—2023-yillardagi ligadagi oʻyinlari jadvali]] 2018-yil 12-iyun kuni „Real Madrid“ Ispaniya terma jamoasi bosh murabbiyi Xulen Lopetegini yangi bosh murabbiy etib tayinladi. U 2018-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatidan soʻng rasman oʻzining menejerlik faoliyatini boshlashi maʼlum qilingandi. Biroq, [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi]] musobaqadan bir kun oldin Lopetegini klub bilan hech qanday maʼlumot bermasdan turib, muzokara olib borganini aytib, isteʼfoga chiqardi.<ref>{{Cite news |date=12 June 2018 |title=Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44459380 |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615101656/https://www.bbc.com/sport/football/44459380 |archive-date=15 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job |title=Julen Lopetegui sacked by Spain as Fernando Hierro takes over |last=Lowe |first=Sid |date=13 June 2018 |website=The Guardian |language=en |access-date=14 June 2018 |archive-date=1 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101183643/https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job |url-status=live}}</ref> Keyin klub 2018-yilning yozida tarkibni qayta shakllantirishni boshladi, jumladan Krishtianu Ronalduni „<nowiki/>[[Juventus FC|Juventus]]<nowiki/>“ga 117 million yevroga sotishdi..<ref>{{Cite news |date=10 July 2018 |title=Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173 |url-status=live |access-date=10 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710154813/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173 |archive-date=10 July 2018}}</ref> Madridliklar 2018/2019-yilgi mavsumdagi faoliyatini Atletiko Madridga 2:4 hisobida magʻlub boʻlishdan boshladilar. 2018-yilgi [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>da. 28-oktyabr kuni „El Klassiko“da „Barselona“ga 1:5 hisobida magʻlub boʻlgan va oʻn oʻyindan soʻng bor-yoʻgʻi 14 ochko bilan „Real“ni toʻqqizinchi oʻrinda qoldirgan Lopetegi bir kundan keyin isteʼfoga chiqarilib, oʻsha paytdagi „Kastilya“ bosh murabbiyi Santyago Solari almashtirildi<ref>{{cite news |date=29 October 2018 |title=Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui |language=es |newspaper=[[ABC (Spain)|ABC]] |publisher=[[Vocento]] |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |url-status=live |access-date=29 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413235328/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |archive-date=13 April 2019}}</ref>. 2018-yil 22-dekabr kuni Madridning „Real“ klubi klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida „<nowiki/>[[Al-Ayn FK]]<nowiki/>“ni 4:1 hisobida magʻlub etdi va toʻrtta chempionlik unvoniga ega boʻldi<ref name="Real becomes highest trophy holder in FIFA Club World Cup">{{cite news |date=22 December 2018 |title=Real Madrid win third successive global crown |website=FIFA.com |publisher=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]] |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |url-status=dead |access-date=22 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222230424/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |archive-date=22 December 2018}}</ref>. Biroq ular keyinroq Qirol kubogining yarim final bosqichida „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 1:4 hisobida magʻlub boʻlishdi. 2019-yilning 5-mart kuni „Real“ oʻz maydonida „Ayaks“dan 1:4 (umumiy hisobda 3:5) hisobida magʻlub boʻldi va ketma-ket sakkizta yarim final oʻyinidan soʻng Chempionlar ligasining 1/8 final bosqichidan chiqib ketdi. 2019-yilning 11-martida „Real Madrid“ Solarini isteʼfoga chiqardi va Zidanni klub bosh murabbiyligiga qayta tikladi<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement |title=Official Announcement |publisher=Real Madrid C.F. |date=11 March 2019 |access-date=11 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330054737/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement |url-status=live}}</ref>. Madrid mavsumni 68 ochko va +17 toʻp farqi bilan yakunladi, bu mos ravishda 2001-02 va 1999-2000 yillardagi eng past natijadir<ref>{{cite web |url=https://www.managingmadrid.com/2019/5/23/18632360/real-madrids-2018-2019-season-overview |title=Real Madrid's 2018–2019 Season Overview |publisher=Managing Madrid |date=23 May 2019 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102715/https://www.managingmadrid.com/2019/5/23/18632360/real-madrids-2018-2019-season-overview |url-status=live}}</ref>. 2019-yilning yozida madridliklar [[Eden Hazard|Eden Azar]], [[Luka Jović|Luka Yovich]], [[Éder Militão|Eder Militao]], [[Ferland Mendy|Ferland Mendi]], [[Rodrygo|Rodrigo]], [[Renyer|Reyner]] va boshqa futbolchilarni jami 350 million yevroga sotib oldilar<ref>{{cite news |title=Real Madrid's strange summer: 16 departures and no new signings |newspaper=The Athletic |url=https://theathletic.co.uk/2071254/2020/09/21/real-madrid-summer-transfers/ |url-status=live |access-date=13 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017171930/https://theathletic.co.uk/2071254/2020/09/21/real-madrid-summer-transfers/ |archive-date=17 October 2020}}</ref>. 2020-yil 12-yanvar kuni [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]] finalida Madridliklar shaharlararo raqibi „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ni penaltilar seriyasida magʻlub etib, oʻn birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi<ref>{{Cite news |date=12 January 2020 |title=Spanish Super Cup: Real Madrid beat Atletico Madrid on penalties |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/51085601 |url-status=live |access-date=9 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113072532/https://www.bbc.com/sport/football/51085601 |archive-date=13 January 2020}}</ref>. 2020-yil mart oyida [[COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 epidemiyasi]] sababli uch oylik tanaffusdan soʻng, La Liga iyun oyida qayta boshlandi va Madrid ketma-ket oʻnta oʻyinda gʻalaba qozonib, jami 87 ochko toʻplab, jamoaning 34-liga chempionligini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html |title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season |date=17 July 2020 |access-date=17 July 2020 |website=marca.com |archive-date=21 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721011320/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html |url-status=live}}</ref>. Musobaqa iyun oyida qayta boshlanganidan va 2020/2021-yilgi mavsum oxirigacha „Real“ vaqtinchalik „<nowiki/>[[Alfredo Di Stéfano stadioni|Alfredo Di Stefano]]<nowiki/>“ stadionida uy uchrashuvlarini oʻtkazdi, [[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>da esa keng koʻlamli taʼmirlash ishlari olib borildi<ref>{{cite web |last1=Navarro |first1=Alberto |title=Real Madrid-Éibar: LaLiga is back {{!}} Real Madrid CF |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2020/06/14/real-madrid-eibar-laliga-is-back |publisher=Real Madrid CF |access-date=14 June 2020 |language=en |date=14 June 2020 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318181939/https://www.realmadrid.com/en/news/2020/06/14/real-madrid-eibar-laliga-is-back |url-status=live}}</ref><ref name="Evening Standard">{{cite news |date=9 April 2021 |title=Why are Real Madrid playing at Estadio Alfredo Di Stefano and not Santiago Bernabeu? |work=Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-playing-stadium-santiago-bernabeu-estadio-alfredo-di-stefano-el-clasico-b928927.html |url-status=live |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418105441/https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-playing-stadium-santiago-bernabeu-estadio-alfredo-di-stefano-el-clasico-b928927.html |archive-date=18 April 2021}}</ref>. 2020-yil 12-yanvarda „Real Madrid“ „Atletiko“ni penaltilar seriyasida magʻlub etib, oʻn birinchi marta Ispaniya Superkubogi gʻolibligini qoʻlga kiritdi. 2020-yilning mart oyida boshlangan [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli uch oylik tanaffusdan soʻng, „Real Madrid“ iyun oyida 34-liga chempionligini qoʻlga kiritish uchun liga tiklanganidan beri ketma-ket 10 ta gʻalaba bilan qaytdi . 2021-yil 19-aprelda klub boshqa 11 klub bilan birgalikda Superliganing bir qismi ekanligini eʼlon qildi. Ammo oradan bir-ikki kun oʻtib, muxlislarning noroziligi tufayli klublar birin-ketin ligani rasman tark eta boshladi. Real Madrid va yana 3 ta klub muzokaralarni davom ettirdi . Klub chempionat mavsumini „Atletiko Madrid“dan bir ochko ortda qoldirib, ikkinchi oʻrinda yakunladi va 2020/21-yilgi Chempionlar ligasida jamoa kubok sohibi „Chelsi“ga yutqazib, yarim finalga chiqdi. ==== Keyingi ichki muvaffaqiyat va La Decimocuarta ==== [[Fayl:Ofrenda_de_la_Liga_y_la_Champions-57-L.Millán_(52109310843).jpg|left|thumb|225x225px|"Real Madrid" futbolchilari 2022-yil 29-may kuni Chempionlar Ligasidagi gʻalabaning ertasiga dublni nishonlashmoqda]] {{football squad on pitch|align=right|clear=none|GK=[[Thibaut Courtois|'''Courtois''']]|RB=[[Dani Carvajal|'''Carvajal''']]|LCB=[[David Alaba|'''Alaba''']]|RCB=[[Éder Militão|'''Militão''']]|LB=[[Ferland Mendy|'''Mendy''']]|RCM=[[Luka Modrić|'''Modrić''']]|DM='''[[Casemiro]]'''|LCM=[[Toni Kroos|'''Kroos''']]|LW=[[Vinícius Júnior|'''Vinícius Jr.''']]|RW=[[Federico Valverde|'''Valverde''']]|CF=[[Karim Benzema|'''Benzema (C)''']]|caption=[[2022-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}Zidan 2021-yilning 27-mayida oʻsha mavsumda sovrinsiz qolganidan soʻng jamoani ikkinchi marta tark etdi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/57263375 |title=Zinedine Zidane leaves Real Madrid for second time as manager |publisher=bbc.com |date=27 May 2021 |access-date=27 May 2021 |archive-date=27 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527101829/https://www.bbc.com/sport/football/57263375 |url-status=live}}</ref>. [[Carlo Ancelotti]] 2021/2022-yilgi mavsumda jamoani boshqargan<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2021/06/01/official-announcement-ancelotti |title=Official Announcement: Ancelotti |publisher=realmadrid.com |date=1 June 2021 |access-date=1 June 2021 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601171608/https://www.realmadrid.com/en/news/2021/06/01/official-announcement-ancelotti |url-status=live}}</ref>. Jamoani kuchaytirishga [[Fransiya]]<nowiki/>ning „Renn“ klubining yosh yarim himoyachisi [[Eduardo Camavinga|Eduardo Kamavinga]] va „Bavariya“ning avstriyalik himoyachisi [[David Alaba]] kirdi. Ichki jabhada La Liga va Ispaniya Superkubogini qoʻlga kiritishi mumkin boʻlgan uchta sovrindan ikkitasini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/60018825 |title=Athletic Bilbao 0-2 Real Madrid: Luka Modric scores in Super Cup final win |date=16 January 2022 |work=BBC Sport |access-date=16 January 2022 |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103190038/https://www.bbc.com/sport/football/60018825 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Mctear |first=Euan |date=16 January 2022 |title=Modric and Benzema fire Real Madrid to the Supercopa title |newspaper=Marca |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2022/01/16/61e481b0ca4741226d8b458c.html |url-status=live |access-date=16 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125114735/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2022/01/16/61e481b0ca4741226d8b458c.html |archive-date=25 January 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Real Madrid 4–0 Espanyol |url=https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |date=30 April 2022 |access-date=30 April 2022 |publisher=BBC |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184123/https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |url-status=live}}</ref>. Shunday qilib, Anchelotti Madrid jamoaida mavjud boʻlgan oltita eng yaxshi sovrinni qoʻlga kiritdi<ref>{{Cite news |title=Ancelotti completes 'Grand Slam' as Real win title |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |url-status=live |access-date=30 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184123/https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |archive-date=26 February 2023}}</ref>. Chempionlar ligasida Madrid barcha davrlarning eng esda qolarli oʻyinlaridan birini oʻtkazgan<ref>{{cite web |title=Champions League final: Real Madrid as plucky underdogs shows how broken football is |author=Paul Macdonald |date=26 May 2022 |url=https://www.footballtransfers.com/en/transfer-news/eu-uefa-champions-league/2022/05/real-madrid-plucky-underdogs-shows-how-broken-european-football-has-become/ |publisher=footballtransfers.com |access-date=29 May 2022 |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506084732/https://www.footballtransfers.com/en/transfer-news/eu-uefa-champions-league/2022/05/real-madrid-plucky-underdogs-shows-how-broken-european-football-has-become |url-status=live}}</ref>, turnirdan oldingi favorit [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain F. C.]]<nowiki/>ni magʻlub etgan<ref>{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/uefa-champions-league-odds-betting-favorites-futures-picks/vhhme9pw6ca51omrp2a41ztkc |author=Simon Borg |title=UEFA Champions League odds, betting favorites & futures picks for 2021-22 tournament |date=14 September 2021 |publisher=[[Sporting News|The Sporting News]] |access-date=1 June 2022 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601102134/https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/uefa-champions-league-odds-betting-favorites-futures-picks/vhhme9pw6ca51omrp2a41ztkc |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://en.as.com/en/2022/03/09/opinion/1646814826_897742.html? |author=Alfredo Relaño |title=Champions League: PSG favourites but history favours Real Madrid |date=9 March 2022 |publisher=[[Diario AS]] |access-date=29 May 2022 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530142450/https://en.as.com/en/2022/03/09/opinion/1646814826_897742.html |url-status=live}}</ref>. Shuningdek musoboqa davomida amaldagi chempion va favorit jamoalardan „[[Chelsea F.C.|Chelsi]]“<ref>{{cite web |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/chelsea-vs-real-madrid-odds-picks-how-to-watch-live-stream-uefa-champions-league-bets-for-april-6-2022/ |title=Chelsea vs. Real Madrid odds, picks, how to watch, live stream: UEFA Champions League bets for April 6, 2022 |author=CBS Sports Staff |date=6 April 2022 |access-date=1 June 2022 |work=[[CBS Sports]] |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601104520/https://www.cbssports.com/soccer/news/chelsea-vs-real-madrid-odds-picks-how-to-watch-live-stream-uefa-champions-league-bets-for-april-6-2022/ |url-status=live}}</ref>, Premyer-liga chempioni va asosiy favorit [[Manchester City F.C.|Manchester City]] jamoasini<ref>{{cite web |title=Ancelotti fine with underdog role against Manchester City |author=[[Associated Press]] |date=25 April 2022 |url=https://www.thescore.com/chlg/news/2346128/ |publisher=thescore.com |access-date=29 May 2022 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416160828/https://www.thescore.com/chlg/news/2346128/ |url-status=live}}</ref> va finalda yana bir bor ingiliz jamoasi va favorit sifatida koʻrilgan [[Liverpool F.C.|Liverpul]]<nowiki/>ga qarshi oʻyinlarda muvaffaqiyatga erishgan<ref>{{cite web |title=A look back at the road to Paris |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/22/a-look-back-at-the-road-to-paris |publisher=Real Madrid CF |date=22 May 2022 |access-date=1 August 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708032045/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/22/a-look-back-at-the-road-to-paris |url-status=live}}</ref> 2018-yilgi finalda toʻqnash ikki jamoa<ref>{{cite web |title=Who will win the Champions League final 2022? Liverpool vs. Real Madrid betting odds |author=Kyle Bonn |date=16 May 2022 |url=https://www.sportingnews.com/au/soccer/news/who-will-win-champions-league-final-2022-liverpool-real-madrid-betting-odds/tj39fz1a8taie7nkzmqqzf8b |publisher=[[Sporting News|The Sporting News]] |access-date=29 May 2022 |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528162321/https://www.sportingnews.com/au/soccer/news/who-will-win-champions-league-final-2022-liverpool-real-madrid-betting-odds/tj39fz1a8taie7nkzmqqzf8b |url-status=live}}</ref> oʻrtasidagi baxsni [[Vinícius Júnior]]<nowiki/>ning yagona goli hal qildi. Oʻyin yakunida „Los Blankos“ uchun 14-yevrokubokni nishonladi, bu toʻqqiz yil ichida beshinchi va Anchelotti uchun ikkinchisi boʻldi<ref>{{Cite news |author=Javier García |title=Madrid clinch the Decimocuarta! |publisher=realmadrid.com |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/28/0-1-madrid-clinch-the-decimocuarta |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206093939/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/28/0-1-madrid-clinch-the-decimocuarta |archive-date=6 February 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Summerscales |first=Robert |title=Carlo Ancelotti Becomes Most Successful Manager In Champions League History |url=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/carlo-ancelotti-now-most-successful-champions-league-manager |access-date=29 May 2022 |website=Futbol on FanNation |date=28 May 2022 |language=en |archive-date=11 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711235747/https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/carlo-ancelotti-now-most-successful-champions-league-manager |url-status=live}}</ref>. Shuningdek, „Real“ oʻzining Yevropadagi toʻrtinchi dubliga erishdi (1956/1957, 1957/1958 va 2016/2017). „Real“ Chempionlar ligasi tarixidagi eng koʻp sovrindor jamoa sifatidagi maqomiga ega boʻlishiga qaramay, oʻsha yilgi mavsumida gʻalaba qozonish imkoniyati yuqori baxolanmagan va ularning gʻalaba qozonish ehtimoli koʻpchilik uchun kutilmagan voqea sifatida qabul qilingan<ref>{{Cite news |author=[[Associated Press]] |title=Real Madrid beats Liverpool 1-0 for 14th European Cup title |publisher=[[CNBC]] |url=https://www.cnbc.com/2022/05/28/real-madrid-beats-liverpool-1-0-for-14th-european-cup-title.html |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105003337/https://www.cnbc.com/2022/05/28/real-madrid-beats-liverpool-1-0-for-14th-european-cup-title.html |archive-date=5 November 2022}}</ref>. 2022-yil 10-avgust kuni „Real Madrid“ UEFA Superkubogi-2022 uchrashuvida [[Frankfurt]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Eintracht Frankfurt|Ayntraxt]]<nowiki/>“ klubini 2:0 hisobida magʻlub etdi va shu tariqa „Barselona“ va „<nowiki/>[[AC Milan|Milan]]<nowiki/>“ni tenglashtirib, ushbu turnirdagi 5-chempionligini qoʻlga kiritdi. Va shuningdek uning ashaddiy muhlislari oʻzbek qizlaridir == Ramz va ranglar == === Ramzlar === <gallery style="text-align:center"> File:Real_emblem.png|1902 File:Escudo Real Madrid 1908.png|1908 File:Real emblem 5.png|1920 File:Escudo Real madrid 1931.png|1931 File:Real Madrid CF.svg|2001 </gallery> Birinchi gerb oq koʻylakdagi toʻq koʻk rangdagi Madrid Club de Fútbol uchun „MCF“ klubning uchta bosh harflarining yozuvu dekorativ kesishmasidan iborat oddiy dizaynga ega edi. Tilning birinchi oʻzgarishi 1908-yilda harflar yanada soddalashtirilgan shaklni qabul qilib, doira ichida paydo boʻlganida sodir boʻldi<ref name="Escudo Real Madrid">{{cite web | title = Escudo Real Madrid | url = http://www.santiagobernabeu.com/contentid-14.html | publisher = santiagobernabeu.com | access-date = 29 November 2008 | language = es | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081019060146/http://www.santiagobernabeu.com/contentid-14.html | archive-date = 19 October 2008}}</ref>. Gerb konfiguratsiyasidagi navbatdagi oʻzgarish 1920-yilda Pedro Parages prezident boʻlgunga qadar sodir boʻlmadi. Oʻsha paytda qirol [[Alfonso XIII]] klubga oʻzining qirollik homiyligini berdi, bu esa „Real Madrid“, yaʼni „Qirollik“ unvoni koʻrinishiga keldi<ref>{{cite web |title = Presidents&nbsp;— Pedro Parages |url = http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/pedro-parages |publisher = Realmadrid.com |access-date = 18 July 2008 |archive-date = 30 August 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140830190632/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/pedro-parages |url-status = live }}</ref>. Shunday qilib, Alfonsoning toji tojga qoʻshildi va klub oʻzini Real Madrid Club de Fútbol deb nomladi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. 1931-yilda monarxiyaning tugatilishi bilan barcha qirollik ramzlari (tojdagi toj va Real unvoni) yoʻq qilindi. Toj oʻrnini Kastiliya mintaqasining qora tut bogʻi egalladi<ref name="Real Madrid turns 106 (IV)"/>. 1941-yilda, fuqarolar urushidagi millatchilar gʻalabasidan ikki yil oʻtgach, frankoistik rejim gerbning „Real toji“ yoki „Qirollik toji“ni tikladi, shu bilan birga [[Kastiliya]]<nowiki/>ning tut chizigʻi ham saqlanib qoldi<ref name="goal.com">{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/general-franco-real-madrid-king-history-behind-clubs-link/fcoqldp8h2bb1841o2rspmuhe|title=General Franco, Real Madrid & the king: The history behind club's link to Spain's establishment|work=Ryan Kelly|publisher=goal.com|access-date=1 July 2022|archive-date=1 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701194108/https://www.goal.com/en/news/general-franco-real-madrid-king-history-behind-clubs-link/fcoqldp8h2bb1841o2rspmuhe|url-status=live}}</ref><ref name="Real Madrid turns 106 (V)"/>. Bundan tashqari, butun gerb toʻliq rangda boʻlib, eng koʻzga koʻringani oltin edi va klub yana oʻzining „Real Madrid Club de Fútbol“ nomini oldi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. Eng soʻnggi oʻzgartirish 2001-yilda klub XXI asrda oʻzini yaxshiroq joylashtirishni va oʻz gerbini yanada standartlashtirishni xohlaganida sodir boʻldi. Oʻzgartirishlardan biri tut chizigʻini yanada koʻkishroq soyaga oʻzgartirish edi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. === Ranglar === {{commons|Real Madrid CF kits (1902–2000)}} {{commons|Real Madrid CF kits (2000–present)}} [[File:Real Madrid (1964).jpg|thumb|right|1964-yilda Real Madrid. Los Blancos (Oqlar) laqabli klub 1925-yilda bir mavsumdan tashqari butunlay oq rangli uy libosini kiygan.]] „Real Madrid“ klub tarixi davomida oʻzining uy libosi uchun oq futbolkani saqlab kelgan. Biroq, bir mavsum bor edi, u mavsumda koʻylak ham, shortik ham oq emas edi. Bu jamoa prezidenti Juan Padrós tomonidan oʻzining sayohatlaridan birida uchrashgan, oʻzining nafisligi va sport mahorati bilan mashhur boʻlgan oʻsha davrdagi eng mashhur jamoalardan biri boʻlgan „Korintian“ ingliz jamoasi sharafiga qilingan tashabbus edi. „Real Madrid“ Angliya jamoasini takrorlash maqsadida qora shortilar kiyishga qaror qilindi. Bu esa Madridning asl oq libosini ham ilhomlantirdi, ammo tashabbus bor-yoʻgʻi bir yil davom etdi. Madridda 1:5 va Kataloniyada 2:0 hisobida „Barselona“ jamoasidan magʻlubiyatga uchragan va kubokdan chiqarib yuborilganidan soʻng, prezident Parages oq libosga qaytishga qaror qildi va boshqa forma omadsizlik keltirdi deb daʼvo qildi{{refn|group=note|name=Origin|1905-yildan "Real Madrid"ning uy libosi oq rangda edi, shuning uchun muxlislar oʻyinchilarni "Los Blankos" deb atashdi.}}. 1940-yillarning boshlariga kelib, menejer koʻylakning tugmachalarini va chap koʻkrakdagi klub gerbini qoʻshib, toʻplamni yana oʻzgartirdi, shu vaqtdan beri klub libosi shunday saqlanib qolgan. 1947-yil 23-noyabrda „<nowiki/>[[Metropolitano Stadioni|Metropolitano]]<nowiki/>“ stadionida „[[Atlético Madrid]]“ga qarshi oʻyinda „Real Madrid“ raqamlangan futbolkalarni kiygan birinchi ispan jamoasi boʻlgan. Angliyaning „[[Leeds United F.C.|Lids Yunayted]]“ klubi oʻtgan asrning 60-yillarida oʻzining koʻk rangli koʻylagini doimiy ravishda oq rangga almashtirgan va bu davrning „Real Madrid“ jamoasiga taqlid qilgan<ref>{{cite news|title=Don Revie statue unveiled 40 years after FA Cup victory|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leeds-17961398|access-date=4 January 2016|work=BBC Sport|date=5 May 2012|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627195949/https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leeds-17961398|url-status=live}}</ref>. „Real“ning anʼanaviy mehmondagi ranglari hammasi koʻk yoki toʻliq binafsha. Replika toʻplami bozori paydo boʻlgandan beri klub qizil, yashil, toʻq sariq va qora kabi turli xil rangli dizaynlarni ham chiqardi. Klub formasini [[Adidas]] kompaniyasi ishlab chiqaradi, uning shartnomasi 1998-yildan beri davom etib kelmoqda<ref>{{cite web|title = Adidas renews with Real Madrid until 2020|url = http://www.sportspromedia.com/news/adidas_renews_with_real_madrid_until_2020|publisher = sportspromedia.com|date = 1 December 2006|access-date = 12 July 2008|archive-date = 26 July 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200726234546/https://www.sportspromedia.com/news/adidas_renews_with_real_madrid_until_2020|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| title = Our Sponsors&nbsp;— Adidas| url = http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/sponsors| publisher = Realmadrid.com| access-date = 18 July 2008| archive-date = 22 February 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140222220108/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/sponsors| url-status = live}}</ref>. „Real Madrid“ning birinchi futbolka homiysi [[Zanussi]] 1982/1983, 1983/1984 va 1984/1985 mavsumlari uchun kelishib oldi. Shundan soʻng, 1992-yilda [[Teka]] bilan uzoq muddatli shartnoma imzolanishidan oldin, klub [[Parmalat]] va Otaysa tomonidan homiylik qilingan<ref name="Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1902–1989)">{{cite web| title = Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1902–1989)| url = http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes.htm| publisher = Leyendablanca.com| access-date = 18 July 2008| language = es| archive-date = 21 January 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120121234444/http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes.htm| url-status = dead}}</ref><ref name="Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1991–2008)">{{cite web| title = Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1991–2008)| url = http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes2.htm| publisher = Leyendablanca.com| access-date = 18 July 2008| language = es| archive-date = 21 January 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120121164410/http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes2.htm| url-status = dead}}</ref>. 2001-yilda „Real Madrid“ Teka bilan shartnomasini yakunladi va klub yangi mavsumda veb-saytini reklama qilish uchun libosning old qismida '''Realmadrid.com''' logotipidan foydalangan. Keyinchalik, 2002-yilda [[Siemens]] bilan shartnoma imzolandi va 2006-yilda klub futbolkasida [[BenQ Mobile|BenQ Siemens]] logotipi libosning old qismi paydo boʻlgan<ref>{{cite web| title = BenQ to sponsor giant Real Madrid| url = http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2005/11/09/2003279458| publisher = taipeitimes.com| date = 8 November 2005| access-date = 18 July 2008| archive-date = 30 December 2006| archive-url = https://web.archive.org/web/20061230121701/http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2005/11/09/2003279458| url-status = live}}</ref> 2007-yildan 2013-yilgacha Real Madridning futbolka homiysi BenQ Siemens kompaniyasining iqtisodiy muammolaridan keyin [[Bwin.Party Digital Entertainment|bwin.com]] boʻlgan<ref>{{cite web| title = Real Madrid and Bwin sign sponsorship agreement| url = http://www.bwinparty.com/Investors/FinancialNews/2013/130528%20bwin%20and%20Real%20Madrid%20to%20finalise%20new%20digital%20partnership.aspx| publisher = bwinparty.com| date = 11 June 2008| access-date = 18 July 2008| author = Juan José López Soto| archive-date = 7 June 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130607194332/http://www.bwinparty.com/Investors/FinancialNews/2013/130528%20bwin%20and%20Real%20Madrid%20to%20finalise%20new%20digital%20partnership.aspx| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| title = Our Sponsors&nbsp;— bwin.com| url = https://www.bwin.com/de/p/about-us/sponsoring/football/realmadrid| publisher = bwin.com| access-date = 18 July 2008| archive-date = 17 January 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130117210115/https://www.bwin.com/de/p/about-us/sponsoring/football/realmadrid| url-status = dead}}</ref>. [[Emirates|Fly Emirates]] 2013-yilda ularning futbolka homiysiga aylandi va 2017-yilda klub avialayner bilan homiylikni yangiladi va 2022-yilgacha, yiliga 70 million yevrolik shartnoma imzolagan<ref>{{cite news |title=Real Madrid agree record-breaking sponsorship deal with Emirates |url=https://en.as.com/en/2017/09/21/football/1506006163_369823.html |access-date=8 August 2018 |agency=As |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808202713/https://en.as.com/en/2017/09/21/football/1506006163_369823.html |url-status=dead }}</ref>. 2022-yilda shartnoma yana 2026 yilgacha uzaytirilgan<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/10/14/real-madrid-and-emirates-renew-sponsorship-deal-until-2026|title=Real Madrid and Emirates renew sponsorship deal until 2026|publisher=Real Madrid CF|date=14 October 2022|access-date=22 October 2022|archive-date=23 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023211358/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/10/14/real-madrid-and-emirates-renew-sponsorship-deal-until-2026|url-status=live}}</ref>. 2015-yilda Madrid Adidas bilan yangi oʻn yillik shartnoma imzoladi, uning umumiy qiymati 850 million funt sterling (1 milliard yevro) boʻlib, klub bir mavsumda 59 million funt sterling (64 million yevro) ishlab topdi. Shartnomada, agar „Real Madrid“ yevrokuboklarga chiqa olmasa yoki [[La Liga]]<nowiki/>dan tushib qolsa, istalgan vaqtda shartnomada koʻrsatilgan mukofotlarni kamaytirish yoki shartnomani bekor qilish bandi mavjud<ref>[https://www.spiegel.de/spiegel/football-leaks-eine-milliarde-von-adidas-fuer-real-madrid-a-1146315.html „Eine Milliarde von Adidas für Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240416160843/https://www.spiegel.de/spiegel/football-leaks-eine-milliarde-von-adidas-fuer-real-madrid-a-1146315.html |date=16 April 2024 }}. ''Der Spiegel''. Retrieved 13 October 2020</ref>. ==== Toʻplam yetkazib beruvchilar va koʻylak homiylari ==== [[File:Shahter-Reak M 2015 (10).jpg|thumb|upright|"Real Madrid" futbolkasi (2015-yilda [[Luka Modrić]] kiygan) [[Adidas]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan, [[Emirates]] futbolka homiysi.]] {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! Davr ! Ishlab chiqaruvchisi ! Koʻylak homiysi |- | 1981-1982 | rowspan=2|[[Adidas]] | — |- | 1982-1985 | |[[Zanussi]] |- | 1985-1989 | rowspan=4|[[Hummel International|Hummel]] | |[[Parmalat]] |- | 1989-1991 | | Reny Picot |- | 1991-1992 | |Otaysa |- | 1992-1994 | rowspan=3|[[Teka]] |- | 1994-1998 | |[[Kelme (company)|Kelme]] |- | 1998-2001 | rowspan=7|Adidas |- | 2001-2002 | Realmadrid.com{{refn|group=note|name=Kit|Realmadrid.com klubning yangi veb-saytini reklama qilish uchun futbolka homiysi sifatida paydo boʻlgan.}} |- | 2002-2005 | |[[Siemens mobile]] |- | 2005-2006 | |[[Siemens]] |- | 2006-2007 | |[[BenQ-Siemens]] |- | 2007-2013 | [[Bwin]] |- | 2013-{{0|0000}} | |[[Emirates]] |} ==== Toʻplam bitimi ==== {| class="wikitable" style="text-align: left" |- ! Toʻplam yetkazib beruvchi !! Davr !!Shartnoma eʼlon qilingan davr !Shartnoma davomiyligi ! Qiymat !! Eslatma |- | rowspan=3| {{center|[[Adidas]]}} | rowspan=3| 1998-hozirgacha | |- | | 2015-2020 (6 yil) | Jami [[Yevro|€]]1 milliard<ref>{{cite news|title=Football Leaks – All Details of Real Madrid's €1 Billion Adidas Deal Leaked|work=FOOTY HEADLINES|url=https://www.footyheadlines.com/2017/05/football-leaks-real-madrids-adidas-deal-worth-1-billion.html|access-date=9 February 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180415/https://www.footyheadlines.com/2017/05/football-leaks-real-madrids-adidas-deal-worth-1-billion.html|url-status=live}}</ref> | |- | {{center|8 May 2019}} | 2020-2028 (8 yil)<ref>{{cite news|title=Real Madrid and adidas extend their successful alliance with a deal that is unprecedented in the sporting industry|work=Real Madrid.com|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/05/real-madrid-and-adidas-extend-their-successful-alliance-with-a-deal-that-is-unprecedented-in-the-sporting-industry|access-date=9 May 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509102219/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/05/real-madrid-and-adidas-extend-their-successful-alliance-with-a-deal-that-is-unprecedented-in-the-sporting-industry|url-status=live}}</ref> | Jami [[Yevro|€]]1.1 milliard<ref>{{cite news|title=Real Madrid sign reported €1.1 billion new Adidas deal|work=GOAL.com|url=https://www.goal.com/en/news/real-madrid-sign-reported-11-billion-new-adidas-deal/9y1sooxrnzy714kdrf8spqc39|access-date=9 May 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509100844/https://www.goal.com/en/news/real-madrid-sign-reported-11-billion-new-adidas-deal/9y1sooxrnzy714kdrf8spqc39|url-status=live}}</ref> | |} ''Eslatma: muddatidan oldin tugatish bandlari jamoaning ishiga qarab istalgan vaqtda faollashtirilishi mumkin.'' == Stadioni == {{Yana qarang|Estadio Chamartín|Santiago Bernabéu Stadium|Alfredo Di Stéfano Stadium}} {{Infobox venue | stadium_name = Santiago Bernabéu | image = Estadio Santiago Bernabéu 12.jpg | image_size = 220px | seating_capacity = 85,000<ref name="Capacity" /> | dimensions = {{convert|107|x|72|m|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=http://www.stadiumguide.com/bernabeu.htm |title=Estadio Santiago Bernabéu |publisher=stadiumguide.com |access-date=22 September 2011 |archive-date=5 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105065110/http://www.stadiumguide.com/bernabeu.htm |url-status=live }}</ref> | broke_ground = 27 October 1944 | opened = 14 December 1947 | architect = Manuel Muñoz Monasterio, Luis Alemany Soler, Antonio Lamela }} [[File:Estadio Santiago Bernabéu.jpg|260px|thumb|left|Santyago Bernabeu stadioni ichida]]Bir necha maydonlarni uy maydon sifatida foydalanganidan soʻng, jamoa 1912-yilda Campo de OʻDonnellga koʻchib oʻtdi, u 11 yil davomida oʻzining uy stadioni boʻlib qoldi. Bu davrdan soʻng klub bir yilga 8000 tomoshabinga moʻljallangan kichik maydon boʻlgan Campo de Ciudad Linealga koʻchib oʻtgan. Shundan soʻng, „Real Madrid“ oʻz uy uchrashuvlarini 1923-yil 17-mayda „[[Newcastle United F.C.|Nyukasl Yunayted]]“ga qarshi oʻyin bilan ochilgan [[Estadio Chamartín|Estadio Chamartin]]<nowiki/>da oʻtkazishni boshlagan<ref>Ball, Phil p. 118.</ref>. 22 500 tomoshabinga moʻljallangan ushbu stadionda „Real Madrid“ oʻzining birinchi Ispaniya chempionligini nishonladi. 1943-yilda prezident [[Santiago Bernabeu (stadion)|Santiago Bernabeu]] Chamartinni klub ambitsiyalari uchun etarlicha katta emas deb qaror qildi va shu sababli [[Santiago Bernabéu Stadioni|yangi stadion]] qurildi va 1947-yil 14-dekabrda ochildi<ref name="History">{{cite web |title=History&nbsp;— Chapter 3&nbsp;– The New Chamartin, an exemplary stadium |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=25 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225115943/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football |url-status=live}}</ref>. Dastlab Nuevo Chamartin nomi bilan tanilgan stadion 1955-yilda Bernabeu sharafiga oʻzgartirilgan va hozirgi kungacha uning nomini saqlab kelmoqda. Bernabeudagi birinchi oʻyin Madrid va Portugaliyaning „[[C.F. Os Belenenses|Belenenses]]“ klubi oʻrtasida kechdi va „Los Blancos“ 3:1 hisobida gʻalaba qozondi va Sabino Barinaga birinchi golni urdi. Stadion sigʻimi tez-tez oʻzgarib turdi va 1953-yildagi kengayishdan keyin 120 000 ga yetdi<ref name="60th Anniversary">{{cite web |title=60th Anniversary |url=http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=145119 |publisher=xtratime.org |date=13 December 2007 |access-date=12 July 2008 |archive-date=3 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103015717/http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=145119 |url-status=live}}</ref>. Oʻshandan beri modernizatsiya tufayli bir qator qisqartirishlar boʻldi (oxirgi turish joylari 1998/1999-yillarda UEFA qoidalariga muvofiq Yevropa musobaqalarida oʻyinlarda tik turib tomosha qilinadigan joylar taqiqlagan edi)<ref name="60th Anniversary" />. Hozirgi sigʻimi 81 044 tomoshabin. „Real Madrid“ Yevropada oʻrtacha tomoshabinlar soni boʻyicha „<nowiki/>[[Borussia Dortmund]]<nowiki/>“, „Barselona“ va „Manchester Yunayted“dan keyin toʻrtinchi oʻrinda turadi<ref>{{cite web |url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |title=Camp Nou: Average attendance 79,390 |publisher=Arxiu.fcbarcelona.cat |date=17 May 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-date=8 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708133249/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/eng.1/year/2010/barclays-premier-league?cc=5901 |title=Barclays Premier League Stats: Team Attendance&nbsp;– 2010–11 |work=[[ESPNsoccernet]] |access-date=22 November 2011 |archive-date=24 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224230836/http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/eng.1/year/2010/barclays-premier-league?cc=5901 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ESP.1/year/2010/spanish-primera-division?cc=5901 |title=Spanish La Liga Stats: Team Attendance&nbsp;– 2010–11 |work=[[ESPNsoccernet]] |access-date=22 November 2011 |archive-date=3 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403134314/http://espnfc.com/stats/attendance/_/league/esp.1/year/2010/spanish-primera-division |url-status=dead}}</ref>. Bernabeuda 1964-yilgi UEFA Yevropa chempionati finali, 1982-yilgi FIFA Jahon kubogi finali, 1957, 1969, 1980 va 2010-yilgi Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi finali oʻtkazilgan<ref>{{cite news |date=28 March 2008 |title=Madrid and Hamburg awarded 2010 finals |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |url=http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid=676743.html |url-status=live |access-date=9 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323040748/http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid%3D676743.html |archive-date=23 March 2010}}</ref>. [[Stadion]]<nowiki/>ning 10-qator boʻylab oʻz nomi bilan atalgan Madrid metro bekati bor. 2007-yil 14-noyabrda Bernabeu [[UEFA stadionlari toifalari|UEFA tomonidan Elit futbol stadioni]] maqomiga koʻtarilgan<ref>{{cite web |title=The Bernabéu is now Elite |url=http://www.realmadrid.com/en/history/santiago-bernabeu-stadium/bernabeu-elite-stadium |publisher=Realmadrid.com |date=14 November 2007 |access-date=12 July 2008 |author=Javier Palomino |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305010510/http://www.realmadrid.com/en/history/santiago-bernabeu-stadium/bernabeu-elite-stadium |url-status=live}}</ref> 2006-yil 9-may kuni „Real Madrid“ odatda mashgʻulotlar oʻtkazadigan „Real Madrid Siti“ da klub afsonasi [[Alfredo Di Stéfano|Alfredo Di Stefano]] nomi bilan atalgan „[[Alfredo Di Stéfano stadioni|Alfredo Di Stefano]]“ stadionining ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Dastlabki oʻyin „Real Madrid“ va „[[Stade de Reims|Reyms]]“ jamoalari oʻrtasida boʻlib oʻtdi, bu 1956-yilgi yevrokuboklar finalining revansh oʻyini edi. „Real Madrid“ oʻyinda 6-1 hisobida gʻalaba qozondi va gollarni [[Sergio Ramos]], [[Antonio Cassano|Antonio Kassano]] (2), [[Roberto Soldado]] (2) va [[José Manuel Jurado]]<nowiki/>lar kiritgan. Bu joy hozirda Madriddan tashqarida, Valdebebasda joylashgan klubning mashgʻulot majmuasi boʻlgan [[Real Madrid Siti|Ciudad Real Madrid]]<nowiki/>ning bir qismidir. Stadion sigʻimi 5000 kishiga moʻljallangan va u „[[Real Madrid Castilla]]“ jamoasining uy maydoni hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/ciudad-real-madrid |title=This one's for you, Alfredo! |date=10 May 2006 |access-date=7 July 2008 |publisher=Realmadrid.com |archive-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221062712/http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/ciudad-real-madrid |url-status=live}}</ref>. 2019/2020-yilgi mavsumning oxirgi qismida va 2020/2021-yilgi mavsum davomida stadion [[Ispaniyada COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 pandemiyasi]] qoʻzgʻatgan cheklovlar va Santyago Bernabeuning keng koʻlamli taʼmirlanishi kombinatsiyasi tufayli birinchi jamoaning uy oʻyinlariga mezbonlik qildi<ref>{{cite news |last1=Roncero |first1=Tomás |date=22 April 2020 |title=The changes Real Madrid must make to play their games at the Di Stéfano |language=en |newspaper=[[Diario AS]] |url=https://en.as.com/en/2020/04/22/football/1587553407_186846.html |url-status=dead |access-date=14 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305175452/https://en.as.com/en/2020/04/22/football/1587553407_186846.html |archive-date=5 March 2021}}</ref>. Santyago Bernabeuning soʻnggi taʼmirlanishi qoʻshimcha qavat qoʻshilishi bilan sigʻimni taxminan 4000 ga oshirib, uni deyarli 85 000 ga yetkazadi<ref>{{cite news |date=24 September 2018 |title=Real Madrid hope €525m Bernabeu renovation gives them 'best stadium in world' |website=espn.com |url=http://www.espn.in/soccer/club/real-madrid/86/blog/post/3644968/real-madrid-hope-525-million-bernabeu-renovation-gives-them-best-stadium-in-world |url-status=live |access-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120011409/https://www.espn.in/soccer/club/real-madrid/86/blog/post/3644968/real-madrid-hope-525-million-bernabeu-renovation-gives-them-best-stadium-in-world |archive-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{cite news |date=7 September 2021 |title=Five things you didn't know about the new Bernabeu - MARCA in English |language=en |work=MARCA |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2021/09/07/61373793268e3ec2688b45ce.html |url-status=live |access-date=8 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907174509/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2021/09/07/61373793268e3ec2688b45ce.html |archive-date=7 September 2021}}</ref>. Bundan tashqari, balandlik ham oʻn metrga oshiriladi va yigʻiladigan tom, tortib olinadigan qadam va 360 daraja ekran oʻrnatiladi<ref>{{Cite news |last=Sport |first=Telegraph |date=2 April 2019 |title=Real Madrid unveil plans for new Bernabeu with 360-degree screen and retractable roof |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2019/04/02/real-madrid-unveil-plans-new-bernabeu-360-degree-screen-retractable/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=3 April 2019 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/football/2019/04/02/real-madrid-unveil-plans-new-bernabeu-360-degree-screen-retractable/ |archive-date=12 January 2022 |issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite news |title=Real Madrid's new Bernabeu to grow over 10 metres in height - MARCA in English |language=en |work=MARCA |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/16/58a591e0ca47414c6c8b4572.html |url-status=live |access-date=9 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514174937/http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/16/58a591e0ca47414c6c8b4572.html |archive-date=14 May 2017}}</ref>. Ishlar 2019-yilda boshlangan va yangilangan stadion dastlab 2022-yilda ochilishi rejalashtirilgan edi; ammo, [[COVID-19 pandemiyasi]] va [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini|Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi]] taʼminot zanjirlarida jiddiy uzilishlarga olib keldi, bu esa klubni stadionning ochilishini 2023-yilga qoldirishga undadi<ref>{{Cite web |url=https://en.as.com/en/2019/04/02/videos/1554208295_752117.html |title=Real Madrid present the new Santiago Bernabéu |website=AS.com |date=2 April 2019 |access-date=3 April 2019 |archive-date=3 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403055048/https://en.as.com/en/2019/04/02/videos/1554208295_752117.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.football-espana.net/2022/06/18/santiago-bernabeu-full-opening-delayed-until-2023 |title=Santiago Bernabeu full opening delayed until 2023 |author=Ruairidh Barlow |publisher=football-espana.net |date=18 June 2022 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719200059/https://www.football-espana.net/2022/06/18/santiago-bernabeu-full-opening-delayed-until-2023 |url-status=live}}</ref>. == Rekordlar va statistikalar == {{main|Real Madrid CF rekordlari va statistikasi roʻyxati}} {{see also|Xalqaro futbolda Real Madrid CF}} [[Fayl:Raul_Gonzalez_10mar2007.jpg|left|thumb|213x213px|[[Raúl González|Raul]] oʻyinlar soni boʻyicha „Real Madrid“ning barcha vaqtlardagi yetakchisi.]] Raul 1994-yildan 2010-yilgacha 741 ta oʻyin oʻtkazgan „Real Madrid“da eng koʻp oʻyin oʻtkazish boʻyicha rekordchi hisoblanadi. [[Iker Casillas]] 725 ta oʻyin bilan ikkinchi, 710 marta oʻynagan kichik [[Manolo Sanchís|<nowiki>Manu[[el Sanchis</nowiki>]] ikkinchi oʻrinda turadi<ref>{{cite web |title=Legends&nbsp;— Manolo Sanchís Hontiyuela |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-history/football-legends |publisher=realmadrid.com |access-date=13 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223062222/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-history/football-legends |archive-date=23 February 2014}}</ref>. U darvozabonlar rekordi [[Iker Casillas]]<nowiki/>ga tegishli boʻlib, 725 ta maydonga tushgan. [[Fayl:Cristiano_Ajax.jpg|thumb|[[Cristiano Ronaldo]] – „Real Madrid“ning rekord toʻpurari va [[La Liga]]<nowiki/>ning bir mavsumida barcha jamoalar darvozasiga gol urgan birinchi futbolchi.]] [[Cristiano Ronaldo]] (2009-2018) „Real Madrid“ tarixidagi eng yaxshi toʻpurar boʻlib, 438 ta oʻyinda 450 ta gol urgan<ref>{{cite web |title=Ronaldo's 501 goals: The numbers behind his amazing scoring record |url=http://www.skysports.com/football/news/11835/10012556/ronaldos-501-goals-the-numbers-behind-his-amazing-scoring-record |access-date=1 October 2015 |archive-date=3 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003031749/http://www.skysports.com/football/news/11835/10012556/ronaldos-501-goals-the-numbers-behind-his-amazing-scoring-record |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Conor Brown Equals Di Stéfano's Real Madrid Record |url=http://www.goal.com/en-us/news/1771/yahoo/2009/02/01/1087643/raul-equals-di-stefanos-real-madrid-record |access-date=5 February 2009 |archive-date=31 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331020706/http://www.goal.com/en-us/news/1771/yahoo/2009/02/01/1087643/raul-equals-di-stefanos-real-madrid-record |url-status=live}}</ref>. Yana olti nafar futbolchi „Real“ safida 200 dan ortiq gol urgan: [[Alfredo Di Stéfano|Alfredo Di Stefano]] (1953-1964), [[Santillana]] (1971-1988), [[Ferenc Puskás]] (1958-1966), [[Hugo Sánchez|Ugo Sanches]] (1985-1992), [[Hugo Sánchez|Karim Benzema]] (0203)) va avvalgi gollar rekordchisi [[Raúl González|Raul]] (1994-2010). [[Cristiano Ronaldo]] 311 ta gol bilan La Liga tarixidagi barcha vaqtlardagi eng yaxshi toʻpurar boʻlishi bilan bir qatorda bir mavsumda ligada eng koʻp gol urish boʻyicha ham rekordchi (2014-15 yillarda 48 ta gol). Di Stefanoning 58 ta oʻyinda 49 ta gol urgani oʻn yillar davomida yevrokuboklar tarixidagi eng yuqori koʻrsatkich boʻlib kelgan, to 2005 yilda Rauldan oʻzib ketgan va hozirda Madridliklar safida 105 ta gol va 140 ta gol bilan Krishtianu Ronalduga tegishli. Klub tarixidagi eng tezkor gol (13 soniya) chililik [[Iván Zamorano]] tomonidan 1994-yil 3-sentyabrda [[Sevilla FC|Sevilya]]<nowiki/>ga qarshi oʻyinda kiritilgan..<ref>{{Cite news |date=3 December 2003 |title=Quickfire Ronaldo proves Real hero |publisher=CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2003/SPORT/football/12/03/spain.real/ |url-status=live |access-date=7 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014141858/http://edition.cnn.com/2003/SPORT/football/12/03/spain.real/ |archive-date=14 October 2018}}</ref> Rasmiy ravishda, „Real Madrid“ oʻyini uchun uydagi eng koʻp tomoshabin koʻrsatkichi 83 329 kishini tashkil etadi, bu 2006-yilda Ispaniya kubogi oʻyinida edi. „Santyago Bernabeu“ning hozirgi rasmiy sigʻimi – 81 044 kishi<ref>{{cite web |title=Attendances Spain average&nbsp;— Primera División 2007–2008 |url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/current/aveesp.htm |publisher=European Football Statistics |access-date=16 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613220015/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/current/aveesp.htm |archive-date=13 June 2008}}</ref>. 2007/2008-yilgi mavsumda klubning oʻrtacha tashrifi 76 234 nafarni tashkil etdi, bu Yevropa ligalaridagi eng yuqori koʻrsatkich<ref>{{cite web |title=European Attendances |url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/attneng.htm |publisher=European Football Statistics |access-date=16 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613212457/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/attneng.htm |archive-date=13 June 2008}}</ref>. „Real“ shuningdek, Ispaniya futbolida rekordlarni oʻrnatdi, xususan, eng koʻp ichki chempionlik (2021/2022-yil holatiga koʻra 35 ta) va ketma-ket eng koʻp gʻalaba qozongan (beshta, 1960/1965 va 1985/1990-yillarda).<ref name="Real Madrid Club de Fútbol" /> 121 oʻyin bilan (1957-yil 17-fevraldan 1965-yil 7-martgacha) klub La Ligada oʻz maydonida magʻlubiyatsiz oʻyinlar soni boʻyicha rekord oʻrnatdi<ref>{{cite web |title=Unbeaten at Home in the League |website=[[RSSSF]] |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/unbeaten.html |access-date=7 December 2008 |archive-date=16 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216212124/http://www.rsssf.com/miscellaneous/unbeaten.html |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Gareth_Bale_2015_(9).jpg|left|thumb|222x222px|[[Gareth Bale]] 2013-yilda 100 million € evroga tushgan klubning qoʻshma rekordi hisoblanadi.]] Klub, shuningdek, oʻn toʻrt marta [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da gʻalaba qozonish boʻyicha rekordga ega<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/index.html |publisher=Uefa.com |access-date=11 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102064325/http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/index.html |url-status=live |archive-date=2 January 2010}}</ref> va eng koʻp yarim final oʻyinlari uchun (32). 2023-yil iyun holatiga koʻra, Krishtianu Ronaldu UEFA Chempionlar Ligasi tarixidagi eng yaxshi toʻpurar boʻlib, jami 140ta (141ta saralash oʻyinlari bilan birga) gollari, 105ta gollari „Real Madrid“da oʻynagan. Jamoa 1955/1956 dan 1969/1970 gacha boʻlgan 15 ta bilan Yevropa kuboklarida ketma-ket ishtirok etish boʻyicha rekord koʻrsatkichga ega (chempionlar ligasi boʻlgunga qadar)<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |publisher=Uefa.com |access-date=11 July 2008 |archive-date=6 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806210813/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |url-status=live}}</ref>. Klubning maydondagi rekordlari orasida 2014/1915-yilgi mavsumda barcha musobaqalarda 22 oʻyindan iborat gʻalabali seriya, Ispaniya rekordi va dunyo miqyosida toʻrtinchi oʻrinni egallagan<ref>[https://sports.yahoo.com/news/real-madrid-win-club-world-cup-212643137--sow.html „Real Madrid win Club World Cup, fourth title of 2014“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711042723/https://sports.yahoo.com/news/real-madrid-win-club-world-cup-212643137--sow.html|date=11 July 2018}}. Yahoo Sports. Retrieved 19 February 2015</ref>. Oʻsha mavsumda jamoa Chempionlar ligasida oʻnta oʻyin oʻtkazib, rekord darajadagi gʻalabali seriyani qayd etdi<ref>{{Cite news |date=18 February 2015 |title=Real Madrid equals Bayern's Champions League win record |publisher=Goal |url=http://www.goal.com/en-ca/news/4199/uefa-champions-league/2015/02/18/9056442/real-madrid-equals-bayerns-champions-league-win-record |url-status=live |access-date=19 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221072321/http://www.goal.com/en-ca/news/4199/uefa-champions-league/2015/02/18/9056442/real-madrid-equals-bayerns-champions-league-win-record? |archive-date=21 February 2015}}</ref>. 2017-yil sentabr oyida klub oʻzining ketma-ket 73-oʻyinida gol urib, [[Pele]] oʻynagan Braziliyaning „[[Santos FC|Santos]]“ klubining rekordini takrorladi<ref>{{cite news |date=20 September 2017 |title=Real Madrid equal Santos' run of 73 consecutive games scoring |newspaper=Marca |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/09/17/59becb21268e3e55348b4592.html |url-status=live |access-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919141243/http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/09/17/59becb21268e3e55348b4592.html |archive-date=19 September 2017}}</ref>. 2009-yil iyun oyida klub „Manchester Yunayted“ yulduzi Krishtianu Ronalduni 94 million yevroga € (80 million funt [[Funt sterling|£]]) sotib olib, futbol tarixidagi eng yuqori transfer narxi boʻyicha oʻzining rekordini yangiladi<ref>{{cite news |date=11 June 2009 |title=History of the world transfer record |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8085391.stm |url-status=live |access-date=12 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711043511/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8085391.stm |archive-date=11 July 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=11 June 2009 |title=Man Utd accept £80m Ronaldo bid |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8094720.stm |url-status=live |access-date=19 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112083712/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8094720.stm |archive-date=12 January 2016}}</ref>. 2001-yilda Zinedin Zidanning „[[Juventus FC|Juventus]]“dan „Real“ga oʻtgani uchun 77,5 million yevro € (100 milliard lira) toʻlangani avvalgi eng yuqori transfer narxi edi. Bu rekord ('''£''' [[Funt sterling]]<nowiki/>da) avvalroq 2009-yilning iyun oyida, bir necha kun davomida, „Real“ Kakani „Milan“ dan 67 million [[Yevro]] (65 million funt) evaziga sotib olishga rozi boʻlganida yangilangan edi. 2013-yilda „[[Tottenham Hotspur FC|Tottenxem]]“ futbolchisi [[Gareth Bale]]<nowiki/>ning transferi yangi jahon rekordi boʻldi, uning transfer narxi taxminan 100 million yevroni tashkil qilgan. 2016-yil yanvarida Balening transferiga oid hujjatlar oshkor boʻlgan edi, bu esa transfer narxi 100 759 418 yevroni tashkil etgani haqidagi jahon rekordini tasdiqladi<ref>{{cite news |date=21 January 2016 |title=Gareth Bale contract leak sparks panic at Real Madrid – and agent's fury |newspaper=The Telegraph |issue=21 January 2016 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/12111960/Revealed-How-Real-Madrid-claimed-Gareth-Bale-transfer-was-not-a-world-record-to-keep-Cristiano-Ronaldo-happy.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/12111960/Revealed-How-Real-Madrid-claimed-Gareth-Bale-transfer-was-not-a-world-record-to-keep-Cristiano-Ronaldo-happy.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. „Real Madrid“ 2019-yilda oʻzining rekordini takrorladi, oʻshanda klub „[[Chelsea F.C.|Chelsea]]“ jamoasidan [[Eden Hazard]]<nowiki/>ni 115 million evro evaziga sotib olgan edi<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/06/07/5cf98e06e2704e2d9d8b4614.html |title=Hazard: 100 million euros plus variables |website=Marca |date=7 June 2019 |access-date=4 July 2019 |archive-date=7 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807004107/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/06/07/5cf98e06e2704e2d9d8b4614.html |url-status=live}}</ref>. Klubning rekord sotuvi esa 2018-yilning 10-iyulida, oʻshanda „[[Juventus FC]]“ klubi [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni 117 million yevroga sotib olgan edi<ref>{{cite press release |title=Cristiano Ronaldo signs for Juventus! |url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |website=juventus.com |date=10 July 2018 |access-date=10 July 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054606/http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |url-status=live}}</ref>. == Qoʻllab-quvvatlash == [[Fayl:Santiago_Bernabéu_Stadium,_September_2014_07.JPG|left|thumb|Bernabeudagi abonementlar soni 65 000 tani tashkil etadi, qolgan oʻrindiqlar esa keng jamoatchilikka taqdim etiladi.]] Koʻpgina uy uchrashuvlarida stadiondagi oʻrindiqlarning koʻp qismini mavsumiy [[Chipta qogʻozi|Chipta]] egalari egallaydi, ulardan bu koʻrsatkich 65 000 tani tashkil qiladi. Mavsumiy chipta egasi boʻlish uchun avvalo ijtimoiy yoki klub aʼzosi boʻlishi kerak. Aʼzolardan tashqari klub Ispaniya va butun dunyoda 1800 dan ortiq ''penyaga'' (rasmiy, klubga tegishli tarafdorlar guruhlari) ega. „Real Madrid“ Ispaniya futbolida oʻrtacha tomoshabinlar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda turadi va Bernabeuga muntazam ravishda 74 000 dan ortiq muxlislarni jalb qiladi. Dunyo miqyosida eng yaxshi qoʻllab-quvvatlanadigan jamoalardan biri boʻlgan Real Madrid 2017-yil aprel oyida [[Facebook]]’da 100 million muxlisni qamrab olgan birinchi sport jamoasi (va birinchi brend) boʻldi. Real Madridning qattiq tarafdorlari '''Ultras Sur''' tarafdorlari yoki oddiygina Ultras tarafdorlari. Ular Barselonaning qattiq tarafdorlari Boixos Nois guruhiga oʻxshab, oʻzlarining haddan tashqari oʻng qanot siyosati bilan tanilgan. Ultras Surs boshqa oʻng qanot guruhlari, xususan, [[SS Lazio|Latsio]] '''Irriducibili''' muxlislari bilan ittifoq tuzdi, shuningdek, chap qanot guruhlari bilan ham ittifoq tuzgan. Bir necha marta ular raqib futbolchilarini irqiy haqorat qilishgan va buning uchun [[UEFA]] tomonidan tergov qilingan. Florentino Peres ultrasni Bernabeuda taqiqlashni va ularning oʻrinlarini keng jamoatchilikka berishni oʻz zimmasiga oldi. Bu qaror Bernabeuning baʼzi sodiqlari uchun bahsli boʻldi, ammo buning natijasida oʻyinlarning jonli muhiti buziladi. Ultras bundan buyon Bernabeu tashqarisida norozilik namoyishlari oʻtkazdi va ularni qayta tiklashni va maydonga kirishga ruxsat berishni talab qilgan. [[Rim Papasi|Rim papasi]] [[Francis|Fransisk]]<nowiki/>ning FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati finali 2014 dagi raqibi [[San Lorenzo de Almagro|San-Lorenso]] jamoasiga qarshi Marid jamoasini qoʻllab quvvatlash uchun tashrif buyurganidan soʻng, Madrid jamoasi sardori [[Sergio Ramos]] shunday dedi: „Yarim finalda biz Marrokashdagi muxlislarning mehrini sezdik va biz oʻz uyimizda oʻynagandek tuyuldi. Bu xulosa. Bu jamoaning buyukligi – bu Xudoning jamoasi va butun dunyoning“. Klubning mashhur tarafdorlari orasida golfchi Sergio Garsiya ham bor. == Raqobat == === El Clásico === {{main|El Clásico}} [[Fayl:Control_de_Sergio_(5628131065).jpg|right|thumb|"[[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]" stadionidagi 2011-yilgi „<nowiki/>[[El Clásico]]<nowiki/>“dan manzara]] Milliy ligada ikki eng kuchli jamoalar oʻrtasida tez-tez shiddatli raqobat boʻlib turadi va bu, ayniqsa, „Real Madrid“ va „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ oʻrtasidagi oʻyin „Klassik“ (''El Klassiko'') nomi bilan mashhur boʻlgan La Ligada koʻrinadi. Milliy musobaqalar boshlangandan beri klublar Ispaniyaning ikkita raqib mintaqasi: [[Kastiliya]] va [[Kataloniya]], shuningdek, ikki shaharning vakillari sifatida koʻrildi. Raqobat koʻpchilik kastiliyaliklar va kataloniyaliklar oʻrtasidagi siyosiy va madaniy ziddiyatlarni aks ettiradi, bu bir muallif tomonidan Ispaniya fuqarolar urushining qayta timsoli sifatida koʻriladi. Yillar davomida „Real Madrid“ va „Barselona“ning rekordi Madridning 105 ta gʻalabasi, „Barselona“ning 102 ta gʻalabasi va 52 ta durang<ref>{{cite web |url=http://www.ceroacero.es/confronto_equipas.php?op=ver_confronto&equipa_1=40&equipa_2=50 |title=Victory Tracker |publisher=Ceroacero.es |access-date=18 February 2013 |archive-date=11 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011234752/http://www.ceroacero.es/confronto_equipas.php?op=ver_confronto&equipa_1=40&equipa_2=50 |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Real_Madrid_-_Barça_(3495454182).jpg|left|thumb|"Real Madrid" muxlislari „El Clásico“ oldidan oʻz klublarining oq libosini namoyish qilishmoqda. „Real Madrid“ muxlislari ham „El Clásico“ oʻyinlarida [[Ispaniya bayrogʻi|Ispaniya bayroq]]<nowiki/>larini koʻtarib turishadi<ref>{{cite book |last1=Fitzpatrick |first1=Richard |title=El Clasico: Barcelona v Real Madrid: Football's Greatest Rivalry |date=2012 |publisher=Bloomsbury |page=146}}</ref>.]] 1930-yillardayoq Barselona „Madridning markazlashtirish tendentsiyalariga qarshi turib, kataloniyaliklarning oʻziga xosligi ramzi sifatida obroʻ qozongan edi“. Migel Primo de Rivera va ayniqsa [[Francisco Franco]]<nowiki/>ning diktaturasi davrida Ispaniyadagi barcha mintaqaviy tillar va oʻziga xosliklarga nisbatan norozilik bildirilgan va jilovlangan. Shunday qilib, Barselona fuqarolarining aksariyati Franko rejimiga qattiq qarshilik koʻrsatdilar<ref name="josepsunyol">Burns, Jimmy, 'Don Patricio OʻConnell: An Irishman and the Politics of Spanish Football' in „[http://www.irishargentine.org/0803.pdf Irish Migration Studies in Latin America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726185724/http://www.irishargentine.org/0803.pdf|date=26 July 2011}}“ 6:1 (March 2008), p. 44. Available online [http://www.irlandeses.org/0803burns3.htm pg. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718143546/http://www.irlandeses.org/0803burns3.htm|date=18 July 2010}},[http://www.irlandeses.org/0803burns4.htm pg. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718143516/http://www.irlandeses.org/0803burns4.htm|date=18 July 2010}}. Retrieved 29 August 2010.</ref><ref>Ham, Anthony p. 221</ref>. Oʻsha davrda „Barselona“ oʻzining „''Més que un club''“ (''inglizcha: More than a club'') shioriga ega boʻldi, chunki uning kataloniyalik millatchi va ilgʻor eʼtiqodlari bilan aloqasi bor edi<ref>Ball, Phil p. 88</ref>. Franko boshqaruvi davrida (1939—1975) „Barselona“ va „Real Madrid“ning faoliyati va maydondagi natijalariga qay darajada taʼsir qilgani haqida munozaralar hozirgi davrgacha davom etmoqda. Ikkala klubning muxlislari oʻzlarining hikoyalarini afzal koʻrgan afsonalarni boʻrttirib yuborishadi. Koʻpgina tarixchilar Frankoning afzal koʻrgan futbol jamoasiga ega emasligiga rozi boʻlishadi, ammo uning ispan millatchiligiga boʻlgan eʼtiqodi uni „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Aviasion]]<nowiki/>“ va „Madrid“ FC (Respublika qulagandan keyin oʻzining „qirollik“ nomini qayta tiklagan vayan Real Madrid nomini olgan) kabi tashkiliy jamoalar bilan bogʻlashiga olib kelgan. Boshqa tomondan, u oʻzgartirilgan „Barselona“ jamoasining kataloniyaliklar emas, balki „Ispaniya jamoasi“ sifatida muvaffaqiyat qozonishini ham xohladi. Franko hukmronligining dastlabki yillarida „Real Madrid“ unchalik muvaffaqiyat qozona olmadi, ikki marta Generalimo kubogi va kubogi Eva Duarteni qoʻlga kiritgan. „Barselona“ uchta liga chempionligini qoʻlga kiritdi, bir marta Generalimo kubogi va bir marta Eva Duarte kubogi sohibi boʻlgan. Oʻsha davrda „Atletiko Aviación“ „Real Madrid“ klubidan ustun kelgan jamoa deb hisoblangan. Bu davrdagi eng bahsli voqealar qatoriga „Real Madrid“ning „Barselona“ ustidan 11:1 hisobida gʻalaba qozonishi kiradi. Franko qoʻshinlari uchun kurashgan fuqarolar urushi faxriysi boʻlgan Bernabeu „Real Madrid“ni nafaqat ispan, balki Yevropa futbolida ham yuqori pogʻonaga olib chiqdi va Yevropaning eng yaxshi klublari uchun birinchi haqiqiy raqobat boʻlgan Yevropa kubogini yaratishda yordam bergan. Uning orzusi „Real Madrid“ nafaqat ketma-ket liga chempionligini qoʻlga kirita boshlaganida, balki 1950-yillarda Yevropa kubogining dastlabki beshta mavsumida ham gʻolib chiqqanida amalga oshdi<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |title=SANTIAGO BERNABÉU 1943·1978 |work=Real Madrid C.F. |publisher=realmadrid.com |access-date=1 July 2022 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816230029/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>. Bu voqealar ispan futboliga katta taʼsir koʻrsatdi va Frankoning munosabatiga taʼsir qildi. Tarixchilarga koʻra, bu vaqt ichida u oʻz rejimining xalqaro obroʻsi uchun „Real Madrid“ning muhimligini tushunib yetgan va oʻlimigacha klub uning afzal koʻrgan jamoasiga aylangan. 1957-yildan 1969-yilgacha Franko qoʻl ostida tashqi ishlar vaziri boʻlib ishlagan Fernando Mariya Kastiella „Real Madrid bizda mavjud boʻlgan eng yaxshi elchixona“ deb taʼkidlagan. Franko 1975-yilda vafot etdi va tez orada Ispaniya demokratiyaga oʻtgan. Uning hukumronligi davrida „Real Madrid“ 14 marta liga, olti marta Generalimo kubogi, bir marta Eva Duarte kubogi, oltita yevrokubok, ikki marta [[Lotin kubogi]] va bir marta Qitʼalararo kubokni qoʻlga kiritgan. Xuddi shu davrda, „Barselona“ sakkizta liga chempionligi, toʻqqizta Generalisimo kubogi, uchta Eva Duarte kubogi, uchta shaharlararo yarmarkalar kubogi va ikkita Lotin kubogida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://thesefootballtimes.co/2017/09/27/real-madrid-and-the-franco-regime/ |title=THE STORY OF REAL MADRID AND THE FRANCO REGIME |work=Nick Fitzgerald |date=27 September 2017 |publisher=thesefootballtimes.co |access-date=1 July 2022 |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701193952/https://thesefootballtimes.co/2017/09/27/real-madrid-and-the-franco-regime/ |url-status=live}}</ref><ref name="goal.com2" />. Raqobat 1950-yillarda, klublar [[Alfredo Di Stéfano]] bilan shartnoma imzolash borasida bahslashganda raqobat kuchaygan. Di Stefano [[Kolumbiya]]<nowiki/>ning [[Bogotá|Bogota]] shahridagi „Los Millionarios“ jamoasida oʻynab, oʻz vatani [[Argentina]]<nowiki/>da oʻyinchilarning ish tashlashi vaqtida „Barselona“ va „Real Madrid“ jamoalarini hayratda qoldirgan. Millonarios Kolumbiyaga qaytganidan koʻp oʻtmay, „Barselona“ direktorlari [[Buenos Ayres]]<nowiki/>ga tashrif buyurishdi va Di Stefanoni 1954-yilda 150 million italyan lirasi ekvivalentiga (boshqa manbalarga koʻra 200 000 dollar) transfer qilish uchun FIFAga tegishli soʻnggi jamoa boʻlgan River Pleyt bilan kelishib oldilar. Bu uning huquqlari uchun ikki ispaniyalik raqib oʻrtasida kurashni boshlanishiga asos boʻlgan. FIFA Ispaniya futbol federatsiyasining sobiq prezidenti Armando Munos Kaleroni vositachi etib tayinladi. Kalero Di Stefanoni Madridda 1953/1954 va 1955/1956, Barselonada esa 1954/1955 va 1956/1957 mavsumlarida oʻynashga ruxsat berishga qaror qildi. Shartnoma futbol assotsiatsiyasi va ularning tegishli klublari tomonidan tasdiqlangan. Kataloniyaliklar rozi boʻlishsada, bu qaror „blaugrana“ aʼzolari oʻrtasida turli noroziliklarni keltirib chiqardi va prezident 1953-yilning sentyabrida isteʼfoga chiqishga majbur boʻlgan. „Barselona“ Madridga oʻzining yarim ulushini sotib yubordi va Di Stefano ''Los Blankosga'' koʻchib oʻtib, toʻrt yillik shartnoma imzolagan. „Real“ [[Transfert]] uchun 5,5 million ispan pesosi, qoʻshimcha ravishda xarid uchun 1,3 million bonus, „Milonarios“ga toʻlanishi kerak boʻlgan yillik toʻlov, Di Stefano uchun esa 16 000 maosh, jamoadoshlarinikidan ikki baravar koʻp bonus toʻlagan<ref name="di Stefano">{{cite news |date=7 July 2014 |title=BBC SPORT &#124; Football &#124; Alfredo Di Stefano: Did General Franco halt Barcelona transfer? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28204560 |url-status=live |access-date=2 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208154241/https://www.bbc.com/sport/football/28204560 |archive-date=8 February 2016}}</ref>. Di Stefano „Real Madrid“ning keyingi muvaffaqiyatida ajralmas boʻldi va „Barselona“ga qarshi birinchi oʻyinida ikkita gol urdi. U bilan madridliklar yevrokuboklarning dastlabki beshta gʻalabasini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite news |date=7 July 2014 |title=Alfredo di Stéfano was one of football's greatest trailblazers |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jul/07/alfredo-di-stefano-real-madrid |url-status=live |access-date=12 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725025210/https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jul/07/alfredo-di-stefano-real-madrid |archive-date=25 July 2020}}</ref>. 1960-yillarda „Real Madrid“ va „Barselona“ Yevropa kubogida ikki marta toʻqnash kelishdi, Madridliklar 1959/1960-yillarda ketma-ket beshinchi chempionlik yoʻlida gʻalaba qozonishgan. 1973/1974-yilgi mavsum oldidan Johan Cruyff „Ayaks“ jamoasidan 920 000 funt sterling evaziga „Barselona“ jamoasiga kelgan<ref>Ball, Phil. pp. 83-85</ref>. Allaqachon „Ayaks“ jamoasi tarkibida oʻz nomini qoldirgan Cruyff Yevropa matbuotiga Fransisko Franko bilan bogʻlanganligi sabab „Real Madrid“ni emas, balki „Barselona“ni tanlaganini aytganida tezda „Barselona“ muxlislarini koʻngildan joy olgan. U oʻgʻliga mahalliy kataloniyalik Avliyo Jorjning sharafiga „Jordi“ deb ism qoʻyganida, muhlislar tarifidan yanada eʼtibor oshgan. 2002-yilda klublar oʻrtasidagi Yevropa uchrashuvi ispan matbuoti tomonidan „Asr oʻyini“ deb nomlandi va Madridning gʻalabasini butun dunyo boʻylab 500 milliondan ortiq odam tomosha qildi<ref>{{cite news |date=11 December 2008 |title=Real win Champions League showdown |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7773773.stm |url-status=live |access-date=21 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731062536/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7773773.stm |archive-date=31 July 2012}}</ref>. Oʻzining shiddatli va intizomsizligi bilan mashhur boʻlgan oʻyinda ikkala jamoaning ham unutilmas gol nishonlashlari, koʻpincha raqibni masxara qilishlari ham bor. 1999-yil oktabr oyida „Real Madrid“ hujumchisi [[Raúl González|Raul]] „<nowiki/>[[Camp Nou]]<nowiki/>“ stadionida gol urishdan oldin „Barselona“ning 100 000 muxlislarini jim boʻling degandek barmogʻini labiga qoʻyib ovozini oʻchirgan<ref name="Marca">{{cite news |title=Real Madrid-Barcelona: Celebrations in enemy territory |work=Marca |url=http://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/04/24/58fe5ed8ca47413f548b461c.html |url-status=live |access-date=9 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011212/http://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/04/24/58fe5ed8ca47413f548b461c.html |archive-date=10 October 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=When Raul ended Madrid's humiliation, silenced Nou Camp |work=Egypt Today |url=http://www.egypttoday.com/Article/8/39224/When-Raul-ended-Madrid%27s-humiliation-silenced-Nou-Camp |url-status=live |access-date=9 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021111318/https://www.egypttoday.com/Article/8/39224/When-Raul-ended-Madrid%E2%80%99s-humiliation-silenced-Nou-Camp |archive-date=21 October 2023}}</ref>. 2009-yilda „Barselona“ sardori [[Carles Puyol]] „Bernabeu“da Madrid muxlislari oldida kataloniyaliklar bogʻichini oʻpdi. [[Cristiano Ronaldo]] 2012 va 2016-yillarda „<nowiki/>[[Camp Nou]]<nowiki/>“da „Barselona“ jamoasiga gol urganidan soʻng ikki marta „tinchlanish“ uchun ishora qilgan holda golni nishonlagan. 2017-yilning aprelida Messi „Barselona“ safida „Real“ga qarshi oʻyinda gʻalaba golini urganidan soʻng Bernabeu „Barselona“ libosini yechib muhlislarga uning ismi va raqamini ularga qaratilgan nishonlagan. Bu xolat „Real Madrid“ muxlislarini gʻazablantirgan. Oʻsha yilning oxirida, avgust oyida Ronaldu [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]]<nowiki/>ning birinchi oʻyinida maydonga tushdi, 80-daqiqada gol urdi va futbolkasini yechib, ismi va raqami koʻrsatilgan futbolkasini Barselona muxlislariga qarata nishonlagan<ref>{{cite news |date=14 August 2017 |title=Cristiano Ronaldo scores and is sent off in win over Barcelona |work=[[The Guardian]] |agency=[[Reuters]] |url=https://www.theguardian.com/football/2017/aug/13/barcelona-real-madrid-spanish-super-cup-match-report |url-status=live |access-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327010728/https://www.theguardian.com/football/2017/aug/13/barcelona-real-madrid-spanish-super-cup-match-report |archive-date=27 March 2022}}</ref>. === El Derbi madrileño === {{main|Madrid derby}} [[Fayl:Bernabeu_en_un_Madrid-Atleti.JPG|left|thumb|"Real Madrid" tarafdorlari 2006-yilda Santyago Bernabeuda boʻlib oʻtgan „El Derbi“ oʻyinida.]] „Atletiko“ jamoasiga 1903-yilda uchta bask oʻlkasidan boʻlgan talaba asos solgan boʻlsa-da, unga 1904-yilda „Madrid FC“ jamoasining dissident aʼzolari qoʻshilgan. Ikki jamoa birinchi marta 1906-yil 2-dekabrda mintaqaviy chempionatda toʻqnash kelishgan va „Real Madrid“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Ularning birinchi liga uchrashuvi 1929-yil 21-fevralda sobiq Chamartinda birinchi liga chempionatining uchinchi oʻyinida boʻlib oʻtdi. Bu yangi turnirning ilk rasmiy derbisi boʻldi va „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Fuqarolar urushidan soʻng, frankoizm davrida, Atletiko harbiy havo kuchlari bilan bogʻlandi (va shu tariqa Atletiko Aviación nomini oʻzgartirdi), garchi rejimning klubni afzal koʻrishi muhokama qilinmoqda. Qanday boʻlmasin, bu davrda „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko]]<nowiki/>“ Ispaniyaning eng muvaffaqiyatli klubi boʻlib, ikki klub oʻrtasidagi tarixiy tafovutni qisqartirdi, to 1950-yillarda rejim afzalligi „Real Madrid“ tomoniga oʻtmaguncha. Franko „Real Madrid“ning Yevropadagi siyosiy kapitalini yaratishga intildi. [[Ispaniya]] xalqaro miqyosda yakkalanib qolgan bir paytda xalaqaro kubok unvonlari orqalik aloqalari yaxshilanishga intilgan. Ispaniyaning oʻsh davrdagi vaziri: „Real Madrid bizda mavjud boʻlgan eng yaxshi elchilar“ degan Shunday qilib, „Atletiko“ muxlislari muntazam ravishda ''"Real" „El equipo del gobierno, la vergüenza del país“'' – „Hukumat jamoasi, mamlakatning uyati“ deb hayqirishgan va goʻyo koʻproq chap qanotga moyillikni qabul qilganlar. Ultras madaniyatining yuksalishi va Rayo Valyekanoning Madriddagi „haqiqiy“ soʻl klub vujudag kelishiga olib kelgan<ref>{{Cite web |url=http://www.fourfourtwo.com/features/why-everything-you-know-about-madrid-derby-might-be-wrong |title=Why everything you know about the Madrid derby might be wrong |date=7 January 2015 |access-date=14 February 2015 |website=FourFourTwo |last=Ballout |first=Richard |archive-date=13 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213232812/http://www.fourfourtwo.com/features/why-everything-you-know-about-madrid-derby-might-be-wrong |url-status=live}}</ref><ref name="struggle">{{Cite web |url=http://www.scotsman.com/sport/football/latest/franco-real-madrid-and-spanish-football-s-eternal-power-struggle-1-2564913 |title=Franco, Real Madrid and Spanish football's eternal power struggle |date=7 October 2012 |access-date=14 February 2015 |website=The Scotsman |last=FITZPATRICK |first=Richard |archive-date=19 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019014410/http://www.scotsman.com/sport/football/latest/franco-real-madrid-and-spanish-football-s-eternal-power-struggle-1-2564913 |url-status=live}}</ref>. [[Raqobat]] birinchi marta xalqaro eʼtiborni 1959-yilda yevrokuboklar paytida, ikki klub yarim finalda toʻqnash kelganida oldi. [[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan birinchi oʻyinda „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan boʻlsa, „Atletiko“ „ Metropolitano“ stadionida 1:0 hisobida zafar quchgan. Uchrashuv takroriy oʻyinga oʻtdi va unda „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Ammo „Atletiko“ „Real Madrid“ning sobiq bosh murabbiyi Xose Villalonga boshchiligida 1960 va 1961-yillarda [[Copa del Rey|Ispaniya Kubogi]]<nowiki/>ning ketma-ket ikki finalida shahardagi raqiblarini magʻlubiyatga uchratganidan keyin bir oz qasos olgan edi<ref>Real have won El Derbi madrileño 75 times.</ref>. 1970-yillarda „Atletiko“ yana oʻn yillikning eng muvaffaqiyatli ispan klubi sifatida yetakchilikni qoʻlga kiritdi, bu esa „Real Madrid“ muxlislarini „Atletiko“ni va ularning tarafdorlarini „Indios“ deb ataganiga nisbatan past nazar bilan qarashga undadi (hindular, Lotin Amerikasiga havola)<ref>[https://www.laliga.es/noticias/por-que-a-los-jugadores-del-atletico-se-les-llama-colchoneros ¿Por qué a los jugadores del Atlético se les llama 'colchoneros'?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190630151103/https://www.laliga.es/noticias/por-que-a-los-jugadores-del-atletico-se-les-llama-colchoneros|date=30 June 2019}} (Why are Atlético players called 'colchoneros'?), [[La Liga]]</ref>. Shuni taʼkidlash kerakki, oʻsha paytga qadar „Real Madrid“ kavkazlik boʻlmagan futbolchilarni sotib olishni unchalik istamagan edi (Prezident Santyago Bernabeu hatto 1960-yillarning oxirida portugaliyalik yulduz Eysebioni sotib olmaslikka qaror qilganida, ''"Mientras yo viva" degan edi, aquí no jugará ningún negro ni un blanco con bigote"'' („Men tirik ekanman, bu yerda moʻylovli qora yoki oq oʻynamaydi“ degan). „Atletiko“ tarafdorlari yangi „hind“ laqabini xursandchilik bilan qabul qilishdi va undan foydalanishmoqda. u bugungi kungacha „Real Madrid“ stadioni boʻlgan „Santiago Bernabeu“ banklar va korxonalarning yonida joylashgan boʻlib, Paseo de la Castellana koʻchasida joylashgan. [[Vicente Calderón stadioni|Visente Kalderon]] esa („Atletiko Madrid“ 2016/2017-yilgi mavsumgacha foydalanilgan stadion) yaqinida joylashgan. Pivo zavodi, Manzanares daryosi va avtomagistrali boʻylab, „Real“ tarixiy jihatdan kattaroq resurslari va muvaffaqiyati tufayli butun mintaqa boʻylab koʻproq qoʻllab-quvvatlanadi. „Atletiko“ esa asosan shaharning janubidagi nisbatan ishchilar sinfiga ega, baʼzi muxlislar ham shahar boʻylab tarqalib ketishgan. Aslida, „Atletiko“ gerbi Madrid gerbini oʻz ichiga oladi<ref>[https://web.archive.org/web/20130318104748/https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=1034928/index.html Rivalries: No love lost in Madrid], [[FIFA]] (archive version), 2009</ref><ref>[https://www.fourfourtwo.com/features/more-game-atletico-madrid-vs-real-madrid#:hX-7wsdJ8_JIKA More Than A Game: Atletico Madrid vs Real Madrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903094822/https://www.fourfourtwo.com/features/more-game-atletico-madrid-vs-real-madrid#:hX-7wsdJ8_JIKA|date=3 September 2021}}, [[FourFourTwo]], 2006</ref>, „Real“ gerbida esa shaharga bunday havola yoʻq (buning oʻrniga gerbda kengroq Kastiliya mintaqasiga havolani oʻz ichiga oladi). 1961 va 1989-yillar oraligʻida, „Real“ La Ligada ustunlik qilganda, faqat „Atletiko“ unga jiddiy qiyinchilik tugʻdirdi, 1966, 1970, 1973 va 1977-yillarda chempionlikni qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |title=H2H statistics |url=http://www.espn.co.uk/football/sport/match/index.html?event=28;opposition=381;team=394 |publisher=espn.co.uk |date=17 January 2008 |access-date=12 July 2008 |author=Álvaro Velasco |archive-date=3 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103042711/http://www.espn.co.uk/football/sport/match/index.html?event=28;opposition=381;team=394 |url-status=live}}</ref>. 1965-yilda „Atletiko“ Bernabeuda „Real“ni magʻlub etgan birinchi jamoa boʻlgan. „Real Madrid“ning soʻnggi vaqtlarda „Atletiko“ga qarshi oʻyindagi natijalari juda yaxshi. 2002/2003-yilgi mavsumda „Real“ „Visente Kalderon“ stadionida 4:0 hisobida gʻalaba qozonib<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2015/feb/07/atletico-madrid-real-madrid-la-liga-match-report |title=Atlético Madrid overwhelm Real to show they will battle to keep title |author=Sid Lowe |work=[[The Guardian]] |date=7 February 2015 |access-date=20 November 2019 |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806145355/https://www.theguardian.com/football/2015/feb/07/atletico-madrid-real-madrid-la-liga-match-report |url-status=live}}</ref>, La Liga chempionligini qoʻlga kiritganida yuqori nuqtaga erishilgan. „Atletiko“ning 1999-yildan beri shahardagi raqiblari ustidan birinchi gʻalabasi 2013-yilning may oyida Ispaniya Kubogi finalida boʻlgan. 2013/2014-yillarda „Real“ va „Atletiko“ UEFA Chempionlar Ligasining finalchisi boʻlgan. „Real Madrid“ qoʻshimcha boʻlimlarda 4:1 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |first=Joe |last=Prince-Wright |title=Real Madrid win Champions League, seal tenth title after dramatic comeback |date=24 May 2014 |url=http://prosoccertalk.nbcsports.com/2014/05/24/real-madrid-are-european-champions-seal-tenth-title-after-dramatic-comeback/ |publisher=NBC Sports |access-date=24 May 2014 |archive-date=24 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524214728/http://prosoccertalk.nbcsports.com/2014/05/24/real-madrid-are-european-champions-seal-tenth-title-after-dramatic-comeback/ |url-status=live}}</ref>. 2015-yil 7-fevralda „Real“ 14 yil ichida „Visente Kalderon“da birinchi marta magʻlubiyatga uchradi (Oʻyin 4-0 hisoboda yakunlangan). 2016-yil 28-may kuni „Real“ va „Atletiko“ yana Chempionlar Ligasi finalida toʻqnash kelishdi, natijada „<nowiki/>[[San Siro|San-Siro]]<nowiki/>“ stadionidagi oʻyin asosiy va qoʻshimcha boʻlimlari 1-1 hisobida yakunlandi va penaltilar seriyasida „Real“ gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |first=Tales |last=Azzoni |title=Madrid Rivals Return to Champions League Final |url=https://sports.yahoo.com/news/madrid-rivals-return-champions-league-final-141524812--sow.html |publisher=AP |access-date=5 May 2016 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035156/https://sports.yahoo.com/news/madrid-rivals-return-champions-league-final-141524812--sow.html |url-status=dead}}</ref>. === El Viejo Clásico === {{main|El Viejo Clásico}} [[Fayl:Guti_(4591568690).jpg|right|thumb|210x210px|"Real Madrid"dan Guti (chapda) va „Atletik Bilbao“dan Xavi Martines (markazda) va Amorebieta (oʻngda) Bernabeudagi oʻyinda, 2010-yil]] Yana bir kichik raqobat Real Madrid va [[Athletic Bilbao]] jamoalari oʻrtasida mavjud. Bu El Viejo Klassiko (''eski klassika'') nomi bilan tanilgan<ref name="RTVE">{{cite web |url=http://www.rtve.es/deportes/20130414/viejo-clasico-espanol-athletic-madrid-se-despide-san-mames/639163.shtml |publisher=[[RTVE]] |date=14 April 2013 |access-date=16 November 2017 |title=El viejo Clásico español, Athletic–Madrid, se despide de San Mamés |trans-title=The 'old classic' of Spain, Athletic–Madrid, says goodbye to San Mamés |language=es |archive-date=6 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210706155652/https://www.rtve.es/deportes/20130414/viejo-clasico-espanol-athletic-madrid-se-despide-san-mames/639163.shtml |url-status=live}}</ref>, chunki bu ikki klub [[XX asr|20-asr]]<nowiki/>ning birinchi yarmida milliy musoboqalarda dominant boʻlib, toʻqqizta Ispaniya kubogi finalida, shu jumladan 1903-yilda birinchi boʻlib toʻqnash kelishgan<ref>{{cite web |url=http://www.athletic-club.eus/en/match-statistics/1_2356/1902-03_athletic-club_real-madrid-cf.html |title=Athletic-Real Madrid Final 1903 Cup |access-date=16 November 2017 |archive-date=16 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216115810/http://www.athletic-club.eus/en/match-statistics/1_2356/1902-03_athletic-club_real-madrid-cf.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |date=18 March 2017 |title=Los Athletic-Real Madrid están a punto de cumplir 97 años |language=es |trans-title=Athletic v Real Madrid is reaching the point of 97 years |work=Diario AS |url=https://as.com/futbol/2017/03/18/primera/1489805309_593835.html |url-status=live |access-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228121139/https://as.com/futbol/2017/03/18/primera/1489805309_593835.html |archive-date=28 December 2021}}</ref>. 2011-yilning 10-dekabriga qadar bu oʻyin Ispaniya futboli tarixidagi eng koʻp oʻynalgan oʻyin boʻlib, ''"El-Klassiko"'' dan oʻzib ketgan edi<ref>{{cite news |date=10 December 2011 |title=El Clásico de los Clásicos: 216 partidos oficiales |language=es |trans-title=The classic of all classics: 216 official matches |newspaper=Diario AS |url=https://as.com/futbol/2011/12/10/mas_futbol/1323502015_850215.html |url-status=live |access-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215005537/https://as.com/futbol/2011/12/10/mas_futbol/1323502015_850215.html |archive-date=15 December 2021}}</ref>. Faqat mahalliy oʻyinchilardan foydalanish siyosatini olib boradigan [[Bilbao]]<nowiki/>ning Atletik klubi uzoq vaqtdan beri dunyo boʻylab eng yaxshi iqtidorlar sohibi boʻlgan Real Madrid kabi klublarga raqobatbardosh boʻlishni toʻxtatgan<ref>{{cite news |author=Pete Jenson |date=26 August 2014 |title=Pete Jenson: Athletic Bilbao's locals-only transfer policy shows success does not need to be bought |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/pete-jenson-athletic-bilbao-s-locals-only-transfer-policy-shows-success-does-not-need-to-be-bought-9692663.html |url-status=live |access-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929045750/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/pete-jenson-athletic-bilbao-s-locals-only-transfer-policy-shows-success-does-not-need-to-be-bought-9692663.html |archive-date=29 September 2017}}</ref>. ''"Sherlar"'' 1984-yildan beri hech qanday yirik sovrin yutmagan va 2005/2006, 2016/2017-yillar oraligʻida jamoalar oʻrtasidagi 26 uchrashuvdan faqat ikkitasida gʻalaba qozongan<ref name="ACpastliga">{{cite web |url=http://www.athletic-club.eus/en/past-seasons.html |publisher=Athletic Bilbao |access-date=16 November 2017 |title=Past seasons (filter: versus Real Madrid, League Championship) |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162511/https://www.athletic-club.eus/en/past-seasons.html |url-status=dead}}</ref><ref name="BDFRMCF">{{cite web |url=http://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?cat=1a&temp=-&rival=6&cas=0&for=0 |website=Bdfutbol.com |access-date=16 November 2017 |title=Real Madrid matches (filter: versus Athletic Club) |archive-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113222147/http://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?cat=1a&temp=-&rival=6&cas=0&for=0 |url-status=live}}</ref>. Biroq, oʻyinlar tarixiy va madaniy ahamiyati tufayli qizgʻin kurash olib borilmoqda. [[FC Barcelona|Barselona]] / [[Kataloniya]] raqobatining siyosiy jihati bilan bir qatorda „Atletik“ [[Basklar mamlakati|Bask]]<nowiki/>lar mintaqasidagi eng yirik klub hisoblanadi<ref name="morboreview">{{Cite news |last=Lowe |first=Sid |date=26 March 2001 |title=Morbo: The Story of Spanish Football by Phil Ball (London: WSC Books, 2001) |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2001/mar/26/newsstory.sport13 |url-status=live |access-date=1 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628023700/http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13 |archive-date=28 June 2013}}</ref><ref name="squid">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2010/jan/18/real-madrid-gorka-iraizoz-athletic |title=Real Madrid repelled as Gorka Iraizoz emulates the Squid |work=The Guardian |date=18 January 2010 |access-date=16 November 2017 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226174030/https://www.theguardian.com/football/blog/2010/jan/18/real-madrid-gorka-iraizoz-athletic |url-status=live}}</ref>. === Yeropadagi raqobatldagi jamoalar === {{see also|Xalqaro futboldagi Real Madrid CF#Yevropa kubogi / UEFA Chempionlar ligasi}} ==== Bayern Munich ==== {{main|FC Bayern Munich — Real Madrid CF raqobati}} [[Fayl:Real_Madrid_vs_Bayern_Munich.jpg|left|thumb|"Real Madrid" futbolchilari 2007-yilda „Bavariya“ darvozasiga urilgan golni nishonlashmoqda]] „Real Madrid“ va „<nowiki/>[[FC Bayern Munich|Bavariya]]<nowiki/>“ [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar Ligasi/Yevropa kubogi]] musobaqalarida eng muvaffaqiyatli klublardan ikkitasi boʻlib, „Real“ oʻn toʻrt marta, „Bavariya“ olti marta gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/bayern-munich-vs-real-madrid-champions-league-history-of-the-rivalry-a7679081.html |title=Bayern Munich and Real Madrid form one of the Champions League's richest and most intense historical rivalries |author=Miguel Delaney |work=[[The Independent]] |date=11 April 2017 |access-date=8 December 2018 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726182330/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/bayern-munich-vs-real-madrid-champions-league-history-of-the-rivalry-a7679081.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblmd-bayern-munich-real-madrid-a-champions-league-classic-440451.jsp |title=Bayern Munich vs. Real Madrid: A Champions League classic |publisher=[[Bundesliga]] |date=11 April 2017 |access-date=8 December 2018 |archive-date=25 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025055915/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblmd-bayern-munich-real-madrid-a-champions-league-classic-440451.jsp |url-status=live}}</ref>. Garchi ular hech qachon finalda toʻqnash kelishmagan boʻlsa-da, „Real Madrid“ va „Bavariya“ oʻyini tarixan Chempionlar Ligasi/Yevropa Kubogida eng koʻp oʻynalgan oʻyin boʻlib, 26 ta oʻyin (Madrid jamoasida oʻn ikki gʻalaba<ref name="RMCF-FCB H2H">{{cite web |url=http://www.worldfootball.net/teams/real-madrid/bayern-muenchen/11/ |title=Real Madrid – Record against Bayern München |website=worldfootball.net |date=17 May 2023 |access-date=15 June 2017 |archive-date=14 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614084414/http://www.worldfootball.net/teams/real-madrid/bayern-muenchen/11/ |url-status=live}}</ref>, „Bavariya“ esa 11 gʻalaba qozongan, uchta oʻyin durang bilan yakunlangan), koʻpchilik uchrashuvlarining katta ahamiyati tufayli bir nechta bahsli voqealar sodir boʻgan<ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/23/real-madrid-bayern-munich-juanito-kicked-matthaus Real Madrid v Bayern: the night Juanito kicked Matthäus in the face] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111234436/https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/23/real-madrid-bayern-munich-juanito-kicked-matthaus|date=11 November 2020}}, Scott Murray, ''The Guardian'', 23 April 2014</ref><ref name="hunter172">[https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/bayern-munich-v-real-madrid-10202227 Bayern Munich v Real Madrid is the European Clásico – let the Champions League battle commence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511213112/https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/bayern-munich-v-real-madrid-10202227|date=11 May 2021}}, Graham Hunter, ''Daily Record'', 11 April 2017</ref><ref>{{cite web |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-loco-bernabeu-escenifico-guerra-contigo-empezo-todo-201804240837_noticia.html#ancla_comentarios |title=El loco del Bernabéu escenificó la guerra: contigo empezó todo |date=24 April 2018 |publisher=[[ABC (Spain)|ABC]] |access-date=30 August 2020 |language=es |trans-title=The madman at the Bernabéu staged the war: everything started with you |archive-date=6 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906004021/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-loco-bernabeu-escenifico-guerra-contigo-empezo-todo-201804240837_noticia.html#ancla_comentarios |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ tarafdorlari koʻpincha „Bavariya“ jamoasini „Bestia negra“ („Qora hayvon“) deb atashadi. 2010-yillarda bu ikki jamoa 2011/2012-yilgi Chempionlar Ligasi yarim finalida toʻqnash kelishgan va umumiy hisobda 3:3 hisobida yakunlangan (qoʻshimcha boʻlimlardan keyin „Bavariya“ [[O‘yindan keyingi penaltilar seriyasi|penaltilar seriyasi]]<nowiki/>da 3:1 hisobida gʻalaba qozongan), keyin [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014 pley-off bosqichi|2013/2014-yilgi]] mavsumning yarim final bosqichida bu safar „Real Madrid“ klubi umumiy hisobda 5-0 hisobida gʻalaba qozongan<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 „Bayern Munich 0-4 Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101121532/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338|date=1 January 2016}}. BBC. Retrieved 23 August 2014</ref> va yana 2017/2018-yilda ispan klubi 4-3 hisobida gʻalaba qozongan. Har ikki safarda Qirollik klubi yakunda musobaqada gʻolib chiqgan<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-2-bayern-munich-2-champions-league-benzema-holders-third-straight-final-bernabeu-a3828651.html |title=Real Madrid 2 Bayern Munich 2: Karim Benzema brace sends Champions League holders into third straight final after Bernabeu thriller |work=[[Evening Standard]] |date=1 May 2018 |access-date=21 May 2018 |archive-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522042613/https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-2-bayern-munich-2-champions-league-benzema-holders-third-straight-final-bernabeu-a3828651.html |url-status=live}}</ref>. ==== Juventus ==== [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da tez-tez oʻynaladigan yana bir oʻyin – „Real Madrid“ vs „<nowiki/>[[Juventus FC|Juventus]]<nowiki/>“. Juventus jamoasi Italiyaning eng sovrindor klubi. Ikki jamoasi 21 ta oʻyinda oʻzaro oʻynagan va deyarli bir hil natijalarga ega („Juventus“ jamoasi toʻqqizta gʻalaba, „Real“ esa oʻnta gʻalabaga erishgan va ikkita oʻyin durang bilan yakunlangan), shuningdek, toʻplar farqi ham deyarli bir xil (Madrid klubi 26:25 hisobida oldinda)<ref name="uefajuve">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2545819.html |title=Juventus v Real Madrid: one of Europe's grandest rivalries |publisher=[[UEFA]] |date=2 April 2018 |access-date=17 November 2018 |archive-date=17 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117222821/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2545819.html |url-status=live}}</ref><ref name="bdfrmjuv">{{cite web |url=https://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?rival=3004 |title=Real Madrid matches: v Juventus |website=BDFutbol |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201135210/https://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?rival=3004 |url-status=live}}</ref><ref name="secondmost">{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2018/08/real-madrid-juventus-the-second-most-played-match-in-the-european-cup |title=Real Madrid-Juventus, the second most played match in the European Cup |publisher=Real Madrid CF |date=3 August 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201180708/https://www.realmadrid.com/en/news/2018/08/real-madrid-juventus-the-second-most-played-match-in-the-european-cup |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:UEFA_Champions_League_Final_Cardiff_2017.jpg|thumb|"Real Madrid" va „Yuventus“ oʻrtasidagi 2017-yilgi Chempionlar ligasi finalidagi oʻyindan oldingi namoyish]] Ularning birinchi uchrashuvi 1961/1962-yilgi Yevropa kubogining chorak finalida boʻlib, [[Parij]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan takroriy oʻyinda „Real Madrid“ 3:1 hisobida gʻalaba qozongan. 1995/96-yilgi chorak final bosqichida „Juventus“ ikki oʻyinda 2:1 hisobida ustun keldi va yakunda kubokni koʻtarishga muvaffaq boʻldi. 1998-yilda [[Amsterdam]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan [[UEFA Chempionlar Ligasi]] finalida „Real Madrid“ 1:0 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/06/02/5931918de2704e460b8b4594.html |title=Alves: Real Madrid beat Juventus in 1998 with an offside goal |work=Marca |date=2 June 2017 |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201135201/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/06/02/5931918de2704e460b8b4594.html |url-status=live}}</ref>. Ular 2002/2003-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi yarim finalida yana uchrashishdi. Oʻshanda ikkala klub ham oʻzlarining „oltin davri“da edilar. „Juventus“ umumiy hisobda 4:3 hisobida gʻalaba qozongan. Oʻsha vaqtga kelib, 1998-yil finalida ''"byankoneri"'' da oʻynagan yulduz yarim himoyachi [[Zinedine Zidane]] [[Turin]]<nowiki/>dan [[Madrid]]<nowiki/>ga dunyo rekordi boʻyicha 77 million yevroga koʻchib oʻtgan edi<ref>{{cite news |last1=Ley |first1=John |date=9 July 2001 |title=Zidane in £48m Real deal |newspaper=Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3008694/Zidane-in-48m-Real-deal.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3008694/Zidane-in-48m-Real-deal.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. Jamoalar 2013/2014-yilgi mavsumda UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichida yana toʻqnash kelishdi, Madridliklar oʻz maydonida 2:1 hisobida gʻalaba qozonishgan boʻlsa va oʻninchi chempionlik yoʻlida safardagi oʻyinda 2:2 hisobida durang oʻynagan. [[UEFA Chempionlar ligasi 2014/2015|2014/2015-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi]] yarim finalida „Real Madrid“ning sobiq futbolchisi [[Alvaro Morata]] har bir oʻyinda bittadan gol urib, „Juventus“ jamoasini finalga olib chiqdi va umumiy hisobda 3:2 hisobida gʻalaba qozongan. [[Cristiano Ronaldo]] esa Madridliklar safida ikkala golga mualliflik qilgan. Ikki jamoa [[Cardiff]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan 2017-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finalida yana toʻqnash kelishdi, Ronaldu oʻyin davomida ikkita gol urdi va yakunda „Real Madrid“ 4:1 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite news |author=Daniel Taylor |date=3 June 2017 |title=Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report |url-status=live |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603205009/https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report |archive-date=3 June 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html |title=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff |author=Andrew Haslam |publisher=UEFA |date=3 June 2017 |access-date=1 December 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331042605/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref>. Chempionlar ligasining soʻnggi uchrashuvi 2017/2018-yilgi chorak finalda boʻlib oʻtdi, unda „Real Madrid“ umumiy hisobda 4:3 hisobida gʻalaba qozondi<ref>{{cite web |url=https://www.football-italia.net/119791/cl-juve-heartbreak-bernabeu |title=CL: Juve heartbreak at the Bernabeu |publisher=Football Italia |date=11 April 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126235653/https://www.football-italia.net/119791/cl-juve-heartbreak-bernabeu |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thescore.com/liga/news/1525639-buffon-referee-has-a-trash-can-where-his-heart-should-be |title=Buffon: Referee 'has a trashcan in place of a heart' |website=thescore.com |date=11 April 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422162315/https://www.thescore.com/liga/news/1525639-buffon-referee-has-a-trash-can-where-his-heart-should-be |url-status=live}}</ref>; „Juventus“ „<nowiki/>[[Juventus Stadium|Alyans]]<nowiki/>“ stadionida 0-3 hisobida Real Madridga magʻlub boʻlganidan soʻng „<nowiki/>[[Santiago Bernabéu Stadioni|Bernabeu]]<nowiki/>“ stadionida ushbu hisobni 90 daqiqa ichida yoʻqqa chiqarishga erishgan<ref>{{Cite news |last=NDTVSports.com |title=Watch: Cristiano Ronaldo's Goal Leaves Sporting World in Awe – NDTV Sports |work=NDTVSports.com |url=https://sports.ndtv.com/football/champions-league-cristiano-ronaldo-lauded-after-most-beautiful-goal-buries-juventus-1832550?pfrom=home-sshowcase |url-status=live |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405153801/https://sports.ndtv.com/football/champions-league-cristiano-ronaldo-lauded-after-most-beautiful-goal-buries-juventus-1832550?pfrom=home-sshowcase |archive-date=5 April 2018}}</ref>. Oʻyinning soʻnggi daqiqasida „Real Madrid“ jamoasi baxsli belgilangan penaltini golga aylantirib umumiy hisobda (4-3) keyingi bosqichga yoʻl oldi<ref name="3rdCL">{{cite web |last1=Saffer |first1=Paul |title=Three in a row: Real Madrid make more history |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2554889.html |publisher=[[UEFA]] |access-date=1 December 2018 |date=26 May 2018 |archive-date=2 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180502210624/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2554889.html |url-status=live}}</ref>. [[Cristiano Ronaldo]] ikkita oʻyin davomida uchta gol urdi, shu jumladan ikkinchi oʻyindagi hal qiluvchi penaltini ajoyib zarba bilan golga aylantirdi va Madrid jamoasi bilan yakunda toʻrtinchi marta Chempionlar ligasida gʻalaba qozondi. Mavsum yakunida Cristiano Ronaldo „Juventus“ jamoasiga 117 million evro toʻlov evaziga transfer qilingan<ref>{{cite press release |title=Cristiano Ronaldo signs for Juventus! |url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |website=juventus.com |access-date=1 December 2018 |date=10 July 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054606/http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |url-status=live}}</ref>. == Moliya va mulk == [[Florentino Pérez]]<nowiki/>ning birinchi prezidentligi davrida (2000—2006) „Real Madrid“ dunyoning eng boy professional futbol klubiga aylanish niyatini boshlagan<ref>{{cite news |date=27 February 2006 |title=Perez resigns as Real Madrid president |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |url-status=live |access-date=11 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |archive-date=3 February 2019}}</ref>. Klub 2001-yilda mashgʻulotlar maydonlarining bir qismini Madrid shahriga berdi va qolgan qismini toʻrtta korporatsiyaga sotdi: Repsol YPF, Mutua Automovilística de Madrid, Sacyr Vallehermoso va OHL. Savdo klubning qarzlarini yoʻqotdi va unga [[Zinedine Zidane]], [[Luís Figo]], [[Ronaldo]] va [[David Beckham]] kabi dunyoning eng qimmat futbolchilarini sotib olishga yoʻl ochdi. Shahar avvalroq rivojlanish uchun oʻquv maydonchalarini qayta taqsimlagan, bu esa oʻz navbatida ularning qiymatini oshirgan va keyin saytni sotib olgan. Yevropa Komissiyasi davlat subsidiyasining bir shakli sifatida koʻrib chiqilishi uchun shahar mulk uchun ortiqcha toʻlangan yoki yoʻqligini tekshirishni boshladi<ref>{{cite news |last=Nash |first=Elizabeth |date=4 March 2004 |title=EU investigates Real Madrid property deal |newspaper=independent.co.uk |location=London |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/eu-investigates-real-madrid-property-deal-572010.html |url-status=dead |access-date=14 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213210310/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/eu-investigates-real-madrid-property-deal-572010.html |archive-date=13 February 2009}}</ref>. Ofis binolari uchun mashgʻulot maydonchasining sotilishi „Real Madrid“ning 270 million yevrolik qarzidan xalos boʻldi va klubga misli koʻrilmagan xarajatlarni boshlashga imkon berdi, bu esa klubga mashhur futbolchilarni olib keldi<ref>{{cite news |date=8 May 2001 |title=Mistakes are forbidden |publisher=CNN/Sports Illustrated |url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/05/08/madrid_bayern_ap/ |url-status=dead |access-date=14 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309203743/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/05/08/madrid_bayern_ap/ |archive-date=9 March 2013}}</ref>. Bundan tashqari, savdodan tushgan foyda shahar chekkasida qurilgan zamonaviy oʻquv majmuasiga sarflangan. Peresning siyosati klubning butun dunyo boʻylab, ayniqsa Osiyoda yuqori marketing salohiyatidan foydalanish natijasida moliyaviy muvaffaqiyatlarning oshishiga olib kelgan boʻlsa-da, u Real Madrid brendini sotishga haddan tashqari eʼtibor qaratgani va oʻyinchilarning oʻyinlariga yetarlicha eʼtibor qaratmagani uchun tobora koʻproq tanqid ostiga olindi. jamoa. 2007-yilning sentyabriga kelib, Real Madrid BBDO tomonidan Yevropadagi eng qimmat futbol brendi deb topildi. 2008-yilda u 951 million evro (640 million funt sterling / 1.285 milliard dollar) bilan jahon futbolidagi ikkinchi eng qimmat klub boʻldi<ref>{{cite magazine |date=30 April 2008 |title=The Most Valuable Soccer Teams |url=https://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Real-Madrid_340002.html |url-status=dead |magazine=[[Forbes]] |archive-url=https://archive.today/20120524213712/http://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Real-Madrid_340002.html |archive-date=24 May 2012 |access-date=16 March 2010}}</ref>, faqat 1.333 milliard evro (900 million funt) ga baholangan Manchester Yunayted tomonidan magʻlub boʻldi<ref name="The Most Valuable Soccer Teams — Manchester United">{{cite magazine |date=30 April 2008 |title=The Most Valuable Soccer Teams&nbsp;– Manchester United |url=https://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Manchester-United_340001.html |url-status=live |magazine=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413010310/http://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Manchester-United_340001.html |archive-date=13 April 2010 |access-date=16 March 2010}}</ref>. 2010-yilda „Real Madrid“ butun dunyo boʻylab futbolda eng koʻp oʻz aylanmalarini amalga oshirdi<ref>{{cite news |date=20 October 2003 |title=Deloitte Football Money League |publisher=[[Deloitte]] |url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Austria/Local%20Assets/Documents/Presse/Deloitte%20FML%202010.pdf |url-status=dead |access-date=16 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403000233/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Austria/Local%20Assets/Documents/Presse/Deloitte%20FML%202010.pdf |archive-date=3 April 2013}}</ref>. 2009-yil sentabr oyida „Real Madrid“ rahbariyati 2013-yilgacha klubning oʻziga xos tematik parkini ochish rejasini eʼlon qildi<ref>{{cite web |title=Real Madrid plan to open their own theme park |date=4 September 2009 |url=http://www.thespoiler.co.uk/index.php/2009/09/04/real-madrid-plan-to-open-their-own-theme-park |publisher=TheSpoiler.co.uk |access-date=8 September 2009 |archive-date=1 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401182814/http://www.thespoiler.co.uk/2009/09/04/real-madrid-plan-to-open-their-own-theme-park/ |url-status=live}}</ref>. [[Harvard universiteti]]<nowiki/>da oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, „Real Madrid“ 20 ta eng muhim brend nomidan biri va uning rahbarlari, oʻyinchilari taniqli boʻlgan yagona brenddir<ref>{{cite web |title=Noticias |url=http://www.upcomillas.es/eng/noticias/noticia.aspx?ID=122 |publisher=upcomillas.es |access-date=23 February 2009 |archive-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520160109/http://upcomillas.es/eng/Noticias/noticia.aspx?ID=122 |url-status=dead}}</ref>. Bizda klubni butun dunyo boʻylab qoʻllab-quvvatlash borasida ajoyib raqamlar mavjud. „Real Madrid“ni butun dunyo boʻylab 287 millionga yaqin odam kuzatib boradi". 2010-yilda ''[[Forbes]]'' 2008/2009-yilgi mavsumdagi maʼlumotlarga asoslanib, „Real Madrid“ning boyligini 992 million yevro (1,323 milliard AQSh dollari) deb baholadi<ref>{{cite magazine |date=21 April 2010 |title=The Business of Soccer |url=https://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |url-status=live |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424213226/https://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |archive-date=24 April 2010 |access-date=7 August 2010}}</ref><ref>{{cite magazine |date=30 June 2009 |title=Soccer Team Valuations |url=https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |url-status=dead |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824004812/https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |archive-date=24 August 2010 |access-date=7 August 2010}}</ref> va uni faqat „Manchester Yunayted“dan keyin ikkinchi oʻringa qoʻydi. Deloitte maʼlumotlariga koʻra, „Real Madrid“ oʻsha davrda rekord darajadagi 401 million yevro daromadga ega boʻlib, birinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |access-date=7 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |archive-date=5 August 2010}}</ref>. „Barselona“, „Atletik Bilbao“ va „Osasuna“ bilan bir qatorda, „Real Madrid“ ham roʻyxatdan oʻtgan assotsiatsiya sifatida tashkil etilgan. Bu klubga uning tarafdorlari egalik qiladi, ular prezidentni saylaydi<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |title=How Real Madrid can afford their transfer spending splurge?&nbsp;– ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=12 June 2009 |access-date=4 July 2012 |archive-date=15 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |url-status=dead}}</ref>. Prezident oʻz pulini sarmoya qila olmaydi va klub faqat oʻzi topganini sarflashi mumkin, bu asosan homiylik, tijorat hamkorliklari, tovarlar savdosi, televidenie huquqlari, mukofot pullari va chiptalar savdosi orqali olinadi. Cheklangan kompaniyadan farqli oʻlaroq, klub aktsiyalarini sotib olish mumkin emas, faqat aʼzolik<ref>Peterson, Marc p. 25</ref>. Real Madridning „socios“ deb nomlangan aʼzolari klubning eng yuqori boshqaruv organi boʻlgan delegatlar assambleyasini tashkil qiladi. 2010-yil holatiga koʻra, klubda 60 000 ''sotsial'' mavjud edi. 2009/2010-yilgi mavsum oxirida klub direktorlar kengashi „Real Madrid“ning sof qarzi 244,6 million yevroni tashkil etganini maʼlum qildi, bu avvalgi moliyaviy yilga nisbatan 82,1 million yevroga kam<ref>{{Cite book |title=Handbook on the economics of sport |first1=Wladimir |last1=Andreff |first2=Stefan |last2=Szymański |publisher=Edward Elgar Publishing |year=2006 |isbn=1-84376-608-6 |page=299}}</ref><ref>{{cite web |title=Real Madrid drama. The oldest supporter died |url=http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175 |publisher=ziare.com |year=2010 |language=ro |access-date=21 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001002808/http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175 |archive-date=1 October 2011 |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ 2010/11-yilgi mavsumdan keyin 170 million yevro sof qarzi borligini eʼlon qildi. 2007-yildan 2011-yilgacha klub 190 million yevro sof foyda koʻrgan<ref name="blogspot1">{{cite web |author=The Swiss Rambler |url=http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |title=The Swiss Ramble: Real Madrid And Financial Fair Play |publisher=Swissramble.blogspot.ie |date=21 June 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20121218130521/http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |archive-date=18 December 2012 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://m.goal.com/s/de/news/2668885/ |title=Real Madrid CF&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Real Madrid's annual turnover amounts to €480.2 million, showing an 8.6% increase over the previous financial year |publisher=goal.com |date=16 September 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-date=13 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213125315/http://m.goal.com/s/de/news/2668885/ |url-status=dead}}</ref>. 2009/2010-yilgi mavsumda „Real Madrid“ chiptalar sotish orqali 150 million yevro ishlab topdi, bu eng yuqori darajadagi futbol klublari orasida. „Real Madrid“ mavsumda eng koʻp futbolka sotgan – 1,5 million atrofida. 2010/2011-yilgi mavsumda Madridning ish haqi fondi 169 million yevroni tashkil etdi<ref>{{cite news |date=3 May 2012 |title=Football clubs dominate the world ranking of highest-paying sports clubs |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/datablog/2012/may/03/football-barcelona-madrid-wages |url-status=live |access-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912144929/https://www.theguardian.com/sport/datablog/2012/may/03/football-barcelona-madrid-wages |archive-date=12 September 2014}}</ref>, bu Yevropada „Barselona“dan keyin ikkinchi oʻrinda turadi; bundan tashqari, uning ish haqi fondining aylanmaga nisbati 43 foiz bilan Yevropadagi eng yaxshi koʻrsatkich boʻlib, mos ravishda 46 foiz va 50 foiz bilan Manchester Yunayted va Arsenalni ortda qoldirdi. 2013 yilda ''Forbes'' klubni 3,3 milliard dollarlik dunyoning eng qimmat sport jamoasi sifatida qayd etdi<ref>{{cite magazine |date=15 July 2013 |title=Real Madrid Tops The World's Most Valuable Sports Teams |url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2013/07/15/real-madrid-tops-the-worlds-most-valuable-sports-teams/ |url-status=live |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716204632/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2013/07/15/real-madrid-tops-the-worlds-most-valuable-sports-teams/ |archive-date=16 July 2013 |access-date=20 July 2013}}</ref>. „Real Madrid“ 2018 yilda 3,47 milliard yevroga (4,1 milliard dollar) baholangan, 2016/2017-yilgi mavsumda esa yillik daromadi 674,6 million yevro bilan dunyoning ikkinchi eng koʻp daromad keltiruvchi futbol klubi boʻlgan<ref name="Deloitte">{{cite web |url=https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html |title=Deloitte Football Money League 2022 |date=21 March 2022 |publisher=Deloitte |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322092113/https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html |archive-date=22 March 2022 |url-status=live |access-date=22 March 2022}}</ref>. 2018-yil noyabr oyida Madridda asosiy jamoaning oʻrtacha maoshi yiliga 8,1 million funt sterlingni (10,6 million dollar) tashkil etdi va bu u dunyodagi eng koʻp maosh oladigan sport jamoasi boʻlib, „Barselona“dan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2018/nov/25/barcelona-team-average-10m-year-wages-sporting-intelligence |title=Barcelona become first sports team to average £10m a year in wages |newspaper=The Guardian |date=25 November 2018 |access-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205024857/https://www.theguardian.com/football/2018/nov/25/barcelona-team-average-10m-year-wages-sporting-intelligence |archive-date=5 December 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.in/Barcelona-tops-the-2018-list-of-the-highest-paid-sports-teams-in-the-world-with-13-8-million-average-annual-salary/articleshow/66835942.cms |title=Barcelona tops the 2018 list of the highest-paid sports teams in the world with 2103.8 million average annual salary |website=Business Insider |access-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210706/https://www.businessinsider.in/Barcelona-tops-the-2018-list-of-the-highest-paid-sports-teams-in-the-world-with-13-8-million-average-annual-salary/articleshow/66835942.cms |archive-date=28 November 2018 |url-status=live}}</ref>. 2022-yilda ''Forbes'' 5,1 milliard dollar bilan Real Madridni dunyodagi eng qimmat futbol klubi sifatida qayd etdi. == Ommaviy madaniyat == "Real Madrid" Goal filmining ikkinchi qismida klub hayoti koʻrsatilgan edi. ''Gol! 2: Orzu bilan yashash…'' (2007). Film „[[Newcastle United F.C.|Nyukasl Yunayted]]“ning sobiq yulduzi Santyago Munezning 2005/2006-yilgi mavsum uchun avval kuzatilgani, keyin esa „Real Madrid“ bilan shartnoma imzolagani haqida. Film ijodkorlari Munezning Madridga koʻchib oʻtganidan soʻng hayotidagi oʻzgarishlarga alohida urgʻu bermoqchi edi. Ishlab chiqarish [[UEFA]]<nowiki/>ning toʻliq koʻmagida amalga oshirildi, bu esa suratga olish guruhiga komeo rollarida koʻplab haqiqiy oʻyinchilardan foydalanish imkonini berdi. Filmda „Real Madrid“ jamoasi aʼzolari orasida [[Iker Casillas]], [[Zinedine Zidane]], [[David Beckham]], [[Ronaldo]], [[Roberto Carlos (futbolchi)|Roberto Carlos]], [[Raúl González|Raul]], [[Sergio Ramos]], [[Robinho]], [[Michael Owen]], [[Míchel Salgado|Mishel Salgado]], [[Júlio Baptista]], [[Steve McManaman]] va [[Iván Helguera]] bor edi. „Real Madrid“ning oʻyinlarida ishtirok etgan futbolchilar orasida [[Ronaldinho]], [[Thierry Henry|Tyerri Anri]], [[Lionel Messi]], [[Samuel Eto'o|Samuel EtoʻO]], [[Andrés Iniesta|Andres Iniesta]], [[Pablo Aimar]], [[Freddie Ljungberg|Freddi Lyungberg]], [[Sesk Fabregas]] va [[Santiago Cañizares]] bor edi. Filmda [[Florentino Pérez]] ham, [[Alfredo Di Stéfano]] ham xayoliy oʻyinchi Munezni shartnoma imzolaganidan keyin klubga taqdim etishdi. ''Real, The Movie'' – 2005-yilda suratga olingan qisman hujjatli film boʻlib, unda butun dunyo boʻylab Real Madridga boʻlgan ishtiyoq namoyish etiladi. Klub tomonidan ishlab chiqarilgan va Borja Manso rejissyori boʻlib, butun dunyo boʻylab muxlislar va ularning klubga boʻlgan muhabbatlari haqida beshta kichik hikoyalarni kuzatib boradi. Filmning xayoliy qismi bilan bir qatorda, Real Madriddagi mashgʻulotlar, oʻyinlar va intervyular paytidagi jamoaning haqiqiy kadrlarini ham oʻz ichiga oladi. Garchi filmda barcha tarkib qayd etilgan boʻlsa-da, u asosan [[David Beckham]], [[Zinedine Zidane]], [[Raúl González]], [[Luís Figo]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Iker Casillas]] va [[Roberto Carlos]] kabi ''[[Galácticos]]<nowiki/>larga'' qaratilgan. Film dastlab [[Ispan tili]]<nowiki/>da ishlab chiqarilgan, ammo butun dunyo boʻylab muxlislari uchun dublyaj qilingan. [[Phil Ball|Fil Ball]]<nowiki/>ning „Oq ''boʻron: Real Madridning 100 yilligi“'' kitobi „Real Madrid“ning ingliz tilidagi birinchi tarixi edi. 2002-yilda nashr etilgan u turli tillarga tarjima qilingan klubning birinchi yuz yilligidagi eng muvaffaqiyatli daqiqalari haqida gapiradi. 2011-yil oxirida Real Madrid ''"Afsonalar"'' nomli raqamli musiqa albomini chiqardi va klub madhiyasi „Himno del Real Madrid“ remiksi albomdan birinchi singl sifatida chiqdi. === Real Madrid TV === [[Real Madrid TV]] [[Raqamli televideniye|shifrlangan raqamli telekana]]<nowiki/>l boʻlib, Real Madrid tomonidan boshqariladi va klubga ixtisoslashgan. Kanal ispan va ingliz tillarida mavjud. U Real Madridning mashgʻulotlar markazi Valdebebasdagi (Madrid) [[Real Madrid Siti|Ciudad Real Madrid]]<nowiki/>da joylashgan. === ''Hala Madrid'' === {{redirect|Hala Madrid|the club's anthem|Hala Madrid y nada más}} ''Hala Madrid'' jurnali har chorakda Real Madrid klubi aʼzolari va ''Madridistas Fan Club'' kartalari egalari uchun nashr etiladi. „Oldinga Madrid“ yoki „Madridga boring“ degan maʼnoni anglatuvchi Hala Madrid iborasi, shuningdek, Madridistlar (klub muxlislari) tomonidan tez-tez kuylanadigan klub rasmiy madhiyasining nomidir. Jurnal klubning oʻtgan oydagi oʻyinlari haqidagi hisobotlarni, shuningdek, oʻrinbosar va yoshlar jamoalari haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Xususiyatlar koʻpincha oʻtmishdagi va hozirgi futbolchilar bilan intervyu va klubning tarixiy uchrashuvlarini oʻz ichiga oladi. === Video oʻyinlar === Real Madrid koʻplab futbolga asoslangan video oʻyinlarda, xususan FIFA va Pro Evolution Soccer seriyalarida paydo boʻlgan. „Real Madrid“ futbolchisi ikkala chempionatning muqovasida yetti marta paydo boʻlgan. 2007-yilda ispan oʻyin nashriyoti [[Virgin Play]] klub bilan rasmiy litsenziyaga ega Real Madrid video oʻyinlarini ishlab chiqarish boʻyicha shartnoma imzoladi. Bitimga koʻra (2009 yil sentyabr oyida Virgin Play tugatilishi munosabati bilan) chiqarilgan yagona narsa „ ''Real Madrid: The Game“'' boʻlib qoladi, u Atomic Planet Entertainment tomonidan ishlab chiqilgan va Virgin Play nashriyot boʻlimi V.2 Play ostida 2009 yil may oyida nashr etilgan. [[PlayStation 2]], [[PlayStation Portable]], [[Microsoft Windows|Windows]], [[Wii]] va [[Nintendo DS]] Virgin Play oʻz mahsulotlarini faqat Yevropa hududlarida chiqardi. Oʻyinda rol oʻynash va simulyatsiya aralashmasi, shuningdek, arkada uslubidagi Futbol oʻyini bilan birga martaba rejimi mavjud edi. == Yutuqlar == {{for|Real Madrid mukofotlarining toʻliq roʻyxati|Real Madrid CF rekordlari va statistikasi roʻyxati}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" |+Real Madrid CF sovrinlari !style="width: 1%;"|Turi !style="width: 5%;"|Musoboqa !style="width: 1%;"|Sovrin !style="width: 21%;"|Mavsum |- |rowspan="5" |'''Mahalliy''' ! scope=col|[[La Liga]]<ref name="FH">{{cite web |title=Football honours |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |website=Realmadrid.com |access-date= 11 May 2017 |location=Madrid, Spain |publisher=Real Madrid Club de Fútbol }}</ref> |style="background-color:gold"|'''36''' |align="left"|[[1931–32 La Liga|1931-32]], [[1932–33 La Liga|1932-33]], [[1953–54 La Liga|1953-54]], [[1954–55 La Liga|1954-55]], [[1956–57 La Liga|1956-57]], [[1957–58 La Liga|1957-58]], [[1960–61 La Liga|1960-61]], [[1961–62 La Liga|1961-62]], [[1962–63 La Liga|1962-63]], [[1963–64 La Liga|1963-64]], [[1964–65 La Liga|1964-65]], [[1966–67 La Liga|1966-67]], [[1967–68 La Liga|1967-68]], [[1968–69 La Liga|1968-69]], [[1971–72 La Liga|1971-72]], [[1974–75 La Liga|1974-75]], [[1975–76 La Liga|1975-76]], [[1977–78 La Liga|1977-78]], [[1978–79 La Liga|1978-79]], [[1979–80 La Liga|1979-80]], [[1985–86 La Liga|1985-86]], [[1986–87 La Liga|1986-87]], [[1987–88 La Liga|1987-88]], [[1988–89 La Liga|1988-89]], [[1989–90 La Liga|1989-90]], [[1994–95 La Liga|1994-95]], [[1996–97 La Liga|1996-97]], [[2000–01 La Liga|2000-01]], [[2002–03 La Liga|2002-03]], [[2006–07 La Liga|2006-07]], [[2007–08 La Liga|2007-08]], [[2011–12 La Liga|2011-12]], [[2016–17 La Liga|2016-17]], [[2019–20 La Liga|2019-20]], [[La Liga (2021-22)|2021-22]], [[2023–24 La Liga|2023-24]] |- ! scope=col|[[Copa del Rey]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/deporte/futbol/copa-rey/palmares.html |title=Copa del Rey – Palmarés |website=MARCA.com |access-date=11 May 2017 |language=es}}</ref> |align="center"|'''20''' |align="left"|[[1905 Copa del Rey|1905]], [[1906 Copa del Rey|1906]], [[1907 Copa del Rey|1907]], [[1908 Copa del Rey|1908]], [[1917 Copa del Rey|1917]], [[1934 Copa del Presidente de la República|1934]], [[1936 Copa del Presidente de la República|1936]], [[1946 Copa del Generalísimo|1946]], [[1947 Copa del Generalísimo|1947]], [[1961–62 Copa del Generalísimo|1961-62]], [[1969–70 Copa del Generalísimo|1969-70]], [[1973–74 Copa del Generalísimo|1973-74]], [[1974–75 Copa del Generalísimo|1974-75]], [[1979–80 Copa del Rey|1979-80]], [[1981–82 Copa del Rey|1981-82]], [[1988–89 Copa del Rey|1988-89]], [[1992–93 Copa del Rey|1992-93]], [[2010–11 Copa del Rey|2010-11]], [[2013–14 Copa del Rey|2013-14]], [[2022–23 Copa del Rey|2022-23]] |- ! scope=col|[[Copa de la Liga]]<ref name=FH /> |align="center"|'''1''' |align="left"|[[1985 Copa de la Liga|1985]] |- ! scope=col|[[Ispaniya superkubogi (futbol)|Supercopa de España]]<ref name=FH /><ref name="Supercopa">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tabless/spansupcuphist.html |author1=Carnicero, José |author2=Torre, Raúl |author3=Ferrer, Carles Lozano |title=Spain&nbsp;– List of Super Cup Finals |date=25 August 2016 |website=[[RSSSF]] |access-date=11 May 2017}}</ref> |align="center"|'''13''' |align="left"|[[1988 Supercopa de España|1988]], [[Supercopa de España#Two-team format|1989]], [[1990 Supercopa de España|1990]], [[1993 Supercopa de España|1993]], [[1997 Supercopa de España|1997]], [[2001 Supercopa de España|2001]], [[2003 Supercopa de España|2003]], [[2008 Supercopa de España|2008]], [[2012 Supercopa de España|2012]], [[2017 Supercopa de España|2017]], [[2019–20 Supercopa de España|2019-20]], [[2021–22 Supercopa de España|2021-22]], [[2023–24 Supercopa de España|2023-24]] |- ! scope=col|[[Copa Eva Duarte]] |align="center"|'''1''' |align="left"|[[Copa Eva Duarte#Champions by year|1947]] |- |rowspan="4" |'''Xalqaro''' ! scope=col|[[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar Ligasi]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''15''' |align="left"|[[1955–56 European Cup|1955-56]], [[1956–57 European Cup|1956-57]], [[1957–58 European Cup|1957-58]], [[1958–59 European Cup|1958-59]], [[1959–60 European Cup|1959-60]], [[1965–66 European Cup|1965-66]], [[1997–98 UEFA Champions League|1997-98]], [[1999–2000 UEFA Champions League|1999-2000]], [[2001–02 UEFA Champions League|2001-02]], [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014|2013-14]], [[2015–16 UEFA Champions League|2015-16]], [[2016–17 UEFA Champions League|2016-17]], [[2017–18 UEFA Champions League|2017-18]], [[UEFA Chempionlar ligasi 2021/2022|2021-22]], [[2024-yilgi UEFA Chempionlar ligasi finali|2023-24]] |- ! scope=col|[[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Kubok/UEFA Yevropa Ligasi]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html |title=From Fairs Cup via UEFA Cup to UEFA Europa League |quote=The UEFA Europa League evolved from the UEFA Cup, which itself was conceived by Switzerland's Ernst Thommen, along with Italy's Ottorino Barrasi and England's Sir Stanley Rous. |access-date=11 May 2017 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations (UEFA) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517221702/http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}</ref> |align="center"|'''2''' |align="left"|[[1984–85 UEFA Cup|1984-85]], [[1985–86 UEFA Cup|1985-86]] |- ! scope=col|[[UEFA Superkubogi]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''5'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[2002 UEFA Super Cup|2002]], [[2014 UEFA Super Cup|2014]], [[2016 UEFA Super Cup|2016]], [[2017 UEFA Super Cup|2017]], [[2022 UEFA Super Cup|2022]] |- ! scope=col|[[Lotin kubogi]]<ref name=FH /><ref name="Latin Cup 1">{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesl/latin.html|title=Latin Cup|access-date=20 August 2015|website=[[RSSSF]]}}</ref> |style="background-color:gold"|'''2'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[1955 Latin Cup|1955]], [[1957 Latin Cup|1957]] |- |rowspan="3" |'''Butun dunyoda''' ! scope=col|[[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''6''' |align="left"|[[2014 FIFA Club World Cup|2014]], [[2016 FIFA Club World Cup|2016]], [[2017 FIFA Club World Cup|2017]], [[2018 FIFA Club World Cup|2018]], [[2022 FIFA Club World Cup|2022]] 2024 |- ! scope=col|[[Qitʼalararo kubok]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablest/toyota.html |title=Intercontinental Club Cup |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=30 April 2005 |access-date=9 August 2010 |author1=Magnani, Loris |author2=Stokkermans, Karel }}</ref> |style="background-color:gold"|'''3'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[1960 Intercontinental Cup|1960]], [[1998 Intercontinental Cup|1998]], [[2002 Intercontinental Cup|2002]] |- ! scope=col|[[Ibero-amerika kubogi]]<ref name="Ibero-American 1">{{Cite web|url=http://conmebol.com/es/19082015-1742/las-competiciones-oficiales-de-la-conmebol|title=The Official Competitions of CONMEBOL|access-date=19 August 2015|website=conmebol.com|language=es|publisher=CONMEBOL}}</ref><ref name="Ibero-American 2">{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ibero.html|title=Ibero-American Cup|access-date=5 November 2015|website=[[RSSSF]]}}</ref> |style="background-color:gold"|'''1''' |align="left"|[[Copa Iberoamericana#Match details|1994]] |- |rowspan="2" |'''Mintaqaviy''' ! scope=col|[[Mankomunado chempionati (futbol)|Campeonato de Madrid/Campeonato Regional Centro]]<ref name="FH"/> |style="background-color:gold"|'''23''' |align="left"|[[1903 Campeonato de Madrid|1903]], 1904-05, 1905-06, 1906-07, 1907-08, 1912-13, 1915-16, 1916-17, 1917-18, 1919-20, 1921-22, 1922-23, 1923-24, 1925-26, 1926-27, [[1928–29 Campeonato Regional de Madrid|1928-29]], 1929-30, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1935-36 |- ! scope=col|[[Copa Federación Centro]] |style="background-color:gold"|'''4'''{{smallsup|s}} |align="left"|1923, 1928, 1943, 1945 |} * {{legend|gold|Rekord}} * {{smallsup|s}} umumiy rekord == Futbolchilar == {{Asosiy maqola|Real Madrid CF futbolchilari roʻyxati}} {{for|Vikipediya maqolasi bilan barcha sobiq va hozirgi Real Madrid CF oʻyinchilari roʻyxati|Turkum:Real Madrid CF futbolchilari}}Ispaniya jamoalari [[Yevropa Ittifoqi]] fuqaroligi boʻlmagan uchta futbolchi bilan cheklangan. Jamoalar roʻyxati faqat har bir oʻyinchining asosiy millatini oʻz ichiga oladi; jamoadagi bir qancha yevropalik boʻlmagan futbolchilar Yevropa Ittifoqi mamlakati bilan ikki fuqarolikka ega. Shuningdek, Kotonu kelishuvini imzolagan [[Afrika]], [[Karib dengizi|Karib havzasi]] va [[Tinch okeani]]<nowiki/>i mintaqasidagi ACP davlatlarining oʻyinchilari Kolpak qarori tufayli Yevropa Ittifoqidan tashqari kvotalardan hisoblanmaydi. === Joriy tarkibi === <onlyinclude>{{updated|2025-yil 11-iyunga oid}}<ref name="Squad">{{Cite web|title=Real Madrid squad |url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players|access-date=11 June 2025|publisher=Real Madrid CF}}</ref> <!----------------------------- TAHRIR QILISHDAN OLDIN AVVAL OʻQING ---------------------------------- - Klub oʻz veb-sayti orqali rasman eʼlon qilinmaguncha, tibbiy koʻrik va shartnoma imzolanmaguncha yangi futbolchilarni qoʻshmang. Kelishilgan transfer narxi futbolchi shartnoma imzolaydi degani emas. - Klub rasman oʻyinchilarni qoʻyib yuborilishini eʼlon qilgunga qadar oʻyinchilarni olib tashlamang. Esda tutingki, oʻyinchilarning shartnomalari har yozda rasman 30-iyunga qadar amal qiladi, agar kimdir yanvardagi transfer oynasida jamoani tark etmasa. - Real Madrid veb-saytida rasman eʼlon qilinmaguncha jamoa raqamlarini qoʻshmang yoki o'zgartirmang. - Asosiy jamoaning bir qismiga aylanishi mumkin boʻlgan son-sanoqsiz oʻyinchilarni qoʻshing. - Mavsumdan oldingi forma raqamlarini qoʻshmang, chunki ular norasmiydir. Iltimos, ularning La Ligada toʻliq roʻyxatdan oʻtishlari va ularning forma raqamlari klubning rasmiy veb-saytida paydo boʻlishini kuting. - Bu Vikipediya, futbol gazetasi emas. Tasdiqlanmagan va asossiz hamma narsa darhol oʻchiriladi. ------------------------------------------------------------------------------------------------------> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=BEL|name=[[Thibaut Courtois]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=ESP|name=[[Dani Carvajal]]|other=[[Sardor (futbol)|sardor]]}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=BRA|name=[[Éder Militão]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=AUT|name=[[David Alaba]]}} {{Fs player|no=5|pos=MF|nat=ENG|name=[[Jude Bellingham]]}} {{Fs player|no=6|pos=MF|nat=FRA|name=[[Eduardo Camavinga]]}} {{Fs player|no=7|pos=FW|nat=BRA|name=[[Vinícius Júnior]]}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=URU|name=[[Federico Valverde]]|other=[[Sardor (futbol)#Vitse-sardor|vitse-sardor]]}} {{Fs player|no=10|pos=FW|nat=FRA|name=[[Kylian Mbappé]]}} {{Fs player|no=11|pos=FW|nat=BRA|name=[[Rodrygo]]}} {{Fs player|no=12|pos=DF|nat=ENG|name=[[Trent Alexander-Arnold]]}} {{Fs player|no=13|pos=GK|nat=UKR|name=[[Andriy Lunin]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=FRA|name=[[Aurélien Tchouaméni]]}} {{Fs player|no=15|pos=MF|nat=TUR|name=[[Arda Güler]]}} {{Fs player|no=16|pos=FW|nat=ESP|name=[[Gonzalo García (futbolchi, 2004)|Gonzalo García]]}} {{Fs player|no=17|pos=DF|nat=ESP|name=[[Raúl Asencio]]}} {{Fs player|no=18|pos=DF|nat=ESP|name=[[Álvaro Carreras]]}} {{Fs player|no=19|pos=MF|nat=ESP|name=[[Dani Ceballos]]}} {{Fs player|no=20|pos=DF|nat=ESP|name=[[Fran García]]}} {{Fs player|no=21|pos=FW|nat=MAR|name=[[Brahim Díaz]]}} {{Fs player|no=22|pos=DF|nat=GER|name=[[Antonio Rüdiger]]}} {{Fs player|no=23|pos=DF|nat=FRA|name=[[Ferland Mendy]]}} {{Fs player|no=24|pos=DF|nat=ESP|name=[[Dean Huijsen]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=ARG|name=[[Franco Mastantuono]]}} {{Fs end}}</onlyinclude> </onlyinclude> === Zahira jamoasi === {{Main|Real Madrid Castilla|Real Madrid CF (yoshlar)}} {{Fs start}} {{Fs player|no=26|pos=GK|nat=ESP|name=[[Fran González (futbolchi, 2005)|Fran González]]}} {{Fs player|no=29|pos=DF|nat=MAR|name=[[Yusi (futbolchi)|Youssef Enríquez]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=ESP|name=[[Gonzalo García (futbolchi, 2004)|Gonzalo García]]}} {{Fs player|no=31|pos=DF|nat=ESP|name=[[Jacobo Ramón]]}} {{Fs player|no=32|pos=MF|nat=ESP|name=[[Manuel Ángel]]}} {{Fs player|no=33|pos=MF|nat=ESP|name=[[Antonio David Moreno Moreno|Antonio David]]}} {{Fs player|no=34|pos=GK|nat=ESP|name=[[Sergio Mestre (futbolchi)|Sergio Mestre]]}} {{Fs player|no=35|pos=DF|nat=ESP|name=[[Raúl Asencio]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=36|pos=MF|nat=ESP|name=[[Chema Andrés]]}} {{Fs player|no=38|pos=DF|nat=ESP|name=[[David Jiménez (futbolchi)|David Jiménez]]}} {{Fs player|no=39|pos=DF|nat=ESP|name=[[Lorenzo Aguado]]}} {{fs player|no=40|pos=MF|nat=ESP|name=[[Hugo de Llanos]]}} {{Fs player|no=41|pos=DF|nat=ESP|name=[[Jesús Fortea]]}} {{Fs player|no=42|pos=FW|nat=ESP|name=[[Daniel Yáñez]]}} {{Fs player|no=43|pos=DF|nat=ESP|name=[[Diego Aguado]]}} {{Fs player|no=44|pos=FW|nat=ESP|name=[[Víctor Muñoz Villanueva|Víctor Muñoz]]}} {{Fs end}} === Ijaraga berilgan futbolchilar === {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=MF|name=[[Mario Martín]]|other=[[Getafe CF|Getafe]] jamoasiga 30-iyun 2026-yilgacha}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|nat=BRA|pos=FW|name=[[Endrick]]|other=at [[Olympique Lyonnais|Lyon]] jamoasiga 30-iyun 2026-yilgacha}} {{Fs end}} == Klub hodimlari == [[Fayl:Los_Caminos_del_fútbol._Xabi_Alonso_(39666777934)_(cropped).jpg|thumb|326x326px|Klubning hozirgi bosh murabbiyi [[Xabi Alonso]]]] === Hozirgi texnik xodimlar === {{see also|Real Madrid CF menejerlari roʻyxati}} {| class="wikitable" !Lavozimi !Ismi |- |Bosh murabbiy |{{flagicon|ESP}} [[Xabi Alonso]] |- |Yoramchi murabbiy |{{flagicon|ARG}} Sebastián Parrilla |- |Texnik yordamchi murabbiy |{{flagicon|ESP}} Alberto Encinas |- |Bosh fitness murabbiyi |{{flagicon|ITA}} [[Antonio Pintus]] |- |Texnik va fitnes boʻyicha murabbiy yordamchisi |{{flagicon|ESP}} Ismael Camenforte-López |- |Darvozabonlar murabbiyi |{{flagicon|ESP}} Luis Llopis |- |Texnik tahlilchi |{{flagicon|ESP}} Beñat Labaien |- |Qayta tiklash boʻyicha mutaxassis |{{flagicon|ESP}} José Carlos Parrales |} {{refbegin}} * Last updated: 21 August 2021 * Source:<ref>{{cite web|title=Squad|url=http://www.realmadrid.com/en/football/squad|website=Real Madrid CF|access-date=21 August 2021}}</ref> {{refend}} === Boshqaruv === {{see also|Real Madrid CF prezidentlari roʻyxati}} [[Fayl:Florentino_perez.jpg|thumb|Ispaniyalik tadbirkor [[Florentino Pérez]] klubning amaldagi prezidenti hisoblanadi.]] {| class="wikitable" !Lavozimi !Ismi |- |President |[[Florentino Pérez]] |- | rowspan="3" |Vitse-prezidentlar |Fernando Fernández Tapias |- |Eduardo Fernández de Blas |- |[[Pedro López Jiménez]] |- |Faxriy prezident |[[Pirri|José Martínez Pirri]]<ref>{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Official Announcement {{!}} Real Madrid CF |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2023/07/17/official-announcement |access-date=2023-11-11 |website=Real Madrid CF |language=en}}</ref> |- |Kengash kotibi |Enrique Sánchez González |- |Aʼzolar |Ángel Luis Heras Aguado Santiago Aguadi García Jerónimo Farré Muncharaz Enrique Pérez Rodriguez Manuel Cerezo Velázquez José Sánchez Bernal Gumersindo Santamaría Gil Raúl Ronda Ortiz José Manuel Otero Lastre Nicolás Martín-Sanz García Catalina Miñarro Brugarolas |} {{refbegin}} * Last updated: 17 July 2023 * Source:<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/structure/board-members|title=Board members|website=Real Madrid CF|access-date=17 July 2023}}</ref> {{refend}} == Yana qarang == {{portal|Futbol|Ispaniya }} * Yevropa klublari assotsiatsiyasi * Muxlislarga tegishli sport jamoalari roʻyxati == Eslatmalar == {{reflist|group=note}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category}} * {{Official website}} {{in lang|ar|zh|en|fr|id|ja|pt|es}} * [http://www.laliga.es/en/laliga-santander/real-madrid Real Madrid CF] at [[La Liga]] {{in lang|en|es}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50051/profile/index.html Real Madrid CF] at [[UEFA]] {{in lang|en|es}} * [http://www.facebook.com/Realmadrid Real Madrid Facebookda] * [http://www.twitter.com/realmadrid Real Madrid Twitterda] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110706225449/https://twitter.com/realmadrid |date=2011-07-06 }} {{Real Madrid CF}} {{Navboxes | titlestyle = background:#ffffff; text:black; {{box-shadow border|a|#543C94|1px}} | list = {{Real Madrid CF tarkibi}} {{Real Madrid Castilla tarkibi}} {{Real Madrid CF murabbiylari}} {{Real Madrid CF oʻyinlar}} {{Real Madrid CF mavsumlari}} {{UEFA Chempionlar Ligasi gʻoliblari}} {{UEFA Yevropa Ligasi gʻoliblari}} {{UEFA Superkubogi gʻoliblari}} {{Qitʼalararo kubok gʻoliblari}} {{FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionatlari gʻoliblari}} {{Trofeo EFE}} {{La Liga jamoa roʻyxati}} {{G-14}} {{ECA}} {{Asl La Liga klublari}} }} {{Madrid Sport Jamiyati}} {{Authority control}} [[Turkum:Real Madrid CF]] [[Turkum:Ispaniya futbol klublari]] [[Turkum:La Liga klublari]] [[Turkum:Madriddagi futbol klublari]] [[Turkum:Madriddagi koʻp tarmoqli sport klublari]] [[Turkum:Copa del Rey gʻoliblari]] [[Turkum:G-14 klublari]] [[Turkum:Chamartín (Madrid)]] [[Turkum:Quyi ligaga tushib ketmagan klublar]] [[Turkum:XX-asrning eng yaxshi klublari]] [[Turkum:Ispaniyada joylashgan qirollik homiyligidagi tashkilotlar]] [[Turkum:1902-yilda tashkil etilgan futbol klublari]] [[Turkum:1902-yilda Ispaniyada tashkil etilganlar]] [[Turkum:FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Yevropa Ligasida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Superkubogini qoʻlga kiritgan klublar]] [[Turkum:Qitʼalararo kubokda gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Yevropa Ligasida ishtirok etgan klublar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]] 83arrm9ce5zyigan0idxh51yujecf9z 5997923 5997922 2026-04-17T11:35:51Z Tshoxruz 07 202968 Hatolarni tuzatdim va qisqa maʼlumot qoʻshdim 5997923 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubi2 | clubname = Real Madrids | image = Real Madrid CF.svg | upright = 0.74 | fullname = Real Madrid Club de Fútbol<ref name="Real Madrid Club de Fútbol">{{cite web | title = Real Madrid Club de Fútbol | url = https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid | publisher = Liga de Fútbol Profesional | access-date = 6 January 2019 | language = es | archive-date = 20 June 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190620204244/https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid | url-status = live }}</ref> | short name = Jdkflf | founded = {{Start date and age|df=yes|1902|3|6}} (as ''Madrid Football Club'') | nickname = {{Nowrap|''Los Blancos'' (Oqlar)}}<br />{{Nowrap|''Los Merengues'' (Meringues)}}<br />{{Nowrap|''Los Vikingos'' (Vikinglar)}}<ref>{{cite web |url=http://ligadecampeones.com/los-vikingos-arrasan-europa-98430/ |title=Los vikingos arrasan Europa |website=Ligadecampeones.com |date=23 November 1960 |access-date=18 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425012233/http://ligadecampeones.com/los-vikingos-arrasan-europa-98430/ |archive-date=25 April 2014 }}</ref><br /> {{Nowrap|''La Casa Blanca'' (Oq uy)}}<ref>The White House: * {{cite web|url=https://en.as.com/en/2018/12/07/football/1544187628_452267.html|title=D'Onofrio: "I always support Real Madrid; Bernabéu came to my house"|date=7 December 2018|website=As.com|access-date=2 January 2019|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806173933/https://en.as.com/en/2018/12/07/football/1544187628_452267.html|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/24/1343629/real-madrid-expecting-25000-fans-at-the-bernabeu-for|title=Real Madrid Expecting 25,000 Fans at the Bernabeu For Cristiano Ronaldo Presentation|website=Goal.com|access-date=24 June 2009|date=24 June 2009|archive-date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312141921/https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/24/1343629/real-madrid-expecting-25000-fans-at-the-bernabeu-for|url-status=live}} * {{cite web|url=https://vaaju.com/perueng/transfer-real-madrid-mariano-diaz-said-the-white-house-can-not-be-said-no-france/|title=Transfer Real Madrid: Mariano Diaz said the "White House" "can not be said no"|website=Vaaju.com|access-date=10 August 2018|date=10 August 2018|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308012234/https://vaaju.com/perueng/transfer-real-madrid-mariano-diaz-said-the-white-house-can-not-be-said-no-france/|url-status=live}}</ref><br />{{Nowrap|''Reyes de Europa'' (Yevropa qirollari)}}<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/real-madrid-remind-world-always-kings-of-europe/bltdc9491b20e80467a|title=Real Madrid remind the world they are, and always will be, the Kings of Europe|website=goal.com|date=28 May 2022|access-date=8 April 2024|archive-date=8 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408141906/https://www.goal.com/en/news/real-madrid-remind-world-always-kings-of-europe/bltdc9491b20e80467a|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2018/05/27/5b0ab7c9ca4741ee4d8b4598.html|title=Kings of Europe more than ever|website=marca.com|date=27 May 2018|access-date=8 April 2024|archive-date=8 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408140404/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2018/05/27/5b0ab7c9ca4741ee4d8b4598.html|url-status=live}}</ref> <!-- Los Galacticos is not a nickname for the club. It refers to a group of players only. -->| ground = [[Santiago Bernabéu Stadium|Estadio Santiago Bernabéu]] | capacity = 85,000<ref name="Capacity">{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/mundial/album/2023/10/05/651e809346163f13b28b4596_28.html|title=Mundial 2030: España. Santiago Bernabeu (85.000 espectadores)|date=5 October 2023|language=es|publisher=[[Marca (newspaper)|Diario MARCA]]|access-date=18 April 2024|archive-date=18 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240418002138/https://www.marca.com/futbol/mundial/album/2023/10/05/651e809346163f13b28b4596_28.html|url-status=live}}</ref> | chrtitle = Prezident | chairman = [[Florentino Pérez]] | mgrtitle = Bosh murabbiy | manager = [[Álvaro Arbeloa]] | league = {{Spanish football updater|Real Madrid}} | season = {{Spanish football updater|Real Madrid2}} | current = 2023-24 Real Madrid CF season | position = {{Spanish football updater|Real Madrid3}} | website = https://www.realmadrid.com/en-US | pattern_la1 = _realmadrid2425h | pattern_b1 = _realmadrid2425h | pattern_ra1 = _realmadrid2425h | pattern_sh1 = _realmadrid2425h | pattern_so1 = _realmadrid2425hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadrid2425a | pattern_b2 = _realmadrid2425a | pattern_ra2 = _realmadrid2425a | pattern_sh2 = _realmadrid2425a | pattern_so2 = _blacktop | leftarm2 = FF9000 | body2 = FF9000 | rightarm2 = FF9000 | shorts2 = FF9000 | socks2 = FF9000 | pattern_la3 = _realmadrid2425t | pattern_b3 = _realmadrid2425t | pattern_ra3 = _realmadrid2425t | pattern_sh3 = _realmadrid2425t | pattern_so3 = _realmadrid2425tl | leftarm3 = 4b4848 | body3 = 4b4848 | rightarm3 = 4b4848 | shorts3 = 4b4848 | socks3 = 4b4848 }} {{Real Madrid CF faol boʻlimlar}} {{Real Madrid CF yopiq boʻlimlar}} '''Real Madrid Club de Fútbol''' (Real Madrid FC) – odatda '''Real Madrid''' deb ataladi. Madrid shahrida joylashgan [[Ispaniya]] professional [[futbol]] klubi. [[Klub]] tashkil etilgan davridan boshlab Ispaniya futboli ligasining eng yuqori pogʻonasi [[La Liga]]<nowiki/>da ishtirok etadi. 1902-yilda Madrid futbol klubi sifatida tashkil etilgan klub tashkil etilganidan buyon anʼanaviy ravishda oq uy libosini kiyib keladi. ''Real'' faxriy unvoni Ispancha „qirollik“ maʼnosini anglatadi va [[Gerb|gerbdagi]] qirollik toji bilan birga 1920-yilda qirol [[Alfonso XIII]] tomonidan klubga berilgan. „Real Madrid“ oʻz uy uchrashuvlarini 1947-yildan beri Madridning markazidagi 85 000 tomoshabinga moʻljallangan „<nowiki/>[[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>“ [[Stadion|stadionida]] oʻtkazib keladi. Koʻpgina Yevropa sport tashkilotlaridan farqli oʻlaroq, „Real Madrid“ muxlislar jamoasi (''socios'') oʻz tarixi davomida klubga egalik qilgan va boshqargan. Rasmiy Madrid madhiyasi [[RedOne]] va Manuel Jabois tomonidan yozilgan „<nowiki/>[[Hala Madrid y nada más]]<nowiki/>“dir<ref>{{Citation |title=Hala Madrid...y nada más (feat. RedOne) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Yc-7IQqcqeM |access-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325210147/https://www.youtube.com/watch?v=Yc-7IQqcqeM |url-status=live |language=en |archive-date=25 March 2023}}</ref>. Klub dunyodagi eng koʻp qoʻllab-quvvatlanadigan klub hisoblanadi, [[Xalqaro sport tadqiqotlari markazi|CIES Football Observatory]] maʼlumotlariga koʻra, 2023-yil maʼlumotlariga koʻra, ijtimoiy tarmoqlarda eng koʻp kuzatuvchisi boʻlgan futbol klubidir va uning qiymati 6,07 milliard dollarga [[Forbes jurnalining eng boy futbol klublari roʻyxati|baholangan]]<ref>Dongfeng Liu, Girish Ramchandani (2012). „The Global Economics of Sport“, p. 65, Routledge.</ref><ref>{{Cite web |title=Social media: Real ahead of Barcelona - CIES Football Observatory |url=https://football-observatory.com/WeeklyPost426#:~:text=The%20last%20CIES%20Football%20Observatory,rival%20Barcelona%20(342%20million). |access-date=25 June 2023 |website=football-observatory.com |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625111851/https://football-observatory.com/WeeklyPost426#:~:text=The%20last%20CIES%20Football%20Observatory,rival%20Barcelona%20(342%20million). |url-status=live}}</ref> va bunday natija 2023-yil dunyodagi [[Forbes jurnalining eng boy futbol klublari roʻyxati|eng qimmat futbol klubi]]<nowiki/>ga aylantiradi. 2024-yilda u 831,4 million yevro yillik daromad bilan dunyodagi eng koʻp daromad oladigan futbol klubi boʻldi<ref name=":0">{{Cite news |last1=Ozanian |first1=Mike |last2=Tietelbaum |first2=Justin |date=26 May 2022 |title=The World's Most Valuable Soccer Teams 2022: Real Madrid, Worth $5.1 Billion, Back On Top |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2022/05/26/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2022-real-madrid-worth-51-billion-back-on-top/?sh=1e3891c7286b |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529092638/https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2022/05/26/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2022-real-madrid-worth-51-billion-back-on-top/?sh=1e3891c7286b |archive-date=29 May 2022}}</ref>. [[Ispaniyada futbol rekordlari va statistikasi|Mahalliy futbolda]] klub 71 ta sovrin yutgan; rekord 36 [[La Liga]] chempionligi, 20 [[Copa del Rey|Qirollik Kubogi]], 13 [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]], Copa Eva Duarte va [[Copa de la Liga|Copa de La Liga]]<ref>{{cite web |title=World Football: The 11 Most Successful European Clubs in History |url=http://bleacherreport.com/articles/510011-world-football-the-11-most-successful-european-clubs-in-history/page/12 |access-date=22 January 2012 |website=[[Bleacher Report]] |archive-date=15 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415220458/http://bleacherreport.com/articles/510011-world-football-the-11-most-successful-european-clubs-in-history/page/12 |url-status=live}}</ref> sovrinlari sohibi boʻlgan. Xalqaro futbolda „Real Madrid“ rekord darajadagi 32 ta kubokni qoʻlga kiritgan: rekord – 15 marta Yevropa kubogi [[UEFA Chempionlar Ligasi]], qoʻshma rekord – beshta [[UEFA Superkubogi]], ikkita [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA kubogi]], qoʻshma rekord – ikki [[Lotin kubogi]], rekord – bitta [[Ibero-amerika kubogi|Iberoamerikalik Kubogi]] va rekord – sakkizta [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempioni]]{{refn|"Real Madrid" beshta [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]] va uchta [[Qitʼalararo kubok (futbol)|Qitʼalararo kubok]] gʻolibi boʻlib, jami sakkiz marta.<ref>{{cite web | url=http://www.espnfc.com/manchester-united/story/3246638/man-united-retrospectively-declared-1999-world-club-champions-by-fifa | title=Man United retrospectively declared 1999 world club champions by FIFA | work=ESPN FC | access-date=4 November 2017 | author=Press Association Sport | date=27 October 2017 | archive-date=2 November 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171102012527/http://www.espnfc.com/manchester-united/story/3246638/man-united-retrospectively-declared-1999-world-club-champions-by-fifa | url-status=live }}</ref> Bundan tashqari, „Real Madrid“ bir martalik [[Copa Iberoamericana|Ibero-Amerika kubogi]] gʻolibi boʻldi ([[1993-yil Kubogi|Copa de Oro]] va [[1992–93] Ispaniya Kubogi|Copa del Rey]]. gʻoliblar) 1994-yil.<ref name="Ibero-American 1" /><ref name="Ibero-American 2" />|name=Club World Cup|group=note}}. Madrid jamoasi 2000, 2002, 2014, 2017-yillardagi Xalqaro futbol tarixi va statistikasi boʻyicha Klublar reytingida birinchi oʻrinni egallagan<ref>{{Cite web |date=18 July 2022 |title=Former Results |work=IFFHS |url=https://www.iffhs.de/former-results/ |access-date=22 April 2023 |language=de-DE |archive-date=13 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213210715/https://www.iffhs.de/former-results/ |url-status=live}}</ref>. [[UEFA]]<nowiki/>da Madrid barcha vaqtlardagi klublar reytingida birinchi oʻrinni egallagan<ref name="uefa records2">{{cite web |title=UEFA Champions League statistics 2022–23 handbook&nbsp;– All-time records 1955–2022 |url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/90/2285690_DOWNLOAD.pdf#page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810182359/https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/90/2285690_DOWNLOAD.pdf#page=2 |archive-date=10 August 2020 |access-date=25 January 2019 |website=UEFA |page=1}}</ref><ref>{{cite web |date=12 May 2021 |title=Member associations&nbsp;– UEFA rankings&nbsp;– Club coefficients |url=https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318140434/https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html |archive-date=18 March 2019 |access-date=25 May 2021 |website=[[UEFA]]}}</ref>. 1929-yilda tashkil etilganidan beri ([[Bilbao]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Athletic Bilbao|Atletik]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ bilan bir qatorda) hech qachon yuqori diviziondan tushib ketmagan La Liganing uchta asoschi aʼzolaridan biri. „Real Madrid“ koʻplab jamoalar bilan uzoq muddatli raqobatlarga ega, ayniqsa „Barselona“ qarshi oʻtadigan oʻyinlar ''[[El Clásico|El Klasiko]]'', ''„<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ bilan oʻyinlar [[Madrid derbisi|Derbi Madrilenyo]]'' nomini olgan. Klub 1950—1960-yillarda Ispaniya va Yevropa futbolida oʻzini katta kuch sifatida koʻrsatdi. Ketma-ket beshta va oltita umumiy yevrokuboklarda gʻalaba qozondi va yana ikkita finalga chiqdi. Bu muvaffaqiyat ichki jabhada ham takrorlandi. Madrid klubi 16 yil ichida 12 marta chempionlikni qoʻlga kiritdi. [[Alfredo Di Stéfano]], [[Ferenc Puskás]], [[Paco Gento|Pako Gento]] va [[Raymond Kopa]]<nowiki/>ni oʻz ichiga olgan bu jamoa, baʼzi sportchilar tomonidan barcha davrlarning eng zoʻr jamoasi deb hisoblanadi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html |title=Real Madrid 1960 – the greatest club side of all time |date=23 May 2011 |publisher=BBC |access-date=19 March 2015 |archive-date=1 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301131355/http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid |title=The great European Cup teams: Real Madrid 1955–60 |date=22 May 2013 |work=The Guardian |access-date=19 March 2015 |archive-date=19 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819061600/https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid |url-status=live}}</ref>. Real Madrid „''Galaktikos''“ siyosati bilan mashhur boʻlib, u super yulduzlar jamoasini yaratish uchun [[Ronaldo]], [[Zinedine Zidane]] va [[David Beckham]] kabi dunyoning eng yaxshi oʻyinchilari bilan shartnoma imzolashni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Guillermo |title=How to manage Los Galacticos. By Vicente del Bosque |url=https://theathletic.com/4084667/2023/01/13/galacticos-real-madrid-ronaldo/ |access-date=3 March 2023 |website=The Athletic |language=en |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312165547/https://theathletic.com/4084667/2023/01/13/galacticos-real-madrid-ronaldo/ |url-status=live}}</ref>. „Galaktikos siyosati“ atamasi odatda [[Florentino Pérez]]<nowiki/>ning klub prezidentligining ikki davriga (2000—2006 va 2009—2018-yillar) ishora qiladi, biroq uning amal qilish muddatidan avval olib kelingan futbolchilar baʼzan klubning bir qismi sifatida qabul qilingan. Eʼtiborli misollardan biri [[Steve McManaman|Steve McManeman]], u boshqa koʻplab oʻyinchilar kabi ushbu siyosat ostida muvaffaqiyatga erisha olgan<ref name="tft">{{Cite news |last=Townsend |first=Jon |date=2 April 2020 |title=Steve McManaman at Real Madrid: The most successful English player to head overseas |work=These Football Times |url=https://thesefootballtimes.co/2020/04/02/steve-mcmanaman-at-real-madrid-the-most-successful-english-player-to-head-overseas/ |url-status=live |access-date=14 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411203028/https://thesefootballtimes.co/2020/04/02/steve-mcmanaman-at-real-madrid-the-most-successful-english-player-to-head-overseas/ |archive-date=11 April 2020}}</ref>. 2009-yilning 26-iyunida Madrid klubi [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni rekord darajadagi 80 million funt sterling (94 million yevro) evaziga sotib oldi<ref>{{Cite web |last=X |first=Mr |title=The Cristiano Ronaldo £80m Transfer from Man United to Madrid Analysed |url=https://bleacherreport.com/articles/197003-the-cristiano-ronaldo-80m-transfer-from-united-to-madrid-analysed |access-date=26 February 2023 |website=Bleacher Report |language=en |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090549/https://bleacherreport.com/articles/197003-the-cristiano-ronaldo-80m-transfer-from-united-to-madrid-analysed |url-status=live}}</ref> va u klub tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylandi<ref>{{Cite web |last=Bhargav |title=Ranking the 10 greatest Real Madrid players of all time |url=https://www.sportskeeda.com/football/ranking-10-greatest-real-madrid-players-time-ronaldo-di-stefano-ramos |access-date=11 April 2023 |website=sportskeeda.com |date=8 December 2021 |language=en-us |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411093432/https://www.sportskeeda.com/football/ranking-10-greatest-real-madrid-players-time-ronaldo-di-stefano-ramos |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ayamga |first=Emmanuel |title=3 reasons why Cristiano Ronaldo is easily the greatest footballer of all time |url=https://www.sportskeeda.com/football/3-reasons-why-cristiano-ronaldo-is-easily-the-greatest-footballer-of-all-time |access-date=11 April 2023 |website=sportskeeda.com |date=8 January 2019 |language=en-us |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712003327/https://www.sportskeeda.com/football/3-reasons-why-cristiano-ronaldo-is-easily-the-greatest-footballer-of-all-time |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Karim Benzema betters Raul record but still 81 behind Cristiano Ronaldo on Real Madrid goal chart {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-in/news/karim-benzema-better-raul-record-81-behind-cristiano-ronaldo-real-madrid-goal/blt74613a6c3f8eee4f |access-date=26 February 2023 |website=goal.com |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090553/https://www.goal.com/en-in/news/karim-benzema-better-raul-record-81-behind-cristiano-ronaldo-real-madrid-goal/blt74613a6c3f8eee4f |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Babalola |first=Oluwatomiwa |date=6 July 2021 |title=Cristiano Ronaldo, Pele, Messi Top List of Greatest Goal Scorers in International Football |url=https://sportsbrief.com/football/1764-cristiano-ronaldo-pele-messi-top-list-greatest-goal-scorers-international-football |access-date=19 April 2023 |website=SportsBrief – Sport news. |language=en |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424141844/https://sportsbrief.com/football/1764-cristiano-ronaldo-pele-messi-top-list-greatest-goal-scorers-international-football/ |url-status=live}}</ref>. Madrid yaqin yillarda Galaktikos siyosatini yumshatib, uning oʻrniga [[Vinícius Júnior|Vinîcius Jünior]], [[Rodrygo]] va [[Judi Bellingham]] kabi yosh isteʼdodlarni qoʻlga kiritishga eʼtibor qaratdi<ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=Jude Bellingham: Why Real Madrid move makes 'perfect sense' |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65477289 |access-date=15 June 2023 |publisher=[[BBC Sport]] |archive-date=15 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615022709/https://www.bbc.co.uk/sport/football/65477289 |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ FIFA tomonidan XX asrning eng buyuk futbol klubi va ayni vaqtda [[Xalqaro futbol tarixi va statistikasi federatsiyasi|IFFHS]] tomonidan [[Yevropa]]<nowiki/>ning eng yaxshi klubi deb tan olingan<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf |title=The FIFA Club of the Century |publisher=[[FIFA]] |date=1 December 2000 |access-date=11 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423161359/http://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf |archive-date=23 April 2007}}</ref>, ayni paytda 2004-yilda [[FIFA]]<nowiki/>ning 100 yillik xizmatlari uchun ordenini olgan. Yevropa kubogi/Chempionlar ligasidagi eng koʻp ishtirok etgan (42), turnirda ular eng koʻp gʻalaba qozongan, eng koʻp durang va eng koʻp gol urish boʻyicha umumiy rekordlarga ega<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2004/m=5/news=celebrations-mark-the-opening-fifa-centennial-congress-paris-fifa-birt-92643.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031123/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2004/m=5/news=celebrations-mark-the-opening-fifa-centennial-congress-paris-fifa-birt-92643.html |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=FIFA Centennial Orders of Merit |publisher=[[FIFA]] |date=20 May 2004 |access-date=11 May 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=All-time stats & rankings {{!}} UEFA Champions League |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/ |access-date=19 May 2023 |website=UEFA.com |language=en |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516215008/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/rankings/ |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da ikki marta ketma''-''ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan yagona klubdir, birinchisi 1955/1956, 1956/1957 va 1957/1958da, ikkinchisi esa 2015/2016, 2016/2017 va 2017/2018-yilgi mavsumlarda qoʻlga kiritgan va [[Guinness rekordlar kitobi|''Ginnesning rekordlar kitobi'']] tomonidan eʼtirof etilgan. 2022-yilning may oyida ular 14-chempionlar ligasi chempionligini (toʻqqiz mavsumda beshinchi) qoʻlga kiritishgan<ref>{{Cite web |title=Most wins of the football (soccer) European Cup / Champions League (team) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-wins-of-the-football-(soccer)-european-cup-champions-league-(team) |access-date=19 April 2023 |website=Guinness World Records |date=28 May 2022 |language=en-gb |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419172343/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-wins-of-the-football-(soccer)-european-cup-champions-league-(team) |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ Yevropaning barcha top-besh ligalari ishida barcha musobaqalarda 100 ta sovrin yutgan birinchi klubdir<ref>{{Cite web |date=13 February 2023 |title=Centurions! Real Madrid won their 100th trophy with FIFA Club World Cup triumph |url=https://www.espn.in/football/real-madrid-espreal_madrid/story/4877147/real-madrid-just-won-their-100th-trophy-with-their-fifa-club-world-cup-triumph |access-date=26 February 2023 |website=ESPN |language=en |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090554/https://www.espn.in/football/real-madrid-espreal_madrid/story/4877147/real-madrid-just-won-their-100th-trophy-with-their-fifa-club-world-cup-triumph |url-status=live}}</ref>. 2023-yil mart oyi holatiga koʻra, „Real Madrid“ [[UEFA koeffitsiyentlar jadvali|UEFA klublar reytingida]] beshinchi va soʻnggi 10 yil ichida esa (2013—2023) birinchi oʻrinni egallab turibdi<ref>{{cite web |title=UEFA rankings for club competitions |url=https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/#/yr/2023 |access-date=31 May 2022 |publisher=[[UEFA]] |archive-date=20 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320224158/http://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html#/yr/2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=Ten-year club coefficients {{!}} UEFA Coefficients |url=https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/tenyears/ |access-date=12 July 2023 |website=UEFA.com |language=en |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705091212/https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/tenyears/ |url-status=live}}</ref>. == Tarix == {{main|Real Madrid CF tarixi}} {{see also|Real Madrid CF mavsumlari roʻyxati}} === Dastlabki yillar (1902-1943) === [[Fayl:Julián_Palacios.jpg|left|thumb|Julian Palasios, 1900-1901-yillarda klubning birinchi prezidenti]] „Real Madrid“ ning kelib chiqishi bir necha Kembrij va Oksford universitetlari bitiruvchilarini oʻz ichiga olgan Libre de Enseñanza Instituti akademiklari va talabalari tomonidan futbolni Madridga kiritgan paytga borib taqaladi. Ular 1897-yilda (Sosedad) Sky Footballga asos solgan, odatda La Sosedad (Jamiyat) nomi bilan tanilgan, chunki u Madridda joylashgan yagona boʻlib, yakshanba kuni ertalab Monkloada oʻynagan. 1900 yilda aʼzolar oʻrtasidagi ziddiyat ularning baʼzilarini tark etishiga va oʻzlarini Sky Footballdan farqlash uchun Nueva Sociedad de Football (Yangi futbol jamiyati) klubini yaratishga sabab boʻldi. Oʻzgacha fikr bildirganlar orasida „Real Madrid“ning birinchi prezidenti sifatida tan olingan Xulian Palasios, Xuan Padros va Karlos Padros ham bor edi, ikkinchisi esa „Real Madrid“ning aka-uka va boʻlajak prezidentlari edi. 1901-yilda bu yangi klub Madrid futbol klubi deb oʻzgartirildi. Keyinchalik, 1902-yilda qayta qurishdan soʻng, Sky „Yangi futbol klubi“ deb oʻzgartirildi<ref>{{cite web |url=http://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2013/12/%C2%BFen-que-siglo-se-fundo-el-real-madrid/ |publisher=CIHEFE |title=In what century was Real Madrid founded? |language=es |date=16 November 2013 |access-date=9 July 2017 |archive-date=14 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714234407/http://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2013/12/%C2%BFen-que-siglo-se-fundo-el-real-madrid/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last=Rowley |first=Christopher |title=The Shared Origins of Football, Rugby, and Soccer. |url=https://archive.org/details/sharedoriginsoff0000rowl |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-4618-8 |date=2015}}</ref><ref name="Ball, Phil p. 117">Ball, Phil p. 117.</ref>. 1902-yil 6-martda Xuan Padros boshchiligidagi yangi Kengash saylangandan soʻng, Madrid futbol klubi rasman tashkil topdi<ref name="Real Madrid turns 106 (I)">{{cite web |title=Pre-history and first official title (1900–1910) |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_(I).htm |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229094130/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_%28I%29.htm |archive-date=29 December 2008}}</ref>. Aka-uka Padros boshqa futbol ishqibozlarini oilaviy biznes Al Kaprichoning orqa xonasida uchrashuvga chaqirishdi. Ular futbolga barcha ijtimoiy tabaqalar vakillari kirishi mumkin boʻlgan ommaviy sport turi sifatida qarashdi va yangi klubda bu gʻoyani oʻzida mujassamlashtirish kerak, deb oʻylashdi. Aka-uka Madrid futbol klubi nomini taklif qilishdi va bu bir ovozdan qabul qilindi. Shuningdek, aʼzolik toʻlovi ham belgilandi, oyiga ikki peset va koʻylakning rangi Xuan Padros sayohatlaridan birida tanishgan mashhur ingliz jamoasi „Korintian“ sharafiga oq rangga tanlandi<ref name="sapiens.cat">{{cite web |url=https://www.sapiens.cat/epoca-historica/historia-contemporania/els-fundadors-catalans-del-reial-madrid_201903_102.html |title=The Catalan founders of Real Madrid |editor=Sàpiens Editions |access-date=18 July 2022 |archive-date=30 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130144544/https://www.sapiens.cat/epoca-historica/historia-contemporania/els-fundadors-catalans-del-reial-madrid_201903_102.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=A Catalan founded Real Madrid |url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1992/12/27/pagina-2/1275104/pdf.html |publisher=Mundo Deportivo |access-date=19 July 2022 |author=Tomás Guasch |date=27 December 1992 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413161709/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1992/12/27/pagina-2/1275104/pdf.html |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Madrid_C.F._1905-06.jpg|thumb|Real Madrid FC jamoasi 1906 yil]] Tashkil etilganidan uch yil oʻtib, 1905-yilda Madrid FK Ispaniya kubogi finalida „<nowiki/>[[Athletic Bilbao]]<nowiki/>“ni magʻlub etib, birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. 1909-yil 4-yanvarda klub prezidenti Adolfo Melendez Ispaniya futbol federatsiyasining taʼsis shartnomasini imzolaganidan soʻng, klub Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasining taʼsischilaridan biriga aylandi. Bir nechta maydonlar oʻrtasida harakat qilgandan soʻng, jamoa 1912-yilda Campo de OʻDonnellga koʻchib oʻtdi<ref name="History — Chapter 1 - From the Estrada Lot to the nice, little OʻDonnel pitch">{{cite web |title=History&nbsp;— Chapter 1&nbsp;– From the Estrada Lot to the nice, little O'Donnel pitch |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Santiago_Bernabeu/1193041512791/Historia/History.htm |publisher=Realmadrid.com |access-date=11 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080706214852/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Santiago_Bernabeu/1193041512791/Historia/History.htm |archive-date=6 July 2008}}</ref>. 1920-yilda qirol [[Alfonso XIII]] klubga Real (Qirollik) unvonini berganidan keyin klub nomi Real Madridga oʻzgartirildi<ref>{{cite web |title=Bernabéu's debut to the title of ''Real'' (1911–1920) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1911-1920-madrid-comes-together-and-receives-the-title-of-real |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903170947/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1911-1920-madrid-comes-together-and-receives-the-title-of-real |url-status=live}}</ref>. 1929-yilda birinchi Ispaniya futbol ligasiga asos solingan. „Real Madrid“ birinchi liga mavsumini soʻnggi oʻyingacha boshqardi, „<nowiki/>[[Athletic Bilbao]]<nowiki/>“ga magʻlub boʻldi, bu esa „Barselona“ga ikkinchi oʻrinni egallashini anglatadi<ref name="Real Madrid turns 106 (III)">{{cite web |title=A spectacular leap towards the future (1921–1930) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1921-1930-real-madrid-becomes-an-international-symbol |publisher=Realmadrid.com |date=28 February 2007 |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903172451/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1921-1930-real-madrid-becomes-an-international-symbol |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ 1931/1932-yilgi mavsumda oʻzining birinchi liga chempionligini qoʻlga kiritdi va keyingi yili ham uni saqlab qoldi<ref name="Real Madrid turns 106 (IV)2">{{cite web |title=First leagues titles and Civil War (1931–1940) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1931-1940-first-league-titles-and-breakout-of-the-civil-war |publisher=Realmadrid.com |access-date=29 May 2021 |first=Luís Miguel |last=González |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903170936/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1931-1940-first-league-titles-and-breakout-of-the-civil-war |url-status=live}}</ref>. 1931-yil 14-aprelda Ikkinchi Ispaniya Respublikasining kelishi klubning „Real“ unvonini va uning emblemasidagi qirollik tojini yoʻqotishiga olib keldi va Ispaniya fuqarolar urushi oxirigacha Madrid futbol klubi nomini oldi. Futbol Ikkinchi jahon urushi davrida ham davom etdi va 1943-yil 13-iyun kuni Ispaniya kubogi General Franko sharafiga oʻzgartirilgan Ispaniya kubogi yarim finalining javob uchrashuvida 1943-yil 13-iyunda „<nowiki/>[[FC Barcelona]]<nowiki/>“ni 11:1 hisobida magʻlub etdi{{refn|The Copa del Rey, as it was known for the most part of its history, was renamed to ''Copa del Presidente de la República'' by the Second Spanish Republic in 1932 and then to ''Copa del Generalísimo'' by the Francoist government in 1939.|group=note|name=CdR}}<ref>{{cite news |date=9 December 2011 |title=Real Madrid v Barcelona: six of the best 'El Clásicos' |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8946213/Real-Madrid-v-Barcelona-six-of-the-best-El-Clasicos.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=19 December 2011 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8946213/Real-Madrid-v-Barcelona-six-of-the-best-El-Clasicos.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. Kataloniyadagi „Les Korts“ stadionida boʻlib oʻtgan birinchi oʻyin „Barselona“ning 3:0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan edi. Madridliklar hakam Fombona Fernandesning „Barselona“ga kiritgan uchta golidan shikoyat qildi,<ref name="p67">"[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA67 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 67. Random House. 26 September 2013</ref> Uy tarafdorlari ham Madridni qoʻpol taktika qoʻllashda ayblashdi va Fombona ularga ruxsat berganlikda hushtakbozlik qilishdi. Ya gazetasi hushtakbozlikni „Ispaniya vakillariga hujum qilishning aniq niyati“ deb taʼkidladi<ref>{{cite book |page=25 |author=[[Phil Ball (writer)|Phil Ball]] |title=Morbo: the story of Spanish football |publisher=WSC Books |location=Reading |year=2001}}</ref>. „Barselona“ muxlislariga Madridga borish taqiqlandi. Javob uchrashuvi oʻtkaziladigan kuni „Barselona“ jamoasi mehmonxonadan chiqishi bilanoq ularning avtobusini haqorat qilishdi va toshlar otishdi. „Barselona“ hujumchisi Mariano Gonsalvo voqea haqida shunday dedi: „Oʻyin boshlanishiga besh daqiqa qolganda jarima maydonchamiz allaqachon tangalarga toʻlib ketgan edi“. „Barselona“ darvozaboni Luis Miro oʻz chizigʻiga kamdan-kam yaqinlashardi – u yaqinlashganda, u toshlar bilan qurollangan edi. Fransisko Kalvet hikoya qilganidek, „Ular baqirishdi: Qizillar! Separatorlar!… shisha Sospedrani oʻtkazib yubordi, agar u unga tegsa, uni oʻldirishi mumkin edi. Hammasi sozlangan.“<ref>"[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA70 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 70. Random House. 26 September 2013</ref> „Real Madrid“ yarim soat ichida 2:0 hisobida oldinga chiqib oldi. Uchinchi gol „Barselona“ futbolchisi Benito Garsiyani Kalvetning taʼkidlashicha, „mutlaqo oddiy toʻqnashuv“ deb ataganidan soʻng maydondan chetlatildi. Madridlik Xose Llopis Korona shunday deb esladi: „Oʻsha paytda ular biroz ruhiy tushkunlikka tushishdi“, deb javob berdi Anxel Mur esa, "oʻshanda biz: „Davom eting, qancha xohlasangiz, shuncha gol uring“ deb oʻylagandik."<ref>Lowe, Sid. p. 73, 74</ref> Tanaffusda madridliklar hisobni 8:0 ga yetkazdi; Ikkita gol ham ofsayd uchun oʻtkazib yuborildi va ikkinchi boʻlimda yana uchta gol urishni davom ettirdi, bunga „Barselona“ kechroq tasalli beruvchi gol bilan javob berdi..<ref name="Spaaij 2006">{{cite book |last=Spaaij |first=Ramn |title=Understanding football hooliganism: a comparison of six Western European football clubs |year=2006 |publisher=Amsterdam University Press |location=Amsterdam |isbn=978-90-5629-445-8 |url=https://books.google.com/books?id=i21W_KN_iUMC&pg=284 |access-date=19 December 2011 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111142827/https://books.google.com/books?id=i21W_KN_iUMC&pg=284 |url-status=live}}</ref> Futbol yozuvchisi Sid Louning soʻzlariga koʻra, „Oʻyin haqida [bu vaqtdan beri] nisbatan kam eslatib oʻtilgan va bu Madridda ayniqsa nishonlanadigan natija emas. Darhaqiqat, 11-1 Barselona tarixida ancha muhim oʻrinni egallaydi. Bu oʻyin birinchi marta Madridni diktatura jamoasi va Barselonani uning qurboni sifatida aniqlashga yordam berdi..“<ref name="p67" />Fernando Argila, „Barselona“ning 1943 yilgi oʻyindagi zaxira darvozaboni: „Hech qanday raqobat yoʻq edi. Hech boʻlmaganda, oʻsha oʻyingacha<ref>“[https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&pg=PA77 Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga.. Barcelona vs Real Madrid]" p. 77. Random House. 26 September 2013</ref>. === Santyago Bernabeu va misli koʻrilmagan muvaffaqiyat (1943—1978) === [[Fayl:Di_stefano_real_madrid_cf_(cropped).png|left|thumb|[[Alfredo Di Stéfano]] klubni ketma-ket beshta evrokuboklarni (hozirda Chempionlar ligasi) yutishini boshqargan.]] Santyago Bernabeu 1943 yilda „Real Madrid“ prezidenti boʻldi<ref name="Real Madrid turns 106 (V)2">{{cite web |title=Bernabéu begins his office as President building the new Chamartín Stadium (1941–1950) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1941-1950-beginning-of-president-santiago-bernabeu |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305010415/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1941-1950-beginning-of-president-santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>. Uning prezidentligi davrida klub fuqarolar urushidan keyin qayta qurildi va u klubning hozirgi stadioni Estadio Real Madrid Club de Fútbol (hozirgi Santyago Bernabeu nomi bilan tanilgan) va uning mashgʻulot binolari Ciudad Deportiva qurilishini nazorat qildi. Bundan tashqari, 1950-yillarda „Real Madrid havaskorlari“ning sobiq oʻyinchisi Migel Malbo „Real Madrid“ yoshlar akademiyasini yoki bugungi kunda La Fabrica nomi bilan tanilgan „kantera“ ga asos solgan. 1953 yildan boshlab u chet eldan jahon miqyosidagi oʻyinchilarni sotib olish strategiyasini boshladi, eng mashhuri Alfredo Di Stefano edi<ref name="Real Madrid turns 106 (VI)">{{cite web |title=An exceptional decade (1951–1960) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1951-1960-the-five-european-cups-and-di-stefano |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305022851/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1951-1960-the-five-european-cups-and-di-stefano |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Training_Real_Madrid_in_Amsterdam,_Amancio,_Bestanddeelnr_926-3299.jpg|thumb|[[Amancio Amaro]], 1960-yillardagi Yé-ye jamoasining sardori]] 1955 yilda frantsuz sport jurnalisti va L'Équipe, Bernabeu, Bedrignan va Gusztav Sebes gazetalari muharriri Gabriel Hanot tomonidan taklif qilingan gʻoyadan kelib chiqib, bugungi kunda Yevropa boʻylab liga chempionlari uchun qitʼa turniri boʻlgan Yevropa kubogini yaratdilar. UEFA Chempionlar Ligasi<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/magazine/news/Kind=512/newsId=419682.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060520042309/http://www.uefa.com/magazine/news/Kind%3D512/newsId%3D419682.html |url-status=dead |archive-date=20 May 2006 |title=Hats off to Hanot |access-date=11 July 2008 |date=12 May 2006 |publisher=uefa.com |author=Matthew Spiro}}</ref>. Aynan Bernabeu rahbarligida „Real Madrid“ oʻzini Ispaniya va Yevropa futbolida asosiy kuch sifatida koʻrsatdi. Klub 1956-1960 yillar oraligʻida ketma-ket besh marta Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi, bu 1960-yilda „Ayntraxt“ga qarshi „Xempden Park“ finalida 7:3 hisobida gʻalaba qozondi<ref name="Real Madrid turns 106 (VI)" />. Ushbu ketma-ket besh muvaffaqiyatdan soʻng „Real“ doimiy ravishda original kubok bilan taqdirlandi va UEFA faxriy nishonini taqish huquqini qoʻlga kiritdi<ref name="badge of honour">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/19071.pdf |title=Regulations of the UEFA Champions League |publisher=UEFA |access-date=12 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312003915/http://www.uefa.com/newsfiles/19071.pdf |archive-date=12 March 2007}}; Page 4, § 2.01 „Cup“ & Page 26, § 16.10 „Title-holder logo“</ref>. „Real Madrid“ning Yevropadagi yutuqlari uning misli koʻrilmagan ichki hukmronligi asosida qurilgan, klub 1953/1954-dan 1968/1969 gacha boʻlgan oʻn oltita chempionlikdan oʻn ikkita chempionlikni qoʻlga kiritgan, shu jumladan 1961/1965-yillarda ketma-ket beshta chempionlikni qoʻlga kiritgan. yana uch marta ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |title=The Real Madrid domination of the 1960s and 70s |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e360ca4741170b8b4670.html |author=Lorenzo Lara |date=22 May 2017 |publisher=[[Marca (newspaper)|Marca]] |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019061028/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e360ca4741170b8b4670.html |url-status=live}}</ref>. Klub 1966 yilda butunlay bir xil millat futbolchilaridan tashkil topgan jamoa bilan Partizan Belgradni 2:1 hisobida magʻlub etib, musobaqada birinchi boʻlib 1966 yilda oltinchi marta Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi..<ref name="Real Madrid turns 106 (VII)">{{cite web |title=The generational reshuffle was successful (1961–1970) |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |author=Luís Miguel González |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122114710/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano |url-status=live}}</ref> Bu jamoa Yé-ye nomi bilan tanildi. „Yé-yé“ nomi The Beatles guruhining „She Loves You“ qoʻshigʻidagi „Yeah, yeah, yeah“ xoridan kelib chiqqan boʻlib, jamoaning toʻrt aʼzosi Marca uchun suratga tushib, „Bitl“ning oʻzini namoyon qilganidan keyin paydo boʻlgan<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano „Real Madrid History: 1961-1970“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191122114710/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano|date=22 November 2019}}. RealMadrid.com. Retrieved 1 October 2015</ref>. Ye-ye avlodi 1962 va 1964-yillarda Yevropa kubogi sovrindori ham boʻlgan<ref name="Madrid62">[https://www.youtube.com/watch?v=n0xIzCg2IyY Video highlights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114162631/https://www.youtube.com/watch?v=n0xIzCg2IyY|date=14 January 2019}} from official [[Pathé News]] archive</ref><ref name="Real Madrid turns 106 (VII)" />. 1970-yillarda „Real Madrid“ oltita liga chempionligini va uchta Ispaniya kubogini qoʻlga kiritd<ref>{{cite web |title=Trophy Room |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=21 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421234811/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |url-status=live}}</ref>. Klub 1970-71 yillarda oʻzining ilk evrokubok gʻoliblari kubogida qatnashgan va finalga qadar davom etgan va u yerda Angliyaning „<nowiki/>[[Chelsea F.C.]]<nowiki/>“ jamoasiga 2:1 hisobida magʻlub boʻlgan<ref>{{cite web |title=European Competitions 1971 |url=https://www.rsssf.org/ec/ec197071.html |publisher=RSSS |access-date=27 September 2008 |archive-date=20 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720231521/https://www.rsssf.org/ec/ec197071.html |url-status=live}}</ref>. 1978-yil 2-iyulda [[Argentina]]<nowiki/>da jahon chempionati oʻtkazilayotgan vaqtda klub prezidenti Santyago Bernabeu vafot etdi. FIFA turnir davomida uni sharaflash uchun uch kunlik motam eʼlon qildi<ref>{{cite web |title=Santiago Bernabéu |url=http://www.realmadrid.com/en/santiago-bernabeu-stadium |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 October 2008 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101070806/http://www.realmadrid.com/en/santiago-bernabeu-stadium |url-status=live}}</ref>. Keyingi yili klub oʻzining sobiq prezidenti xotirasiga Trofeo Santyago Bernabeuning birinchi nashrini tashkil qildi. Bernabeu deyarli 35 yil davomida „Real Madrid“ prezidenti boʻlib ishlagan, bu vaqt davomida uning klubi bir marta Qitʼalararo kubok, oltita evrokubok, 16 marta chempionlik, oltita Ispaniya kubogi, ikki marta Lotin kubogi va bir marta Eva Duarte kubogini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |title=Santiago Bernabéu 1943·1978 |work=Real Madrid CF |publisher=realmadrid.com |access-date=31 May 2022 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816230029/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>.{{clear|both}} === Quinta del Buitre va barqaror muvaffaqiyat (1980—2000) === {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK=[[Iker Casillas|'''Casillas''']]|RB=[[Míchel Salgado|'''Salgado''']]|RCB=[[Aitor Karanka|'''Karanka''']]|LCB=[[Iván Campo|'''Campo''']]|LB='''[[Roberto Carlos]]'''|LM=[[Fernando Redondo|'''Redondo (C)''']]|CB=[[Iván Helguera|'''Helguera''']]|LSS=[[Raúl (footballer)|'''Raúl''']]|RM=[[Steve McManaman|'''McManaman''']]|CF=[[Fernando Morientes|'''Morientes''']]|RSS=[[Nicolas Anelka|'''Anelka''']]|caption=[[2000-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}1980-yillarning boshlarida „Real Madrid“ La Liga chempionligini yoʻqotdi, toki oʻz yulduzlarining yangi guruhi klubga ichki muvaffaqiyatni qaytarmaguncha<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)">{{cite web |title=The "Quinta del Buitre" era begins |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1981-1990-la-quinta-del-buitre |publisher=Realmadrid.com |access-date=11 July 2008 |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903174111/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1981-1990-la-quinta-del-buitre |url-status=live}}</ref><ref name="marcaquinta">{{cite web |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e820ca4741256a8b462d.html |title=The Real Madrid of La Quinta |work=Marca |date=22 May 2017 |access-date=20 November 2017 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523055356/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/05/22/5922e820ca4741256a8b462d.html |url-status=live}}</ref>. Ispaniyalik sport jurnalisti Xulio Sezar Iglesias bu avlodga La Quinta del Buitre („Vultureʼs Cohort“) ismini berdi, bu uning aʼzolaridan biri Emilio Butragenyoga berilgan taxallusdan kelib chiqqan. Qolgan toʻrt aʼzo Manolo Sanchis, Martin Vaskes, Mishel va Migel Pardeza edi. Besh nafar futbolchining barchasi „Real Madrid“ yoshlar akademiyasi bitiruvchilari edi<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)" /><ref name="marcaquinta" />. La Quinta del Buitre (1986-yilda Pardeza Saragosaga ketganida toʻrt aʼzoga qisqartirilgan) va darvozabon Fransisko Buyo, oʻng qanot himoyachisi Migel Porlan Chendo va meksikalik hujumchi Ugo Sanches kabi taniqli futbolchilar bilan „Real Madrid“ Ispaniya va Yevropaning eng yaxshi jamoalaridan biriga ega edi. 1980-yillarning ikkinchi yarmida ikkita UEFA kubogi, ketma-ket beshta Ispaniya chempionligi, bir marta Ispaniya kubogi va uchta Ispaniya Superkubogini qoʻlga kiritdi<ref name="Real Madrid turns 106 (IX)" /><ref name="marcaquinta" />. 1990-yillar boshida Martin Vaskes, Emilio Butragenyo va Mishel klubni tark etgandan soʻng, La Quinta del Vuitre ajralib chiqdi. 1995-yil 8-yanvarda Valdano jamoasi „Barselona“dan asosiy raqiblarini magʻlub etib, chempionlik oʻyinida 5:0 hisobida gʻalaba qozondi va keyinchalik chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. Biroq keyingi mavsumda „Real“ muvaffaqiyatsizlikka uchradi va 1996 yilning iyulida uning oʻrnini mashhur italiyalik Fabio Kapello murabbiylik koʻprigida egalladi. 1996-yilda prezident Lorenso Sanz Fabio Kapelloni murabbiy etib tayinladi<ref>{{Cite book |publisher=Bantam Books |isbn=978-0-553-82566-4 |last=Marcotti |first=Gabriele |title=Capello: The Man Behind England's World Cup Dream |year=2008 |page=[https://archive.org/details/capellomanbehind0000marc/page/291 291] |url=https://archive.org/details/capellomanbehind0000marc/page/291}}</ref>. Uning faoliyati bor-yoʻgʻi bir mavsum davom etgan boʻlsa-da, „Real Madrid“ liga chempioni deb eʼlon qilindi va Predrag Miyatovich, Davor Shuker, Klarens Zeedorf, [[Roberto Carlos (futbolchi)|Roberto Karlos]] va posbon Bodo Illgner kabi futbolchilar klubga Raul kabi maqtangan tarkibni kuchaytirish uchun kelishdi. Fernando Yerro va Fernando Redondo. Natijada, „Real Madrid“ (1997-yilda Fernando Morientes qoʻshilishi bilan) nihoyat oʻzining ettinchi evrokubogi uchun 32 yillik intizomini tugatdi: 1998-yilda Yupp Xaynkes bosh murabbiyligida finalda „Yuventus“ni 1:0 hisobida magʻlub etdi. Miyatovich<ref>{{cite web |title=1991–2000&nbsp;– From Raúl González to the turn of the new millennium |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1991-2000-the-seventh-and-eighth-european-cups |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903174221/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1991-2000-the-seventh-and-eighth-european-cups |url-status=live}}</ref>. 1999-yilning noyabrida [[Vicente del Bosque|Visente del Boske]] murabbiylik lavozimini egalladi. Asrning soʻnggi mavsumi 1999/2000 da ham jamoani Fernando Yerro, Fernando Redondo, Roberto Karlos va Raul kabi yoshi katta faxriylar boshqargan. „Real“ mahalliy isteʼdodlar Mishel Salgado va Ivan Xelguera bilan birga Angliya Premer-ligasidan Stiv MakManaman va [[Nikolas Anelka]]<nowiki/>ning kelishi bilan qoʻllab-quvvatlangan Guti va Iker Kasilyasning yosh iqtidorlarini qoʻshib oldi. Del Boske boshqaruvidagi birinchi mavsumda „Real“ finalda „Valensiya“ ustidan Morientes, MakManaman va [[Raúl González]]<nowiki/>ning gollari evaziga 3:0 hisobida gʻalaba qozonib, sakkizinchi marta Chempionlar ligasida gʻolib chiqdi. Real madrid eng zoʻri deb ham ataladi.<ref>{{cite web |title=UEFA Champions League 1999/00 – History |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1999/matches/round=1290/match=64833/index.html |publisher=UEFA |date=24 May 2000 |access-date=9 July 2017 |archive-date=15 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115005544/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season%3D1999/matches/round%3D1290/match%3D64833/index.html |url-status=live}}</ref>. Bu gʻalaba Real Madrid tarixidagi muvaffaqiyatli davrni boshlab berdi<ref name="bbc_stats">{{cite news |date=24 June 2003 |title=The unluckiest manager ever sacked? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3016096.stm |url-status=live |access-date=9 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060223101330/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3016096.stm |archive-date=23 February 2006}}</ref>. === Florentino Pérez erasi (2000—2006) === {{see also|Galácticos}} [[Fayl:Beckham_2_(2114756146).jpg|thumb|240x240px|[[David Beckham]] „Real Madrid“ bilan]] {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK='''[[César Sánchez|César]]'''|RB='''[[Míchel Salgado|Salgado]]'''|RCB='''[[Fernando Hierro|Hierro (c)]]'''|LCB='''[[Iván Helguera|Helguera]]'''|LB='''[[Roberto Carlos]]'''|DM='''[[Claude Makélélé|Makélélé]]'''|RCM='''[[Luís Figo|Figo]]'''|LCM='''[[Santiago Solari|Solari]]'''|AM='''[[Zinedine Zidane|Zidane]]'''|RCF='''[[Raúl (footballer)|Raúl]]'''|LCF='''[[Fernando Morientes|Morientes]]'''|caption=[[2002-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}2000-yil iyul oyida [[Florentino Pérez|Florentino Peres]] klub prezidenti etib saylandi<ref>{{cite web |title=Florentino Pérez era |url=http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/historia/presidentes/florentino-perez |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |language=es |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922080242/https://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/historia/presidentes/florentino-perez |url-status=live}}</ref>. U oʻz kampaniyasida klubning 270 million yevrolik qarzini oʻchirishga va klub binolarini modernizatsiya qilishga vaʼda berdi. Biroq, Peresni gʻalabaga undagan asosiy saylov vaʼdasi azaliy raqibi „Barselona“dan [[Luís Figo|Luish Figu]] bilan shartnoma imzolash edi<ref>{{cite news |date=24 July 2000 |title=Figo's the Real deal |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm |url-status=live |access-date=12 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017124130/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm |archive-date=17 October 2018}}</ref>. Keyingi yili klub mashgʻulotlar maydonini oʻzgartirdi va har yili yozda jahon yulduzi, jumladan [[Zinedine Zidane|Zinedin Zidan]], [[Ronaldo]], [[Luís Figo|Luish Figu]], [[David Beckham|Devid Bekxem]] va [[Fabio Cannavaro|Fabio Kannavaro]] bilan shartnoma imzolash orqali Galaktikos jamoasini yigʻishni boshlash uchun pul sarfladi<ref>{{cite web |title=2001&nbsp;– present&nbsp;— Real Madrid surpasses the century mark |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |publisher=Realmadrid.com |access-date=5 December 2015 |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122115453/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |url-status=live}}</ref>. Qimor oʻyinlari oʻz samarasini berdimi yoki yoʻqmi bahsli, chunki 2002-yilda UEFA Chempionlar Ligasi va Qitʼalararo Kubok, 2003-yilda La Ligada gʻalaba qozonganiga qaramay, klub keyingi uch mavsumda katta sovrinni qoʻlga kirita olmadi. Maydon tashqarisida Zidan va Pavones siyosati klubning butun dunyo boʻylab, xususan, Osiyoda yuqori marketing salohiyatidan foydalanishga asoslangan moliyaviy muvaffaqiyatlarning oshishiga olib keldi<ref name="2001-2010">{{cite web |title=2001&nbsp;– present&nbsp;— Real Madrid surpasses the century mark |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122115453/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Beckham_zidane.jpg|thumb|358x358px|Bekxem va Zidan Galaktikos hisoblanardi.]] 2003-yilgi La Liga chempionligi qoʻlga kiritilganidan bir necha kun oʻtib, bahs-munozaralar bilan oʻralgan edi. Birinchi munozarali qaror Peres gʻalaba qozongan murabbiy Visente del Boskeni isteʼfoga chiqargach keldi<ref>{{cite news |date=24 June 2003 |title=Real ditch Del Bosque |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3012442.stm |url-status=live |access-date=9 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801131839/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3012442.stm |archive-date=1 August 2022}}</ref>. Madridliklar sardori Fernando Yerro kabi oʻndan ortiq oʻyinchilar klubni tark etishdi, himoyachi Klod Makele esa klubdagi eng kam maosh oluvchi futbolchilardan biri boʻlganiga norozilik sifatida mashgʻulotlarda qatnashishdan bosh tortdi va keyinchalik „Chelsi“ga oʻtdi<ref>{{cite news |date=1 September 2003 |title=Chelsea sign Makelele |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/3196017.stm |url-status=live |access-date=9 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030902012402/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/3196017.stm |archive-date=2 September 2003}}</ref>. „Oddiy qoida: hech qachon gʻalaba qozongan jamoani oʻzgartirmasa, koʻp [futbolchilar ketadi]“, dedi Zidan<ref name="Lowe">Lowe, Sid (2013). „Fear and Loathing in La Liga: The True Story of Barcelona and Real Madrid“. p. 356-357. Random House,</ref>. „Real Madrid“ yangi tayinlangan murabbiy [[Carlos Queiroz|Karlush Keyrush]] bilan „Real Betis“ ustidan qozonilgan qiyin gʻalabadan soʻng, ichki chempionatni sekin boshladi<ref name="Lowe" />. 2005-06 yilgi mavsum bir nechta yangi transferlar vaʼdasi bilan boshlandi: Baptista (24 million yevro), Robinyo (30 million yevro) va [[Sergio Ramos|Serxio Ramos]] (27 million yevro)<ref>[http://www.marca.com/2014/05/17/en/football/spanish_football/1400326984.html „Alberto Moreno angling for Real Madrid move“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824060857/http://www.marca.com/2014/05/17/en/football/spanish_football/1400326984.html|date=24 August 2014}}. Marca. Retrieved 23 August 2014</ref>. Biroq, „Real Madrid“ yomon natijalarga erishdi, jumladan, 2005-yilning noyabrida „Santyago Bernabeu“da „Barselona“ga 0:3 hisobida magʻlub boʻldi<ref>{{cite news |date=19 November 2005 |title=Real Madrid 0–3 Barcelona |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4441406.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829221420/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4441406.stm |archive-date=29 August 2007}}</ref>. „Madrid“ bosh murabbiyi Vanderli Lyuksemburg keyingi oy isteʼfoga chiqarildi va uning oʻrniga Xuan Ramon Lopes Karo keldi<ref>{{cite news |date=4 December 2005 |title=Real Madrid sack coach Luxemburgo |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4497208.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070121014016/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4497208.stm |archive-date=21 January 2007}}</ref>. Madridliklar Ispaniya kubogi yarim finalining birinchi oʻyinida „Real Saragosa“ga 6:1 hisobida magʻlub boʻlganidan soʻng, formaga qisqa vaqt qaytish keskin toʻxtab qoldi<ref>{{cite news |date=8 February 2006 |title=Real Madrid concede six in defeat |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4695456.stm |url-status=live |access-date=26 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060618032949/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4695456.stm |archive-date=18 June 2006}}</ref>. oʻz maydonida 4:0 hisobidagi gʻalaba bilan deyarli qaytgan magʻlubiyat. Oradan koʻp oʻtmay, „Real Madrid“ ketma-ket toʻrtinchi yil Chempionlar ligasidan chiqib ketdi, bu safar „Arsenal“ qoʻlida. 2006-yil 27-fevralda Florentino Peres isteʼfoga chiqdi<ref>{{cite news |date=27 February 2006 |title=Perez resigns as Madrid president |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |url-status=live |access-date=7 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |archive-date=3 February 2019}}</ref>. === Ramón Calderón erasi (2006—2009) === Ramon Kalderon 2006 yil 2 iyulda klub prezidenti etib saylandi va keyinchalik Fabio Kapelloni yangi murabbiy, Predrag Miyatovichni esa yangi sport direktori etib tayinladi. „Real Madrid“ soʻnggi toʻrt yil ichida birinchi marta 2007-yilda Liga chempionligini qoʻlga kiritdi, ammo kampaniya oxirida Kapello isteʼfoga chiqarildi<ref>{{cite news |date=18 June 2007 |title=Beckham's farewell cut short but he still departs a winner |work=theguardian.com |url=https://www.theguardian.com/football/2007/jun/18/match.sport1 |url-status=live |access-date=12 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820124608/https://www.theguardian.com/football/2007/jun/18/match.sport1 |archive-date=20 August 2022}}</ref>. Chempionlik 17 iyun kuni qoʻlga kiritildi, unda „Real“ Bernabeuda „Malyorka“ bilan toʻqnash keldi, boshqa chempionlik daʼvogarlari „Barselona“ va „Sevilya“ mos ravishda „Ximnastik de Tarragona“ va „Vilyarreal“ bilan toʻqnash keldi. Tanaffusda „Real“ 0:1 hisobida magʻlub boʻlgan boʻlsa, „Barselona“ Tarragonada 0:3 hisobida oldinga chiqib oldi. Biroq, soʻnggi yarim soat ichida uchta gol madridliklarning 3:1 hisobida gʻalaba qozonishini va 2003-yildan beri birinchi liga chempionligini taʼminladi<ref name="Beckham">[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/6759697.stm „Beckham bows out with La Liga title“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217013123/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6759697.stm|date=17 February 2021}}. BBC. Retrieved 16 August 2014</ref>. „Real Madrid“ 2007/2008-yillarda liga gʻolibi sifatida takrorlandi, ammo keyingi mavsum klub tarixidagi eng halokatli mavsumlardan biri boʻldi: „Real“ ketma-ket beshinchi marta Chempionlar ligasining 1/8 final bosqichidan chiqib ketdi. „<nowiki/>[[Liverpool F.C.]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 0:5 hisobida magʻlub boʻldi va „Santyago Bernabeu“da „Barselona“ tomonidan sharmandali 2:6 hisobida magʻlubiyatga uchradi, bu esa Barsaning liga chempionligini tasdiqladi va treblga erishdi<ref>{{cite web |title=Trophies tell story of Madrid's decline |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/mar/10/real-madrid-champions-league-failure |author=Sid Lowe |work=[[The Guardian]] |date=10 March 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719085035/https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/mar/10/real-madrid-champions-league-failure |url-status=live}}</ref>. === Florentino Pérez ikkinchi erasi (2009—hozirgacha) === [[Fayl:Presentación_de_Kaká_en_el_Real_Madrid.jpg|left|thumb|250x250px|Prezentatsiya [[Кака]] v kachestve igroka „Reala“, 30 iyunya 2009 goda]] [[Fayl:Ronaldo_vs._FC_Schalke_04_(16854146922,_cropped).jpg|thumb|253x253px|[[Cristiano Ronaldo]] 2009-yilda 94 million evroga kelib qoʻshilganida klubning eng qimmat transferi boʻlgan. U klub tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylangan.]] 2009-yilning 1-iyunida Florentino Peres klubning tanazzulga uchraganidan norozi boʻlib, „Real Madrid“ prezidentligini qaytadan qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/01/1299010/florentino-perez-vows-to-lead-real-madrid-to-future-glory |title=Florentino Perez Vows To Lead Real Madrid To Future Glory |author=Lucas Brown |publisher=[[Goal (website)|goal.com]] |date=1 June 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102717/https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/06/01/1299010/florentino-perez-vows-to-lead-real-madrid-to-future-glory |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 June 2009 |title=Perez to return as Real president |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm |url-status=live |access-date=3 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203535/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm |archive-date=7 April 2019}}</ref>. Peres oʻzining birinchi muddatida olib borgan Galaktikos siyosatini davom ettirdi va Kakani „<nowiki/>[[AC Milan]]<nowiki/>“dan rekord darajadagi (funt sterlingda) 56 million funt sterlingga sotib oldi<ref>{{Cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5469863/Real-Madrid-to-confirm-world-record-56m-signing-of-Kaka.html |title=Real Madrid to confirm world record £56m signing of Kaka |date=7 June 2009 |access-date=13 February 2015 |website=The Telegraph |last=Wilson |first=Jeremy |archive-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430052459/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5469863/Real-Madrid-to-confirm-world-record-56m-signing-of-Kaka.html |url-status=live}}</ref> va keyin [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni „<nowiki/>[[Manchester United F.C.]]<nowiki/>“dan 80 million funt sterlingga sotib olib, yana rekord oʻrnatdi<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm „Ronaldo completes £80m Real move“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112095928/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm|date=12 January 2016}}. BBC. Retrieved 16 August 2014</ref>. 2009-yilning yozida „Real Madrid“ 261 million yevrodan ortiq mablagʻ sarfladi va yigʻilgan jamoa tez orada „Ikkinchi Galactico“ nomini oldi<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/2009/06/11/real-madrid-galacticos-business-sports-perez.html?sh=3aaa413d6bc2 |title=Galacticos 2.0 |author=Paul Maidment |work=[[Forbes]] |date=11 June 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102714/https://www.forbes.com/2009/06/11/real-madrid-galacticos-business-sports-perez.html?sh=3aaa413d6bc2 |url-status=live}}</ref>. 2009/2010-yilgi mavsum esa oʻtish davri boʻldi, chunki Madrid yana ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, garchi bu safar 96 ochko jamgʻargan boʻlsa-da, oʻsha paytdagi klub rekordi va Chempionlar ligasidan Lion qoʻlida chiqib ketdi. Mavsum Krishtianu Ronalduning jarohati bilan kechdi va u etti haftaga safdan chiqdi<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01de-0e7307fb0f43-0895b8d4e0b9-1000--ronaldo-forced-out-of-milan-meetings/ |title=Ronaldo forced out of Milan meetings |publisher=[[UEFA]] |date=11 October 2009 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619171140/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01de-0e7307fb0f43-0895b8d4e0b9-1000--ronaldo-forced-out-of-milan-meetings/ |url-status=live}}</ref>, Garchi u hali ham 33 ta gol bilan toʻpurarlar roʻyxatida birinchi oʻrinni egallab turibdi, Madrid esa 102 ta gol bilan La Ligada eng koʻp gol urgan jamoaga aylandi. 2018-19-yilgi mavsumda „Real Madrid“ Yevropaning top-5 ligalari tarixidagi eng koʻp ochko toʻplagan holda ikkinchi oʻrinni egallagan holda „Liverpul“ni 97 ochko bilan ortda qoldirmadi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2023936-manchester-united-real-madrid-and-european-footballs-greatest-ever-runners-up |title=Manchester United, Real Madrid and European Football's Greatest-Ever Runners-Up |publisher=[[Bleacher Report]] |author=Paolo Bandini |date=10 April 2014 |access-date=22 October 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022205413/https://bleacherreport.com/articles/2023936-manchester-united-real-madrid-and-european-footballs-greatest-ever-runners-up |url-status=live}}</ref><ref name="Bleacher Report">{{cite news |last1=Gouyet |first1=Stefan |title=92 Points Not Good Enough for Real Madrid to Win La Liga |newspaper=[[Bleacher Report]] |url=https://bleacherreport.com/articles/708610-92-points-not-good-enough-for-real-madrid-to-win-la-liga |url-status=live |access-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102716/https://bleacherreport.com/articles/708610-92-points-not-good-enough-for-real-madrid-to-win-la-liga |archive-date=19 July 2022}}</ref>. [[José Mourinho]] 2010-yil may oyida bosh murabbiy lavozimini egallagan<ref>{{cite news |last=Tynan |first=Gordon |date=28 May 2010 |title=Mourinho to be unveiled at Madrid on Monday after £7m compensation deal |work=The Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html |url-status=live |access-date=31 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407205044/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html |archive-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{cite news |date=31 May 2010 |title=Real Madrid unveil José Mourinho as their new coach |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm |url-status=live |access-date=31 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203633/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm |archive-date=7 April 2019}}</ref>. 2010/2011-yilgi mavsumda qayta tiklangan Madrid barcha jabhalarda muvaffaqiyatli kurashdi va baʼzilar futbol tarixidagi eng buyuk jamoa deb hisoblaydigan yorqin Barselona jamoasi bilan oyoqqa turib oldi. Yakunda madridliklar 92 ochko va koʻp yillik raqiblarini 4 ochko ortda qoldirib, ligada ikkinchi oʻrinni egalladi, ularni Qirol kubogi finalida magʻlub etdi va Chempionlar ligasi yarim finalida „Real“ 2002-yildan beri birinchi marta „Barsa“ga yutqazdi. −03. Bundan tashqari, 16-apreldan 3-mayga qadar, tarixda birinchi marta atigi 18 kun ichida toʻrtta Klasiko oʻtkazilishi kamdan-kam uchraydigan hodisa yuz berdi. Birinchi uchrashuv 16 aprel kuni liga kampaniyasida boʻlib oʻtdi (har ikki tomonning penaltilari bilan 1:1 hisobida yakunlangan), ikkinchisi Ispaniya kubogi finalida boʻlib oʻtdi (bu oʻyinda Madridliklar 1:0 hisobida gʻalaba qozonishdi va bu ularga oʻzining birinchi oʻyinini keltirdi. ikkinchi Galaktiko davridagi kubok) 20-aprelda va uchinchi va toʻrtinchi bahslarda.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-gb/news/2914/champions-league/2011/05/02/2468147/uefa-reject-real-madrids-complaint-against-barcelona |title=Uefa reject Real Madrid's complaint against Barcelona |website=[[Goal (website)|goal.com]] |date=2 May 2011 |access-date=4 August 2022 |archive-date=4 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804174244/https://www.goal.com/en-gb/news/2914/champions-league/2011/05/02/2468147/uefa-reject-real-madrids-complaint-against-barcelona |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/692238-champions-league-2010-11-controversial-barcelona-moments |title=Champions League 2010-11: 5 Most Controversial Barcelona Moments |website=[[Bleacher Report]] |date=6 May 2011 |access-date=4 August 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022172345/https://bleacherreport.com/articles/692238-champions-league-2010-11-controversial-barcelona-moments |url-status=live}}</ref> 27-aprel va 3-may kunlari Chempionlar ligasining ikki oʻyinli yarim finali („Barselona“ safarda 2:0 hisobidagi gʻalaba va 1:1 hisobidagi durang bilan umumiy hisobda gʻalaba qozongan)<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9473024.stm „Barcelona 1 – 1 Real Madrid (agg 3 – 1)“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220311172137/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9473024.stm|date=11 March 2022}}. BBC. Retrieved 3 October 2014</ref>. Madrid yana 102 gol bilan La Ligada eng koʻp gol urgan jamoaga aylandi va oʻtgan mavsumdagi natijalarini takrorladi, Ronaldu esa 40 gol urib, Yevropaning „Oltin butsasi“ni qoʻlga kiritdi. [[Fayl:Iker_Casillas_2012.jpg|left|240x240px|Iker Kasilyas „Real Madrid“da oʻynamoqda, 2012-yil]] 2011/2012-yilgi mavsumda „Real Madrid“ oʻz tarixida rekord darajadagi 32-marta La Liga gʻolibi boʻldi, shuningdek, mavsumni koʻplab liga rekordlari bilan yakunladi, shu jumladan bir mavsumda toʻplangan 100 ochko, jami 121 gol, toʻplar farqi. ning +89, 16 safar oʻyinida gʻalaba qozongan va umumiy 32 gʻalaba<ref>[[2011–12 La Liga]]</ref>. Shuningdek, ular ketma-ket 15-mavsum UEFA Chempionlar Ligasida ishtirok etishdi,<ref>{{cite web |title=UEFA Champions League 2011/12 season matchweek stats pack Matchweek 1 13/09/2011 – 14/09/2011 |url=http://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/ucl/2012/e/e_01_md.pdf |publisher=[[UEFA]] |date=9 September 2011 |access-date=11 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111044512/http://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/ucl/2012/e/e_01_md.pdf |archive-date=11 January 2012 |url-status=live}}</ref> yarim finalda „Bavariya“ga penaltilar seriyasida 3:3 hisobida magʻlub boʻldi. Madrid klubi Ispaniya kubogiga amaldagi chempion sifatida kirdi, ammo chorak finalda „Barselona“ga umumiy hisobda 3:4 hisobida magʻlub boʻldi. Oʻsha mavsumda Krishtianu Ronaldu Ispaniya chempionati tarixidagi eng tez 100 ta gol urgan futbolchiga aylandi. 92 oʻyinda 101 ta gol urgan Ronaldu 105 oʻyinda 100 ta gol urgan „Real Madrid“ afsonasi Ferens Pushkashni ortda qoldirdi. Ronaldu bir yil ichida urilgan individual gollar boʻyicha yangi klub belgisini oʻrnatdi (60) va bir mavsumda barcha 19 raqib jamoalari darvozasiga gol urgan birinchi futbolchiga aylandi<ref>{{cite news |date=24 March 2012 |title=Cristiano Ronaldo is fastest La Liga player to 100 goals |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17502825 |url-status=live |access-date=19 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326180128/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17502825 |archive-date=26 March 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://msn.foxsports.com/foxsoccer/laliga/story/jose-mourinho-real-madrid-earn-vindication-after-la-liga-conquest-051312 |title=Jose Mourinho, Real Madrid earn vindication after La Liga conquest |publisher=Msn.foxsports.com |date=13 May 2012 |access-date=19 August 2012 |archive-date=19 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819103326/http://msn.foxsports.com/foxsoccer/laliga/story/jose-mourinho-real-madrid-earn-vindication-after-la-liga-conquest-051312 |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Jose_Mourinho_-_Inter_Mailand_(7).jpg|thumb|275x275px|[[José Mourinho]], 2010—2013-yillarda klub bosh murabbiyi.]] „Real Madrid“ 2012/2013-yilgi mavsumni Ispaniya Superkubogida „Barselona“ni mehmonda magʻlub etish bilan boshladi. Biroq superkubok ularning barchasida gʻalaba qozonishga yaqin boʻlishiga qaramay, mavsumdagi yagona sovrini boʻlib chiqdi. „Real“ 85 ochko jamgʻarib, La Ligada „Barsa“ga ikkinchi oʻrinni egalladi va ketma-ket uchinchi yil UEFA Chempionlar Ligasining yarim finaliga chiqdi va u yerda „Borussiya Dortmund“ umumiy hisobda 3:4 hisobida magʻlub boʻldi. Madrid ham Ispaniya Kubogining 32-turidan oʻrin oldi va finalgacha unutilmas yoʻlni bosib oʻtdi, bunda ular yarim finalda „Barselona“ni magʻlub etib, „Atletiko Madrid“ga 1:2 hisobida magʻlub boʻlishdi. „Real Madrid“ mavsum davomida „Blaugrana“ bilan olti marta toʻqnash keldi va uchta gʻalaba, ikkita durang va bir magʻlubiyat bilan qaytdi. Mavsumning eng muhim transferi [[Luka Modrić]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Tottenham Hotspur FC]]<nowiki/>“dan 33 million funt sterlingga qoʻshilishi boʻldi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/1657436-real-madrid-highs-ands-lows-of-their-2013-14-season |title=Real Madrid: Highs and Lows of Their 2012-13 Season |publisher=[[Bleacher Report]] |work=Samuel Marsden |date=31 May 2013 |access-date=1 August 2022 |archive-date=1 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801101049/https://bleacherreport.com/articles/1657436-real-madrid-highs-ands-lows-of-their-2013-14-season |url-status=live}}</ref>. Qirol kubogi finalida „Atletiko“ga magʻlub boʻlganidan soʻng, Peres mavsum oxirida Joze Mourinoni „oʻzaro kelishuv“ asosida tark etishini eʼlon qildi<ref>{{cite news |date=20 May 2013 |title=Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729 |url-status=live |access-date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107235347/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729 |archive-date=7 January 2016}}</ref>. ==== La Decima va Chempionlar Ligasi ustunligi ==== {{football squad on pitch|align=left|clear=none|GK=[[Iker Casillas|'''Casillas (C)''']]|RB=[[Dani Carvajal|'''Carvajal''']]|LCB=[[Raphaël Varane|'''Varane''']]|RCB=[[Sergio Ramos|'''Ramos''']]|LB=[[Fábio Coentrão|'''Coentrão''']]|RCM=[[Luka Modrić|'''Modrić''']]|DM=[[Sami Khedira|'''Khedira''']]|LCM=[[Ángel Di María|'''Di María''']]|LW=[[Cristiano Ronaldo|'''Ronaldo''']]|RW=[[Gareth Bale|'''Bale''']]|CF=[[Karim Benzema|'''Benzema''']]|caption=[[2014-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlang'ich tarkibi, Bale, Benzema va Cristiano Ronaldoning oldingi uchligi (BBC nomi)}} [[Fayl:Final_Champions_League_2014_Real_Madrid_-_Atlético_de_Madrid_(14081181609).jpg|right|thumb|250x250px|"Real Madrid" futbolchilari klubning 2014-yilda Yevropa kubogi/Chempionlar ligasidagi tarixiy oʻninchi gʻalabasini (La Decima) nishonlashmoqda.]] 2013-yilning 25-iyunida [[Carlo Ancelotti]] Mourinoning oʻrniga „Real Madrid“ bosh murabbiyi boʻldi va uning yordamchilaridan biri [[Zinedine Zidane]] bilan 3 yillik shartnoma imzoladi<ref name="Ancelotti">{{cite news |date=25 June 2013 |title=Carlo Ancelotti named Real Madrid boss, Laurent Blanc joins PSG |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23047006 |url-status=live |access-date=25 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016223011/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23047006 |archive-date=16 October 2013}}</ref>. 2013-yilning 1-sentyabrida „<nowiki/>[[Tottenham Hotspur FC|Tottenxem]]<nowiki/>“dan uzoq kutilgan [[Gareth Bale]] transferi eʼlon qilindi. Xabar qilinishicha, uelslik futbolchining transferi yangi jahon rekordi boʻlib, uning transfer narxi 100 million yevroga baholangan<ref name="realmadrid2">{{cite news |date=1 September 2013 |title=Gareth Bale transfer |work=Daily Mirror |location=London |url=https://www.mirror.co.uk/all-about/gareth-bale-transfer |url-status=live |access-date=1 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826021621/http://www.mirror.co.uk/all-about/gareth-bale-transfer |archive-date=26 August 2014}}</ref>. Anchelotti klubdagi birinchi mavsumida „Real Madrid“ qitʼa trebllari uchun uchta frontda ham kurashdi. Liga kampaniyasida bir necha bor peshqadam boʻlishiga qaramay, Madrid yakunda uchinchi oʻrinni egalladi („Barselona“ bilan ochkolar darajasi va shahar boʻylab raqiblari „Atletiko Madrid“dan 3 ta ortda), jami 87 ochko toʻpladi va 104 gol urdi<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2075051-real-madrid-claims-la-decima-with-champions-league-win-over-atletico-madrid |title=Real Madrid Claims 'La Decima' with Champions League Win over Atletico Madrid |publisher=[[Bleacher Report]] |quote=The four goals for Real Madrid—who led La Liga with 104 goals this season—were the most in a Champions League final since AC Milan defeated FC Barcelona 4-0 in 1994. |date=27 May 2014 |access-date=22 October 2022 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024171300/https://bleacherreport.com/articles/2075051-real-madrid-claims-la-decima-with-champions-league-win-over-atletico-madrid |url-status=live}}</ref>. Bu vaqtga kelib, Los Blankos aprel oyida „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ga qarshi [[Copa del Rey|Ispaniya kubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritgan edi, [[Gareth Bale|Beyl]] gʻoliblikni qoʻlga kiritdi<ref>{{cite news |last=Lowe |first=Sid |date=16 April 2014 |title=Real Madrid's Gareth Bale gallops past Barcelona to land Copa del Rey |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2014/apr/16/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report-gareth-bale |url-status=live |access-date=30 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415221346/https://www.theguardian.com/football/2014/apr/16/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report-gareth-bale |archive-date=15 April 2019}}</ref>. Yirik yutuq [[UEFA Chempionlar Ligasi]]<nowiki/>da boʻldi, oʻn ikki yildan soʻng „Real“ yarim finalda amaldagi chempion „Bavariya“ni umumiy hisobda 5:0 hisobida magʻlub etib, finalga qaytdi<ref>{{cite web |title=Bayern Munich 0–4 Real Madrid |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 |access-date=30 April 2014 |work=BBC Sport |date=29 April 2014 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101121532/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 |url-status=live}}</ref>. Finalda ular oʻsha paytdagi liga gʻolibi „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ni 4:1 hisobida magʻlub etishdi. Oʻzining oʻninchi Yevropa kubogini (2002-yildan beri birinchi marta) qoʻlga kiritish va oʻnta Yevropa kubogi/Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan birinchi jamoa boʻlish, bu yutuq „La Décima“ (ispancha: "Oʻninchi, " [la ˈðethima]).<ref>{{cite web |title=Real Madrid make history with La Decima |date=26 May 2014 |url=http://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima/ |publisher=euronews.com |access-date=26 May 2014 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125021920/https://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima |url-status=live}}</ref> „Real“ning Beyl, Benzema va Krishtianudan iborat hujum triosi BBC nomini oldi, mavsumni 97 gol bilan yakunladi<ref>{{cite news |date=24 October 2015 |title=200 goals for the BBC |publisher=Real Madrid CF |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/09/200-goals-by-the-bbc |url-status=live |access-date=3 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118103246/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/09/200-goals-by-the-bbc |archive-date=18 November 2018}}</ref>. [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014|2014-yilgi Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da gʻalaba qozongandan soʻng, „Real Madrid“ darvozabon [[Keylor Navas]], yarim himoyachi [[Toni Kroos]] va hujumkor yarim himoyachi [[James Rodríguez]] bilan shartnoma imzoladi<ref>{{cite magazine |title=Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup |url=http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html |url-status=live |magazine=First Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915053350/https://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html |archive-date=15 September 2020 |access-date=14 August 2014}}</ref>. Avgust oyida madridliklar 2014-yilgi [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>da „Sevilya“ga qarshi oʻyinda gʻalaba qozondi, bu klubning 79-rasmiy kubogi boʻldi<ref>{{cite news |title=Real Madrid ties with Barcelona in trophies |newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]] |url=http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5 |url-status=live |access-date=14 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814102105/http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5 |archive-date=14 August 2014}}</ref> 2014-yil yozgi transfer oynasining soʻnggi haftasida „Real Madrid“ oʻtgan mavsumdagi muvaffaqiyatlari uchun kalit boʻlgan ikki futbolchini sotdi: [[Xabi Alonso]]<nowiki/>ni „Bavariya“ga va [[Angel Di Maria]]<nowiki/>ni „<nowiki/>[[Manchester United F.C.|Manchester Yunayted]]<nowiki/>“ga. Klubning bu qarori bahs-munozaralarga sabab boʻldi, [[Cristiano Ronaldo]]: „Agar men rahbar boʻlganimda, balki boshqacha qilgan boʻlardim“ degan edi, [[Carlo Ancelotti]] esa „Biz yana noldan boshlashimiz kerak“ deb tan oldi<ref>{{cite news |title=Ancelotti: Madrid must start again from scratch |work=[[Yahoo! Sports]] |url=https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |url-status=dead |access-date=5 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905062158/https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |archive-date=5 September 2014}}</ref>. 2014/2015-yilgi mavsumni sekin boshlagandan soʻng, „Real Madrid“ rekord darajadagi 22 oʻyinlik gʻalabali seriyani davom ettirdi, bu „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[Liverpool F.C.|Liverpul]]<nowiki/>“ga qarshi gʻalabalarni oʻz ichiga oldi va 2005/2006-yilda [[Frank Raykard]] boshchiligidagi „Barsa“ tomonidan oʻrnatilgan ketma-ket 18 ta gʻalabadan iborat oldingi Ispaniya rekordini ortda qoldirdi<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 „Real Madrid stretch winning run as Ronaldo and Gareth Bale score“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106052028/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666|date=6 January 2016}}. BBC. Retrieved 20 December 2014</ref>. Dekabr oxirida Madridning „Real“ klubi finalda San-Lorensoni 2:0 hisobida magʻlub etib, ilk klublar oʻrtasidagi jahon chempionatini qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2014/12/2-0-world-champions |title=2–0: World champions! |date=20 December 2014 |publisher=Real Madrid C.F. |access-date=1 August 2022 |archive-date=2 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102150149/https://www.realmadrid.com/en/news/2014/12/2-0-world-champions |url-status=live}}</ref>. Gʻalabali seriya 2015-yilning dastlabki oʻyinida „Valensiya“ga magʻlub boʻlish bilan yakunlandi va klub ketma-ket 24 gʻalabadan iborat jahon rekordini yangilash uchun ikkita kamlik qildi<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 „Valencia 2 – 1 Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106075551/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410|date=6 January 2016}}. BBC. Retrieved 4 January 2015</ref>. Madrid klubi [[La Liga]] va [[UEFA Chempionlar Ligasi]] uchun ham oxirigacha kurashgan edi, ammo yakunda ligani 92 ochko bilan yakunladi, uch marta gʻalaba qozongan „Barselona“dan ikki ochko ortda qoldi va „<nowiki/>[[Juventus FC]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 2:3 hisobida magʻlub boʻldi. Chempionlar ligasi yarim finali.<ref>[[2014–15 La Liga]], [[2014–15 UEFA Champions League]]</ref> Ronaldu mavsumni 48 ta gol urib, toʻrtinchi marta Yevropaning „Oltin butsasini“ qoʻlga kiritdi va barcha musobaqalarda 61 ta gol urib, 2011-yildan 2012-yilgacha boʻlgan rekordini yangiladi<ref>{{Cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2465540-comparing-cristiano-ronaldos-201415-stats-to-his-201314-numbers |title=Comparing Cristiano Ronaldo's 2014/15 Stats to His 2013/14 Numbers |website=[[Bleacher Report]] |access-date=19 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519135459/https://bleacherreport.com/articles/2465540-comparing-cristiano-ronaldos-201415-stats-to-his-201314-numbers |url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, jozibali hujumkor futbol oʻynashiga va ligada 118 ta gol bilan Yevropaning eng koʻp gol urgan jamoasi boʻlishiga qaramay,<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2015/06/james-and-bale-la-ligas-top-scoring-midfielders |title=James and Bale, La Liga's top scoring midfielders |quote=Fourteen Madrid players have chipped in to score a record 118 goals with which the team closed out the La Liga campaign. |publisher=Real Madrid CF |date=8 June 2015 |access-date=22 October 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022170211/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/06/james-and-bale-la-ligas-top-scoring-midfielders |url-status=live}}</ref> Bir nechta kichik magʻlubiyatlar „Real“ning mavsumni mumkin boʻlgan oltita sovrindan ikkitasi bilan yakunladi degani edi, bu esa 2015-yilning 25-mayida Karlo Anchelottining ishdan boʻshatilishiga sabab boʻldi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference |title=Florentino Pérez holds a press conference |date=25 May 2015 |website=Realmadrid.com |access-date=25 May 2015 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116212359/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference |url-status=live}}</ref><ref name="underthecoshblog.com">{{Cite web |url=https://underthecoshblog.com/2016/06/06/real-madrid-201516-season-review/ |title=Real Madrid 2015/16 Season Review: Real Madrid 2015/16 Season Review: |access-date=22 October 2022 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024005749/https://underthecoshblog.com/2016/06/06/real-madrid-201516-season-review/ |url-status=live}}</ref>. 2015-yil 3-iyunda Rafael Benites 2015/2016-yilgi mavsum uchun „Real Madrid“ning yangi bosh murabbiyi etib tasdiqlandi va uch yillik shartnoma imzoladi<ref>{{cite news |date=3 June 2015 |title=Rafa Benitez named new coach of Real Madrid |work=Sky Sports |url=http://www1.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid |url-status=live |access-date=3 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213125935/https://www.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid |archive-date=13 December 2018}}.</ref>. „Real Madrid“ 11-turda „Sevilya“ga 3:2 hisobida magʻlub boʻlgunga qadar ligada magʻlub boʻlmadi. „Barselona“ga qarshi mavsumning ilk „klasikosida“ 0:4 hisobida magʻlub boʻldi. Balki uning hukmronligi La Ligada ham, Chempionlar Ligasida ham qoʻlga kiritilgan koʻplab gʻalabalar (6:0 – „Espanyol“, 8:0 – „Malmyo“, 10:2 va „Rayo Valyekano“ va boshqalar) bilan esga olinadi. Ispaniya kubogi 32-turida „Real“ „Kadis“ga qarshi oʻyinda 3:1 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda tasodifan nomaqbul oʻyinchini maydonga tushirdi va prezident Peresning noroziligiga qaramay, ikki kundan keyin musobaqa hakami tomonidan turnirdan [[Diskvalifikatsiya]] qilindi<ref>{{cite news |last=Díaz |first=José Félix |date=2 December 2015 |title=Alineación indebida de Cheryshev |language=es |trans-title=Unlawful Cheryshev appearance |newspaper=Marca |url=http://www.marca.com/2015/12/02/futbol/equipos/real_madrid/1449092541.html |url-status=live |access-date=2 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203195537/http://www.marca.com/2015/12/02/futbol/equipos/real_madrid/1449092541.html |archive-date=3 December 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/35001655 |title=Real Madrid not told Cheryshev was ineligible, says president |publisher=[[BBC Sport]] |date=4 December 2015 |access-date=4 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120734/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/35001655 |url-status=live}}</ref><ref name="DQ">{{cite news |date=4 December 2015 |title=Acuerdos y resolución del Juez de Competición acerca de los 1/16 de final de Copa de SM El Rey |publisher=rfef.es |url=http://cdn1.sefutbol.com/sites/default/files/sanciones/resolucion_1-16_ida_copa_rey_cadiz-r.madrid.pdf |url-status=dead |access-date=4 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151206154836/http://cdn1.sefutbol.com/sites/default/files/sanciones/resolucion_1-16_ida_copa_rey_cadiz-r.madrid.pdf |archive-date=6 December 2015}}</ref>. Ayni paytda madridliklar 16 ochko va +16 toʻp farqi bilan UCL guruhida bemalol peshqadamlik qildi. Benites 2016-yilning 4-yanvarida tarafdorlar orasida mashhur emasligi, futbolchilardan noroziligi va top-jamoalarga qarshi oʻyinda yaxshi natijalarga erisha olmagani kabi ayblovlar tufayli oʻz vazifasidan ozod etilgan edi<ref>{{cite news |date=4 January 2016 |title=Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout |publisher=realmadrid.com |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout |url-status=live |access-date=4 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120220536/https://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout |archive-date=20 November 2020}}</ref>. Benitesning ketishi Zinedin Zidanning birinchi bosh murabbiylik lavozimiga koʻtarilishi bilan birga eʼlon qilindi<ref name="Coach Zidane">{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html |title=Zidane replaces Benítez at Real Madrid |website=UEFA.com |date=4 January 2016 |access-date=5 January 2016 |archive-date=6 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214146/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html |url-status=live}}</ref>. Zidan qoʻl ostida madridliklar vaziyatni oʻz foydasiga oʻzgartirishga muvaffaq boʻldi va yakunda Chempionlar ligasida gʻalaba qozondi, buni hech kim kutmagandi. Eʼtiborga molik natijalar orasida rekord darajadagi gʻalabalar seriyasini davom ettirayotgan amaldagi trebl gʻolibi „Barselona“ ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozonish, Chempionlar Ligasi chorak finalida „Volfsburg“ga qarshi ajoyib qaytish (mehmonda 0:2 hisobida magʻlub boʻlgan „Madrid“ magʻlub boʻldi. Krishtianu Ronalduning xet-triki evaziga oʻz maydonida 3:0 hisobida gʻalaba qozondi), shuningdek, liga kampaniyasini yakunlash uchun 12 oʻyinlik gʻalabali seriya, yaʼni „Real“ 90 ochko bilan ikkinchi oʻrinni egalladi va chempion „Barselona“dan atigi bir ochko ortda qoldi. , chempionlikni qoʻlga kiritish va jarayondagi 12 ochkolik kamomadni yengib oʻtishga juda yaqin turibdi<ref>{{cite web |url=http://www.skysports.com/la-liga-table/2015 |work=Sky Sports |title=2015–16 La Liga Table |date=8 June 2016 |access-date=15 June 2017 |archive-date=7 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607012146/http://www.skysports.com/la-liga-table/2015 |url-status=live}}</ref>. Nihoyat, 28-may kuni „Real Madrid“ oʻn birinchi Chempionlar Ligasi gʻolibligi finalda 1:1 hisobida durang oʻynagan „Atletiko Madrid“ ustidan [[Penaltilar seriyasi (futbol)|penaltilar seriyasi]]<nowiki/>da 5:3 hisobidagi gʻalaba evaziga qoʻlga kiritildi va bu yutuq „La Undécima“ deb nomlandi<ref>{{cite news |title=1–1: La Undécima is ours |publisher=Real Madrid |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/05/1-1-la-undecima-is-ours |url-status=live |access-date=28 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160531062956/http://www.realmadrid.com/en/news/2016/05/1-1-la-undecima-is-ours |archive-date=31 May 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html |title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again |date=28 May 2016 |website=UEFA.com |access-date=29 May 2016 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110225552/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref><ref name="underthecoshblog.com" />. [[Fayl:Felicidades_al_Real_Madrid,_campeón_de_liga_(34014774163).jpg|right|thumb|250x250px|2016/2017-yilgi La Liga chempioni „Real Madrid“ chempionlikni Madrid jamoasi prezidenti Kristina Cifuentes bilan nishonladi.]] [[Fayl:El_dulce_recibimiento_del_Ayuntamiento_al_Real_Madrid_(01).jpg|thumb|240x240px|Zinedin Zidan va „Real Madrid“ futbolchilari 2017 yil may oyida La Ligadagi 33-gʻalabasidan keyin Madrid meri Manuela Karmena bilan]] „Real Madrid“ oʻzining 2016/2017-yilgi mavsumini Zidanning klub boshqaruvidagi ilk toʻliq mavsumi boʻlishi kerak edi, 2016-yilgi UEFA Superkubogida „Sevilya“ga qarshi oʻyindagi gʻalaba bilan boshladi<ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html |title=Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid |date=9 August 2016 |website=UEFA.com |access-date=15 June 2017 |publisher=Union of European Football Associations (UEFA) |archive-date=26 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726034128/http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref>. 2016-yil 10-dekabr kuni Madrid klubi ketma-ket 35-uchrashuvini magʻlubiyatsiz oʻtkazdi va bu klub rekordini oʻrnatdi<ref>{{cite news |title=Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/38203086 |url-status=live |access-date=10 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831091313/https://www.bbc.com/sport/football/38203086 |archive-date=31 August 2019}}</ref>. 2016-yil 18-dekabr kuni klub 2016-yilgi klublar oʻrtasidagi jahon chempionati finalida Yaponiyaning „Kashima Antlers“ jamoasini 4:2 hisobida magʻlub etdi<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html |url-status=dead |archive-date=20 December 2016 |title=Madrid see off spirited Kashima in electric extra time final |date=18 December 2016 |access-date=18 December 2016 |publisher=FIFA}}</ref>. 2017-yil 12-yanvar kuni [[Copa del Rey|Ispaniya Kubogi]] 1/8 finalining javob oʻyinida „Sevilya“ga qarshi oʻyinda 3:3 hisobida durang oʻynagan Madrid jamoasi umumiy 6:3 hisobida gʻalaba qozonib, chorak finalga yoʻl oldi va magʻlubiyatsiz seriyasini 40 ta oʻyinga yetkazdi va „Barselona“ni yangiladi. Oʻtgan mavsumdagi barcha musobaqalarda magʻlub boʻlmagan 39 ta oʻyindan iborat Ispaniya rekordi.<ref>{{cite web |url=http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40 |title=Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40 |date=12 January 2017 |access-date=27 May 2017 |publisher=ESPN |archive-date=1 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801052008/http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40 |url-status=live}}</ref> Ularning magʻlubiyatsiz seriyasi uch kundan soʻng La Ligada xuddi shu raqibga safarda 1:2 hisobida magʻlub boʻlganidan keyin yakunlandi<ref>{{cite web |url=http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517 |title=Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record |date=15 January 2017 |access-date=27 May 2017 |last=West |first=Aaron |work=Fox Sports |archive-date=13 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170513143527/http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517 |url-status=live}}</ref>. Oʻshanda jamoa „Celta Vigo“ga umumiy hisobda 3:4 hisobida Ispaniya kubogidan chiqib ketgan edi. Biroq, bu siljishlar mavsumning umumiy traektoriyasiga taʼsir qilmadi. May oyida madridliklar 33-marta rekord darajadagi chempionlikni qoʻlga kiritdi, bu jarayonda 93 ochko jamgʻarib, besh yil ichida birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301 |title=Malaga 0–2 Real Madrid |quote=Real Madrid won their first La Liga title since 2012 thanks to a final-day victory at Malaga. |publisher=BBC.com |date=21 May 2017 |access-date=11 February 2018 |archive-date=16 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616191031/https://www.bbc.com/sport/football/39926301 |url-status=live}}</ref>. 2017-yil 3-iyun kuni Chempionlar ligasi finalida klubning „Yuventus“ ustidan qozonilgan gʻalabasi natijasida „Real Madrid“ UEFA Chempionlar Ligasi davrida oʻz unvonini muvaffaqiyatli himoya qilgan birinchi jamoa boʻldi va 1989-yilda Milandan keyin musobaqada ketma-ket chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi jamoa boʻldi. 1990 yil, oʻshanda turnir Yevropa kubogi sifatida tanilgan. „Real Madrid“ chempionligi 12-chi boʻldi, bu rekordni uzaytirdi va toʻrt yil ichida uchinchi boʻldi. Yutuq „La Duodécima“ nomi bilan ham tanilgan<ref>{{cite news |author1=Das, Andrew |author2=Smith, Rory |date=3 June 2017 |title=Champions League Final: Real Madrid Confirms Its Spot as World's Best |newspaper=nytimes.com |url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0 |url-status=live |access-date=3 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230230428/https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0 |archive-date=30 December 2020}}</ref>. 2016/2017-yilgi mavsum „Real Madrid“ tarixida qoʻlga kiritilgan sovrinlar (mumkin beshtasidan toʻrttasi) boʻyicha eng katta kampaniya boʻldi, keyinchalik bu yutuq 2017/2018-yilgi mavsumda tenglashtiriladi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history |title=The best season in history |last=Leal |first=Antonio M. |website=Realmadrid.com |date=8 June 2017 |access-date=9 June 2017 |location=Madrid, Spain |quote=Real Madrid won four titles for the first time in their 115-year history. |publisher=Real Madrid Club de Fútbol |archive-date=9 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170609041313/http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history |url-status=live}}</ref>. „Real“ 2017/2018-yilgi mavsumni „Manchester Yunayted“ ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, ketma-ket ikkinchi va toʻrtinchi umumiy [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritish bilan boshladi<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |title=Real Madrid v Manchester United: Super Cup – as it happened |website=[[The Guardian]] |date=8 August 2017 |access-date=9 August 2017 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426010232/https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |url-status=live}}</ref>. Besh kundan soʻng, „Real Madrid“ Ispaniya Superkubogi-2017ning birinchi oʻyinida „Barselona“ni „<nowiki/>[[Camp Nou|Kamp Nou]]<nowiki/>“da 3:1 hisobida magʻlub etdi va javob oʻyinida „Barsa“ni 2:0 hisobida magʻlub etdi va El Klassikodagi ketma-ket 24 oʻyinda gol urish rekordini tugatdi va gʻalaba qozondi. mavsumning ikkinchi kubogi<ref>{{cite news |last1=Bull |first1=J. J. |date=17 August 2017 |title=Real Madrid 2 Barcelona 0 (5–1 on aggregate): Woeful Barca dismissed as Zinedine Zidane's unstoppable side win Super Cup |work=Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=24 August 2017 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/ |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. 2017-yilning 16-dekabr kuni „Real“ [[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]] finalida [[Braziliya]]<nowiki/>ning „Gremio“ klubini 1:0 hisobida magʻlub etdi va kubokni oʻzida saqlab qolgan birinchi jamoaga aylandi<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321 |url-status=dead |archive-date=23 December 2018 |title=Ramos and Real make history in the Emirates |work=[[FIFA]] |date=17 December 2017}}</ref>. 2017-18 yilgi UEFA Chempionlar Ligasida Madrid yana bir bor finalga yoʻl oldi, u yerda „Liverpul“ni 3:1 hisobida magʻlub etib, Chempionlar Ligasi davrida ketma-ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi klubga aylandi, shuningdek, ketma-ket uchta chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi jamoaga aylandi. 1976 yilda „Bavariya“dan beri Yevropa kubogi/Chempionlar ligasida. Bu kubok Madridning besh yil ichida toʻrtinchi gʻalabasi va ketma-ket sakkizinchi yarim finaldagi ishtiroki boʻldi. 31-may kuni, finalda gʻalaba qozonganidan atigi besh kun oʻtib, Zidan „Real Madrid“ bosh murabbiyligidan isteʼfoga chiqishini eʼlon qildi va klubni „oʻzgartirish zarurati“ bilan izohladi<ref>{{Cite news |date=31 May 2018 |title=Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid |language=en-GB |work=Esquire |url=https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/ |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311212221/https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/ |archive-date=11 March 2021}}</ref><ref>{{Cite news |date=31 May 2018 |title=Zinedine Zidane: Real Madrid boss stands down five days after Champions League win |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44315700 |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113121505/https://www.bbc.com/sport/football/44315700 |archive-date=13 January 2021}}</ref>. Zidan va Ronalduning ketishi bilan toʻrtta Chempionlar Ligasi, ikki marta La Liga, ikki marta Ispaniya kubogi, ikki marta Ispaniya Superkubogi, uchta UEFA Superkubogi va uchta FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati gʻolibi boʻlgan Ikkinchi Galaktiko davri yakunlandi. Blaugrana tarixdagi eng katta isteʼdodlar toʻplami bilan maqtansa ham, jamoa „Barselona“ning ustunligini tugatishda muhim rol oʻynadi.,<ref>{{cite web |title=The 21 greatest sides in history have been ranked by football fans |url=https://www.givemesport.com/1558875-the-21-greatest-sides-in-history-have-been-ranked-by-football-fans |website=givemesport.com |date=28 March 2020 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102715/https://www.givemesport.com/1558875-the-21-greatest-sides-in-history-have-been-ranked-by-football-fans |url-status=live}}</ref> va Yevropa sahnasida kataloniyaliklarga soya soldi<ref>{{cite web |title=For Real Madrid, Galacticos 2.0 has proven to be more successful than its predecessor |url=https://scroll.in/field/839553/for-real-madrid-galacticos-2-0-has-proven-to-be-more-successful-than-its-predecessor |work=Vyasa Shastry |publisher=scroll.in |date=3 June 2017 |access-date=19 July 2022 |archive-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110115953/https://scroll.in/field/839553/for-real-madrid-galacticos-2-0-has-proven-to-be-more-successful-than-its-predecessor |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ ushbu toʻqqiz yil davomida oʻzining liga kampaniyalarida biroz omadsiz boʻlib, 96, 92 (ikki marta) va 90 ochko bilan ikkinchi oʻrinni egalladi, shuningdek, 87 ochko bilan uchinchi oʻrinni egalladi, liga gʻoliblaridan atigi uchtasi kam<ref name="Bleacher Report" />. ==== Ronaldu ketganidan keyin ==== [[Fayl:Real Madrid Club de Fútbol league performance 1929-present.svg|thumb|570x570px|Real Madridning 1929—2023-yillardagi ligadagi oʻyinlari jadvali]] 2018-yil 12-iyun kuni „Real Madrid“ Ispaniya terma jamoasi bosh murabbiyi Xulen Lopetegini yangi bosh murabbiy etib tayinladi. U 2018-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatidan soʻng rasman oʻzining menejerlik faoliyatini boshlashi maʼlum qilingandi. Biroq, [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi]] musobaqadan bir kun oldin Lopetegini klub bilan hech qanday maʼlumot bermasdan turib, muzokara olib borganini aytib, isteʼfoga chiqardi.<ref>{{Cite news |date=12 June 2018 |title=Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/44459380 |url-status=live |access-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615101656/https://www.bbc.com/sport/football/44459380 |archive-date=15 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job |title=Julen Lopetegui sacked by Spain as Fernando Hierro takes over |last=Lowe |first=Sid |date=13 June 2018 |website=The Guardian |language=en |access-date=14 June 2018 |archive-date=1 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101183643/https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job |url-status=live}}</ref> Keyin klub 2018-yilning yozida tarkibni qayta shakllantirishni boshladi, jumladan Krishtianu Ronalduni „<nowiki/>[[Juventus FC|Juventus]]<nowiki/>“ga 117 million yevroga sotishdi..<ref>{{Cite news |date=10 July 2018 |title=Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173 |url-status=live |access-date=10 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710154813/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173 |archive-date=10 July 2018}}</ref> Madridliklar 2018/2019-yilgi mavsumdagi faoliyatini Atletiko Madridga 2:4 hisobida magʻlub boʻlishdan boshladilar. 2018-yilgi [[UEFA Superkubogi]]<nowiki/>da. 28-oktyabr kuni „El Klassiko“da „Barselona“ga 1:5 hisobida magʻlub boʻlgan va oʻn oʻyindan soʻng bor-yoʻgʻi 14 ochko bilan „Real“ni toʻqqizinchi oʻrinda qoldirgan Lopetegi bir kundan keyin isteʼfoga chiqarilib, oʻsha paytdagi „Kastilya“ bosh murabbiyi Santyago Solari almashtirildi<ref>{{cite news |date=29 October 2018 |title=Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui |language=es |newspaper=[[ABC (Spain)|ABC]] |publisher=[[Vocento]] |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |url-status=live |access-date=29 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413235328/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |archive-date=13 April 2019}}</ref>. 2018-yil 22-dekabr kuni Madridning „Real“ klubi klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida „<nowiki/>[[Al-Ayn FK]]<nowiki/>“ni 4:1 hisobida magʻlub etdi va toʻrtta chempionlik unvoniga ega boʻldi<ref name="Real becomes highest trophy holder in FIFA Club World Cup">{{cite news |date=22 December 2018 |title=Real Madrid win third successive global crown |website=FIFA.com |publisher=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]] |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |url-status=dead |access-date=22 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222230424/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |archive-date=22 December 2018}}</ref>. Biroq ular keyinroq Qirol kubogining yarim final bosqichida „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ga umumiy hisobda 1:4 hisobida magʻlub boʻlishdi. 2019-yilning 5-mart kuni „Real“ oʻz maydonida „Ayaks“dan 1:4 (umumiy hisobda 3:5) hisobida magʻlub boʻldi va ketma-ket sakkizta yarim final oʻyinidan soʻng Chempionlar ligasining 1/8 final bosqichidan chiqib ketdi. 2019-yilning 11-martida „Real Madrid“ Solarini isteʼfoga chiqardi va Zidanni klub bosh murabbiyligiga qayta tikladi<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement |title=Official Announcement |publisher=Real Madrid C.F. |date=11 March 2019 |access-date=11 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330054737/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement |url-status=live}}</ref>. Madrid mavsumni 68 ochko va +17 toʻp farqi bilan yakunladi, bu mos ravishda 2001-02 va 1999-2000 yillardagi eng past natijadir<ref>{{cite web |url=https://www.managingmadrid.com/2019/5/23/18632360/real-madrids-2018-2019-season-overview |title=Real Madrid's 2018–2019 Season Overview |publisher=Managing Madrid |date=23 May 2019 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719102715/https://www.managingmadrid.com/2019/5/23/18632360/real-madrids-2018-2019-season-overview |url-status=live}}</ref>. 2019-yilning yozida madridliklar [[Eden Hazard|Eden Azar]], [[Luka Jović|Luka Yovich]], [[Éder Militão|Eder Militao]], [[Ferland Mendy|Ferland Mendi]], [[Rodrygo|Rodrigo]], [[Renyer|Reyner]] va boshqa futbolchilarni jami 350 million yevroga sotib oldilar<ref>{{cite news |title=Real Madrid's strange summer: 16 departures and no new signings |newspaper=The Athletic |url=https://theathletic.co.uk/2071254/2020/09/21/real-madrid-summer-transfers/ |url-status=live |access-date=13 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017171930/https://theathletic.co.uk/2071254/2020/09/21/real-madrid-summer-transfers/ |archive-date=17 October 2020}}</ref>. 2020-yil 12-yanvar kuni [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]] finalida Madridliklar shaharlararo raqibi „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]<nowiki/>“ni penaltilar seriyasida magʻlub etib, oʻn birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi<ref>{{Cite news |date=12 January 2020 |title=Spanish Super Cup: Real Madrid beat Atletico Madrid on penalties |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/51085601 |url-status=live |access-date=9 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113072532/https://www.bbc.com/sport/football/51085601 |archive-date=13 January 2020}}</ref>. 2020-yil mart oyida [[COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 epidemiyasi]] sababli uch oylik tanaffusdan soʻng, La Liga iyun oyida qayta boshlandi va Madrid ketma-ket oʻnta oʻyinda gʻalaba qozonib, jami 87 ochko toʻplab, jamoaning 34-liga chempionligini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html |title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season |date=17 July 2020 |access-date=17 July 2020 |website=marca.com |archive-date=21 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721011320/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html |url-status=live}}</ref>. Musobaqa iyun oyida qayta boshlanganidan va 2020/2021-yilgi mavsum oxirigacha „Real“ vaqtinchalik „<nowiki/>[[Alfredo Di Stéfano stadioni|Alfredo Di Stefano]]<nowiki/>“ stadionida uy uchrashuvlarini oʻtkazdi, [[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>da esa keng koʻlamli taʼmirlash ishlari olib borildi<ref>{{cite web |last1=Navarro |first1=Alberto |title=Real Madrid-Éibar: LaLiga is back {{!}} Real Madrid CF |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2020/06/14/real-madrid-eibar-laliga-is-back |publisher=Real Madrid CF |access-date=14 June 2020 |language=en |date=14 June 2020 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318181939/https://www.realmadrid.com/en/news/2020/06/14/real-madrid-eibar-laliga-is-back |url-status=live}}</ref><ref name="Evening Standard">{{cite news |date=9 April 2021 |title=Why are Real Madrid playing at Estadio Alfredo Di Stefano and not Santiago Bernabeu? |work=Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-playing-stadium-santiago-bernabeu-estadio-alfredo-di-stefano-el-clasico-b928927.html |url-status=live |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418105441/https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-playing-stadium-santiago-bernabeu-estadio-alfredo-di-stefano-el-clasico-b928927.html |archive-date=18 April 2021}}</ref>. 2020-yil 12-yanvarda „Real Madrid“ „Atletiko“ni penaltilar seriyasida magʻlub etib, oʻn birinchi marta Ispaniya Superkubogi gʻolibligini qoʻlga kiritdi. 2020-yilning mart oyida boshlangan [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli uch oylik tanaffusdan soʻng, „Real Madrid“ iyun oyida 34-liga chempionligini qoʻlga kiritish uchun liga tiklanganidan beri ketma-ket 10 ta gʻalaba bilan qaytdi . 2021-yil 19-aprelda klub boshqa 11 klub bilan birgalikda Superliganing bir qismi ekanligini eʼlon qildi. Ammo oradan bir-ikki kun oʻtib, muxlislarning noroziligi tufayli klublar birin-ketin ligani rasman tark eta boshladi. Real Madrid va yana 3 ta klub muzokaralarni davom ettirdi . Klub chempionat mavsumini „Atletiko Madrid“dan bir ochko ortda qoldirib, ikkinchi oʻrinda yakunladi va 2020/21-yilgi Chempionlar ligasida jamoa kubok sohibi „Chelsi“ga yutqazib, yarim finalga chiqdi. ==== Keyingi ichki muvaffaqiyat va La Decimocuarta ==== [[Fayl:Ofrenda_de_la_Liga_y_la_Champions-57-L.Millán_(52109310843).jpg|left|thumb|225x225px|"Real Madrid" futbolchilari 2022-yil 29-may kuni Chempionlar Ligasidagi gʻalabaning ertasiga dublni nishonlashmoqda]] {{football squad on pitch|align=right|clear=none|GK=[[Thibaut Courtois|'''Courtois''']]|RB=[[Dani Carvajal|'''Carvajal''']]|LCB=[[David Alaba|'''Alaba''']]|RCB=[[Éder Militão|'''Militão''']]|LB=[[Ferland Mendy|'''Mendy''']]|RCM=[[Luka Modrić|'''Modrić''']]|DM='''[[Casemiro]]'''|LCM=[[Toni Kroos|'''Kroos''']]|LW=[[Vinícius Júnior|'''Vinícius Jr.''']]|RW=[[Federico Valverde|'''Valverde''']]|CF=[[Karim Benzema|'''Benzema (C)''']]|caption=[[2022-yil UEFA Chempionlar Ligasi finali]] boshlangʻich tarkibi}}Zidan 2021-yilning 27-mayida oʻsha mavsumda sovrinsiz qolganidan soʻng jamoani ikkinchi marta tark etdi<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/57263375 |title=Zinedine Zidane leaves Real Madrid for second time as manager |publisher=bbc.com |date=27 May 2021 |access-date=27 May 2021 |archive-date=27 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527101829/https://www.bbc.com/sport/football/57263375 |url-status=live}}</ref>. [[Carlo Ancelotti]] 2021/2022-yilgi mavsumda jamoani boshqargan<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2021/06/01/official-announcement-ancelotti |title=Official Announcement: Ancelotti |publisher=realmadrid.com |date=1 June 2021 |access-date=1 June 2021 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601171608/https://www.realmadrid.com/en/news/2021/06/01/official-announcement-ancelotti |url-status=live}}</ref>. Jamoani kuchaytirishga [[Fransiya]]<nowiki/>ning „Renn“ klubining yosh yarim himoyachisi [[Eduardo Camavinga|Eduardo Kamavinga]] va „Bavariya“ning avstriyalik himoyachisi [[David Alaba]] kirdi. Ichki jabhada La Liga va Ispaniya Superkubogini qoʻlga kiritishi mumkin boʻlgan uchta sovrindan ikkitasini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/60018825 |title=Athletic Bilbao 0-2 Real Madrid: Luka Modric scores in Super Cup final win |date=16 January 2022 |work=BBC Sport |access-date=16 January 2022 |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103190038/https://www.bbc.com/sport/football/60018825 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Mctear |first=Euan |date=16 January 2022 |title=Modric and Benzema fire Real Madrid to the Supercopa title |newspaper=Marca |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2022/01/16/61e481b0ca4741226d8b458c.html |url-status=live |access-date=16 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125114735/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2022/01/16/61e481b0ca4741226d8b458c.html |archive-date=25 January 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Real Madrid 4–0 Espanyol |url=https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |date=30 April 2022 |access-date=30 April 2022 |publisher=BBC |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184123/https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |url-status=live}}</ref>. Shunday qilib, Anchelotti Madrid jamoaida mavjud boʻlgan oltita eng yaxshi sovrinni qoʻlga kiritdi<ref>{{Cite news |title=Ancelotti completes 'Grand Slam' as Real win title |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |url-status=live |access-date=30 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184123/https://www.bbc.com/sport/football/61284264 |archive-date=26 February 2023}}</ref>. Chempionlar ligasida Madrid barcha davrlarning eng esda qolarli oʻyinlaridan birini oʻtkazgan<ref>{{cite web |title=Champions League final: Real Madrid as plucky underdogs shows how broken football is |author=Paul Macdonald |date=26 May 2022 |url=https://www.footballtransfers.com/en/transfer-news/eu-uefa-champions-league/2022/05/real-madrid-plucky-underdogs-shows-how-broken-european-football-has-become/ |publisher=footballtransfers.com |access-date=29 May 2022 |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506084732/https://www.footballtransfers.com/en/transfer-news/eu-uefa-champions-league/2022/05/real-madrid-plucky-underdogs-shows-how-broken-european-football-has-become |url-status=live}}</ref>, turnirdan oldingi favorit [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain F. C.]]<nowiki/>ni magʻlub etgan<ref>{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/uefa-champions-league-odds-betting-favorites-futures-picks/vhhme9pw6ca51omrp2a41ztkc |author=Simon Borg |title=UEFA Champions League odds, betting favorites & futures picks for 2021-22 tournament |date=14 September 2021 |publisher=[[Sporting News|The Sporting News]] |access-date=1 June 2022 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601102134/https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/uefa-champions-league-odds-betting-favorites-futures-picks/vhhme9pw6ca51omrp2a41ztkc |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://en.as.com/en/2022/03/09/opinion/1646814826_897742.html? |author=Alfredo Relaño |title=Champions League: PSG favourites but history favours Real Madrid |date=9 March 2022 |publisher=[[Diario AS]] |access-date=29 May 2022 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530142450/https://en.as.com/en/2022/03/09/opinion/1646814826_897742.html |url-status=live}}</ref>. Shuningdek musoboqa davomida amaldagi chempion va favorit jamoalardan „[[Chelsea F.C.|Chelsi]]“<ref>{{cite web |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/chelsea-vs-real-madrid-odds-picks-how-to-watch-live-stream-uefa-champions-league-bets-for-april-6-2022/ |title=Chelsea vs. Real Madrid odds, picks, how to watch, live stream: UEFA Champions League bets for April 6, 2022 |author=CBS Sports Staff |date=6 April 2022 |access-date=1 June 2022 |work=[[CBS Sports]] |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601104520/https://www.cbssports.com/soccer/news/chelsea-vs-real-madrid-odds-picks-how-to-watch-live-stream-uefa-champions-league-bets-for-april-6-2022/ |url-status=live}}</ref>, Premyer-liga chempioni va asosiy favorit [[Manchester City F.C.|Manchester City]] jamoasini<ref>{{cite web |title=Ancelotti fine with underdog role against Manchester City |author=[[Associated Press]] |date=25 April 2022 |url=https://www.thescore.com/chlg/news/2346128/ |publisher=thescore.com |access-date=29 May 2022 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416160828/https://www.thescore.com/chlg/news/2346128/ |url-status=live}}</ref> va finalda yana bir bor ingiliz jamoasi va favorit sifatida koʻrilgan [[Liverpool F.C.|Liverpul]]<nowiki/>ga qarshi oʻyinlarda muvaffaqiyatga erishgan<ref>{{cite web |title=A look back at the road to Paris |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/22/a-look-back-at-the-road-to-paris |publisher=Real Madrid CF |date=22 May 2022 |access-date=1 August 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708032045/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/22/a-look-back-at-the-road-to-paris |url-status=live}}</ref> 2018-yilgi finalda toʻqnash ikki jamoa<ref>{{cite web |title=Who will win the Champions League final 2022? Liverpool vs. Real Madrid betting odds |author=Kyle Bonn |date=16 May 2022 |url=https://www.sportingnews.com/au/soccer/news/who-will-win-champions-league-final-2022-liverpool-real-madrid-betting-odds/tj39fz1a8taie7nkzmqqzf8b |publisher=[[Sporting News|The Sporting News]] |access-date=29 May 2022 |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528162321/https://www.sportingnews.com/au/soccer/news/who-will-win-champions-league-final-2022-liverpool-real-madrid-betting-odds/tj39fz1a8taie7nkzmqqzf8b |url-status=live}}</ref> oʻrtasidagi baxsni [[Vinícius Júnior]]<nowiki/>ning yagona goli hal qildi. Oʻyin yakunida „Los Blankos“ uchun 14-yevrokubokni nishonladi, bu toʻqqiz yil ichida beshinchi va Anchelotti uchun ikkinchisi boʻldi<ref>{{Cite news |author=Javier García |title=Madrid clinch the Decimocuarta! |publisher=realmadrid.com |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/28/0-1-madrid-clinch-the-decimocuarta |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206093939/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/05/28/0-1-madrid-clinch-the-decimocuarta |archive-date=6 February 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Summerscales |first=Robert |title=Carlo Ancelotti Becomes Most Successful Manager In Champions League History |url=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/carlo-ancelotti-now-most-successful-champions-league-manager |access-date=29 May 2022 |website=Futbol on FanNation |date=28 May 2022 |language=en |archive-date=11 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711235747/https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/carlo-ancelotti-now-most-successful-champions-league-manager |url-status=live}}</ref>. Shuningdek, „Real“ oʻzining Yevropadagi toʻrtinchi dubliga erishdi (1956/1957, 1957/1958 va 2016/2017). „Real“ Chempionlar ligasi tarixidagi eng koʻp sovrindor jamoa sifatidagi maqomiga ega boʻlishiga qaramay, oʻsha yilgi mavsumida gʻalaba qozonish imkoniyati yuqori baxolanmagan va ularning gʻalaba qozonish ehtimoli koʻpchilik uchun kutilmagan voqea sifatida qabul qilingan<ref>{{Cite news |author=[[Associated Press]] |title=Real Madrid beats Liverpool 1-0 for 14th European Cup title |publisher=[[CNBC]] |url=https://www.cnbc.com/2022/05/28/real-madrid-beats-liverpool-1-0-for-14th-european-cup-title.html |url-status=live |access-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105003337/https://www.cnbc.com/2022/05/28/real-madrid-beats-liverpool-1-0-for-14th-european-cup-title.html |archive-date=5 November 2022}}</ref>. 2022-yil 10-avgust kuni „Real Madrid“ UEFA Superkubogi-2022 uchrashuvida [[Frankfurt]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[Eintracht Frankfurt|Ayntraxt]]<nowiki/>“ klubini 2:0 hisobida magʻlub etdi va shu tariqa „Barselona“ va „<nowiki/>[[AC Milan|Milan]]<nowiki/>“ni tenglashtirib, ushbu turnirdagi 5-chempionligini qoʻlga kiritdi. Va shuningdek uning ashaddiy muhlislari oʻzbek qizlaridir == Ramz va ranglar == === Ramzlar === <gallery style="text-align:center"> File:Real_emblem.png|1902 File:Escudo Real Madrid 1908.png|1908 File:Real emblem 5.png|1920 File:Escudo Real madrid 1931.png|1931 File:Real Madrid CF.svg|2001 </gallery> Birinchi gerb oq koʻylakdagi toʻq koʻk rangdagi Madrid Club de Fútbol uchun „MCF“ klubning uchta bosh harflarining yozuvu dekorativ kesishmasidan iborat oddiy dizaynga ega edi. Tilning birinchi oʻzgarishi 1908-yilda harflar yanada soddalashtirilgan shaklni qabul qilib, doira ichida paydo boʻlganida sodir boʻldi<ref name="Escudo Real Madrid">{{cite web | title = Escudo Real Madrid | url = http://www.santiagobernabeu.com/contentid-14.html | publisher = santiagobernabeu.com | access-date = 29 November 2008 | language = es | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081019060146/http://www.santiagobernabeu.com/contentid-14.html | archive-date = 19 October 2008}}</ref>. Gerb konfiguratsiyasidagi navbatdagi oʻzgarish 1920-yilda Pedro Parages prezident boʻlgunga qadar sodir boʻlmadi. Oʻsha paytda qirol [[Alfonso XIII]] klubga oʻzining qirollik homiyligini berdi, bu esa „Real Madrid“, yaʼni „Qirollik“ unvoni koʻrinishiga keldi<ref>{{cite web |title = Presidents&nbsp;— Pedro Parages |url = http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/pedro-parages |publisher = Realmadrid.com |access-date = 18 July 2008 |archive-date = 30 August 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140830190632/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/pedro-parages |url-status = live }}</ref>. Shunday qilib, Alfonsoning toji tojga qoʻshildi va klub oʻzini Real Madrid Club de Fútbol deb nomladi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. 1931-yilda monarxiyaning tugatilishi bilan barcha qirollik ramzlari (tojdagi toj va Real unvoni) yoʻq qilindi. Toj oʻrnini Kastiliya mintaqasining qora tut bogʻi egalladi<ref name="Real Madrid turns 106 (IV)"/>. 1941-yilda, fuqarolar urushidagi millatchilar gʻalabasidan ikki yil oʻtgach, frankoistik rejim gerbning „Real toji“ yoki „Qirollik toji“ni tikladi, shu bilan birga [[Kastiliya]]<nowiki/>ning tut chizigʻi ham saqlanib qoldi<ref name="goal.com">{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/general-franco-real-madrid-king-history-behind-clubs-link/fcoqldp8h2bb1841o2rspmuhe|title=General Franco, Real Madrid & the king: The history behind club's link to Spain's establishment|work=Ryan Kelly|publisher=goal.com|access-date=1 July 2022|archive-date=1 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701194108/https://www.goal.com/en/news/general-franco-real-madrid-king-history-behind-clubs-link/fcoqldp8h2bb1841o2rspmuhe|url-status=live}}</ref><ref name="Real Madrid turns 106 (V)"/>. Bundan tashqari, butun gerb toʻliq rangda boʻlib, eng koʻzga koʻringani oltin edi va klub yana oʻzining „Real Madrid Club de Fútbol“ nomini oldi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. Eng soʻnggi oʻzgartirish 2001-yilda klub XXI asrda oʻzini yaxshiroq joylashtirishni va oʻz gerbini yanada standartlashtirishni xohlaganida sodir boʻldi. Oʻzgartirishlardan biri tut chizigʻini yanada koʻkishroq soyaga oʻzgartirish edi<ref name="Escudo Real Madrid"/>. === Ranglar === {{commons|Real Madrid CF kits (1902–2000)}} {{commons|Real Madrid CF kits (2000–present)}} [[File:Real Madrid (1964).jpg|thumb|right|1964-yilda Real Madrid. Los Blancos (Oqlar) laqabli klub 1925-yilda bir mavsumdan tashqari butunlay oq rangli uy libosini kiygan.]] „Real Madrid“ klub tarixi davomida oʻzining uy libosi uchun oq futbolkani saqlab kelgan. Biroq, bir mavsum bor edi, u mavsumda koʻylak ham, shortik ham oq emas edi. Bu jamoa prezidenti Juan Padrós tomonidan oʻzining sayohatlaridan birida uchrashgan, oʻzining nafisligi va sport mahorati bilan mashhur boʻlgan oʻsha davrdagi eng mashhur jamoalardan biri boʻlgan „Korintian“ ingliz jamoasi sharafiga qilingan tashabbus edi. „Real Madrid“ Angliya jamoasini takrorlash maqsadida qora shortilar kiyishga qaror qilindi. Bu esa Madridning asl oq libosini ham ilhomlantirdi, ammo tashabbus bor-yoʻgʻi bir yil davom etdi. Madridda 1:5 va Kataloniyada 2:0 hisobida „Barselona“ jamoasidan magʻlubiyatga uchragan va kubokdan chiqarib yuborilganidan soʻng, prezident Parages oq libosga qaytishga qaror qildi va boshqa forma omadsizlik keltirdi deb daʼvo qildi{{refn|group=note|name=Origin|1905-yildan "Real Madrid"ning uy libosi oq rangda edi, shuning uchun muxlislar oʻyinchilarni "Los Blankos" deb atashdi.}}. 1940-yillarning boshlariga kelib, menejer koʻylakning tugmachalarini va chap koʻkrakdagi klub gerbini qoʻshib, toʻplamni yana oʻzgartirdi, shu vaqtdan beri klub libosi shunday saqlanib qolgan. 1947-yil 23-noyabrda „<nowiki/>[[Metropolitano Stadioni|Metropolitano]]<nowiki/>“ stadionida „[[Atlético Madrid]]“ga qarshi oʻyinda „Real Madrid“ raqamlangan futbolkalarni kiygan birinchi ispan jamoasi boʻlgan. Angliyaning „[[Leeds United F.C.|Lids Yunayted]]“ klubi oʻtgan asrning 60-yillarida oʻzining koʻk rangli koʻylagini doimiy ravishda oq rangga almashtirgan va bu davrning „Real Madrid“ jamoasiga taqlid qilgan<ref>{{cite news|title=Don Revie statue unveiled 40 years after FA Cup victory|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leeds-17961398|access-date=4 January 2016|work=BBC Sport|date=5 May 2012|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627195949/https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leeds-17961398|url-status=live}}</ref>. „Real“ning anʼanaviy mehmondagi ranglari hammasi koʻk yoki toʻliq binafsha. Replika toʻplami bozori paydo boʻlgandan beri klub qizil, yashil, toʻq sariq va qora kabi turli xil rangli dizaynlarni ham chiqardi. Klub formasini [[Adidas]] kompaniyasi ishlab chiqaradi, uning shartnomasi 1998-yildan beri davom etib kelmoqda<ref>{{cite web|title = Adidas renews with Real Madrid until 2020|url = http://www.sportspromedia.com/news/adidas_renews_with_real_madrid_until_2020|publisher = sportspromedia.com|date = 1 December 2006|access-date = 12 July 2008|archive-date = 26 July 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200726234546/https://www.sportspromedia.com/news/adidas_renews_with_real_madrid_until_2020|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| title = Our Sponsors&nbsp;— Adidas| url = http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/sponsors| publisher = Realmadrid.com| access-date = 18 July 2008| archive-date = 22 February 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140222220108/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/sponsors| url-status = live}}</ref>. „Real Madrid“ning birinchi futbolka homiysi [[Zanussi]] 1982/1983, 1983/1984 va 1984/1985 mavsumlari uchun kelishib oldi. Shundan soʻng, 1992-yilda [[Teka]] bilan uzoq muddatli shartnoma imzolanishidan oldin, klub [[Parmalat]] va Otaysa tomonidan homiylik qilingan<ref name="Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1902–1989)">{{cite web| title = Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1902–1989)| url = http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes.htm| publisher = Leyendablanca.com| access-date = 18 July 2008| language = es| archive-date = 21 January 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120121234444/http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes.htm| url-status = dead}}</ref><ref name="Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1991–2008)">{{cite web| title = Evolución Del Uniforme del Real Madrid (1991–2008)| url = http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes2.htm| publisher = Leyendablanca.com| access-date = 18 July 2008| language = es| archive-date = 21 January 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120121164410/http://www.leyendablanca.galeon.com/uniformes2.htm| url-status = dead}}</ref>. 2001-yilda „Real Madrid“ Teka bilan shartnomasini yakunladi va klub yangi mavsumda veb-saytini reklama qilish uchun libosning old qismida '''Realmadrid.com''' logotipidan foydalangan. Keyinchalik, 2002-yilda [[Siemens]] bilan shartnoma imzolandi va 2006-yilda klub futbolkasida [[BenQ Mobile|BenQ Siemens]] logotipi libosning old qismi paydo boʻlgan<ref>{{cite web| title = BenQ to sponsor giant Real Madrid| url = http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2005/11/09/2003279458| publisher = taipeitimes.com| date = 8 November 2005| access-date = 18 July 2008| archive-date = 30 December 2006| archive-url = https://web.archive.org/web/20061230121701/http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2005/11/09/2003279458| url-status = live}}</ref> 2007-yildan 2013-yilgacha Real Madridning futbolka homiysi BenQ Siemens kompaniyasining iqtisodiy muammolaridan keyin [[Bwin.Party Digital Entertainment|bwin.com]] boʻlgan<ref>{{cite web| title = Real Madrid and Bwin sign sponsorship agreement| url = http://www.bwinparty.com/Investors/FinancialNews/2013/130528%20bwin%20and%20Real%20Madrid%20to%20finalise%20new%20digital%20partnership.aspx| publisher = bwinparty.com| date = 11 June 2008| access-date = 18 July 2008| author = Juan José López Soto| archive-date = 7 June 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130607194332/http://www.bwinparty.com/Investors/FinancialNews/2013/130528%20bwin%20and%20Real%20Madrid%20to%20finalise%20new%20digital%20partnership.aspx| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| title = Our Sponsors&nbsp;— bwin.com| url = https://www.bwin.com/de/p/about-us/sponsoring/football/realmadrid| publisher = bwin.com| access-date = 18 July 2008| archive-date = 17 January 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130117210115/https://www.bwin.com/de/p/about-us/sponsoring/football/realmadrid| url-status = dead}}</ref>. [[Emirates|Fly Emirates]] 2013-yilda ularning futbolka homiysiga aylandi va 2017-yilda klub avialayner bilan homiylikni yangiladi va 2022-yilgacha, yiliga 70 million yevrolik shartnoma imzolagan<ref>{{cite news |title=Real Madrid agree record-breaking sponsorship deal with Emirates |url=https://en.as.com/en/2017/09/21/football/1506006163_369823.html |access-date=8 August 2018 |agency=As |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808202713/https://en.as.com/en/2017/09/21/football/1506006163_369823.html |url-status=dead }}</ref>. 2022-yilda shartnoma yana 2026 yilgacha uzaytirilgan<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/10/14/real-madrid-and-emirates-renew-sponsorship-deal-until-2026|title=Real Madrid and Emirates renew sponsorship deal until 2026|publisher=Real Madrid CF|date=14 October 2022|access-date=22 October 2022|archive-date=23 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023211358/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/10/14/real-madrid-and-emirates-renew-sponsorship-deal-until-2026|url-status=live}}</ref>. 2015-yilda Madrid Adidas bilan yangi oʻn yillik shartnoma imzoladi, uning umumiy qiymati 850 million funt sterling (1 milliard yevro) boʻlib, klub bir mavsumda 59 million funt sterling (64 million yevro) ishlab topdi. Shartnomada, agar „Real Madrid“ yevrokuboklarga chiqa olmasa yoki [[La Liga]]<nowiki/>dan tushib qolsa, istalgan vaqtda shartnomada koʻrsatilgan mukofotlarni kamaytirish yoki shartnomani bekor qilish bandi mavjud<ref>[https://www.spiegel.de/spiegel/football-leaks-eine-milliarde-von-adidas-fuer-real-madrid-a-1146315.html „Eine Milliarde von Adidas für Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240416160843/https://www.spiegel.de/spiegel/football-leaks-eine-milliarde-von-adidas-fuer-real-madrid-a-1146315.html |date=16 April 2024 }}. ''Der Spiegel''. Retrieved 13 October 2020</ref>. ==== Toʻplam yetkazib beruvchilar va koʻylak homiylari ==== [[File:Shahter-Reak M 2015 (10).jpg|thumb|upright|"Real Madrid" futbolkasi (2015-yilda [[Luka Modrić]] kiygan) [[Adidas]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan, [[Emirates]] futbolka homiysi.]] {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! Davr ! Ishlab chiqaruvchisi ! Koʻylak homiysi |- | 1981-1982 | rowspan=2|[[Adidas]] | — |- | 1982-1985 | |[[Zanussi]] |- | 1985-1989 | rowspan=4|[[Hummel International|Hummel]] | |[[Parmalat]] |- | 1989-1991 | | Reny Picot |- | 1991-1992 | |Otaysa |- | 1992-1994 | rowspan=3|[[Teka]] |- | 1994-1998 | |[[Kelme (company)|Kelme]] |- | 1998-2001 | rowspan=7|Adidas |- | 2001-2002 | Realmadrid.com{{refn|group=note|name=Kit|Realmadrid.com klubning yangi veb-saytini reklama qilish uchun futbolka homiysi sifatida paydo boʻlgan.}} |- | 2002-2005 | |[[Siemens mobile]] |- | 2005-2006 | |[[Siemens]] |- | 2006-2007 | |[[BenQ-Siemens]] |- | 2007-2013 | [[Bwin]] |- | 2013-{{0|0000}} | |[[Emirates]] |} ==== Toʻplam bitimi ==== {| class="wikitable" style="text-align: left" |- ! Toʻplam yetkazib beruvchi !! Davr !!Shartnoma eʼlon qilingan davr !Shartnoma davomiyligi ! Qiymat !! Eslatma |- | rowspan=3| {{center|[[Adidas]]}} | rowspan=3| 1998-hozirgacha | |- | | 2015-2020 (6 yil) | Jami [[Yevro|€]]1 milliard<ref>{{cite news|title=Football Leaks – All Details of Real Madrid's €1 Billion Adidas Deal Leaked|work=FOOTY HEADLINES|url=https://www.footyheadlines.com/2017/05/football-leaks-real-madrids-adidas-deal-worth-1-billion.html|access-date=9 February 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180415/https://www.footyheadlines.com/2017/05/football-leaks-real-madrids-adidas-deal-worth-1-billion.html|url-status=live}}</ref> | |- | {{center|8 May 2019}} | 2020-2028 (8 yil)<ref>{{cite news|title=Real Madrid and adidas extend their successful alliance with a deal that is unprecedented in the sporting industry|work=Real Madrid.com|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/05/real-madrid-and-adidas-extend-their-successful-alliance-with-a-deal-that-is-unprecedented-in-the-sporting-industry|access-date=9 May 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509102219/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/05/real-madrid-and-adidas-extend-their-successful-alliance-with-a-deal-that-is-unprecedented-in-the-sporting-industry|url-status=live}}</ref> | Jami [[Yevro|€]]1.1 milliard<ref>{{cite news|title=Real Madrid sign reported €1.1 billion new Adidas deal|work=GOAL.com|url=https://www.goal.com/en/news/real-madrid-sign-reported-11-billion-new-adidas-deal/9y1sooxrnzy714kdrf8spqc39|access-date=9 May 2019|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509100844/https://www.goal.com/en/news/real-madrid-sign-reported-11-billion-new-adidas-deal/9y1sooxrnzy714kdrf8spqc39|url-status=live}}</ref> | |} ''Eslatma: muddatidan oldin tugatish bandlari jamoaning ishiga qarab istalgan vaqtda faollashtirilishi mumkin.'' == Stadioni == {{Yana qarang|Estadio Chamartín|Santiago Bernabéu Stadium|Alfredo Di Stéfano Stadium}} {{Infobox venue | stadium_name = Santiago Bernabéu | image = Estadio Santiago Bernabéu 12.jpg | image_size = 220px | seating_capacity = 85,000<ref name="Capacity" /> | dimensions = {{convert|107|x|72|m|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=http://www.stadiumguide.com/bernabeu.htm |title=Estadio Santiago Bernabéu |publisher=stadiumguide.com |access-date=22 September 2011 |archive-date=5 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105065110/http://www.stadiumguide.com/bernabeu.htm |url-status=live }}</ref> | broke_ground = 27 October 1944 | opened = 14 December 1947 | architect = Manuel Muñoz Monasterio, Luis Alemany Soler, Antonio Lamela }} [[File:Estadio Santiago Bernabéu.jpg|260px|thumb|left|Santyago Bernabeu stadioni ichida]]Bir necha maydonlarni uy maydon sifatida foydalanganidan soʻng, jamoa 1912-yilda Campo de OʻDonnellga koʻchib oʻtdi, u 11 yil davomida oʻzining uy stadioni boʻlib qoldi. Bu davrdan soʻng klub bir yilga 8000 tomoshabinga moʻljallangan kichik maydon boʻlgan Campo de Ciudad Linealga koʻchib oʻtgan. Shundan soʻng, „Real Madrid“ oʻz uy uchrashuvlarini 1923-yil 17-mayda „[[Newcastle United F.C.|Nyukasl Yunayted]]“ga qarshi oʻyin bilan ochilgan [[Estadio Chamartín|Estadio Chamartin]]<nowiki/>da oʻtkazishni boshlagan<ref>Ball, Phil p. 118.</ref>. 22 500 tomoshabinga moʻljallangan ushbu stadionda „Real Madrid“ oʻzining birinchi Ispaniya chempionligini nishonladi. 1943-yilda prezident [[Santiago Bernabeu (stadion)|Santiago Bernabeu]] Chamartinni klub ambitsiyalari uchun etarlicha katta emas deb qaror qildi va shu sababli [[Santiago Bernabéu Stadioni|yangi stadion]] qurildi va 1947-yil 14-dekabrda ochildi<ref name="History">{{cite web |title=History&nbsp;— Chapter 3&nbsp;– The New Chamartin, an exemplary stadium |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football |publisher=Realmadrid.com |access-date=12 July 2008 |archive-date=25 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225115943/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football |url-status=live}}</ref>. Dastlab Nuevo Chamartin nomi bilan tanilgan stadion 1955-yilda Bernabeu sharafiga oʻzgartirilgan va hozirgi kungacha uning nomini saqlab kelmoqda. Bernabeudagi birinchi oʻyin Madrid va Portugaliyaning „[[C.F. Os Belenenses|Belenenses]]“ klubi oʻrtasida kechdi va „Los Blancos“ 3:1 hisobida gʻalaba qozondi va Sabino Barinaga birinchi golni urdi. Stadion sigʻimi tez-tez oʻzgarib turdi va 1953-yildagi kengayishdan keyin 120 000 ga yetdi<ref name="60th Anniversary">{{cite web |title=60th Anniversary |url=http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=145119 |publisher=xtratime.org |date=13 December 2007 |access-date=12 July 2008 |archive-date=3 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103015717/http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=145119 |url-status=live}}</ref>. Oʻshandan beri modernizatsiya tufayli bir qator qisqartirishlar boʻldi (oxirgi turish joylari 1998/1999-yillarda UEFA qoidalariga muvofiq Yevropa musobaqalarida oʻyinlarda tik turib tomosha qilinadigan joylar taqiqlagan edi)<ref name="60th Anniversary" />. Hozirgi sigʻimi 81 044 tomoshabin. „Real Madrid“ Yevropada oʻrtacha tomoshabinlar soni boʻyicha „<nowiki/>[[Borussia Dortmund]]<nowiki/>“, „Barselona“ va „Manchester Yunayted“dan keyin toʻrtinchi oʻrinda turadi<ref>{{cite web |url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |title=Camp Nou: Average attendance 79,390 |publisher=Arxiu.fcbarcelona.cat |date=17 May 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-date=8 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708133249/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/eng.1/year/2010/barclays-premier-league?cc=5901 |title=Barclays Premier League Stats: Team Attendance&nbsp;– 2010–11 |work=[[ESPNsoccernet]] |access-date=22 November 2011 |archive-date=24 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224230836/http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/eng.1/year/2010/barclays-premier-league?cc=5901 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ESP.1/year/2010/spanish-primera-division?cc=5901 |title=Spanish La Liga Stats: Team Attendance&nbsp;– 2010–11 |work=[[ESPNsoccernet]] |access-date=22 November 2011 |archive-date=3 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403134314/http://espnfc.com/stats/attendance/_/league/esp.1/year/2010/spanish-primera-division |url-status=dead}}</ref>. Bernabeuda 1964-yilgi UEFA Yevropa chempionati finali, 1982-yilgi FIFA Jahon kubogi finali, 1957, 1969, 1980 va 2010-yilgi Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi finali oʻtkazilgan<ref>{{cite news |date=28 March 2008 |title=Madrid and Hamburg awarded 2010 finals |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |url=http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid=676743.html |url-status=live |access-date=9 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323040748/http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid%3D676743.html |archive-date=23 March 2010}}</ref>. [[Stadion]]<nowiki/>ning 10-qator boʻylab oʻz nomi bilan atalgan Madrid metro bekati bor. 2007-yil 14-noyabrda Bernabeu [[UEFA stadionlari toifalari|UEFA tomonidan Elit futbol stadioni]] maqomiga koʻtarilgan<ref>{{cite web |title=The Bernabéu is now Elite |url=http://www.realmadrid.com/en/history/santiago-bernabeu-stadium/bernabeu-elite-stadium |publisher=Realmadrid.com |date=14 November 2007 |access-date=12 July 2008 |author=Javier Palomino |archive-date=5 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305010510/http://www.realmadrid.com/en/history/santiago-bernabeu-stadium/bernabeu-elite-stadium |url-status=live}}</ref> 2006-yil 9-may kuni „Real Madrid“ odatda mashgʻulotlar oʻtkazadigan „Real Madrid Siti“ da klub afsonasi [[Alfredo Di Stéfano|Alfredo Di Stefano]] nomi bilan atalgan „[[Alfredo Di Stéfano stadioni|Alfredo Di Stefano]]“ stadionining ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Dastlabki oʻyin „Real Madrid“ va „[[Stade de Reims|Reyms]]“ jamoalari oʻrtasida boʻlib oʻtdi, bu 1956-yilgi yevrokuboklar finalining revansh oʻyini edi. „Real Madrid“ oʻyinda 6-1 hisobida gʻalaba qozondi va gollarni [[Sergio Ramos]], [[Antonio Cassano|Antonio Kassano]] (2), [[Roberto Soldado]] (2) va [[José Manuel Jurado]]<nowiki/>lar kiritgan. Bu joy hozirda Madriddan tashqarida, Valdebebasda joylashgan klubning mashgʻulot majmuasi boʻlgan [[Real Madrid Siti|Ciudad Real Madrid]]<nowiki/>ning bir qismidir. Stadion sigʻimi 5000 kishiga moʻljallangan va u „[[Real Madrid Castilla]]“ jamoasining uy maydoni hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/ciudad-real-madrid |title=This one's for you, Alfredo! |date=10 May 2006 |access-date=7 July 2008 |publisher=Realmadrid.com |archive-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221062712/http://www.realmadrid.com/sobre-el-real-madrid/el-club/ciudad-real-madrid |url-status=live}}</ref>. 2019/2020-yilgi mavsumning oxirgi qismida va 2020/2021-yilgi mavsum davomida stadion [[Ispaniyada COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 pandemiyasi]] qoʻzgʻatgan cheklovlar va Santyago Bernabeuning keng koʻlamli taʼmirlanishi kombinatsiyasi tufayli birinchi jamoaning uy oʻyinlariga mezbonlik qildi<ref>{{cite news |last1=Roncero |first1=Tomás |date=22 April 2020 |title=The changes Real Madrid must make to play their games at the Di Stéfano |language=en |newspaper=[[Diario AS]] |url=https://en.as.com/en/2020/04/22/football/1587553407_186846.html |url-status=dead |access-date=14 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305175452/https://en.as.com/en/2020/04/22/football/1587553407_186846.html |archive-date=5 March 2021}}</ref>. Santyago Bernabeuning soʻnggi taʼmirlanishi qoʻshimcha qavat qoʻshilishi bilan sigʻimni taxminan 4000 ga oshirib, uni deyarli 85 000 ga yetkazadi<ref>{{cite news |date=24 September 2018 |title=Real Madrid hope €525m Bernabeu renovation gives them 'best stadium in world' |website=espn.com |url=http://www.espn.in/soccer/club/real-madrid/86/blog/post/3644968/real-madrid-hope-525-million-bernabeu-renovation-gives-them-best-stadium-in-world |url-status=live |access-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120011409/https://www.espn.in/soccer/club/real-madrid/86/blog/post/3644968/real-madrid-hope-525-million-bernabeu-renovation-gives-them-best-stadium-in-world |archive-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{cite news |date=7 September 2021 |title=Five things you didn't know about the new Bernabeu - MARCA in English |language=en |work=MARCA |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2021/09/07/61373793268e3ec2688b45ce.html |url-status=live |access-date=8 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907174509/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2021/09/07/61373793268e3ec2688b45ce.html |archive-date=7 September 2021}}</ref>. Bundan tashqari, balandlik ham oʻn metrga oshiriladi va yigʻiladigan tom, tortib olinadigan qadam va 360 daraja ekran oʻrnatiladi<ref>{{Cite news |last=Sport |first=Telegraph |date=2 April 2019 |title=Real Madrid unveil plans for new Bernabeu with 360-degree screen and retractable roof |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2019/04/02/real-madrid-unveil-plans-new-bernabeu-360-degree-screen-retractable/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=3 April 2019 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/football/2019/04/02/real-madrid-unveil-plans-new-bernabeu-360-degree-screen-retractable/ |archive-date=12 January 2022 |issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite news |title=Real Madrid's new Bernabeu to grow over 10 metres in height - MARCA in English |language=en |work=MARCA |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/16/58a591e0ca47414c6c8b4572.html |url-status=live |access-date=9 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514174937/http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/16/58a591e0ca47414c6c8b4572.html |archive-date=14 May 2017}}</ref>. Ishlar 2019-yilda boshlangan va yangilangan stadion dastlab 2022-yilda ochilishi rejalashtirilgan edi; ammo, [[COVID-19 pandemiyasi]] va [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini|Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi]] taʼminot zanjirlarida jiddiy uzilishlarga olib keldi, bu esa klubni stadionning ochilishini 2023-yilga qoldirishga undadi<ref>{{Cite web |url=https://en.as.com/en/2019/04/02/videos/1554208295_752117.html |title=Real Madrid present the new Santiago Bernabéu |website=AS.com |date=2 April 2019 |access-date=3 April 2019 |archive-date=3 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403055048/https://en.as.com/en/2019/04/02/videos/1554208295_752117.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.football-espana.net/2022/06/18/santiago-bernabeu-full-opening-delayed-until-2023 |title=Santiago Bernabeu full opening delayed until 2023 |author=Ruairidh Barlow |publisher=football-espana.net |date=18 June 2022 |access-date=19 July 2022 |archive-date=19 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719200059/https://www.football-espana.net/2022/06/18/santiago-bernabeu-full-opening-delayed-until-2023 |url-status=live}}</ref>. == Rekordlar va statistikalar == {{main|Real Madrid CF rekordlari va statistikasi roʻyxati}} {{see also|Xalqaro futbolda Real Madrid CF}} [[Fayl:Raul_Gonzalez_10mar2007.jpg|left|thumb|213x213px|[[Raúl González|Raul]] oʻyinlar soni boʻyicha „Real Madrid“ning barcha vaqtlardagi yetakchisi.]] Raul 1994-yildan 2010-yilgacha 741 ta oʻyin oʻtkazgan „Real Madrid“da eng koʻp oʻyin oʻtkazish boʻyicha rekordchi hisoblanadi. [[Iker Casillas]] 725 ta oʻyin bilan ikkinchi, 710 marta oʻynagan kichik [[Manolo Sanchís|<nowiki>Manu[[el Sanchis</nowiki>]] ikkinchi oʻrinda turadi<ref>{{cite web |title=Legends&nbsp;— Manolo Sanchís Hontiyuela |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-history/football-legends |publisher=realmadrid.com |access-date=13 July 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223062222/http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-history/football-legends |archive-date=23 February 2014}}</ref>. U darvozabonlar rekordi [[Iker Casillas]]<nowiki/>ga tegishli boʻlib, 725 ta maydonga tushgan. [[Fayl:Cristiano_Ajax.jpg|thumb|[[Cristiano Ronaldo]] – „Real Madrid“ning rekord toʻpurari va [[La Liga]]<nowiki/>ning bir mavsumida barcha jamoalar darvozasiga gol urgan birinchi futbolchi.]] [[Cristiano Ronaldo]] (2009-2018) „Real Madrid“ tarixidagi eng yaxshi toʻpurar boʻlib, 438 ta oʻyinda 450 ta gol urgan<ref>{{cite web |title=Ronaldo's 501 goals: The numbers behind his amazing scoring record |url=http://www.skysports.com/football/news/11835/10012556/ronaldos-501-goals-the-numbers-behind-his-amazing-scoring-record |access-date=1 October 2015 |archive-date=3 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003031749/http://www.skysports.com/football/news/11835/10012556/ronaldos-501-goals-the-numbers-behind-his-amazing-scoring-record |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Conor Brown Equals Di Stéfano's Real Madrid Record |url=http://www.goal.com/en-us/news/1771/yahoo/2009/02/01/1087643/raul-equals-di-stefanos-real-madrid-record |access-date=5 February 2009 |archive-date=31 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331020706/http://www.goal.com/en-us/news/1771/yahoo/2009/02/01/1087643/raul-equals-di-stefanos-real-madrid-record |url-status=live}}</ref>. Yana olti nafar futbolchi „Real“ safida 200 dan ortiq gol urgan: [[Alfredo Di Stéfano|Alfredo Di Stefano]] (1953-1964), [[Santillana]] (1971-1988), [[Ferenc Puskás]] (1958-1966), [[Hugo Sánchez|Ugo Sanches]] (1985-1992), [[Hugo Sánchez|Karim Benzema]] (0203)) va avvalgi gollar rekordchisi [[Raúl González|Raul]] (1994-2010). [[Cristiano Ronaldo]] 311 ta gol bilan La Liga tarixidagi barcha vaqtlardagi eng yaxshi toʻpurar boʻlishi bilan bir qatorda bir mavsumda ligada eng koʻp gol urish boʻyicha ham rekordchi (2014-15 yillarda 48 ta gol). Di Stefanoning 58 ta oʻyinda 49 ta gol urgani oʻn yillar davomida yevrokuboklar tarixidagi eng yuqori koʻrsatkich boʻlib kelgan, to 2005 yilda Rauldan oʻzib ketgan va hozirda Madridliklar safida 105 ta gol va 140 ta gol bilan Krishtianu Ronalduga tegishli. Klub tarixidagi eng tezkor gol (13 soniya) chililik [[Iván Zamorano]] tomonidan 1994-yil 3-sentyabrda [[Sevilla FC|Sevilya]]<nowiki/>ga qarshi oʻyinda kiritilgan..<ref>{{Cite news |date=3 December 2003 |title=Quickfire Ronaldo proves Real hero |publisher=CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2003/SPORT/football/12/03/spain.real/ |url-status=live |access-date=7 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014141858/http://edition.cnn.com/2003/SPORT/football/12/03/spain.real/ |archive-date=14 October 2018}}</ref> Rasmiy ravishda, „Real Madrid“ oʻyini uchun uydagi eng koʻp tomoshabin koʻrsatkichi 83 329 kishini tashkil etadi, bu 2006-yilda Ispaniya kubogi oʻyinida edi. „Santyago Bernabeu“ning hozirgi rasmiy sigʻimi – 81 044 kishi<ref>{{cite web |title=Attendances Spain average&nbsp;— Primera División 2007–2008 |url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/current/aveesp.htm |publisher=European Football Statistics |access-date=16 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613220015/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/current/aveesp.htm |archive-date=13 June 2008}}</ref>. 2007/2008-yilgi mavsumda klubning oʻrtacha tashrifi 76 234 nafarni tashkil etdi, bu Yevropa ligalaridagi eng yuqori koʻrsatkich<ref>{{cite web |title=European Attendances |url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/attneng.htm |publisher=European Football Statistics |access-date=16 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613212457/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn/attneng.htm |archive-date=13 June 2008}}</ref>. „Real“ shuningdek, Ispaniya futbolida rekordlarni oʻrnatdi, xususan, eng koʻp ichki chempionlik (2021/2022-yil holatiga koʻra 35 ta) va ketma-ket eng koʻp gʻalaba qozongan (beshta, 1960/1965 va 1985/1990-yillarda).<ref name="Real Madrid Club de Fútbol" /> 121 oʻyin bilan (1957-yil 17-fevraldan 1965-yil 7-martgacha) klub La Ligada oʻz maydonida magʻlubiyatsiz oʻyinlar soni boʻyicha rekord oʻrnatdi<ref>{{cite web |title=Unbeaten at Home in the League |website=[[RSSSF]] |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/unbeaten.html |access-date=7 December 2008 |archive-date=16 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216212124/http://www.rsssf.com/miscellaneous/unbeaten.html |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Gareth_Bale_2015_(9).jpg|left|thumb|222x222px|[[Gareth Bale]] 2013-yilda 100 million € evroga tushgan klubning qoʻshma rekordi hisoblanadi.]] Klub, shuningdek, oʻn toʻrt marta [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da gʻalaba qozonish boʻyicha rekordga ega<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/index.html |publisher=Uefa.com |access-date=11 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102064325/http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/index.html |url-status=live |archive-date=2 January 2010}}</ref> va eng koʻp yarim final oʻyinlari uchun (32). 2023-yil iyun holatiga koʻra, Krishtianu Ronaldu UEFA Chempionlar Ligasi tarixidagi eng yaxshi toʻpurar boʻlib, jami 140ta (141ta saralash oʻyinlari bilan birga) gollari, 105ta gollari „Real Madrid“da oʻynagan. Jamoa 1955/1956 dan 1969/1970 gacha boʻlgan 15 ta bilan Yevropa kuboklarida ketma-ket ishtirok etish boʻyicha rekord koʻrsatkichga ega (chempionlar ligasi boʻlgunga qadar)<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |publisher=Uefa.com |access-date=11 July 2008 |archive-date=6 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806210813/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |url-status=live}}</ref>. Klubning maydondagi rekordlari orasida 2014/1915-yilgi mavsumda barcha musobaqalarda 22 oʻyindan iborat gʻalabali seriya, Ispaniya rekordi va dunyo miqyosida toʻrtinchi oʻrinni egallagan<ref>[https://sports.yahoo.com/news/real-madrid-win-club-world-cup-212643137--sow.html „Real Madrid win Club World Cup, fourth title of 2014“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711042723/https://sports.yahoo.com/news/real-madrid-win-club-world-cup-212643137--sow.html|date=11 July 2018}}. Yahoo Sports. Retrieved 19 February 2015</ref>. Oʻsha mavsumda jamoa Chempionlar ligasida oʻnta oʻyin oʻtkazib, rekord darajadagi gʻalabali seriyani qayd etdi<ref>{{Cite news |date=18 February 2015 |title=Real Madrid equals Bayern's Champions League win record |publisher=Goal |url=http://www.goal.com/en-ca/news/4199/uefa-champions-league/2015/02/18/9056442/real-madrid-equals-bayerns-champions-league-win-record |url-status=live |access-date=19 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221072321/http://www.goal.com/en-ca/news/4199/uefa-champions-league/2015/02/18/9056442/real-madrid-equals-bayerns-champions-league-win-record? |archive-date=21 February 2015}}</ref>. 2017-yil sentabr oyida klub oʻzining ketma-ket 73-oʻyinida gol urib, [[Pele]] oʻynagan Braziliyaning „[[Santos FC|Santos]]“ klubining rekordini takrorladi<ref>{{cite news |date=20 September 2017 |title=Real Madrid equal Santos' run of 73 consecutive games scoring |newspaper=Marca |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/09/17/59becb21268e3e55348b4592.html |url-status=live |access-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919141243/http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/09/17/59becb21268e3e55348b4592.html |archive-date=19 September 2017}}</ref>. 2009-yil iyun oyida klub „Manchester Yunayted“ yulduzi Krishtianu Ronalduni 94 million yevroga € (80 million funt [[Funt sterling|£]]) sotib olib, futbol tarixidagi eng yuqori transfer narxi boʻyicha oʻzining rekordini yangiladi<ref>{{cite news |date=11 June 2009 |title=History of the world transfer record |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8085391.stm |url-status=live |access-date=12 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711043511/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8085391.stm |archive-date=11 July 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=11 June 2009 |title=Man Utd accept £80m Ronaldo bid |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8094720.stm |url-status=live |access-date=19 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112083712/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8094720.stm |archive-date=12 January 2016}}</ref>. 2001-yilda Zinedin Zidanning „[[Juventus FC|Juventus]]“dan „Real“ga oʻtgani uchun 77,5 million yevro € (100 milliard lira) toʻlangani avvalgi eng yuqori transfer narxi edi. Bu rekord ('''£''' [[Funt sterling]]<nowiki/>da) avvalroq 2009-yilning iyun oyida, bir necha kun davomida, „Real“ Kakani „Milan“ dan 67 million [[Yevro]] (65 million funt) evaziga sotib olishga rozi boʻlganida yangilangan edi. 2013-yilda „[[Tottenham Hotspur FC|Tottenxem]]“ futbolchisi [[Gareth Bale]]<nowiki/>ning transferi yangi jahon rekordi boʻldi, uning transfer narxi taxminan 100 million yevroni tashkil qilgan. 2016-yil yanvarida Balening transferiga oid hujjatlar oshkor boʻlgan edi, bu esa transfer narxi 100 759 418 yevroni tashkil etgani haqidagi jahon rekordini tasdiqladi<ref>{{cite news |date=21 January 2016 |title=Gareth Bale contract leak sparks panic at Real Madrid – and agent's fury |newspaper=The Telegraph |issue=21 January 2016 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/12111960/Revealed-How-Real-Madrid-claimed-Gareth-Bale-transfer-was-not-a-world-record-to-keep-Cristiano-Ronaldo-happy.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/12111960/Revealed-How-Real-Madrid-claimed-Gareth-Bale-transfer-was-not-a-world-record-to-keep-Cristiano-Ronaldo-happy.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. „Real Madrid“ 2019-yilda oʻzining rekordini takrorladi, oʻshanda klub „[[Chelsea F.C.|Chelsea]]“ jamoasidan [[Eden Hazard]]<nowiki/>ni 115 million evro evaziga sotib olgan edi<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/06/07/5cf98e06e2704e2d9d8b4614.html |title=Hazard: 100 million euros plus variables |website=Marca |date=7 June 2019 |access-date=4 July 2019 |archive-date=7 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807004107/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/06/07/5cf98e06e2704e2d9d8b4614.html |url-status=live}}</ref>. Klubning rekord sotuvi esa 2018-yilning 10-iyulida, oʻshanda „[[Juventus FC]]“ klubi [[Cristiano Ronaldo]]<nowiki/>ni 117 million yevroga sotib olgan edi<ref>{{cite press release |title=Cristiano Ronaldo signs for Juventus! |url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |website=juventus.com |date=10 July 2018 |access-date=10 July 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054606/http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |url-status=live}}</ref>. == Qoʻllab-quvvatlash == [[Fayl:Santiago_Bernabéu_Stadium,_September_2014_07.JPG|left|thumb|Bernabeudagi abonementlar soni 65 000 tani tashkil etadi, qolgan oʻrindiqlar esa keng jamoatchilikka taqdim etiladi.]] Koʻpgina uy uchrashuvlarida stadiondagi oʻrindiqlarning koʻp qismini mavsumiy [[Chipta qogʻozi|Chipta]] egalari egallaydi, ulardan bu koʻrsatkich 65 000 tani tashkil qiladi. Mavsumiy chipta egasi boʻlish uchun avvalo ijtimoiy yoki klub aʼzosi boʻlishi kerak. Aʼzolardan tashqari klub Ispaniya va butun dunyoda 1800 dan ortiq ''penyaga'' (rasmiy, klubga tegishli tarafdorlar guruhlari) ega. „Real Madrid“ Ispaniya futbolida oʻrtacha tomoshabinlar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda turadi va Bernabeuga muntazam ravishda 74 000 dan ortiq muxlislarni jalb qiladi. Dunyo miqyosida eng yaxshi qoʻllab-quvvatlanadigan jamoalardan biri boʻlgan Real Madrid 2017-yil aprel oyida [[Facebook]]’da 100 million muxlisni qamrab olgan birinchi sport jamoasi (va birinchi brend) boʻldi. Real Madridning qattiq tarafdorlari '''Ultras Sur''' tarafdorlari yoki oddiygina Ultras tarafdorlari. Ular Barselonaning qattiq tarafdorlari Boixos Nois guruhiga oʻxshab, oʻzlarining haddan tashqari oʻng qanot siyosati bilan tanilgan. Ultras Surs boshqa oʻng qanot guruhlari, xususan, [[SS Lazio|Latsio]] '''Irriducibili''' muxlislari bilan ittifoq tuzdi, shuningdek, chap qanot guruhlari bilan ham ittifoq tuzgan. Bir necha marta ular raqib futbolchilarini irqiy haqorat qilishgan va buning uchun [[UEFA]] tomonidan tergov qilingan. Florentino Peres ultrasni Bernabeuda taqiqlashni va ularning oʻrinlarini keng jamoatchilikka berishni oʻz zimmasiga oldi. Bu qaror Bernabeuning baʼzi sodiqlari uchun bahsli boʻldi, ammo buning natijasida oʻyinlarning jonli muhiti buziladi. Ultras bundan buyon Bernabeu tashqarisida norozilik namoyishlari oʻtkazdi va ularni qayta tiklashni va maydonga kirishga ruxsat berishni talab qilgan. [[Rim Papasi|Rim papasi]] [[Francis|Fransisk]]<nowiki/>ning FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati finali 2014 dagi raqibi [[San Lorenzo de Almagro|San-Lorenso]] jamoasiga qarshi Marid jamoasini qoʻllab quvvatlash uchun tashrif buyurganidan soʻng, Madrid jamoasi sardori [[Sergio Ramos]] shunday dedi: „Yarim finalda biz Marrokashdagi muxlislarning mehrini sezdik va biz oʻz uyimizda oʻynagandek tuyuldi. Bu xulosa. Bu jamoaning buyukligi – bu Xudoning jamoasi va butun dunyoning“. Klubning mashhur tarafdorlari orasida golfchi Sergio Garsiya ham bor. == Raqobat == === El Clásico === {{main|El Clásico}} [[Fayl:Control_de_Sergio_(5628131065).jpg|right|thumb|"[[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]" stadionidagi 2011-yilgi „<nowiki/>[[El Clásico]]<nowiki/>“dan manzara]] Milliy ligada ikki eng kuchli jamoalar oʻrtasida tez-tez shiddatli raqobat boʻlib turadi va bu, ayniqsa, „Real Madrid“ va „<nowiki/>[[FC Barcelona|Barselona]]<nowiki/>“ oʻrtasidagi oʻyin „Klassik“ (''El Klassiko'') nomi bilan mashhur boʻlgan La Ligada koʻrinadi. Milliy musobaqalar boshlangandan beri klublar Ispaniyaning ikkita raqib mintaqasi: [[Kastiliya]] va [[Kataloniya]], shuningdek, ikki shaharning vakillari sifatida koʻrildi. Raqobat koʻpchilik kastiliyaliklar va kataloniyaliklar oʻrtasidagi siyosiy va madaniy ziddiyatlarni aks ettiradi, bu bir muallif tomonidan Ispaniya fuqarolar urushining qayta timsoli sifatida koʻriladi. Yillar davomida „Real Madrid“ va „Barselona“ning rekordi Madridning 105 ta gʻalabasi, „Barselona“ning 102 ta gʻalabasi va 52 ta durang<ref>{{cite web |url=http://www.ceroacero.es/confronto_equipas.php?op=ver_confronto&equipa_1=40&equipa_2=50 |title=Victory Tracker |publisher=Ceroacero.es |access-date=18 February 2013 |archive-date=11 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011234752/http://www.ceroacero.es/confronto_equipas.php?op=ver_confronto&equipa_1=40&equipa_2=50 |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Real_Madrid_-_Barça_(3495454182).jpg|left|thumb|"Real Madrid" muxlislari „El Clásico“ oldidan oʻz klublarining oq libosini namoyish qilishmoqda. „Real Madrid“ muxlislari ham „El Clásico“ oʻyinlarida [[Ispaniya bayrogʻi|Ispaniya bayroq]]<nowiki/>larini koʻtarib turishadi<ref>{{cite book |last1=Fitzpatrick |first1=Richard |title=El Clasico: Barcelona v Real Madrid: Football's Greatest Rivalry |date=2012 |publisher=Bloomsbury |page=146}}</ref>.]] 1930-yillardayoq Barselona „Madridning markazlashtirish tendentsiyalariga qarshi turib, kataloniyaliklarning oʻziga xosligi ramzi sifatida obroʻ qozongan edi“. Migel Primo de Rivera va ayniqsa [[Francisco Franco]]<nowiki/>ning diktaturasi davrida Ispaniyadagi barcha mintaqaviy tillar va oʻziga xosliklarga nisbatan norozilik bildirilgan va jilovlangan. Shunday qilib, Barselona fuqarolarining aksariyati Franko rejimiga qattiq qarshilik koʻrsatdilar<ref name="josepsunyol">Burns, Jimmy, 'Don Patricio OʻConnell: An Irishman and the Politics of Spanish Football' in „[http://www.irishargentine.org/0803.pdf Irish Migration Studies in Latin America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726185724/http://www.irishargentine.org/0803.pdf|date=26 July 2011}}“ 6:1 (March 2008), p. 44. Available online [http://www.irlandeses.org/0803burns3.htm pg. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718143546/http://www.irlandeses.org/0803burns3.htm|date=18 July 2010}},[http://www.irlandeses.org/0803burns4.htm pg. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718143516/http://www.irlandeses.org/0803burns4.htm|date=18 July 2010}}. Retrieved 29 August 2010.</ref><ref>Ham, Anthony p. 221</ref>. Oʻsha davrda „Barselona“ oʻzining „''Més que un club''“ (''inglizcha: More than a club'') shioriga ega boʻldi, chunki uning kataloniyalik millatchi va ilgʻor eʼtiqodlari bilan aloqasi bor edi<ref>Ball, Phil p. 88</ref>. Franko boshqaruvi davrida (1939—1975) „Barselona“ va „Real Madrid“ning faoliyati va maydondagi natijalariga qay darajada taʼsir qilgani haqida munozaralar hozirgi davrgacha davom etmoqda. Ikkala klubning muxlislari oʻzlarining hikoyalarini afzal koʻrgan afsonalarni boʻrttirib yuborishadi. Koʻpgina tarixchilar Frankoning afzal koʻrgan futbol jamoasiga ega emasligiga rozi boʻlishadi, ammo uning ispan millatchiligiga boʻlgan eʼtiqodi uni „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko Aviasion]]<nowiki/>“ va „Madrid“ FC (Respublika qulagandan keyin oʻzining „qirollik“ nomini qayta tiklagan vayan Real Madrid nomini olgan) kabi tashkiliy jamoalar bilan bogʻlashiga olib kelgan. Boshqa tomondan, u oʻzgartirilgan „Barselona“ jamoasining kataloniyaliklar emas, balki „Ispaniya jamoasi“ sifatida muvaffaqiyat qozonishini ham xohladi. Franko hukmronligining dastlabki yillarida „Real Madrid“ unchalik muvaffaqiyat qozona olmadi, ikki marta Generalimo kubogi va kubogi Eva Duarteni qoʻlga kiritgan. „Barselona“ uchta liga chempionligini qoʻlga kiritdi, bir marta Generalimo kubogi va bir marta Eva Duarte kubogi sohibi boʻlgan. Oʻsha davrda „Atletiko Aviación“ „Real Madrid“ klubidan ustun kelgan jamoa deb hisoblangan. Bu davrdagi eng bahsli voqealar qatoriga „Real Madrid“ning „Barselona“ ustidan 11:1 hisobida gʻalaba qozonishi kiradi. Franko qoʻshinlari uchun kurashgan fuqarolar urushi faxriysi boʻlgan Bernabeu „Real Madrid“ni nafaqat ispan, balki Yevropa futbolida ham yuqori pogʻonaga olib chiqdi va Yevropaning eng yaxshi klublari uchun birinchi haqiqiy raqobat boʻlgan Yevropa kubogini yaratishda yordam bergan. Uning orzusi „Real Madrid“ nafaqat ketma-ket liga chempionligini qoʻlga kirita boshlaganida, balki 1950-yillarda Yevropa kubogining dastlabki beshta mavsumida ham gʻolib chiqqanida amalga oshdi<ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |title=SANTIAGO BERNABÉU 1943·1978 |work=Real Madrid C.F. |publisher=realmadrid.com |access-date=1 July 2022 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816230029/https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/presidents/santiago-bernabeu |url-status=live}}</ref>. Bu voqealar ispan futboliga katta taʼsir koʻrsatdi va Frankoning munosabatiga taʼsir qildi. Tarixchilarga koʻra, bu vaqt ichida u oʻz rejimining xalqaro obroʻsi uchun „Real Madrid“ning muhimligini tushunib yetgan va oʻlimigacha klub uning afzal koʻrgan jamoasiga aylangan. 1957-yildan 1969-yilgacha Franko qoʻl ostida tashqi ishlar vaziri boʻlib ishlagan Fernando Mariya Kastiella „Real Madrid bizda mavjud boʻlgan eng yaxshi elchixona“ deb taʼkidlagan. Franko 1975-yilda vafot etdi va tez orada Ispaniya demokratiyaga oʻtgan. Uning hukumronligi davrida „Real Madrid“ 14 marta liga, olti marta Generalimo kubogi, bir marta Eva Duarte kubogi, oltita yevrokubok, ikki marta [[Lotin kubogi]] va bir marta Qitʼalararo kubokni qoʻlga kiritgan. Xuddi shu davrda, „Barselona“ sakkizta liga chempionligi, toʻqqizta Generalisimo kubogi, uchta Eva Duarte kubogi, uchta shaharlararo yarmarkalar kubogi va ikkita Lotin kubogida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://thesefootballtimes.co/2017/09/27/real-madrid-and-the-franco-regime/ |title=THE STORY OF REAL MADRID AND THE FRANCO REGIME |work=Nick Fitzgerald |date=27 September 2017 |publisher=thesefootballtimes.co |access-date=1 July 2022 |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701193952/https://thesefootballtimes.co/2017/09/27/real-madrid-and-the-franco-regime/ |url-status=live}}</ref><ref name="goal.com2" />. Raqobat 1950-yillarda, klublar [[Alfredo Di Stéfano]] bilan shartnoma imzolash borasida bahslashganda raqobat kuchaygan. Di Stefano [[Kolumbiya]]<nowiki/>ning [[Bogotá|Bogota]] shahridagi „Los Millionarios“ jamoasida oʻynab, oʻz vatani [[Argentina]]<nowiki/>da oʻyinchilarning ish tashlashi vaqtida „Barselona“ va „Real Madrid“ jamoalarini hayratda qoldirgan. Millonarios Kolumbiyaga qaytganidan koʻp oʻtmay, „Barselona“ direktorlari [[Buenos Ayres]]<nowiki/>ga tashrif buyurishdi va Di Stefanoni 1954-yilda 150 million italyan lirasi ekvivalentiga (boshqa manbalarga koʻra 200 000 dollar) transfer qilish uchun FIFAga tegishli soʻnggi jamoa boʻlgan River Pleyt bilan kelishib oldilar. Bu uning huquqlari uchun ikki ispaniyalik raqib oʻrtasida kurashni boshlanishiga asos boʻlgan. FIFA Ispaniya futbol federatsiyasining sobiq prezidenti Armando Munos Kaleroni vositachi etib tayinladi. Kalero Di Stefanoni Madridda 1953/1954 va 1955/1956, Barselonada esa 1954/1955 va 1956/1957 mavsumlarida oʻynashga ruxsat berishga qaror qildi. Shartnoma futbol assotsiatsiyasi va ularning tegishli klublari tomonidan tasdiqlangan. Kataloniyaliklar rozi boʻlishsada, bu qaror „blaugrana“ aʼzolari oʻrtasida turli noroziliklarni keltirib chiqardi va prezident 1953-yilning sentyabrida isteʼfoga chiqishga majbur boʻlgan. „Barselona“ Madridga oʻzining yarim ulushini sotib yubordi va Di Stefano ''Los Blankosga'' koʻchib oʻtib, toʻrt yillik shartnoma imzolagan. „Real“ [[Transfert]] uchun 5,5 million ispan pesosi, qoʻshimcha ravishda xarid uchun 1,3 million bonus, „Milonarios“ga toʻlanishi kerak boʻlgan yillik toʻlov, Di Stefano uchun esa 16 000 maosh, jamoadoshlarinikidan ikki baravar koʻp bonus toʻlagan<ref name="di Stefano">{{cite news |date=7 July 2014 |title=BBC SPORT &#124; Football &#124; Alfredo Di Stefano: Did General Franco halt Barcelona transfer? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28204560 |url-status=live |access-date=2 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208154241/https://www.bbc.com/sport/football/28204560 |archive-date=8 February 2016}}</ref>. Di Stefano „Real Madrid“ning keyingi muvaffaqiyatida ajralmas boʻldi va „Barselona“ga qarshi birinchi oʻyinida ikkita gol urdi. U bilan madridliklar yevrokuboklarning dastlabki beshta gʻalabasini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite news |date=7 July 2014 |title=Alfredo di Stéfano was one of football's greatest trailblazers |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jul/07/alfredo-di-stefano-real-madrid |url-status=live |access-date=12 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725025210/https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jul/07/alfredo-di-stefano-real-madrid |archive-date=25 July 2020}}</ref>. 1960-yillarda „Real Madrid“ va „Barselona“ Yevropa kubogida ikki marta toʻqnash kelishdi, Madridliklar 1959/1960-yillarda ketma-ket beshinchi chempionlik yoʻlida gʻalaba qozonishgan. 1973/1974-yilgi mavsum oldidan Johan Cruyff „Ayaks“ jamoasidan 920 000 funt sterling evaziga „Barselona“ jamoasiga kelgan<ref>Ball, Phil. pp. 83-85</ref>. Allaqachon „Ayaks“ jamoasi tarkibida oʻz nomini qoldirgan Cruyff Yevropa matbuotiga Fransisko Franko bilan bogʻlanganligi sabab „Real Madrid“ni emas, balki „Barselona“ni tanlaganini aytganida tezda „Barselona“ muxlislarini koʻngildan joy olgan. U oʻgʻliga mahalliy kataloniyalik Avliyo Jorjning sharafiga „Jordi“ deb ism qoʻyganida, muhlislar tarifidan yanada eʼtibor oshgan. 2002-yilda klublar oʻrtasidagi Yevropa uchrashuvi ispan matbuoti tomonidan „Asr oʻyini“ deb nomlandi va Madridning gʻalabasini butun dunyo boʻylab 500 milliondan ortiq odam tomosha qildi<ref>{{cite news |date=11 December 2008 |title=Real win Champions League showdown |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7773773.stm |url-status=live |access-date=21 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731062536/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7773773.stm |archive-date=31 July 2012}}</ref>. Oʻzining shiddatli va intizomsizligi bilan mashhur boʻlgan oʻyinda ikkala jamoaning ham unutilmas gol nishonlashlari, koʻpincha raqibni masxara qilishlari ham bor. 1999-yil oktabr oyida „Real Madrid“ hujumchisi [[Raúl González|Raul]] „<nowiki/>[[Camp Nou]]<nowiki/>“ stadionida gol urishdan oldin „Barselona“ning 100 000 muxlislarini jim boʻling degandek barmogʻini labiga qoʻyib ovozini oʻchirgan<ref name="Marca">{{cite news |title=Real Madrid-Barcelona: Celebrations in enemy territory |work=Marca |url=http://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/04/24/58fe5ed8ca47413f548b461c.html |url-status=live |access-date=9 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011212/http://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/04/24/58fe5ed8ca47413f548b461c.html |archive-date=10 October 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=When Raul ended Madrid's humiliation, silenced Nou Camp |work=Egypt Today |url=http://www.egypttoday.com/Article/8/39224/When-Raul-ended-Madrid%27s-humiliation-silenced-Nou-Camp |url-status=live |access-date=9 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021111318/https://www.egypttoday.com/Article/8/39224/When-Raul-ended-Madrid%E2%80%99s-humiliation-silenced-Nou-Camp |archive-date=21 October 2023}}</ref>. 2009-yilda „Barselona“ sardori [[Carles Puyol]] „Bernabeu“da Madrid muxlislari oldida kataloniyaliklar bogʻichini oʻpdi. [[Cristiano Ronaldo]] 2012 va 2016-yillarda „<nowiki/>[[Camp Nou]]<nowiki/>“da „Barselona“ jamoasiga gol urganidan soʻng ikki marta „tinchlanish“ uchun ishora qilgan holda golni nishonlagan. 2017-yilning aprelida Messi „Barselona“ safida „Real“ga qarshi oʻyinda gʻalaba golini urganidan soʻng Bernabeu „Barselona“ libosini yechib muhlislarga uning ismi va raqamini ularga qaratilgan nishonlagan. Bu xolat „Real Madrid“ muxlislarini gʻazablantirgan. Oʻsha yilning oxirida, avgust oyida Ronaldu [[Ispaniya superkubogi (futbol)|Ispaniya Superkubogi]]<nowiki/>ning birinchi oʻyinida maydonga tushdi, 80-daqiqada gol urdi va futbolkasini yechib, ismi va raqami koʻrsatilgan futbolkasini Barselona muxlislariga qarata nishonlagan<ref>{{cite news |date=14 August 2017 |title=Cristiano Ronaldo scores and is sent off in win over Barcelona |work=[[The Guardian]] |agency=[[Reuters]] |url=https://www.theguardian.com/football/2017/aug/13/barcelona-real-madrid-spanish-super-cup-match-report |url-status=live |access-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327010728/https://www.theguardian.com/football/2017/aug/13/barcelona-real-madrid-spanish-super-cup-match-report |archive-date=27 March 2022}}</ref>. === El Derbi madrileño === {{main|Madrid derby}} [[Fayl:Bernabeu_en_un_Madrid-Atleti.JPG|left|thumb|"Real Madrid" tarafdorlari 2006-yilda Santyago Bernabeuda boʻlib oʻtgan „El Derbi“ oʻyinida.]] „Atletiko“ jamoasiga 1903-yilda uchta bask oʻlkasidan boʻlgan talaba asos solgan boʻlsa-da, unga 1904-yilda „Madrid FC“ jamoasining dissident aʼzolari qoʻshilgan. Ikki jamoa birinchi marta 1906-yil 2-dekabrda mintaqaviy chempionatda toʻqnash kelishgan va „Real Madrid“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Ularning birinchi liga uchrashuvi 1929-yil 21-fevralda sobiq Chamartinda birinchi liga chempionatining uchinchi oʻyinida boʻlib oʻtdi. Bu yangi turnirning ilk rasmiy derbisi boʻldi va „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Fuqarolar urushidan soʻng, frankoizm davrida, Atletiko harbiy havo kuchlari bilan bogʻlandi (va shu tariqa Atletiko Aviación nomini oʻzgartirdi), garchi rejimning klubni afzal koʻrishi muhokama qilinmoqda. Qanday boʻlmasin, bu davrda „<nowiki/>[[Atlético Madrid|Atletiko]]<nowiki/>“ Ispaniyaning eng muvaffaqiyatli klubi boʻlib, ikki klub oʻrtasidagi tarixiy tafovutni qisqartirdi, to 1950-yillarda rejim afzalligi „Real Madrid“ tomoniga oʻtmaguncha. Franko „Real Madrid“ning Yevropadagi siyosiy kapitalini yaratishga intildi. [[Ispaniya]] xalqaro miqyosda yakkalanib qolgan bir paytda xalaqaro kubok unvonlari orqalik aloqalari yaxshilanishga intilgan. Ispaniyaning oʻsh davrdagi vaziri: „Real Madrid bizda mavjud boʻlgan eng yaxshi elchilar“ degan Shunday qilib, „Atletiko“ muxlislari muntazam ravishda ''"Real" „El equipo del gobierno, la vergüenza del país“'' – „Hukumat jamoasi, mamlakatning uyati“ deb hayqirishgan va goʻyo koʻproq chap qanotga moyillikni qabul qilganlar. Ultras madaniyatining yuksalishi va Rayo Valyekanoning Madriddagi „haqiqiy“ soʻl klub vujudag kelishiga olib kelgan<ref>{{Cite web |url=http://www.fourfourtwo.com/features/why-everything-you-know-about-madrid-derby-might-be-wrong |title=Why everything you know about the Madrid derby might be wrong |date=7 January 2015 |access-date=14 February 2015 |website=FourFourTwo |last=Ballout |first=Richard |archive-date=13 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213232812/http://www.fourfourtwo.com/features/why-everything-you-know-about-madrid-derby-might-be-wrong |url-status=live}}</ref><ref name="struggle">{{Cite web |url=http://www.scotsman.com/sport/football/latest/franco-real-madrid-and-spanish-football-s-eternal-power-struggle-1-2564913 |title=Franco, Real Madrid and Spanish football's eternal power struggle |date=7 October 2012 |access-date=14 February 2015 |website=The Scotsman |last=FITZPATRICK |first=Richard |archive-date=19 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019014410/http://www.scotsman.com/sport/football/latest/franco-real-madrid-and-spanish-football-s-eternal-power-struggle-1-2564913 |url-status=live}}</ref>. [[Raqobat]] birinchi marta xalqaro eʼtiborni 1959-yilda yevrokuboklar paytida, ikki klub yarim finalda toʻqnash kelganida oldi. [[Santiago Bernabéu Stadioni|Santyago Bernabeu]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan birinchi oʻyinda „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan boʻlsa, „Atletiko“ „ Metropolitano“ stadionida 1:0 hisobida zafar quchgan. Uchrashuv takroriy oʻyinga oʻtdi va unda „Real“ 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. Ammo „Atletiko“ „Real Madrid“ning sobiq bosh murabbiyi Xose Villalonga boshchiligida 1960 va 1961-yillarda [[Copa del Rey|Ispaniya Kubogi]]<nowiki/>ning ketma-ket ikki finalida shahardagi raqiblarini magʻlubiyatga uchratganidan keyin bir oz qasos olgan edi<ref>Real have won El Derbi madrileño 75 times.</ref>. 1970-yillarda „Atletiko“ yana oʻn yillikning eng muvaffaqiyatli ispan klubi sifatida yetakchilikni qoʻlga kiritdi, bu esa „Real Madrid“ muxlislarini „Atletiko“ni va ularning tarafdorlarini „Indios“ deb ataganiga nisbatan past nazar bilan qarashga undadi (hindular, Lotin Amerikasiga havola)<ref>[https://www.laliga.es/noticias/por-que-a-los-jugadores-del-atletico-se-les-llama-colchoneros ¿Por qué a los jugadores del Atlético se les llama 'colchoneros'?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190630151103/https://www.laliga.es/noticias/por-que-a-los-jugadores-del-atletico-se-les-llama-colchoneros|date=30 June 2019}} (Why are Atlético players called 'colchoneros'?), [[La Liga]]</ref>. Shuni taʼkidlash kerakki, oʻsha paytga qadar „Real Madrid“ kavkazlik boʻlmagan futbolchilarni sotib olishni unchalik istamagan edi (Prezident Santyago Bernabeu hatto 1960-yillarning oxirida portugaliyalik yulduz Eysebioni sotib olmaslikka qaror qilganida, ''"Mientras yo viva" degan edi, aquí no jugará ningún negro ni un blanco con bigote"'' („Men tirik ekanman, bu yerda moʻylovli qora yoki oq oʻynamaydi“ degan). „Atletiko“ tarafdorlari yangi „hind“ laqabini xursandchilik bilan qabul qilishdi va undan foydalanishmoqda. u bugungi kungacha „Real Madrid“ stadioni boʻlgan „Santiago Bernabeu“ banklar va korxonalarning yonida joylashgan boʻlib, Paseo de la Castellana koʻchasida joylashgan. [[Vicente Calderón stadioni|Visente Kalderon]] esa („Atletiko Madrid“ 2016/2017-yilgi mavsumgacha foydalanilgan stadion) yaqinida joylashgan. Pivo zavodi, Manzanares daryosi va avtomagistrali boʻylab, „Real“ tarixiy jihatdan kattaroq resurslari va muvaffaqiyati tufayli butun mintaqa boʻylab koʻproq qoʻllab-quvvatlanadi. „Atletiko“ esa asosan shaharning janubidagi nisbatan ishchilar sinfiga ega, baʼzi muxlislar ham shahar boʻylab tarqalib ketishgan. Aslida, „Atletiko“ gerbi Madrid gerbini oʻz ichiga oladi<ref>[https://web.archive.org/web/20130318104748/https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=1034928/index.html Rivalries: No love lost in Madrid], [[FIFA]] (archive version), 2009</ref><ref>[https://www.fourfourtwo.com/features/more-game-atletico-madrid-vs-real-madrid#:hX-7wsdJ8_JIKA More Than A Game: Atletico Madrid vs Real Madrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903094822/https://www.fourfourtwo.com/features/more-game-atletico-madrid-vs-real-madrid#:hX-7wsdJ8_JIKA|date=3 September 2021}}, [[FourFourTwo]], 2006</ref>, „Real“ gerbida esa shaharga bunday havola yoʻq (buning oʻrniga gerbda kengroq Kastiliya mintaqasiga havolani oʻz ichiga oladi). 1961 va 1989-yillar oraligʻida, „Real“ La Ligada ustunlik qilganda, faqat „Atletiko“ unga jiddiy qiyinchilik tugʻdirdi, 1966, 1970, 1973 va 1977-yillarda chempionlikni qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |title=H2H statistics |url=http://www.espn.co.uk/football/sport/match/index.html?event=28;opposition=381;team=394 |publisher=espn.co.uk |date=17 January 2008 |access-date=12 July 2008 |author=Álvaro Velasco |archive-date=3 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103042711/http://www.espn.co.uk/football/sport/match/index.html?event=28;opposition=381;team=394 |url-status=live}}</ref>. 1965-yilda „Atletiko“ Bernabeuda „Real“ni magʻlub etgan birinchi jamoa boʻlgan. „Real Madrid“ning soʻnggi vaqtlarda „Atletiko“ga qarshi oʻyindagi natijalari juda yaxshi. 2002/2003-yilgi mavsumda „Real“ „Visente Kalderon“ stadionida 4:0 hisobida gʻalaba qozonib<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2015/feb/07/atletico-madrid-real-madrid-la-liga-match-report |title=Atlético Madrid overwhelm Real to show they will battle to keep title |author=Sid Lowe |work=[[The Guardian]] |date=7 February 2015 |access-date=20 November 2019 |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806145355/https://www.theguardian.com/football/2015/feb/07/atletico-madrid-real-madrid-la-liga-match-report |url-status=live}}</ref>, La Liga chempionligini qoʻlga kiritganida yuqori nuqtaga erishilgan. „Atletiko“ning 1999-yildan beri shahardagi raqiblari ustidan birinchi gʻalabasi 2013-yilning may oyida Ispaniya Kubogi finalida boʻlgan. 2013/2014-yillarda „Real“ va „Atletiko“ UEFA Chempionlar Ligasining finalchisi boʻlgan. „Real Madrid“ qoʻshimcha boʻlimlarda 4:1 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |first=Joe |last=Prince-Wright |title=Real Madrid win Champions League, seal tenth title after dramatic comeback |date=24 May 2014 |url=http://prosoccertalk.nbcsports.com/2014/05/24/real-madrid-are-european-champions-seal-tenth-title-after-dramatic-comeback/ |publisher=NBC Sports |access-date=24 May 2014 |archive-date=24 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524214728/http://prosoccertalk.nbcsports.com/2014/05/24/real-madrid-are-european-champions-seal-tenth-title-after-dramatic-comeback/ |url-status=live}}</ref>. 2015-yil 7-fevralda „Real“ 14 yil ichida „Visente Kalderon“da birinchi marta magʻlubiyatga uchradi (Oʻyin 4-0 hisoboda yakunlangan). 2016-yil 28-may kuni „Real“ va „Atletiko“ yana Chempionlar Ligasi finalida toʻqnash kelishdi, natijada „<nowiki/>[[San Siro|San-Siro]]<nowiki/>“ stadionidagi oʻyin asosiy va qoʻshimcha boʻlimlari 1-1 hisobida yakunlandi va penaltilar seriyasida „Real“ gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |first=Tales |last=Azzoni |title=Madrid Rivals Return to Champions League Final |url=https://sports.yahoo.com/news/madrid-rivals-return-champions-league-final-141524812--sow.html |publisher=AP |access-date=5 May 2016 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035156/https://sports.yahoo.com/news/madrid-rivals-return-champions-league-final-141524812--sow.html |url-status=dead}}</ref>. === El Viejo Clásico === {{main|El Viejo Clásico}} [[Fayl:Guti_(4591568690).jpg|right|thumb|210x210px|"Real Madrid"dan Guti (chapda) va „Atletik Bilbao“dan Xavi Martines (markazda) va Amorebieta (oʻngda) Bernabeudagi oʻyinda, 2010-yil]] Yana bir kichik raqobat Real Madrid va [[Athletic Bilbao]] jamoalari oʻrtasida mavjud. Bu El Viejo Klassiko (''eski klassika'') nomi bilan tanilgan<ref name="RTVE">{{cite web |url=http://www.rtve.es/deportes/20130414/viejo-clasico-espanol-athletic-madrid-se-despide-san-mames/639163.shtml |publisher=[[RTVE]] |date=14 April 2013 |access-date=16 November 2017 |title=El viejo Clásico español, Athletic–Madrid, se despide de San Mamés |trans-title=The 'old classic' of Spain, Athletic–Madrid, says goodbye to San Mamés |language=es |archive-date=6 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210706155652/https://www.rtve.es/deportes/20130414/viejo-clasico-espanol-athletic-madrid-se-despide-san-mames/639163.shtml |url-status=live}}</ref>, chunki bu ikki klub [[XX asr|20-asr]]<nowiki/>ning birinchi yarmida milliy musoboqalarda dominant boʻlib, toʻqqizta Ispaniya kubogi finalida, shu jumladan 1903-yilda birinchi boʻlib toʻqnash kelishgan<ref>{{cite web |url=http://www.athletic-club.eus/en/match-statistics/1_2356/1902-03_athletic-club_real-madrid-cf.html |title=Athletic-Real Madrid Final 1903 Cup |access-date=16 November 2017 |archive-date=16 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216115810/http://www.athletic-club.eus/en/match-statistics/1_2356/1902-03_athletic-club_real-madrid-cf.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |date=18 March 2017 |title=Los Athletic-Real Madrid están a punto de cumplir 97 años |language=es |trans-title=Athletic v Real Madrid is reaching the point of 97 years |work=Diario AS |url=https://as.com/futbol/2017/03/18/primera/1489805309_593835.html |url-status=live |access-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228121139/https://as.com/futbol/2017/03/18/primera/1489805309_593835.html |archive-date=28 December 2021}}</ref>. 2011-yilning 10-dekabriga qadar bu oʻyin Ispaniya futboli tarixidagi eng koʻp oʻynalgan oʻyin boʻlib, ''"El-Klassiko"'' dan oʻzib ketgan edi<ref>{{cite news |date=10 December 2011 |title=El Clásico de los Clásicos: 216 partidos oficiales |language=es |trans-title=The classic of all classics: 216 official matches |newspaper=Diario AS |url=https://as.com/futbol/2011/12/10/mas_futbol/1323502015_850215.html |url-status=live |access-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215005537/https://as.com/futbol/2011/12/10/mas_futbol/1323502015_850215.html |archive-date=15 December 2021}}</ref>. Faqat mahalliy oʻyinchilardan foydalanish siyosatini olib boradigan [[Bilbao]]<nowiki/>ning Atletik klubi uzoq vaqtdan beri dunyo boʻylab eng yaxshi iqtidorlar sohibi boʻlgan Real Madrid kabi klublarga raqobatbardosh boʻlishni toʻxtatgan<ref>{{cite news |author=Pete Jenson |date=26 August 2014 |title=Pete Jenson: Athletic Bilbao's locals-only transfer policy shows success does not need to be bought |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/pete-jenson-athletic-bilbao-s-locals-only-transfer-policy-shows-success-does-not-need-to-be-bought-9692663.html |url-status=live |access-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929045750/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/pete-jenson-athletic-bilbao-s-locals-only-transfer-policy-shows-success-does-not-need-to-be-bought-9692663.html |archive-date=29 September 2017}}</ref>. ''"Sherlar"'' 1984-yildan beri hech qanday yirik sovrin yutmagan va 2005/2006, 2016/2017-yillar oraligʻida jamoalar oʻrtasidagi 26 uchrashuvdan faqat ikkitasida gʻalaba qozongan<ref name="ACpastliga">{{cite web |url=http://www.athletic-club.eus/en/past-seasons.html |publisher=Athletic Bilbao |access-date=16 November 2017 |title=Past seasons (filter: versus Real Madrid, League Championship) |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162511/https://www.athletic-club.eus/en/past-seasons.html |url-status=dead}}</ref><ref name="BDFRMCF">{{cite web |url=http://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?cat=1a&temp=-&rival=6&cas=0&for=0 |website=Bdfutbol.com |access-date=16 November 2017 |title=Real Madrid matches (filter: versus Athletic Club) |archive-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113222147/http://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?cat=1a&temp=-&rival=6&cas=0&for=0 |url-status=live}}</ref>. Biroq, oʻyinlar tarixiy va madaniy ahamiyati tufayli qizgʻin kurash olib borilmoqda. [[FC Barcelona|Barselona]] / [[Kataloniya]] raqobatining siyosiy jihati bilan bir qatorda „Atletik“ [[Basklar mamlakati|Bask]]<nowiki/>lar mintaqasidagi eng yirik klub hisoblanadi<ref name="morboreview">{{Cite news |last=Lowe |first=Sid |date=26 March 2001 |title=Morbo: The Story of Spanish Football by Phil Ball (London: WSC Books, 2001) |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2001/mar/26/newsstory.sport13 |url-status=live |access-date=1 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628023700/http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13 |archive-date=28 June 2013}}</ref><ref name="squid">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2010/jan/18/real-madrid-gorka-iraizoz-athletic |title=Real Madrid repelled as Gorka Iraizoz emulates the Squid |work=The Guardian |date=18 January 2010 |access-date=16 November 2017 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226174030/https://www.theguardian.com/football/blog/2010/jan/18/real-madrid-gorka-iraizoz-athletic |url-status=live}}</ref>. === Yeropadagi raqobatldagi jamoalar === {{see also|Xalqaro futboldagi Real Madrid CF#Yevropa kubogi / UEFA Chempionlar ligasi}} ==== Bayern Munich ==== {{main|FC Bayern Munich — Real Madrid CF raqobati}} [[Fayl:Real_Madrid_vs_Bayern_Munich.jpg|left|thumb|"Real Madrid" futbolchilari 2007-yilda „Bavariya“ darvozasiga urilgan golni nishonlashmoqda]] „Real Madrid“ va „<nowiki/>[[FC Bayern Munich|Bavariya]]<nowiki/>“ [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar Ligasi/Yevropa kubogi]] musobaqalarida eng muvaffaqiyatli klublardan ikkitasi boʻlib, „Real“ oʻn toʻrt marta, „Bavariya“ olti marta gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/bayern-munich-vs-real-madrid-champions-league-history-of-the-rivalry-a7679081.html |title=Bayern Munich and Real Madrid form one of the Champions League's richest and most intense historical rivalries |author=Miguel Delaney |work=[[The Independent]] |date=11 April 2017 |access-date=8 December 2018 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726182330/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/bayern-munich-vs-real-madrid-champions-league-history-of-the-rivalry-a7679081.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblmd-bayern-munich-real-madrid-a-champions-league-classic-440451.jsp |title=Bayern Munich vs. Real Madrid: A Champions League classic |publisher=[[Bundesliga]] |date=11 April 2017 |access-date=8 December 2018 |archive-date=25 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025055915/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblmd-bayern-munich-real-madrid-a-champions-league-classic-440451.jsp |url-status=live}}</ref>. Garchi ular hech qachon finalda toʻqnash kelishmagan boʻlsa-da, „Real Madrid“ va „Bavariya“ oʻyini tarixan Chempionlar Ligasi/Yevropa Kubogida eng koʻp oʻynalgan oʻyin boʻlib, 26 ta oʻyin (Madrid jamoasida oʻn ikki gʻalaba<ref name="RMCF-FCB H2H">{{cite web |url=http://www.worldfootball.net/teams/real-madrid/bayern-muenchen/11/ |title=Real Madrid – Record against Bayern München |website=worldfootball.net |date=17 May 2023 |access-date=15 June 2017 |archive-date=14 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614084414/http://www.worldfootball.net/teams/real-madrid/bayern-muenchen/11/ |url-status=live}}</ref>, „Bavariya“ esa 11 gʻalaba qozongan, uchta oʻyin durang bilan yakunlangan), koʻpchilik uchrashuvlarining katta ahamiyati tufayli bir nechta bahsli voqealar sodir boʻgan<ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/23/real-madrid-bayern-munich-juanito-kicked-matthaus Real Madrid v Bayern: the night Juanito kicked Matthäus in the face] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111234436/https://www.theguardian.com/football/blog/2014/apr/23/real-madrid-bayern-munich-juanito-kicked-matthaus|date=11 November 2020}}, Scott Murray, ''The Guardian'', 23 April 2014</ref><ref name="hunter172">[https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/bayern-munich-v-real-madrid-10202227 Bayern Munich v Real Madrid is the European Clásico – let the Champions League battle commence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511213112/https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/bayern-munich-v-real-madrid-10202227|date=11 May 2021}}, Graham Hunter, ''Daily Record'', 11 April 2017</ref><ref>{{cite web |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-loco-bernabeu-escenifico-guerra-contigo-empezo-todo-201804240837_noticia.html#ancla_comentarios |title=El loco del Bernabéu escenificó la guerra: contigo empezó todo |date=24 April 2018 |publisher=[[ABC (Spain)|ABC]] |access-date=30 August 2020 |language=es |trans-title=The madman at the Bernabéu staged the war: everything started with you |archive-date=6 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906004021/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-loco-bernabeu-escenifico-guerra-contigo-empezo-todo-201804240837_noticia.html#ancla_comentarios |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ tarafdorlari koʻpincha „Bavariya“ jamoasini „Bestia negra“ („Qora hayvon“) deb atashadi. 2010-yillarda bu ikki jamoa 2011/2012-yilgi Chempionlar Ligasi yarim finalida toʻqnash kelishgan va umumiy hisobda 3:3 hisobida yakunlangan (qoʻshimcha boʻlimlardan keyin „Bavariya“ [[O‘yindan keyingi penaltilar seriyasi|penaltilar seriyasi]]<nowiki/>da 3:1 hisobida gʻalaba qozongan), keyin [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014 pley-off bosqichi|2013/2014-yilgi]] mavsumning yarim final bosqichida bu safar „Real Madrid“ klubi umumiy hisobda 5-0 hisobida gʻalaba qozongan<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338 „Bayern Munich 0-4 Real Madrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101121532/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27193338|date=1 January 2016}}. BBC. Retrieved 23 August 2014</ref> va yana 2017/2018-yilda ispan klubi 4-3 hisobida gʻalaba qozongan. Har ikki safarda Qirollik klubi yakunda musobaqada gʻolib chiqgan<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-2-bayern-munich-2-champions-league-benzema-holders-third-straight-final-bernabeu-a3828651.html |title=Real Madrid 2 Bayern Munich 2: Karim Benzema brace sends Champions League holders into third straight final after Bernabeu thriller |work=[[Evening Standard]] |date=1 May 2018 |access-date=21 May 2018 |archive-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522042613/https://www.standard.co.uk/sport/football/real-madrid-2-bayern-munich-2-champions-league-benzema-holders-third-straight-final-bernabeu-a3828651.html |url-status=live}}</ref>. ==== Juventus ==== [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/Chempionlar ligasi]]<nowiki/>da tez-tez oʻynaladigan yana bir oʻyin – „Real Madrid“ vs „<nowiki/>[[Juventus FC|Juventus]]<nowiki/>“. Juventus jamoasi Italiyaning eng sovrindor klubi. Ikki jamoasi 21 ta oʻyinda oʻzaro oʻynagan va deyarli bir hil natijalarga ega („Juventus“ jamoasi toʻqqizta gʻalaba, „Real“ esa oʻnta gʻalabaga erishgan va ikkita oʻyin durang bilan yakunlangan), shuningdek, toʻplar farqi ham deyarli bir xil (Madrid klubi 26:25 hisobida oldinda)<ref name="uefajuve">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2545819.html |title=Juventus v Real Madrid: one of Europe's grandest rivalries |publisher=[[UEFA]] |date=2 April 2018 |access-date=17 November 2018 |archive-date=17 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117222821/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2545819.html |url-status=live}}</ref><ref name="bdfrmjuv">{{cite web |url=https://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?rival=3004 |title=Real Madrid matches: v Juventus |website=BDFutbol |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201135210/https://www.bdfutbol.com/en/p/e2.html?rival=3004 |url-status=live}}</ref><ref name="secondmost">{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2018/08/real-madrid-juventus-the-second-most-played-match-in-the-european-cup |title=Real Madrid-Juventus, the second most played match in the European Cup |publisher=Real Madrid CF |date=3 August 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201180708/https://www.realmadrid.com/en/news/2018/08/real-madrid-juventus-the-second-most-played-match-in-the-european-cup |url-status=live}}</ref>. [[Fayl:UEFA_Champions_League_Final_Cardiff_2017.jpg|thumb|"Real Madrid" va „Yuventus“ oʻrtasidagi 2017-yilgi Chempionlar ligasi finalidagi oʻyindan oldingi namoyish]] Ularning birinchi uchrashuvi 1961/1962-yilgi Yevropa kubogining chorak finalida boʻlib, [[Parij]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan takroriy oʻyinda „Real Madrid“ 3:1 hisobida gʻalaba qozongan. 1995/96-yilgi chorak final bosqichida „Juventus“ ikki oʻyinda 2:1 hisobida ustun keldi va yakunda kubokni koʻtarishga muvaffaq boʻldi. 1998-yilda [[Amsterdam]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan [[UEFA Chempionlar Ligasi]] finalida „Real Madrid“ 1:0 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/06/02/5931918de2704e460b8b4594.html |title=Alves: Real Madrid beat Juventus in 1998 with an offside goal |work=Marca |date=2 June 2017 |access-date=1 December 2018 |archive-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201135201/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/06/02/5931918de2704e460b8b4594.html |url-status=live}}</ref>. Ular 2002/2003-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi yarim finalida yana uchrashishdi. Oʻshanda ikkala klub ham oʻzlarining „oltin davri“da edilar. „Juventus“ umumiy hisobda 4:3 hisobida gʻalaba qozongan. Oʻsha vaqtga kelib, 1998-yil finalida ''"byankoneri"'' da oʻynagan yulduz yarim himoyachi [[Zinedine Zidane]] [[Turin]]<nowiki/>dan [[Madrid]]<nowiki/>ga dunyo rekordi boʻyicha 77 million yevroga koʻchib oʻtgan edi<ref>{{cite news |last1=Ley |first1=John |date=9 July 2001 |title=Zidane in £48m Real deal |newspaper=Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3008694/Zidane-in-48m-Real-deal.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3008694/Zidane-in-48m-Real-deal.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref>. Jamoalar 2013/2014-yilgi mavsumda UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichida yana toʻqnash kelishdi, Madridliklar oʻz maydonida 2:1 hisobida gʻalaba qozonishgan boʻlsa va oʻninchi chempionlik yoʻlida safardagi oʻyinda 2:2 hisobida durang oʻynagan. [[UEFA Chempionlar ligasi 2014/2015|2014/2015-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi]] yarim finalida „Real Madrid“ning sobiq futbolchisi [[Alvaro Morata]] har bir oʻyinda bittadan gol urib, „Juventus“ jamoasini finalga olib chiqdi va umumiy hisobda 3:2 hisobida gʻalaba qozongan. [[Cristiano Ronaldo]] esa Madridliklar safida ikkala golga mualliflik qilgan. Ikki jamoa [[Cardiff]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan 2017-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finalida yana toʻqnash kelishdi, Ronaldu oʻyin davomida ikkita gol urdi va yakunda „Real Madrid“ 4:1 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite news |author=Daniel Taylor |date=3 June 2017 |title=Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report |url-status=live |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603205009/https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report |archive-date=3 June 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html |title=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff |author=Andrew Haslam |publisher=UEFA |date=3 June 2017 |access-date=1 December 2018 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331042605/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html |url-status=live}}</ref>. Chempionlar ligasining soʻnggi uchrashuvi 2017/2018-yilgi chorak finalda boʻlib oʻtdi, unda „Real Madrid“ umumiy hisobda 4:3 hisobida gʻalaba qozondi<ref>{{cite web |url=https://www.football-italia.net/119791/cl-juve-heartbreak-bernabeu |title=CL: Juve heartbreak at the Bernabeu |publisher=Football Italia |date=11 April 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126235653/https://www.football-italia.net/119791/cl-juve-heartbreak-bernabeu |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thescore.com/liga/news/1525639-buffon-referee-has-a-trash-can-where-his-heart-should-be |title=Buffon: Referee 'has a trashcan in place of a heart' |website=thescore.com |date=11 April 2018 |access-date=1 December 2018 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422162315/https://www.thescore.com/liga/news/1525639-buffon-referee-has-a-trash-can-where-his-heart-should-be |url-status=live}}</ref>; „Juventus“ „<nowiki/>[[Juventus Stadium|Alyans]]<nowiki/>“ stadionida 0-3 hisobida Real Madridga magʻlub boʻlganidan soʻng „<nowiki/>[[Santiago Bernabéu Stadioni|Bernabeu]]<nowiki/>“ stadionida ushbu hisobni 90 daqiqa ichida yoʻqqa chiqarishga erishgan<ref>{{Cite news |last=NDTVSports.com |title=Watch: Cristiano Ronaldo's Goal Leaves Sporting World in Awe – NDTV Sports |work=NDTVSports.com |url=https://sports.ndtv.com/football/champions-league-cristiano-ronaldo-lauded-after-most-beautiful-goal-buries-juventus-1832550?pfrom=home-sshowcase |url-status=live |access-date=1 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405153801/https://sports.ndtv.com/football/champions-league-cristiano-ronaldo-lauded-after-most-beautiful-goal-buries-juventus-1832550?pfrom=home-sshowcase |archive-date=5 April 2018}}</ref>. Oʻyinning soʻnggi daqiqasida „Real Madrid“ jamoasi baxsli belgilangan penaltini golga aylantirib umumiy hisobda (4-3) keyingi bosqichga yoʻl oldi<ref name="3rdCL">{{cite web |last1=Saffer |first1=Paul |title=Three in a row: Real Madrid make more history |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2554889.html |publisher=[[UEFA]] |access-date=1 December 2018 |date=26 May 2018 |archive-date=2 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180502210624/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2554889.html |url-status=live}}</ref>. [[Cristiano Ronaldo]] ikkita oʻyin davomida uchta gol urdi, shu jumladan ikkinchi oʻyindagi hal qiluvchi penaltini ajoyib zarba bilan golga aylantirdi va Madrid jamoasi bilan yakunda toʻrtinchi marta Chempionlar ligasida gʻalaba qozondi. Mavsum yakunida Cristiano Ronaldo „Juventus“ jamoasiga 117 million evro toʻlov evaziga transfer qilingan<ref>{{cite press release |title=Cristiano Ronaldo signs for Juventus! |url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |website=juventus.com |access-date=1 December 2018 |date=10 July 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054606/http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php |url-status=live}}</ref>. == Moliya va mulk == [[Florentino Pérez]]<nowiki/>ning birinchi prezidentligi davrida (2000—2006) „Real Madrid“ dunyoning eng boy professional futbol klubiga aylanish niyatini boshlagan<ref>{{cite news |date=27 February 2006 |title=Perez resigns as Real Madrid president |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |url-status=live |access-date=11 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm |archive-date=3 February 2019}}</ref>. Klub 2001-yilda mashgʻulotlar maydonlarining bir qismini Madrid shahriga berdi va qolgan qismini toʻrtta korporatsiyaga sotdi: Repsol YPF, Mutua Automovilística de Madrid, Sacyr Vallehermoso va OHL. Savdo klubning qarzlarini yoʻqotdi va unga [[Zinedine Zidane]], [[Luís Figo]], [[Ronaldo]] va [[David Beckham]] kabi dunyoning eng qimmat futbolchilarini sotib olishga yoʻl ochdi. Shahar avvalroq rivojlanish uchun oʻquv maydonchalarini qayta taqsimlagan, bu esa oʻz navbatida ularning qiymatini oshirgan va keyin saytni sotib olgan. Yevropa Komissiyasi davlat subsidiyasining bir shakli sifatida koʻrib chiqilishi uchun shahar mulk uchun ortiqcha toʻlangan yoki yoʻqligini tekshirishni boshladi<ref>{{cite news |last=Nash |first=Elizabeth |date=4 March 2004 |title=EU investigates Real Madrid property deal |newspaper=independent.co.uk |location=London |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/eu-investigates-real-madrid-property-deal-572010.html |url-status=dead |access-date=14 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213210310/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/eu-investigates-real-madrid-property-deal-572010.html |archive-date=13 February 2009}}</ref>. Ofis binolari uchun mashgʻulot maydonchasining sotilishi „Real Madrid“ning 270 million yevrolik qarzidan xalos boʻldi va klubga misli koʻrilmagan xarajatlarni boshlashga imkon berdi, bu esa klubga mashhur futbolchilarni olib keldi<ref>{{cite news |date=8 May 2001 |title=Mistakes are forbidden |publisher=CNN/Sports Illustrated |url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/05/08/madrid_bayern_ap/ |url-status=dead |access-date=14 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309203743/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/05/08/madrid_bayern_ap/ |archive-date=9 March 2013}}</ref>. Bundan tashqari, savdodan tushgan foyda shahar chekkasida qurilgan zamonaviy oʻquv majmuasiga sarflangan. Peresning siyosati klubning butun dunyo boʻylab, ayniqsa Osiyoda yuqori marketing salohiyatidan foydalanish natijasida moliyaviy muvaffaqiyatlarning oshishiga olib kelgan boʻlsa-da, u Real Madrid brendini sotishga haddan tashqari eʼtibor qaratgani va oʻyinchilarning oʻyinlariga yetarlicha eʼtibor qaratmagani uchun tobora koʻproq tanqid ostiga olindi. jamoa. 2007-yilning sentyabriga kelib, Real Madrid BBDO tomonidan Yevropadagi eng qimmat futbol brendi deb topildi. 2008-yilda u 951 million evro (640 million funt sterling / 1.285 milliard dollar) bilan jahon futbolidagi ikkinchi eng qimmat klub boʻldi<ref>{{cite magazine |date=30 April 2008 |title=The Most Valuable Soccer Teams |url=https://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Real-Madrid_340002.html |url-status=dead |magazine=[[Forbes]] |archive-url=https://archive.today/20120524213712/http://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Real-Madrid_340002.html |archive-date=24 May 2012 |access-date=16 March 2010}}</ref>, faqat 1.333 milliard evro (900 million funt) ga baholangan Manchester Yunayted tomonidan magʻlub boʻldi<ref name="The Most Valuable Soccer Teams — Manchester United">{{cite magazine |date=30 April 2008 |title=The Most Valuable Soccer Teams&nbsp;– Manchester United |url=https://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Manchester-United_340001.html |url-status=live |magazine=[[Forbes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413010310/http://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Manchester-United_340001.html |archive-date=13 April 2010 |access-date=16 March 2010}}</ref>. 2010-yilda „Real Madrid“ butun dunyo boʻylab futbolda eng koʻp oʻz aylanmalarini amalga oshirdi<ref>{{cite news |date=20 October 2003 |title=Deloitte Football Money League |publisher=[[Deloitte]] |url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Austria/Local%20Assets/Documents/Presse/Deloitte%20FML%202010.pdf |url-status=dead |access-date=16 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403000233/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Austria/Local%20Assets/Documents/Presse/Deloitte%20FML%202010.pdf |archive-date=3 April 2013}}</ref>. 2009-yil sentabr oyida „Real Madrid“ rahbariyati 2013-yilgacha klubning oʻziga xos tematik parkini ochish rejasini eʼlon qildi<ref>{{cite web |title=Real Madrid plan to open their own theme park |date=4 September 2009 |url=http://www.thespoiler.co.uk/index.php/2009/09/04/real-madrid-plan-to-open-their-own-theme-park |publisher=TheSpoiler.co.uk |access-date=8 September 2009 |archive-date=1 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401182814/http://www.thespoiler.co.uk/2009/09/04/real-madrid-plan-to-open-their-own-theme-park/ |url-status=live}}</ref>. [[Harvard universiteti]]<nowiki/>da oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, „Real Madrid“ 20 ta eng muhim brend nomidan biri va uning rahbarlari, oʻyinchilari taniqli boʻlgan yagona brenddir<ref>{{cite web |title=Noticias |url=http://www.upcomillas.es/eng/noticias/noticia.aspx?ID=122 |publisher=upcomillas.es |access-date=23 February 2009 |archive-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520160109/http://upcomillas.es/eng/Noticias/noticia.aspx?ID=122 |url-status=dead}}</ref>. Bizda klubni butun dunyo boʻylab qoʻllab-quvvatlash borasida ajoyib raqamlar mavjud. „Real Madrid“ni butun dunyo boʻylab 287 millionga yaqin odam kuzatib boradi". 2010-yilda ''[[Forbes]]'' 2008/2009-yilgi mavsumdagi maʼlumotlarga asoslanib, „Real Madrid“ning boyligini 992 million yevro (1,323 milliard AQSh dollari) deb baholadi<ref>{{cite magazine |date=21 April 2010 |title=The Business of Soccer |url=https://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |url-status=live |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424213226/https://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |archive-date=24 April 2010 |access-date=7 August 2010}}</ref><ref>{{cite magazine |date=30 June 2009 |title=Soccer Team Valuations |url=https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |url-status=dead |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824004812/https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |archive-date=24 August 2010 |access-date=7 August 2010}}</ref> va uni faqat „Manchester Yunayted“dan keyin ikkinchi oʻringa qoʻydi. Deloitte maʼlumotlariga koʻra, „Real Madrid“ oʻsha davrda rekord darajadagi 401 million yevro daromadga ega boʻlib, birinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |access-date=7 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |archive-date=5 August 2010}}</ref>. „Barselona“, „Atletik Bilbao“ va „Osasuna“ bilan bir qatorda, „Real Madrid“ ham roʻyxatdan oʻtgan assotsiatsiya sifatida tashkil etilgan. Bu klubga uning tarafdorlari egalik qiladi, ular prezidentni saylaydi<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |title=How Real Madrid can afford their transfer spending splurge?&nbsp;– ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=12 June 2009 |access-date=4 July 2012 |archive-date=15 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |url-status=dead}}</ref>. Prezident oʻz pulini sarmoya qila olmaydi va klub faqat oʻzi topganini sarflashi mumkin, bu asosan homiylik, tijorat hamkorliklari, tovarlar savdosi, televidenie huquqlari, mukofot pullari va chiptalar savdosi orqali olinadi. Cheklangan kompaniyadan farqli oʻlaroq, klub aktsiyalarini sotib olish mumkin emas, faqat aʼzolik<ref>Peterson, Marc p. 25</ref>. Real Madridning „socios“ deb nomlangan aʼzolari klubning eng yuqori boshqaruv organi boʻlgan delegatlar assambleyasini tashkil qiladi. 2010-yil holatiga koʻra, klubda 60 000 ''sotsial'' mavjud edi. 2009/2010-yilgi mavsum oxirida klub direktorlar kengashi „Real Madrid“ning sof qarzi 244,6 million yevroni tashkil etganini maʼlum qildi, bu avvalgi moliyaviy yilga nisbatan 82,1 million yevroga kam<ref>{{Cite book |title=Handbook on the economics of sport |first1=Wladimir |last1=Andreff |first2=Stefan |last2=Szymański |publisher=Edward Elgar Publishing |year=2006 |isbn=1-84376-608-6 |page=299}}</ref><ref>{{cite web |title=Real Madrid drama. The oldest supporter died |url=http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175 |publisher=ziare.com |year=2010 |language=ro |access-date=21 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001002808/http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175 |archive-date=1 October 2011 |url-status=live}}</ref>. „Real Madrid“ 2010/11-yilgi mavsumdan keyin 170 million yevro sof qarzi borligini eʼlon qildi. 2007-yildan 2011-yilgacha klub 190 million yevro sof foyda koʻrgan<ref name="blogspot1">{{cite web |author=The Swiss Rambler |url=http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |title=The Swiss Ramble: Real Madrid And Financial Fair Play |publisher=Swissramble.blogspot.ie |date=21 June 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20121218130521/http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |archive-date=18 December 2012 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://m.goal.com/s/de/news/2668885/ |title=Real Madrid CF&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Real Madrid's annual turnover amounts to €480.2 million, showing an 8.6% increase over the previous financial year |publisher=goal.com |date=16 September 2011 |access-date=4 July 2012 |archive-date=13 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213125315/http://m.goal.com/s/de/news/2668885/ |url-status=dead}}</ref>. 2009/2010-yilgi mavsumda „Real Madrid“ chiptalar sotish orqali 150 million yevro ishlab topdi, bu eng yuqori darajadagi futbol klublari orasida. „Real Madrid“ mavsumda eng koʻp futbolka sotgan – 1,5 million atrofida. 2010/2011-yilgi mavsumda Madridning ish haqi fondi 169 million yevroni tashkil etdi<ref>{{cite news |date=3 May 2012 |title=Football clubs dominate the world ranking of highest-paying sports clubs |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/datablog/2012/may/03/football-barcelona-madrid-wages |url-status=live |access-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912144929/https://www.theguardian.com/sport/datablog/2012/may/03/football-barcelona-madrid-wages |archive-date=12 September 2014}}</ref>, bu Yevropada „Barselona“dan keyin ikkinchi oʻrinda turadi; bundan tashqari, uning ish haqi fondining aylanmaga nisbati 43 foiz bilan Yevropadagi eng yaxshi koʻrsatkich boʻlib, mos ravishda 46 foiz va 50 foiz bilan Manchester Yunayted va Arsenalni ortda qoldirdi. 2013 yilda ''Forbes'' klubni 3,3 milliard dollarlik dunyoning eng qimmat sport jamoasi sifatida qayd etdi<ref>{{cite magazine |date=15 July 2013 |title=Real Madrid Tops The World's Most Valuable Sports Teams |url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2013/07/15/real-madrid-tops-the-worlds-most-valuable-sports-teams/ |url-status=live |magazine=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716204632/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2013/07/15/real-madrid-tops-the-worlds-most-valuable-sports-teams/ |archive-date=16 July 2013 |access-date=20 July 2013}}</ref>. „Real Madrid“ 2018 yilda 3,47 milliard yevroga (4,1 milliard dollar) baholangan, 2016/2017-yilgi mavsumda esa yillik daromadi 674,6 million yevro bilan dunyoning ikkinchi eng koʻp daromad keltiruvchi futbol klubi boʻlgan<ref name="Deloitte">{{cite web |url=https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html |title=Deloitte Football Money League 2022 |date=21 March 2022 |publisher=Deloitte |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322092113/https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html |archive-date=22 March 2022 |url-status=live |access-date=22 March 2022}}</ref>. 2018-yil noyabr oyida Madridda asosiy jamoaning oʻrtacha maoshi yiliga 8,1 million funt sterlingni (10,6 million dollar) tashkil etdi va bu u dunyodagi eng koʻp maosh oladigan sport jamoasi boʻlib, „Barselona“dan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2018/nov/25/barcelona-team-average-10m-year-wages-sporting-intelligence |title=Barcelona become first sports team to average £10m a year in wages |newspaper=The Guardian |date=25 November 2018 |access-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205024857/https://www.theguardian.com/football/2018/nov/25/barcelona-team-average-10m-year-wages-sporting-intelligence |archive-date=5 December 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.in/Barcelona-tops-the-2018-list-of-the-highest-paid-sports-teams-in-the-world-with-13-8-million-average-annual-salary/articleshow/66835942.cms |title=Barcelona tops the 2018 list of the highest-paid sports teams in the world with 2103.8 million average annual salary |website=Business Insider |access-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210706/https://www.businessinsider.in/Barcelona-tops-the-2018-list-of-the-highest-paid-sports-teams-in-the-world-with-13-8-million-average-annual-salary/articleshow/66835942.cms |archive-date=28 November 2018 |url-status=live}}</ref>. 2022-yilda ''Forbes'' 5,1 milliard dollar bilan Real Madridni dunyodagi eng qimmat futbol klubi sifatida qayd etdi. == Ommaviy madaniyat == "Real Madrid" Goal filmining ikkinchi qismida klub hayoti koʻrsatilgan edi. ''Gol! 2: Orzu bilan yashash…'' (2007). Film „[[Newcastle United F.C.|Nyukasl Yunayted]]“ning sobiq yulduzi Santyago Munezning 2005/2006-yilgi mavsum uchun avval kuzatilgani, keyin esa „Real Madrid“ bilan shartnoma imzolagani haqida. Film ijodkorlari Munezning Madridga koʻchib oʻtganidan soʻng hayotidagi oʻzgarishlarga alohida urgʻu bermoqchi edi. Ishlab chiqarish [[UEFA]]<nowiki/>ning toʻliq koʻmagida amalga oshirildi, bu esa suratga olish guruhiga komeo rollarida koʻplab haqiqiy oʻyinchilardan foydalanish imkonini berdi. Filmda „Real Madrid“ jamoasi aʼzolari orasida [[Iker Casillas]], [[Zinedine Zidane]], [[David Beckham]], [[Ronaldo]], [[Roberto Carlos (futbolchi)|Roberto Carlos]], [[Raúl González|Raul]], [[Sergio Ramos]], [[Robinho]], [[Michael Owen]], [[Míchel Salgado|Mishel Salgado]], [[Júlio Baptista]], [[Steve McManaman]] va [[Iván Helguera]] bor edi. „Real Madrid“ning oʻyinlarida ishtirok etgan futbolchilar orasida [[Ronaldinho]], [[Thierry Henry|Tyerri Anri]], [[Lionel Messi]], [[Samuel Eto'o|Samuel EtoʻO]], [[Andrés Iniesta|Andres Iniesta]], [[Pablo Aimar]], [[Freddie Ljungberg|Freddi Lyungberg]], [[Sesk Fabregas]] va [[Santiago Cañizares]] bor edi. Filmda [[Florentino Pérez]] ham, [[Alfredo Di Stéfano]] ham xayoliy oʻyinchi Munezni shartnoma imzolaganidan keyin klubga taqdim etishdi. ''Real, The Movie'' – 2005-yilda suratga olingan qisman hujjatli film boʻlib, unda butun dunyo boʻylab Real Madridga boʻlgan ishtiyoq namoyish etiladi. Klub tomonidan ishlab chiqarilgan va Borja Manso rejissyori boʻlib, butun dunyo boʻylab muxlislar va ularning klubga boʻlgan muhabbatlari haqida beshta kichik hikoyalarni kuzatib boradi. Filmning xayoliy qismi bilan bir qatorda, Real Madriddagi mashgʻulotlar, oʻyinlar va intervyular paytidagi jamoaning haqiqiy kadrlarini ham oʻz ichiga oladi. Garchi filmda barcha tarkib qayd etilgan boʻlsa-da, u asosan [[David Beckham]], [[Zinedine Zidane]], [[Raúl González]], [[Luís Figo]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Iker Casillas]] va [[Roberto Carlos]] kabi ''[[Galácticos]]<nowiki/>larga'' qaratilgan. Film dastlab [[Ispan tili]]<nowiki/>da ishlab chiqarilgan, ammo butun dunyo boʻylab muxlislari uchun dublyaj qilingan. [[Phil Ball|Fil Ball]]<nowiki/>ning „Oq ''boʻron: Real Madridning 100 yilligi“'' kitobi „Real Madrid“ning ingliz tilidagi birinchi tarixi edi. 2002-yilda nashr etilgan u turli tillarga tarjima qilingan klubning birinchi yuz yilligidagi eng muvaffaqiyatli daqiqalari haqida gapiradi. 2011-yil oxirida Real Madrid ''"Afsonalar"'' nomli raqamli musiqa albomini chiqardi va klub madhiyasi „Himno del Real Madrid“ remiksi albomdan birinchi singl sifatida chiqdi. === Real Madrid TV === [[Real Madrid TV]] [[Raqamli televideniye|shifrlangan raqamli telekana]]<nowiki/>l boʻlib, Real Madrid tomonidan boshqariladi va klubga ixtisoslashgan. Kanal ispan va ingliz tillarida mavjud. U Real Madridning mashgʻulotlar markazi Valdebebasdagi (Madrid) [[Real Madrid Siti|Ciudad Real Madrid]]<nowiki/>da joylashgan. === ''Hala Madrid'' === {{redirect|Hala Madrid|the club's anthem|Hala Madrid y nada más}} ''Hala Madrid'' jurnali har chorakda Real Madrid klubi aʼzolari va ''Madridistas Fan Club'' kartalari egalari uchun nashr etiladi. „Oldinga Madrid“ yoki „Madridga boring“ degan maʼnoni anglatuvchi Hala Madrid iborasi, shuningdek, Madridistlar (klub muxlislari) tomonidan tez-tez kuylanadigan klub rasmiy madhiyasining nomidir. Jurnal klubning oʻtgan oydagi oʻyinlari haqidagi hisobotlarni, shuningdek, oʻrinbosar va yoshlar jamoalari haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Xususiyatlar koʻpincha oʻtmishdagi va hozirgi futbolchilar bilan intervyu va klubning tarixiy uchrashuvlarini oʻz ichiga oladi. === Video oʻyinlar === Real Madrid koʻplab futbolga asoslangan video oʻyinlarda, xususan FIFA va Pro Evolution Soccer seriyalarida paydo boʻlgan. „Real Madrid“ futbolchisi ikkala chempionatning muqovasida yetti marta paydo boʻlgan. 2007-yilda ispan oʻyin nashriyoti [[Virgin Play]] klub bilan rasmiy litsenziyaga ega Real Madrid video oʻyinlarini ishlab chiqarish boʻyicha shartnoma imzoladi. Bitimga koʻra (2009 yil sentyabr oyida Virgin Play tugatilishi munosabati bilan) chiqarilgan yagona narsa „ ''Real Madrid: The Game“'' boʻlib qoladi, u Atomic Planet Entertainment tomonidan ishlab chiqilgan va Virgin Play nashriyot boʻlimi V.2 Play ostida 2009 yil may oyida nashr etilgan. [[PlayStation 2]], [[PlayStation Portable]], [[Microsoft Windows|Windows]], [[Wii]] va [[Nintendo DS]] Virgin Play oʻz mahsulotlarini faqat Yevropa hududlarida chiqardi. Oʻyinda rol oʻynash va simulyatsiya aralashmasi, shuningdek, arkada uslubidagi Futbol oʻyini bilan birga martaba rejimi mavjud edi. == Yutuqlar == {{for|Real Madrid mukofotlarining toʻliq roʻyxati|Real Madrid CF rekordlari va statistikasi roʻyxati}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" |+Real Madrid CF sovrinlari !style="width: 1%;"|Turi !style="width: 5%;"|Musoboqa !style="width: 1%;"|Sovrin !style="width: 21%;"|Mavsum |- |rowspan="5" |'''Mahalliy''' ! scope=col|[[La Liga]]<ref name="FH">{{cite web |title=Football honours |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football |website=Realmadrid.com |access-date= 11 May 2017 |location=Madrid, Spain |publisher=Real Madrid Club de Fútbol }}</ref> |style="background-color:gold"|'''36''' |align="left"|[[1931–32 La Liga|1931-32]], [[1932–33 La Liga|1932-33]], [[1953–54 La Liga|1953-54]], [[1954–55 La Liga|1954-55]], [[1956–57 La Liga|1956-57]], [[1957–58 La Liga|1957-58]], [[1960–61 La Liga|1960-61]], [[1961–62 La Liga|1961-62]], [[1962–63 La Liga|1962-63]], [[1963–64 La Liga|1963-64]], [[1964–65 La Liga|1964-65]], [[1966–67 La Liga|1966-67]], [[1967–68 La Liga|1967-68]], [[1968–69 La Liga|1968-69]], [[1971–72 La Liga|1971-72]], [[1974–75 La Liga|1974-75]], [[1975–76 La Liga|1975-76]], [[1977–78 La Liga|1977-78]], [[1978–79 La Liga|1978-79]], [[1979–80 La Liga|1979-80]], [[1985–86 La Liga|1985-86]], [[1986–87 La Liga|1986-87]], [[1987–88 La Liga|1987-88]], [[1988–89 La Liga|1988-89]], [[1989–90 La Liga|1989-90]], [[1994–95 La Liga|1994-95]], [[1996–97 La Liga|1996-97]], [[2000–01 La Liga|2000-01]], [[2002–03 La Liga|2002-03]], [[2006–07 La Liga|2006-07]], [[2007–08 La Liga|2007-08]], [[2011–12 La Liga|2011-12]], [[2016–17 La Liga|2016-17]], [[2019–20 La Liga|2019-20]], [[La Liga (2021-22)|2021-22]], [[2023–24 La Liga|2023-24]] |- ! scope=col|[[Copa del Rey]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/deporte/futbol/copa-rey/palmares.html |title=Copa del Rey – Palmarés |website=MARCA.com |access-date=11 May 2017 |language=es}}</ref> |align="center"|'''20''' |align="left"|[[1905 Copa del Rey|1905]], [[1906 Copa del Rey|1906]], [[1907 Copa del Rey|1907]], [[1908 Copa del Rey|1908]], [[1917 Copa del Rey|1917]], [[1934 Copa del Presidente de la República|1934]], [[1936 Copa del Presidente de la República|1936]], [[1946 Copa del Generalísimo|1946]], [[1947 Copa del Generalísimo|1947]], [[1961–62 Copa del Generalísimo|1961-62]], [[1969–70 Copa del Generalísimo|1969-70]], [[1973–74 Copa del Generalísimo|1973-74]], [[1974–75 Copa del Generalísimo|1974-75]], [[1979–80 Copa del Rey|1979-80]], [[1981–82 Copa del Rey|1981-82]], [[1988–89 Copa del Rey|1988-89]], [[1992–93 Copa del Rey|1992-93]], [[2010–11 Copa del Rey|2010-11]], [[2013–14 Copa del Rey|2013-14]], [[2022–23 Copa del Rey|2022-23]] |- ! scope=col|[[Copa de la Liga]]<ref name=FH /> |align="center"|'''1''' |align="left"|[[1985 Copa de la Liga|1985]] |- ! scope=col|[[Ispaniya superkubogi (futbol)|Supercopa de España]]<ref name=FH /><ref name="Supercopa">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tabless/spansupcuphist.html |author1=Carnicero, José |author2=Torre, Raúl |author3=Ferrer, Carles Lozano |title=Spain&nbsp;– List of Super Cup Finals |date=25 August 2016 |website=[[RSSSF]] |access-date=11 May 2017}}</ref> |align="center"|'''13''' |align="left"|[[1988 Supercopa de España|1988]], [[Supercopa de España#Two-team format|1989]], [[1990 Supercopa de España|1990]], [[1993 Supercopa de España|1993]], [[1997 Supercopa de España|1997]], [[2001 Supercopa de España|2001]], [[2003 Supercopa de España|2003]], [[2008 Supercopa de España|2008]], [[2012 Supercopa de España|2012]], [[2017 Supercopa de España|2017]], [[2019–20 Supercopa de España|2019-20]], [[2021–22 Supercopa de España|2021-22]], [[2023–24 Supercopa de España|2023-24]] |- ! scope=col|[[Copa Eva Duarte]] |align="center"|'''1''' |align="left"|[[Copa Eva Duarte#Champions by year|1947]] |- |rowspan="4" |'''Xalqaro''' ! scope=col|[[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi/UEFA Chempionlar Ligasi]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''15''' |align="left"|[[1955–56 European Cup|1955-56]], [[1956–57 European Cup|1956-57]], [[1957–58 European Cup|1957-58]], [[1958–59 European Cup|1958-59]], [[1959–60 European Cup|1959-60]], [[1965–66 European Cup|1965-66]], [[1997–98 UEFA Champions League|1997-98]], [[1999–2000 UEFA Champions League|1999-2000]], [[2001–02 UEFA Champions League|2001-02]], [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014|2013-14]], [[2015–16 UEFA Champions League|2015-16]], [[2016–17 UEFA Champions League|2016-17]], [[2017–18 UEFA Champions League|2017-18]], [[UEFA Chempionlar ligasi 2021/2022|2021-22]], [[2024-yilgi UEFA Chempionlar ligasi finali|2023-24]] |- ! scope=col|[[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Kubok/UEFA Yevropa Ligasi]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html |title=From Fairs Cup via UEFA Cup to UEFA Europa League |quote=The UEFA Europa League evolved from the UEFA Cup, which itself was conceived by Switzerland's Ernst Thommen, along with Italy's Ottorino Barrasi and England's Sir Stanley Rous. |access-date=11 May 2017 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations (UEFA) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517221702/http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html |archive-date=17 May 2017 |url-status=dead}}</ref> |align="center"|'''2''' |align="left"|[[1984–85 UEFA Cup|1984-85]], [[1985–86 UEFA Cup|1985-86]] |- ! scope=col|[[UEFA Superkubogi]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''5'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[2002 UEFA Super Cup|2002]], [[2014 UEFA Super Cup|2014]], [[2016 UEFA Super Cup|2016]], [[2017 UEFA Super Cup|2017]], [[2022 UEFA Super Cup|2022]] |- ! scope=col|[[Lotin kubogi]]<ref name=FH /><ref name="Latin Cup 1">{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesl/latin.html|title=Latin Cup|access-date=20 August 2015|website=[[RSSSF]]}}</ref> |style="background-color:gold"|'''2'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[1955 Latin Cup|1955]], [[1957 Latin Cup|1957]] |- |rowspan="3" |'''Butun dunyoda''' ! scope=col|[[FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]]<ref name=FH /> |style="background-color:gold"|'''6''' |align="left"|[[2014 FIFA Club World Cup|2014]], [[2016 FIFA Club World Cup|2016]], [[2017 FIFA Club World Cup|2017]], [[2018 FIFA Club World Cup|2018]], [[2022 FIFA Club World Cup|2022]] 2024 |- ! scope=col|[[Qitʼalararo kubok]]<ref name=FH /><ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablest/toyota.html |title=Intercontinental Club Cup |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=30 April 2005 |access-date=9 August 2010 |author1=Magnani, Loris |author2=Stokkermans, Karel }}</ref> |style="background-color:gold"|'''3'''{{smallsup|s}} |align="left"|[[1960 Intercontinental Cup|1960]], [[1998 Intercontinental Cup|1998]], [[2002 Intercontinental Cup|2002]] |- ! scope=col|[[Ibero-amerika kubogi]]<ref name="Ibero-American 1">{{Cite web|url=http://conmebol.com/es/19082015-1742/las-competiciones-oficiales-de-la-conmebol|title=The Official Competitions of CONMEBOL|access-date=19 August 2015|website=conmebol.com|language=es|publisher=CONMEBOL}}</ref><ref name="Ibero-American 2">{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ibero.html|title=Ibero-American Cup|access-date=5 November 2015|website=[[RSSSF]]}}</ref> |style="background-color:gold"|'''1''' |align="left"|[[Copa Iberoamericana#Match details|1994]] |- |rowspan="2" |'''Mintaqaviy''' ! scope=col|[[Mankomunado chempionati (futbol)|Campeonato de Madrid/Campeonato Regional Centro]]<ref name="FH"/> |style="background-color:gold"|'''23''' |align="left"|[[1903 Campeonato de Madrid|1903]], 1904-05, 1905-06, 1906-07, 1907-08, 1912-13, 1915-16, 1916-17, 1917-18, 1919-20, 1921-22, 1922-23, 1923-24, 1925-26, 1926-27, [[1928–29 Campeonato Regional de Madrid|1928-29]], 1929-30, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1935-36 |- ! scope=col|[[Copa Federación Centro]] |style="background-color:gold"|'''4'''{{smallsup|s}} |align="left"|1923, 1928, 1943, 1945 |} * {{legend|gold|Rekord}} * {{smallsup|s}} umumiy rekord == Futbolchilar == {{Asosiy maqola|Real Madrid CF futbolchilari roʻyxati}} {{for|Vikipediya maqolasi bilan barcha sobiq va hozirgi Real Madrid CF oʻyinchilari roʻyxati|Turkum:Real Madrid CF futbolchilari}}Ispaniya jamoalari [[Yevropa Ittifoqi]] fuqaroligi boʻlmagan uchta futbolchi bilan cheklangan. Jamoalar roʻyxati faqat har bir oʻyinchining asosiy millatini oʻz ichiga oladi; jamoadagi bir qancha yevropalik boʻlmagan futbolchilar Yevropa Ittifoqi mamlakati bilan ikki fuqarolikka ega. Shuningdek, Kotonu kelishuvini imzolagan [[Afrika]], [[Karib dengizi|Karib havzasi]] va [[Tinch okeani]]<nowiki/>i mintaqasidagi ACP davlatlarining oʻyinchilari Kolpak qarori tufayli Yevropa Ittifoqidan tashqari kvotalardan hisoblanmaydi. === Joriy tarkibi === <onlyinclude>{{updated|2025-yil 11-iyunga oid}}<ref name="Squad">{{Cite web|title=Real Madrid squad |url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players|access-date=11 June 2025|publisher=Real Madrid CF}}</ref> <!----------------------------- TAHRIR QILISHDAN OLDIN AVVAL OʻQING ---------------------------------- - Klub oʻz veb-sayti orqali rasman eʼlon qilinmaguncha, tibbiy koʻrik va shartnoma imzolanmaguncha yangi futbolchilarni qoʻshmang. Kelishilgan transfer narxi futbolchi shartnoma imzolaydi degani emas. - Klub rasman oʻyinchilarni qoʻyib yuborilishini eʼlon qilgunga qadar oʻyinchilarni olib tashlamang. Esda tutingki, oʻyinchilarning shartnomalari har yozda rasman 30-iyunga qadar amal qiladi, agar kimdir yanvardagi transfer oynasida jamoani tark etmasa. - Real Madrid veb-saytida rasman eʼlon qilinmaguncha jamoa raqamlarini qoʻshmang yoki o'zgartirmang. - Asosiy jamoaning bir qismiga aylanishi mumkin boʻlgan son-sanoqsiz oʻyinchilarni qoʻshing. - Mavsumdan oldingi forma raqamlarini qoʻshmang, chunki ular norasmiydir. Iltimos, ularning La Ligada toʻliq roʻyxatdan oʻtishlari va ularning forma raqamlari klubning rasmiy veb-saytida paydo boʻlishini kuting. - Bu Vikipediya, futbol gazetasi emas. Tasdiqlanmagan va asossiz hamma narsa darhol oʻchiriladi. ------------------------------------------------------------------------------------------------------> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=BEL|name=[[Thibaut Courtois]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=ESP|name=[[Dani Carvajal]]|other=[[Sardor (futbol)|sardor]]}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=BRA|name=[[Éder Militão]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=AUT|name=[[David Alaba]]}} {{Fs player|no=5|pos=MF|nat=ENG|name=[[Jude Bellingham]]}} {{Fs player|no=6|pos=MF|nat=FRA|name=[[Eduardo Camavinga]]}} {{Fs player|no=7|pos=FW|nat=BRA|name=[[Vinícius Júnior]]}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=URU|name=[[Federico Valverde]]|other=[[Sardor (futbol)#Vitse-sardor|vitse-sardor]]}} {{Fs player|no=10|pos=FW|nat=FRA|name=[[Kylian Mbappé]]}} {{Fs player|no=11|pos=FW|nat=BRA|name=[[Rodrygo]]}} {{Fs player|no=12|pos=DF|nat=ENG|name=[[Trent Alexander-Arnold]]}} {{Fs player|no=13|pos=GK|nat=UKR|name=[[Andriy Lunin]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=FRA|name=[[Aurélien Tchouaméni]]}} {{Fs player|no=15|pos=MF|nat=TUR|name=[[Arda Güler]]}} {{Fs player|no=16|pos=FW|nat=ESP|name=[[Gonzalo García (futbolchi, 2004)|Gonzalo García]]}} {{Fs player|no=17|pos=DF|nat=ESP|name=[[Raúl Asencio]]}} {{Fs player|no=18|pos=DF|nat=ESP|name=[[Álvaro Carreras]]}} {{Fs player|no=19|pos=MF|nat=ESP|name=[[Dani Ceballos]]}} {{Fs player|no=20|pos=DF|nat=ESP|name=[[Fran García]]}} {{Fs player|no=21|pos=FW|nat=MAR|name=[[Brahim Díaz]]}} {{Fs player|no=22|pos=DF|nat=GER|name=[[Antonio Rüdiger]]}} {{Fs player|no=23|pos=DF|nat=FRA|name=[[Ferland Mendy]]}} {{Fs player|no=24|pos=DF|nat=ESP|name=[[Dean Huijsen]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=ARG|name=[[Franco Mastantuono]]}} {{Fs end}}</onlyinclude> </onlyinclude> === Zahira jamoasi === {{Main|Real Madrid Castilla|Real Madrid CF (yoshlar)}} {{Fs start}} {{Fs player|no=26|pos=GK|nat=ESP|name=[[Fran González (futbolchi, 2005)|Fran González]]}} {{Fs player|no=29|pos=DF|nat=MAR|name=[[Yusi (futbolchi)|Youssef Enríquez]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=ESP|name=[[Gonzalo García (futbolchi, 2004)|Gonzalo García]]}} {{Fs player|no=31|pos=DF|nat=ESP|name=[[Jacobo Ramón]]}} {{Fs player|no=32|pos=MF|nat=ESP|name=[[Manuel Ángel]]}} {{Fs player|no=33|pos=MF|nat=ESP|name=[[Antonio David Moreno Moreno|Antonio David]]}} {{Fs player|no=34|pos=GK|nat=ESP|name=[[Sergio Mestre (futbolchi)|Sergio Mestre]]}} {{Fs player|no=35|pos=DF|nat=ESP|name=[[Raúl Asencio]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=36|pos=MF|nat=ESP|name=[[Chema Andrés]]}} {{Fs player|no=38|pos=DF|nat=ESP|name=[[David Jiménez (futbolchi)|David Jiménez]]}} {{Fs player|no=39|pos=DF|nat=ESP|name=[[Lorenzo Aguado]]}} {{fs player|no=40|pos=MF|nat=ESP|name=[[Hugo de Llanos]]}} {{Fs player|no=41|pos=DF|nat=ESP|name=[[Jesús Fortea]]}} {{Fs player|no=42|pos=FW|nat=ESP|name=[[Daniel Yáñez]]}} {{Fs player|no=43|pos=DF|nat=ESP|name=[[Diego Aguado]]}} {{Fs player|no=44|pos=FW|nat=ESP|name=[[Víctor Muñoz Villanueva|Víctor Muñoz]]}} {{Fs end}} === Ijaraga berilgan futbolchilar === {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=MF|name=[[Mario Martín]]|other=[[Getafe CF|Getafe]] jamoasiga 30-iyun 2026-yilgacha}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|nat=BRA|pos=FW|name=[[Endrick]]|other=at [[Olympique Lyonnais|Lyon]] jamoasiga 30-iyun 2026-yilgacha}} {{Fs end}} == Klub hodimlari == [[Fayl:Los_Caminos_del_fútbol._Xabi_Alonso_(39666777934)_(cropped).jpg|thumb|326x326px|Klubning hozirgi bosh murabbiyi [[Xabi Alonso]]]] === Hozirgi texnik xodimlar === {{see also|Real Madrid CF menejerlari roʻyxati}} {| class="wikitable" !Lavozimi !Ismi |- |Bosh murabbiy |{{flagicon|ESP}} [[Xabi Alonso]] |- |Yoramchi murabbiy |{{flagicon|ARG}} Sebastián Parrilla |- |Texnik yordamchi murabbiy |{{flagicon|ESP}} Alberto Encinas |- |Bosh fitness murabbiyi |{{flagicon|ITA}} [[Antonio Pintus]] |- |Texnik va fitnes boʻyicha murabbiy yordamchisi |{{flagicon|ESP}} Ismael Camenforte-López |- |Darvozabonlar murabbiyi |{{flagicon|ESP}} Luis Llopis |- |Texnik tahlilchi |{{flagicon|ESP}} Beñat Labaien |- |Qayta tiklash boʻyicha mutaxassis |{{flagicon|ESP}} José Carlos Parrales |} {{refbegin}} * Last updated: 21 August 2021 * Source:<ref>{{cite web|title=Squad|url=http://www.realmadrid.com/en/football/squad|website=Real Madrid CF|access-date=21 August 2021}}</ref> {{refend}} === Boshqaruv === {{see also|Real Madrid CF prezidentlari roʻyxati}} [[Fayl:Florentino_perez.jpg|thumb|Ispaniyalik tadbirkor [[Florentino Pérez]] klubning amaldagi prezidenti hisoblanadi.]] {| class="wikitable" !Lavozimi !Ismi |- |President |[[Florentino Pérez]] |- | rowspan="3" |Vitse-prezidentlar |Fernando Fernández Tapias |- |Eduardo Fernández de Blas |- |[[Pedro López Jiménez]] |- |Faxriy prezident |[[Pirri|José Martínez Pirri]]<ref>{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Official Announcement {{!}} Real Madrid CF |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2023/07/17/official-announcement |access-date=2023-11-11 |website=Real Madrid CF |language=en}}</ref> |- |Kengash kotibi |Enrique Sánchez González |- |Aʼzolar |Ángel Luis Heras Aguado Santiago Aguadi García Jerónimo Farré Muncharaz Enrique Pérez Rodriguez Manuel Cerezo Velázquez José Sánchez Bernal Gumersindo Santamaría Gil Raúl Ronda Ortiz José Manuel Otero Lastre Nicolás Martín-Sanz García Catalina Miñarro Brugarolas |} {{refbegin}} * Last updated: 17 July 2023 * Source:<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/the-club/structure/board-members|title=Board members|website=Real Madrid CF|access-date=17 July 2023}}</ref> {{refend}} == Yana qarang == {{portal|Futbol|Ispaniya }} * Yevropa klublari assotsiatsiyasi * Muxlislarga tegishli sport jamoalari roʻyxati == Eslatmalar == {{reflist|group=note}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category}} * {{Official website}} {{in lang|ar|zh|en|fr|id|ja|pt|es}} * [http://www.laliga.es/en/laliga-santander/real-madrid Real Madrid CF] at [[La Liga]] {{in lang|en|es}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50051/profile/index.html Real Madrid CF] at [[UEFA]] {{in lang|en|es}} * [http://www.facebook.com/Realmadrid Real Madrid Facebookda] * [http://www.twitter.com/realmadrid Real Madrid Twitterda] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110706225449/https://twitter.com/realmadrid |date=2011-07-06 }} {{Real Madrid CF}} {{Navboxes | titlestyle = background:#ffffff; text:black; {{box-shadow border|a|#543C94|1px}} | list = {{Real Madrid CF tarkibi}} {{Real Madrid Castilla tarkibi}} {{Real Madrid CF murabbiylari}} {{Real Madrid CF oʻyinlar}} {{Real Madrid CF mavsumlari}} {{UEFA Chempionlar Ligasi gʻoliblari}} {{UEFA Yevropa Ligasi gʻoliblari}} {{UEFA Superkubogi gʻoliblari}} {{Qitʼalararo kubok gʻoliblari}} {{FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionatlari gʻoliblari}} {{Trofeo EFE}} {{La Liga jamoa roʻyxati}} {{G-14}} {{ECA}} {{Asl La Liga klublari}} }} {{Madrid Sport Jamiyati}} {{Authority control}} [[Turkum:Real Madrid CF]] [[Turkum:Ispaniya futbol klublari]] [[Turkum:La Liga klublari]] [[Turkum:Madriddagi futbol klublari]] [[Turkum:Madriddagi koʻp tarmoqli sport klublari]] [[Turkum:Copa del Rey gʻoliblari]] [[Turkum:G-14 klublari]] [[Turkum:Chamartín (Madrid)]] [[Turkum:Quyi ligaga tushib ketmagan klublar]] [[Turkum:XX-asrning eng yaxshi klublari]] [[Turkum:Ispaniyada joylashgan qirollik homiyligidagi tashkilotlar]] [[Turkum:1902-yilda tashkil etilgan futbol klublari]] [[Turkum:1902-yilda Ispaniyada tashkil etilganlar]] [[Turkum:FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Yevropa Ligasida gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Superkubogini qoʻlga kiritgan klublar]] [[Turkum:Qitʼalararo kubokda gʻolib chiqqan klublar]] [[Turkum:UEFA Yevropa Ligasida ishtirok etgan klublar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]] 9rq8c2uqwf7aray041239wspp6th1cr 0 28567 5997734 5838828 2026-04-17T07:51:26Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997734 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Trench.jpeg|thumb|right|250px|Xandaq jangi]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Xandaq jangi''' — Muhammad tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan Madinani makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon alForsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> '''Xandaq jangi''' ([[Arab tili|arab]]. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar bilan makkalik [[Mushrik|mushriklar]] oʻrtasidaga jang. 627 yilda [[makka]]liklar rahbari [[Abu Sufyon]] 10 mingga yaqin [[askar]] bilan kelib [[Madina]]ni qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari [[Madina]] atrofiga [[Salmon al-Forisiy]] tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 [[hafta]]lik qamaldan keyin [[Abu Sufyon]] qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi, musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu [[islom tarixi]]da Xandaq jangi deb nom oladi. == Xandaq jangi haqida Qur’onda == '''[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.''' * 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar [[Alloh]] haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar. * 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar. * 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar. * 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar. * 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar. * 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi. * 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos. * 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar. == Manbalar == [http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 Ahzob surasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120630184825/http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 |date=2012-06-30 }} {{OʻzME}} [[Turkum:Janglar]] [[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]] [[Turkum:Muhammad Madinada]] [[Turkum:Tarix]] 2axro6t6sv21cvzk8wiomb387zlrgfp 5997735 5997734 2026-04-17T07:51:54Z KWiki78 246724 5997735 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Trench.jpeg|thumb|right|250px|Xandaq jangi]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Xandaq jangi''' — [[Muhammad (s.a.v)|Muhammad]] tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan Madinani makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon alForsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> '''Xandaq jangi''' ([[Arab tili|arab]]. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar bilan makkalik [[Mushrik|mushriklar]] oʻrtasidaga jang. 627 yilda [[makka]]liklar rahbari [[Abu Sufyon]] 10 mingga yaqin [[askar]] bilan kelib [[Madina]]ni qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari [[Madina]] atrofiga [[Salmon al-Forisiy]] tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 [[hafta]]lik qamaldan keyin [[Abu Sufyon]] qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi, musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu [[islom tarixi]]da Xandaq jangi deb nom oladi. == Xandaq jangi haqida Qur’onda == '''[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.''' * 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar [[Alloh]] haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar. * 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar. * 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar. * 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar. * 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar. * 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi. * 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos. * 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar. == Manbalar == [http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 Ahzob surasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120630184825/http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 |date=2012-06-30 }} {{OʻzME}} [[Turkum:Janglar]] [[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]] [[Turkum:Muhammad Madinada]] [[Turkum:Tarix]] bs710i49bap8p5yr0uhjx62czniqx86 5997736 5997735 2026-04-17T07:51:59Z KWiki78 246724 5997736 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Trench.jpeg|thumb|right|250px|Xandaq jangi]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Xandaq jangi''' — [[Muhammad (s.a.v)|Muhammad]] tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan Madinani makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon alForsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> '''Xandaq jangi''' ([[Arab tili|arab]]. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar bilan makkalik [[Mushrik|mushriklar]] oʻrtasidaga jang. 627 yilda [[makka]]liklar rahbari [[Abu Sufyon]] 10 mingga yaqin [[askar]] bilan kelib [[Madina]]ni qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari [[Madina]] atrofiga [[Salmon al-Forisiy]] tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 [[hafta]]lik qamaldan keyin [[Abu Sufyon]] qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi, musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu [[islom tarixi]]da Xandaq jangi deb nom oladi. == Xandaq jangi haqida Qur’onda == '''[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.''' * 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar [[Alloh]] haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar. * 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar. * 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar. * 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar. * 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar. * 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi. * 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos. * 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar. == Manbalar == [http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 Ahzob surasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120630184825/http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 |date=2012-06-30 }} {{OʻzME}} [[Turkum:Janglar]] [[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]] [[Turkum:Muhammad Madinada]] [[Turkum:Tarix]] ecowx8ivf3rpbyqy21lym20xnpeyycs 5997737 5997736 2026-04-17T07:52:03Z KWiki78 246724 5997737 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Trench.jpeg|thumb|right|250px|Xandaq jangi]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Xandaq jangi''' — [[Muhammad (s.a.v)|Muhammad]] tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan Madinani makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon alForsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> '''Xandaq jangi''' ([[Arab tili|arab]]. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar bilan makkalik [[Mushrik|mushriklar]] oʻrtasidaga jang. 627 yilda [[makka]]liklar rahbari [[Abu Sufyon]] 10 mingga yaqin [[askar]] bilan kelib [[Madina]]ni qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari [[Madina]] atrofiga [[Salmon al-Forisiy]] tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 [[hafta]]lik qamaldan keyin [[Abu Sufyon]] qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi, musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu [[islom tarixi]]da Xandaq jangi deb nom oladi. == Xandaq jangi haqida Qur’onda == '''[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.''' * 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar [[Alloh]] haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar. * 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar. * 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar. * 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar. * 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar. * 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi. * 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos. * 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar. == Manbalar == [http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 Ahzob surasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120630184825/http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 |date=2012-06-30 }} {{OʻzME}} [[Turkum:Janglar]] [[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]] [[Turkum:Muhammad Madinada]] [[Turkum:Tarix]] bs710i49bap8p5yr0uhjx62czniqx86 5997738 5997737 2026-04-17T07:52:13Z KWiki78 246724 5997738 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Trench.jpeg|thumb|right|250px|Xandaq jangi]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Xandaq jangi''' — [[Muhammad (s.a.v)|Muhammad]] tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan [[Madina]]<nowiki/>ni makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon alForsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> '''Xandaq jangi''' ([[Arab tili|arab]]. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar bilan makkalik [[Mushrik|mushriklar]] oʻrtasidaga jang. 627 yilda [[makka]]liklar rahbari [[Abu Sufyon]] 10 mingga yaqin [[askar]] bilan kelib [[Madina]]ni qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari [[Madina]] atrofiga [[Salmon al-Forisiy]] tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 [[hafta]]lik qamaldan keyin [[Abu Sufyon]] qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi, musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu [[islom tarixi]]da Xandaq jangi deb nom oladi. == Xandaq jangi haqida Qur’onda == '''[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.''' * 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar [[Alloh]] haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar. * 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar. * 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar. * 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar. * 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar. * 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi. * 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos. * 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar. == Manbalar == [http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 Ahzob surasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120630184825/http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 |date=2012-06-30 }} {{OʻzME}} [[Turkum:Janglar]] [[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]] [[Turkum:Muhammad Madinada]] [[Turkum:Tarix]] j7kyx2s8enxw3q58fsnkfcbtlxcgr4s 5997741 5997738 2026-04-17T07:52:19Z KWiki78 246724 5997741 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Trench.jpeg|thumb|right|250px|Xandaq jangi]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Xandaq jangi''' — [[Muhammad (s.a.v)|Muhammad]] tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan [[Madina]]ni makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon alForsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> '''Xandaq jangi''' ([[Arab tili|arab]]. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar bilan makkalik [[Mushrik|mushriklar]] oʻrtasidaga jang. 627 yilda [[makka]]liklar rahbari [[Abu Sufyon]] 10 mingga yaqin [[askar]] bilan kelib [[Madina]]ni qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari [[Madina]] atrofiga [[Salmon al-Forisiy]] tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 [[hafta]]lik qamaldan keyin [[Abu Sufyon]] qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi, musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu [[islom tarixi]]da Xandaq jangi deb nom oladi. == Xandaq jangi haqida Qur’onda == '''[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.''' * 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar [[Alloh]] haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar. * 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar. * 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar. * 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar. * 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar. * 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi. * 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos. * 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar. == Manbalar == [http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 Ahzob surasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120630184825/http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 |date=2012-06-30 }} {{OʻzME}} [[Turkum:Janglar]] [[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]] [[Turkum:Muhammad Madinada]] [[Turkum:Tarix]] g6yh1jkgomuvbfgai5zpvvfbgv9s4ms 5997742 5997741 2026-04-17T07:52:26Z KWiki78 246724 5997742 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Trench.jpeg|thumb|right|250px|Xandaq jangi]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Xandaq jangi''' — [[Muhammad (s.a.v)|Muhammad]] tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan [[Madina]]ni makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon al-Forsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> '''Xandaq jangi''' ([[Arab tili|arab]]. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar bilan makkalik [[Mushrik|mushriklar]] oʻrtasidaga jang. 627 yilda [[makka]]liklar rahbari [[Abu Sufyon]] 10 mingga yaqin [[askar]] bilan kelib [[Madina]]ni qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari [[Madina]] atrofiga [[Salmon al-Forisiy]] tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 [[hafta]]lik qamaldan keyin [[Abu Sufyon]] qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi, musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu [[islom tarixi]]da Xandaq jangi deb nom oladi. == Xandaq jangi haqida Qur’onda == '''[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.''' * 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar [[Alloh]] haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar. * 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar. * 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar. * 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar. * 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar. * 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi. * 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos. * 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar. == Manbalar == [http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 Ahzob surasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120630184825/http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 |date=2012-06-30 }} {{OʻzME}} [[Turkum:Janglar]] [[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]] [[Turkum:Muhammad Madinada]] [[Turkum:Tarix]] baw6l6nj69y1rsrzgzg4tsrrsir48fv 5997743 5997742 2026-04-17T07:52:36Z KWiki78 246724 5997743 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Trench.jpeg|thumb|right|250px|Xandaq jangi]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Xandaq jangi''' — [[Muhammad (s.a.v)|Muhammad]] tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan [[Madina]]ni makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon al-Forsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> '''Xandaq jangi''' ([[Arab tili|arab]]. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar bilan makkalik [[Mushrik|mushriklar]] oʻrtasidaga jang. 627 yilda [[makka]]liklar rahbari [[Abu Sufyon]] 10 mingga yaqin [[askar]] bilan kelib [[Madina]]ni qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari [[Madina]] atrofiga [[Salmon al-Forisiy]] tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 [[hafta]]lik qamaldan keyin [[Abu Sufyon]] qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi, musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu [[islom tarixi]]da Xandaq jangi deb nom oladi. == Xandaq jangi haqida Qur’onda == '''[[Ahzob surasi]]da bayon qilinga oyatlar.''' * 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar [[Alloh]] haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar. * 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar. * 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar. * 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar. * 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar. * 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi. * 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos. * 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar. == Manbalar == {{manbalar}} [http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 Ahzob surasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120630184825/http://uzcinema.com/forum/105-2289-1 |date=2012-06-30 }} {{OʻzME}} [[Turkum:Janglar]] [[Turkum:Muhammad boshchiligidagi yurishlar]] [[Turkum:Muhammad Madinada]] [[Turkum:Tarix]] 9i77rlxp88d1dajk4d97891goll73u2 0 30882 5997507 2270942 2026-04-16T14:44:42Z CommonsDelinker 204 "NGC_2032.png" yoʻqotildi, uni VikiOmbordan [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] per [[:c:Commons:Deletion requests/File:NGC 2032.png|]] tufayli oʻchirgan edi. 5997507 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti Galaktika | NGC = 2032 | Nom = NGC 2032 | Tasvir = | Tip = [[galaktik tumanlik]], [[oʻta yangi yulduz]] qoldigʻi | Yulduz turkumi = Oltin Baliq | Ong ochilishi = 05 <sup>soat</sup> 35 <sup>daq</sup>&nbsp;20,0 <sup>son</sup> | Cheklanishi = -67° 34′ 36″ | Kod = EN | Hubble-tip = [[emission tumanlik]] | Davr = [[J2000.0]] | Yulduz kattaligi = | Burchak diametri = | Sirt yorqinligi = | dreyer = true | Kashshof = John Herschel | Kashfiyot = 1834 | stub = true }} '''NGC 2032''' [[Oltin Baliq (yulduz turkumi)|Oltin Baliq yulduz turkumidagi]] EN ([[emission tumanlik]]) tipli [[galaktik tumanlik]], [[oʻta yangi yulduz]] qoldigʻidir. Ushbu obyektni [[John Herschel]] 1834-yilda kashf etgan. Ushbu obyekt [[Yangi umumiy katalog]] asl nashrida mavjud. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc.cgi?+2032 NGC 2032 Yangi umumiy katalog asl nashrida]{{Oʻlikhavola|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}} * [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc_fr.cgi?+2032 NGC 2032 Yangi umumiy katalog asl nashrida]{{Oʻlikhavola|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-fr}} * [http://www.seds.org/~spider/ngc/revngcic.cgi?NGC+2032 NGC 2032 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot]{{Oʻlikhavola|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}} * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-id.pl?Ident=NGC+2032 NGC 2032 SIMBAD omborida] {{ref-en}} * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC+2032 NGC 2032 Vizier omborida] {{ref-en}} * [http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+2032 NGC 2032 NASA Extragalactic Database omborida] {{ref-en}} * [http://www.ngcic.org/steinicke/ NGC/IC obyektlari ombori] {{ref-en}} {{NGC navigatori|2032}} [[Turkum:NGC obyektlari|NGC 2032]] {{astro-stub}} nkl6dgdflbf985zu32ydrav9ovbtqem 0 92272 5997606 5665112 2026-04-17T04:37:46Z Gliwi 32143 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Masserberg.png]] → [[File:DEU Masserberg COA.svg]] PNG → SVG 5997606 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Masserberg | mavqe = [[Kommuna]] | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Turingiya | jadvalda mintaqa = Turingiya | tuman turi = tuman | tuman = Hildburghausen (tuman) | jadvalda tuman = Hildburghausen (tuman) | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = DEU Masserberg COA.svg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 50 | lat_min = 31 | lat_sec = 12 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 58 | lon_sec = 11 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = 5 osttuman | rahbar turi = | rahbar = Friedel Hablitzel | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 36,08 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 780 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 2574 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = 036870 | pochta indeksi = 98666 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = HBN | identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi | raqamli identifikator = 16 0 69 061 | Commons turkumi = Masserberg | sayt = http://www.masserberg.de/ | sayt tili = de }} '''Masserberg''' — [[Germaniya]]ning [[Turingiya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Hildburghausen (tuman)|Hildburghausen]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 36,08&nbsp;km<sup>2</sup>. 2574 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Masserbergning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Masserberg}} * [http://www.masserberg.de/ Rasmiy sayti] {{Germaniya:Hildburghausen tumani shaharlari}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Masserberg}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} kdbwxf69himosw3nqgldhz66j2330nu 3 169061 5997847 5996409 2026-04-17T09:18:09Z Targetingexpert 113449 /* Targetingexpertdan savol (09:18, 2026-yil 17-aprel) */ yangi mavzu 5997847 wikitext text/x-wiki {{welcome|[[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 05:41, 1 noyabr 2012 (UTC)}} == Infoboxes == Hi! I'm making (most of) the infoboxes for all the Soviet SSR's in my sandbox [[Foydalanuvchi:PlanespotterA320/Sandbox|here]], so you don't have to worry about writing the all the infoboxes for every Soviet republic. Just copy and paste the text. --[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 14:20, 9-Avgust 2018 (UTC) : Salom! Rahmat, juda katta yordam qilyapsiz. Infobox tahrirlashni mashq qilyapman.--[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 06:25, 10-Avgust 2018 (UTC) :: Finished Ukraine and Kazakhstan SSR infoboxes.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 21:01, 10-Avgust 2018 (UTC) ::: Rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 08:46, 11-Avgust 2018 (UTC) :::: Salom men Moldova SSR maqolasini yaratgandim. Sarlavhaga Moldova SSR deb yozganman, keyin izlab koʻrsam oʻzbekchada Moldaviya yozilar ekan. Hamma maʼlumotlarda Moldaviya deb yozganman. Moldaviya SSR deb qidirsam maqola yaratilmagan deyapti. Sarlavhani oʻzgartira olmadim. Nima qilay? Yordam bering, iltimos! Oldindan rahmaat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 13:41, 11-Avgust 2018 (UTC) ::::: Got it.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 13:54, 11-Avgust 2018 (UTC) :::::: Yordamingiz uchun katta rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:01, 11-Avgust 2018 (UTC) ::::::: By the way, I created [[:Andoza:Samolyot]] and [[:Andoza:Reysi halokati]] so that aviation articles with infoboxes can be created.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 21:28, 13-Avgust 2018 (UTC) :::::::: Ajoyib! [[:en:Turkish Airlines Flight 6491|Mana bu]] halokat haqida maqola yaratishdan boshlasam boʻladi. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:00, 14-Avgust 2018 (UTC) :::::::::I will also create a separate template for an accident involving two aircraft. Nearly all major aviation disasters have articles missing, like [[:en:Tenerife airport disaster|Tenerife disaster]] (worst aviation disaster in history), [[:en:Japan Airlines Flight 123|JAL 123]] (worst single-plane crash), [[:en:Turkish Airlines Flight 981|THY 981]] (tragic preventable design flaw), [[:en:1996 Charkhi Dadri mid-air collision|SAA-KZA]] (3rd deadliest crash), [[:en:ValuJet Flight 592|Valujet 592]] (US Transportation secretary was fired in the aftermat...Several stupid things led crash, like oxygen generators in class-d cargo holds. Several documentaries about it) [[:en:Alaska Airlines Flight 261|Alaska 261]] (caused by intentionaly NOT maintaining the jackscrew of the T-tail...Some shady stuff was going on. A mechanic who identified problem was silenced, became whistleblower, etc...somewhat like Valujet) [[:en:Air India Flight 182|AIC 182]] (major terrorist attack; unprecedented lenghts gone to retreive wreckage in deep ocean), [[:en:Air France Flight 447|AFR 447]] ("the [[Malaysia Airlines 370 reysi halokati|MH 370]] that was found") and [[:en:Aeroflot Flight 7425|AFL 7425]]? You may also be interested in [[:ru:Катастрофа Ан-24 в Навои]], [[:ru:Катастрофа Ил-18 под Самаркандом|AFL U-45]], [[:ru:Катастрофа Ил-14 в Ташкенте|AFL 466]], [[:ru:Катастрофа Ил-14 под Ташкентом|AFL 40]], [[:ru:Катастрофа Ил-18 в Ташкенте|AFL 5139]], and Tu-104 crashes of [[:en:Aeroflot Flight 964|AFL 964]], [[:en:Aeroflot Flight 1912|AFL 1912]], [[:en:Aeroflot Flight 2415|AFL 2415]], [[:en:Aeroflot Flight 3932|AFL 3932]]. (It certainly doesn't help that plane crashes were censored in the Soviet Union) I'm giving avaiation it's own section in the [[Loyiha:Kerakli maqolalar|missing list]].--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 16:22, 15-Avgust 2018 (UTC) :::::::::: Juda soz. {{ping|Nataev}} ham aviatsiyaga qiziqadi. ''[[:en:Mayday (Canadian TV series)|Mayday]]''ning barcha sezonini koʻrgan. Menam ayrim epizodlarni koʻrganman. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 06:24, 16-Avgust 2018 (UTC) == Rozilik == Salom, iltimos, [[Vikipediya:Forum/Qoidalar|mana bu]] yerga ovoz bering. -- [[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]) 09:03, 19-Avgust 2018 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 10:09, 19-Avgust 2018 (UTC) == Adminstrator == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]]ga ovoz berishda qatnashing &ndash; [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:grey;">M</span><span style="color:green;">alikxan</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</sup> 12:45, 20-Sentabr 2018 (UTC) :Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:17, 21-Sentabr 2018 (UTC) == Ovoz berish == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]] nomli sahifada ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''<sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup>''' 18:17, 31-Avgust 2019 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 07:01, 1-Sentabr 2019 (UTC) :: Siz 2018-yilgi saylovga ovoz bergan edingiz. Hozir uni o‘chirib tashladim. Iltimos, 2019-yildagisiga ovoz bering. Ovoz berish muddati tugagan bo‘lsa ham. Rozi yoki qarshi ekanligingizni bilmoqchiman. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''<sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup>''' 07:37, 1-Sentabr 2019 (UTC) ::: Keyingi safar albatta ovoz beraman. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 16:47, 1-Sentabr 2019 (UTC) :::: Maqolalarni yaratishda yordamingiz kerak emas edi „rahmat“! 100 kunga tanlagan mavzularim edi bu bekor bol’di. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:56, 2-Sentabr 2019 (UTC) ::::: Uzr soʻrayman. Men sizga shunchaki yordam bermoqchi edim. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''<sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup>''' 15:03, 2-Sentabr 2019 (UTC) :::::: Yordam bermoqchi boʻlganingizga ishondim lekin oʻzim harakat qilib yaratmoqchi edim. Bundan keyin yordam kerak boʻlsa albatta soʻrayman oldindan rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:11, 2-Sentabr 2019 (UTC) ::::::: Yordam kerak boʻlsa, bemalol soʻrayvering. Qoʻlimdan kelgancha yordam beraman. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 15:18, 2-Sentabr 2019 (UTC) :::::::: Xoʻp katta rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:31, 2-Sentabr 2019 (UTC) == Original yulduz == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[Fayl:Original Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Original yulduz''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli, Nataeva! Soʻnggi 30 kun ichida oʻzbekcha Vikipediyaga qoʻshgan salmoqli hissangiz uchun sizni ushbu yulduz bilan taqdirlayman. Shunday ruhda davom eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 15:30, 1-Oktabr 2019 (UTC) |} :Tashakkur! [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 16:00, 1-Oktabr 2019 (UTC) == Ovoz berish == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]] nomli sahifada ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''<sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup>''' 13:24, 6-Oktabr 2019 (UTC) :Nataeva, ovoz berishda ishtirok eting! 😃 [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 17:17, 8-Oktabr 2019 (UTC) ==Tanlangan tasvir== Salom. [[Vikipediya:Tanlangan tasvir nomzodlari]] sahifasida ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 14:51, 14-Oktabr 2019 (UTC) :Iltimos, har xil ovoz berish chaqiriqlari bilan munozara sahifamni toʻldirmang. Oʻzimga qiziq boʻlgan sahifalarni topib, oʻzim ovoz beraman. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:57, 14-Oktabr 2019 (UTC) ::Qoʻpollik yaxshi narsa emas, sizga aytsam. :( [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 15:12, 14-Oktabr 2019 (UTC) :::Aql oʻrgatmang. Sahifamni esa spam bilan toʻldirishni bas qiling. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:14, 14-Oktabr 2019 (UTC) ::::Men ham vaqtimni sizning munozara sahifangizda yozish bilan oʻtkazmoqchi emasman. Faol boʻlganingiz uchun sizga murojaat qilgandim. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 15:22, 14-Oktabr 2019 (UTC) :::::Qaytaraman, spammerlikni toʻxtating. Ovoz berish umuman qiziqtirmaydi, tamom-vassalom. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:24, 14-Oktabr 2019 (UTC) == [[Alkinlar]] == Salom! YM uchun yangi nomzod ovoz bering --[[Foydalanuvchi:Amir.Temur|Amir.Temur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Amir.Temur|munozara]]) 17:38, 21-Noyabr 2019 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:45, 22-Noyabr 2019 (UTC) == Wikimedians of the Uzbek language User Group == [[File:UzbekWikimediansLogo.png|150px|right]] Salom, {{PAGENAME}}! Sizni oʻzbekcha Vikipediyada faol foydalanuvchi ekanligingizni hisobga olgan holda, [[:meta:Wikimedians of the Uzbek language User Group]] sahifasidagi „[[:meta:Wikimedians of the Uzbek language User Group#Members|Members]]“ boʻlimiga loginigizni yozib qoldirishingizni iltimos qilib qolar edik. Siz ham bizga qoʻshiling! <span class="plainlinks"><center><br />'''Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimizga qoʻshiling!'''<br /><br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Facebook Logo Mini.svg|25px]] [https://www.facebook.com/uzbekwikipedia/ Facebook]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Twitter Logo Mini.svg|25px]] [https://twitter.com/uzbekwikipedia Twitter]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Telegram logo.svg|25px]] [https://t.me/uzbekwikipedia Telegram]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</center></span> Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:blue">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 17:29, 28-Avgust 2020 (UTC) :Qoʻshildim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 11:08, 4-Noyabr 2020 (UTC) == Vikipediya kitob elchisi == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]]|[[Fayl:Goldenwiki.png|150px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''''<span style="font-family:fantasy;">[[Vikipediya:Vikipediya kitob oyligi/2020|Vikipediya kitob elchisi]]</span>''''' ''(2020)'' </br> '' <font size="2px">Wikipedia Book Ambassador 2020 </font> '' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | <span style="font-family:fantasy;"> ''Hurmatli, Nataeva! </br> 2020-yilning dekabr oyida oʻtkazilgan „[[Vikipediya:Vikipediya kitob oyligi/2020|Kitob oyligi]]“ musobaqasida ishtirok etib, koʻplab [[kitob]]lar bilan bogʻliq mavzularda maqolalar yaratganligingiz uchun tashakkur! Siz bu musobaqa natijalariga koʻra, '''birinchi oʻrin'''ga loyiq topildingiz! Hurmat va minnatdorchilik sifatida, sizga ushbu oltin mukofotni topshirishga izn bergaysiz! Doimo shunday ruhda davom etasiz deb umid qilaman hamda sizga eng yaxshi tilaklarni tilab qolaman! Hurmat bilan'',</span> [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b><sup><small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small></sup></b> 11:13, 2-Yanvar 2021 (UTC) |} :Katta rahmat! Kutmagandim, juda xursand boʻldim!))) [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 12:47, 3-Yanvar 2021 (UTC) == V va IV darajali „Yaxshi maqola“ ordenlari == {| style="background:#E4F1FA; border: solid 1px #C2E0F3; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Fayl:Good Article Barnstar 5 Degree Hires.png|100px|center|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Yaxshi maqola#V darajali orden|V darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2E0F3;" | 3 ta [[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi maqolani]] yaratganingiz / yaratilishiga katta hissa qoʻshganingiz uchun. Tabriklayman!<br> — [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 06:11, 24-Dekabr 2021 (UTC) |} {| style="background:#E4F1FA; border: solid 1px #C2E0F3; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Fayl:Good Article Barnstar 4 Degree Hires.png|100px|center|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Yaxshi maqola#IV darajali orden|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2E0F3;" | 5 ta [[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi maqolani]] yaratganingiz / yaratilishiga katta hissa qoʻshganingiz uchun. Tabriklayman!<br> — [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 06:11, 24-Dekabr 2021 (UTC) |} : Katta rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:06, 23-Iyun 2022 (UTC) == Tanlangan maqola statusi uchun ovoz berish == Assalomu alaykum! https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Yaxshi_maqola_nomzodlari/GIF_so%27zi_talaffuzi Ushbu ssilka orqali o'z fikringiz va ovozingizni berishingizni iltimos qilib qolaman. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat ! [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 07:29, 16-Iyun 2022 (UTC) : Va alaykum assalom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:25, 23-Iyun 2022 (UTC) == Fountain bo‘yicha norozilik == Assalomu alaykum. Fountaindagi maqolalarimni izohsiz ancha past baholabsiz. 3balga loyiq maqolalarimga ham 1 bal qo‘yibsiz. Menimcha maqolalarimni o‘qimagansiz. Nega past ball berganizni izholab berolasizmi? [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 05:46, 11-Iyul 2022 (UTC) : Hormang! Aynan qaysi maqolalarni nazarda tutyapsiz? Shu yerda link qoldiring, koʻrib chiqamiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 05:48, 11-Iyul 2022 (UTC) :: [[Vinícius Júnior]], [[Danijel Subašić]], [[Denis Cheryshev]], [[Kyle Walker]], [[Bertrand Traoré]] [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 06:17, 11-Iyul 2022 (UTC) ::: 1. [[Vinícius Júnior]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo orfografik xatolar uchun (xususan, oʻ va gʻ notoʻgʻri yozilgan; gaplar mashina tarjimasiligicha qolgan ("Klub uning salohiyatini qayd etdi, ammo yoshligini hisobga olib, keyingi yil unga qaytishni soʻrashdi"; "oʻyin uslubi va qabul qilish" va h.)) −1; shunda umumiy hisobda 2. ::: 2. [[Denis Cheryshev]] — talablarga javob bergani uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, shunda umumiy hisobda 2. ::: 3. [[Kyle Walker]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo xatolar uchun -1 (asli lotinda yoziladigan ismlarni aslidek yozamiz); shunda umumiy hisobda 2. ::: 4. [[Bertrand Traoré]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo xatolar uchun -1 ("U final toʻliq oʻynadi, "Ayaks " "Manchester Yunayted" ga 2:0 hisobida magʻlub boʻldi."; "Klub karerasi" va h.); shunda umumiy hisobda 2. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 08:22, 11-Iyul 2022 (UTC) ::::Ballar va kamchiliklarimni aytganingiz uchun rahmat) [[Danijel Subašić]] ni ham ko'rib bersangiz. Nodir Ataev xatolarni to'g'irlasam qayta baholab berish mumkinligini haqida aytgandi. Menimcha fountainga kiritgan holatdagisi sizga ko'rinyapti. Hozirgi tahrirni ko'rib keyin ball berishizni iltimos qilardim) [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 15:38, 11-Iyul 2022 (UTC) ::::: Xoʻp albatta koʻrib keyin baholayman. Baholashni men ham oʻz xohishimga koʻra amalga oshirmayman. Qoʻyilgan talablar asosida amalga oshiriladi hammasi. Xatolaringizni toʻgʻri tushunganingiz uchun rahmat. Mehnatingizni qadrlayman baholarni deb tushkunlikka tushmang, eng muhimi harakat. Aslida, bu loyihaga oʻz hissasini qoʻshayotgan har bir inson eng oliy bahoga loyiq. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 05:05, 12-Iyul 2022 (UTC) ::::::Tushunarli, rahmat) [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 11:10, 12-Iyul 2022 (UTC) == Xushsifat maqola == Assalomu alaykum, hurmatli @[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]. Xushsifat maqola nomzodligiga [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Xushsifat_maqola_nomzodlari o'z nomzodimni] qo'ygan edim. Iltimos, ovoz berishda qatnashib, o'z fikringizni bildirsangiz. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat. Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Optima D|<span style="font-family: Lucida Calligraphy "><b style="color: #7A69B8">Maxi</b><b style="color:#191970">Millian</b></span>]][[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|<sup><span style="color:blue">'''(munozara!)'''</span></sup>]] 02:19, 9-Avgust 2022 (UTC) ==XM statusi== {| style="border: 1px solid rgb(0,0,139); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Xushsurat maqola statusi.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''XM (xushsurat maqol) statusiga nomzodlik!''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | XM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Onna-musha|maqolamga]] izoh bildirishingizni, xatolarini koʻrsatib oʻtishingiz, hamda loyiq koʻrsangiz, rozilik ishoratini qoldirishingizni soʻrab qolgan boʻlar edim! Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"><font face="Comic Sanse MS"> </font><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span></span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>(munozara)</sup>]] 13:05, 1-Sentabr 2022 (UTC) |} :Ovoz berdim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 08:53, 2-Sentabr 2022 (UTC) :: Rahmat {{smiley|:)}} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 04:57, 10-Oktabr 2022 (UTC) ==YM statusi== {| style="border: 5px solid #ABCDEF ; background-color: #FFF; padding:10px 15px 0" |style="padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; font-size:130%" |'''[[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|Yaxshi maqola statusiga nomzod]] |''' <span style="font-size:85%">[[Malay ayigʻi| ''Malay quyosh ayigʻi'']][[File:Good Article Recruitment - Completion Award.png|left|30px]]</span> |rowspan=3|[[File:Ice bear02.jpg|left|150px]] |- |<span style="color:purple"> * [[Malay ayigʻi| Malay quyosh ayigʻi]] [https://www.iucnredlist.org/search?query=Helarctos%20malayanus&searchType=species| IUCN qizil roʻyxatiga] kiritilgan yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan ayiq turi. Mazkur maqolada siz bu ayiqlar haqida yetarlicha maʼlumot olishingiz mumkin. * Maqolada convert andozasi tufayli ayrim oʻlchov birliklari ingliz tilida qolib ketgan va bu holatga vaqtincha koʻz yumishingizni soʻrar edim. </span> * Iltimos, maqola bilan tanishib chiqing va oʻz fikrlaringizni qoldiring! * Lozim deb topsangiz {{Roziman}} andozasini aks holda {{Qarshiman}} yoinki {{Betarafman}} belgisini qoʻllashingiz mumkin. Sizning har bir fikringiz men uchun ahamiyatli * Marhamat fikrlaringizni qoldirishingiz mumkin: '''[[Vikipediya:Yaxshi maqola nomzodlari/Malay ayigʻi | kirish]]''' </span> |- |colspan=2 style="font-size:85%; padding-top:15px;"|Iltimos maqolani tahrilashda Vikifikator tugmasini bosishga eʼtiborli boʻling. Ayrim rasmlar vikifikator qilingach ishlamay qolishi mumkin. |} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 04:57, 10-Oktabr 2022 (UTC) == Forumda ishtirok eting! == Salom, [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]! Vikipediyada faol va tajribali foydalanuvchilardan biri boʻlganingiz uchun sizni [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Forum#O%CA%BBzbekcha_Vikipediyada_Mashina_tarjimasini_butunlay_o%CA%BBchirish ushbu forumda] ishtirok etishingizni soʻrab qolaman! [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|<sup> (talk) </sup>]] 16:49, 14-Oktabr 2022 (UTC) == Wikidata 2022 Istanbul == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Wikidata Istanbul 2022 barnstar.svg|left|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''This Star Is For You!''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Thank you for attending the Wikidata 2022 Istanbul Conference, held in Istanbul, Türkiye (Turkey), from 21 to 23 October 2022. See you again! [[Foydalanuvchi:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kurmanbek|munozara]]) 19:22, 23-Oktabr 2022 (UTC) |} == Ovoz berishda ishtirok eting! == Assalomu alaykum! [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:So%CA%BBrovlar/Xulosa_chiqaruvchi#Foydalanuvchi:Optima%20D Ushbu sahifada] boʻlayotgan ovoz berish jarayonida qatnashishingizni iltimos qilib qolgan boʻlar edim. Soʻrovnomaga befarqlik koʻzi ostida boqmasligingiz, ovoz berishda ishtirok etishingiz, Vikimizda tahrirlar soninig oshishiga xizmat qilishi mumkin. Hurmat bilan [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|<sup> (talk) </sup>]] 12:47, 12-Noyabr 2022 (UTC) ==Yangi 2023-yil muborak boʻlsin!== {| style="background-color: #fdffe7; border: 4px solid #FFD700;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Wikipedia Happy New Year.png|211px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''Yangi 2023-yil bilan!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- '''Assalomu alaykum [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nigora opa]]! Sizni kirib kelgan yangi [[2023-yil]] bilan chin qalbimdan tabriklayman! Kelayotgan yil barchamizga [[baxt]], [[omad]] va [[quvonch]] keltirsin. Yakunlangan 2022-yilda siz bilan [[oʻzbekcha vikipediya]]da tanishganligimdan juda xursandman! Yangi yilda [[Vikipediya]]ni birgalikda rivojlantirishimizga tilakdoshman!!! <br />Samimiy tilaklar ila'''<br /> [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 07:17, 1-Yanvar 2023 (UTC) |} :Vaalaykum assalom! Ezgu tilaklar uchun rahmat! Men ham siz bilan tanishganimdan xursandman. Sizga ham yangi yil muborak boʻlsin! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 07:29, 1-Yanvar 2023 (UTC) == TM statusi == {| style="border: 5px solid rgb(10,100,10); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Ailurus_fulgens_RoterPanda_LesserPanda.jpg|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''Qizil panda maqolasi''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | TM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Qizil panda|maqola]] haqida oʻz fikrlaringizni [[Vikipediya:Tanlangan maqola nomzodlari/Qizil panda|muhokama boʻlimida]] qoldirishingizni va uni statusga olib chiqishda oʻz maslahatlaringiz bilan oʻrtoqlashishingizni soʻragan boʻlar edim. Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 09:52, 28-May 2023 (UTC) |} == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Salazarov| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, [[User:Salazarov|<font face="Georgia"><span style="color:#512769;">'''Salazarov'''</span></font>]] 18:03, 9-Iyun 2023 (UTC) ==XM statusi== Assalomu alaykum. XM statusi uchun nomzodlikka qoʻyilgan [[Vanadzor]] maqolasini koʻrib chiqib, [[Vikipediya:Xushsifat maqola nomzodlari/Vanadzor| mana bu]] sahifada o'z fikringizni bildirgan holda ovoz berish jarayonida qatnashishingizni so'rayman! Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Mirfayzbekabdullayev.|Mirfayzbekabdullayev.]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirfayzbekabdullayev.|munozara]]) 15:59, 11-Oktyabr 2023 (UTC) == Tabrik == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fcfcfc;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:20th anniversary of Uzbek Wikipedia Barnstar.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''„Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ yulduzi''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli {{PAGENAMEBASE}}, Vikipediyada amalga oshirayotgan salmoqli ishlaringiz uchun tashakkur aytgan holda, sizni oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yillik yubileyi bilan tabriklayman va sizga ushbu „Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ esdalik yulduzini taqdim etaman. Vikipediyani rivojlantirish yoʻlida charchamang! Yoqimli tahrirlar! Hurmat bilan — [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurqul]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Nurkulov|munozara]]) 13:55, 22-Yanvar 2024 (UTC) |} :Katta rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 00:00, 18-Fevral 2024 (UTC) == IP chetlashtirishdan mustasno huquqi == Salom, [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]! Sizdan menga IP chetlatishdan mustasno huquqini berishingizni soʻrayman. Men internetdan foydalanadigan hududda boshqa foydalanuvchilar vpn ishlatishi tufayli Vikipediya bloklanib qolish holatlari kuzatiladi. Shu uchun shu huquqni menga taqdim etishingizni so'ragan boʻlar edim. Avvaldan tashakkur! [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 15:36, 2025-yil 20-fevral (UTC) == Paxlavadan oling! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Birgalikda tanovul qilishga nima deysiz? [[Foydalanuvchi:Max 0230|Max 0230]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Max 0230|munozara]]) 07:16, 2025-yil 17-mart (UTC) |} == Question from [[User:Ochildiyev jobir|Ochildiyev jobir]] on [[Lotin tili]] (18:49, 2025-yil 20-avgust) == Salom --[[Foydalanuvchi:Ochildiyev jobir|Ochildiyev jobir]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ochildiyev jobir|munozara]]) 18:49, 2025-yil 20-avgust (UTC) :Alik! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:53, 2025-yil 30-avgust (UTC) == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Hasan Xamidovich| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, <span style="font-family:Times New Roman; font-size:1.3eM; border-radius:9em; background:#eeeeee; padding:0 7px;">[[User talk:Hasan Xamidovich|W]]/ [[User:Hasan Xamidovich|<span style="font-size:0.8eM; color:#9f3526">"Hasan Xamidovich"</span>]]</span> 05:49, 2025-yil 21-avgust (UTC) == Question from [[User:UzAtio|UzAtio]] (07:27, 2025-yil 24-avgust) == Menga yordam berolasizmi? --[[Foydalanuvchi:UzAtio|UzAtio]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:UzAtio|munozara]]) 07:27, 2025-yil 24-avgust (UTC) :Salom! Albatta, qoʻldan kelgancha yordam beraman. Savolingiz boʻlsa shu yerda qoldiring. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:55, 2025-yil 30-avgust (UTC) == Question from [[User:Chabrgali|Chabrgali]] on [[Krafton]] (11:47, 2025-yil 28-avgust) == Hello, I participated in the AirDrop Carnival event and won the "Winner Winner Chicken Dinner" t-shirt (physical item). After claiming it, I submitted my shipping address and phone number. The event information stated that delivery would take place within 30 days, but I have not received the item yet. Could you please confirm: 1. Has the item been shipped? 2. If not, when can I expect it to arrive? 3. Has anyone else received their prize so far? I would appreciate a clear and accurate update on the delivery status. Thank you for your support. --[[Foydalanuvchi:Chabrgali|Chabrgali]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Chabrgali|munozara]]) 11:47, 2025-yil 28-avgust (UTC) == Question from [[User:Azimjon Abdurasulov|Azimjon Abdurasulov]] on [[Tibbiy mehnat ekspertiza komissiyasi]] (09:37, 2025-yil 6-sentyabr) == Salom men tug'ulgan kunimdan 18 yoshimgacha 2guruh nogironlik pensiyasini olar edim lekin 18 kirganimdan song meni 3 guruhga majburlab tushurib qoyishdi men umurbot nogironligi bor deb belgilangan edi nega meni 3 guruhga tushurib qoyishdi --[[Foydalanuvchi:Azimjon Abdurasulov|Azimjon Abdurasulov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Azimjon Abdurasulov|munozara]]) 09:37, 2025-yil 6-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Wikker tikker|Wikker tikker]] (06:21, 2025-yil 9-sentyabr) == Salom siz bilan ishlay olamanmi --[[Foydalanuvchi:Wikker tikker|Wikker tikker]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Wikker tikker|munozara]]) 06:21, 2025-yil 9-sentyabr (UTC) == [[User:Bilmasangyaxshi|Bilmasangyaxshi]]dan savol (16:55, 2025-yil 14-sentyabr) == Man shogirt --[[Foydalanuvchi:Bilmasangyaxshi|Bilmasangyaxshi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bilmasangyaxshi|munozara]]) 16:55, 2025-yil 14-sentyabr (UTC) :Salom! [[VP:Ustozlik]] doirasida shogird boʻlmoqchimisiz? [[Maxsus:Homepage]] sahifasini ochsangiz, foydalanuvchi bosh sahifasi ochiladi. Oʻsha yerda "Mentor for editing" boʻlimida qaysi foydalanuvchi ismini koʻryapsiz? Soʻrashim sababi shogirdlar roʻyxatida sizni koʻrmadim. :Ammo har qanday savolingiz boʻlsa beravering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:45, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) ::Boʻldi topdim sizni. Savollaringiz boʻlsa berishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:48, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Quvonchbekova 27|Quvonchbekova 27]] on [[Foydalanuvchi:Quvonchbekova 27]] (04:51, 2025-yil 23-sentyabr) == Oʻzingizni toʻldiringga nimalar yozish kerak --[[Foydalanuvchi:Quvonchbekova 27|Quvonchbekova 27]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Quvonchbekova 27|munozara]]) 04:51, 2025-yil 23-sentyabr (UTC) :Salom! Qaysi sahifani nazarda tutyapsiz? Aynan "Oʻzingizni toʻldiring" deb yozilgan ekanmi? [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:30, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Shavkat Uzoqov|Shavkat Uzoqov]] on [[Shuxratoff]] (02:11, 2025-yil 11-oktyabr) == Shuxratoff (Sardor Shukhratov) — young rapper and artist from Tashkent, Uzbekistan. He became known for his song “Gangster”, released when he was just 15. Shuxratoff’s style mixes deep emotion, discipline, and truth — his tracks speak about life, silence, and strength. In 2024, he suddenly went on a long break, leaving his fans wondering where he went. He also created a clothing brand called SSS123, focused on minimalism and self-expression. His music can be found on Spotify, YouTube, and Instagram (@shuxratoff_). Even during his silence, many remember his message — “Sometimes you have to disappear to find yourself.” Keywords: Shuxratoff, Sardor Shukhratov, rapper from Uzbekistan, Gangster song, SSS123 brand, Shuxratoff Spotify, Shuxratoff YouTube, Shuxratoff Instagram. --[[Foydalanuvchi:Shavkat Uzoqov|Shavkat Uzoqov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shavkat Uzoqov|munozara]]) 02:11, 2025-yil 11-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Odinaxonim|Odinaxonim]] on [[So'rovnoma(anketa)]] (16:30, 2025-yil 17-oktyabr) == Qalay sorovnomaga qanday kiradi --[[Foydalanuvchi:Odinaxonim|Odinaxonim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Odinaxonim|munozara]]) 16:30, 2025-yil 17-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Saidbek eshniyozov|Saidbek eshniyozov]] on [[Foydalanuvchi:Saidbek eshniyozov]] (16:35, 2025-yil 19-oktyabr) == Salom, menga wikipediada qanday qilib sahifalar ochish, maqolalar joylash va tahrirlash hamda shunga oʻxshash yoʻl yoʻriqlarni oʻrgata olasizmi? --[[Foydalanuvchi:Saidbek eshniyozov|Saidbek eshniyozov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Saidbek eshniyozov|munozara]]) 16:35, 2025-yil 19-oktyabr (UTC) :Salom! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqsangiz, menimcha oson boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 00:59, 2025-yil 22-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] on [[Buxoro viloyati]] (11:34, 2025-yil 26-oktyabr) == Salom Qanday qilib wkipediaga yangi rasm joylash mumkin --[[Foydalanuvchi:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Fattullayev Firdavs|munozara]]) 11:34, 2025-yil 26-oktyabr (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] salom! Oʻzingiz olgan suratlarni [[Vikiombor]]ga yuklashingiz mumkin. Buni oʻrganish uchun [https://www.youtube.com/watch?v=qiRTGRMAQFE YouTubedagi videodarsni] koʻrsangiz boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 00:29, 2025-yil 28-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] on [[Iso Masih]] (13:46, 2025-yil 31-oktyabr) == Maqolaga qanday qoshimcha kiritish mumkin? Oldindan rahmat. --[[Foydalanuvchi:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Rustam Norboyev|munozara]]) 13:46, 2025-yil 31-oktyabr (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] Maqolani umuman tahrirlashni nazarda tutayotgan boʻlsangiz mana bu [https://www.youtube.com/watch?v=5Kqvu_nMqrY videoni] koʻring. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:33, 2025-yil 31-oktyabr (UTC) == Early Wiki Anniversary Wishes 🎉 == <div style="border: 3px solid #f75920; background: #f8f9fa; padding: 15px; margin: 10px 0; font-size: 95%; line-height: 1.6em;"> [[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]] Dear [[User:Nataeva|Nataeva]], Your wiki anniversary is just around the corner, in '''10 days!''' What a wonderful milestone of '''13 years''' on Wiki (as per SUL). Your incredible contributions, with over '''9,400''' edits, have truly made a difference. Here's to another amazing year of collaboration and knowledge sharing! ''Use this [https://suyashdwivedi.github.io/Wiki_Tools/Wiki_Anniversary.html '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.'' -- [[Foydalanuvchi:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Suyash.dwivedi|munozara]]) 19:59, 2025-yil 1-noyabr (UTC) </div> :Thank you! :) [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:40, 2025-yil 9-noyabr (UTC) == [[User:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]]dan savol (09:07, 2025-yil 7-noyabr) == Assalomu alaykum Dono Momomo ga atab yozgan maqola qidiruv tizimida chiqmayapti tasdiqlanishi uchun vaqt kerak bo'ladimi? --[[Foydalanuvchi:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ravshannigmatov|munozara]]) 09:07, 2025-yil 7-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]]! Google kabi qidiruv tizimlarini nazarda tutyapsizmi? Indeksatsiya qilishi uchun bir necha daqiqadan bir necha haftagacha vaqt kerak boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:39, 2025-yil 9-noyabr (UTC) == Question from [[User:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] on [[Jonathan Groff]] (09:54, 2025-yil 10-noyabr) == Salom --[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dxxleytenant|munozara]]) 09:54, 2025-yil 10-noyabr (UTC) == [[User:Dxxleytenant|Dxxleytenant]]dan savol (10:00, 2025-yil 10-noyabr) == Wikipediyaga malumot joylamoqchimn --[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dxxleytenant|munozara]]) 10:00, 2025-yil 10-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]]! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 18:26, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == [[User:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]]dan savol (19:02, 2025-yil 14-noyabr) == Assalomu aleykum maqola yaratishimda yordam bering --[[Foydalanuvchi:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umidjon Market (111)|munozara]]) 19:02, 2025-yil 14-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]]! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 18:24, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == [[User:Fazliddin Jo'rayev|Fazliddin Jo'rayev]]dan savol (09:01, 2025-yil 21-noyabr) == Rahmat, savollar bo'lsa so'rayman --[[Foydalanuvchi:Fazliddin Jo&#39;rayev|Fazliddin Jo&#39;rayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Fazliddin Jo&#39;rayev|munozara]]) 09:01, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == Question from [[User:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]] on [[XIX asr oxirida Turkistonda Turkistonda milliy ozodlik harakatlari]] (10:17, 2025-yil 29-noyabr) == Qanday maqolamni saqlasam boʻladi --[[Foydalanuvchi:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hasanboyevamuslimaxon|munozara]]) 10:17, 2025-yil 29-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]]! Saqla tugmasini bossangiz saqlanadi maqola. Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:59, 2025-yil 30-noyabr (UTC) == Question from [[User:Nozim Abdulla|Nozim Abdulla]] on [[Shirilikha]] (16:07, 2025-yil 1-dekabr) == “Got it, thanks! My questions will appear under my name on my mentor’s talk page.” --[[Foydalanuvchi:Nozim Abdulla|Nozim Abdulla]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Nozim Abdulla|munozara]]) 16:07, 2025-yil 1-dekabr (UTC) == [[User:Asadbek203|Asadbek203]]dan savol (04:32, 2025-yil 24-dekabr) == salom domillo menga uyga vazifa bering --[[Foydalanuvchi:Asadbek203|Asadbek203]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Asadbek203|munozara]]) 04:32, 2025-yil 24-dekabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Asadbek203|Asadbek203]]! Bu yerda uy vazifasi berilmaydi. Viki boʻyicha savolingiz boʻlsa, bemalol soʻrashingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:52, 2025-yil 25-dekabr (UTC) == [[User:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]]dan savol (14:32, 2025-yil 25-dekabr) == Ассалому алейкум устоз мен Туғмахон эшон бобо тарихи йўқолмасин борини киритайлик қабирлар ва бошқа жойлар қолган шу ўтдими ўтмадими қандпй билса бўлади илтимос --[[Foydalanuvchi:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ismatovkhudoyberdi|munozara]]) 14:32, 2025-yil 25-dekabr (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]]! Siz nazarda tutayotgan shaxs [[VP:EA|ensiklopedik ahamiyatga]] ega boʻlsa va buni tasdiqlovchi [[VP:NM|nufuzli manbalar]] boʻlsa, bemalol maqola yaratavering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:48, 2025-yil 31-dekabr (UTC) == [[User:ShohjahonX|ShohjahonX]]dan savol (02:13, 2026-yil 9-yanvar) == Assalomu Alaykum. Menda savolim bor. Men oʻzimni Wikipedia tarmogʻiga joylamoqchiman shunga Lider.uz linki bilan joylasam ham boʻladimi? Yaʼni biografiyam Lider.uz saytida chiqqan --[[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonX|munozara]]) 02:13, 2026-yil 9-yanvar (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]]! Vikipediyada faqat ensiklopedik ahamiyatga ega kishilar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat (kishilar)]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:38, 2026-yil 14-yanvar (UTC) == [[User:KELAJAKDAGI OLIM|KELAJAKDAGI OLIM]]dan savol (10:26, 2026-yil 13-yanvar) == ustoz profildagi ismni qanday ozgartirsa boladi --[[Foydalanuvchi:KELAJAKDAGI OLIM|holis]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:KELAJAKDAGI OLIM|munozara]]) 10:26, 2026-yil 13-yanvar (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:KELAJAKDAGI OLIM|KELAJAKDAGI OLIM]]! Foydalanuvchi nomingizni oʻzgartirmoqchimisiz? Buning uchun maxsus sahifada soʻrov qoldirish kerak. Qarang: [[:m:Changing username]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:40, 2026-yil 14-yanvar (UTC) == [[User:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]]dan savol (20:15, 2026-yil 14-yanvar) == Salom,men Avislar sulolasi haqida maqola kiritdim,ammo nega qidiruv tizimidan o`zbekchada izlasam chiqmayapti,qanday qilib qidiruv tizimidan chiqadigan maqolalar yarata olaman --[[Foydalanuvchi:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Samandarov Ortiqboy|munozara]]) 20:15, 2026-yil 14-yanvar (UTC) :Assalomu Alaykum. Siz mashhur narsalarni kiriting. Darhol chiqib qolmaydi vaqti vaqti bilan link bilan himoya qiling. Shundan soʻng qidiruvda chiqadi [[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonX|munozara]]) 11:51, 2026-yil 16-yanvar (UTC) ::Rahmat [[Foydalanuvchi:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Samandarov Ortiqboy|munozara]]) 18:55, 2026-yil 18-yanvar (UTC) == [[User:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]]dan savol (04:54, 2026-yil 19-yanvar) == Assalomu alaykum, men vikipediyada yangi bo'lganim uchun bilgiqutilar haqida bilmoqchiman, ularni qayerdan topsam bo'ladi yoki ular maqolalar ichida yaratiladimi, agar shunday bo'lsa ularni yaratish haqida tushuntirib bersangiz. Oldindan rahmat --[[Foydalanuvchi:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdulatif Botirsherov|munozara]]) 04:54, 2026-yil 19-yanvar (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]]! Bilgiqutilar andoza nomfazosida boʻladi. Mavzuga qarab, turli andozalar mavjud. Masalan, [[Andoza:Kitob bilgiqutisi]]. Ammo andoza yaratish yangi foydalanuvchi uchun biroz murakkab jarayon. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:44, 2026-yil 6-fevral (UTC) == Question from [[User:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] on [[Argos Limited]] (10:04, 2026-yil 3-fevral) == Assalamu aleykum bu qanaqa reklama bu yerda oylik tulovlar ham bormi --[[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Boboahurova Xursheda|munozara]]) 10:04, 2026-yil 3-fevral (UTC) xop rozilik bildrdm [[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Boboahurova Xursheda|munozara]]) 10:08, 2026-yil 3-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]]! Tushunmadim qaysi reklamani nazarda tutyapsiz? [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:27, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Shohruxmirzo13|Shohruxmirzo13]]dan savol (05:47, 2026-yil 11-fevral) == Assalomu alaykum menga ko'rsatma bera olasizmi --[[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohrux]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shohruxmirzo13|munozara]]) 05:47, 2026-yil 11-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohruxmirzo13]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:25, 2026-yil 1-mart (UTC) ::Thank you [[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohrux]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shohruxmirzo13|munozara]]) 06:48, 2026-yil 5-mart (UTC) == [[User:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]]dan savol (07:35, 2026-yil 12-fevral) == Assalomu Alaykum. Wikipediada bahssiz va oʻchirilishi mumkin boʻlmagan sahifani qanday yaratish mumkin. Iltimos menga oʻrgating. --[[Foydalanuvchi:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Uralbek Tursunov|munozara]]) 07:35, 2026-yil 12-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:24, 2026-yil 1-mart (UTC) == Question from [[User:Xumoyuna|Xumoyuna]] on [[Darknet]] (16:15, 2026-yil 12-fevral) == Alo --[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoyuna|munozara]]) 16:15, 2026-yil 12-fevral (UTC) == [[User:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]]dan savol (18:49, 2026-yil 17-fevral) == Assalom aleykum ustoz men vikipediyauzga oʻz biografiyamni kiritgandim lekin googldan oddiy qilib kompozitor ulugbek karimov vikipediya desam chiqarmayapti nima maslahat berasiz googlda biografiyani yozganimda darxol menga malumot qilib chiqarib berishi uchun --[[Foydalanuvchi:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kompozitor Ulugbek Karimov|munozara]]) 18:49, 2026-yil 17-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]]! Vikipediyaga faqat ensiklopedik ahamiyatga ega kishilar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[VP:BIO]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:38, 2026-yil 1-mart (UTC) == Question from [[User:Xumoyuna|Xumoyuna]] on [[Darknet]] (14:25, 2026-yil 18-fevral) == Alo menga boglaning 926201180 --[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoyuna|munozara]]) 14:25, 2026-yil 18-fevral (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]]! Bu yerda faqat Vikipediyaga oid savollarga javob beriladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:29, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Menejment|Menejment]]dan savol (18:17, 2026-yil 22-fevral) == Assalomu alaykum Wikimedia ochdim. Endi maqolalar yaratib joylashtirish uchun keyingi bosqichlarni tushuntira olasizmi --[[Foydalanuvchi:Menejment|Menejment]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Menejment|munozara]]) 18:17, 2026-yil 22-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Menejment|Menejment]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:22, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Bahodir Jo'rayev|Bahodir Jo'rayev]]dan savol (05:56, 2026-yil 3-mart) == qaqnday qilib men ham maqola yasasam va hamma ko'ra oladigan qilsam bo'ladi --[[Foydalanuvchi:Bahodir Jo&#39;rayev|Bahodir Jo&#39;rayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bahodir Jo&#39;rayev|munozara]]) 05:56, 2026-yil 3-mart (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Bahodir Jo'rayev|Bahodir Jo'rayev]]! Siz ensiklopedik ahamiyatga ega mavzularda maqola yarating. Maqolangiz qidiruvda chiqishi uchun biroz vaqt kerak boʻladi. Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 13:58, 2026-yil 3-mart (UTC) == Iltimosnoma == Assalomu alaykum, hormang! Sizdan [[Vikipediya:VikiAyollar_marafoni]] uchun maxsus yaratilgan fountain faoliyatiga ruhsat berishingizni, agarda men yaratgan fountain sahifasida xatolik boʻlsa uni qayta yaratib berishingizni iltimos qilaman. [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 16:29, 2026-yil 9-mart (UTC) == [[User:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]]dan savol (17:13, 2026-yil 14-mart) == Assalomu alaykum Menga 1770-1920Buhora Amirligi Tarkibidagi Bandixon,Boysun,Kofrun Kabi Shahar Va Qishloqlar Aholining Ism Familiya Va Hokazo Hujjatlari kerak Bu Hujjatlar Orqali Men Oʻz Ajdodlarimni Topmoqchiman Sizga Yozishni Toʻgʻri Qaror Deb Bildim Iltimos Maʼlumotlar Boʻlsa Men Bilan Ulashing --[[Foydalanuvchi:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jawhar ergashew|munozara]]) 17:13, 2026-yil 14-mart (UTC) == [[User:Sardorsheykh|Sardorsheykh]]dan savol (13:08, 2026-yil 18-mart) == Salom, yaxshimisiz? Nega yangi yaratgan maqolamni kimdir o'chirib yuboryabdi? Noto'g'ri ma'lumot yoki juda muhim biron ma'lumot yozmagan edim axir. --[[Foydalanuvchi:Sardorsheykh|Sardorsheykh]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sardorsheykh|munozara]]) 13:08, 2026-yil 18-mart (UTC) == [[User:TUITPRESS|TUITPRESS]]dan savol (07:01, 2026-yil 26-mart) == Как опубликовать перевод статьи (старицы) человека. Переведенный страницы сейчас находится в формате участник: ( https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:TUITPRESS/%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%91%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2) Не могли бы вы, пожалуйста, просмотреть и перенести этот черновик в основное пространство, если он соответствует требованиям? --[[Foydalanuvchi:TUITPRESS|TUITPRESS]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:TUITPRESS|munozara]]) 07:01, 2026-yil 26-mart (UTC) == [[User:Baxdaulet|Baxdaulet]]dan savol (19:08, 2026-yil 28-mart) == Assalomu alaykum, yaxshimisiz ustoz, vikipediada qanday faoliyat olib boramiz, vikipediada tahrirlar qilishimiz qanchalik foydali? --[[Foydalanuvchi:Baxdaulet|Baxdaulet]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Baxdaulet|munozara]]) 19:08, 2026-yil 28-mart (UTC) == Question from [[User:Ozodbek21|Ozodbek21]] on [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi]] (04:21, 2026-yil 15-aprel) == Assalomu alaykum Turkmaniston oyligida qanday qatnashaman --[[Foydalanuvchi:Ozodbek21|Ozodbek21]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ozodbek21|munozara]]) 04:21, 2026-yil 15-aprel (UTC) == [[User:Targetingexpert|Targetingexpert]]dan savol (09:18, 2026-yil 17-aprel) == Salom! Yurak Amri» xayriya jamoat fondi o‘z faoliyatini qayta boshladi shunga maqolaga yordam bera olasizmi? https://aniq.uz/uz/yangiliklar/yurak-amri-xayriya-jamoat-fondi-uz-faoliyatini-qayta-boshladi --[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Targetingexpert|munozara]]) 09:18, 2026-yil 17-aprel (UTC) 0iuyzha2vwfsw3hhldm5emymb87du4t 0 181968 5997486 5924894 2026-04-16T12:32:51Z ~2026-23432-46 259194 5997486 wikitext text/x-wiki {{Tarixiy davlat |nomi = Usmonli imperiyasi<br />Osmanlı İmparatorluğu<br /><big>دولت عالیه عثمانیه</big><br/>''Devlet-i Aliye-i Osmaniye'' |oʻz nomi = |holati = |madhiya = |bayroq = Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg |bayroq_izohi = Usmonli imperiyasining bayrogʻi (1844—1922) |gerb = Coat of arms of the Ottoman Empire (1882–1922).svg |gerb_izohi = Usmonli umperiyasining gerbi (1882—1922) |xarita = OttomanEmpireIn1683.png |oʻlchami = 260px |izohi = 1683-yildagi Usmonli imperiyasi |p1 = Saljuqiylar imperiyasi |flag_p1 =Büyük_Selçuklu_İmparatorluğu_Tamgası.png |p2 = Vizantiya imperiyasi |flag_p2 = Vexilloid of the Roman Empire.svg |p3 = Serb despotiyasi |flag_p3 = |tashkil_topdi = 1299 |barham_topdi = 1922 |s1 = Turkiya |flag_s1 = Flag of Turkey.svg |s2 = Memlyuklar Davlati |flag_s2 = Egypt flag 1882.svg |s3 = Xijaz qirolligi |flag_s3 = Flag of Hejaz (1917).svg |s4 = Asir amirligi |flag_s4 = Sa asir1.png |shiori = |poytaxti = [[Söğüt]] ([[1299]]—[[1329]])<br/> [[Bursa]] ([[1329]]—[[1365]])<br/> [[Edirne]] ([[1365]]—[[1453]])<br/> [[Konstantinopol]] ([[Istanbul]]) ([[1453]]—[[1922]]) |shaharlari = |tili = [[Usmonli turk tili|Usmonli turk]]<br /> [[Arab tili|Arab]] <br />[[Fors tili|Fors]] |valyutasi = |qoʻshimcha_koʻrsatkich = |koʻrsatkich_tarkibi = |maydoni = 12 000 000 km² |aholisi = 35 000 000-36 000 000 |boshqaruv_shakli = [[monarxiya]] (1299-1876; 1878-1908; 1920-1922), [[Konstitutsiyaviy monarxiya]] (1876-1878; 1908-1913; 1918-1920) [[Xalifalik]] (1517-1922) |sulola = [[Usmonlilar sulolasi|Usmonlilar]] |hukmdorlar_unvoni = [[Sulton]], [[Xalifa]] |hukmdor1 = Usmon-I |hukmdor1_yili = 1281—1326 |hukmdorlar_unvoni2 = <!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--> |hukmdor2 = |hukmdor2_yili = |hukmdorlar_unvoni3 = |hukmdor3 = |hukmdor3_yili = |hukmdorlar_unvoni4 = |hukmdor4 = |hukmdor4_yili = |hukmdorlar_unvoni5 = |hukmdor5 = |hukmdor5_yili = |hukmdorlar_unvoni6 = |hukmdor6 = |hukmdor6_yili = |dini = [[Islom]] ([[sunnat|sunnat tarmogʻida]]) |qoʻshimcha_koʻrsatkich1 = |koʻrsatkich_tarkibi1 = |Bosqich1 = |Sana1 = |Yil1 = |Bosqich2 = |Sana2 = |Yil2 = |Bosqich3 = |Sana3 = |Yil3 = |Bosqich4 = |Sana4 = |Yil4 = |Bosqich5 = |Sana5 = |Yil5 = |Bosqich6 = |Sana6 = |Yil6 = |Bosqich7 = |Sana7 = |Yil7 = |Bosqich8 = |Sana8 = |Yil8 = |Bosqich9 = |Sana9 = |Yil9 = |Bosqich10 = |Sana10 = |Yil10 = |Bosqich11 = |Sana11 = |Yil11 = |qoʻshimcha_koʻrsatkich2 = |koʻrsatkich_tarkibi2 = |gacha = |g1 = |g2 = |g3 = |g4 = |g5 = |g6 = |g7 = |keyin = |k1 = |k2 = |k3 = |k4 = |k5 = |k6 = |k7 = |eslat = }} '''Usmoniylar davlati''' (Shuningdek, '''Usmonli imperiyasi''', '''Usmonlilar davlati''', [[Yevropa]]da Ottoman imperiyasi deb atalgan) — [[Kichik Osiyo]], [[Sharqiy Yevropa]], [[Yaqin Sharq]] va [[Shimoliy Afrika]], qisman [[Kavkaz]] va [[Qrim]]da Usmoniylar sulolasi boshqargan davlat ([[1299]]-[[1922]]). Usmoniylar imperiyasiga [[Usmon I]] asos solgan.[[Fayl:Sultan Osman Gazi Khan I.jpg|thumb|Usmon Bey, Usmonli imperiyasining birinchi hukmdori]]Bu davlat dastlab Kichik Osiyoning Shimoliygʻarbiy qismi [[Eskishehir|Eski shahar]] va [[Anatoliya]] hududida [[saljuqiylar]]ning [[Koʻniya]] sultonligiga tobe kichik bir beklik (beylik) shaklida tashkil topgan. Bu beklikning ilk hukmdori [[Ertoʻgʻrul]] boʻlsa ham, uning oʻgʻli — Usmonbey davrida beklik mustaqil davlatga aylanganligi uchun uning nomi bilan Usmonli bekligi deb atalgan. Keyinchalik bu davlat Usmoniylar imperiyasi nomini olib, oʻrta asrlarda jahonning eng qudratli davlatlaridan biriga aylandi. Usmon I va uning oʻgʻli [[Oʻrxon I|O’rxon bey (bek)]] unvonini qabul qilgan boʻlsa, Urxonning oʻgʻli [[Murod I]] davridan boshlab hukmdorlar [[sulton]] deb atalgan. Usmon Gʻoziy davridayoq qoʻshni [[Vizantiya]] imperiyasiga qarshi bir qancha harbiy yurishlar qilinib, [[Qoracha Hisor]] va [[Yor Hisor]] qalʼalari, [[Bursa]]ning atroflari egallangan. Uning oʻgʻli Urxon Gʻoziy Vizantiyaning [[Bursa]], [[Nikeya]], [[Nikomediya]] shaharlarini istilo qilib, [[XIV asr]]ning oʻrtalaridayoq [[Qora dengiz]] va [[Marmar dengizi]] sohillariga chiqqan. Bu davrda Usmonli turklar (ular oʻgʻuz turklarining qay urugʻiga mansub boʻlgan) [[Dardanell boʻgʻozi]]dan oʻtib, [[Yevropa hududi]]ga kirishgan. [[1356-yil]]da [[Bolqon]]ni zabt etish tugallanib, [[Yevropa]] hududida yangi Rum eli ([[Rumeliya]]) viloyati taʼsis etilgan. Aynan shu paytdan Usmoniylar davlatini saltanatga aylanish jarayoni boshlangan. [[1360-yil]] [[yanicharlar]] (turkcha: yangi cherik) — maxsus piyoda qoʻshin tashkil qilingan. Davlatning dastlabki poytaxti [[Melangiya]], [[1326]]— [[1362-yil]]larda [[Bursa]] boʻlgan. Sulton [[Murod I]], [[1362-yil]]da poytaxtni [[Bursa]]dan [[Edirna]] (Adrianopol)ga koʻchirgan. Uning hukmronlik davrida Yevropada yangi hududlar zabt etilgan. [[Kosovo]] maydonida boʻlgan jang ([[1389]])da serblar maglubiyatga uchragach, [[Serbiya]] Usmoniylar imperiyasiga qoʻshib olindi. Sulton [[Boyazid I Yildirim]] [[Bolgariya]]ning poytaxti [[Tirnovo]] (1393)ni egallab, [[Nikopol]] ostonalarida salibchi [[ritsar]]larning birlashgan 60.000 kishilik qoʻshinini maglubiyatga uchratdi ([[1396]]) va Vizantiyaning poytaxti [[Konstantinopol]]ni qamal qilishga kirishdi. U Bolgariya, [[Valaxiya]], [[Makedoniya]], [[Fessaliya]]ni oʻz davlati tarkibiga kiritdi. Biroq, [[1402-yil]]da boʻlgan [[Anqara jangi]] [[Amir Temur]] qoʻshinidan Usmoniylar imperiyasi ning maglubiyatga uchrashi Vizantiya imperiyasini mukarrar halokatdan saqlab qoldi. Sulton [[Mahmud I]] va [[Murod II]] hukmronliklari davrida qoʻldan ketgan hududlar qaytarib olingan. Adolatli va insofli hukmdor sifatida nom chiqargan [[Murod II Gʻoziy]] [[1422-yil]] Konstantinopolga hujum qiladi. [[Varna]] yaqini ([[1444-yil]] [[10-noyabr]]) va [[Kosovo]] maydoni ([[1448-yil]] 17— 19-dekabr)da chex-mojarlar qoʻshinini magʻlubiyatga uchratib, 1448—50-yillarda [[Albaniya]] ustiga 2 marta yurish qilgan. Murod II ning oʻgʻli [[Mahmud II]] Fotih turk qoʻshinlariga shaxsan oʻzi qoʻmondonlik qilib, jahongirlik siyosatini olib borgan. U [[Sharqiy Rim imperiyasi]] — [[Vizantiya]]ning poytaxti [[Konstantinopol]]ni 53 kunlik qamaldan soʻng egallab ([[1453-yil]] [[29-may]]), [[Vizantiya]] imperiyasini tugatgan. Konstantinopol turkcha [[Istanbul]] nomi bilan atalib, poytaxt bu yerga kuchirilgan. Bu gʻalabadan sung [[Mahmud II]] Fotih Bolqon va [[Markaziy Yevropa]] mamlakatlarini zabt etishga kirishgan. Serbiya ([[1459]]), Moraviya ([[1460]]), [[Bosniya]] ([[1463]]), Valaxiya ([[1476]]), Albaniya ([[1479]]) Trapezund — [[Trabzon]] ([[1461]]) egallangan. [[Qrim]] xonligi tobe davlatga aylantirilgan ([[1475]]). Oq qoʻyunli davlati hukmdori [[Uzun Hasan]]ga qarshi harbiy harakatlar kuchaytirilgan. Yevropaning [[Italiya]], [[Olmoniya]], [[Avstriya]] kabi davlatlari hududlarini egallash rejasi tuzilib, amaliy harakatga oʻtilgan. Bu davrda harbiy va maʼmuriy boshqaruv sohasida katta islohotlar oʻtkazilib, ulkan saltanatni mustahkamlash choralari koʻrilgan. Ayniqsa, [[adabiyot]], [[sanʼat]] va [[meʼmorchilik]] gullab-yashnagan. Sulton [[Boyazid II]], [[Salim I]] va [[Sulaymon I]] hukmronlik qilgan davrlarda saltanat haddan tashqari kuchaygan. Xususan, [[Salim I]] Yovuz [[Eron]] [[safaviylar]]i shohi [[Ismoil I]] qoʻshinini yanchib tashlaydi ([[1514-yil]] [[23-avgust]]). [[Iroq]], Shom ([[Suriya]]), [[Falastin]], [[Misr]]ni egallab, [[Qohira]]ga kiradi ([[1517]]). Bu paytda Misrdan tashqari Shimoliy Afrikaning [[Jazoir]] hududi, shuningdek, [[Bolqon]], [[Arabiston]], Janubiy-Sharqiy Anadolu ham Usmoniylar imperiyasi tarkibiga kirgan. [[Halab]]da boʻlgan juma namozi ([[1516-yil]] [[28-avgust]])da sulton [[Salim I]] ga „ikki muqaddas shahar xizmatchisi“ faxriy unvoni berilib, [[xalifa]] sifatida uning nomi xutbaga qoʻshib oʻqilgan (Usmoniylar sultonlar shu kundan eʼtiboran to [[1924-yil]]gacha ayni paytda islom olamining xalifasi ham hisoblangan). Sulton Sulaymon I ham jahongirlik siyosatini davom ettirgan. Mojariston bosib olingach, turklar Venani 1 marta qamal qilishgan ([[1529]]). [[Polsha]] va [[Ukraina]]ga qoʻshin joʻnatilib, [[Egey dengizi]]dagi Rodos va boshqalar orollar ishgʻol qilingan. [[Sulaymon I]] Qonuniy „Muqaddas Rim imperiyasi“ga qarshi kurashish uchun [[Fransiya]] qiroli [[Fransisk I]] bilan birinchi fransuz-turk siyosiy shartnomasi va savdo bitimini imzolagan (1535). [[1556-yil]]ga kelib Usmoniylar imperiyasiga [[Kichik Osiyo]] hududi, Gʻarbiy [[Gurjiston]], Gʻarbiy [[Armaniston]], [[Livan]], [[Suriya]], [[Iroq]] ([[Bagʻdod]] bilan birga), Falastin, [[Hijoz]], [[Yaman]], Misr, [[Tripoli]], [[Jazoir]], [[Yunoniston]], [[Bulgʻoriston]], [[Mojariston]], Serbiya, Bosniya, Valaxiya, [[Transilvaniya]], Moldaviya, Qrim kirgan. Bu paytda u jahondagi eng qudratli saltanatlardan biri hisoblangan. Saltanatning ulkan hududi 3 qitʼa: Janubiy Sharqiy [[Yevropa]], [[Gʻarbiy Osiyo|G'arbiy Osiyo]] va Shimoliy Afrikaning katta kismini egallagan boʻlib, uning maydoni 12 mln. km² gacha yetgan. XVI asrda turklarning kuchli [[dengiz flot]]i Sharqiy [[Oʻrta yer dengizi|Oʻrtayer dengizi]] havzasini nazorat qilib turgan. Sulton [[Murod III]] hukmronligi davrida [[Kipr]] oroli boʻysundirilgan. Bu paytda [[Gibraltar]] boʻgozidan Fors qoʻltigʻigacha, [[Dunay]]dan [[Nil]] sohillarigacha boʻlgan hudud sultonlikka qaragan. Biroq [[XVII asr]] oxiridan boshlab sultonlikning harbiy, siyosiy va iqtisodiy qudrati astasekin zaiflasha boshlagan. Yevropa mamlakatlari oʻzaro ittifoq tuzib, Usmoniylar imperiyasiga qarshi kurashga chogʻlanganlar. [[Vena]] atrofida boʻlgan 2 jangda turk qoʻshini [[Avstriya]], [[Olmoniya]], [[Polsha]]ning birlashgan armiyasidan yengilgan ([[1683-yil]]). Muntazam davom etib turgan [[Rossiya]] -[[Turkiya]] urushlari (1676-1681, 1684-1699, 1710-1711, 1768-1774, 1787-1791, 1807-1812, 1828-1829, 1853-1856, 1877-1878, 1914-1916 va boshqalar) oqibatida Usmoniylar imperiyasi asta-sekin zaiflashib borgan. Hatto bu paytda [[vahhobiylar]]ning taʼsiri kuchayib, ular [[inglizlar]]ning yordamida Fors qoʻltigʻidagi El-Xasa (1792), Karbalo (1801), [[Makka]] va [[Madina]] (1803—1806)ni egallab, [[turklar]]ga qarshi [[qirgʻin]] uyushtirgan. [[Salim III]] va [[Mahmud II]] hukmronliklari davrida saltanatni parchalanib ketishdan saqlab qolish uchun islohotlar oʻtkazilgan. Sulton [[Abdulmajid]] yana islohotlar ([[Tanzimat]]) oʻtkazish (1839) orqali, bir tomondan, sultonlik [[inqiroz]]ini toʻxtatishga, ikkinchi tomondan, yangi turk [[ziyolilar]]ini (ular oʻzlarini [[yangi usmonlilar]] deyishgan) shakllantirishga muvaffaq boʻldi. Bu paytda boʻlgan [[Qrim urushi]]da [[Turkiya]] oʻzining eski raqibi [[Rossiya imperiyasi]] ustidan gʻolib chiqdi hamda [[Qora dengiz]] va [[Dunay]] daryosidagi mavqeini qayta tikladi. [[Tanzimat]] va [[1876-yil]]da qabul qilingan dastlabki konstitutsiya sulton [[Abdulhamid II]] tomonidan bekor qilingach (1878), mamlakatda istibdod davri boshlangan. Bu davrda sultonlik Yevropa davlatlariga iqtisodiy jihatdan qaram boʻla boshlagan. XIX asr oxiri — XX asr boshlarida [[Ittihod va taraqqiy|"Ittihod va taraqqiy" partiyasi]] aʼzolari mamlakatda [[konstitutsion monarxiya]] oʻrnatish uchun qatʼiy harakat qilishgan ([[Turkiya]]). [[1922-yil]] [[1-noyabr]]da [[Turkiya Buyuk Millat Majlisi]] sultonlikni tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol (Otaturk)]] bosqinchilarga qarshi koʻtarilgan milliy ozodlik harakatiga rahbarlik qilib, sultonlikning asosan turklar yashaydigan hududi — Kichik Osiyo va qisman Yevropada [[1923-yil]] [[29-oktyabr]]da Turkiya jumhuriyatiga asos soldi. == Usmoniylar davlatining Oʻzbek xonliklari bilan oʻzaro munosabatlari == Asrlar davomida ikki xalq vakillari, avvalo, ulamolar, olimlar, shoirlar, sanʼatkorlar madrasalarda birga tahsil olishlari, ziyoratlari, savdo-sotiq munosabatlari va oʻzaro tashriflar jarayonida doʻstona aloqalar oʻrnatganlar. Ikki oʻrtadagi munosabatlarda davlat rahbarlari tomonidan olib borilgan elchilik aloqalari muhim oʻrin tutadi. [[Safaviylar davlati]]ga qarshi birga kurashish uchun sulton [[Salim I]] elchi Muhammadbek orqali [[Shayboniylar]] hukmdori [[Koʻchkunchixon]] oʻzaro maktub joʻnatgan (1514). Xususan, Sulton [[Sulaymon I]] va Buxoro xonligi hukmdori [[Ubaydullaxon]] Safaviylar davlatiga qarshi birga kurashish uchun harakat qilishgan. Shayboniylarning [[Samarqand]]dagi hukmdori [[Abdulatifxon]]ga [[Sulaymon I]] katta miqdorda qurol-yarogʻ joʻnatgan ([[1551]]). Buxoro xoni [[Subhonqulixon]] sulton [[Sulaymon II]] huzuriga elchilar yuborib (1690) doʻstona munosabatlarni rivojlantirgan. Buxoro amiri [[Doniyolbiy]] [[1779-yil]]da Ernazar Masʼud oʻgʻlini dastlab [[Rossiya imperiyasi]], soʻngra Usmoniylar sultonligiga elchi qilib tayinlab, oʻzaro aloqani mustahkamlamoqchi boʻlgan. Doniyolbiy 1783—1784-yillarda 2 marta sulton [[Abdulhamid I]] huzuriga Muhammad Sharifni elchi qilib joʻnatgan. Turk sultoni elchisi Mahmud Sayd ogʻa Buxoro amiri Shohmurod huzurida boʻladi. (1786) Sulton [[Salim III]] ham [[1789-yil]]da oʻz elchilarini yuborgan. Buxoro amiri [[Haydar]] devonbegi Eshmuhammad va Mirzo Muhammad Yusuf qoʻrchiboshini maktub bilan [[Istanbul]]ga yuborib, sulton [[Mahmud II]] dan shariatga doir kitoblarni soʻratadi (1815). Mahmud II oʻz elchisi Hasan Chalabiydan Buxoroga 32 jildli kitob yuborgan. [[Xiva]] xoni [[Olloqulixon]] xonlikka karshi Perovskiy ekspeditsiyaitan soʻng [[Istanbul]] va [[Angliya]]ga elchilar yuborib, harbiy yordam soʻraydi. Biroq, Xiva xoniga masofa olisligi uchun harbiy yordam joʻnatilmay, toʻp yasovchi turk ustalari yuboriladi. Qoʻqon xoni Sulton Sayidxon (1865) va Buxoro amiri Muzaffar muftiy [[Xoja Muhammad Porso]]ni (1866) elchi qilib Istanbulga joʻnatishgan va sultonlikdan harbiy yordam soʻragan. Shuningdek, mazkur davlatlar oʻrtasida madaniy aloqalar keng yoʻlga qoʻyilgan. Asli bursalik [[Qozizoda Rumiy]] [[Mirzo Ulugʻbek]]ning [[rasadxona]]sida mudirlik qilgan, Samarqanddagi [[Ulugʻbek madrasasi]]da bosh mudarris boʻlgan. Ulugʻbek vafotidan soʻng uning shogirdi [[Ali Qushchi]] Istanbulga Sulton [[Mahmud II]] tomonidan taklif qilingan va avliyo Sofiya madrasasining bosh mudarrisi boʻlgan. [[Jaloliddin Rumiy]]ning butun ongli faoliyati [[Koʻniya]] (Kichik Osiyo)da kechgan. [[Tasavvuf]]ning naqshbandiya va yassaviya tariqatlari Usmoniylar imperiyasi hududida ham keng tarqalib, bu yerda [[Bahouddin Naqshband]] va [[Ahmad Yassaviy]]ning Yunus, Xoja Bektosh Vali, Kiyikli bobo singari izdoshlari yetishib chiqqan. Tilshunos olim, shoir va elchi Sulaymon Buxoriy 19 asr oʻrtalarida Istanbulda yashab, „Lugʻati chigʻatoy va turki usmoniy“ (2 jildli) lugʻatini tuzgan. 20 asr boshlarida [[Turkiston]]dan borgan 100 dan ortiq talabalar (ularning orasida [[Fitrat]], [[Usmon Xoʻja]], Otaulla Xoʻjayev, Bekjon Raxmonov va boshqalar boʻlgan) Istanbulda tahsil olgan. Yosh turklarning gʻoyalari [[Yosh buxoroliklar]] va [[Yosh xivaliklar]] dunyoqarashiga ijobiy taʼsir qilgan. „Ittihod va taraqqiy“ partiyasi maorif boʻlimi mudiri doktor Nozim va turkistonlik talabalar tashabbusi bilan Istanbulda „Buxoro taʼlimi maorif jamiyati“ (1908) tashkil qilingan. Jamiyat Istanbuldagi Gʻalaba koʻprigi yonidagi yangi Jomeʼ masjidida turkistonlik oʻquvchilar uchun alohida maktab ochgan va ularni tekin oʻqitgan. Jamiyat tomonidan Fitratning koʻplab asarlari ilk marta Istanbulda bosilgan. == XVI — XVIII asrlarda == [[Fayl:Ottoman small animation.gif|thumb|Usmonli imperiyasi, 1299-1683]] === Imperiyaning yuksalishi === [[Fayl:Fatih Sultan Mehmet Alternatif Portre.jpg|thumb|Usmonli İmperiyası, Mehmet II Fotih hukmronligi davrida yuksalish davriga kirdi.]] [[XVI asr]] boshlarida butun imperiya [[viloyat]]ga, viloyatlar esa [[sanjoq]] (tuman)larga boʻlingan edi. Viloyatlarni [[vali]], sanjoqlarni esa [[sanjoqbey]] boshqarardi. Imperiyaning asosiy tayanchi uning qoʻshini edi. Qoʻshinni yer egalarining lashkarlari tashkil etardi. Sulton harbiy majburiyat evaziga yer-suv taqsimlab berardi. Harbiy majburiyat evaziga ajratilgan katta-katta yer egalari zoimlar va beylar, ulardan maydaroq yer egalari esa [[tumori]]lar va [[sipohiy]]lar deb atalgan. Ularga harbiy harakat vaqtida sulton [[farmon]] bergan hamonoq, yerlarining katta-kichikligiga qarab belgilab qoʻyilgan miqdordagi qurolli dehqonlar bilan belgilangan joyga yetib kelish majburiyati yuklangan edi. Bundan tashqari, imperiyaning doimiy qoʻshini — [[yanicharlar]]i, shuningdek, kuchli [[harbiy-dengiz floti]] ham boʻlgan. Bu omillar Usmoniy turklar sultonlariga keng koʻlamda bosqinchilik urushlari olib borish imkonini bergan. Bunday urushlar natijasida Usmoniylar turklar davlatining ulkan imperiyaga aylanganligi Sizlarga VII sinf „Jahon tarixi“ darsligidan maʼlum. Imperiya [[XVI asr]]da ham bosqinchilik urushlarini davom ettirdi. Bu davrda [[Eron]] imperiyaning [[Osiyo]]dagi eng yirik raqibiga aylangan edi. Sulton Salim I [[1514-yil]]da Eron shohi Ismoil Safaviy qoʻshinini tor-mor etdi. Bu gʻalaba sultonga shohning ittifoqchisi [[Misr]] sultonligiga qarshi yurish boshlashga yoʻl ochdi. [[1516-yil]]da yoʻl-yoʻlakay [[Suriya]] va [[Falastin]]ni bosib oldi. [[1517-yil]]da esa Misr poytaxti [[Qohira]] shahri egallandi. Imperiya nafaqat Osiyo va Yevropada, hatto [[Afrika]]da ham mustamlakalarga ega boʻldi. Imperiya hududining kengayishi yirik savdo yoʻllarining ham [[Turkiya]] qoʻliga oʻtishiga olib keldi. Bu omillar imperiya markaziy hokimiyatining hamda harbiy qudratining yanada kuchayishini taʼminladi. Oqibatda Turkiyaning xalqaro taʼsir-eʼtibori, Yevropa, Osiyo va Afrika mamlakatlari taqdiridagi oʻrni yanada ortdi. == Hukmdorlar == {| class="wikitable" |- ! Nomi<ref name="pres">[http://www.presidents.h1.ru/site/monarchs/o/osmans.html Usmonli turklar] // presidents.h1.ru.</ref> ! Yashagan yillari<ref name="pres" /> ! Hukmronlik yillari<ref name="pres" /> |- | [[Usmon I]] | [[1258|1254]]—[[1324|1326]] | [[1299]]—[[1324|1326]] |- | [[Oʻrxon I]] | [[1288|1281]]—[[1326|1362]] | [[1324|1326]]—[[1326|1362]] |- | [[Murod I (Usmonlilar imperiyasi)|Murod I]] | [[1326|1319]]—[[1389]] | [[1362]]—[[1389]] |- | [[Boyazid I Yildirim]] | [[1360|1354]]—[[1403]] | [[1389]]—[[1402]] |- | [[Mehmed I]] | [[1404]]-[[1404]] | [[1402]]-[[1404]] |- | [[Murod II (Usmonlilar imperiyasi)|Murod II]] | [[1404]]—[[1451]] | 1421—1444, 1444-1451 |- | [[Mehmed II Fotih]] | [[1432]]—[[1481]] | [[1444]], 1451-1481 |- | [[Boyazid II]] | [[1447]]—[[1512]] | [[1481]]—[[1512]] |- | [[Salim I Yovuz]] | [[1470]]—[[1520]] | [[1512]]—[[1517|1520]] |- | [[Sulaymon I]] Qonuniy (Muhtasham) | [[1494]] — [[1566]] | [[1520]]—[[1566]] |- | [[Salim II]] | [[1524]] — [[1574]] | [[1566]]—[[1574]] |- | [[Murod III]] | [[1546]] — [[1595]] | [[1574]]—[[1595]] |- | [[Mehmed III]] | [[1568|1566]]— [[1603]] | [[1595]]—[[1603]] |- | [[Ahmad I]] | [[1590]] — [[1617]] | [[1603]]—[[1617]] |- | [[Mustafo I]] | [[1592|1591]]— [[1639]] | [[1617]]—[[1618]] |- | [[Usmon II]] | [[1604]] — [[1622]] | [[1618]]—[[1622]] |- | [[Mustafo I]] | [[1592|1591]] — [[1639]] | [[1622]]—[[1623]] |- | [[Murod IV]] | [[1612]] — [[1640]] | [[1623]]—[[1640]] |- | [[Ibrohim I]] | [[1615]] — [[1648]] | [[1640]]—[[1648]] |- | [[Mehmed IV]] | [[1642]] — [[1693]] | [[1648]]—[[1687]] |- | [[Sulaymon II]] | [[1642]] — [[1691]] | [[1687]]—[[1691]] |- | [[Ahmad II]] | [[1643]] — [[1695]] | [[1691]]—[[1695]] |- | [[Mustafo II]] | [[1664]]—[[1703]] | [[1695]]—[[1703]] |- | [[Ahmad III]] | [[1673]]—[[1736]] | [[1703]]—[[1730]] |- | [[Mahmud I]] | [[1696]]—[[1754]] | [[1730]]—[[1754]] |- | [[Usmon III]] | [[1696|1699]]—[[1757]] | [[1754]]—[[1757]] |- | [[Mustafo III]] | [[1717]]—[[1774]] | [[1757]]—[[1774]] |- | [[Abdulhamid I]] | [[1725]]—[[1789]] | [[1774]]—[[1789]] |- | [[Salim III]] | [[1761]]—[[1807]] | [[1789]]—[[1807]] |- | [[Mustafo IV]] | [[1779]]—[[1808]] | [[1807]]—[[1808]] |- | [[Mahmud II]] | [[1784|1785]]—[[1839]] | [[1808]]—[[1839]] |- | [[Abdulmajid I]] | [[1823]]—[[1861]] | [[1839]]—[[1861]] |- | [[Abdulaziz I]] | [[1830]]—[[1876]] | [[1861]]—[[1876]] |- | [[Murod V]] | [[1840]]—[[1904]] | [[1876]] |- | [[Abdulhamid II]] | [[1842]]—[[1918]] | [[1876]]—[[1909]] |- | [[Mehmed V]] Rishod | [[1844]]—[[1918]] | [[1909]]—[[1918]] |- | [[Mehmed VI]] Vohid | [[1861]]—[[1926]] | [[1918]]—[[1922]] |- | [[Abdulmajid II]] | [[1868]]—[[1944]] | [[1922]]—[[1924]] |} == Adabiyotlar == * Aliyev G. Z., Turtsiya v period pravleniya mladoturok, M., 1972; Oʻzbekistonning yangi tarixi, 1 kitob [Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida], T., 2000; Raxmaialiyev R., Imperiya tyurkov, M., 2002; Erol Gungoʻr, Tarihsa turkiy davlatlar, T., 2003; Mirzo Salimbek, Kashkuli Salimiy, Tavorixi mutgaqadimin va mutaaxirin, Buxoro, 2003. {{OʻzME}} {{chala}} <references /> [[Turkum:Turkiy davlatlar]] [[Turkum:Musulmon imperiyalar]] [[Turkum:Usmonlilar imperiyasi| ]] rvnzz0hwccaizg7hqqbgkwncdsx9yo2 0 441471 5997924 5245150 2026-04-17T11:38:52Z Tshoxruz 07 202968 Qoʻshimcha maʼlumot kiritdim 5997924 wikitext text/x-wiki {{ Aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Barselona<br/>Barcelona | tasvir = [[File:Barcelona collage.JPG|300px]] | mavqe = viloyat ahamiyatiga ega shahar | mamlakat = Ispaniya | mintaqa turi = shahar | tuman = Nasik (okrug) | jadvalda mintaqa = | tuman turi = avtanom respublika | tuman = Kataloniya | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = Escut de Barcelona.svg | bayroq = Flag of Barcelona.svg |lat_dir=N|lat_deg=41|lat_min=23|lat_sec= |lon_dir=E|lon_deg=2|lon_min=11|lon_sec= | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 300 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = 10 ta okrug | rahbar turi = Alkald (Mer) | rahbar = [[Ada Kolau]] | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 100,4 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 15 | iqlim = | rasmiy til = ispan, katalon | aholi = 1 608 680 <ref>[http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?padre=522 Национальный институт статистики Испании]{{ref-es}}</ref> | sanalgan yil = 2016 | zichlik = 16095 | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = | telefon kodi = +34 93 | pochta indeksi = 08001-08080 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = B | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | sayt= https://www.barcelona.cat }} '''Barselona''' - [[Ispaniya]]dagi shahar boʻlib rasmiy tili "Katalon" va "Ispan " tili hisoblanadi. [[Kataloniya]] avtonom viloyatining markazi va Barselona provinsiyasining markazidir. Ispaniyaning eng katta sanoat ishlab chiqarish shahri hisoblanadi. [[Yevropa]]ning eng mashhur turizm maskanlaridan biridir. Barselonada 1 608 680 kishi istiqomat qilmoqda. Aholisining soni boʻyicha Ispaniyada [[Madrid]]dan keyin ikkinchi, [[Yevropa Ittifoqi]]da esa oʻninchi oʻrinni band qiladi. [[1992-yil]]da Barselona Yozgi [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiya]] oʻyinlariga mezbonlik qilgan. [[2004-yil]]da Barselonada 2004-yilgi Jahon madaniy forumi bo'lib oʻtdi va [[2010-yil]] mart oyida Barselona [[Oʻrta dengiz|Oʻrta yer dengizi]] ittifoqining poytaxti boʻldi, unga 43 ta mamlakat kirdi. [[2013-yil]]da Barselonada suv sporti boʻyicha jahon chempionati boʻlib oʻtdi. == Geografiyasi == Barselona [[Pireney yarim oroli|Pireney]] yarimorolining shimoli-sharqida, Oʻrta yer dengizi sohilida kengligi 5 km bo'lgan platosida joylashgan boʻlib, janubdan chegaralari Kollserola togʻ tizmasi ([[Katalon tili]] Collserola) va Lobregat daryosi, shimolda Besos daryosi hisoblanadi. Piriney shahardan taxminan 120 km shimolda joylashgan. Kollserolaning qirgʻoq togʻlari shaharning biroz yumaloq chegaralarini yaratadi. Eng baland joy - Tibidabo togʻi. Uning balandligi 512 metr boʻlib, undan balandroq boʻlgan kolserser minorasi, balandligi 288 metr boʻlib, uzoq masofadan koʻrinib turadi. Shaharning eng baland joyi Manth Taber Hill. Shimolda, shahar Santa Koloma de Gramanet va Sant'Andria de Besos shaharlari, janubda Hospitalet de Llobregat va Espluges de Llobregat bilan chegaradosh, janubi-sharqda shahar Oʻrta yer dengizi va gʻarbda joylashgan Sant Cugat del Valles va Cerdanyola del Valles aholi punktlari mavjud. === Iqlimi === [[Tasvir:Barcelona - temp and humidity.jpg|left|thumb|200px|Barselona iqlimi]] Barselonaning iqlimi Oʻrta yer dengizi, qishi yumshoq, quruq va yozi issiq. Eng sovuq oylar - yanvar va fevral (oʻrtacha harorat +10 ° C atrofida), eng issiq oylar - iyul va avgust (oʻrtacha harorat +25 ° C atrofida). Yogʻingarchilikning eng koʻp miqdori oktabrda (taxminan 90 mm); eng kichigi - iyulda (taxminan 20 mm). == Aholisi == [[Tasvir:Demografía Barcelona (España).PNG|thumb|left|200px|Barselona demografiyasi]] Barselona shahar kengashining ma'lumotlariga koʻra, 2005 yil 1 yanvar holatiga koʻra shahar aholisi 1593,075 kishini, katta Barselona aholisi 5,292,354 kishini (2006-yil) tashkil qildi. [[Aholi zichligi]] har kvadrat kilometrga 15,779 kishi. Aholining 95 foizi katalon tilini tushunishadi, aholining 76,4 foizi bu tilda gapiradi, aholining 75 foizi katalan tilini oʻqiydi va 47 foizi xatga egalar. Aholining 13,8 foizi (219 941 kishi) (soni boʻyicha) immigrant hisoblanib, [[Ekvador]], [[Peru]], [[Marokash]], [[Kolumbiya]], [[Argentina]], [[Pokiston]], [[Xitoy]] va [[Boliviya]]dan koʻchib kelgan. Aholining asosiy qismi [[Katolitsizm|katoliklar]] (shaharda 208 ta ibodatxonalar mavjud). Shaharda bir nechta xushxabarchilar, [[Iyegova|Iegova]] guvohlari va [[Buddizm|Buddistlar]] bor. == Tarixi == === Antik davr tarixi === "Barselona" ning tashkil topishi haqida ikki xil afsona mavjud. Birinchisi shaharning poydevorini Yunon afsonalarining qahramoni [[Gerkules]]<nowiki/>ga [[Rim]] tashkil etilishidan 400 yil oldin, soʻngra miloddan avvalgi III asrda asos soladi. Keyingi afsona [[Gannibal]] oʻz otasining sharafiga Barsino deb atagan deb hisoblashadi. Barselona qal'asi [[V asr]]da [[Vestgot]]lar kelishidan oldin shakllangan. === Oʻrta asrlar tarixi === [[Tasvir:Plaça del Rei 2074102277.jpg|thumb|right|Saroy]] [[V asr]] boshlarida Barselona [[Vestgot]]lar tomonidan bosib olinadi. Qirol Ataulf qisqa vaqt ichida poytaxtini shu yerga koʻchiradi. [[511-yil]]da Barselona yaqinida [[Vestgotlar]] va [[Ostgotlar]] oʻrtasida jang boʻlib oʻtdi va bu Dyuk Ibba qoʻmondonligi ostida Ostgot qoʻshinlarining gʻalabasi bilan yakunlandi. [[VIII asr]]ning boshlarida shahar [[Mavrlar]] tomonidan bosib olingan. Vestgotlar bilan arablarning hal qiluvchi jangi Madina-Sidoniya kichik shahri yaqinida bo'lib o'tdi. Jangning aniq joyi noma'lum, ammo ular kichik Gvadelete daryosida jang qilgan deb hisoblanadi. Jang haqida xabarlar juda kam. Arab manbalarining ta'kidlashicha, jang [[711-yil]] [[19-iyul]]da boʻlib oʻtgan va [[754-yil]]nomasida Vestgot armiyasi saflaridagi kelishmovchilik, Vititsaning oʻgʻli Axilles tarafdorlari yuz o'girib, qochib ketganda, musulmonlarga gʻalaba qozonishlariga imkon bergan. Tafsilotlarni aniqlay olmaymiz, ammo asosiy fikr aniq: Tariq va uning odamlari Vestgot armiyasini qattiq magʻlubiyatga uchratishdi, qirol o'ldirildi va qolganlari noaniq parvozga aylandi. Toledo va Kordova qulagandan soʻng, hozirgi [[Portugaliya]] va Kataloniyaning katta qismi musulmonlar tomonidan boshqarilgan, ammo bu istilo jarayoni va sharoitlari haqida ma'lumot juda kam. Fath juda ajoyib muvaffaqiyatli boʻlga edi. Bosqini boshlanganidan keyingi besh yil ichida deyarli Iberiya yarim oroli musulmon qoʻshinlari nazorati ostida boʻlib, al-[[Andalusiya|Andalus]] viloyatining markaziga aylandi. == Manbalar == [[Turkum:Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari]] 9wtnvwr5x3z1rjcx6vdz1sl7e7gngdk 0 441711 5997525 5434113 2026-04-16T16:47:02Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997525 wikitext text/x-wiki {{Adib | Ism = Bedil | Ism (oz tilida) = Mirzo Abdulqodir Bedil | Surat = | Taxallus = Bedil | Tavallud sanasi = 1644 | Vafot sanasi = 1721 | Kasb = [[shoir]], [[faylasuf]] | Faoliyat = [[fors tili]]da | Yonalish = | Janr = | Magnum opus = | tasvir = [[File:Narendra Modi’s gift to the President of Tajikistan, Mr. Emomali Rahmon a miniature painting of tomb of the 17th century Indian poet Abdul Qadir Bedil, at the Qasr-e-Millat, in Dushanbe, Tajikistan on July 13, 2015.jpg|240px]] }} '''Bedil''' (taxallusi; asl ismi '''Mirzo Abdulqodir''') ([[1644]], [[Bengaliya]], [[Azimobod]] shahri – [[1721]], [[Dehli]]) – Boburiylar davlatida ijod qilgan taniqli oʻzbek<ref>[http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html Bedil Mirza Abdulkadir]{{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=22-oktabr 2014-yil }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=2014-10-22 }}</ref><ref>Allworth Edward, The modern Uzbeks from the fourteenth century to the present: a cultural history, Hoover Press, 1990, p.74. „His family in Putna (Azimabad) was descended from Uzbeks who had evidently migrated to Hindustan much earlier.“</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65196/Persian?anchor=ref532393 Enzyclopedia Britannica: South Asian arts.] „The greatest poet of the Indian style, however, was ʿAbdul Qādir Bēdil, born in 1644 in Patna, of Uzbek descent.“</ref><ref>[http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ Mirza Abdul-Qader Bedil biography and peoetry] {{webarxiv |url=https://web.archive.org/web/20141226122939/http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ |date=26-dekabr 2014-yil }}</ref> shoiri, mutafakkiri. Harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. Ota-bobosi [[Kesh]] ([[shahrisabz]])lik, turkiy [[barlos]] urugʻidan. Yoshligidan turli fanlarga qiziqqan. Shayx Kamol, shoh Fozil va Mirza Abdulqosim kabi olimlardan taʼlim olgan. [[Hindiston]] boʻylab koʻp sayohat qilgan, 1685-yildan umrining oxirigacha Dehlida yashagan. Fors tilida ijod qilgan. Arab, fors, hind, urdu tillarini mukammal bilgan, sharq xalqlari adabiyotini, tasavvuf va yunon falsafasini, ayniqsa Aristotel falsafasini atroflicha oʻrgangan. 10 yoshlaridan badiiy ijod bilan shugʻullangan. 20 yoshida sheʼrlarini saralab toʻplashga kirishgan. Murakkab ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda yashab ijod qilgan shoir oʻz davriga befarq qaramagan, hindlar va musulmonlarning tinch-totuv yashashligini, yurtni obod, xalqni tinch-osoyishta, farogʻatda, hamjihatlikda koʻrishni orzu qilgan. Inson erkinligi, tafakkuri haqida falsafiy fiqolar bayon etgan. Uning falsafiy-axloqiy qarashlari tasavvuf aqidalari taʼsirida shakllangan. Bedil dunyoqarashi tasavvufning vahdat ul-vujud taʼlimotiga asoslanadi, yaʼni olamni Allohning koʻzgusi, inson qalbini shu koʻzguning markazi deb biladi. Inson qalbi qanchalik sayqal topsa, u shuncha Alloh nurini aks ettiradi. Shu bois inson buyuk va qudratlidir. Ammo buni uning oʻzi anglashi lozim, deydi. Bedil 120 ming misradan ortiq sheʼriy, koʻpgina nasriy asar yozgan. [[Gʻazal]], ruboiy, [[qasida]], qitʼa, tarjiʼbandlarining oʻzi 75 ming misrani tashkil etadi. Yirik asari „Chor unsur“ („Toʻrt unsur“, 1703) nasrda yozilgan boʻlib, sheʼrlar ham ilova qilingan. Kitobning dastlabki boblarida Bedil oʻz hayoti haqida hikoya qiladi. Soʻnggi ikki bobda esa toʻrt unsur – havo, suv, yer, olov toʻgʻrisida; oʻsimliklar, hayvonlar va odamning paydo boʻlishi haqida soʻzlaydi. Mutlaq ruh, ruh va narsa toʻgʻrisida gapiradi, din hamda ruhoniylarning oʻrni haqidagi oʻz fiqolarini ifodalaydi. Kitobda parilar, jinlar, uyqu, tush koʻrish va Bedil haqida hikoya va afsonalar ham mavjud. Bedil „Irfon“ („Bilim“, 1711 – 1712; „Komde va Mudan“, „Nukot“ asarlari ham shuning tarkibida) dostonida falsafa, tarix, tabiiyot, adabiyot va ilohiyotning xilma-xil masalalariga toʻxtalgan. Asarda borliq, materiya, zarrachalar, jonli mavjudot va narsalar tabiati haqida, nabotot toʻgʻrisida soʻzlaydi. Borliq, yoʻqlik, fano, baqo singari falsafiy masalalar haqida fikr bildiradi. Til va tilning xizmati, ahamiyatini talqin etadi, hissiy va aqliy bilish manbai, tuygʻu, tushuncha, aqd haqida muhokama yuritadi. U hind falsafasidagi „tanosux“ nazariyasi hamda islom falsafasidagi „tavakkul“ taʼlimotini tanqid qiladi. Tabiat hodisalarini tabiatning oʻzini oʻrganish yoʻli bilan tushuntirish lozim deb biladi. Uningcha, dunyo abadiy boʻlib, toʻxtovsiz harakat qiladi va oʻzgarib turadi. „Komde va Mudan“ dostonida doʻstlik, muhabbat, vafodorlik, adolat, ilm-maʼrifat masalalari aks etgan. „Nukot“ („<nowiki/>[[Hikmatli soʻzlar]]<nowiki/>“) asarida esa Bedil qarashlarini yakunlab, umumlashtirgan. Bunda Bedil oʻz taʼlimoti asoslarini ham qisqacha bayon qilgan. „Tilsimi hayrat“ (1669), „Muhiti aʼzam“ („Buyuk okean“, 1681), „Turi maʼrifat“ („Maʼrifat togʻi“, 1687), „Gʻazaliyot“, „Ruboiyot“ va Bedil asarlarida ham ijtimoiy masalalar yoritilgan. Sheʼrlarida tarbiya, xulq-axloq toʻgʻrisidagi oʻz fiqolarini bildiradi, jamiyatdagi jabr-zulm, adolatsizlik kabi illatlarni qoralaydi. Bedilning ijtimoiy masalalarga oid qarashlarida maʼrifatparvarlik, muruvvat va odamiylik asosiy oʻrinni egallaydi. Asarlarining koʻpchiligi 16 jildli „Kulliyot“iga kirgan (Bombey, 1882). Hindiston bilan Turkiston qadimdan iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqada boʻlgan. Bu Turkistonda Bedil asarlarining tarqalishiga keng yoʻl ochgan, ammo turli ijtimoiy guruh vakillari shoir merosidan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalandilar. Bedil asarlaridaTurkiston va Hindiston xalqlari oʻrtasidagi aloqaga doir maʼlumotlar ham koʻplab uchraydi. U „Chor unsur“ asari da Jayxun (Amudaryo), Turkiston toʻgʻrisida, Samarqanddan Hindistonga qavm-qarindoshlari kelganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni keltiradi. Bedil asarlari ayniqsa XIX asrdan Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Ular falsafiy fikrga boyligidan Bedil Turkistonda „Abulmaʼoniy“ („Maʼnolar otasi“) degan nom olgan. Uning kitoblarini oʻqib beruvchilar „bedilxonlar“ deb atalgan. [[Furqat]], [[Muqimiy]], Avaz, [[Ahmad Donish]], Hislat va Bedil oʻz ijodida Bedilning ilgʻor fiqolaridan foydalanganlar. Ahmad Donish Bedilning ilgʻor ijtimoiy-falsafiy gʻoyalarini oʻrgangan, ulardan ijtimoiy hayotdagi kamchiliklarga qarshi olib borgan kurashida foydalangan, ilgʻor gʻoyalarni ommalashtirishni oʻz burchi deb bilgan. Furqat Bedilning fan, maʼrifat, xalqlar oʻrtasidagi hamkorlik haqidagi gʻoyasini oʻrgangan, ulardan dunyoviy bilimlarni oʻrganish, xalqni maʼrifatga chorlash haqidagi asarlarida samarali foydalangan. Bedilning ijtimoiy tuzum haqidagi qarashlari Muqimiy, Asiriy va Bedil mutafakkirlarni ham qiziqgirgan. Ular Bedil ijodining murakkab uslubi va ziddiyatli tomonlari, ilgʻor jihatlariga munosib baho berganlar. Oʻzbekistonda Bedil ijodi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar (Gʻ. Gʻulom, I. Moʻminov va Bedil) olib borildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Shomuhamedov Sh., Fors-tojik klassiklari ijodida gumanizm, T., 1968; * Moʻminov I., Mirzo Bedil, T., 1974; * Shukurov Sh., Mirzo Bedilning poetik merosi, T., 1979. * Najmiddin Komilov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Komde va Mudan, T., 1960; * Ruboyilar, T., 1974. == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{OʻzME}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] {{bio-stub}} q01eoaqwwq9p9e21hfqa1b4jsuby929 5997526 5997525 2026-04-16T16:47:13Z KWiki78 246724 5997526 wikitext text/x-wiki {{Adib | Ism = Bedil | Ism (oz tilida) = Mirzo Abdulqodir Bedil | Surat = | Taxallus = Bedil | Tavallud sanasi = 1644 | Vafot sanasi = 1721 | Kasb = [[shoir]], [[faylasuf]] | Faoliyat = [[fors tili]]da | Yonalish = | Janr = | Magnum opus = | tasvir = [[File:Narendra Modi’s gift to the President of Tajikistan, Mr. Emomali Rahmon a miniature painting of tomb of the 17th century Indian poet Abdul Qadir Bedil, at the Qasr-e-Millat, in Dushanbe, Tajikistan on July 13, 2015.jpg|240px]] }} '''Bedil''' (taxallusi; asl ismi '''Mirzo Abdulqodir''') ([[1644]], [[Bengaliya]], [[Azimobod]] shahri – [[1721]], [[Dehli]]) – [[Boburiylar davlati]]<nowiki/>da ijod qilgan taniqli oʻzbek<ref>[http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html Bedil Mirza Abdulkadir]{{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=22-oktabr 2014-yil }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=2014-10-22 }}</ref><ref>Allworth Edward, The modern Uzbeks from the fourteenth century to the present: a cultural history, Hoover Press, 1990, p.74. „His family in Putna (Azimabad) was descended from Uzbeks who had evidently migrated to Hindustan much earlier.“</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65196/Persian?anchor=ref532393 Enzyclopedia Britannica: South Asian arts.] „The greatest poet of the Indian style, however, was ʿAbdul Qādir Bēdil, born in 1644 in Patna, of Uzbek descent.“</ref><ref>[http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ Mirza Abdul-Qader Bedil biography and peoetry] {{webarxiv |url=https://web.archive.org/web/20141226122939/http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ |date=26-dekabr 2014-yil }}</ref> shoiri, mutafakkiri. Harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. Ota-bobosi [[Kesh]] ([[shahrisabz]])lik, turkiy [[barlos]] urugʻidan. Yoshligidan turli fanlarga qiziqqan. Shayx Kamol, shoh Fozil va Mirza Abdulqosim kabi olimlardan taʼlim olgan. [[Hindiston]] boʻylab koʻp sayohat qilgan, 1685-yildan umrining oxirigacha Dehlida yashagan. Fors tilida ijod qilgan. Arab, fors, hind, urdu tillarini mukammal bilgan, sharq xalqlari adabiyotini, tasavvuf va yunon falsafasini, ayniqsa Aristotel falsafasini atroflicha oʻrgangan. 10 yoshlaridan badiiy ijod bilan shugʻullangan. 20 yoshida sheʼrlarini saralab toʻplashga kirishgan. Murakkab ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda yashab ijod qilgan shoir oʻz davriga befarq qaramagan, hindlar va musulmonlarning tinch-totuv yashashligini, yurtni obod, xalqni tinch-osoyishta, farogʻatda, hamjihatlikda koʻrishni orzu qilgan. Inson erkinligi, tafakkuri haqida falsafiy fiqolar bayon etgan. Uning falsafiy-axloqiy qarashlari tasavvuf aqidalari taʼsirida shakllangan. Bedil dunyoqarashi tasavvufning vahdat ul-vujud taʼlimotiga asoslanadi, yaʼni olamni Allohning koʻzgusi, inson qalbini shu koʻzguning markazi deb biladi. Inson qalbi qanchalik sayqal topsa, u shuncha Alloh nurini aks ettiradi. Shu bois inson buyuk va qudratlidir. Ammo buni uning oʻzi anglashi lozim, deydi. Bedil 120 ming misradan ortiq sheʼriy, koʻpgina nasriy asar yozgan. [[Gʻazal]], ruboiy, [[qasida]], qitʼa, tarjiʼbandlarining oʻzi 75 ming misrani tashkil etadi. Yirik asari „Chor unsur“ („Toʻrt unsur“, 1703) nasrda yozilgan boʻlib, sheʼrlar ham ilova qilingan. Kitobning dastlabki boblarida Bedil oʻz hayoti haqida hikoya qiladi. Soʻnggi ikki bobda esa toʻrt unsur – havo, suv, yer, olov toʻgʻrisida; oʻsimliklar, hayvonlar va odamning paydo boʻlishi haqida soʻzlaydi. Mutlaq ruh, ruh va narsa toʻgʻrisida gapiradi, din hamda ruhoniylarning oʻrni haqidagi oʻz fiqolarini ifodalaydi. Kitobda parilar, jinlar, uyqu, tush koʻrish va Bedil haqida hikoya va afsonalar ham mavjud. Bedil „Irfon“ („Bilim“, 1711 – 1712; „Komde va Mudan“, „Nukot“ asarlari ham shuning tarkibida) dostonida falsafa, tarix, tabiiyot, adabiyot va ilohiyotning xilma-xil masalalariga toʻxtalgan. Asarda borliq, materiya, zarrachalar, jonli mavjudot va narsalar tabiati haqida, nabotot toʻgʻrisida soʻzlaydi. Borliq, yoʻqlik, fano, baqo singari falsafiy masalalar haqida fikr bildiradi. Til va tilning xizmati, ahamiyatini talqin etadi, hissiy va aqliy bilish manbai, tuygʻu, tushuncha, aqd haqida muhokama yuritadi. U hind falsafasidagi „tanosux“ nazariyasi hamda islom falsafasidagi „tavakkul“ taʼlimotini tanqid qiladi. Tabiat hodisalarini tabiatning oʻzini oʻrganish yoʻli bilan tushuntirish lozim deb biladi. Uningcha, dunyo abadiy boʻlib, toʻxtovsiz harakat qiladi va oʻzgarib turadi. „Komde va Mudan“ dostonida doʻstlik, muhabbat, vafodorlik, adolat, ilm-maʼrifat masalalari aks etgan. „Nukot“ („<nowiki/>[[Hikmatli soʻzlar]]<nowiki/>“) asarida esa Bedil qarashlarini yakunlab, umumlashtirgan. Bunda Bedil oʻz taʼlimoti asoslarini ham qisqacha bayon qilgan. „Tilsimi hayrat“ (1669), „Muhiti aʼzam“ („Buyuk okean“, 1681), „Turi maʼrifat“ („Maʼrifat togʻi“, 1687), „Gʻazaliyot“, „Ruboiyot“ va Bedil asarlarida ham ijtimoiy masalalar yoritilgan. Sheʼrlarida tarbiya, xulq-axloq toʻgʻrisidagi oʻz fiqolarini bildiradi, jamiyatdagi jabr-zulm, adolatsizlik kabi illatlarni qoralaydi. Bedilning ijtimoiy masalalarga oid qarashlarida maʼrifatparvarlik, muruvvat va odamiylik asosiy oʻrinni egallaydi. Asarlarining koʻpchiligi 16 jildli „Kulliyot“iga kirgan (Bombey, 1882). Hindiston bilan Turkiston qadimdan iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqada boʻlgan. Bu Turkistonda Bedil asarlarining tarqalishiga keng yoʻl ochgan, ammo turli ijtimoiy guruh vakillari shoir merosidan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalandilar. Bedil asarlaridaTurkiston va Hindiston xalqlari oʻrtasidagi aloqaga doir maʼlumotlar ham koʻplab uchraydi. U „Chor unsur“ asari da Jayxun (Amudaryo), Turkiston toʻgʻrisida, Samarqanddan Hindistonga qavm-qarindoshlari kelganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni keltiradi. Bedil asarlari ayniqsa XIX asrdan Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Ular falsafiy fikrga boyligidan Bedil Turkistonda „Abulmaʼoniy“ („Maʼnolar otasi“) degan nom olgan. Uning kitoblarini oʻqib beruvchilar „bedilxonlar“ deb atalgan. [[Furqat]], [[Muqimiy]], Avaz, [[Ahmad Donish]], Hislat va Bedil oʻz ijodida Bedilning ilgʻor fiqolaridan foydalanganlar. Ahmad Donish Bedilning ilgʻor ijtimoiy-falsafiy gʻoyalarini oʻrgangan, ulardan ijtimoiy hayotdagi kamchiliklarga qarshi olib borgan kurashida foydalangan, ilgʻor gʻoyalarni ommalashtirishni oʻz burchi deb bilgan. Furqat Bedilning fan, maʼrifat, xalqlar oʻrtasidagi hamkorlik haqidagi gʻoyasini oʻrgangan, ulardan dunyoviy bilimlarni oʻrganish, xalqni maʼrifatga chorlash haqidagi asarlarida samarali foydalangan. Bedilning ijtimoiy tuzum haqidagi qarashlari Muqimiy, Asiriy va Bedil mutafakkirlarni ham qiziqgirgan. Ular Bedil ijodining murakkab uslubi va ziddiyatli tomonlari, ilgʻor jihatlariga munosib baho berganlar. Oʻzbekistonda Bedil ijodi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar (Gʻ. Gʻulom, I. Moʻminov va Bedil) olib borildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Shomuhamedov Sh., Fors-tojik klassiklari ijodida gumanizm, T., 1968; * Moʻminov I., Mirzo Bedil, T., 1974; * Shukurov Sh., Mirzo Bedilning poetik merosi, T., 1979. * Najmiddin Komilov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Komde va Mudan, T., 1960; * Ruboyilar, T., 1974. == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{OʻzME}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] {{bio-stub}} ktyv3ili8x6jjy91ar9s37o1d52ceer 5997527 5997526 2026-04-16T16:47:20Z KWiki78 246724 5997527 wikitext text/x-wiki {{Adib | Ism = Bedil | Ism (oz tilida) = Mirzo Abdulqodir Bedil | Surat = | Taxallus = Bedil | Tavallud sanasi = 1644 | Vafot sanasi = 1721 | Kasb = [[shoir]], [[faylasuf]] | Faoliyat = [[fors tili]]da | Yonalish = | Janr = | Magnum opus = | tasvir = [[File:Narendra Modi’s gift to the President of Tajikistan, Mr. Emomali Rahmon a miniature painting of tomb of the 17th century Indian poet Abdul Qadir Bedil, at the Qasr-e-Millat, in Dushanbe, Tajikistan on July 13, 2015.jpg|240px]] }} '''Bedil''' (taxallusi; asl ismi '''Mirzo Abdulqodir''') ([[1644]], [[Bengaliya]], [[Azimobod]] shahri – [[1721]], [[Dehli]]) – [[Boburiylar davlati]]<nowiki/>da ijod qilgan taniqli oʻzbek<ref>[http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html Bedil Mirza Abdulkadir]{{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=22-oktabr 2014-yil }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=2014-10-22 }}</ref><ref>Allworth Edward, The modern Uzbeks from the fourteenth century to the present: a cultural history, Hoover Press, 1990, p.74. „His family in Putna (Azimabad) was descended from Uzbeks who had evidently migrated to Hindustan much earlier.“</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65196/Persian?anchor=ref532393 Enzyclopedia Britannica: South Asian arts.] „The greatest poet of the Indian style, however, was ʿAbdul Qādir Bēdil, born in 1644 in Patna, of Uzbek descent.“</ref><ref>[http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ Mirza Abdul-Qader Bedil biography and peoetry] {{webarxiv |url=https://web.archive.org/web/20141226122939/http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ |date=26-dekabr 2014-yil }}</ref> shoiri, mutafakkiri. Harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. Ota-bobosi [[Kesh]] ([[shahrisabz]])lik, turkiy [[barlos]] urugʻidan. Yoshligidan turli fanlarga qiziqqan. Shayx Kamol, shoh Fozil va Mirza Abdulqosim kabi olimlardan taʼlim olgan. [[Hindiston]] boʻylab koʻp sayohat qilgan, 1685-yildan umrining oxirigacha Dehlida yashagan. Fors tilida ijod qilgan. Arab, fors, hind, urdu tillarini mukammal bilgan, sharq xalqlari adabiyotini, tasavvuf va yunon falsafasini, ayniqsa Aristotel falsafasini atroflicha oʻrgangan. 10 yoshlaridan badiiy ijod bilan shugʻullangan. 20 yoshida sheʼrlarini saralab toʻplashga kirishgan. Murakkab ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda yashab ijod qilgan shoir oʻz davriga befarq qaramagan, hindlar va musulmonlarning tinch-totuv yashashligini, yurtni obod, xalqni tinch-osoyishta, farogʻatda, hamjihatlikda koʻrishni orzu qilgan. Inson erkinligi, tafakkuri haqida falsafiy fiqolar bayon etgan. Uning falsafiy-axloqiy qarashlari tasavvuf aqidalari taʼsirida shakllangan. Bedil dunyoqarashi tasavvufning vahdat ul-vujud taʼlimotiga asoslanadi, yaʼni olamni Allohning koʻzgusi, inson qalbini shu koʻzguning markazi deb biladi. Inson qalbi qanchalik sayqal topsa, u shuncha Alloh nurini aks ettiradi. Shu bois inson buyuk va qudratlidir. Ammo buni uning oʻzi anglashi lozim, deydi. Bedil 120 ming misradan ortiq sheʼriy, koʻpgina nasriy asar yozgan. [[Gʻazal]], ruboiy, [[qasida]], qitʼa, tarjiʼbandlarining oʻzi 75 ming misrani tashkil etadi. Yirik asari „Chor unsur“ („Toʻrt unsur“, 1703) nasrda yozilgan boʻlib, sheʼrlar ham ilova qilingan. Kitobning dastlabki boblarida Bedil oʻz hayoti haqida hikoya qiladi. Soʻnggi ikki bobda esa toʻrt unsur – havo, suv, yer, olov toʻgʻrisida; oʻsimliklar, hayvonlar va odamning paydo boʻlishi haqida soʻzlaydi. Mutlaq ruh, ruh va narsa toʻgʻrisida gapiradi, din hamda ruhoniylarning oʻrni haqidagi oʻz fiqolarini ifodalaydi. Kitobda parilar, jinlar, uyqu, tush koʻrish va Bedil haqida hikoya va afsonalar ham mavjud. Bedil „Irfon“ („Bilim“, 1711 – 1712; „Komde va Mudan“, „Nukot“ asarlari ham shuning tarkibida) dostonida falsafa, tarix, tabiiyot, adabiyot va ilohiyotning xilma-xil masalalariga toʻxtalgan. Asarda borliq, materiya, zarrachalar, jonli mavjudot va narsalar tabiati haqida, nabotot toʻgʻrisida soʻzlaydi. Borliq, yoʻqlik, fano, baqo singari falsafiy masalalar haqida fikr bildiradi. Til va tilning xizmati, ahamiyatini talqin etadi, hissiy va aqliy bilish manbai, tuygʻu, tushuncha, aqd haqida muhokama yuritadi. U hind falsafasidagi „tanosux“ nazariyasi hamda islom falsafasidagi „tavakkul“ taʼlimotini tanqid qiladi. Tabiat hodisalarini tabiatning oʻzini oʻrganish yoʻli bilan tushuntirish lozim deb biladi. Uningcha, dunyo abadiy boʻlib, toʻxtovsiz harakat qiladi va oʻzgarib turadi. „Komde va Mudan“ dostonida doʻstlik, muhabbat, vafodorlik, adolat, ilm-maʼrifat masalalari aks etgan. „Nukot“ („<nowiki/>[[Hikmatli soʻzlar]]<nowiki/>“) asarida esa Bedil qarashlarini yakunlab, umumlashtirgan. Bunda Bedil oʻz taʼlimoti asoslarini ham qisqacha bayon qilgan. „Tilsimi hayrat“ (1669), „Muhiti aʼzam“ („Buyuk okean“, 1681), „Turi maʼrifat“ („Maʼrifat togʻi“, 1687), „Gʻazaliyot“, „Ruboiyot“ va Bedil asarlarida ham ijtimoiy masalalar yoritilgan. Sheʼrlarida tarbiya, xulq-axloq toʻgʻrisidagi oʻz fiqolarini bildiradi, jamiyatdagi jabr-zulm, adolatsizlik kabi illatlarni qoralaydi. Bedilning ijtimoiy masalalarga oid qarashlarida maʼrifatparvarlik, muruvvat va odamiylik asosiy oʻrinni egallaydi. Asarlarining koʻpchiligi 16 jildli „Kulliyot“iga kirgan (Bombey, 1882). Hindiston bilan Turkiston qadimdan iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqada boʻlgan. Bu Turkistonda Bedil asarlarining tarqalishiga keng yoʻl ochgan, ammo turli ijtimoiy guruh vakillari shoir merosidan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalandilar. Bedil asarlaridaTurkiston va Hindiston xalqlari oʻrtasidagi aloqaga doir maʼlumotlar ham koʻplab uchraydi. U „Chor unsur“ asari da Jayxun (Amudaryo), Turkiston toʻgʻrisida, Samarqanddan Hindistonga qavm-qarindoshlari kelganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni keltiradi. Bedil asarlari ayniqsa XIX asrdan Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Ular falsafiy fikrga boyligidan Bedil Turkistonda „Abulmaʼoniy“ („Maʼnolar otasi“) degan nom olgan. Uning kitoblarini oʻqib beruvchilar „bedilxonlar“ deb atalgan. [[Furqat]], [[Muqimiy]], Avaz, [[Ahmad Donish]], Hislat va Bedil oʻz ijodida Bedilning ilgʻor fiqolaridan foydalanganlar. Ahmad Donish Bedilning ilgʻor ijtimoiy-falsafiy gʻoyalarini oʻrgangan, ulardan ijtimoiy hayotdagi kamchiliklarga qarshi olib borgan kurashida foydalangan, ilgʻor gʻoyalarni ommalashtirishni oʻz burchi deb bilgan. Furqat Bedilning fan, maʼrifat, xalqlar oʻrtasidagi hamkorlik haqidagi gʻoyasini oʻrgangan, ulardan dunyoviy bilimlarni oʻrganish, xalqni maʼrifatga chorlash haqidagi asarlarida samarali foydalangan. Bedilning ijtimoiy tuzum haqidagi qarashlari Muqimiy, Asiriy va Bedil mutafakkirlarni ham qiziqgirgan. Ular Bedil ijodining murakkab uslubi va ziddiyatli tomonlari, ilgʻor jihatlariga munosib baho berganlar. Oʻzbekistonda Bedil ijodi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar (Gʻ. Gʻulom, I. Moʻminov va Bedil) olib borildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Shomuhamedov Sh., Fors-tojik klassiklari ijodida gumanizm, T., 1968; * Moʻminov I., Mirzo Bedil, T., 1974; * Shukurov Sh., Mirzo Bedilning poetik merosi, T., 1979. * Najmiddin Komilov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Komde va Mudan, T., 1960; * Ruboyilar, T., 1974. == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{OʻzME}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] {{bio-stub}} ma2eyzhgzawx63js2q3m2g9bstbkyl9 5997528 5997527 2026-04-16T16:47:28Z KWiki78 246724 5997528 wikitext text/x-wiki {{Adib | Ism = Bedil | Ism (oz tilida) = Mirzo Abdulqodir Bedil | Surat = | Taxallus = Bedil | Tavallud sanasi = 1644 | Vafot sanasi = 1721 | Kasb = [[shoir]], [[faylasuf]] | Faoliyat = [[fors tili]]da | Yonalish = | Janr = | Magnum opus = | tasvir = [[File:Narendra Modi’s gift to the President of Tajikistan, Mr. Emomali Rahmon a miniature painting of tomb of the 17th century Indian poet Abdul Qadir Bedil, at the Qasr-e-Millat, in Dushanbe, Tajikistan on July 13, 2015.jpg|240px]] }} '''Bedil''' (taxallusi; asl ismi '''Mirzo Abdulqodir''') ([[1644]], [[Bengaliya]], [[Azimobod]] shahri – [[1721]], [[Dehli]]) – [[Boburiylar davlati]]da ijod qilgan taniqli oʻzbek<ref>[http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html Bedil Mirza Abdulkadir]{{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=22-oktabr 2014-yil }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=2014-10-22 }}</ref><ref>Allworth Edward, The modern Uzbeks from the fourteenth century to the present: a cultural history, Hoover Press, 1990, p.74. „His family in Putna (Azimabad) was descended from Uzbeks who had evidently migrated to Hindustan much earlier.“</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65196/Persian?anchor=ref532393 Enzyclopedia Britannica: South Asian arts.] „The greatest poet of the Indian style, however, was ʿAbdul Qādir Bēdil, born in 1644 in Patna, of Uzbek descent.“</ref><ref>[http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ Mirza Abdul-Qader Bedil biography and peoetry] {{webarxiv |url=https://web.archive.org/web/20141226122939/http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ |date=26-dekabr 2014-yil }}</ref> shoiri, mutafakkiri. Harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. Ota-bobosi [[Kesh]] ([[shahrisabz]])lik, turkiy [[barlos]] urugʻidan. Yoshligidan turli fanlarga qiziqqan. Shayx Kamol, shoh Fozil va Mirza Abdulqosim kabi olimlardan taʼlim olgan. [[Hindiston]] boʻylab koʻp sayohat qilgan, 1685-yildan umrining oxirigacha Dehlida yashagan. Fors tilida ijod qilgan. Arab, fors, hind, urdu tillarini mukammal bilgan, sharq xalqlari adabiyotini, tasavvuf va yunon falsafasini, ayniqsa Aristotel falsafasini atroflicha oʻrgangan. 10 yoshlaridan badiiy ijod bilan shugʻullangan. 20 yoshida sheʼrlarini saralab toʻplashga kirishgan. Murakkab ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda yashab ijod qilgan shoir oʻz davriga befarq qaramagan, hindlar va musulmonlarning tinch-totuv yashashligini, yurtni obod, xalqni tinch-osoyishta, farogʻatda, hamjihatlikda koʻrishni orzu qilgan. Inson erkinligi, tafakkuri haqida falsafiy fiqolar bayon etgan. Uning falsafiy-axloqiy qarashlari tasavvuf aqidalari taʼsirida shakllangan. Bedil dunyoqarashi tasavvufning vahdat ul-vujud taʼlimotiga asoslanadi, yaʼni olamni Allohning koʻzgusi, inson qalbini shu koʻzguning markazi deb biladi. Inson qalbi qanchalik sayqal topsa, u shuncha Alloh nurini aks ettiradi. Shu bois inson buyuk va qudratlidir. Ammo buni uning oʻzi anglashi lozim, deydi. Bedil 120 ming misradan ortiq sheʼriy, koʻpgina nasriy asar yozgan. [[Gʻazal]], ruboiy, [[qasida]], qitʼa, tarjiʼbandlarining oʻzi 75 ming misrani tashkil etadi. Yirik asari „Chor unsur“ („Toʻrt unsur“, 1703) nasrda yozilgan boʻlib, sheʼrlar ham ilova qilingan. Kitobning dastlabki boblarida Bedil oʻz hayoti haqida hikoya qiladi. Soʻnggi ikki bobda esa toʻrt unsur – havo, suv, yer, olov toʻgʻrisida; oʻsimliklar, hayvonlar va odamning paydo boʻlishi haqida soʻzlaydi. Mutlaq ruh, ruh va narsa toʻgʻrisida gapiradi, din hamda ruhoniylarning oʻrni haqidagi oʻz fiqolarini ifodalaydi. Kitobda parilar, jinlar, uyqu, tush koʻrish va Bedil haqida hikoya va afsonalar ham mavjud. Bedil „Irfon“ („Bilim“, 1711 – 1712; „Komde va Mudan“, „Nukot“ asarlari ham shuning tarkibida) dostonida falsafa, tarix, tabiiyot, adabiyot va ilohiyotning xilma-xil masalalariga toʻxtalgan. Asarda borliq, materiya, zarrachalar, jonli mavjudot va narsalar tabiati haqida, nabotot toʻgʻrisida soʻzlaydi. Borliq, yoʻqlik, fano, baqo singari falsafiy masalalar haqida fikr bildiradi. Til va tilning xizmati, ahamiyatini talqin etadi, hissiy va aqliy bilish manbai, tuygʻu, tushuncha, aqd haqida muhokama yuritadi. U hind falsafasidagi „tanosux“ nazariyasi hamda islom falsafasidagi „tavakkul“ taʼlimotini tanqid qiladi. Tabiat hodisalarini tabiatning oʻzini oʻrganish yoʻli bilan tushuntirish lozim deb biladi. Uningcha, dunyo abadiy boʻlib, toʻxtovsiz harakat qiladi va oʻzgarib turadi. „Komde va Mudan“ dostonida doʻstlik, muhabbat, vafodorlik, adolat, ilm-maʼrifat masalalari aks etgan. „Nukot“ („<nowiki/>[[Hikmatli soʻzlar]]<nowiki/>“) asarida esa Bedil qarashlarini yakunlab, umumlashtirgan. Bunda Bedil oʻz taʼlimoti asoslarini ham qisqacha bayon qilgan. „Tilsimi hayrat“ (1669), „Muhiti aʼzam“ („Buyuk okean“, 1681), „Turi maʼrifat“ („Maʼrifat togʻi“, 1687), „Gʻazaliyot“, „Ruboiyot“ va Bedil asarlarida ham ijtimoiy masalalar yoritilgan. Sheʼrlarida tarbiya, xulq-axloq toʻgʻrisidagi oʻz fiqolarini bildiradi, jamiyatdagi jabr-zulm, adolatsizlik kabi illatlarni qoralaydi. Bedilning ijtimoiy masalalarga oid qarashlarida maʼrifatparvarlik, muruvvat va odamiylik asosiy oʻrinni egallaydi. Asarlarining koʻpchiligi 16 jildli „Kulliyot“iga kirgan (Bombey, 1882). Hindiston bilan Turkiston qadimdan iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqada boʻlgan. Bu Turkistonda Bedil asarlarining tarqalishiga keng yoʻl ochgan, ammo turli ijtimoiy guruh vakillari shoir merosidan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalandilar. Bedil asarlaridaTurkiston va Hindiston xalqlari oʻrtasidagi aloqaga doir maʼlumotlar ham koʻplab uchraydi. U „Chor unsur“ asari da Jayxun (Amudaryo), Turkiston toʻgʻrisida, Samarqanddan Hindistonga qavm-qarindoshlari kelganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni keltiradi. Bedil asarlari ayniqsa XIX asrdan Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Ular falsafiy fikrga boyligidan Bedil Turkistonda „Abulmaʼoniy“ („Maʼnolar otasi“) degan nom olgan. Uning kitoblarini oʻqib beruvchilar „bedilxonlar“ deb atalgan. [[Furqat]], [[Muqimiy]], Avaz, [[Ahmad Donish]], Hislat va Bedil oʻz ijodida Bedilning ilgʻor fiqolaridan foydalanganlar. Ahmad Donish Bedilning ilgʻor ijtimoiy-falsafiy gʻoyalarini oʻrgangan, ulardan ijtimoiy hayotdagi kamchiliklarga qarshi olib borgan kurashida foydalangan, ilgʻor gʻoyalarni ommalashtirishni oʻz burchi deb bilgan. Furqat Bedilning fan, maʼrifat, xalqlar oʻrtasidagi hamkorlik haqidagi gʻoyasini oʻrgangan, ulardan dunyoviy bilimlarni oʻrganish, xalqni maʼrifatga chorlash haqidagi asarlarida samarali foydalangan. Bedilning ijtimoiy tuzum haqidagi qarashlari Muqimiy, Asiriy va Bedil mutafakkirlarni ham qiziqgirgan. Ular Bedil ijodining murakkab uslubi va ziddiyatli tomonlari, ilgʻor jihatlariga munosib baho berganlar. Oʻzbekistonda Bedil ijodi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar (Gʻ. Gʻulom, I. Moʻminov va Bedil) olib borildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Shomuhamedov Sh., Fors-tojik klassiklari ijodida gumanizm, T., 1968; * Moʻminov I., Mirzo Bedil, T., 1974; * Shukurov Sh., Mirzo Bedilning poetik merosi, T., 1979. * Najmiddin Komilov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Komde va Mudan, T., 1960; * Ruboyilar, T., 1974. == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{OʻzME}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] {{bio-stub}} 9qpgw1v4b7gjbjwrsi5001po1kdthr3 5997529 5997528 2026-04-16T16:47:51Z KWiki78 246724 5997529 wikitext text/x-wiki {{Adib | Ism = Bedil | Ism (oz tilida) = Mirzo Abdulqodir Bedil | Surat = | Taxallus = Bedil | Tavallud sanasi = 1644 | Vafot sanasi = 1721 | Kasb = [[shoir]], [[faylasuf]] | Faoliyat = [[fors tili]]da | Yonalish = | Janr = | Magnum opus = | tasvir = [[File:Narendra Modi’s gift to the President of Tajikistan, Mr. Emomali Rahmon a miniature painting of tomb of the 17th century Indian poet Abdul Qadir Bedil, at the Qasr-e-Millat, in Dushanbe, Tajikistan on July 13, 2015.jpg|240px]] }} '''Bedil''' (taxallusi; asl ismi '''Mirzo Abdulqodir''') ([[1644]], [[Bengaliya]], [[Azimobod]] shahri – [[1721]], [[Dehli]]) – [[Boburiylar davlati]]da ijod qilgan taniqli [[Oʻzbekiston|oʻzbek]]<ref>[http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html Bedil Mirza Abdulkadir]{{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=22-oktabr 2014-yil }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=2014-10-22 }}</ref><ref>Allworth Edward, The modern Uzbeks from the fourteenth century to the present: a cultural history, Hoover Press, 1990, p.74. „His family in Putna (Azimabad) was descended from Uzbeks who had evidently migrated to Hindustan much earlier.“</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65196/Persian?anchor=ref532393 Enzyclopedia Britannica: South Asian arts.] „The greatest poet of the Indian style, however, was ʿAbdul Qādir Bēdil, born in 1644 in Patna, of Uzbek descent.“</ref><ref>[http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ Mirza Abdul-Qader Bedil biography and peoetry] {{webarxiv |url=https://web.archive.org/web/20141226122939/http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ |date=26-dekabr 2014-yil }}</ref> [[shoir]]<nowiki/>i, mutafakkiri. Harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. Ota-bobosi [[Kesh]] ([[shahrisabz]])lik, turkiy [[barlos]] urugʻidan. Yoshligidan turli fanlarga qiziqqan. Shayx Kamol, shoh Fozil va Mirza Abdulqosim kabi olimlardan taʼlim olgan. [[Hindiston]] boʻylab koʻp sayohat qilgan, 1685-yildan umrining oxirigacha Dehlida yashagan. Fors tilida ijod qilgan. Arab, fors, hind, urdu tillarini mukammal bilgan, sharq xalqlari adabiyotini, tasavvuf va yunon falsafasini, ayniqsa Aristotel falsafasini atroflicha oʻrgangan. 10 yoshlaridan badiiy ijod bilan shugʻullangan. 20 yoshida sheʼrlarini saralab toʻplashga kirishgan. Murakkab ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda yashab ijod qilgan shoir oʻz davriga befarq qaramagan, hindlar va musulmonlarning tinch-totuv yashashligini, yurtni obod, xalqni tinch-osoyishta, farogʻatda, hamjihatlikda koʻrishni orzu qilgan. Inson erkinligi, tafakkuri haqida falsafiy fiqolar bayon etgan. Uning falsafiy-axloqiy qarashlari tasavvuf aqidalari taʼsirida shakllangan. Bedil dunyoqarashi tasavvufning vahdat ul-vujud taʼlimotiga asoslanadi, yaʼni olamni Allohning koʻzgusi, inson qalbini shu koʻzguning markazi deb biladi. Inson qalbi qanchalik sayqal topsa, u shuncha Alloh nurini aks ettiradi. Shu bois inson buyuk va qudratlidir. Ammo buni uning oʻzi anglashi lozim, deydi. Bedil 120 ming misradan ortiq sheʼriy, koʻpgina nasriy asar yozgan. [[Gʻazal]], ruboiy, [[qasida]], qitʼa, tarjiʼbandlarining oʻzi 75 ming misrani tashkil etadi. Yirik asari „Chor unsur“ („Toʻrt unsur“, 1703) nasrda yozilgan boʻlib, sheʼrlar ham ilova qilingan. Kitobning dastlabki boblarida Bedil oʻz hayoti haqida hikoya qiladi. Soʻnggi ikki bobda esa toʻrt unsur – havo, suv, yer, olov toʻgʻrisida; oʻsimliklar, hayvonlar va odamning paydo boʻlishi haqida soʻzlaydi. Mutlaq ruh, ruh va narsa toʻgʻrisida gapiradi, din hamda ruhoniylarning oʻrni haqidagi oʻz fiqolarini ifodalaydi. Kitobda parilar, jinlar, uyqu, tush koʻrish va Bedil haqida hikoya va afsonalar ham mavjud. Bedil „Irfon“ („Bilim“, 1711 – 1712; „Komde va Mudan“, „Nukot“ asarlari ham shuning tarkibida) dostonida falsafa, tarix, tabiiyot, adabiyot va ilohiyotning xilma-xil masalalariga toʻxtalgan. Asarda borliq, materiya, zarrachalar, jonli mavjudot va narsalar tabiati haqida, nabotot toʻgʻrisida soʻzlaydi. Borliq, yoʻqlik, fano, baqo singari falsafiy masalalar haqida fikr bildiradi. Til va tilning xizmati, ahamiyatini talqin etadi, hissiy va aqliy bilish manbai, tuygʻu, tushuncha, aqd haqida muhokama yuritadi. U hind falsafasidagi „tanosux“ nazariyasi hamda islom falsafasidagi „tavakkul“ taʼlimotini tanqid qiladi. Tabiat hodisalarini tabiatning oʻzini oʻrganish yoʻli bilan tushuntirish lozim deb biladi. Uningcha, dunyo abadiy boʻlib, toʻxtovsiz harakat qiladi va oʻzgarib turadi. „Komde va Mudan“ dostonida doʻstlik, muhabbat, vafodorlik, adolat, ilm-maʼrifat masalalari aks etgan. „Nukot“ („<nowiki/>[[Hikmatli soʻzlar]]<nowiki/>“) asarida esa Bedil qarashlarini yakunlab, umumlashtirgan. Bunda Bedil oʻz taʼlimoti asoslarini ham qisqacha bayon qilgan. „Tilsimi hayrat“ (1669), „Muhiti aʼzam“ („Buyuk okean“, 1681), „Turi maʼrifat“ („Maʼrifat togʻi“, 1687), „Gʻazaliyot“, „Ruboiyot“ va Bedil asarlarida ham ijtimoiy masalalar yoritilgan. Sheʼrlarida tarbiya, xulq-axloq toʻgʻrisidagi oʻz fiqolarini bildiradi, jamiyatdagi jabr-zulm, adolatsizlik kabi illatlarni qoralaydi. Bedilning ijtimoiy masalalarga oid qarashlarida maʼrifatparvarlik, muruvvat va odamiylik asosiy oʻrinni egallaydi. Asarlarining koʻpchiligi 16 jildli „Kulliyot“iga kirgan (Bombey, 1882). Hindiston bilan Turkiston qadimdan iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqada boʻlgan. Bu Turkistonda Bedil asarlarining tarqalishiga keng yoʻl ochgan, ammo turli ijtimoiy guruh vakillari shoir merosidan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalandilar. Bedil asarlaridaTurkiston va Hindiston xalqlari oʻrtasidagi aloqaga doir maʼlumotlar ham koʻplab uchraydi. U „Chor unsur“ asari da Jayxun (Amudaryo), Turkiston toʻgʻrisida, Samarqanddan Hindistonga qavm-qarindoshlari kelganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni keltiradi. Bedil asarlari ayniqsa XIX asrdan Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Ular falsafiy fikrga boyligidan Bedil Turkistonda „Abulmaʼoniy“ („Maʼnolar otasi“) degan nom olgan. Uning kitoblarini oʻqib beruvchilar „bedilxonlar“ deb atalgan. [[Furqat]], [[Muqimiy]], Avaz, [[Ahmad Donish]], Hislat va Bedil oʻz ijodida Bedilning ilgʻor fiqolaridan foydalanganlar. Ahmad Donish Bedilning ilgʻor ijtimoiy-falsafiy gʻoyalarini oʻrgangan, ulardan ijtimoiy hayotdagi kamchiliklarga qarshi olib borgan kurashida foydalangan, ilgʻor gʻoyalarni ommalashtirishni oʻz burchi deb bilgan. Furqat Bedilning fan, maʼrifat, xalqlar oʻrtasidagi hamkorlik haqidagi gʻoyasini oʻrgangan, ulardan dunyoviy bilimlarni oʻrganish, xalqni maʼrifatga chorlash haqidagi asarlarida samarali foydalangan. Bedilning ijtimoiy tuzum haqidagi qarashlari Muqimiy, Asiriy va Bedil mutafakkirlarni ham qiziqgirgan. Ular Bedil ijodining murakkab uslubi va ziddiyatli tomonlari, ilgʻor jihatlariga munosib baho berganlar. Oʻzbekistonda Bedil ijodi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar (Gʻ. Gʻulom, I. Moʻminov va Bedil) olib borildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Shomuhamedov Sh., Fors-tojik klassiklari ijodida gumanizm, T., 1968; * Moʻminov I., Mirzo Bedil, T., 1974; * Shukurov Sh., Mirzo Bedilning poetik merosi, T., 1979. * Najmiddin Komilov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Komde va Mudan, T., 1960; * Ruboyilar, T., 1974. == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{OʻzME}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] {{bio-stub}} 84xpw08tekk2tc7ru15vvazqeajzz7d 5997530 5997529 2026-04-16T16:48:07Z KWiki78 246724 5997530 wikitext text/x-wiki {{Adib | Ism = Bedil | Ism (oz tilida) = Mirzo Abdulqodir Bedil | Surat = | Taxallus = Bedil | Tavallud sanasi = 1644 | Vafot sanasi = 1721 | Kasb = [[shoir]], [[faylasuf]] | Faoliyat = [[fors tili]]da | Yonalish = | Janr = | Magnum opus = | tasvir = [[File:Narendra Modi’s gift to the President of Tajikistan, Mr. Emomali Rahmon a miniature painting of tomb of the 17th century Indian poet Abdul Qadir Bedil, at the Qasr-e-Millat, in Dushanbe, Tajikistan on July 13, 2015.jpg|240px]] }} '''Bedil''' (taxallusi; asl ismi '''Mirzo Abdulqodir''') ([[1644]], [[Bengaliya]], [[Azimobod]] shahri – [[1721]], [[Dehli]]) – [[Boburiylar davlati]]da ijod qilgan taniqli [[Oʻzbekiston|oʻzbek]]<ref>[http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html Bedil Mirza Abdulkadir]{{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=22-oktabr 2014-yil }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141022160540/http://comunicom.ru/dostoyanie/513-bedil.html |date=2014-10-22 }}</ref><ref>Allworth Edward, The modern Uzbeks from the fourteenth century to the present: a cultural history, Hoover Press, 1990, p.74. „His family in Putna (Azimabad) was descended from Uzbeks who had evidently migrated to Hindustan much earlier.“</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65196/Persian?anchor=ref532393 Enzyclopedia Britannica: South Asian arts.] „The greatest poet of the Indian style, however, was ʿAbdul Qādir Bēdil, born in 1644 in Patna, of Uzbek descent.“</ref><ref>[http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ Mirza Abdul-Qader Bedil biography and peoetry] {{webarxiv |url=https://web.archive.org/web/20141226122939/http://www.virtualafghans.com/culture/poetry/bedil/ |date=26-dekabr 2014-yil }}</ref> [[shoir]]i, mutafakkiri. Harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. Ota-bobosi [[Kesh]] ([[shahrisabz]])lik, turkiy [[barlos]] urugʻidan. Yoshligidan turli fanlarga qiziqqan. Shayx Kamol, shoh Fozil va Mirza Abdulqosim kabi olimlardan taʼlim olgan. [[Hindiston]] boʻylab koʻp sayohat qilgan, 1685-yildan umrining oxirigacha Dehlida yashagan. Fors tilida ijod qilgan. Arab, fors, hind, urdu tillarini mukammal bilgan, sharq xalqlari adabiyotini, tasavvuf va yunon falsafasini, ayniqsa Aristotel falsafasini atroflicha oʻrgangan. 10 yoshlaridan badiiy ijod bilan shugʻullangan. 20 yoshida sheʼrlarini saralab toʻplashga kirishgan. Murakkab ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda yashab ijod qilgan shoir oʻz davriga befarq qaramagan, hindlar va musulmonlarning tinch-totuv yashashligini, yurtni obod, xalqni tinch-osoyishta, farogʻatda, hamjihatlikda koʻrishni orzu qilgan. Inson erkinligi, tafakkuri haqida falsafiy fiqolar bayon etgan. Uning falsafiy-axloqiy qarashlari tasavvuf aqidalari taʼsirida shakllangan. Bedil dunyoqarashi tasavvufning vahdat ul-vujud taʼlimotiga asoslanadi, yaʼni olamni Allohning koʻzgusi, inson qalbini shu koʻzguning markazi deb biladi. Inson qalbi qanchalik sayqal topsa, u shuncha Alloh nurini aks ettiradi. Shu bois inson buyuk va qudratlidir. Ammo buni uning oʻzi anglashi lozim, deydi. Bedil 120 ming misradan ortiq sheʼriy, koʻpgina nasriy asar yozgan. [[Gʻazal]], ruboiy, [[qasida]], qitʼa, tarjiʼbandlarining oʻzi 75 ming misrani tashkil etadi. Yirik asari „Chor unsur“ („Toʻrt unsur“, 1703) nasrda yozilgan boʻlib, sheʼrlar ham ilova qilingan. Kitobning dastlabki boblarida Bedil oʻz hayoti haqida hikoya qiladi. Soʻnggi ikki bobda esa toʻrt unsur – havo, suv, yer, olov toʻgʻrisida; oʻsimliklar, hayvonlar va odamning paydo boʻlishi haqida soʻzlaydi. Mutlaq ruh, ruh va narsa toʻgʻrisida gapiradi, din hamda ruhoniylarning oʻrni haqidagi oʻz fiqolarini ifodalaydi. Kitobda parilar, jinlar, uyqu, tush koʻrish va Bedil haqida hikoya va afsonalar ham mavjud. Bedil „Irfon“ („Bilim“, 1711 – 1712; „Komde va Mudan“, „Nukot“ asarlari ham shuning tarkibida) dostonida falsafa, tarix, tabiiyot, adabiyot va ilohiyotning xilma-xil masalalariga toʻxtalgan. Asarda borliq, materiya, zarrachalar, jonli mavjudot va narsalar tabiati haqida, nabotot toʻgʻrisida soʻzlaydi. Borliq, yoʻqlik, fano, baqo singari falsafiy masalalar haqida fikr bildiradi. Til va tilning xizmati, ahamiyatini talqin etadi, hissiy va aqliy bilish manbai, tuygʻu, tushuncha, aqd haqida muhokama yuritadi. U hind falsafasidagi „tanosux“ nazariyasi hamda islom falsafasidagi „tavakkul“ taʼlimotini tanqid qiladi. Tabiat hodisalarini tabiatning oʻzini oʻrganish yoʻli bilan tushuntirish lozim deb biladi. Uningcha, dunyo abadiy boʻlib, toʻxtovsiz harakat qiladi va oʻzgarib turadi. „Komde va Mudan“ dostonida doʻstlik, muhabbat, vafodorlik, adolat, ilm-maʼrifat masalalari aks etgan. „Nukot“ („<nowiki/>[[Hikmatli soʻzlar]]<nowiki/>“) asarida esa Bedil qarashlarini yakunlab, umumlashtirgan. Bunda Bedil oʻz taʼlimoti asoslarini ham qisqacha bayon qilgan. „Tilsimi hayrat“ (1669), „Muhiti aʼzam“ („Buyuk okean“, 1681), „Turi maʼrifat“ („Maʼrifat togʻi“, 1687), „Gʻazaliyot“, „Ruboiyot“ va Bedil asarlarida ham ijtimoiy masalalar yoritilgan. Sheʼrlarida tarbiya, xulq-axloq toʻgʻrisidagi oʻz fiqolarini bildiradi, jamiyatdagi jabr-zulm, adolatsizlik kabi illatlarni qoralaydi. Bedilning ijtimoiy masalalarga oid qarashlarida maʼrifatparvarlik, muruvvat va odamiylik asosiy oʻrinni egallaydi. Asarlarining koʻpchiligi 16 jildli „Kulliyot“iga kirgan (Bombey, 1882). Hindiston bilan Turkiston qadimdan iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqada boʻlgan. Bu Turkistonda Bedil asarlarining tarqalishiga keng yoʻl ochgan, ammo turli ijtimoiy guruh vakillari shoir merosidan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalandilar. Bedil asarlaridaTurkiston va Hindiston xalqlari oʻrtasidagi aloqaga doir maʼlumotlar ham koʻplab uchraydi. U „Chor unsur“ asari da Jayxun (Amudaryo), Turkiston toʻgʻrisida, Samarqanddan Hindistonga qavm-qarindoshlari kelganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni keltiradi. Bedil asarlari ayniqsa XIX asrdan Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Ular falsafiy fikrga boyligidan Bedil Turkistonda „Abulmaʼoniy“ („Maʼnolar otasi“) degan nom olgan. Uning kitoblarini oʻqib beruvchilar „bedilxonlar“ deb atalgan. [[Furqat]], [[Muqimiy]], Avaz, [[Ahmad Donish]], Hislat va Bedil oʻz ijodida Bedilning ilgʻor fiqolaridan foydalanganlar. Ahmad Donish Bedilning ilgʻor ijtimoiy-falsafiy gʻoyalarini oʻrgangan, ulardan ijtimoiy hayotdagi kamchiliklarga qarshi olib borgan kurashida foydalangan, ilgʻor gʻoyalarni ommalashtirishni oʻz burchi deb bilgan. Furqat Bedilning fan, maʼrifat, xalqlar oʻrtasidagi hamkorlik haqidagi gʻoyasini oʻrgangan, ulardan dunyoviy bilimlarni oʻrganish, xalqni maʼrifatga chorlash haqidagi asarlarida samarali foydalangan. Bedilning ijtimoiy tuzum haqidagi qarashlari Muqimiy, Asiriy va Bedil mutafakkirlarni ham qiziqgirgan. Ular Bedil ijodining murakkab uslubi va ziddiyatli tomonlari, ilgʻor jihatlariga munosib baho berganlar. Oʻzbekistonda Bedil ijodi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar (Gʻ. Gʻulom, I. Moʻminov va Bedil) olib borildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Shomuhamedov Sh., Fors-tojik klassiklari ijodida gumanizm, T., 1968; * Moʻminov I., Mirzo Bedil, T., 1974; * Shukurov Sh., Mirzo Bedilning poetik merosi, T., 1979. * Najmiddin Komilov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Komde va Mudan, T., 1960; * Ruboyilar, T., 1974. == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{OʻzME}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] {{bio-stub}} 00xvythw4pn5q4qfxw5q79b2ti5komp 0 442757 5997426 5989512 2026-04-16T12:16:34Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997426 wikitext text/x-wiki '''Bolalar kinosi''' — bolalar va oʻsmirlarga moʻljallangan badiiy, oʻquv, hujjatlixronikal, multiplikatsion (rasmli va qoʻgʻirchoq) filmlar. Bolalar qiziqadigan mavzular aks ettiriladi, film mazmuni ularning ruhiyati va tiliga yaqin, yoshi va tushunchasiga moye boʻladi. Bolalar kinosi da (teatrdan farqli) bolalar rolini shu yoshdagi bolalar oʻynaydi. Kino sanʼatining maxsus sohasi sifatida 1920-1930-yillarda ajralib chiqdi. Oʻzbekistonda birinchi Bolalar kinosi („Qilich“, rejissyor Y.Aʼzamov) 1935-yilda yaratildi. Oʻzbek Bolalar kinosi birinchi qadamidanoq zamonaviy mavzuga murojaat etdi. [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] bu filmda yoshlarni texnikani egallashga chorlash mavzusi koʻtarilgan. Shundan soʻng uzoq yillar mobaynida Bolalar kinosi ishlanmadi. Zamonaviy ertak janridagi „Paxtaoy“ (K. Yormatov, 1952) birinchi oʻzbek ovozli Bolalar kinosi boʻlib, unda oʻzbek xalqining milliy boyligi paxtadan nimalar olinishi haqidagi ilmiy dalillar ertak asosida yoritilgan. Filmning tasviriy vositalari oʻsha davr texnikasidan oʻzib ketgan, bunga mualliflarning izchil izlanishlari, boy fantaziyasi, kinematografik ixtirolari tufayli erishilgan. 1957-yilda sarguzasht janrida „Sahrodagi voqea“ (3. Sobitov) filmi yaratildi. 60- yillar oʻzbek Bolalar kinosi taraqqiyotida yuksalish davri boʻldi. „<nowiki/>[[Sen yetim emassan]]<nowiki/>“, „[[Toshkent — non shahri (film)|Toshkent — non shahri]]“ (Sh. Abbosov, 1962, 1967), „Nafosat“ (E. Eshmuhamedov, 1966), „Olmos“ (Damir Salimov, 1966) kabi filmlar suratga olindi. 70—80- yillarda oʻzbek Bolalar kinosi ning mavzu va janr doirasi kengaydi. Ertak va sarguzasht janrlarida, tarixiy va zamonaviy mavzularda filmlar yaratilib, axloqiymaʼnaviy muammolar oʻrtaga tashlandi. „Semurgʻ“, „Kundalik daftar, xat va birinchi sinf oʻquvchisi“ (H. Fayziyev, 1971, 1985), „Achchiq danak“ ([[Kamolova Qamara Shodmonovna|Q. Kamolova]], 1974), „Poyga avtomobilidagi jasur bolalar“, „Shum bola“ (Damir Salimov, 1975, 1977), „Komila“ (M. Ogʻamirzayev, 1981), „<nowiki/>[[Akmal, ajdarho va malika]]<nowiki/>“, „Akmalning yangi sarguzashtlari“ (Yu. Stepchuk, 1981, 1983), „Orzular ogʻushida“ (F. Zaynutdinov, 1986), „Unsinoy“ (O. Ergashev, 1987), „Bir mavsumli daho“ (S. Nazarmuhamedov, 1989) kabi filmlar shular jumlasidan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach Bolalar kinosi da ham keskin burilish yasaldi. Milliy mavzu, xalqimizning milliy anʼanalari, vatanga mehrmuhabbatni ifodalovchi qator filmlar yaratildi. Filmlar oʻzbek tilida suratga olina boshladi. Faol va iqtidorli, milliy ruhni, xalqchillikni ifoda etuvchi rejissyorlarning yangi avlodi yetishib chiqdi. Qishloq bolalari hayotiga bagʻishlangan „[[Tangalik bolalar]]“ (T. Yunusov, 1991), „Abdullajon“ (3. Musoqov, 1991), „Kulol va xurmacha“ (G. Bzarov, 1991), dramatik, detektiv elementlar bilan yoʻgʻrilgan zamonaviy, fantastik musiqali komediya „Tilsimoy — gʻaroyib qizaloq“ (M. Boymuhamedov, 1999) va „Kichkina tabib“ (3. Musoqov, 1999) filmlari soʻnggi yillardagi eng yaxshi filmlardan. „Oʻzbekfilm“ studiyasi Oʻrta Osiyoda birinchi boʻlib bolalarga moʻljallangan qoʻgʻirchoq va rasmli multiplikatsion filmlar ishlab chiqarmoqda. „6x6 kvadratida“ (Yu. Petrov, Damir Salimov, 1965) birinchi suratga olingan multfilmdir. 1978-yilda „Oʻzbekfilm“ studiyasi qoshida rasmli va qoʻgʻirchoq filmlari uyushmasi tashkil etilgan (1995-yildan „Animatsiya kinosanʼati uyushmasi“ nomida). Mustaqillikdan keyin ayniqsa M. Mahmudov, S. Murodxoʻjayeva, N. Toʻlaxoʻjayev, A. Sobirov, N. Smirnov, I. Krivosheeva, D. Botirova, S.Alibekov, D.Vlasov kabi rejissyorlarning ijodi yanada kamol topdi. „Oymoma Boʻrsiq“ (rejissyor N.Smirnov, 1998), „Bulbul“ (M.Mahmudov, 1999; 4Xalqaro bolalar kinofestivalida 1mukofot „Oltin baliq“ga sazovor boʻldi), „Alpomish“ (6 qismli, N.Toʻlaxoʻjayev, 1998—2001), „Yangi shoxcha va bahor yomgʻiri haqida“ (rejissyor S.Silka, 2000), „Toʻti“ (S.Murodxoʻjayeva, 2000) va boshqa keyingi yillarning eng yaxshi multfilmlaridir. 2 qismli „Vaxt gullari“ (rejissyor M.Zokirov), „Erkatoy“ (rejissyor N.Gʻoziyeva) kabi telefilmlar ham bolalarga bagʻishlangan. 1993-yildan „Oʻzbekfilm“ studiyasida bolalarga moʻljallangan „Zumrasha“ hajviyyumoristik kinojurnal muntazam ravishda chiqa boshladi (badiiy rahbar A.Qobulov, 1997-yildan Yu. Roziqov). Dunyoda maxsus studiyalar: Amerikada U.Disney studiyasi (1923), Rossiyada bolalar va oʻsmirlar uchun filmlar ishlab chiqaruvchi Markaziy kinostudiya tashkil etilgan. Shuningdek, Bolalar kinosi koʻpgina boshqa mamlakatlar (Bolgariya, Vengriya, Polsha, [[Fransiya]], Yaponiya, [[Hindiston]] va boshqalar)da ham ishlanmoqda. „Mikki Maus“ („Kichik sichqon“) haqidagi turkum, „Bembi“, „Vinni Pux“, „Senimi, shoshmay tur!“ kabilar eng mashhur filmlardir. Solerno (Italiya), Xixon (Ispaniya), Eshpino (Portugaliya) kabi shaharlarda Xalqaro bolalar filmlari festivallari oʻtkazilmoqda.<ref>Mirzamuhamedova, Maxsura. „{{PAGENAME}}“ ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20B%20harfi.pdf B-harfi]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Kino janrlari]] pov4gm4bmrqgoebbm2qt9cpyk3z8vy5 0 445404 5997479 5125276 2026-04-16T12:31:23Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997479 wikitext text/x-wiki '''Akvarel''' (frans. aquarelle, asli [[Lotin tili|lotincha]] aqua — suv) — rassomlik sanʼatida ishlatiladigan boʻyoq (suvda oson eriydi) va shu boʻyoq bilan bajarilgan rang-tasvir asari. Akvarelning oʻziga xos xususiyati boʻyoqning tiniq, rangning sofligidir, rang-tasvirida oq boʻyoq ishlatilmaydi- oq qogʻoz boʻyoq vazifasini bajaradi, boʻyogʻi qogʻoz sirtiga yupqa qatlam boʻlib yotadi, bu qatlam nurni yaxshi oʻtkazadi. Shuning uchun rang-tasviri yuzasi silliq boʻlmagan oq qogʻozga ishlanadi, boʻyogʻida rasm ishlanganda rangsurtmalar, rang qatlamlari xususiyati hisobga olinishi kerak, qadimdan maʼlum boʻlgan. 15-asrda nemis rassomi Dyurer akvarelda ajoyib asarlar yaratgan. 17-18-asrlarda Yevropada keng tarqaldi. 18-19-asr boshlaridan jadal rivojlandi, uslub va usullari ishlab chiqildi. Angliya (U. Terner, R. Bonington va boshqalar), [[Fransiya]] (O. Dome, E. Delakrua va boshqalar), Rossiya (K. Bryullov, I. Repin, V. Serov, M. Vrubel va boshqalar) da sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi. [[Oʻzbekiston]] tasviriy sanʼatida rang-tasviri 20-asr 20-yillaridan rivojlana boshlagan. A. Nikolayev (Usta Moʻmin), G. Nikitin, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, V. Kaydalov va boshqa rassomlar oʻz akvarel asarlari bilan oʻzbek akvarel sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Oʻzbekiston rassomlaridan M. Sodiqov, T. Muhamedov, F. Boymatov, V. Apuxtin va boshqa ijodida akvarel rivojlanmoqda. == Tarix == Akvarel boʻyoqlari juda ham qadimiy boʻlib, ehtimol Yevropaning paleolit davridagi gʻor rasmlariga tegishlidir. Misr davridan beri, ayniqsa Yevropa oʻrta asrlarida qoʻlyozma rasmlari uchun foydalanilgan. Biroq kelib chiqishi, uning badiiy vosita sifatida ''uzluksiz'' tarixi Uygʻonish davridan paydo boʻldi. Shimoliy Uygʻonish davri nemis rassomi [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer]] (1471-1528) bir nechta ajoyib botanika, yovvoyi tabiat va landshaft akvarellarini chizgan, odatda akvarelning eng qadimgi vakillaridan biri hisoblanadi. [[Albrecht Dürer|Dyurer Uygʻonish davrining]] bir qismi sifatida Germaniyada akvarel boʻyoqlarining muhim maktabiga Hans Bol (1534-1593) rahbarlik qilgan<ref>{{OʻzME}}</ref>. {{OʻzME}} {{chala}} g7587lmniibhu6tkb9f8jxx8gbuns2t 5997480 5997479 2026-04-16T12:31:48Z KWiki78 246724 5997480 wikitext text/x-wiki '''Akvarel''' ([[fransuzcha]]: ''aquarelle'', asli [[Lotin tili|lotincha]] aqua — ''suv'') — rassomlik sanʼatida ishlatiladigan boʻyoq (suvda oson eriydi) va shu boʻyoq bilan bajarilgan rang-tasvir asari. Akvarelning oʻziga xos xususiyati boʻyoqning tiniq, rangning sofligidir, rang-tasvirida oq boʻyoq ishlatilmaydi- oq qogʻoz boʻyoq vazifasini bajaradi, boʻyogʻi qogʻoz sirtiga yupqa qatlam boʻlib yotadi, bu qatlam nurni yaxshi oʻtkazadi. Shuning uchun rang-tasviri yuzasi silliq boʻlmagan oq qogʻozga ishlanadi, boʻyogʻida rasm ishlanganda rangsurtmalar, rang qatlamlari xususiyati hisobga olinishi kerak, qadimdan maʼlum boʻlgan. 15-asrda nemis rassomi Dyurer akvarelda ajoyib asarlar yaratgan. 17-18-asrlarda Yevropada keng tarqaldi. 18-19-asr boshlaridan jadal rivojlandi, uslub va usullari ishlab chiqildi. Angliya (U. Terner, R. Bonington va boshqalar), [[Fransiya]] (O. Dome, E. Delakrua va boshqalar), Rossiya (K. Bryullov, I. Repin, V. Serov, M. Vrubel va boshqalar) da sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi. [[Oʻzbekiston]] tasviriy sanʼatida rang-tasviri 20-asr 20-yillaridan rivojlana boshlagan. A. Nikolayev (Usta Moʻmin), G. Nikitin, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, V. Kaydalov va boshqa rassomlar oʻz akvarel asarlari bilan oʻzbek akvarel sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Oʻzbekiston rassomlaridan M. Sodiqov, T. Muhamedov, F. Boymatov, V. Apuxtin va boshqa ijodida akvarel rivojlanmoqda. == Tarix == Akvarel boʻyoqlari juda ham qadimiy boʻlib, ehtimol Yevropaning paleolit davridagi gʻor rasmlariga tegishlidir. Misr davridan beri, ayniqsa Yevropa oʻrta asrlarida qoʻlyozma rasmlari uchun foydalanilgan. Biroq kelib chiqishi, uning badiiy vosita sifatida ''uzluksiz'' tarixi Uygʻonish davridan paydo boʻldi. Shimoliy Uygʻonish davri nemis rassomi [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer]] (1471-1528) bir nechta ajoyib botanika, yovvoyi tabiat va landshaft akvarellarini chizgan, odatda akvarelning eng qadimgi vakillaridan biri hisoblanadi. [[Albrecht Dürer|Dyurer Uygʻonish davrining]] bir qismi sifatida Germaniyada akvarel boʻyoqlarining muhim maktabiga Hans Bol (1534-1593) rahbarlik qilgan<ref>{{OʻzME}}</ref>. {{OʻzME}} {{chala}} ntyxww5y4yc252gzptzmn4tie3qio47 5997481 5997480 2026-04-16T12:31:55Z KWiki78 246724 5997481 wikitext text/x-wiki '''Akvarel''' ([[fransuzcha]]: ''aquarelle'', asli [[Lotin tili|lotincha]]: aqua — ''suv'') — rassomlik sanʼatida ishlatiladigan boʻyoq (suvda oson eriydi) va shu boʻyoq bilan bajarilgan rang-tasvir asari. Akvarelning oʻziga xos xususiyati boʻyoqning tiniq, rangning sofligidir, rang-tasvirida oq boʻyoq ishlatilmaydi- oq qogʻoz boʻyoq vazifasini bajaradi, boʻyogʻi qogʻoz sirtiga yupqa qatlam boʻlib yotadi, bu qatlam nurni yaxshi oʻtkazadi. Shuning uchun rang-tasviri yuzasi silliq boʻlmagan oq qogʻozga ishlanadi, boʻyogʻida rasm ishlanganda rangsurtmalar, rang qatlamlari xususiyati hisobga olinishi kerak, qadimdan maʼlum boʻlgan. 15-asrda nemis rassomi Dyurer akvarelda ajoyib asarlar yaratgan. 17-18-asrlarda Yevropada keng tarqaldi. 18-19-asr boshlaridan jadal rivojlandi, uslub va usullari ishlab chiqildi. Angliya (U. Terner, R. Bonington va boshqalar), [[Fransiya]] (O. Dome, E. Delakrua va boshqalar), Rossiya (K. Bryullov, I. Repin, V. Serov, M. Vrubel va boshqalar) da sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi. [[Oʻzbekiston]] tasviriy sanʼatida rang-tasviri 20-asr 20-yillaridan rivojlana boshlagan. A. Nikolayev (Usta Moʻmin), G. Nikitin, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, V. Kaydalov va boshqa rassomlar oʻz akvarel asarlari bilan oʻzbek akvarel sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Oʻzbekiston rassomlaridan M. Sodiqov, T. Muhamedov, F. Boymatov, V. Apuxtin va boshqa ijodida akvarel rivojlanmoqda. == Tarix == Akvarel boʻyoqlari juda ham qadimiy boʻlib, ehtimol Yevropaning paleolit davridagi gʻor rasmlariga tegishlidir. Misr davridan beri, ayniqsa Yevropa oʻrta asrlarida qoʻlyozma rasmlari uchun foydalanilgan. Biroq kelib chiqishi, uning badiiy vosita sifatida ''uzluksiz'' tarixi Uygʻonish davridan paydo boʻldi. Shimoliy Uygʻonish davri nemis rassomi [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer]] (1471-1528) bir nechta ajoyib botanika, yovvoyi tabiat va landshaft akvarellarini chizgan, odatda akvarelning eng qadimgi vakillaridan biri hisoblanadi. [[Albrecht Dürer|Dyurer Uygʻonish davrining]] bir qismi sifatida Germaniyada akvarel boʻyoqlarining muhim maktabiga Hans Bol (1534-1593) rahbarlik qilgan<ref>{{OʻzME}}</ref>. {{OʻzME}} {{chala}} acekbprmpp4lyci6eklyglyhjxyeuic 5997482 5997481 2026-04-16T12:32:04Z KWiki78 246724 5997482 wikitext text/x-wiki '''Akvarel''' ([[fransuzcha]]: ''aquarelle'', asli [[Lotin tili|lotincha]]: aqua — ''suv'') — [[Rassomlik sanʼati|rassomlik]] sanʼatida ishlatiladigan boʻyoq (suvda oson eriydi) va shu boʻyoq bilan bajarilgan rang-tasvir asari. Akvarelning oʻziga xos xususiyati boʻyoqning tiniq, rangning sofligidir, rang-tasvirida oq boʻyoq ishlatilmaydi- oq qogʻoz boʻyoq vazifasini bajaradi, boʻyogʻi qogʻoz sirtiga yupqa qatlam boʻlib yotadi, bu qatlam nurni yaxshi oʻtkazadi. Shuning uchun rang-tasviri yuzasi silliq boʻlmagan oq qogʻozga ishlanadi, boʻyogʻida rasm ishlanganda rangsurtmalar, rang qatlamlari xususiyati hisobga olinishi kerak, qadimdan maʼlum boʻlgan. 15-asrda nemis rassomi Dyurer akvarelda ajoyib asarlar yaratgan. 17-18-asrlarda Yevropada keng tarqaldi. 18-19-asr boshlaridan jadal rivojlandi, uslub va usullari ishlab chiqildi. Angliya (U. Terner, R. Bonington va boshqalar), [[Fransiya]] (O. Dome, E. Delakrua va boshqalar), Rossiya (K. Bryullov, I. Repin, V. Serov, M. Vrubel va boshqalar) da sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi. [[Oʻzbekiston]] tasviriy sanʼatida rang-tasviri 20-asr 20-yillaridan rivojlana boshlagan. A. Nikolayev (Usta Moʻmin), G. Nikitin, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, V. Kaydalov va boshqa rassomlar oʻz akvarel asarlari bilan oʻzbek akvarel sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Oʻzbekiston rassomlaridan M. Sodiqov, T. Muhamedov, F. Boymatov, V. Apuxtin va boshqa ijodida akvarel rivojlanmoqda. == Tarix == Akvarel boʻyoqlari juda ham qadimiy boʻlib, ehtimol Yevropaning paleolit davridagi gʻor rasmlariga tegishlidir. Misr davridan beri, ayniqsa Yevropa oʻrta asrlarida qoʻlyozma rasmlari uchun foydalanilgan. Biroq kelib chiqishi, uning badiiy vosita sifatida ''uzluksiz'' tarixi Uygʻonish davridan paydo boʻldi. Shimoliy Uygʻonish davri nemis rassomi [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer]] (1471-1528) bir nechta ajoyib botanika, yovvoyi tabiat va landshaft akvarellarini chizgan, odatda akvarelning eng qadimgi vakillaridan biri hisoblanadi. [[Albrecht Dürer|Dyurer Uygʻonish davrining]] bir qismi sifatida Germaniyada akvarel boʻyoqlarining muhim maktabiga Hans Bol (1534-1593) rahbarlik qilgan<ref>{{OʻzME}}</ref>. {{OʻzME}} {{chala}} c6tkm1wig4g34w4w6uyzj9dlpuafx3c 5997483 5997482 2026-04-16T12:32:18Z KWiki78 246724 5997483 wikitext text/x-wiki '''Akvarel''' ([[fransuzcha]]: ''aquarelle'', asli [[Lotin tili|lotincha]]: aqua — ''suv'') — [[rassomlik sanʼati]]<nowiki/>da ishlatiladigan boʻyoq (suvda oson eriydi) va shu boʻyoq bilan bajarilgan rang-tasvir asari. Akvarelning oʻziga xos xususiyati boʻyoqning tiniq, rangning sofligidir, rang-tasvirida oq boʻyoq ishlatilmaydi- oq qogʻoz boʻyoq vazifasini bajaradi, boʻyogʻi qogʻoz sirtiga yupqa qatlam boʻlib yotadi, bu qatlam nurni yaxshi oʻtkazadi. Shuning uchun rang-tasviri yuzasi silliq boʻlmagan oq qogʻozga ishlanadi, boʻyogʻida rasm ishlanganda rangsurtmalar, rang qatlamlari xususiyati hisobga olinishi kerak, qadimdan maʼlum boʻlgan. 15-asrda nemis rassomi Dyurer akvarelda ajoyib asarlar yaratgan. 17-18-asrlarda Yevropada keng tarqaldi. 18-19-asr boshlaridan jadal rivojlandi, uslub va usullari ishlab chiqildi. Angliya (U. Terner, R. Bonington va boshqalar), [[Fransiya]] (O. Dome, E. Delakrua va boshqalar), Rossiya (K. Bryullov, I. Repin, V. Serov, M. Vrubel va boshqalar) da sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi. [[Oʻzbekiston]] tasviriy sanʼatida rang-tasviri 20-asr 20-yillaridan rivojlana boshlagan. A. Nikolayev (Usta Moʻmin), G. Nikitin, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, V. Kaydalov va boshqa rassomlar oʻz akvarel asarlari bilan oʻzbek akvarel sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Oʻzbekiston rassomlaridan M. Sodiqov, T. Muhamedov, F. Boymatov, V. Apuxtin va boshqa ijodida akvarel rivojlanmoqda. == Tarix == Akvarel boʻyoqlari juda ham qadimiy boʻlib, ehtimol Yevropaning paleolit davridagi gʻor rasmlariga tegishlidir. Misr davridan beri, ayniqsa Yevropa oʻrta asrlarida qoʻlyozma rasmlari uchun foydalanilgan. Biroq kelib chiqishi, uning badiiy vosita sifatida ''uzluksiz'' tarixi Uygʻonish davridan paydo boʻldi. Shimoliy Uygʻonish davri nemis rassomi [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer]] (1471-1528) bir nechta ajoyib botanika, yovvoyi tabiat va landshaft akvarellarini chizgan, odatda akvarelning eng qadimgi vakillaridan biri hisoblanadi. [[Albrecht Dürer|Dyurer Uygʻonish davrining]] bir qismi sifatida Germaniyada akvarel boʻyoqlarining muhim maktabiga Hans Bol (1534-1593) rahbarlik qilgan<ref>{{OʻzME}}</ref>. {{OʻzME}} {{chala}} bfnypemw8bmj6jkf3rex3rcdb0v2yo4 5997484 5997483 2026-04-16T12:32:26Z KWiki78 246724 5997484 wikitext text/x-wiki '''Akvarel''' ([[fransuzcha]]: ''aquarelle'', asli [[Lotin tili|lotincha]]: aqua — ''suv'') — [[rassomlik sanʼati]]da ishlatiladigan boʻyoq (suvda oson eriydi) va shu boʻyoq bilan bajarilgan rang-tasvir asari. Akvarelning oʻziga xos xususiyati boʻyoqning tiniq, rangning sofligidir, rang-tasvirida oq boʻyoq ishlatilmaydi- oq qogʻoz boʻyoq vazifasini bajaradi, boʻyogʻi qogʻoz sirtiga yupqa qatlam boʻlib yotadi, bu qatlam nurni yaxshi oʻtkazadi. Shuning uchun rang-tasviri yuzasi silliq boʻlmagan oq qogʻozga ishlanadi, boʻyogʻida rasm ishlanganda rangsurtmalar, rang qatlamlari xususiyati hisobga olinishi kerak, qadimdan maʼlum boʻlgan. 15-asrda nemis rassomi Dyurer akvarelda ajoyib asarlar yaratgan. 17-18-asrlarda Yevropada keng tarqaldi. 18-19-asr boshlaridan jadal rivojlandi, uslub va usullari ishlab chiqildi. Angliya (U. Terner, R. Bonington va boshqalar), [[Fransiya]] (O. Dome, E. Delakrua va boshqalar), Rossiya (K. Bryullov, I. Repin, V. Serov, M. Vrubel va boshqalar) da sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi. [[Oʻzbekiston]] tasviriy sanʼatida rang-tasviri 20-asr 20-yillaridan rivojlana boshlagan. A. Nikolayev (Usta Moʻmin), G. Nikitin, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, V. Kaydalov va boshqa rassomlar oʻz akvarel asarlari bilan oʻzbek akvarel sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Oʻzbekiston rassomlaridan M. Sodiqov, T. Muhamedov, F. Boymatov, V. Apuxtin va boshqa ijodida akvarel rivojlanmoqda. == Tarix == Akvarel boʻyoqlari juda ham qadimiy boʻlib, ehtimol Yevropaning paleolit davridagi gʻor rasmlariga tegishlidir. Misr davridan beri, ayniqsa Yevropa oʻrta asrlarida qoʻlyozma rasmlari uchun foydalanilgan. Biroq kelib chiqishi, uning badiiy vosita sifatida ''uzluksiz'' tarixi Uygʻonish davridan paydo boʻldi. Shimoliy Uygʻonish davri nemis rassomi [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer]] (1471-1528) bir nechta ajoyib botanika, yovvoyi tabiat va landshaft akvarellarini chizgan, odatda akvarelning eng qadimgi vakillaridan biri hisoblanadi. [[Albrecht Dürer|Dyurer Uygʻonish davrining]] bir qismi sifatida Germaniyada akvarel boʻyoqlarining muhim maktabiga Hans Bol (1534-1593) rahbarlik qilgan<ref>{{OʻzME}}</ref>. {{OʻzME}} {{chala}} 3fj3hw5cko8vjsahd16bo92zm764v9y 5997485 5997484 2026-04-16T12:32:43Z KWiki78 246724 5997485 wikitext text/x-wiki '''Akvarel''' ([[fransuzcha]]: ''aquarelle'', asli [[Lotin tili|lotincha]]: aqua — ''suv'') — [[rassomlik sanʼati]]da ishlatiladigan boʻyoq (suvda oson eriydi) va shu boʻyoq bilan bajarilgan rang-tasvir asari. Akvarelning oʻziga xos xususiyati boʻyoqning tiniq, rangning sofligidir, rang-tasvirida oq boʻyoq ishlatilmaydi- oq qogʻoz boʻyoq vazifasini bajaradi, boʻyogʻi qogʻoz sirtiga yupqa qatlam boʻlib yotadi, bu qatlam nurni yaxshi oʻtkazadi. Shuning uchun rang-tasviri yuzasi silliq boʻlmagan oq qogʻozga ishlanadi, boʻyogʻida rasm ishlanganda rangsurtmalar, rang qatlamlari xususiyati hisobga olinishi kerak, qadimdan maʼlum boʻlgan. 15-asrda nemis rassomi Dyurer akvarelda ajoyib asarlar yaratgan. 17-18-asrlarda Yevropada keng tarqaldi. 18-19-asr boshlaridan jadal rivojlandi, uslub va usullari ishlab chiqildi. Angliya (U. Terner, R. Bonington va boshqalar), [[Fransiya]] (O. Dome, E. Delakrua va boshqalar), Rossiya (K. Bryullov, I. Repin, V. Serov, M. Vrubel va boshqalar) da sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi. [[Oʻzbekiston]] tasviriy sanʼatida rang-tasviri 20-asr 20-yillaridan rivojlana boshlagan. A. Nikolayev (Usta Moʻmin), G. Nikitin, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, V. Kaydalov va boshqa rassomlar oʻz akvarel asarlari bilan oʻzbek akvarel sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Oʻzbekiston rassomlaridan M. Sodiqov, T. Muhamedov, F. Boymatov, V. Apuxtin va boshqa ijodida akvarel rivojlanmoqda. == Tarix == Akvarel boʻyoqlari juda ham qadimiy boʻlib, ehtimol Yevropaning paleolit davridagi gʻor rasmlariga tegishlidir. Misr davridan beri, ayniqsa Yevropa oʻrta asrlarida qoʻlyozma rasmlari uchun foydalanilgan. Biroq kelib chiqishi, uning badiiy vosita sifatida ''uzluksiz'' tarixi Uygʻonish davridan paydo boʻldi. Shimoliy Uygʻonish davri nemis rassomi [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer]] (1471-1528) bir nechta ajoyib botanika, yovvoyi tabiat va landshaft akvarellarini chizgan, odatda akvarelning eng qadimgi vakillaridan biri hisoblanadi. [[Albrecht Dürer|Dyurer Uygʻonish davrining]] bir qismi sifatida Germaniyada akvarel boʻyoqlarining muhim maktabiga Hans Bol (1534-1593) rahbarlik qilgan<ref>{{OʻzME}}</ref>. == Manbalar == {{OʻzME}} {{chala}} qjs2313ut9lwxaqr0mlclzg0xpbx95r 5997487 5997485 2026-04-16T12:32:56Z KWiki78 246724 5997487 wikitext text/x-wiki '''Akvarel''' ([[fransuzcha]]: ''aquarelle'', asli [[Lotin tili|lotincha]]: aqua — ''suv'') — [[rassomlik sanʼati]]da ishlatiladigan boʻyoq (suvda oson eriydi) va shu boʻyoq bilan bajarilgan rang-tasvir asari. Akvarelning oʻziga xos xususiyati boʻyoqning tiniq, rangning sofligidir, rang-tasvirida oq boʻyoq ishlatilmaydi- oq qogʻoz boʻyoq vazifasini bajaradi, boʻyogʻi qogʻoz sirtiga yupqa qatlam boʻlib yotadi, bu qatlam nurni yaxshi oʻtkazadi. Shuning uchun rang-tasviri yuzasi silliq boʻlmagan oq qogʻozga ishlanadi, boʻyogʻida rasm ishlanganda rangsurtmalar, rang qatlamlari xususiyati hisobga olinishi kerak, qadimdan maʼlum boʻlgan. 15-asrda nemis rassomi Dyurer akvarelda ajoyib asarlar yaratgan. 17-18-asrlarda Yevropada keng tarqaldi. 18-19-asr boshlaridan jadal rivojlandi, uslub va usullari ishlab chiqildi. Angliya (U. Terner, R. Bonington va boshqalar), [[Fransiya]] (O. Dome, E. Delakrua va boshqalar), Rossiya (K. Bryullov, I. Repin, V. Serov, M. Vrubel va boshqalar) da sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi. [[Oʻzbekiston]] tasviriy sanʼatida rang-tasviri 20-asr 20-yillaridan rivojlana boshlagan. A. Nikolayev (Usta Moʻmin), G. Nikitin, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, V. Kaydalov va boshqa rassomlar oʻz akvarel asarlari bilan oʻzbek akvarel sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Oʻzbekiston rassomlaridan M. Sodiqov, T. Muhamedov, F. Boymatov, V. Apuxtin va boshqa ijodida akvarel rivojlanmoqda. == Tarix == Akvarel boʻyoqlari juda ham qadimiy boʻlib, ehtimol Yevropaning paleolit davridagi gʻor rasmlariga tegishlidir. Misr davridan beri, ayniqsa Yevropa oʻrta asrlarida qoʻlyozma rasmlari uchun foydalanilgan. Biroq kelib chiqishi, uning badiiy vosita sifatida ''uzluksiz'' tarixi Uygʻonish davridan paydo boʻldi. Shimoliy Uygʻonish davri nemis rassomi [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer]] (1471-1528) bir nechta ajoyib botanika, yovvoyi tabiat va landshaft akvarellarini chizgan, odatda akvarelning eng qadimgi vakillaridan biri hisoblanadi. [[Albrecht Dürer|Dyurer Uygʻonish davrining]] bir qismi sifatida Germaniyada akvarel boʻyoqlarining muhim maktabiga Hans Bol (1534-1593) rahbarlik qilgan<ref>{{OʻzME}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} al8ovg0l01tken3zzl510pff3wbs0bi 0 445666 5997512 5037578 2026-04-16T16:06:27Z ~2026-23478-83 259241 5997512 wikitext text/x-wiki '''Zinadine''', Zidane uzbeki770zovich({{lang-grc|Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας}}) (Sharq mamlakatlarida Iskandar) (mil. av. 356, Pella — 323.13.6, Bobil) — makedoniyalik sarkarda va davlat arbobi. [[Fayl:Alexander1256.jpg|thumb|]] [[Fayl:Achaemenid Empire Uz.svg|thumb|500px|[[Ahamoniylar davlati]] xaritasi]] Makedoniya podshosi [[Filipp II]] va uning rafiqasi Olimpiadaning oʻgʻli. Aristoteldan taʼlim olgan, harbiy ilimni otasidan oʻrgangan. 336-yil Filipp II fitnachilar tomonidan oʻldirilgach, Makedoniya taxtiga oʻtirgan. 334-yil Aleksandr [[Eron]]ga yurish boshlaydi; bu bosqinchilik urushi otasi Filipp II davridayoq boshlangan boʻlib, uning oʻlimi tufayli toʻxtab qolgandi. Aleksandr qoʻshinida sarkardalardan Antipatr, Parmenion, Ptolemey Lag va boshqa, shuningdek 30 mingga yaqin piyoda jangchi, 5 ming otliq, yengil qurollangan yordamchi otryadlar va 160 ta kema boʻlgan. Aleksandr Granik (334-yil), Iss (333-yil) va Gavgamela (331-yil) janglarida Doro III qoʻshinlarini yenggan. Aleksandr Eronning markaziy shaharlari — [[Bobil]], Suza, [[Persepol]], [[Ekbatan|Ekbatana]]<nowiki/>hamda Misrni egallagan. == Soʻgʻd va Baqtriyaga yurishi == [[Fayl:The killing of Cleitus by Andre Castaigne (1898-1899) reduced.jpg|thumb|Samarqandda Aleksandr tomonidan oʻz d’osti Klitni o'ldirishi, Kastanie rasmi, 19 asr]] Aleksandr 329-yil [[Baqtriya]]ni egallagach, satrap Bess, Oke (Ukuz, Amudaryo) dan kechib oʻtib, Navtaka (Qashqadaryo vohasi) ga chekingan. Ammo Bess tezda qoʻlga olinib, qatl etilgan. Soʻng, Aleksandr Samarqand (Marokanda)ni egallab, [[Sirdaryo]] tomon yoʻl oladida, u yerda shahar barpo etib, uni Aleksandriya Esxata (Chekka Iskandariya) deb ataydi. Umuman Aleksandrning [[Oʻrta Osiyo]]ga nisbatan bosqinchilik siyosati qattiq qarshilikka uchragan. Usrushonadagi yettita shahar-qal’a Aleksandrga qattiq qarshilik koʻrsatgan. Bularning ichida eng kattasi — Kiropol boʻlib, [[Kir II]] uni boshqa shahar-qal’alarga nisbatan baland devor bilan oʻrattirgandi. Uning ichida mahalliy aholining koʻpchilik qismi, eng jangovar jangchilar toʻplangandi. Aleksandr shahar atrofiga xandaq qazittirgan, manjaniqlar (devorteshar mashinalar) bilan devorning bir necha yeridan teshik ochib, u yerdan shaharga bostirib kirmoqchi boʻlgan. Bu urinishi natijasiz chiqqach, u harbiy hiyla ishlatib, shahar ichidan oʻtgan quruq daryo oʻzani orqali oʻzining xos jangchilari bilan shaharga kirgan. Kiropol mudofaachilari bilan Aleksandr jangchilari oʻrtasida shiddatli jang boʻlgan. Unda Aleksandr boshi va boʻyniga tosh tegib yarador boʻlgan, bir qancha lashkarboshilari (Krater va boshqalar) kamon oʻqidan shikastlangan. Makedon qoʻshini katta qiyinchilik bilan shaharni egallagan. Shahar mudofaachilari (jami 15 ming) dan 8000 ga yaqini halok boʻlgan, qolgani ichki qoʻrgʻonga yashiringan, soʻng tashnalikdan qiynalib taslim boʻlgan. Makedon qoʻshini qolgan shaharlarni ham shu tariqa qiyinchilik bilan egallagan. Aleksandr mahalliy xalqning jasoratidan shu qadar xavotirga tushganki, Ptolemeyning aytishicha, u oʻz jangchilariga asir olingan kishilarni boʻlib berib, to bu mamlakatdan chiqib ketmagunlaricha ularni zanjirband holda saqlashni topshirgan. Aleksandr [[Sugʻdiyona]]da [[Spitamen]] qoʻzgʻolon koʻtarib, [[Marokanda]]ni qamal qilgani (qarang [[Spitamen]], [[Spitamen qoʻzgʻoloni]]) va Tanais ortidan saklar podshosining ukasi Kartazis boshchiligidagi katta qoʻshin unga yordamga yetib kelgani haqida xabardor boʻlgach, qoʻzgʻolonchilarga qarshi 2000 kishilik qoʻshin joʻnatib, oʻzi saklar tomon qoʻshin tortgan (qarang [[Tanais daryosi boʻyidagi jang]]). Mazkur qoʻshin tormor keltirilgach, Aleksandr shaxsan oʻzi katta kuch bilan Spitamenni dasht chegarasigacha taʼqib qilib borib, ortga qaytishda 120 mingdan ortiq tinch aholini qirib tashlaydi, koʻplab qishloq va qal’alarni vayron qiladi, ekinzor, bogʻ-rogʻlarni payhon etadi. Aleksandr mil. av. 329-328-yillar qishini Zariaspa (Balx, Baqtra)da oʻtkazadi. Bahorda uning huzuriga xorasmiylar podshosi Farasman 1500 jangchisi bilan kelib oʻzaro ittifoq tuzishni taklif etadi. Aleksandr 328-327-yil boshida Sugʻdiyonadagi togʻlar ustida joylashgan qal’alardagi qoʻzgʻolonchilarni boʻysundirishga juda koʻp kuch sarflaydi, ularni magʻlub qilgach, Oksiartning qizi Roxshanak (Roksana) ga uylanadi (qarang [[Soʻgʻd qoyasi]], [[Xoriyen qal’asi]] va boshqalar). == Hindistonga yurishi == Mil. av. 327-yil yozida Aleksandr soʻgʻdlik Oropiyni Soʻgʻdiyona hokimi etib tayinlab, oʻzi Hindistonga yurish qiladida, Gidasp daryosi ([[Hind daryosi]] irmogʻi) sohilida katta qiyinchilik bilan podsho Por qoʻshini ustidan zafar qozonadi. Shu tariqa Aleksandr [[Panjob]]ni egallab, [[Gang daryosi]] vodiysiga yurishni davom ettirmoqchi boʻladi. Biroq safar va kasallik azobidan holdan toygan qoʻshinning ochiqdan-ochiq qarshiligiga duch keladi. Shu bois Aleksandr Gifasis daryosi (Hind daryosi sharqiy irmogʻi) boʻyidan ortga qaytishga majbur boʻladi. Aleksandr oʻz davlatining poytaxti qilib [[Bobil]] shahrini tanlagan va shu yerda yangi yurishlarga tayyorgarlik koʻrish asnosida bezgak kasaliga yoʻliqib vafot etgan. Aleksandr yurishlari natijasida vujudga kelgan ulkan saltanat hududi Hind daryosidan Dunayga qadar choʻzilgan boʻlib, u qadimgi dunyoning eng yirik davlati edi. Lekin mustahkam ichki aloqalari boʻlmagan bu saltanat Aleksandr vafot etgach, tezda parchalanib ketgan va uning hududida bir qancha ellinistik davlatlar vujudga kelgan. Aleksandr harbiy sanʼat tarixida yirik sarkarda sifatida mashhurdir. Qadim zamonlardan (mil. av. 200-yil) Aleksandr haqida koʻplab rivoyat, afsona, doston va miniatyuralar yaratilgan. Ular oʻrta asr adabiyotiga ham kirib kelgan. == Adabiyotlar == * Kovalev S. I., Aleksandr Makedonskiy, L., 1937; * Trever K., Aleksandr Makedonskiy v Sogde, „Vestnik istorii“, 1947, № 5; * Bertels Ye. E., Roman ob Aleksandre i yego glavnie versii na Vostoke, M.- L., 1948. {{OʻzME}} {{bio-stub}} {{Tashqi havolalar}} 88ofuzs577acee0uy5i0cwwnm25ofue 5997570 5997512 2026-04-17T01:49:18Z Uzbeki770 259323 5997570 wikitext text/x-wiki '''Zinadine''', Zidane uzbeki770zovich({{lang-grc|Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας}}) (Sharq mamlakatlarida Iskandar) (mil. av. 356, Pella — 323.13.6, Bobil) — makedoniyalik sarkarda va davlat arbobi.Murtazoyev Abdulaziz zo’r [[Fayl:Achaemenid Empire Uz.svg|thumb|500px|[[Ahamoniylar davlati]] xaritasi]] Makedoniya podshosi [[Filipp II]] va uning rafiqasi Olimpiadaning oʻgʻli. Aristoteldan taʼlim olgan, harbiy ilimni otasidan oʻrgangan. 336-yil Filipp II fitnachilar tomonidan oʻldirilgach, Makedoniya taxtiga oʻtirgan. 334-yil Aleksandr [[Eron]]ga yurish boshlaydi; bu bosqinchilik urushi otasi Filipp II davridayoq boshlangan boʻlib, uning oʻlimi tufayli toʻxtab qolgandi. Aleksandr qoʻshinida sarkardalardan Antipatr, Parmenion, Ptolemey Lag va boshqa, shuningdek 30 mingga yaqin piyoda jangchi, 5 ming otliq, yengil qurollangan yordamchi otryadlar va 160 ta kema boʻlgan. Aleksandr Granik (334-yil), Iss (333-yil) va Gavgamela (331-yil) janglarida Doro III qoʻshinlarini yenggan. Aleksandr Eronning markaziy shaharlari — [[Bobil]], Suza, [[Persepol]], [[Ekbatan|Ekbatana]]<nowiki/>hamda Misrni egallagan. == Soʻgʻd va Baqtriyaga yurishi == [[Fayl:The killing of Cleitus by Andre Castaigne (1898-1899) reduced.jpg|thumb|Samarqandda Aleksandr tomonidan oʻz d’osti Klitni o'ldirishi, Kastanie rasmi, 19 asr]] Aleksandr 329-yil [[Baqtriya]]ni egallagach, satrap Bess, Oke (Ukuz, Amudaryo) dan kechib oʻtib, Navtaka (Qashqadaryo vohasi) ga chekingan. Ammo Bess tezda qoʻlga olinib, qatl etilgan. Soʻng, Aleksandr Samarqand (Marokanda)ni egallab, [[Sirdaryo]] tomon yoʻl oladida, u yerda shahar barpo etib, uni Aleksandriya Esxata (Chekka Iskandariya) deb ataydi. Umuman Aleksandrning [[Oʻrta Osiyo]]ga nisbatan bosqinchilik siyosati qattiq qarshilikka uchragan. Usrushonadagi yettita shahar-qal’a Aleksandrga qattiq qarshilik koʻrsatgan. Bularning ichida eng kattasi — Kiropol boʻlib, [[Kir II]] uni boshqa shahar-qal’alarga nisbatan baland devor bilan oʻrattirgandi. Uning ichida mahalliy aholining koʻpchilik qismi, eng jangovar jangchilar toʻplangandi. Aleksandr shahar atrofiga xandaq qazittirgan, manjaniqlar (devorteshar mashinalar) bilan devorning bir necha yeridan teshik ochib, u yerdan shaharga bostirib kirmoqchi boʻlgan. Bu urinishi natijasiz chiqqach, u harbiy hiyla ishlatib, shahar ichidan oʻtgan quruq daryo oʻzani orqali oʻzining xos jangchilari bilan shaharga kirgan. Kiropol mudofaachilari bilan Aleksandr jangchilari oʻrtasida shiddatli jang boʻlgan. Unda Aleksandr boshi va boʻyniga tosh tegib yarador boʻlgan, bir qancha lashkarboshilari (Krater va boshqalar) kamon oʻqidan shikastlangan. Makedon qoʻshini katta qiyinchilik bilan shaharni egallagan. Shahar mudofaachilari (jami 15 ming) dan 8000 ga yaqini halok boʻlgan, qolgani ichki qoʻrgʻonga yashiringan, soʻng tashnalikdan qiynalib taslim boʻlgan. Makedon qoʻshini qolgan shaharlarni ham shu tariqa qiyinchilik bilan egallagan. Aleksandr mahalliy xalqning jasoratidan shu qadar xavotirga tushganki, Ptolemeyning aytishicha, u oʻz jangchilariga asir olingan kishilarni boʻlib berib, to bu mamlakatdan chiqib ketmagunlaricha ularni zanjirband holda saqlashni topshirgan. Aleksandr [[Sugʻdiyona]]da [[Spitamen]] qoʻzgʻolon koʻtarib, [[Marokanda]]ni qamal qilgani (qarang [[Spitamen]], [[Spitamen qoʻzgʻoloni]]) va Tanais ortidan saklar podshosining ukasi Kartazis boshchiligidagi katta qoʻshin unga yordamga yetib kelgani haqida xabardor boʻlgach, qoʻzgʻolonchilarga qarshi 2000 kishilik qoʻshin joʻnatib, oʻzi saklar tomon qoʻshin tortgan (qarang [[Tanais daryosi boʻyidagi jang]]). Mazkur qoʻshin tormor keltirilgach, Aleksandr shaxsan oʻzi katta kuch bilan Spitamenni dasht chegarasigacha taʼqib qilib borib, ortga qaytishda 120 mingdan ortiq tinch aholini qirib tashlaydi, koʻplab qishloq va qal’alarni vayron qiladi, ekinzor, bogʻ-rogʻlarni payhon etadi. Aleksandr mil. av. 329-328-yillar qishini Zariaspa (Balx, Baqtra)da oʻtkazadi. Bahorda uning huzuriga xorasmiylar podshosi Farasman 1500 jangchisi bilan kelib oʻzaro ittifoq tuzishni taklif etadi. Aleksandr 328-327-yil boshida Sugʻdiyonadagi togʻlar ustida joylashgan qal’alardagi qoʻzgʻolonchilarni boʻysundirishga juda koʻp kuch sarflaydi, ularni magʻlub qilgach, Oksiartning qizi Roxshanak (Roksana) ga uylanadi (qarang [[Soʻgʻd qoyasi]], [[Xoriyen qal’asi]] va boshqalar). == Hindistonga yurishi == Mil. av. 327-yil yozida Aleksandr soʻgʻdlik Oropiyni Soʻgʻdiyona hokimi etib tayinlab, oʻzi Hindistonga yurish qiladida, Gidasp daryosi ([[Hind daryosi]] irmogʻi) sohilida katta qiyinchilik bilan podsho Por qoʻshini ustidan zafar qozonadi. Shu tariqa Aleksandr [[Panjob]]ni egallab, [[Gang daryosi]] vodiysiga yurishni davom ettirmoqchi boʻladi. Biroq safar va kasallik azobidan holdan toygan qoʻshinning ochiqdan-ochiq qarshiligiga duch keladi. Shu bois Aleksandr Gifasis daryosi (Hind daryosi sharqiy irmogʻi) boʻyidan ortga qaytishga majbur boʻladi. Aleksandr oʻz davlatining poytaxti qilib [[Bobil]] shahrini tanlagan va shu yerda yangi yurishlarga tayyorgarlik koʻrish asnosida bezgak kasaliga yoʻliqib vafot etgan. Aleksandr yurishlari natijasida vujudga kelgan ulkan saltanat hududi Hind daryosidan Dunayga qadar choʻzilgan boʻlib, u qadimgi dunyoning eng yirik davlati edi. Lekin mustahkam ichki aloqalari boʻlmagan bu saltanat Aleksandr vafot etgach, tezda parchalanib ketgan va uning hududida bir qancha ellinistik davlatlar vujudga kelgan. Aleksandr harbiy sanʼat tarixida yirik sarkarda sifatida mashhurdir. Qadim zamonlardan (mil. av. 200-yil) Aleksandr haqida koʻplab rivoyat, afsona, doston va miniatyuralar yaratilgan. Ular oʻrta asr adabiyotiga ham kirib kelgan. == Adabiyotlar == * Kovalev S. I., Aleksandr Makedonskiy, L., 1937; * Trever K., Aleksandr Makedonskiy v Sogde, „Vestnik istorii“, 1947, № 5; * Bertels Ye. E., Roman ob Aleksandre i yego glavnie versii na Vostoke, M.- L., 1948. {{OʻzME}} {{bio-stub}} {{Tashqi havolalar}} 5416oqrnnfifm3dyby1fnzo7jsui0ky 0 456735 5997875 2840463 2026-04-17T10:33:53Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Kemalar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997875 wikitext text/x-wiki '''Glisser''' (frans. glisser — sirpanmoq) — tezyurar yengil kema. Korpusining tubi yassi, Vsimon yoki botiq shaklda boʻlib, yonida "redan" deb ataladigan chiqigʻi bor. G. tez yurganda vertikal koʻtarish kuchi (gidrodinamik kuch) paydo boʻlib, chiqigʻi suv betiga chiqadi va G. suv yuzida sirpanganday suzadi. Koʻpincha, G.ga yengil porshenli ichki yonuv dvigatellari, gaz turbinalari oʻrnatiladi. Tezligi 200&nbsp;km/soat dan oshadi. Sport G. lariga reaktiv dvigatellar oʻrnatiladi, ularning tezligi 300&nbsp;km/soat dan yuqori boʻladi. G. dan yoʻlovchilar tashish, sayr qilish, sport, qoʻriqchilik maqsadlarida foydalaniladi. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{chala}} [[Turkum:Kemalar]] g5u7yo6j21dzx6lq101icizoheudl0x 0 460263 5997617 5313752 2026-04-17T04:55:44Z ~2026-23461-51 259344 5997617 wikitext text/x-wiki Nishonova Ziyodaxonning oyim qishlogʻi Dalvarzintepa''' mahallasi haqida malumotlari Dalvarzintepa— soʻnggi [[jez davri]]ga mansub [[qishloq]] harobasi ([[mil. av. X asr|mil. av. 10]]—[[mil. av. VIII asr|8-asr]]lar). [[Chust madaniyati]]nit eng yirik [[yodgorlik|yodgorligi]]. [[Andijon viloyati]]ning Oyim qishlogʻi yaqinidan topilgan. Dalvarzintepaning 6000 m2ga yaqin qismi ochilgan ([[1966]]). 2,5 m dan 3,5 m gacha [[madaniy qatlam]] 3 [[qurilish]] qavatiga boʻlinadi. Har bir qavatidan [[uy-joy]] [[qoldiq|qoldik]]lari, [[jez]] quyish [[ustaxona]]lari, [[gʻalla ekinlari|gʻalla]] oʻralari, [[mehnat qurollari]] topilgan. Biroq uylar kam ochilgan vayetarli oʻrganilmagan. Madaniy qatlamda tashlandiq uy-joylar oʻrnida yon tomoni bilan gʻujanak holda yotgan bir qancha murdalar, koʻp miqdorda alohida [[suyak]]lar topildi. Bular D.da yashagan kishilar [[antropologiya|antropologik]] jihatdan [[yevropeoid]] [[irq]]qa mansub boʻlganligini koʻrsatadi. [[Aholi]]ning asosiy mashgʻuloti [[dehqonchilik]] va [[chorvachilik]] boʻlgan. [[Don (urugʻ)|Don]]ni qayta ishlash uchun [[yorgʻuchoq]]dan foydalanilgan. Topilgan [[hayvonlar|hayvon]] suyaklari aholi [[uy hayvonlari]]ning barcha turini parvarish qilganligini koʻrsatadi. D.da jez quyish ishi ancha [[rivojlanish|rivojlangan]]. Jezdan qilingan [[oʻroq]], [[iskana]], [[bigiz]], [[igna]], [[nayza]], [[oʻq]]ning uch qismi va [[zeb-ziynat buyumlari]] uchraydi. D.dan topilgan [[temir]] [[pichoq]] va temir parchalar qad. Fargʻona aholisi metall bilan ancha erta tanish boʻlganligini koʻrsatadi. Topilmalar orasida [[toʻqimachilik sanoati|toʻqimachilik]]ning ancha taraqqiy etganligidan darak beruvchi materiallar (jez igna, bigiz, urchuq va b.) bor. 1972 yili Darvarzin shaharchasida olib borilgan arxeologik qazilma ishlari mobaynida eramizning I asriga tegishli dalvarzin tumanining tarixdagi eng yirik — 36 kg.ga yaqin oltin buyumlar qazilmasi topilgan. Dalvarzin xazinasi o‘zining ilmiy ahamiyatiga ko‘ra mashhur hozirda Britaniya muzeyida saqlanayotgan amudaryo xazinasidan qolishmaydi. kushoniylarning qimmatbaho buyumlari butun Markaziy Osiyo chegarasida ilk bor topilganligi bilan birga, arxeologik qatlamiga ko‘ra juda nafis hamdir. Qazilma vaqtida, shunnigdek, fil suyagidan yasalgan ko‘plab buyumlar ham topilgan, xususan, eng qadimiy shaxmat donachalari (eramizning I-II asrlariga tegishli), ishlov berilgan toshdan yasalgan buyumlar, mis tangalar, qimmatbaho toshlardan terilgan munchoq, hamda yunon-baqtriya davriga tegishli ingichka shisha. Topilmalar ichida musiqachilar haykalchalari katta qiziqish uyg‘otadi, zero shu davrlarda yashab o‘tgan odamlarning musiqaga bo‘lgan qiziqishining namunasidir. U vaqtlarning musiqiy asboblari orasida kalta udni uchratish mumkin. Musiqachilarning (o‘tirish) holatidan ellinik Yunoniston an’analari sezilib turadi. Musiqachining qizg‘ish-jigar rang asbobi baqtriya arfasini, O‘rta Sharqda juda hurmatga sazovor bo‘lgan “osmon musiqasini” yodga soladi. nhfc0kzr1cf32nivocdjrk30l2jb804 0 460690 5997896 5218291 2026-04-17T10:59:41Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozogʻiston tarixidagi davlatlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997896 wikitext text/x-wiki {{XIV asrgacha turkiy xalqlar tarixi}} [[Fayl:State of Cuman-Kipchak (13.) tr.png|thumb|right|300px|Dashti qipchoq. [[XII asr|XII]] — [[XIII asr|XIII]] aa. ]] [[Fayl:Asia 1200ad.jpg|thumb|300px|XII asrdagi Osiyo xaritasi, dashti qipchoq yerlari va uning qoʻshnilarini koʻrsatadi]] '''Dashti qipchoq''', Qipchoq dashti — Sirdaryoning yuqori oqimi va Tyanshanning gʻarbiy yon bagʻridan Dnepr daryosining quyi oqimiga qadar yoyilgan dashtlarni 11 — 15-asrlarga oid arab va fors manbalaridagi nomi. "D.Q." atamasini dastlab Nosir Hisrav (11-asr) qoʻllagan. Bu davrda qipchoqlar Irtish daryosi sohillaridan gʻarbga tomon koʻchib (1030-yil) Xorazmga qoʻshni boʻlishgan va hozirgi Qozogʻiston hududi, shuningdek, jan.-rus dashtlarini egallashgan. D. Q. aholisi sharq manbalarida — qipchoklar, rus solno-malarida — polovetslar, Vizantiya xronikalarida — kumanlar, venger manbalarida kunlar deb atalgan. D. Q. 2 qism — Sharqiy va Gʻarbiy qismdan iborat boʻlib, Yoyiq (Ural) daryosi ularning chegarasi sanalgan. Gʻarbiy qism Yoyiq va Itil ([[Volga]]) daryosidan to Dneprgacha boʻlgan hududdan iborat boʻlgan. 13-asrda D. Q.ni moʻgʻullar bosib olib, tarixda Joʻji ulusi nomi bilan mashhur [[Oltin Oʻrda]] davlatini barpo etganlar. 14-asr boshlarida Joʻji ulusi 2 qismga boʻlinib ketgan. D. Q.ning sharqiy qismida [[Oq oʻrda|Oq Oʻrda]] tashkil topgan. D. Q. ning gʻarbiy qismi rus yilnomalarida "Polovetslar yeri" nomi bilan uchraydi. 14-asr 60-y.laridan sharqiy D. Q. "Oʻzbeklar mamlakati", uning aholisi esa "oʻzbeklar" deb atala boshlandi. 15-asrning 20-y.dan boshlab sharqiy D. Q.da Abulxayrxon va uning qarindosh-urugʻlari hukmronlik qilgan. D. Q.ning asosiy axoliyey koʻchmanchi va yarim oʻtroq boʻlib, chorvachilik va ovchilik, daryo va koʻl yoqalarida yashagan aholi dehqonchilik, shaharlari (Saroy Botu, Saroy Berka, Oʻrda Bozor, Sigʻnoq, Arquq) dagi aholi esa hunarmandchilik va savdo-sotiq bilan shugʻullangan. 16—18-asrlarda Movarounnahr tarixshunosligida "D. Q." atamasi uning sharqiy qismi (hoz. Qozogʻiston) ni anglatgan. == Adabiyot == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Klyashtorniy S.G., Sultanov G. I., Kazaxstan. Letopis tryox tisyacheletiy, Alma-Ata, 1992; * Murad Adji, Polin polovetskogo polya. M., 1994. {{chala}} [[Turkum:Qozogʻiston tarixidagi davlatlar]] 39fdlvxpgtpx5igq99o2o98080afyun 0 492895 5997902 3079583 2026-04-17T11:11:58Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Kishilar]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997902 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi|ismi=Jonibekxon|asl ismi={{lang-kk|Жәнібек хан}}|bayroq=Flag of the Kazakh Khanate.svg|lavozimi=Qozoq xonligining 2-xoni|boshlanish davri=1473|tugash davri=1480|oʻtmishdoshi=[[Kereyxon]]|vorisi=[[Burunduqxon]]|dini=[[Islom]]|tugʻilgan sanasi=1428|vafot sanasi=1480|vafot joyi=[[Dashti Qipchoq]]|otasi=[[Baroq]]|xotini=Jagʻin-begim Xonim|bolalari=Erenshi, Maxmud Qosim xon, Adik, Janish, Tinish, Qambar, Oʻsek, Jadik}} '''Jonibek ibn Baroqxon ibn Qoʻyruchuq oʻgʻlon ibn Oʻrusxon''' ([[XV asr|15-asr]]) — [[qozoqlar|qozoq]] [[xon]]i. [[Joʻjixon]] [[avlod]]idan. [[Oʻzbek ulusi]]ga egalik qilish uchun [[Abulxayrxon]]ga qarshi kurash olib borgan. Lekin Abulxayrxondan magʻlub boʻlgach, [[Kirayxon|Kereyxon]] bilan birga [[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻulistonga]] Esonbugʻaxon huzuriga qochgan (1428). Xon ular ixtiyoriga Moʻgʻulistonning gʻarbiy chekkasi boʻlgan [[Chu viloyati|Chu]] va Qoʻziboshi [[viloyat]]larini bergan. Abulxayrxon vafotidan soʻng Oʻzbek ulusida parokandalik, oʻzaro ichki nizolar kuchaygan. Ulusning koʻpgina [[aholi]]si (200 ming kishi) J. va Kereyxon panohiga koʻchib kelgan. Ularni oʻzbek-qozoq deb atay boshlaganlar. Qozoq [[sulton]]lari [[1466]] yildan hukmronlik qila boshlaganlar. J. vafotidan soʻng katta oʻgʻli Adik sulton [[taxt]]ga oʻtirgan. [[Shayboniyxon]] [[Xuroson]]ga yurish qilganda Adik sulton ham ushbu yurishda qatnashib oʻsha yerda vafot etgan (1510).<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Oʻgʻillari == 1. Erenshi (1442-1492) — 1470-1492-yillarda Sauran hukmdori. Oʻrta asr manbalariga koʻra, u oʻzbek xoni Muhammad Shayboniyning Sauron va Turkistonning boshqa shaharlarini egallashga urinishlarini muvaffaqiyatli qaytargan. 2. Mahmud (1443-1476) — Sozoq hukmdori. Irenji singari u ham Sirdaryo viloyatini oʻzbek qoʻshinlaridan himoya qilishda qatnashgan. == Eslatma == Birinchi eslatma XV asrga oid „Tavorix Guzida Nusrat Name“ qo‘lyozmasida: "Va Barakxonning uch o‘g‘li bor edi. Ularning ismlari Mir Said, Mir Qosim, Abu Saidxon edi. == Boshqaruvi == 1456-yilda Puxyonning Abulxayr xoni Deshti Qipchoqda hokimiyatni qoʻlga kiritgach, koʻchmanchi xalqning bir qismi Janibek va Kerey boshchiligida Moʻgʻulistonga koʻchib kelib, Shu va Qoʻziboshi daryolari vodiysiga oʻrnashib oldi. Moʻgʻuliston Xon qozoq boshliqlari unga raqiblariga qarshi kurashda yordam berishlarini umid qilib, ular bilan ittifoq tuzdi. O‘zaro to‘qnashuvlar va urushlardan aziyat chekkan 200 mingga yaqin ko‘chmanchilar Jonibekxon va Kereyxon yoniga to‘planib, ularning hokimiyatining kuchayishi ularni 1468-yilda Mo‘g‘ulistonga harbiy yurish qilmoqchi bo‘lgan, biroq to‘satdan halok bo‘lgan Abulxayr degan fikrni uyg‘otdi. yoʻl, ular tomonidan tahdid boʻlishi mumkin.<ref>Dalaniң dara dіlmarlari.-Almati: JShS „Qazaqstan“ baspa үyі", 2001, — 592 bet. ISBN 5-7667-5647</ref> Janibekxon Xontovda hozirgi Shu stansiyasining shimoli-sharqiy tomonida joylashgan. Abulxayrxon vafotidan so‘ng Deshti Qipchoqda xon taxti uchun janjal avj oldi va o‘z vataniga qaytmoqchi bo‘lgan Jonibekxon va Kereyxon aralashdi. Ular Abulxayrning vorisi Shayx Haydarxon bilan qattiq jang qiladilar. Hukmdorlaridan hech qanday yordam ololmagan Shayx Haydar hokimiyat uchun kurashda yengildi. Shundan soʻng Deshti Qipchoqdagi hokimiyat Oʻrisxon avlodlari — Janibekxon va Kereyxonga oʻtdi. Yana oʻttiz yil davomida ular Pukaban xalqi bilan qoʻl urishdi. Hokimiyatning rus xonlari qoʻliga oʻtishi „Koʻchmanchi oʻzbeklar davlati“dagi siyosiy vaziyatni oʻzgartirmadi. Biroq bu voqea „Ko‘chmanchi o‘zbeklar davlati“ nomining Deshti-Qipchoq deb o‘zgarishiga xizmat qildi. Oʻz vaqtida Moʻgʻulistonga koʻchib kelgan xalq oʻzbeklar sulolasida „qozoq“ deb atala boshlagan va bu nom butun xonlik boʻylab tarqala boshlagan. Hokimiyat uchun kurash Janibekxon va uning ittifoqchilari qozoqlarning birlashishiga va Qozoq xonligining barpo etilishiga hissa qo‘shdilar. 15-asr oʻrtalarida Qadimdan Jetisu oʻlkasida yashab kelgan turkiy qabilalar bir etnik guruhga birlashib, qozoq xalqini tashkil qiladi. Jetisu viloyati, Shu va Talas daryolari boʻyida yashovchi qozoqlarning birlashishiga Janibekxon va Kereyxon katta hissa qoʻshgan. Shu maqsadda ular o‘zaro nizolarni bostirib, atrofiga yirik feodallarni to‘pladilar. Janibekxonning Deshti Qipchoqqa qaytgandan keyin hokimiyatni mustahkamlashi, hayotining so‘nggi yillari va vafoti haqida maʼlumot yo‘q. Uning nomi tarixiy yozuvlarda oxirgi marta 1473-yilda uchraydi. Keyingi yillarda faqat Kereyxon tilga olindi. Jonibekxon tez-tez sodir bo‘ladigan janglardan birida halok bo‘lgan deb taxmin qilish mumkin. Saqlanib qolgan xalq afsona va sheʼrlarida Xon Janibek Az Janibek deb atalgan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Tarixiy shaxslar]] [[Turkum:Qozogʻiston tarixi]] [[Turkum:Qozoq xonlari]] 6gygw9o4qr0s61pbehfrddyay7o33h0 5997904 5997902 2026-04-17T11:12:25Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozogʻiston tarixi]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997904 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi|ismi=Jonibekxon|asl ismi={{lang-kk|Жәнібек хан}}|bayroq=Flag of the Kazakh Khanate.svg|lavozimi=Qozoq xonligining 2-xoni|boshlanish davri=1473|tugash davri=1480|oʻtmishdoshi=[[Kereyxon]]|vorisi=[[Burunduqxon]]|dini=[[Islom]]|tugʻilgan sanasi=1428|vafot sanasi=1480|vafot joyi=[[Dashti Qipchoq]]|otasi=[[Baroq]]|xotini=Jagʻin-begim Xonim|bolalari=Erenshi, Maxmud Qosim xon, Adik, Janish, Tinish, Qambar, Oʻsek, Jadik}} '''Jonibek ibn Baroqxon ibn Qoʻyruchuq oʻgʻlon ibn Oʻrusxon''' ([[XV asr|15-asr]]) — [[qozoqlar|qozoq]] [[xon]]i. [[Joʻjixon]] [[avlod]]idan. [[Oʻzbek ulusi]]ga egalik qilish uchun [[Abulxayrxon]]ga qarshi kurash olib borgan. Lekin Abulxayrxondan magʻlub boʻlgach, [[Kirayxon|Kereyxon]] bilan birga [[Moʻgʻuliston (qadimgi davlat)|Moʻgʻulistonga]] Esonbugʻaxon huzuriga qochgan (1428). Xon ular ixtiyoriga Moʻgʻulistonning gʻarbiy chekkasi boʻlgan [[Chu viloyati|Chu]] va Qoʻziboshi [[viloyat]]larini bergan. Abulxayrxon vafotidan soʻng Oʻzbek ulusida parokandalik, oʻzaro ichki nizolar kuchaygan. Ulusning koʻpgina [[aholi]]si (200 ming kishi) J. va Kereyxon panohiga koʻchib kelgan. Ularni oʻzbek-qozoq deb atay boshlaganlar. Qozoq [[sulton]]lari [[1466]] yildan hukmronlik qila boshlaganlar. J. vafotidan soʻng katta oʻgʻli Adik sulton [[taxt]]ga oʻtirgan. [[Shayboniyxon]] [[Xuroson]]ga yurish qilganda Adik sulton ham ushbu yurishda qatnashib oʻsha yerda vafot etgan (1510).<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Oʻgʻillari == 1. Erenshi (1442-1492) — 1470-1492-yillarda Sauran hukmdori. Oʻrta asr manbalariga koʻra, u oʻzbek xoni Muhammad Shayboniyning Sauron va Turkistonning boshqa shaharlarini egallashga urinishlarini muvaffaqiyatli qaytargan. 2. Mahmud (1443-1476) — Sozoq hukmdori. Irenji singari u ham Sirdaryo viloyatini oʻzbek qoʻshinlaridan himoya qilishda qatnashgan. == Eslatma == Birinchi eslatma XV asrga oid „Tavorix Guzida Nusrat Name“ qo‘lyozmasida: "Va Barakxonning uch o‘g‘li bor edi. Ularning ismlari Mir Said, Mir Qosim, Abu Saidxon edi. == Boshqaruvi == 1456-yilda Puxyonning Abulxayr xoni Deshti Qipchoqda hokimiyatni qoʻlga kiritgach, koʻchmanchi xalqning bir qismi Janibek va Kerey boshchiligida Moʻgʻulistonga koʻchib kelib, Shu va Qoʻziboshi daryolari vodiysiga oʻrnashib oldi. Moʻgʻuliston Xon qozoq boshliqlari unga raqiblariga qarshi kurashda yordam berishlarini umid qilib, ular bilan ittifoq tuzdi. O‘zaro to‘qnashuvlar va urushlardan aziyat chekkan 200 mingga yaqin ko‘chmanchilar Jonibekxon va Kereyxon yoniga to‘planib, ularning hokimiyatining kuchayishi ularni 1468-yilda Mo‘g‘ulistonga harbiy yurish qilmoqchi bo‘lgan, biroq to‘satdan halok bo‘lgan Abulxayr degan fikrni uyg‘otdi. yoʻl, ular tomonidan tahdid boʻlishi mumkin.<ref>Dalaniң dara dіlmarlari.-Almati: JShS „Qazaqstan“ baspa үyі", 2001, — 592 bet. ISBN 5-7667-5647</ref> Janibekxon Xontovda hozirgi Shu stansiyasining shimoli-sharqiy tomonida joylashgan. Abulxayrxon vafotidan so‘ng Deshti Qipchoqda xon taxti uchun janjal avj oldi va o‘z vataniga qaytmoqchi bo‘lgan Jonibekxon va Kereyxon aralashdi. Ular Abulxayrning vorisi Shayx Haydarxon bilan qattiq jang qiladilar. Hukmdorlaridan hech qanday yordam ololmagan Shayx Haydar hokimiyat uchun kurashda yengildi. Shundan soʻng Deshti Qipchoqdagi hokimiyat Oʻrisxon avlodlari — Janibekxon va Kereyxonga oʻtdi. Yana oʻttiz yil davomida ular Pukaban xalqi bilan qoʻl urishdi. Hokimiyatning rus xonlari qoʻliga oʻtishi „Koʻchmanchi oʻzbeklar davlati“dagi siyosiy vaziyatni oʻzgartirmadi. Biroq bu voqea „Ko‘chmanchi o‘zbeklar davlati“ nomining Deshti-Qipchoq deb o‘zgarishiga xizmat qildi. Oʻz vaqtida Moʻgʻulistonga koʻchib kelgan xalq oʻzbeklar sulolasida „qozoq“ deb atala boshlagan va bu nom butun xonlik boʻylab tarqala boshlagan. Hokimiyat uchun kurash Janibekxon va uning ittifoqchilari qozoqlarning birlashishiga va Qozoq xonligining barpo etilishiga hissa qo‘shdilar. 15-asr oʻrtalarida Qadimdan Jetisu oʻlkasida yashab kelgan turkiy qabilalar bir etnik guruhga birlashib, qozoq xalqini tashkil qiladi. Jetisu viloyati, Shu va Talas daryolari boʻyida yashovchi qozoqlarning birlashishiga Janibekxon va Kereyxon katta hissa qoʻshgan. Shu maqsadda ular o‘zaro nizolarni bostirib, atrofiga yirik feodallarni to‘pladilar. Janibekxonning Deshti Qipchoqqa qaytgandan keyin hokimiyatni mustahkamlashi, hayotining so‘nggi yillari va vafoti haqida maʼlumot yo‘q. Uning nomi tarixiy yozuvlarda oxirgi marta 1473-yilda uchraydi. Keyingi yillarda faqat Kereyxon tilga olindi. Jonibekxon tez-tez sodir bo‘ladigan janglardan birida halok bo‘lgan deb taxmin qilish mumkin. Saqlanib qolgan xalq afsona va sheʼrlarida Xon Janibek Az Janibek deb atalgan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Tarixiy shaxslar]] [[Turkum:Qozoq xonlari]] 53p0qwaa93men62hd7hex1e6pnf776h 0 508009 5997555 5514879 2026-04-17T01:28:51Z Xasanov Doston 214147 5997555 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Kvetta''' — [[Pokiston]]dagi shahar. [[Balujiston]] viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 560,3 ming kishi (1998). Bolan togʻ yoʻlagi yaqinida joylashgan. Qadimdan [[Eron]] va [[Afgʻoniston]]dan [[Hind vodiysi]]ga boriladigan muhim transport yoʻllari tuguni. Bogʻdorchilik rayonining savdo markazi. Mashinasozlik, metallsozlik, sement, yogʻochsozlik, jun gazlama, oziq-ovqat, kimyo sanoati korxonalari, taʼmirlash ustaxonalari, issiqlik elektr stansiyasi bor. Hunarmandchilik (qoʻlda gilam toʻqish, yogʻochga oʻyib ishlov berish va b.) rivojlangan. Kvetta atrofidan koʻmir qazib chiqariladi. Yozgi kurort. Geologiya ilmiy tadqiqot instituti, geologiya muzeyi, harbiy akademiya, aeroport bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Miri qadimgi qalʼasi, Jome masjidi (XVIII asr) saqlangan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{Turkumsiz|date=avgust 2024}} phjjtsh9hs0evja29gmb4mq1qpbdumk 5997556 5997555 2026-04-17T01:30:40Z Xasanov Doston 214147 5997556 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Kvetta''' — [[Pokiston]]dagi shahar. [[Balujiston]] viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 560,3 ming kishi (1998). Bolan togʻ yoʻlagi yaqinida joylashgan. Qadimdan [[Eron]] va [[Afgʻoniston]]dan [[Hind vodiysi]]ga boriladigan muhim transport yoʻllari tuguni. Bogʻdorchilik rayonining savdo markazi. Mashinasozlik, metallsozlik, sement, yogʻochsozlik, jun gazlama, oziq-ovqat, kimyo sanoati korxonalari, taʼmirlash ustaxonalari, issiqlik elektr stansiyasi bor. Hunarmandchilik (qoʻlda gilam toʻqish, yogʻochga oʻyib ishlov berish va b.) rivojlangan. Kvetta atrofidan koʻmir qazib chiqariladi. Yozgi kurort. Geologiya ilmiy tadqiqot instituti, geologiya muzeyi, harbiy akademiya, aeroport bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Miri qadimgi qalʼasi, Jome masjidi (XVIII asr) saqlangan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{Turkumsiz|date=avgust 2024}} 3t6ghlwwxdjcclntdf5p2jpmcm842ib 5997557 5997556 2026-04-17T01:34:56Z Xasanov Doston 214147 5997557 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pakistan]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Balochistan]] * [[Pakistan shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}} == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{Turkumsiz|date=avgust 2024}} tjbf23pt25qf049p4wioo7o9xi014dw 5997558 5997557 2026-04-17T01:36:45Z Xasanov Doston 214147 /* Manbalar */ 5997558 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pakistan]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Balochistan]] * [[Pakistan shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}}<ref>{{cite web |title=Quetta City Profile |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{Turkumsiz|date=avgust 2024}} p0tld7nri8glwqfjkchx7rxatntjdhn 5997559 5997558 2026-04-17T01:37:18Z Xasanov Doston 214147 /* Manbalar 2 */ 5997559 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pakistan]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Balochistan]] * [[Pakistan shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}}<ref>{{cite web |title=Quetta City Profile |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> 5z4qp8ra1lo541yjclox41n0u3pdjlf 5997560 5997559 2026-04-17T01:38:07Z Xasanov Doston 214147 /* Manbalar */ 5997560 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pakistan]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Balochistan]] * [[Pakistan shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}}<ref>{{cite web |title=Quetta City Profile |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> Quetta — Pakistan janubi-g‘arbida joylashgan shahar.<ref>{{cite web |title=Quetta |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> q93437kofph3oqv0uvn6d3edaz9ymos 5997561 5997560 2026-04-17T01:38:58Z Xasanov Doston 214147 /* Manbalar */ 5997561 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pakistan]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Balochistan]] * [[Pakistan shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}}<ref>{{cite web |title=Quetta City Profile |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> Quetta — Pakistan janubi-g‘arbida joylashgan shahar.<ref>{{cite web |title=Quetta |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> <ref>{{cite web |title=Population Census 2017 - Quetta |url=http://www.pbs.gov.pk |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=2026-04-17}}</ref> k09ap7srd7xamhunao5acg3w8rqbbbr 5997562 5997561 2026-04-17T01:39:45Z Xasanov Doston 214147 /* Shuningdek qarang */ 5997562 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pakistan]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Baluchistan]] * [[Pokiston shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}}<ref>{{cite web |title=Quetta City Profile |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> Quetta — Pakistan janubi-g‘arbida joylashgan shahar.<ref>{{cite web |title=Quetta |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> <ref>{{cite web |title=Population Census 2017 - Quetta |url=http://www.pbs.gov.pk |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=2026-04-17}}</ref> 5attfstm17gnz8jh2vvbv1ds3lb1k8h 5997563 5997562 2026-04-17T01:40:08Z Xasanov Doston 214147 5997563 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pokiston]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Baluchistan]] * [[Pokiston shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}}<ref>{{cite web |title=Quetta City Profile |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> Quetta — Pakistan janubi-g‘arbida joylashgan shahar.<ref>{{cite web |title=Quetta |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> <ref>{{cite web |title=Population Census 2017 - Quetta |url=http://www.pbs.gov.pk |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=2026-04-17}}</ref> p2y5grnlbxvwdeegw6tfaotkr579w6v 5997564 5997563 2026-04-17T01:40:52Z Xasanov Doston 214147 5997564 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pokiston]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Baluchistan]] * [[Pokiston shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}}<ref>{{cite web |title=Quetta City Profile |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> Quetta — Pakistan janubi-g‘arbida joylashgan shahar.<ref>{{cite web |title=Quetta |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> <ref>{{cite web |title=Population Census 2017 - Quetta |url=http://www.pbs.gov.pk |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=2026-04-17}}</ref> 34aknj7njugqf4o9paaaqkulmpsnu9r 5997565 5997564 2026-04-17T01:41:22Z Xasanov Doston 214147 /* Shuningdek qarang */ 5997565 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Jinnah_Road,_Quetta.JPG|thumb|Kvetta shahri]] {{Infobox settlement | name = Quetta | native_name = کوئٹہ | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | image_skyline = | image_caption = Quetta shahri manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Balochistan]] | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = [[Quetta District]] | established_title = Asos solingan | established_date = | founder = | government_type = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 2653 | elevation_m = 1680 | population_total = 1001205 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | postal_code_type = Pochta indeksi | postal_code = 87300 | area_code = 081 | website = }} '''Quetta''' (urducha: کوئٹہ) — [[Pokiston]]ning janubi-g‘arbiy qismida joylashgan yirik shahar bo‘lib, [[Balochistan]] viloyatining ma’muriy markazi hisoblanadi. Shahar mamlakatning eng baland joylashgan yirik shaharlardan biri bo‘lib, dengiz sathidan taxminan 1680 metr balandlikda joylashgan. Quetta muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz bo‘lib, ayniqsa [[Afg‘oniston]] bilan yaqinligi sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Afg‘oniston chegarasiga yaqin joylashgan bo‘lib, savdo va transport yo‘llarining muhim tugunlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == Quetta qadimdan savdo yo‘llari kesishgan hududda joylashgan bo‘lib, tarix davomida turli imperiyalar nazorati ostida bo‘lgan. XIX asrda shahar [[Britaniya imperiyasi]] tomonidan egallangan va harbiy garnizon sifatida rivojlantirilgan. 1935-yilda Quetta kuchli zilzila natijasida katta talafot ko‘rgan va bu hodisa tarixda [[1935-yil Quetta zilzilasi]] nomi bilan mashhur. Shundan so‘ng shahar qayta qurilgan. == Aholisi == 2017-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, shahar aholisi 1 milliondan ortiqni tashkil etadi. Quettada turli etnik guruhlar, jumladan [[balochlar]], [[pushtunlar]], [[hazoralar]] va boshqa xalqlar istiqomat qiladi. Shahar ko‘p millatli tarkibi bilan ajralib turadi. == Iqlimi == Quetta [[quruq iqlim]]ga ega bo‘lib, qish faslida harorat sezilarli darajada pasayadi va ba’zida qor yog‘adi. Yoz fasli esa nisbatan iliq bo‘lib, [[Pokiston]]ning boshqa hududlariga qaraganda salqinroq kechadi. == Iqtisodiyoti == Shahar iqtisodiyoti asosan savdo, transport va xizmat ko‘rsatish sohalariga tayanadi. Quetta [[Afg‘oniston]] bilan savdo aloqalari tufayli muhim logistika markazi hisoblanadi. Bundan tashqari, [[qishloq xo‘jaligi]] mahsulotlari savdosi ham rivojlangan. == Transport == Quetta transport tizimi avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovini o‘z ichiga oladi. Shahar mamlakatning boshqa yirik shaharlari bilan bog‘langan bo‘lib, mintaqaviy savdo va harakat uchun muhim markaz hisoblanadi. == Shuningdek qarang == * [[Balujiston]] * [[Pokiston shaharlari ro‘yxati]] * [[Afg‘oniston]] == Manbalar == {{Reflist}}<ref>{{cite web |title=Quetta City Profile |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> Quetta — Pakistan janubi-g‘arbida joylashgan shahar.<ref>{{cite web |title=Quetta |url=https://www.britannica.com/place/Quetta |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-04-17}}</ref> <ref>{{cite web |title=Population Census 2017 - Quetta |url=http://www.pbs.gov.pk |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=2026-04-17}}</ref> 4xm8nvroc0y36gos6rxalqo9z6mlugo 0 509270 5997901 4980482 2026-04-17T11:11:51Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Kishilar]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997901 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi/testqutilar|ismi=Kereyxon|bayroq=Flag of the Kazakh Khanate.svg|lavozimi=Qozoq xonligining 1-xoni|boshlanish davri=1465|tugash davri=1473|oʻtmishdoshi=Lavozim paydo bo'ldi|vorisi=[[Burunduqxon]]|vafot sanasi=1473|vafot joyi=[[Dashti Qipchoq]]|otasi=Bolat sultan|bolalari=Burunduqxon|asl ismi={{lang-kk|Керей-хан}}}} '''Kereyxon''', Kerey (toʻliq [[ism]]i Kerey ibn Poʻlat ibn Toʻxta Qiya ibn Oʻrusxon, [[yevropa]]lik [[muallif]]larda Girey) (? — [[1470]]) — Ikki buyuk tarixiy shaxsdan biri, qozoq xonligining asoschisi, birinchi qozoq xoni. [[Oq oʻrda|Oq Oʻrda]] xoni Urs avlodidan. Ursxondan Toʻqtaqiya, Bolatdan, Kereyxon tarqalgan.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> == Boshqaruvi == “Tavorix-i Guzida-yi Nusratnoma”da yozilishicha, Kereyxon Bolatning yagona farzandidir. 15-asr oʻrtalarigacha boʻlgan tarixiy voqealarda Kereyxon haqida maʼlumot yoʻq. Muhammad Haydar Dulatiyning “Tarix-i Rashidiy” asarida Kereyxon birinchi marta XV asr oxirida Qozoq xonligining tashkil topishi bilan bog‘liq voqealarda qarindoshi Jonibekxon bilan birga tilga olinadi. Unda Kereyxon va Jonibekxonning Abilxayr xonligidan ajralib chiqib, Moʻgʻuliston gʻarbidagi Shu qoʻltigʻi bilan Qoʻziboshi oʻlkasi oraligʻida oʻrnashib qolganligi haqida hikoya qilinadi. Bu hudud oʻsha yillarda Moʻgʻuliston hukmdori boʻlgan Esenbugʻaxon va uning oʻgay ukasi Yunisxonning mulklari orasida edi. == Hukmronlik yillari == Soʻngi yillarda ilmiy muomalaga kiritilgan rivoyatga koʻra, Kereyxon va Jonibekxon 1457-yilning kuzida oʻz urugʻ va urugʻlari bilan Shu hududiga koʻchib oʻtgan. Va 1458-yil bahorida Kerey xon darajasiga ko'tarildi. Kereyxon va Jonibekxonning ajralishi bilan koʻchmanchi oʻzbeklar davlatida parchalanish jarayoni boshlanadi. Abulxayrxondan norozi sultonlar, amirlar, qabila boshliqlari Kereyxon va Janibekka qo‘shilishadi. Qisqa vaqt ichida [[Qozoq xonligi]] aholisi 200 mingdan oshadi. Kereyxon va Jonibekxon tufayli Esenbug‘axon ukasi Yunisga qarshi kurashda ishonchli va kuchli ittifoqchi topadi. Yunus 1461—62-yillarda Esenbugʻaxon vafot etgunga qadar moʻgʻullar taxtiga qarshi hech qanday chora koʻra olmadi. 1461/62—1469-yillarda Moʻgʻuliston xoni Doʻsmuhammedning bema'ni va bema'ni siyosati tufayli Kereyxon Yunisni qoʻllab-quvvatlay boshladi. Nihoyat, 1469-yilda Do‘smuhammedxon vafotidan so‘ng Mo‘g‘ulistonda hech qanday muammosiz hokimiyat tepasiga Junisxon keladi. Kereyxon davrida asos solingan qozoq-moʻgʻul munosabatlari 16-asrgacha doʻstona va osoyishta boʻlgan. Abilxayrxon Kereyxon va Jonibekxonning ta’siri kuchayib borishidan qo‘rqib, o‘z vaqtida ularni mag‘lub etish maqsadida 1468/69-yillarda yurish uyushtirdi. Yurish paytida [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxon]] kasal bo‘lib vafot etadi, qo‘shini esa keyinroq qaytib keladi. Tez orada Ko‘chmanchi o‘zbeklar davlatida hokimiyat uchun kurash boshlanadi. Abilxayrxonning kechagi muxoliflari – xonlar Ahmet va Mahmut, no‘g‘ay beylari Muso va Janbirli, Sibir xoni Ibak, Pakbonning Berke sultoni, qozoq xonlari Abilxayrxonning vorisi Shayx Haydarxonga qarshi chiqadilar. Agar “Tavorix-i guzida-yi nusratnoma” ma’lumotlarida Kereyxon va Janibekning nomlari qozoq xonlari sifatida tilga olingan bo‘lsa, “Fathnoma” va “Shayboniynoma” ma’lumotlarida faqat Janibekxon nomi uchraydi. Biroq Kereyxon nomi tarixiy yozuvlarda oxirgi marta 1472-73-yillarda Burish O‘g‘lanning Yunisxon O‘rdasiga hujumi tufayli tilga olinadi. Shunga ko'ra, Kereyxon 1470 yil boshida vafot etgan. Afsonaga ko'ra, Kereyxon Qozoq xonligini 10 yilga yaqin boshqargan va Xon tog'i etagiga dafn etilgan.<ref>{{книга|автор = [[Юдин, Вениамин Петрович|Юдин В. П.]]|ссылка часть= http://www.vostlit.info/Texts/rus6/Chengiz-name/framevved3.htm |часть=Орды: Белая, Синяя, Серая...|заглавие = Чингиз-наме|оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Алма-Ата|издательство = Гылым|год = 1992|том = |страницы = 35|страниц = |серия = |isbn = |тираж = }}</ref> == O'zgarishlar == Abulxayrxon vafotidan keyin Dashti Qipchoqda xon taxti uchun nizolar avj oldi va oʻz vataniga qaytmoqchi boʻlgan Jonibekxon va Kereyxon aralashdi. Ular Abulxayrning vorisi Shayx Haydarxon bilan qattiq jang qiladilar. Hukmdorlaridan hech qanday yordam ololmagan Shayx Haydar hokimiyat uchun kurashda yengildi. Shundan soʻng Deshti-Qipchoqdagi hokimiyat Oʻrisxon avlodlari – Janibekxon va Kereyxonlar qoʻliga oʻtadi, ular yana oʻttiz yil davomida Pukkanilar bilan qoʻl-oyoq kurashgan. Hokimiyatning rus xonlari qoʻliga oʻtishi “Koʻchmanchi oʻzbeklar davlati”dagi siyosiy vaziyatni oʻzgartirmadi. Biroq bu voqea «Ko‘chmanchi o‘zbeklar davlati» nomining Dashti-Qipchoq deb o‘zgarishiga xizmat qildi. Oʻz vaqtida Moʻgʻulistonga koʻchib kelgan xalq oʻzbeklar sulolasida “qozoq” deb atala boshlagan va bu nom butun xonlik boʻylab tarqala boshlagan. Hokimiyat uchun kurashgan Janibekxon va uning tarafdorlari qozoqlarning birlashishi va Qozoq xonligining barpo etilishiga hissa qo‘shdilar.XV asr o‘rtalarida Jetisu o‘lkasida uzoq vaqt yashab kelgan turkiy qabilalar bir etnik guruhga birlashdilar. va qozoq xalqini tashkil etdi. Jetisu viloyati, Shu va Talas daryolari boʻyida yashovchi qozoqlarning birlashishiga Janibekxon va Kereyxon katta hissa qoʻshgan. Shu maqsadda ular o‘zaro nizolarni bostirib, o‘z mahallalariga yirik feodallarni to‘pladilar.Janibekxonning Deshti Qipchoqqa qaytgandan so‘ng hokimiyatni mustahkamlagani, hayotining so‘nggi yillari va vafoti haqida ma’lumotlar yo‘q. Uning nomi tarixiy yozuvlarda oxirgi marta 1473-yilda uchraydi. Keyingi yillarda faqat Kereyxon tilga olindi. Jonibekxon tez-tez sodir bo‘ladigan janglardan birida halok bo‘lgan deb taxmin qilish mumkin. Saqlanib qolgan xalq afsona va sheʼrlarida Xon Janibek Az Janibek deb atalgan. == Vafot etishi == Kereyxonning vafot etgan yili va sharoiti haqida aniq ma'lumotlar yo'q. Kereyxonning uchta farzandi bor edi. Ular: Meludyuk Xon, Xoja-Muhammad va Sulton Ali. Ular orasida Qozoq xonligini 30 yildan ortiq boshqargan Mebuldukxondan keyin qirol hokimiyati nihoyat Janibek xon avlodlariga o‘tadi. Kereyxonning qolgan ikki oʻgʻli haqida maʼlumot yoʻq. == Tarixiy adabiyotlarda == Tarixiy yozuvlarda oxirgi marta Kereyxon nomi 1472-73 yillarda Burish sultoni Moʻgʻul xoni Yunis qoʻshinlariga Sirdaryo boʻyidagi shaharlar uchun hujum qilganida tilga olingan. Tarixiy materiallarda Kereyxonning xonlik hokimiyatini oʻgʻli Mebulikka oʻtishi, Kereyxonning oʻzbeklar sulolasini boshqargan davri, qachon va qanday sharoitda vafot etgani haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. Kereyxon 1472-73 yillardagi voqealardan keyin vafot etgan deb taxmin qilinadi. == Adabiyot == * Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV—XVIII vekov, Alma-Ata, 1969. * Mirzo Muhammad Haydar, Tarix-i Rashidiy, Vved., trans. fors tilidan A. O‘rinboyeva, R.P.Jalilova, L.M. Epifanova. Toshkent, 1996-yil; * Sultonov T.I., Podnyatye na beloi koshme. Chingizxon avlodlari. A., 2001; * Yeleuuly M., Shu viloyati: afsona va tarix KazMU yangiliklari. Tarix seriyasi. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Tarixiy shaxslar]] [[Turkum:Davlat yetakchilari]] [[Turkum:Shayboniylar]] [[Turkum:Qozogʻiston tarixi]] [[Turkum:1470-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Qozoq xonlari]] rqepevfdaqme3v6g6aiv7zuvo8cfhyu 5997903 5997901 2026-04-17T11:12:08Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozogʻiston tarixi]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997903 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi/testqutilar|ismi=Kereyxon|bayroq=Flag of the Kazakh Khanate.svg|lavozimi=Qozoq xonligining 1-xoni|boshlanish davri=1465|tugash davri=1473|oʻtmishdoshi=Lavozim paydo bo'ldi|vorisi=[[Burunduqxon]]|vafot sanasi=1473|vafot joyi=[[Dashti Qipchoq]]|otasi=Bolat sultan|bolalari=Burunduqxon|asl ismi={{lang-kk|Керей-хан}}}} '''Kereyxon''', Kerey (toʻliq [[ism]]i Kerey ibn Poʻlat ibn Toʻxta Qiya ibn Oʻrusxon, [[yevropa]]lik [[muallif]]larda Girey) (? — [[1470]]) — Ikki buyuk tarixiy shaxsdan biri, qozoq xonligining asoschisi, birinchi qozoq xoni. [[Oq oʻrda|Oq Oʻrda]] xoni Urs avlodidan. Ursxondan Toʻqtaqiya, Bolatdan, Kereyxon tarqalgan.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> == Boshqaruvi == “Tavorix-i Guzida-yi Nusratnoma”da yozilishicha, Kereyxon Bolatning yagona farzandidir. 15-asr oʻrtalarigacha boʻlgan tarixiy voqealarda Kereyxon haqida maʼlumot yoʻq. Muhammad Haydar Dulatiyning “Tarix-i Rashidiy” asarida Kereyxon birinchi marta XV asr oxirida Qozoq xonligining tashkil topishi bilan bog‘liq voqealarda qarindoshi Jonibekxon bilan birga tilga olinadi. Unda Kereyxon va Jonibekxonning Abilxayr xonligidan ajralib chiqib, Moʻgʻuliston gʻarbidagi Shu qoʻltigʻi bilan Qoʻziboshi oʻlkasi oraligʻida oʻrnashib qolganligi haqida hikoya qilinadi. Bu hudud oʻsha yillarda Moʻgʻuliston hukmdori boʻlgan Esenbugʻaxon va uning oʻgay ukasi Yunisxonning mulklari orasida edi. == Hukmronlik yillari == Soʻngi yillarda ilmiy muomalaga kiritilgan rivoyatga koʻra, Kereyxon va Jonibekxon 1457-yilning kuzida oʻz urugʻ va urugʻlari bilan Shu hududiga koʻchib oʻtgan. Va 1458-yil bahorida Kerey xon darajasiga ko'tarildi. Kereyxon va Jonibekxonning ajralishi bilan koʻchmanchi oʻzbeklar davlatida parchalanish jarayoni boshlanadi. Abulxayrxondan norozi sultonlar, amirlar, qabila boshliqlari Kereyxon va Janibekka qo‘shilishadi. Qisqa vaqt ichida [[Qozoq xonligi]] aholisi 200 mingdan oshadi. Kereyxon va Jonibekxon tufayli Esenbug‘axon ukasi Yunisga qarshi kurashda ishonchli va kuchli ittifoqchi topadi. Yunus 1461—62-yillarda Esenbugʻaxon vafot etgunga qadar moʻgʻullar taxtiga qarshi hech qanday chora koʻra olmadi. 1461/62—1469-yillarda Moʻgʻuliston xoni Doʻsmuhammedning bema'ni va bema'ni siyosati tufayli Kereyxon Yunisni qoʻllab-quvvatlay boshladi. Nihoyat, 1469-yilda Do‘smuhammedxon vafotidan so‘ng Mo‘g‘ulistonda hech qanday muammosiz hokimiyat tepasiga Junisxon keladi. Kereyxon davrida asos solingan qozoq-moʻgʻul munosabatlari 16-asrgacha doʻstona va osoyishta boʻlgan. Abilxayrxon Kereyxon va Jonibekxonning ta’siri kuchayib borishidan qo‘rqib, o‘z vaqtida ularni mag‘lub etish maqsadida 1468/69-yillarda yurish uyushtirdi. Yurish paytida [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxon]] kasal bo‘lib vafot etadi, qo‘shini esa keyinroq qaytib keladi. Tez orada Ko‘chmanchi o‘zbeklar davlatida hokimiyat uchun kurash boshlanadi. Abilxayrxonning kechagi muxoliflari – xonlar Ahmet va Mahmut, no‘g‘ay beylari Muso va Janbirli, Sibir xoni Ibak, Pakbonning Berke sultoni, qozoq xonlari Abilxayrxonning vorisi Shayx Haydarxonga qarshi chiqadilar. Agar “Tavorix-i guzida-yi nusratnoma” ma’lumotlarida Kereyxon va Janibekning nomlari qozoq xonlari sifatida tilga olingan bo‘lsa, “Fathnoma” va “Shayboniynoma” ma’lumotlarida faqat Janibekxon nomi uchraydi. Biroq Kereyxon nomi tarixiy yozuvlarda oxirgi marta 1472-73-yillarda Burish O‘g‘lanning Yunisxon O‘rdasiga hujumi tufayli tilga olinadi. Shunga ko'ra, Kereyxon 1470 yil boshida vafot etgan. Afsonaga ko'ra, Kereyxon Qozoq xonligini 10 yilga yaqin boshqargan va Xon tog'i etagiga dafn etilgan.<ref>{{книга|автор = [[Юдин, Вениамин Петрович|Юдин В. П.]]|ссылка часть= http://www.vostlit.info/Texts/rus6/Chengiz-name/framevved3.htm |часть=Орды: Белая, Синяя, Серая...|заглавие = Чингиз-наме|оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Алма-Ата|издательство = Гылым|год = 1992|том = |страницы = 35|страниц = |серия = |isbn = |тираж = }}</ref> == O'zgarishlar == Abulxayrxon vafotidan keyin Dashti Qipchoqda xon taxti uchun nizolar avj oldi va oʻz vataniga qaytmoqchi boʻlgan Jonibekxon va Kereyxon aralashdi. Ular Abulxayrning vorisi Shayx Haydarxon bilan qattiq jang qiladilar. Hukmdorlaridan hech qanday yordam ololmagan Shayx Haydar hokimiyat uchun kurashda yengildi. Shundan soʻng Deshti-Qipchoqdagi hokimiyat Oʻrisxon avlodlari – Janibekxon va Kereyxonlar qoʻliga oʻtadi, ular yana oʻttiz yil davomida Pukkanilar bilan qoʻl-oyoq kurashgan. Hokimiyatning rus xonlari qoʻliga oʻtishi “Koʻchmanchi oʻzbeklar davlati”dagi siyosiy vaziyatni oʻzgartirmadi. Biroq bu voqea «Ko‘chmanchi o‘zbeklar davlati» nomining Dashti-Qipchoq deb o‘zgarishiga xizmat qildi. Oʻz vaqtida Moʻgʻulistonga koʻchib kelgan xalq oʻzbeklar sulolasida “qozoq” deb atala boshlagan va bu nom butun xonlik boʻylab tarqala boshlagan. Hokimiyat uchun kurashgan Janibekxon va uning tarafdorlari qozoqlarning birlashishi va Qozoq xonligining barpo etilishiga hissa qo‘shdilar.XV asr o‘rtalarida Jetisu o‘lkasida uzoq vaqt yashab kelgan turkiy qabilalar bir etnik guruhga birlashdilar. va qozoq xalqini tashkil etdi. Jetisu viloyati, Shu va Talas daryolari boʻyida yashovchi qozoqlarning birlashishiga Janibekxon va Kereyxon katta hissa qoʻshgan. Shu maqsadda ular o‘zaro nizolarni bostirib, o‘z mahallalariga yirik feodallarni to‘pladilar.Janibekxonning Deshti Qipchoqqa qaytgandan so‘ng hokimiyatni mustahkamlagani, hayotining so‘nggi yillari va vafoti haqida ma’lumotlar yo‘q. Uning nomi tarixiy yozuvlarda oxirgi marta 1473-yilda uchraydi. Keyingi yillarda faqat Kereyxon tilga olindi. Jonibekxon tez-tez sodir bo‘ladigan janglardan birida halok bo‘lgan deb taxmin qilish mumkin. Saqlanib qolgan xalq afsona va sheʼrlarida Xon Janibek Az Janibek deb atalgan. == Vafot etishi == Kereyxonning vafot etgan yili va sharoiti haqida aniq ma'lumotlar yo'q. Kereyxonning uchta farzandi bor edi. Ular: Meludyuk Xon, Xoja-Muhammad va Sulton Ali. Ular orasida Qozoq xonligini 30 yildan ortiq boshqargan Mebuldukxondan keyin qirol hokimiyati nihoyat Janibek xon avlodlariga o‘tadi. Kereyxonning qolgan ikki oʻgʻli haqida maʼlumot yoʻq. == Tarixiy adabiyotlarda == Tarixiy yozuvlarda oxirgi marta Kereyxon nomi 1472-73 yillarda Burish sultoni Moʻgʻul xoni Yunis qoʻshinlariga Sirdaryo boʻyidagi shaharlar uchun hujum qilganida tilga olingan. Tarixiy materiallarda Kereyxonning xonlik hokimiyatini oʻgʻli Mebulikka oʻtishi, Kereyxonning oʻzbeklar sulolasini boshqargan davri, qachon va qanday sharoitda vafot etgani haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. Kereyxon 1472-73 yillardagi voqealardan keyin vafot etgan deb taxmin qilinadi. == Adabiyot == * Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV—XVIII vekov, Alma-Ata, 1969. * Mirzo Muhammad Haydar, Tarix-i Rashidiy, Vved., trans. fors tilidan A. O‘rinboyeva, R.P.Jalilova, L.M. Epifanova. Toshkent, 1996-yil; * Sultonov T.I., Podnyatye na beloi koshme. Chingizxon avlodlari. A., 2001; * Yeleuuly M., Shu viloyati: afsona va tarix KazMU yangiliklari. Tarix seriyasi. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Tarixiy shaxslar]] [[Turkum:Davlat yetakchilari]] [[Turkum:Shayboniylar]] [[Turkum:1470-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Qozoq xonlari]] 846nss9oxe7n50fe8lzaurxui8nlmx3 0 513532 5997407 5989029 2026-04-16T12:12:41Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997407 wikitext text/x-wiki '''Kuydirgi''' — odam va hayvonlarda uchraydigan oʻtkir yuqumli kasallik; zoonoz kasalliklar guruhiga kiradi. Kasallik qadimdan maʼlum. Gippokrat ham bu haqda yozib qoldirgan. K. qoʻzgʻatuvchisi — Bacillus anthracis — spora hosil qiladigan harakatsiz tayoqcha. Sporalar juda chidamli boʻlib, suvda yillab, tuproqda oʻn yillab (20—30 yil va undan ortiq) saqlanishi mumkin. Odamga kasal hayvonlardan — [[hayvon]]ni soʻyish, goʻshtini nimtalash vaqtida, shuningdek, suv, [[tuproq]], chorva-chilik mahsulotlari orqali yuqadi. Odatda, kasallik shu soha xodimlarida, yaʼni hayvonlar bilan bevosita muloqotda boʻladigan kishilarda koʻproq kuzatiladi. Infeksiya sogʻlom odam organizmiga nafas yoʻllari, teri va ogʻiz orqali tushishi mumkin. Odamda K.ning oʻpkaga, ichakka, teriga zarar yetkazadigan va infeksiya — qonga oʻtib tarqa-ladigan septik xillari uchraydi. Kasallik alomatlari ham zararlangan aʼzolarga qarab turlicha boʻladi. K.ning teri shaklida K. qoʻzgʻatuvchisi zararlangan teri orqali kiradi. Bu shaklda yashirin (inkubatsion) davr 2—3 kun. Terining infeksiya kirgan sohasida dastlab boʻrtma (papula) paydo boʻla-di, u loyqa yoki qonli suyuqlik bilan toʻlgan pufakcha (pustoʻla)ga aylanadi. Pufakcha tez orada yorilib, qora qoʻtir boʻladi. Atrofida yangi pufakchalar hosil boʻlib, qora qoʻtir kattalashadi, uning tagida ogʻrimaydigan shish koʻzga tashlanadi. Odatda, shu jarohatni "kuy-dirgi xoʻppozi" deb ataladi. U koʻpincha yuz sohasi, bilak, boʻyin yoki oyoqda boʻladi. Bunda gavda temperaturasi koʻtarili-shi, [[bosh ogʻrigʻi]], darmonsizlik, uyqu-sizlik va hokazo kuzatiladi. Oradan 2—3 hafta oʻtgach, bemor tuzala boshlaydi. Oʻ p k a K.sida toʻsatdan isitma koʻtarilib, [[yoʻtal]] tutadi, qonli balgʻam kela-di, bemorning koʻkrak sohasi ogʻriydi, nafas olishi qiyinlashadi. Ichak K.si ovqatdan zaharlanishga oʻxshab boshlanadi, bemor koʻngli aynib, qusa-di, qorni qattiq ogʻriydi, ichi dam boʻladi. K.ning oʻpka va ichak shakllari juda kam uchraydi. Davolash maqsadida penitsilin va K. gammaglobulini qoʻllanadi. Profilaktika maqsadida mollar bilan muloqotda boʻladigan kasbdagilar: chorvadorlar, qassoblar, teri oshlovchilar K.ga qarshi vaksiva bilan emlanadi. Hayvonlarda (ayniqsa, ot, qora-mol, qoʻy, echki, bugʻu) uchraydi, septitsemiya, teri osti toʻqimalari va boshqa ichki organlarga qon quyilishi va infiltrat yigʻilishi bilan kechadi. Inku-batsion davri hayvonlarda 1—3 kun. Hayvonlarga yem-xashak, iflos suv va havo, shuningdek, qon soʻruvchi hasha-rotlar, soʻva, pashsha va boshqa orqali yuqadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi tashqi muhitdan organizmga tushgandan keyin qon va limfaga oʻtib rivojlanadi va umumiy septitsemiyani chaqiradi, qonda oʻz at-rofida qobiq paydo qilib, koʻp miqdorda toksin ishlab chiqaradi. Tez rivojlanib koʻpaygan [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] teri osti va boshqa toʻqimalarda shishlar paydo qiladi, toksinlar esa qon tomirlarining oʻtkazuvchanligini oshirib, butun ichki organ va toʻqimalarda qon quyilishiga olib keladi, qon aylanishi sekinlashadi. == Klinik belgilari == Kasallikning yashirin davri 1 —3 kun davom etadi. Mikrobning organizmga qayerdan kirishiga qarab teri (korbunkulyoz), ichak formalari boʻladi. Kasallikni oʻtkir holatlarida hayvon bir necha soat ichida (hatto 1 soat ichida) oʻladi. Hay-vonning burun, ogʻiz teshiklaridan qon aralash koʻpik, orqa teshikdan qora rangdagi qon oqadi, harorati 41—42° ga koʻtiriladi, nafas olish va yurak urishi tezlashadi, holsizlanadi, ish-taha yoʻqoladi va koʻpincha yotadi. Kasallikning ichak turlarida oshqozon, ichak organlari faoliyati boʻziladi va oʻlgandan keyin ham orqa va boshqa tabiiy teshiklaridan qon oqadi. K. bilan kasallangan hayvonni bilmasdan soʻyganda qoni qop-qora boʻlib, ivimaydi. Bu kasallikdan gumon qilingan hayvonni soʻyish mumkin emas, chunki organizmdagi kapsula holatidagi, tez oʻldirib boʻladigan mikrob tashqi, kislorodli muhitga tushishi bilan juda chidamli spora turiga aylanadi va tuproqda 100 yilgacha saqlanib qoladi. Tashxis epizootologik, klinik belgilarga asosan qoʻyilib, lab. tekshiruviga asosan tasdiqlanadi. == Davolash == K.ga maxsus giperimmun qon zardobi, gamma-globulin va antibiotiklardan penitsillin ishlatiladi. == Oldini olish == Kasal hayvonlar yakkalab qoʻyiladi, otxona, molxona, qoʻyxona, yem-xashak, asbob-anjomlar, shuningdek, goʻng dezinfeksiya qilinadi. Yaylovlar haydaladi. K.dan oʻlgan hayvonlar kuydiriladi yoki maxsus belgi qoʻyib yormasdan koʻmilib, ustiga xlorli ohak quyiladi. K. qayd etilgan joylarda sogʻlom hayvonlar emlanadi. 0nr44aewhpm0ym5c03tglb2mx4i2r0s 5997408 5997407 2026-04-16T12:12:54Z KWiki78 246724 5997408 wikitext text/x-wiki '''Kuydirgi''' — [[odam]] va [[hayvonlar]]<nowiki/>da uchraydigan oʻtkir yuqumli kasallik; zoonoz kasalliklar guruhiga kiradi. Kasallik qadimdan maʼlum. Gippokrat ham bu haqda yozib qoldirgan. K. qoʻzgʻatuvchisi — Bacillus anthracis — spora hosil qiladigan harakatsiz tayoqcha. Sporalar juda chidamli boʻlib, suvda yillab, tuproqda oʻn yillab (20—30 yil va undan ortiq) saqlanishi mumkin. Odamga kasal hayvonlardan — [[hayvon]]ni soʻyish, goʻshtini nimtalash vaqtida, shuningdek, suv, [[tuproq]], chorva-chilik mahsulotlari orqali yuqadi. Odatda, kasallik shu soha xodimlarida, yaʼni hayvonlar bilan bevosita muloqotda boʻladigan kishilarda koʻproq kuzatiladi. Infeksiya sogʻlom odam organizmiga nafas yoʻllari, teri va ogʻiz orqali tushishi mumkin. Odamda K.ning oʻpkaga, ichakka, teriga zarar yetkazadigan va infeksiya — qonga oʻtib tarqa-ladigan septik xillari uchraydi. Kasallik alomatlari ham zararlangan aʼzolarga qarab turlicha boʻladi. K.ning teri shaklida K. qoʻzgʻatuvchisi zararlangan teri orqali kiradi. Bu shaklda yashirin (inkubatsion) davr 2—3 kun. Terining infeksiya kirgan sohasida dastlab boʻrtma (papula) paydo boʻla-di, u loyqa yoki qonli suyuqlik bilan toʻlgan pufakcha (pustoʻla)ga aylanadi. Pufakcha tez orada yorilib, qora qoʻtir boʻladi. Atrofida yangi pufakchalar hosil boʻlib, qora qoʻtir kattalashadi, uning tagida ogʻrimaydigan shish koʻzga tashlanadi. Odatda, shu jarohatni "kuy-dirgi xoʻppozi" deb ataladi. U koʻpincha yuz sohasi, bilak, boʻyin yoki oyoqda boʻladi. Bunda gavda temperaturasi koʻtarili-shi, [[bosh ogʻrigʻi]], darmonsizlik, uyqu-sizlik va hokazo kuzatiladi. Oradan 2—3 hafta oʻtgach, bemor tuzala boshlaydi. Oʻ p k a K.sida toʻsatdan isitma koʻtarilib, [[yoʻtal]] tutadi, qonli balgʻam kela-di, bemorning koʻkrak sohasi ogʻriydi, nafas olishi qiyinlashadi. Ichak K.si ovqatdan zaharlanishga oʻxshab boshlanadi, bemor koʻngli aynib, qusa-di, qorni qattiq ogʻriydi, ichi dam boʻladi. K.ning oʻpka va ichak shakllari juda kam uchraydi. Davolash maqsadida penitsilin va K. gammaglobulini qoʻllanadi. Profilaktika maqsadida mollar bilan muloqotda boʻladigan kasbdagilar: chorvadorlar, qassoblar, teri oshlovchilar K.ga qarshi vaksiva bilan emlanadi. Hayvonlarda (ayniqsa, ot, qora-mol, qoʻy, echki, bugʻu) uchraydi, septitsemiya, teri osti toʻqimalari va boshqa ichki organlarga qon quyilishi va infiltrat yigʻilishi bilan kechadi. Inku-batsion davri hayvonlarda 1—3 kun. Hayvonlarga yem-xashak, iflos suv va havo, shuningdek, qon soʻruvchi hasha-rotlar, soʻva, pashsha va boshqa orqali yuqadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi tashqi muhitdan organizmga tushgandan keyin qon va limfaga oʻtib rivojlanadi va umumiy septitsemiyani chaqiradi, qonda oʻz at-rofida qobiq paydo qilib, koʻp miqdorda toksin ishlab chiqaradi. Tez rivojlanib koʻpaygan [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] teri osti va boshqa toʻqimalarda shishlar paydo qiladi, toksinlar esa qon tomirlarining oʻtkazuvchanligini oshirib, butun ichki organ va toʻqimalarda qon quyilishiga olib keladi, qon aylanishi sekinlashadi. == Klinik belgilari == Kasallikning yashirin davri 1 —3 kun davom etadi. Mikrobning organizmga qayerdan kirishiga qarab teri (korbunkulyoz), ichak formalari boʻladi. Kasallikni oʻtkir holatlarida hayvon bir necha soat ichida (hatto 1 soat ichida) oʻladi. Hay-vonning burun, ogʻiz teshiklaridan qon aralash koʻpik, orqa teshikdan qora rangdagi qon oqadi, harorati 41—42° ga koʻtiriladi, nafas olish va yurak urishi tezlashadi, holsizlanadi, ish-taha yoʻqoladi va koʻpincha yotadi. Kasallikning ichak turlarida oshqozon, ichak organlari faoliyati boʻziladi va oʻlgandan keyin ham orqa va boshqa tabiiy teshiklaridan qon oqadi. K. bilan kasallangan hayvonni bilmasdan soʻyganda qoni qop-qora boʻlib, ivimaydi. Bu kasallikdan gumon qilingan hayvonni soʻyish mumkin emas, chunki organizmdagi kapsula holatidagi, tez oʻldirib boʻladigan mikrob tashqi, kislorodli muhitga tushishi bilan juda chidamli spora turiga aylanadi va tuproqda 100 yilgacha saqlanib qoladi. Tashxis epizootologik, klinik belgilarga asosan qoʻyilib, lab. tekshiruviga asosan tasdiqlanadi. == Davolash == K.ga maxsus giperimmun qon zardobi, gamma-globulin va antibiotiklardan penitsillin ishlatiladi. == Oldini olish == Kasal hayvonlar yakkalab qoʻyiladi, otxona, molxona, qoʻyxona, yem-xashak, asbob-anjomlar, shuningdek, goʻng dezinfeksiya qilinadi. Yaylovlar haydaladi. K.dan oʻlgan hayvonlar kuydiriladi yoki maxsus belgi qoʻyib yormasdan koʻmilib, ustiga xlorli ohak quyiladi. K. qayd etilgan joylarda sogʻlom hayvonlar emlanadi. kp5rpclskiftaze6x341it27mwl0dxw 5997410 5997408 2026-04-16T12:13:00Z KWiki78 246724 5997410 wikitext text/x-wiki '''Kuydirgi''' — [[odam]] va [[hayvonlar]]da uchraydigan oʻtkir yuqumli kasallik; zoonoz kasalliklar guruhiga kiradi. Kasallik qadimdan maʼlum. Gippokrat ham bu haqda yozib qoldirgan. K. qoʻzgʻatuvchisi — Bacillus anthracis — spora hosil qiladigan harakatsiz tayoqcha. Sporalar juda chidamli boʻlib, suvda yillab, tuproqda oʻn yillab (20—30 yil va undan ortiq) saqlanishi mumkin. Odamga kasal hayvonlardan — [[hayvon]]ni soʻyish, goʻshtini nimtalash vaqtida, shuningdek, suv, [[tuproq]], chorva-chilik mahsulotlari orqali yuqadi. Odatda, kasallik shu soha xodimlarida, yaʼni hayvonlar bilan bevosita muloqotda boʻladigan kishilarda koʻproq kuzatiladi. Infeksiya sogʻlom odam organizmiga nafas yoʻllari, teri va ogʻiz orqali tushishi mumkin. Odamda K.ning oʻpkaga, ichakka, teriga zarar yetkazadigan va infeksiya — qonga oʻtib tarqa-ladigan septik xillari uchraydi. Kasallik alomatlari ham zararlangan aʼzolarga qarab turlicha boʻladi. K.ning teri shaklida K. qoʻzgʻatuvchisi zararlangan teri orqali kiradi. Bu shaklda yashirin (inkubatsion) davr 2—3 kun. Terining infeksiya kirgan sohasida dastlab boʻrtma (papula) paydo boʻla-di, u loyqa yoki qonli suyuqlik bilan toʻlgan pufakcha (pustoʻla)ga aylanadi. Pufakcha tez orada yorilib, qora qoʻtir boʻladi. Atrofida yangi pufakchalar hosil boʻlib, qora qoʻtir kattalashadi, uning tagida ogʻrimaydigan shish koʻzga tashlanadi. Odatda, shu jarohatni "kuy-dirgi xoʻppozi" deb ataladi. U koʻpincha yuz sohasi, bilak, boʻyin yoki oyoqda boʻladi. Bunda gavda temperaturasi koʻtarili-shi, [[bosh ogʻrigʻi]], darmonsizlik, uyqu-sizlik va hokazo kuzatiladi. Oradan 2—3 hafta oʻtgach, bemor tuzala boshlaydi. Oʻ p k a K.sida toʻsatdan isitma koʻtarilib, [[yoʻtal]] tutadi, qonli balgʻam kela-di, bemorning koʻkrak sohasi ogʻriydi, nafas olishi qiyinlashadi. Ichak K.si ovqatdan zaharlanishga oʻxshab boshlanadi, bemor koʻngli aynib, qusa-di, qorni qattiq ogʻriydi, ichi dam boʻladi. K.ning oʻpka va ichak shakllari juda kam uchraydi. Davolash maqsadida penitsilin va K. gammaglobulini qoʻllanadi. Profilaktika maqsadida mollar bilan muloqotda boʻladigan kasbdagilar: chorvadorlar, qassoblar, teri oshlovchilar K.ga qarshi vaksiva bilan emlanadi. Hayvonlarda (ayniqsa, ot, qora-mol, qoʻy, echki, bugʻu) uchraydi, septitsemiya, teri osti toʻqimalari va boshqa ichki organlarga qon quyilishi va infiltrat yigʻilishi bilan kechadi. Inku-batsion davri hayvonlarda 1—3 kun. Hayvonlarga yem-xashak, iflos suv va havo, shuningdek, qon soʻruvchi hasha-rotlar, soʻva, pashsha va boshqa orqali yuqadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi tashqi muhitdan organizmga tushgandan keyin qon va limfaga oʻtib rivojlanadi va umumiy septitsemiyani chaqiradi, qonda oʻz at-rofida qobiq paydo qilib, koʻp miqdorda toksin ishlab chiqaradi. Tez rivojlanib koʻpaygan [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] teri osti va boshqa toʻqimalarda shishlar paydo qiladi, toksinlar esa qon tomirlarining oʻtkazuvchanligini oshirib, butun ichki organ va toʻqimalarda qon quyilishiga olib keladi, qon aylanishi sekinlashadi. == Klinik belgilari == Kasallikning yashirin davri 1 —3 kun davom etadi. Mikrobning organizmga qayerdan kirishiga qarab teri (korbunkulyoz), ichak formalari boʻladi. Kasallikni oʻtkir holatlarida hayvon bir necha soat ichida (hatto 1 soat ichida) oʻladi. Hay-vonning burun, ogʻiz teshiklaridan qon aralash koʻpik, orqa teshikdan qora rangdagi qon oqadi, harorati 41—42° ga koʻtiriladi, nafas olish va yurak urishi tezlashadi, holsizlanadi, ish-taha yoʻqoladi va koʻpincha yotadi. Kasallikning ichak turlarida oshqozon, ichak organlari faoliyati boʻziladi va oʻlgandan keyin ham orqa va boshqa tabiiy teshiklaridan qon oqadi. K. bilan kasallangan hayvonni bilmasdan soʻyganda qoni qop-qora boʻlib, ivimaydi. Bu kasallikdan gumon qilingan hayvonni soʻyish mumkin emas, chunki organizmdagi kapsula holatidagi, tez oʻldirib boʻladigan mikrob tashqi, kislorodli muhitga tushishi bilan juda chidamli spora turiga aylanadi va tuproqda 100 yilgacha saqlanib qoladi. Tashxis epizootologik, klinik belgilarga asosan qoʻyilib, lab. tekshiruviga asosan tasdiqlanadi. == Davolash == K.ga maxsus giperimmun qon zardobi, gamma-globulin va antibiotiklardan penitsillin ishlatiladi. == Oldini olish == Kasal hayvonlar yakkalab qoʻyiladi, otxona, molxona, qoʻyxona, yem-xashak, asbob-anjomlar, shuningdek, goʻng dezinfeksiya qilinadi. Yaylovlar haydaladi. K.dan oʻlgan hayvonlar kuydiriladi yoki maxsus belgi qoʻyib yormasdan koʻmilib, ustiga xlorli ohak quyiladi. K. qayd etilgan joylarda sogʻlom hayvonlar emlanadi. jkpjbyyfsto9rjgdcb4ljxna25qke54 5997411 5997410 2026-04-16T12:13:09Z KWiki78 246724 5997411 wikitext text/x-wiki '''Kuydirgi''' — [[odam]] va [[hayvonlar]]da uchraydigan oʻtkir yuqumli [[kasallik]]; zoonoz kasalliklar guruhiga kiradi. Kasallik qadimdan maʼlum. Gippokrat ham bu haqda yozib qoldirgan. K. qoʻzgʻatuvchisi — Bacillus anthracis — spora hosil qiladigan harakatsiz tayoqcha. Sporalar juda chidamli boʻlib, suvda yillab, tuproqda oʻn yillab (20—30 yil va undan ortiq) saqlanishi mumkin. Odamga kasal hayvonlardan — [[hayvon]]ni soʻyish, goʻshtini nimtalash vaqtida, shuningdek, suv, [[tuproq]], chorva-chilik mahsulotlari orqali yuqadi. Odatda, kasallik shu soha xodimlarida, yaʼni hayvonlar bilan bevosita muloqotda boʻladigan kishilarda koʻproq kuzatiladi. Infeksiya sogʻlom odam organizmiga nafas yoʻllari, teri va ogʻiz orqali tushishi mumkin. Odamda K.ning oʻpkaga, ichakka, teriga zarar yetkazadigan va infeksiya — qonga oʻtib tarqa-ladigan septik xillari uchraydi. Kasallik alomatlari ham zararlangan aʼzolarga qarab turlicha boʻladi. K.ning teri shaklida K. qoʻzgʻatuvchisi zararlangan teri orqali kiradi. Bu shaklda yashirin (inkubatsion) davr 2—3 kun. Terining infeksiya kirgan sohasida dastlab boʻrtma (papula) paydo boʻla-di, u loyqa yoki qonli suyuqlik bilan toʻlgan pufakcha (pustoʻla)ga aylanadi. Pufakcha tez orada yorilib, qora qoʻtir boʻladi. Atrofida yangi pufakchalar hosil boʻlib, qora qoʻtir kattalashadi, uning tagida ogʻrimaydigan shish koʻzga tashlanadi. Odatda, shu jarohatni "kuy-dirgi xoʻppozi" deb ataladi. U koʻpincha yuz sohasi, bilak, boʻyin yoki oyoqda boʻladi. Bunda gavda temperaturasi koʻtarili-shi, [[bosh ogʻrigʻi]], darmonsizlik, uyqu-sizlik va hokazo kuzatiladi. Oradan 2—3 hafta oʻtgach, bemor tuzala boshlaydi. Oʻ p k a K.sida toʻsatdan isitma koʻtarilib, [[yoʻtal]] tutadi, qonli balgʻam kela-di, bemorning koʻkrak sohasi ogʻriydi, nafas olishi qiyinlashadi. Ichak K.si ovqatdan zaharlanishga oʻxshab boshlanadi, bemor koʻngli aynib, qusa-di, qorni qattiq ogʻriydi, ichi dam boʻladi. K.ning oʻpka va ichak shakllari juda kam uchraydi. Davolash maqsadida penitsilin va K. gammaglobulini qoʻllanadi. Profilaktika maqsadida mollar bilan muloqotda boʻladigan kasbdagilar: chorvadorlar, qassoblar, teri oshlovchilar K.ga qarshi vaksiva bilan emlanadi. Hayvonlarda (ayniqsa, ot, qora-mol, qoʻy, echki, bugʻu) uchraydi, septitsemiya, teri osti toʻqimalari va boshqa ichki organlarga qon quyilishi va infiltrat yigʻilishi bilan kechadi. Inku-batsion davri hayvonlarda 1—3 kun. Hayvonlarga yem-xashak, iflos suv va havo, shuningdek, qon soʻruvchi hasha-rotlar, soʻva, pashsha va boshqa orqali yuqadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi tashqi muhitdan organizmga tushgandan keyin qon va limfaga oʻtib rivojlanadi va umumiy septitsemiyani chaqiradi, qonda oʻz at-rofida qobiq paydo qilib, koʻp miqdorda toksin ishlab chiqaradi. Tez rivojlanib koʻpaygan [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] teri osti va boshqa toʻqimalarda shishlar paydo qiladi, toksinlar esa qon tomirlarining oʻtkazuvchanligini oshirib, butun ichki organ va toʻqimalarda qon quyilishiga olib keladi, qon aylanishi sekinlashadi. == Klinik belgilari == Kasallikning yashirin davri 1 —3 kun davom etadi. Mikrobning organizmga qayerdan kirishiga qarab teri (korbunkulyoz), ichak formalari boʻladi. Kasallikni oʻtkir holatlarida hayvon bir necha soat ichida (hatto 1 soat ichida) oʻladi. Hay-vonning burun, ogʻiz teshiklaridan qon aralash koʻpik, orqa teshikdan qora rangdagi qon oqadi, harorati 41—42° ga koʻtiriladi, nafas olish va yurak urishi tezlashadi, holsizlanadi, ish-taha yoʻqoladi va koʻpincha yotadi. Kasallikning ichak turlarida oshqozon, ichak organlari faoliyati boʻziladi va oʻlgandan keyin ham orqa va boshqa tabiiy teshiklaridan qon oqadi. K. bilan kasallangan hayvonni bilmasdan soʻyganda qoni qop-qora boʻlib, ivimaydi. Bu kasallikdan gumon qilingan hayvonni soʻyish mumkin emas, chunki organizmdagi kapsula holatidagi, tez oʻldirib boʻladigan mikrob tashqi, kislorodli muhitga tushishi bilan juda chidamli spora turiga aylanadi va tuproqda 100 yilgacha saqlanib qoladi. Tashxis epizootologik, klinik belgilarga asosan qoʻyilib, lab. tekshiruviga asosan tasdiqlanadi. == Davolash == K.ga maxsus giperimmun qon zardobi, gamma-globulin va antibiotiklardan penitsillin ishlatiladi. == Oldini olish == Kasal hayvonlar yakkalab qoʻyiladi, otxona, molxona, qoʻyxona, yem-xashak, asbob-anjomlar, shuningdek, goʻng dezinfeksiya qilinadi. Yaylovlar haydaladi. K.dan oʻlgan hayvonlar kuydiriladi yoki maxsus belgi qoʻyib yormasdan koʻmilib, ustiga xlorli ohak quyiladi. K. qayd etilgan joylarda sogʻlom hayvonlar emlanadi. ht5et6lwwm460cyhf84vjeavyew8xp9 5997412 5997411 2026-04-16T12:13:23Z KWiki78 246724 5997412 wikitext text/x-wiki '''Kuydirgi''' — [[odam]] va [[hayvonlar]]da uchraydigan oʻtkir yuqumli [[kasallik]]; zoonoz kasalliklar guruhiga kiradi. Kasallik qadimdan maʼlum. Gippokrat ham bu haqda yozib qoldirgan. K. qoʻzgʻatuvchisi — Bacillus anthracis — spora hosil qiladigan harakatsiz tayoqcha. Sporalar juda chidamli boʻlib, suvda yillab, tuproqda oʻn yillab (20—30 yil va undan ortiq) saqlanishi mumkin. Odamga kasal hayvonlardan — [[hayvon]]ni soʻyish, goʻshtini nimtalash vaqtida, shuningdek, suv, [[tuproq]], chorva-chilik mahsulotlari orqali yuqadi. Odatda, kasallik shu soha xodimlarida, yaʼni hayvonlar bilan bevosita muloqotda boʻladigan kishilarda koʻproq kuzatiladi. Infeksiya sogʻlom odam organizmiga nafas yoʻllari, teri va ogʻiz orqali tushishi mumkin. Odamda K.ning oʻpkaga, ichakka, teriga zarar yetkazadigan va infeksiya — qonga oʻtib tarqa-ladigan septik xillari uchraydi. Kasallik alomatlari ham zararlangan aʼzolarga qarab turlicha boʻladi. K.ning teri shaklida K. qoʻzgʻatuvchisi zararlangan teri orqali kiradi. Bu shaklda yashirin (inkubatsion) davr 2—3 kun. Terining infeksiya kirgan sohasida dastlab boʻrtma (papula) paydo boʻla-di, u loyqa yoki qonli suyuqlik bilan toʻlgan pufakcha (pustoʻla)ga aylanadi. Pufakcha tez orada yorilib, qora qoʻtir boʻladi. Atrofida yangi pufakchalar hosil boʻlib, qora qoʻtir kattalashadi, uning tagida ogʻrimaydigan shish koʻzga tashlanadi. Odatda, shu jarohatni "kuy-dirgi xoʻppozi" deb ataladi. U koʻpincha yuz sohasi, bilak, boʻyin yoki oyoqda boʻladi. Bunda gavda temperaturasi koʻtarili-shi, [[bosh ogʻrigʻi]], darmonsizlik, uyqu-sizlik va hokazo kuzatiladi. Oradan 2—3 hafta oʻtgach, bemor tuzala boshlaydi. Oʻ p k a K.sida toʻsatdan isitma koʻtarilib, [[yoʻtal]] tutadi, qonli balgʻam kela-di, bemorning koʻkrak sohasi ogʻriydi, nafas olishi qiyinlashadi. Ichak K.si ovqatdan zaharlanishga oʻxshab boshlanadi, bemor koʻngli aynib, qusa-di, qorni qattiq ogʻriydi, ichi dam boʻladi. K.ning oʻpka va ichak shakllari juda kam uchraydi. Davolash maqsadida penitsilin va K. gammaglobulini qoʻllanadi. Profilaktika maqsadida mollar bilan muloqotda boʻladigan kasbdagilar: chorvadorlar, qassoblar, teri oshlovchilar K.ga qarshi vaksiva bilan emlanadi. Hayvonlarda (ayniqsa, ot, qora-mol, qoʻy, echki, bugʻu) uchraydi, septitsemiya, teri osti toʻqimalari va boshqa ichki organlarga qon quyilishi va infiltrat yigʻilishi bilan kechadi. Inku-batsion davri hayvonlarda 1—3 kun. Hayvonlarga yem-xashak, iflos suv va havo, shuningdek, qon soʻruvchi hasha-rotlar, soʻva, pashsha va boshqa orqali yuqadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi tashqi muhitdan organizmga tushgandan keyin qon va limfaga oʻtib rivojlanadi va umumiy septitsemiyani chaqiradi, qonda oʻz at-rofida qobiq paydo qilib, koʻp miqdorda toksin ishlab chiqaradi. Tez rivojlanib koʻpaygan [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] teri osti va boshqa toʻqimalarda shishlar paydo qiladi, toksinlar esa qon tomirlarining oʻtkazuvchanligini oshirib, butun ichki organ va toʻqimalarda qon quyilishiga olib keladi, qon aylanishi sekinlashadi. == Klinik belgilari == Kasallikning yashirin davri 1 —3 kun davom etadi. Mikrobning organizmga qayerdan kirishiga qarab teri (korbunkulyoz), ichak formalari boʻladi. Kasallikni oʻtkir holatlarida hayvon bir necha soat ichida (hatto 1 soat ichida) oʻladi. Hay-vonning burun, ogʻiz teshiklaridan qon aralash koʻpik, orqa teshikdan qora rangdagi qon oqadi, harorati 41—42° ga koʻtiriladi, nafas olish va yurak urishi tezlashadi, holsizlanadi, ish-taha yoʻqoladi va koʻpincha yotadi. Kasallikning ichak turlarida oshqozon, ichak organlari faoliyati boʻziladi va oʻlgandan keyin ham orqa va boshqa tabiiy teshiklaridan qon oqadi. K. bilan kasallangan hayvonni bilmasdan soʻyganda qoni qop-qora boʻlib, ivimaydi. Bu kasallikdan gumon qilingan hayvonni soʻyish mumkin emas, chunki organizmdagi kapsula holatidagi, tez oʻldirib boʻladigan mikrob tashqi, kislorodli muhitga tushishi bilan juda chidamli spora turiga aylanadi va tuproqda 100 yilgacha saqlanib qoladi. Tashxis epizootologik, klinik belgilarga asosan qoʻyilib, lab. tekshiruviga asosan tasdiqlanadi. == Davolash == K.ga maxsus giperimmun qon zardobi, gamma-globulin va antibiotiklardan penitsillin ishlatiladi. == Oldini olish == Kasal hayvonlar yakkalab qoʻyiladi, otxona, molxona, qoʻyxona, yem-xashak, asbob-anjomlar, shuningdek, goʻng dezinfeksiya qilinadi. Yaylovlar haydaladi. K.dan oʻlgan hayvonlar kuydiriladi yoki maxsus belgi qoʻyib yormasdan koʻmilib, ustiga xlorli ohak quyiladi. K. qayd etilgan joylarda sogʻlom hayvonlar emlanadi. == Manbalar == ru4n4691a9cmv39iohg1n8byy4u5f1d 5997413 5997412 2026-04-16T12:13:36Z KWiki78 246724 5997413 wikitext text/x-wiki '''Kuydirgi''' — [[odam]] va [[hayvonlar]]da uchraydigan oʻtkir yuqumli [[kasallik]]; zoonoz kasalliklar guruhiga kiradi. Kasallik qadimdan maʼlum. Gippokrat ham bu haqda yozib qoldirgan. K. qoʻzgʻatuvchisi — Bacillus anthracis — spora hosil qiladigan harakatsiz tayoqcha. Sporalar juda chidamli boʻlib, suvda yillab, tuproqda oʻn yillab (20—30 yil va undan ortiq) saqlanishi mumkin. Odamga kasal hayvonlardan — [[hayvon]]ni soʻyish, goʻshtini nimtalash vaqtida, shuningdek, suv, [[tuproq]], chorva-chilik mahsulotlari orqali yuqadi. Odatda, kasallik shu soha xodimlarida, yaʼni hayvonlar bilan bevosita muloqotda boʻladigan kishilarda koʻproq kuzatiladi. Infeksiya sogʻlom odam organizmiga nafas yoʻllari, teri va ogʻiz orqali tushishi mumkin. Odamda K.ning oʻpkaga, ichakka, teriga zarar yetkazadigan va infeksiya — qonga oʻtib tarqa-ladigan septik xillari uchraydi. Kasallik alomatlari ham zararlangan aʼzolarga qarab turlicha boʻladi. K.ning teri shaklida K. qoʻzgʻatuvchisi zararlangan teri orqali kiradi. Bu shaklda yashirin (inkubatsion) davr 2—3 kun. Terining infeksiya kirgan sohasida dastlab boʻrtma (papula) paydo boʻla-di, u loyqa yoki qonli suyuqlik bilan toʻlgan pufakcha (pustoʻla)ga aylanadi. Pufakcha tez orada yorilib, qora qoʻtir boʻladi. Atrofida yangi pufakchalar hosil boʻlib, qora qoʻtir kattalashadi, uning tagida ogʻrimaydigan shish koʻzga tashlanadi. Odatda, shu jarohatni "kuy-dirgi xoʻppozi" deb ataladi. U koʻpincha yuz sohasi, bilak, boʻyin yoki oyoqda boʻladi. Bunda gavda temperaturasi koʻtarili-shi, [[bosh ogʻrigʻi]], darmonsizlik, uyqu-sizlik va hokazo kuzatiladi. Oradan 2—3 hafta oʻtgach, bemor tuzala boshlaydi. Oʻ p k a K.sida toʻsatdan isitma koʻtarilib, [[yoʻtal]] tutadi, qonli balgʻam kela-di, bemorning koʻkrak sohasi ogʻriydi, nafas olishi qiyinlashadi. Ichak K.si ovqatdan zaharlanishga oʻxshab boshlanadi, bemor koʻngli aynib, qusa-di, qorni qattiq ogʻriydi, ichi dam boʻladi. K.ning oʻpka va ichak shakllari juda kam uchraydi. Davolash maqsadida penitsilin va K. gammaglobulini qoʻllanadi. Profilaktika maqsadida mollar bilan muloqotda boʻladigan kasbdagilar: chorvadorlar, qassoblar, teri oshlovchilar K.ga qarshi vaksiva bilan emlanadi. Hayvonlarda (ayniqsa, ot, qora-mol, qoʻy, echki, bugʻu) uchraydi, septitsemiya, teri osti toʻqimalari va boshqa ichki organlarga qon quyilishi va infiltrat yigʻilishi bilan kechadi. Inku-batsion davri hayvonlarda 1—3 kun. Hayvonlarga yem-xashak, iflos suv va havo, shuningdek, qon soʻruvchi hasha-rotlar, soʻva, pashsha va boshqa orqali yuqadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi tashqi muhitdan organizmga tushgandan keyin qon va limfaga oʻtib rivojlanadi va umumiy septitsemiyani chaqiradi, qonda oʻz at-rofida qobiq paydo qilib, koʻp miqdorda toksin ishlab chiqaradi. Tez rivojlanib koʻpaygan [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] teri osti va boshqa toʻqimalarda shishlar paydo qiladi, toksinlar esa qon tomirlarining oʻtkazuvchanligini oshirib, butun ichki organ va toʻqimalarda qon quyilishiga olib keladi, qon aylanishi sekinlashadi. == Klinik belgilari == Kasallikning yashirin davri 1 —3 kun davom etadi. Mikrobning organizmga qayerdan kirishiga qarab teri (korbunkulyoz), ichak formalari boʻladi. Kasallikni oʻtkir holatlarida hayvon bir necha soat ichida (hatto 1 soat ichida) oʻladi. Hay-vonning burun, ogʻiz teshiklaridan qon aralash koʻpik, orqa teshikdan qora rangdagi qon oqadi, harorati 41—42° ga koʻtiriladi, nafas olish va yurak urishi tezlashadi, holsizlanadi, ish-taha yoʻqoladi va koʻpincha yotadi. Kasallikning ichak turlarida oshqozon, ichak organlari faoliyati boʻziladi va oʻlgandan keyin ham orqa va boshqa tabiiy teshiklaridan qon oqadi. K. bilan kasallangan hayvonni bilmasdan soʻyganda qoni qop-qora boʻlib, ivimaydi. Bu kasallikdan gumon qilingan hayvonni soʻyish mumkin emas, chunki organizmdagi kapsula holatidagi, tez oʻldirib boʻladigan mikrob tashqi, kislorodli muhitga tushishi bilan juda chidamli spora turiga aylanadi va tuproqda 100 yilgacha saqlanib qoladi. Tashxis epizootologik, klinik belgilarga asosan qoʻyilib, lab. tekshiruviga asosan tasdiqlanadi. == Davolash == K.ga maxsus giperimmun qon zardobi, gamma-globulin va antibiotiklardan penitsillin ishlatiladi. == Oldini olish == Kasal hayvonlar yakkalab qoʻyiladi, otxona, molxona, qoʻyxona, yem-xashak, asbob-anjomlar, shuningdek, goʻng dezinfeksiya qilinadi. Yaylovlar haydaladi. K.dan oʻlgan hayvonlar kuydiriladi yoki maxsus belgi qoʻyib yormasdan koʻmilib, ustiga xlorli ohak quyiladi. K. qayd etilgan joylarda sogʻlom hayvonlar emlanadi. == Manbalar == {{manbalar}} 26c94rgxvy1ugledxbvrrsx7p7jnbwb 0 520258 5997796 5921454 2026-04-17T08:09:20Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997796 wikitext text/x-wiki '''Litologiya''' (lito... va logiya) — [[choʻkindi togʻ jinslari]] haqidagi fan. Choʻkindi togʻ jinslarining tarkibiy qismi, struktura va teksturasi, fizikkimyoviy xususiyatlari, hosil boʻlish sharoitlari va oʻzgarishi jarayonlarini oʻrganadi. Choʻkindi jinslar va ular bilan bogʻliq boʻlgan yoki birga uchraydigan foydali qazilmalarning paydo boʻlishidagi shart-sharoitlarni, ularning [[kon]] boʻlib shakllanishi va joylashish qonuniyatlarini aniklab, mamlakatning foydali qazilmalarga boʻlgan ehtiyojini toʻla taʼminlash L.ning eng asosiy vazifasidir. L. petrografiya, geokimyo, tektonika, mineralogiya, stratigrafiya, gidrogeologiya, fizika, matematika, kimyo, biologiya, okeanologiya va boshqa fanlar bilan uzviy bogʻliq. L. 20-asrning 40-yillaridan A. P. Karpinskiy, V. I. Vernadskiy, D. V. Nalivkin, N. M. Straxov, L. V. Pustovalov, M. S. Shvetsov, L. B. Ruxin kabi bir qancha rus geologlarining olib borgan ishlari natijasida fan sifatida shakllana boshladi. Oʻrta Osiyoda L. fani H.M.Abdullayev, V.I. Popov, O. M. Akramxoʻjayev, F. O. Mavlonov, A. G. Boboyev, N. P. Petrov, N. I. Grindev, M. Egamberdiyev, 3. S. Ibrohimov, M. 3. Zokirov, K. A. Sotiriadi, M. O. Ahmadjonov, D. Eshniyozov va boshqa bir qancha oʻzbekistonlik olimlarning, ayniqsa, neftchi-litologlarning koʻp yillik mehnati tufayli sezilarli darajada taraqqiy etdi. Baʼzi olimlarning fikricha, L. bundan 40—50 yil muqaddam choʻkindi jinslar petrografiyasining taraqqiyotidan kelib chiqqan. Aslida esa, L. birinchi marta 11 —12-asrlardayoq oʻrtaosiyolik buyuk olimlar Ibn Sino va, ayniqsa, Beruniy asarlarida shakllangan. Ular choʻkindi jinslarning dengiz, koʻl yoki quruqlikda paydo boʻlganligini ilmiy jihatdan isbotlash uchun qatlamlar tarkibidagi oʻsimlik qoldiklari, toshga aylangan hayvon tanasi, chigʻanoqlar, baliq tangasi va boshqa dalillardan geologiya tarixida birinchi marta foydalanishgan. Beruniy Amudaryoning qad. oʻzani holatini va Gang daryosi deltasini oʻrganish hamda oʻzining [[Hind okeani]] va [[Qizil dengiz]] qirgʻoqlaridagi aniq kuzatishlari bilan oʻsha zamondayoq "yosh fanlar" — litologiya va paleogeografiyaga asos solgan. Olimlarning hisobiga koʻra, Yer poʻstida mavjud boʻlgan barcha foydali qazilmalarning qariyb 75% choʻkindi jinslar bilan birga uchraydi. Choʻkindi jinslar, asosan, 4 xil yoʻl bilan: shamol yoki suv bilan dengiz, koʻl va okeanlarga keltirilgan (chaqiq) jinslarning yigʻilishidan; suv tarkibidagi turli moddalarning oʻzaro kimyoviy reaksiyaga kirishib choʻkishidan; hayvon va oʻsimlik qoldiqlarining choʻkishidan; quyosh energiyasining oʻsimlik faoliyatiga taʼsiri (fotosintez) natijasida vujudga kelgan organik moddalardan hosil boʻladi. Choʻkindi jinslar paydo boʻlishi va hattoki shakllanishi jarayonida vulkan harakati va vulkan materiallarining mavjudligi katta ahamiyatga ega. Chaqiq jinslar, havo, shamol, suv, muz, temperaturaning muntazam oʻzgarishi hamda oʻsimlik va hay-vonlarning taʼsirida tub togʻ jinslarining kimyoviy, mexanik nurashidan paydo boʻladi. Tub togʻ jinslarining [[nurash]] jarayoni koʻpincha foydali kazilma konlarining paydo boʻlishiga olib keladi. Maye, nurash poʻstida te-mir va marganets "qalpoklari", dala shpatlarining kimyoviy yemirilishidan kaolinit, laterit, boksit vujudga keladi. Mexanik nurash jarayonida oltin, titan-magnetit, kassiterit (qalay) sochilma konlari hosil boʻladi. Bu konlar chaqiq jinslardan tashkil topgan [[qumtosh]], gravelit, [[konglomerat]] kabi terrigen jinslarda yigʻiladi. Choʻkindi jinslar paydo boʻlishining turli bosqichlarida kimyoviy yoʻl bilan rang-barang minerallar shakllanadi. Oʻsimlik qoldiklaridan torf, koʻmir qatlamlari; suv koʻkatlari va har xil dengiz hayvon qoldiqlaridan hosil boʻlgan organik moddalardan esa neft, gaz va yonuvchi [[slanetslar]] paydo boʻladi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Petrologiya]] 5tswwo8k4frk6brosvztr7adq0r5m1j 5997797 5997796 2026-04-17T08:09:31Z KWiki78 246724 5997797 wikitext text/x-wiki '''Litologiya''' (lito... va logiya) — [[choʻkindi togʻ jinslari]] haqidagi fan. [[Choʻkindi togʻ jinslari]]<nowiki/>ning tarkibiy qismi, struktura va teksturasi, fizikkimyoviy xususiyatlari, hosil boʻlish sharoitlari va oʻzgarishi jarayonlarini oʻrganadi. Choʻkindi jinslar va ular bilan bogʻliq boʻlgan yoki birga uchraydigan foydali qazilmalarning paydo boʻlishidagi shart-sharoitlarni, ularning [[kon]] boʻlib shakllanishi va joylashish qonuniyatlarini aniklab, mamlakatning foydali qazilmalarga boʻlgan ehtiyojini toʻla taʼminlash L.ning eng asosiy vazifasidir. L. petrografiya, geokimyo, tektonika, mineralogiya, stratigrafiya, gidrogeologiya, fizika, matematika, kimyo, biologiya, okeanologiya va boshqa fanlar bilan uzviy bogʻliq. L. 20-asrning 40-yillaridan A. P. Karpinskiy, V. I. Vernadskiy, D. V. Nalivkin, N. M. Straxov, L. V. Pustovalov, M. S. Shvetsov, L. B. Ruxin kabi bir qancha rus geologlarining olib borgan ishlari natijasida fan sifatida shakllana boshladi. Oʻrta Osiyoda L. fani H.M.Abdullayev, V.I. Popov, O. M. Akramxoʻjayev, F. O. Mavlonov, A. G. Boboyev, N. P. Petrov, N. I. Grindev, M. Egamberdiyev, 3. S. Ibrohimov, M. 3. Zokirov, K. A. Sotiriadi, M. O. Ahmadjonov, D. Eshniyozov va boshqa bir qancha oʻzbekistonlik olimlarning, ayniqsa, neftchi-litologlarning koʻp yillik mehnati tufayli sezilarli darajada taraqqiy etdi. Baʼzi olimlarning fikricha, L. bundan 40—50 yil muqaddam choʻkindi jinslar petrografiyasining taraqqiyotidan kelib chiqqan. Aslida esa, L. birinchi marta 11 —12-asrlardayoq oʻrtaosiyolik buyuk olimlar Ibn Sino va, ayniqsa, Beruniy asarlarida shakllangan. Ular choʻkindi jinslarning dengiz, koʻl yoki quruqlikda paydo boʻlganligini ilmiy jihatdan isbotlash uchun qatlamlar tarkibidagi oʻsimlik qoldiklari, toshga aylangan hayvon tanasi, chigʻanoqlar, baliq tangasi va boshqa dalillardan geologiya tarixida birinchi marta foydalanishgan. Beruniy Amudaryoning qad. oʻzani holatini va Gang daryosi deltasini oʻrganish hamda oʻzining [[Hind okeani]] va [[Qizil dengiz]] qirgʻoqlaridagi aniq kuzatishlari bilan oʻsha zamondayoq "yosh fanlar" — litologiya va paleogeografiyaga asos solgan. Olimlarning hisobiga koʻra, Yer poʻstida mavjud boʻlgan barcha foydali qazilmalarning qariyb 75% choʻkindi jinslar bilan birga uchraydi. Choʻkindi jinslar, asosan, 4 xil yoʻl bilan: shamol yoki suv bilan dengiz, koʻl va okeanlarga keltirilgan (chaqiq) jinslarning yigʻilishidan; suv tarkibidagi turli moddalarning oʻzaro kimyoviy reaksiyaga kirishib choʻkishidan; hayvon va oʻsimlik qoldiqlarining choʻkishidan; quyosh energiyasining oʻsimlik faoliyatiga taʼsiri (fotosintez) natijasida vujudga kelgan organik moddalardan hosil boʻladi. Choʻkindi jinslar paydo boʻlishi va hattoki shakllanishi jarayonida vulkan harakati va vulkan materiallarining mavjudligi katta ahamiyatga ega. Chaqiq jinslar, havo, shamol, suv, muz, temperaturaning muntazam oʻzgarishi hamda oʻsimlik va hay-vonlarning taʼsirida tub togʻ jinslarining kimyoviy, mexanik nurashidan paydo boʻladi. Tub togʻ jinslarining [[nurash]] jarayoni koʻpincha foydali kazilma konlarining paydo boʻlishiga olib keladi. Maye, nurash poʻstida te-mir va marganets "qalpoklari", dala shpatlarining kimyoviy yemirilishidan kaolinit, laterit, boksit vujudga keladi. Mexanik nurash jarayonida oltin, titan-magnetit, kassiterit (qalay) sochilma konlari hosil boʻladi. Bu konlar chaqiq jinslardan tashkil topgan [[qumtosh]], gravelit, [[konglomerat]] kabi terrigen jinslarda yigʻiladi. Choʻkindi jinslar paydo boʻlishining turli bosqichlarida kimyoviy yoʻl bilan rang-barang minerallar shakllanadi. Oʻsimlik qoldiklaridan torf, koʻmir qatlamlari; suv koʻkatlari va har xil dengiz hayvon qoldiqlaridan hosil boʻlgan organik moddalardan esa neft, gaz va yonuvchi [[slanetslar]] paydo boʻladi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Petrologiya]] afz43a31cgezcirpr6f2qz495olxqik 5997798 5997797 2026-04-17T08:09:39Z KWiki78 246724 5997798 wikitext text/x-wiki '''Litologiya''' (lito... va logiya) — [[choʻkindi togʻ jinslari]] haqidagi fan. [[Choʻkindi togʻ jinslari]]ning tarkibiy qismi, struktura va teksturasi, fizikkimyoviy xususiyatlari, hosil boʻlish sharoitlari va oʻzgarishi jarayonlarini oʻrganadi. Choʻkindi jinslar va ular bilan bogʻliq boʻlgan yoki birga uchraydigan foydali qazilmalarning paydo boʻlishidagi shart-sharoitlarni, ularning [[kon]] boʻlib shakllanishi va joylashish qonuniyatlarini aniklab, mamlakatning foydali qazilmalarga boʻlgan ehtiyojini toʻla taʼminlash L.ning eng asosiy vazifasidir. L. petrografiya, geokimyo, tektonika, mineralogiya, stratigrafiya, gidrogeologiya, fizika, matematika, kimyo, biologiya, okeanologiya va boshqa fanlar bilan uzviy bogʻliq. L. 20-asrning 40-yillaridan A. P. Karpinskiy, V. I. Vernadskiy, D. V. Nalivkin, N. M. Straxov, L. V. Pustovalov, M. S. Shvetsov, L. B. Ruxin kabi bir qancha rus geologlarining olib borgan ishlari natijasida fan sifatida shakllana boshladi. Oʻrta Osiyoda L. fani H.M.Abdullayev, V.I. Popov, O. M. Akramxoʻjayev, F. O. Mavlonov, A. G. Boboyev, N. P. Petrov, N. I. Grindev, M. Egamberdiyev, 3. S. Ibrohimov, M. 3. Zokirov, K. A. Sotiriadi, M. O. Ahmadjonov, D. Eshniyozov va boshqa bir qancha oʻzbekistonlik olimlarning, ayniqsa, neftchi-litologlarning koʻp yillik mehnati tufayli sezilarli darajada taraqqiy etdi. Baʼzi olimlarning fikricha, L. bundan 40—50 yil muqaddam choʻkindi jinslar petrografiyasining taraqqiyotidan kelib chiqqan. Aslida esa, L. birinchi marta 11 —12-asrlardayoq oʻrtaosiyolik buyuk olimlar Ibn Sino va, ayniqsa, Beruniy asarlarida shakllangan. Ular choʻkindi jinslarning dengiz, koʻl yoki quruqlikda paydo boʻlganligini ilmiy jihatdan isbotlash uchun qatlamlar tarkibidagi oʻsimlik qoldiklari, toshga aylangan hayvon tanasi, chigʻanoqlar, baliq tangasi va boshqa dalillardan geologiya tarixida birinchi marta foydalanishgan. Beruniy Amudaryoning qad. oʻzani holatini va Gang daryosi deltasini oʻrganish hamda oʻzining [[Hind okeani]] va [[Qizil dengiz]] qirgʻoqlaridagi aniq kuzatishlari bilan oʻsha zamondayoq "yosh fanlar" — litologiya va paleogeografiyaga asos solgan. Olimlarning hisobiga koʻra, Yer poʻstida mavjud boʻlgan barcha foydali qazilmalarning qariyb 75% choʻkindi jinslar bilan birga uchraydi. Choʻkindi jinslar, asosan, 4 xil yoʻl bilan: shamol yoki suv bilan dengiz, koʻl va okeanlarga keltirilgan (chaqiq) jinslarning yigʻilishidan; suv tarkibidagi turli moddalarning oʻzaro kimyoviy reaksiyaga kirishib choʻkishidan; hayvon va oʻsimlik qoldiqlarining choʻkishidan; quyosh energiyasining oʻsimlik faoliyatiga taʼsiri (fotosintez) natijasida vujudga kelgan organik moddalardan hosil boʻladi. Choʻkindi jinslar paydo boʻlishi va hattoki shakllanishi jarayonida vulkan harakati va vulkan materiallarining mavjudligi katta ahamiyatga ega. Chaqiq jinslar, havo, shamol, suv, muz, temperaturaning muntazam oʻzgarishi hamda oʻsimlik va hay-vonlarning taʼsirida tub togʻ jinslarining kimyoviy, mexanik nurashidan paydo boʻladi. Tub togʻ jinslarining [[nurash]] jarayoni koʻpincha foydali kazilma konlarining paydo boʻlishiga olib keladi. Maye, nurash poʻstida te-mir va marganets "qalpoklari", dala shpatlarining kimyoviy yemirilishidan kaolinit, laterit, boksit vujudga keladi. Mexanik nurash jarayonida oltin, titan-magnetit, kassiterit (qalay) sochilma konlari hosil boʻladi. Bu konlar chaqiq jinslardan tashkil topgan [[qumtosh]], gravelit, [[konglomerat]] kabi terrigen jinslarda yigʻiladi. Choʻkindi jinslar paydo boʻlishining turli bosqichlarida kimyoviy yoʻl bilan rang-barang minerallar shakllanadi. Oʻsimlik qoldiklaridan torf, koʻmir qatlamlari; suv koʻkatlari va har xil dengiz hayvon qoldiqlaridan hosil boʻlgan organik moddalardan esa neft, gaz va yonuvchi [[slanetslar]] paydo boʻladi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Petrologiya]] qlwgludror6pdd32v1lzx7gcee6jmf6 0 520756 5997566 5914577 2026-04-17T01:44:58Z Xasanov Doston 214147 5997566 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Lahore_collage.jpg|thumb|Lohur shahri]] '''Lohur''' — [[Pokiston]]ning shimoliy-sharqiy qismidagi shahar. [[Ravi daryosi]]ning chap sohilida. [[Panjob (viloyat)|Panjob viloyatining]] maʼmuriy va iqtisodiy markazi. Kattaligi va iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda [[Karachi]] shahridan keyin 2-oʻrinda. Aholisi 5,1 mln. kishi (1998). Lohur milod boshlarida bunyod etilgan. X asrda hind rojaligining markazi. XI asr boshida [[Mahmud Gʻaznaviy]] hukmronligi ostiga oʻtgan. 1099—1114 va 1153—1186-yillarda [[Gʻaznaviylar davlati]]ning poytaxti boʻlgan. 1240-yilda [[moʻgʻullar davlati|moʻgʻullar]], 1342- va 1398-yillarda xoxorlar, 1398-yilda [[Amir Temur]] askarlari egallagan. [[Dehli sultonligi]] va [[Boburiylar saltanati]]da Panjob noibligining markazi. XVI—XVII asrlarda Boburiylarning muvaqqat qarorgohi, XVIII asrda [[Nodirshoh]] va [[Ahmadshoh Durroniy]] qoʻl ostida boʻlgan. 1799—1849-yillarda sikhlar davlati, 1849—1947-yillarda ingliz mustamlakachilariga tobe boʻlgan. 1947—1955-yillarda Panjob provinsiyasining, 1955—1970-yillarda Lohur viloyati va Gʻarbiy Pokistonning, 1970-yil iyuldan Panjob viloyatining maʼmuriy markazi. Lohur — transport yoʻllarining muhim tuguni. [[Alloma Iqbol xalqaro aeroporti|Aeroporti]] xalqaro ahamiyatga ega. Pokistonning savdo-moliya va diniy markazi. Lohur va unga yoʻldosh shaharlarda toʻqimachilik (ip va jun gazlamalar, shoyi), oziq-ovqat, rezina-texnika, koʻn-poyabzal, metallurgiya, metallsozlik va mashinasozlik (qishloq xoʻjaligi mashinalari, transport jihozlari, nasoslar va elektrotexnika buyumlari ishlab chiqarish), oyna-shisha korxonalari, temir yoʻl ustaxonalari, issiklik elektr stansiyasi, gugurt fabrikasi mavjud. Lohur — hunarmandchilik (oltin va kumush buyumlar tayyorlash, gilam toʻqish, kashtachilik va naqqoshlik)ning qadimiy markazi. Panjob universiteti (1882-yildan), muhandislik-texnologiya universiteti, Sanʼat milliy kolleji, Markaziy muzey, Sanʼat va savdo muzeyi, Texnologiya muzeyi, Lohur qalʼasi muzeyi ([[Boburiylar]] davriga oid) va boshqa muzeylar, shahar chetida [[Shalimar bogʻlari|Shalimor bogʻi]], [[Jahongir maqbarasi (Pokiston)|Jahongir maqbarasi]] (1626) bor. Lohurda meʼmoriy yodgorliklardan qalʼa (1570), Jahongir saroyi (1617), [[Moti masjidi|Marvarid masjid]] (1645), [[Vazir Xon masjidi|Vazirxon masjidi]] (1634), Oltin masjid (1753), universitet binosi va boshqa saqlangan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Pakistan-geo-stub}} [[Turkum:Lohur| ]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] fmxrbefic4sl4k5q1c4mvrgkf1ptftu 5997567 5997566 2026-04-17T01:46:00Z Xasanov Doston 214147 5997567 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Lahore_collage.jpg|thumb|Lohur shahri]] {{Infobox settlement | name = Lahore | native_name = لاہور | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | established_title = Asos solingan | established_date = qadimiy | area_total_km2 = 1772 | population_total = 11126285 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | elevation_m = 217 | postal_code_type = Pochta indeksi | area_code = 042 }} '''Lohur''' — [[Pokiston]]ning shimoliy-sharqiy qismidagi shahar. [[Ravi daryosi]]ning chap sohilida. [[Panjob (viloyat)|Panjob viloyatining]] maʼmuriy va iqtisodiy markazi. Kattaligi va iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda [[Karachi]] shahridan keyin 2-oʻrinda. Aholisi 5,1 mln. kishi (1998). Lohur milod boshlarida bunyod etilgan. X asrda hind rojaligining markazi. XI asr boshida [[Mahmud Gʻaznaviy]] hukmronligi ostiga oʻtgan. 1099—1114 va 1153—1186-yillarda [[Gʻaznaviylar davlati]]ning poytaxti boʻlgan. 1240-yilda [[moʻgʻullar davlati|moʻgʻullar]], 1342- va 1398-yillarda xoxorlar, 1398-yilda [[Amir Temur]] askarlari egallagan. [[Dehli sultonligi]] va [[Boburiylar saltanati]]da Panjob noibligining markazi. XVI—XVII asrlarda Boburiylarning muvaqqat qarorgohi, XVIII asrda [[Nodirshoh]] va [[Ahmadshoh Durroniy]] qoʻl ostida boʻlgan. 1799—1849-yillarda sikhlar davlati, 1849—1947-yillarda ingliz mustamlakachilariga tobe boʻlgan. 1947—1955-yillarda Panjob provinsiyasining, 1955—1970-yillarda Lohur viloyati va Gʻarbiy Pokistonning, 1970-yil iyuldan Panjob viloyatining maʼmuriy markazi. Lohur — transport yoʻllarining muhim tuguni. [[Alloma Iqbol xalqaro aeroporti|Aeroporti]] xalqaro ahamiyatga ega. Pokistonning savdo-moliya va diniy markazi. Lohur va unga yoʻldosh shaharlarda toʻqimachilik (ip va jun gazlamalar, shoyi), oziq-ovqat, rezina-texnika, koʻn-poyabzal, metallurgiya, metallsozlik va mashinasozlik (qishloq xoʻjaligi mashinalari, transport jihozlari, nasoslar va elektrotexnika buyumlari ishlab chiqarish), oyna-shisha korxonalari, temir yoʻl ustaxonalari, issiklik elektr stansiyasi, gugurt fabrikasi mavjud. Lohur — hunarmandchilik (oltin va kumush buyumlar tayyorlash, gilam toʻqish, kashtachilik va naqqoshlik)ning qadimiy markazi. Panjob universiteti (1882-yildan), muhandislik-texnologiya universiteti, Sanʼat milliy kolleji, Markaziy muzey, Sanʼat va savdo muzeyi, Texnologiya muzeyi, Lohur qalʼasi muzeyi ([[Boburiylar]] davriga oid) va boshqa muzeylar, shahar chetida [[Shalimar bogʻlari|Shalimor bogʻi]], [[Jahongir maqbarasi (Pokiston)|Jahongir maqbarasi]] (1626) bor. Lohurda meʼmoriy yodgorliklardan qalʼa (1570), Jahongir saroyi (1617), [[Moti masjidi|Marvarid masjid]] (1645), [[Vazir Xon masjidi|Vazirxon masjidi]] (1634), Oltin masjid (1753), universitet binosi va boshqa saqlangan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Pakistan-geo-stub}} [[Turkum:Lohur| ]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] 5m48jboivcs7o5f3r0r0jzoqvy8dk0f 5997571 5997567 2026-04-17T01:49:23Z Xasanov Doston 214147 5997571 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Lahore_collage.jpg|thumb|Lohur shahri]] {{Infobox settlement | name = Lahore | native_name = لاہور | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | pushpin_map = Pokiston | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | established_title = Asos solingan | established_date = qadimiy | area_total_km2 = 1772 | population_total = 11126285 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | elevation_m = 217 | postal_code_type = Pochta indeksi | area_code = 042 }} '''Lahore''' (o‘zbekcha: Lohur; urducha: لاہور) — [[Pokiston]]ning shimoli-sharqiy qismida joylashgan yirik shahar. [[Ravi daryosi]]ning chap sohilida joylashgan bo‘lib, [[Punjab, Pokiston|Panjob]] viloyatining ma’muriy va iqtisodiy markazi hisoblanadi. Kattaligi va iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda [[Karachi]] shahridan keyin 2-o‘rinda turadi. Aholisi 5,1 million kishi (1998). == Tarixi == Lohur milodiy boshlarida bunyod etilgan. X asrda u hind rojaliklaridan birining markazi bo‘lgan. XI asr boshlarida shahar [[Mahmud G‘aznaviy]] hukmronligi ostiga o‘tgan. 1099–1114 va 1153–1186-yillarda [[G‘aznaviylar davlati]]ning poytaxti bo‘lgan. 1240-yilda mo‘g‘ullar, 1342 va 1398-yillarda xoxorlar, 1398-yilda esa [[Amir Temur]] qo‘shinlari tomonidan egallangan. Keyinchalik shahar [[Dehli sultonligi]] va [[Boburiylar imperiyasi]] davrida Panjob noibligining markazi bo‘lgan. XVI–XVII asrlarda Boburiylar davrida Lohur muhim siyosiy va madaniy markaz sifatida rivojlandi. XVIII asrda u [[Nodirshoh]] va [[Ahmadshoh Durroniy]] hukmronligi ostida bo‘lgan. 1799–1849-yillarda [[Sikh imperiyasi]] tarkibiga kirgan, 1849–1947-yillarda esa [[Britaniya imperiyasi]] mustamlakasi bo‘lgan. 1947-yildan keyin Lohur [[Pakistan]] tarkibiga kirib, Panjob viloyatining ma’muriy markazi bo‘lib qolgan. == Iqtisodiyoti == Lohur — muhim transport tuguni bo‘lib, xalqaro aeroportga ega. Shahar [[Pakistan]]ning yirik savdo-moliya va diniy markazlaridan biridir. Sanoat tarmoqlari orasida to‘qimachilik (ip, jun va shoyi gazlamalar), oziq-ovqat, rezina-texnika, ko‘n-poyabzal, metallurgiya va mashinasozlik rivojlangan. Shuningdek, oyna-shisha ishlab chiqarish, temir yo‘l ustaxonalari va issiqlik elektr stansiyalari mavjud. Lohur qadimdan hunarmandchilik markazi bo‘lib, oltin va kumush buyumlar tayyorlash, gilam to‘qish, kashtachilik va naqqoshlik rivojlangan. == Ta’lim va madaniyat == Shaharda [[Panjob universiteti]] (1882-yildan), muhandislik-texnologiya universiteti, Milliy san’at kolleji faoliyat yuritadi. Lohurda [[Lahore muzeyi|Markaziy muzey]], san’at va savdo muzeylari, texnologiya muzeyi mavjud. Shahar yaqinida [[Shalimar bog‘lari]], [[Jahongir maqbarasi]] joylashgan. == Me’moriy yodgorliklar == Lohur ko‘plab tarixiy obidalari bilan mashhur. Ular orasida: * [[Lahore qal’asi]] * [[Badshahi masjidi]] * [[Vazirxon masjidi]] * [[Oltin masjid]] * [[Jahongir saroyi]] == Transport == Shahar avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovi orqali mamlakatning boshqa hududlari bilan bog‘langan. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Pakistan-geo-stub}} [[Turkum:Lohur| ]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] qjq28j399f1ogv0gwmv6xx98nbe3uuq 5997574 5997571 2026-04-17T01:56:01Z Xasanov Doston 214147 /* Ta’lim va madaniyat */ 5997574 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Lahore_collage.jpg|thumb|Lohur shahri]] {{Infobox settlement | name = Lahore | native_name = لاہور | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | pushpin_map = Pokiston | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | established_title = Asos solingan | established_date = qadimiy | area_total_km2 = 1772 | population_total = 11126285 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | elevation_m = 217 | postal_code_type = Pochta indeksi | area_code = 042 }} '''Lahore''' (o‘zbekcha: Lohur; urducha: لاہور) — [[Pokiston]]ning shimoli-sharqiy qismida joylashgan yirik shahar. [[Ravi daryosi]]ning chap sohilida joylashgan bo‘lib, [[Punjab, Pokiston|Panjob]] viloyatining ma’muriy va iqtisodiy markazi hisoblanadi. Kattaligi va iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda [[Karachi]] shahridan keyin 2-o‘rinda turadi. Aholisi 5,1 million kishi (1998). == Tarixi == Lohur milodiy boshlarida bunyod etilgan. X asrda u hind rojaliklaridan birining markazi bo‘lgan. XI asr boshlarida shahar [[Mahmud G‘aznaviy]] hukmronligi ostiga o‘tgan. 1099–1114 va 1153–1186-yillarda [[G‘aznaviylar davlati]]ning poytaxti bo‘lgan. 1240-yilda mo‘g‘ullar, 1342 va 1398-yillarda xoxorlar, 1398-yilda esa [[Amir Temur]] qo‘shinlari tomonidan egallangan. Keyinchalik shahar [[Dehli sultonligi]] va [[Boburiylar imperiyasi]] davrida Panjob noibligining markazi bo‘lgan. XVI–XVII asrlarda Boburiylar davrida Lohur muhim siyosiy va madaniy markaz sifatida rivojlandi. XVIII asrda u [[Nodirshoh]] va [[Ahmadshoh Durroniy]] hukmronligi ostida bo‘lgan. 1799–1849-yillarda [[Sikh imperiyasi]] tarkibiga kirgan, 1849–1947-yillarda esa [[Britaniya imperiyasi]] mustamlakasi bo‘lgan. 1947-yildan keyin Lohur [[Pakistan]] tarkibiga kirib, Panjob viloyatining ma’muriy markazi bo‘lib qolgan. == Iqtisodiyoti == Lohur — muhim transport tuguni bo‘lib, xalqaro aeroportga ega. Shahar [[Pakistan]]ning yirik savdo-moliya va diniy markazlaridan biridir. Sanoat tarmoqlari orasida to‘qimachilik (ip, jun va shoyi gazlamalar), oziq-ovqat, rezina-texnika, ko‘n-poyabzal, metallurgiya va mashinasozlik rivojlangan. Shuningdek, oyna-shisha ishlab chiqarish, temir yo‘l ustaxonalari va issiqlik elektr stansiyalari mavjud. Lohur qadimdan hunarmandchilik markazi bo‘lib, oltin va kumush buyumlar tayyorlash, gilam to‘qish, kashtachilik va naqqoshlik rivojlangan. == Ta’lim va madaniyat == Shaharda [[Panjob universiteti]] (1882-yildan), muhandislik-texnologiya universiteti, Milliy san’at kolleji faoliyat yuritadi. Lohurda [[Lahore muzeyi|Markaziy muzey]], san’at va savdo muzeylari, texnologiya muzeyi mavjud. Shahar yaqinida [[Shalimar bog‘lari]], [[Jahongir maqbarasi]] joylashgan. ==Aholisi== {| class="wikitable sortable" |+ Lahor aholisi (turli yillar bo‘yicha) ! Yil !! Aholi soni !! Izoh |- | 1881 || 138,878 || Britaniya Hindistoni davri |- | 1901 || 186,884 || Mustamlaka davri ro‘yxati |- | 1931 || 400,075 || Shahar kengayishi boshlanishi |- | 1951 || 1,130,000 || Bo‘linishdan (1947) keyingi migratsiya |- | 1961 || 1,630,000 || Tez urbanizatsiya davri |- | 1972 || 2,198,890 || Sanoatlashuv o‘sishi |- | 1981 || 2,988,486 || Shaharga migratsiya kuchayishi |- | 1998 || 6,340,114 || Katta demografik o‘sish |- | 2017 || 11,126,285 || Zamonaviy mega-shahar bosqichi |- | 2023 || 13,004,135 || Rasmiy hisob |} == Me’moriy yodgorliklar == Lohur ko‘plab tarixiy obidalari bilan mashhur. Ular orasida: * [[Lahore qal’asi]] * [[Badshahi masjidi]] * [[Vazirxon masjidi]] * [[Oltin masjid]] * [[Jahongir saroyi]] == Transport == Shahar avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovi orqali mamlakatning boshqa hududlari bilan bog‘langan. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Pakistan-geo-stub}} [[Turkum:Lohur| ]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] j2hr1uf3wr34tb36i2pr3mxbmd5azfp 5997575 5997574 2026-04-17T01:58:26Z Xasanov Doston 214147 /* Manbalar */ 5997575 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Lahore_collage.jpg|thumb|Lohur shahri]] {{Infobox settlement | name = Lahore | native_name = لاہور | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | pushpin_map = Pokiston | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | established_title = Asos solingan | established_date = qadimiy | area_total_km2 = 1772 | population_total = 11126285 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | elevation_m = 217 | postal_code_type = Pochta indeksi | area_code = 042 }} '''Lahore''' (o‘zbekcha: Lohur; urducha: لاہور) — [[Pokiston]]ning shimoli-sharqiy qismida joylashgan yirik shahar. [[Ravi daryosi]]ning chap sohilida joylashgan bo‘lib, [[Punjab, Pokiston|Panjob]] viloyatining ma’muriy va iqtisodiy markazi hisoblanadi. Kattaligi va iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda [[Karachi]] shahridan keyin 2-o‘rinda turadi. Aholisi 5,1 million kishi (1998). == Tarixi == Lohur milodiy boshlarida bunyod etilgan. X asrda u hind rojaliklaridan birining markazi bo‘lgan. XI asr boshlarida shahar [[Mahmud G‘aznaviy]] hukmronligi ostiga o‘tgan. 1099–1114 va 1153–1186-yillarda [[G‘aznaviylar davlati]]ning poytaxti bo‘lgan. 1240-yilda mo‘g‘ullar, 1342 va 1398-yillarda xoxorlar, 1398-yilda esa [[Amir Temur]] qo‘shinlari tomonidan egallangan. Keyinchalik shahar [[Dehli sultonligi]] va [[Boburiylar imperiyasi]] davrida Panjob noibligining markazi bo‘lgan. XVI–XVII asrlarda Boburiylar davrida Lohur muhim siyosiy va madaniy markaz sifatida rivojlandi. XVIII asrda u [[Nodirshoh]] va [[Ahmadshoh Durroniy]] hukmronligi ostida bo‘lgan. 1799–1849-yillarda [[Sikh imperiyasi]] tarkibiga kirgan, 1849–1947-yillarda esa [[Britaniya imperiyasi]] mustamlakasi bo‘lgan. 1947-yildan keyin Lohur [[Pakistan]] tarkibiga kirib, Panjob viloyatining ma’muriy markazi bo‘lib qolgan. == Iqtisodiyoti == Lohur — muhim transport tuguni bo‘lib, xalqaro aeroportga ega. Shahar [[Pakistan]]ning yirik savdo-moliya va diniy markazlaridan biridir. Sanoat tarmoqlari orasida to‘qimachilik (ip, jun va shoyi gazlamalar), oziq-ovqat, rezina-texnika, ko‘n-poyabzal, metallurgiya va mashinasozlik rivojlangan. Shuningdek, oyna-shisha ishlab chiqarish, temir yo‘l ustaxonalari va issiqlik elektr stansiyalari mavjud. Lohur qadimdan hunarmandchilik markazi bo‘lib, oltin va kumush buyumlar tayyorlash, gilam to‘qish, kashtachilik va naqqoshlik rivojlangan. == Ta’lim va madaniyat == Shaharda [[Panjob universiteti]] (1882-yildan), muhandislik-texnologiya universiteti, Milliy san’at kolleji faoliyat yuritadi. Lohurda [[Lahore muzeyi|Markaziy muzey]], san’at va savdo muzeylari, texnologiya muzeyi mavjud. Shahar yaqinida [[Shalimar bog‘lari]], [[Jahongir maqbarasi]] joylashgan. ==Aholisi== {| class="wikitable sortable" |+ Lahor aholisi (turli yillar bo‘yicha) ! Yil !! Aholi soni !! Izoh |- | 1881 || 138,878 || Britaniya Hindistoni davri |- | 1901 || 186,884 || Mustamlaka davri ro‘yxati |- | 1931 || 400,075 || Shahar kengayishi boshlanishi |- | 1951 || 1,130,000 || Bo‘linishdan (1947) keyingi migratsiya |- | 1961 || 1,630,000 || Tez urbanizatsiya davri |- | 1972 || 2,198,890 || Sanoatlashuv o‘sishi |- | 1981 || 2,988,486 || Shaharga migratsiya kuchayishi |- | 1998 || 6,340,114 || Katta demografik o‘sish |- | 2017 || 11,126,285 || Zamonaviy mega-shahar bosqichi |- | 2023 || 13,004,135 || Rasmiy hisob |} == Me’moriy yodgorliklar == Lohur ko‘plab tarixiy obidalari bilan mashhur. Ular orasida: * [[Lahore qal’asi]] * [[Badshahi masjidi]] * [[Vazirxon masjidi]] * [[Oltin masjid]] * [[Jahongir saroyi]] == Transport == Shahar avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovi orqali mamlakatning boshqa hududlari bilan bog‘langan. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Pakistan-geo-stub}} [[Turkum:Lohur| ]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] * Pakistan Bureau of Statistics (PBS) – Census 2017 https://www.pbs.gov.pk/ oxvzn38zhi07lze8ush84cuqica5gu1 5997576 5997575 2026-04-17T01:59:13Z Xasanov Doston 214147 /* Manbalar */ 5997576 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Lahore_collage.jpg|thumb|Lohur shahri]] {{Infobox settlement | name = Lahore | native_name = لاہور | native_name_lang = ur | settlement_type = Shahar | pushpin_map = Pokiston | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | established_title = Asos solingan | established_date = qadimiy | area_total_km2 = 1772 | population_total = 11126285 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | elevation_m = 217 | postal_code_type = Pochta indeksi | area_code = 042 }} '''Lahore''' (o‘zbekcha: Lohur; urducha: لاہور) — [[Pokiston]]ning shimoli-sharqiy qismida joylashgan yirik shahar. [[Ravi daryosi]]ning chap sohilida joylashgan bo‘lib, [[Punjab, Pokiston|Panjob]] viloyatining ma’muriy va iqtisodiy markazi hisoblanadi. Kattaligi va iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda [[Karachi]] shahridan keyin 2-o‘rinda turadi. Aholisi 5,1 million kishi (1998). == Tarixi == Lohur milodiy boshlarida bunyod etilgan. X asrda u hind rojaliklaridan birining markazi bo‘lgan. XI asr boshlarida shahar [[Mahmud G‘aznaviy]] hukmronligi ostiga o‘tgan. 1099–1114 va 1153–1186-yillarda [[G‘aznaviylar davlati]]ning poytaxti bo‘lgan. 1240-yilda mo‘g‘ullar, 1342 va 1398-yillarda xoxorlar, 1398-yilda esa [[Amir Temur]] qo‘shinlari tomonidan egallangan. Keyinchalik shahar [[Dehli sultonligi]] va [[Boburiylar imperiyasi]] davrida Panjob noibligining markazi bo‘lgan. XVI–XVII asrlarda Boburiylar davrida Lohur muhim siyosiy va madaniy markaz sifatida rivojlandi. XVIII asrda u [[Nodirshoh]] va [[Ahmadshoh Durroniy]] hukmronligi ostida bo‘lgan. 1799–1849-yillarda [[Sikh imperiyasi]] tarkibiga kirgan, 1849–1947-yillarda esa [[Britaniya imperiyasi]] mustamlakasi bo‘lgan. 1947-yildan keyin Lohur [[Pakistan]] tarkibiga kirib, Panjob viloyatining ma’muriy markazi bo‘lib qolgan. == Iqtisodiyoti == Lohur — muhim transport tuguni bo‘lib, xalqaro aeroportga ega. Shahar [[Pakistan]]ning yirik savdo-moliya va diniy markazlaridan biridir. Sanoat tarmoqlari orasida to‘qimachilik (ip, jun va shoyi gazlamalar), oziq-ovqat, rezina-texnika, ko‘n-poyabzal, metallurgiya va mashinasozlik rivojlangan. Shuningdek, oyna-shisha ishlab chiqarish, temir yo‘l ustaxonalari va issiqlik elektr stansiyalari mavjud. Lohur qadimdan hunarmandchilik markazi bo‘lib, oltin va kumush buyumlar tayyorlash, gilam to‘qish, kashtachilik va naqqoshlik rivojlangan. == Ta’lim va madaniyat == Shaharda [[Panjob universiteti]] (1882-yildan), muhandislik-texnologiya universiteti, Milliy san’at kolleji faoliyat yuritadi. Lohurda [[Lahore muzeyi|Markaziy muzey]], san’at va savdo muzeylari, texnologiya muzeyi mavjud. Shahar yaqinida [[Shalimar bog‘lari]], [[Jahongir maqbarasi]] joylashgan. ==Aholisi== {| class="wikitable sortable" |+ Lahor aholisi (turli yillar bo‘yicha) ! Yil !! Aholi soni !! Izoh |- | 1881 || 138,878 || Britaniya Hindistoni davri |- | 1901 || 186,884 || Mustamlaka davri ro‘yxati |- | 1931 || 400,075 || Shahar kengayishi boshlanishi |- | 1951 || 1,130,000 || Bo‘linishdan (1947) keyingi migratsiya |- | 1961 || 1,630,000 || Tez urbanizatsiya davri |- | 1972 || 2,198,890 || Sanoatlashuv o‘sishi |- | 1981 || 2,988,486 || Shaharga migratsiya kuchayishi |- | 1998 || 6,340,114 || Katta demografik o‘sish |- | 2017 || 11,126,285 || Zamonaviy mega-shahar bosqichi |- | 2023 || 13,004,135 || Rasmiy hisob |} == Me’moriy yodgorliklar == Lohur ko‘plab tarixiy obidalari bilan mashhur. Ular orasida: * [[Lahore qal’asi]] * [[Badshahi masjidi]] * [[Vazirxon masjidi]] * [[Oltin masjid]] * [[Jahongir saroyi]] == Transport == Shahar avtomobil yo‘llari, [[temiryo‘l transporti]] va havo qatnovi orqali mamlakatning boshqa hududlari bilan bog‘langan. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Pakistan-geo-stub}} [[Turkum:Lohur| ]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] * Pakistan Bureau of Statistics (PBS) – Census 2017 https://www.pbs.gov.pk/ Lahor aholisi 2023-yilda 13 milliondan oshgan<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/|title=Pakistan Bureau of Statistics}}</ref> tgmgm7rnfmaynb2uu39kqlrj2rxw2xk 0 525133 5997769 5974662 2026-04-17T07:59:39Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997769 wikitext text/x-wiki {{Urush bilgiqutisi | conflict = Soviet invasion of Manchuria | partof = [[Ikkinchi jahon urushi]]dagi [[:en:Soviet–Japanese War|Sovet-Yapon urushi]]ning bir qismi | image = Manchuria Operation map-en.svg | caption = Sovet Ittifoqining Shimoliy-Sharqiy Osiyodagi yutuqlari, 1945-yil avgust | sana = 1945-yil 9–20-avgust | yer = [[Manchuria]] ([[Manchukuo]]), [[Inner Mongolia]] ([[Mengjiang]]), and northern [[Korea]] ([[:en:Korea under Japanese rule|Yaponiya Koreya]]) | territory = * Sovet qoʻshinlarining Manchuriya, Ichki Moʻgʻuliston va Shimoliy Koreyaga bostirib kirishi va u yerda yapon qoʻgʻirchoq davlatlarining qulashi. * [[Koreyaning ikkiga boʻlinishi|38-parallelda]] Koreya yarim orolining boʻlinishi. * Most of Manchuria and Inner Mongolia are returned to [[Nationalist government|the Nationalist government of China]]. * Manchuriya va Ichki Moʻgʻulistonning bir qismi [[Xitoy Kommunistik partiyasi]]ga [[:en:Chinese Communist Revolution|berildi]]. | natija = Ittifoqchilarning gʻalabasi | combatant1 ='''[[Gitlerchilarga qarshi koalitsiya|Koalitsiya]]''':<br />{{flag|SSSR|1936}}<br />{{flag|Moʻgʻuliston Xalq Respublikasi|1945|name=Mongolia}} | combatant2 = '''[[Axis powers|Axis]]''': <br />{{flag|Empire of Japan|name=Japan}} * {{flag|Manchukuo}} * {{flag|Mengjiang}} | qomondon1 = {{plain list| * {{nowrap|{{flagicon|SSSR|1936}} [[Aleksandr Vasilevsky]]<ref name=Glantz>LTC David M. Glantz (February 1983), [http://usacac.army.mil/cac2/cgsc/carl/download/csipubs/LP7_AugustStormTheSoviet1945StrategicOffensiveInManchuria.pdf „August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria“]. Leavenworth Papers No. 7, Combat Studies Institute, [[Fort Leavenworth]] [[Kansas]].</ref><ref name= "Battlefield Series">[https://www.amazon.co.uk/dp/B0001DI5IA „Battlefield Manchuria — The Forgotten Victory“], ''[[Battlefield (documentary series)|Battlefield]]'', 2001, 98 minutes.</ref>}} * {{flagicon|SSSR|1936}} [[Rodion Malinovsky]] * {{flagicon|SSSR|1936}} [[Kirill Meretskov]] * {{flagicon|SSSR|1936}} [[Maksim Purkayev]] * {{flagicon|SSSR|naval-1935}} [[Nikolay Kuznetsov (officer)|Nikolay Kuznetsov]] * {{flagicon|SSSR|naval-1935}} [[Ivan Yumashev]] * {{flagicon|Moʻgʻuliston Xalq Respublikasi|1945}} [[Khorloogiin Choibalsan]] * {{nowrap|{{flagicon|Moʻgʻuliston Xalq Respublikasi|1945}} [[Zhamyangiyn Lhagvasuren]]}}}} | raqib1 = {{collapsible list|title=Soviet armies |{{flagicon|SSSR|1936}} [[Transbaikal Front]] * [[17th Army (Soviet Union)|17th Army]] * [[36th Army (Soviet Union)|36th Army]] * [[39th Army (Soviet Union)|39th Army]] * [[53rd Army (Soviet Union)|53rd Army]] * [[6th Guards Tank Army]] * [[Mongolian People's Army|Mongolian]] [[Cavalry Mechanized Group|Cavalry Group]] * [[12th Air Army]] |{{flagicon|SSSR|1936}} [[1st Far Eastern Front]] * [[Soviet First Army|1st Red Banner Army]] * [[5th Army (Soviet Union)|5th Army]] * [[25th Army (Soviet Union)|25th Army]] * [[35th Army (Soviet Union)|35th Army]] * [[10th Mechanized Corps]] * [[9th Air Army]] |{{flagicon|SSSR|1936}} [[2nd Far Eastern Front]] * [[Soviet Second Army|2nd Red Banner Army]] * [[15th Army (Soviet Union)|15th Army]] * [[16th Army (Soviet Union)|16th Army]] * [[5th Separate Rifle Corps]] * [[Chuguevsk Operational Group|Chuguevsk Group]] * [[Amur Military Flotilla]] * [[10th Air Army]] }} | raqib2 = {{collapsible list|title=Japanese armies |{{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Kwangtung Army]] * [[Japanese First Area Army|First Area Army]] ** [[Japanese Third Army|3rd Army]] ** [[Japanese Fifth Army|5th Army]] * [[Japanese Third Area Army|Third Area Army]] ** [[Japanese Thirtieth Army|30th Army]] ** [[Japanese Forty-Fourth Army|44th Army]] * Independent units ** [[Japanese Fourth Army|4th Army]] ** [[Japanese Thirty-Fourth Army|34th Army]] |{{nowrap|{{army|Manchukuo}}}} |{{flagicon|Mengjiang}} [[Mengjiang National Army]] }} | qomondon2 = {{plainlist| *{{nowrap|{{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Otozō Yamada]]{{POW}}}} * {{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Seiichi Kita]]{{POW}} * {{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Jun Ushiroku]]{{POW}} * {{flagicon|Manchukuo}} [[Puyi]]{{POW}} * {{flagicon|Manchukuo}} [[Zhang Jinghui]]{{POW}} * {{flagicon|Mengjiang}} [[Demchugdongrub]] }} | harbiy_birlik1 = {{plainlist|'''Sovet Ittifoqi:''' *1,577,725 qo'shinlar<ref name=glantz378>Glantz, David M. & House, Jonathan (1995), ''When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler'', Lawrence, Kansas: University Press of Kansas, {{ISBN|0-7006-0899-0}}, p. 378</ref> * 27,086 artilleriya qismlari * 1,152 raketa uchirgichlar * 5,556 tanklar va oʻziyurar qurollar * 3,721 samolyot<br />'''Moʻgʻuliston:''' * 16,000 qoʻshinlar}} | harbiy_birlik2 = {{plainlist|'''Yaponiya:'''<br>''Manchuria:''<br>665,500 soldiers and sailors<ref name=":1">[http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument AJRP: Dispositions and Deaths] Retrieved 5/3/2021</ref>{{efn|Combined with the 34th Army in northern Korea, the Kwantung Army had 713,729 troops.<ref name=Glantz /><ref name=glantz378 /><ref>p. 230</ref>}}<br />290 tanks<ref>I. B. Moschanskiy, [https://www.e-reading.club/chapter.php/1004952/11/ilya-moschanskiy-zapad-vostok.html „West — East“, Ch. 12, „Razgrom Kvantunskoy armii“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210503211332/https://www.e-reading.club/chapter.php/1004952/11/ilya-moschanskiy-zapad-vostok.html |date=2021-05-03 }}. Retrieved 5/3/2021. Japanese AFV losses in combat were relatively light.</ref><br />1,042 aircraft (232 combat)<ref name=":2">[https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll8/id/349/rec/16 SCAP, „Final Report: Progress of Demobilization of the Japanese Armed Forces, 30 December 1946“] Part IV, inclosure no. 51. Retrieved 4/23/2021</ref>{{efn|Of this total, 188 were fighters, 9 bombers, 27 reconnaissance, 8 transports, and 810 trainers.}}<br />''Korea:''<br />335,900 soldiers and sailors<ref name=":1" /><br />~80 tanks{{efn|There was one tank regiment, the 12th, in Northern Korea at that time.}}<br />962 aircraft (395 combat)<ref name=":2" /><br />'''Manchukuo:'''<br />170,000<ref name=Glantz/>-200,000 troops{{Sfn|Jowett|page=53}}<br />'''Mengjiang:'''<br />44,000 troops}} | yoqotishlar1 = {{plainlist|'''Sovet Ittifoqi:''' *9,780–12,031 killed *24,425 wounded<ref>{{cite web |title=Russia and USSR in Wars of the 20th Century |url = http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 |access-date=11 July 2008 |publisher=И.И.Ивлев |archive-url = https://web.archive.org/web/20080505031426/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 <!--Bot retrieved archive--> |archive-date=5 May 2008}}. Total casualties of the three fronts, excluding the Pacific Fleet involved in the invasions of the Kuriles and South Sakhalin.</ref><ref name="Coox, Alvin D. 1939">Coox, Alvin D. ''Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.'' 1985; 2 volumes. [[Stanford University Press]]. {{ISBN|0-8047-1160-7}}. Page 1176.</ref> * 300+ tanks destroyed<ref>Glantz, David (2004). ''Soviet Operational and Tactical Combat in Manchuria, 1945: 'August Storm'<nowiki/>''. Routledge. Page 124.</ref><br />'''Mongolia:''' * 72 killed * 125 wounded<ref>{{cite web |title=Russia and USSR in Wars of the 20th Century |url = http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 |access-date=11 July 2008 |publisher=И.И.Ивлев |archive-url = https://web.archive.org/web/20080505031426/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 <!--Bot retrieved archive--> |archive-date=5 May 2008}}</ref>}} | yoqotishlar2 = {{plainlist|'''Yaponiya daʼvosi:''' *21,389 killed<ref>Australian War Memorial. [http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument "Australia-Japan Research Project: Dispositions and deaths"]. Citing figures of the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare, March 1964. Total dead in Manchuria are given as 45,900 for the IJA, but this includes the earlier [[Soviet-Japanese border conflicts]] (c. 10,000 deaths), soldiers killed by Chinese [[Northeast Anti-Japanese United Army]] and Chinese [[Anti-Japanese volunteer armies]] in the [[Pacification of Manchukuo|Manchurian insurgency]] (c. 15,000 deaths), and POW deaths after the war.</ref>{{efn|[[Alvin Coox|Coox, Alvin D.]] ''Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.'' 1985; 2 volumes. [[Stanford University Press]]. {{ISBN|0-8047-1160-7}}. Page 1176. 21,389 dead is from Japanese medical records; the Soviets claimed that the number of Japanese dead numbered 83,737. This number does not count POWs who died due to mistreatment in camps after the war.}} * Unknown captured in combat * Large amounts of equipment captured{{efn|After the war, the number of Japanese soldiers and amounts of materiel in Soviet possession are as follows: 594,000–609,000 [[Prisoner of war|POWs]], 861–925 aircraft, 369–600 tanks, 2,576–3,704 guns and mortars, and 2,129–2,300 other vehicles<ref name="Coox, Alvin D. 1939" />}}<br />'''Manchukuo:''' * Aksariyat qoʻshinlar <ref name=Glantz/><br />'''Mengjiang:'''dan qochib ketishdi * Aksariyat qoʻshinlar oldindan urushdan qochib ketishdi<ref name=Glantz/> ---- '''Sovet daʼvosi:''' * 83,737 kishi oʻldirilgan * 20,000 yarador * 594,000-609,000 [[:en:Prisoner of war|Harbiy asir]] * 861-925 samolyotlari * 369-600 tank * 2,576-3,704 qurol va minomyot qoʻlga olindi * 2,129-2,300 other vehicles captured{{efn|[[Alvin Coox|Coox, Alvin D.]] ''Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.'' 1985; 2 volumes. [[Stanford University Press]]. {{ISBN|0-8047-1160-7}}. Page 1176. 21,389 dead is from Japanese medical records; the Soviets claimed that the number of Japanese dead numbered 83,737. This number does not count POWs who died due to mistreatment in camps after the war.}}{{efn|After the war, the number of Japanese soldiers and amounts of materiel in Soviet possession are as follows: 594,000–609,000 [[Prisoner of war|POWs]], 861–925 aircraft, 369–600 tanks, 2,576–3,704 guns and mortars, and 2,129–2,300 other vehicles<ref name="Coox, Alvin D. 1939" />}}}} }} '''Manjuriya operatsiyasi —''' [[Sovet Ittifoqi]]ning '''Manchuriyaga bostirib kirishi''', rasmiy ravishda Manchuriya strategik hujum '''operatsiyasi''' ({{lang-ru|Манчжурская стратегическая наступательная операция|Manchzhurskaya Strategicheskaya Nastupatelnaya Operatsiya}}) – 1945-yil 9-avgustda Sovet Ittifoqining [[Yaponiya]] qoʻgʻirchoq davlatiga bostirib kirishi bilan boshlandi. Manchukuo Bu Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi va Sovet Ittifoqi oʻrtasidagi harbiy harakatlarni qayta boshlagan 1945 yildagi Sovet-Yapon urushining eng yirik kampaniyasi edi. Deyarli olti yillik tinchlikdan soʻng [[Yaponiya imperiyasi]]. 1983-yildan buyon operatsiya baʼzan „'''Avgust boʻroni“ operatsiyasi''' deb ataladi, chunki AQSh armiyasi tarixchisi Devid Glants ushbu mavzu boʻyicha maqola uchun ushbu nomdan foydalangan<ref name="Glantz" />. Sovet Ittifoqining qitʼadagi yutuqlari Manchukuo, Mengjiang (hozirgi [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻulistonning]] shimoli-sharqiy qismi) va Shimoliy Koreya boʻldi. Sovet Ittifoqining ushbu urush teatriga kirishi va Kvantung armiyasining magʻlubiyati Yaponiya hukumatining soʻzsiz taslim boʻlish qarorida muhim omil boʻldi, chunki Sovet Ittifoqi urushni tugatish boʻyicha muzokaralarda uchinchi tomon sifatida harakat qilish niyatida emasligi maʼlum boʻldi. shartli shartlar asosida harbiy harakatlarga<ref name="Glantz" /><ref name="Battlefield Series" /><ref name="Hayashi">Hayashi, S. (1955). Vol. XIII — Study of Strategic and Tactical peculiarities of Far Eastern Russia and Soviet Far East Forces. Japanese Special Studies on Manchuria. Tokyo, Military History Section, Headquarters, Army Forces Far East, US Army.</ref><ref name="Drea">{{cite journal|last=Drea|first=E. J.|year=1984|title=Missing Intentions: Japanese Intelligence and the Soviet Invasion of Manchuria, 1945|journal=Military Affairs|volume=48|issue=2|pages=66–73|jstor=1987650|doi=10.2307/1987650}}</ref><ref name="Butow1954">[[Robert Butow]], ''Japanʼs Decision to Surrender'', Stanford University Press, 1954 {{ISBN|978-0-8047-0460-1}}.</ref><ref name="Frank2001">[[Richard B. Frank]], ''Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire'', Penguin, 2001 {{ISBN|978-0-14-100146-3}}.</ref><ref name="Maddox2007">Robert James Maddox, ''Hiroshima in History: The Myths of Revisionism'', University of Missouri Press, 2007 {{ISBN|978-0-8262-1732-5}}.</ref><ref name="Hasegawa2006">[http://www.history.ucsb.edu/faculty/hasegawa.htm Tsuyoshi Hasegawa], ''Racing the Enemy: Stalin, Truman, and the Surrender of Japan'', Belknap Press, 2006 {{ISBN|0-674-01693-9}}.</ref><ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Natija == {{Main|Sovet-Yapon urushi#Xulosa}}1943 yil noyabrdagi Tehron konferentsiyasi va 1945 yil fevraldagi Yalta konferentsiyasida Buyuk Britaniya va Qoʻshma Shtatlar (Gʻarbiy ittifoqchilar) bilan kelishilgan holda , Sovet Ittifoqi Ikkinchi Jahon urushi Tinch okeani teatriga urush tugaganidan keyin uch oy ichida kirdi . Yevropa . Bosqin 1945 yil 9 avgustda, nemislar taslim boʻlganidan 8 may oʻtgach, roppa-rosa uch oy oʻtgach ([[Moskva vaqti]] bilan 9 may, 0:43) boshlandi. Bosqinning boshlanishi Amerikaning Xirosimani atom bombasi bilan portlatish davriga toʻgʻri kelgan boʻlsa-da, 6 avgust kuni va Nagasaki bombardimonidan 9 avgustdan bir necha soat oldin boʻlgan boʻlsa-da, bosqin vaqti oldindan rejalashtirilgan va kelishuvlar vaqti bilan aniqlangan edi. Tehron va Yaltada, Tehrondan beri Uzoq Sharqda Sovet qoʻshinlarining uzoq muddatli toʻplanishi va Germaniyaning taslim boʻlgan sanasi taxminan uch oy oldin; 3 avgust kuni marshal Vasilevskiy Bosh vazir Iosif Stalinga, agar kerak boʻlsa, 5 avgust kuni ertalab hujum qilishi mumkinligini aytdi . 1945 yil 8 avgustda Trans-Baykal (UTC+10) vaqti bilan soat 23:00 da Sovet tashqi ishlar vaziri [[Vyacheslav Molotov]] Yaponiya elchisi Naotake Satoga Sovet Ittifoqi Yaponiyaga urush eʼlon qilgani va 9 avgustdan boshlab Sovet hukumati oʻzini shunday deb hisoblashini maʼlum qildi. Yaponiya bilan urushda<ref name="declarationofwar">[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s4.asp „Soviet Declaration of War on Japan“], 8 August 1945. ([[Avalon Project]] at [[Yale University]])</ref>. 1945-yil 9-avgustda Trans-Baykal vaqti bilan yarim tundan bir daqiqa oʻtganda Sovet qoʻshinlari Manchuriyaning sharqiy, gʻarbiy va shimolidagi uchta frontda bir vaqtning oʻzida bostirib kirishdi: * Xingan-Mukden hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945-yil 2-sentyabr) (Kichik Xingan -Mukden hududi); * Harbin-Kirin hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945 yil 2-sentyabr) (Xarbin-Jilin hududi); va * Sungari hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945-yil 2-sentyabr). * ''Jang anʼanaviy ravishda Manchuriya'' deb nomlanuvchi chegaralardan tashqariga choʻzilgan boʻlsa -da, yaʼni Manchularning anʼanaviy erlari — Yaponiyaning shimoliy hududlariga muvofiqlashtirilgan va birlashtirilgan bosqinlar ''Manchuriya jangi'' deb ham ataladi<ref name="Maurer">Maurer, Herrymon, ''Collision of East and West'', Henry Regnery, Chicago, 1951, p. 238.</ref>. ''U Manchuriya strategik hujum operatsiyasi'' deb ham atalgan<ref>{{Cite web |title=Stalin's War on Japan |url=https://www.armyupress.army.mil/Journals/Military-Review/MR-Book-Reviews/September-2021/Book-Review-002/ |access-date=2022-12-11 |website=www.armyupress.army.mil}}</ref>. == Kelishuvi va tuzilishi == {{Main|Sovet-Yapon urushi#Kelishuvi va tuzilishi}}{{See also|Osiyoda Ikkinchi jahon urushining tugashi}}20-asr boshidagi [[rus-yapon urushi]] Yaponiyaning gʻalabasi va Portsmut shartnomasiga olib keldi, unga koʻra boshqa keyingi voqealar, jumladan Mukden voqeasi va 1931-yil sentyabr oyida Yaponiyaning Manchuriyaga bostirib kirishi bilan birgalikda Yaponiya Koreya va Manchuriya ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. va Janubiy Saxalin. 1930-yillarning oxirida Sovet-Yaponiya chegarasida bir qator voqealar sodir boʻldi, ularning eng muhimi Xasan koʻlidagi jang (Changkufeng voqeasi, 1938-yil iyul-avgust) va Xalxin-Gol jangi (Nomonxon voqeasi, 1939-yil may-sentyabr) edi. Sovet-Yaponiya betaraflik paktiga olib keldi<ref name="pact">[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s1.asp Soviet-Japanese Neutrality Pact], April 13, 1941. ([[Avalon Project]] at [[Yale University]])</ref><ref name="mongoliadeclaration">[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s2.asp Declaration Regarding Mongolia], April 13, 1941. ([[Avalon Project]] at [[Yale University]])</ref> 1941-yil aprel. Betaraflik pakti qoʻshinlarni chegaradagi voqealardan ozod qildi va Sovetlarga Germaniya bilan urushga, yaponlarga esa Osiyo va Tinch okeaniga janubiy ekspansiyaga eʼtibor qaratishga imkon berdi. Stalingraddagi muvaffaqiyat va Germaniyaning yakuniy magʻlubiyati tobora aniq boʻlishi bilan, Sovetlarning Yaponiyaga boʻlgan munosabati ommaviy ravishda oʻzgardi, Stalin Yaponiyani qoralovchi nutq soʻzladi va „shaxsiy ravishda“ Sovetlarning Uzoq Sharqda kuch va taʼminotni qurishi bilan oʻzgardi. Tehron konferentsiyasida (1943-yil noyabr), Stalin, Uinston Cherchill va Franklin Ruzvelt Germaniya magʻlub boʻlganidan keyin Sovet Ittifoqi Yaponiyaga qarshi urushga kirishishi haqida kelishib oldilar. Stalin bir dilemmaga duch keldi: u ikki frontli urushdan qochishni xohladideyarli har qanday narxga qaramay, Sovet rahbari ham Uzoq Sharqda, shuningdek, Yevropada daromad olishni xohladi. Stalinning Uzoq Sharqdagi yutuqlarini ikki frontli urushsiz qoʻlga kiritishning yagona yoʻli Germaniyaning Yaponiya oldida taslim boʻlishi edi. Sovet-Yaponiya betaraflik pakti tufayli Sovet Ittifoqi Yaponiyaga qarshi operatsiyalardan soʻng Sovet hududiga qoʻngan Ittifoqchi samolyot ekipajlarini internatsiya qilish siyosatini oʻrnatdi, garchi bunday sharoitda Sovet Ittifoqida boʻlgan harbiy xizmatchilarga odatda bir muncha vaqt oʻtgach „qochib ketishga“ ruxsat berilgan<ref>{{cite book |last1=Goodby |first1=James E |last2=Ivanov |first2=Vladimir I |last3=Shimotomai |first3=Nobuo |title="Northern Territories" and Beyond: Russian, Japanese, and American Perspectives |url=https://archive.org/details/northernterritor0000unse_r2q9 |date=1995 |publisher=Greenwood Publishing Group |location=Westport, Conn. |isbn=027595093X |page=[https://archive.org/details/northernterritor0000unse_r2q9/page/n75 36]}}</ref>. Shunga qaramay, Germaniya magʻlub boʻlishidan oldin ham Uzoq Sharqda sovet qurilishi barqaror ravishda tezlashdi. 1945-yil boshida yaponlarga Sovet qoʻshinlari Manchuriyaga bostirib kirishga tayyorgarlik koʻrayotgani maʼlum boʻldi, garchi ular Germaniya magʻlubiyatidan oldin hujum qilishlari dargumon edi. Tinch okeanidagi muammolariga qoʻshimcha ravishda, yaponlar Sovet bosqinining qachon va qayerda sodir boʻlishini aniqlashlari kerakligini tushunishdi. Yalta konferentsiyasida (1945-yil fevral) Stalin Ruzveltdan Stalinning Uzoq Sharqdagi hududiy istaklarini vaʼda qildi, evaziga Germaniya magʻlub boʻlganidan keyin ikki yoki uch oy ichida Tinch okeani urushiga kirishga rozi boʻldi. 1945-yil mart oyining oʻrtalariga kelib, yaponiyaliklar uchun Tinch okeanida ishlar yaxshi ketmadi va ular Tinch okeanidagi harakatlarni qoʻllab-quvvatlash uchun oʻzlarining elita qoʻshinlarini Manchuriyadan olib chiqdilar. Shu bilan birga, Sovetlar Uzoq Sharqdagi qurilishni davom ettirdilar. Sovetlar betaraflik paktini yangilashni xohlamaslikka qaror qilishdi. Betaraflik paktining shartlariga koʻra, uning muddati tugashidan 12 oy oldin Sovetlar yaponlarga bu haqda maslahat berishlari kerak edi, shuning uchun 1945-yil 5-aprelda ular yaponlarga shartnomani yangilashni xohlamasliklarini maʼlum qilishdi<ref name="denunciation">[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s3.asp Soviet Denunciation of the Pact with Japan], April 5, 1945. ([[Avalon Project]] at [[Yale University]])</ref>. Bu yaponiyaliklarni katta tashvishga soldi<ref>[https://web.archive.org/web/20070310233003/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,775556,00.html So sorry, Mr Sato], April 1945, Time magazine.</ref><ref>[http://www.foia.cia.gov/browse_docs.asp?doc_no=0000709436 Russia and Japan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913041815/http://www.foia.cia.gov/browse_docs.asp?doc_no=0000709436|date=2011-09-13}}, declassified CIA report from April 1945.</ref>, lekin Sovetlar yaponlarni shartnoma yana oʻn ikki oy davomida amalda boʻlishini va yaponlar xavotirga soladigan hech narsa yoʻqligini taʼminlash uchun koʻp harakat qildilar<ref name="Slavinsky">Boris Nikolaevich Slavinskiĭ, The Japanese-Soviet Neutrality Pact: A Diplomatic History 1941-1945, Translated by Geoffrey Jukes, 2004, Routledge. ([https://books.google.com/books?id=rddhxSKGQ9oC&dq=soviet+neutrality+pact+1941+denounce&pg=PA150 Extracts on-line])</ref>. 1945-yil 9-mayda (Moskva vaqti bilan) Germaniya taslim boʻldi, yaʼni Sovetlar Yalta kelishuvini bajarsalar, 1945-yil 9-avgustgacha Yaponiya bilan urush boshlashlari kerak edi. Yaponlar uchun vaziyat yomonlashda davom etdi va ular endi urushda qolgan yagona eksa kuchi<ref name="Slavinsky" />, uzaytirishni xohlardilar, shuningdek, urushni tugatishga intilishdi. Yaltadan beri ular betaraflik paktini uzaytirish va Sovetlarni Gʻarbiy ittifoqchilar bilan tinchlik muzokaralariga jalb qilish uchun Sovetlarga bir necha bor murojaat qilishgan yoki yaqinlashishga harakat qilishgan. Sovetlar yaponlarning bu umidlarini susaytirish uchun hech narsa qilmadilar va jarayonni iloji boricha uzoqroqqa choʻzdilar (bosqin kuchlarini tayyorlashda davom etar ekan)<ref name="Slavinsky" />. 1945-yil aprel oyida lavozimga kirishgan Admiral Baron Suzuki kabinetining rollaridan biri soʻzsiz taslim boʻlishdan tashqari har qanday tinchlik shartlarini taʼminlashga harakat qilish edi<ref name="Jones1949">Jones, F. C. „Manchuria since 1931“, 1949, Royal Institute of International Affairs, London. pg.221</ref>. Iyun oxirida ular Sovetlarga murojaat qilishdi (betaraflik shartnomasi hali ham mavjud edi), ularni Yaponiyani qoʻllab-quvvatlash uchun Gʻarbiy ittifoqchilar bilan tinchlik muzokaralarini oʻtkazishga taklif qilishdi, ularga aniq takliflar berishdi va buning evaziga ular Sovetlarga juda jozibali hududni taklif qilishdi. imtiyozlar. Stalin qiziqish bildirdi va yaponlar Sovet Ittifoqining javobini kutdilar. Sovetlar javob berishdan qochishda davom etdilar. 1945-yil 16-iyuldan 2-avgustgacha Potsdam konferentsiyasi boʻlib oʻtdi. 24-iyulda Sovet Ittifoqi barcha elchixona xodimlari va oilalarini Yaponiyadan chaqirib oldi. 26-iyul kuni konferentsiya Potsdam deklaratsiyasini qabul qildibu bilan Cherchill, Garri S. Truman va Chiang Kay-shek (Sovet Ittifoqi Yaponiya bilan rasman urushda boʻlmagan) Yaponiyaning soʻzsiz taslim boʻlishini talab qildilar. Yaponlar Sovet Ittifoqining javobini kutishda davom etdilar va deklaratsiyaga javob berishdan qochdilar.<ref name="Slavinsky" /> Yaponlar Trans-Sibir temir yoʻlining harakatini va Manchuriyaning sharqida Sovet faoliyatini kuzatib borishdi va Sovet Ittifoqining kechiktirish taktikasi bilan birgalikda bu ularga Sovetlarning avgust oyining oxirigacha Sharqiy Manchuriyaga bostirib kirishga tayyor emasligini koʻrsatdi . Ularda har qanday bosqin qachon va qayerda sodir boʻlishi haqida hech qanday haqiqiy fikr va tasdiqlovchi dalillar yoʻq edi..<ref name="Drea" /> Ular hujum 1945-yil avgustida yoki 1946-yil bahoridan oldin sodir boʻlmasligini taxmin qilishgan; ammo ''Stavka'' 1945-yil avgust oyining oʻrtalarida hujum qilishni rejalashtirgan va 90 diviziyadan iborat kuchlarni toʻplashni yashirgan edi. Koʻpchilik temir yoʻl aloqasini buzmaslik uchun oʻz mashinalarida Sibirni kesib oʻtgan<ref>{{cite book |last=Glantz |first=David M. |author-link=David Glanz |title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler |publisher=University Press of Kansas |date=1995 |location=Kansas, USA |page=[https://archive.org/details/whentitansclashe00glan_0/page/278 278] |url=https://archive.org/details/whentitansclashe00glan_0/page/278 |isbn=0-7006-0899-0}}</ref>. 1945-yil 8-avgustda yarim tundan bir soat oldin Sovet qoʻshinlari urush eʼlon qilganda va 9-avgust yarim tundan keyin bir vaqtning oʻzida uchta frontga bostirib kirishganida yaponlar butunlay hayratda qoldilar. == Combatant forces == === Sovet Ittifoqi === Sovet Ittifoqi marshali Aleksandr Vasilevskiy boshchiligidagi [[Uzoq Sharq]] qoʻmondonligi<ref name="Battlefield Series" />, odddiy, lekin miqoyisi jixatdan katta boʻlgan Manjuriyani<ref name="Glantz" />, zabt etish rejasini tuzib, butun Manchuriya boʻylab katta qisqichbaqalar harakati oʻtkazishga chaqirdi. Buni gʻarbdan Transbaykal fronti va sharqdan 1-Uzoq Sharq fronti amalga oshirishi kerak edi ; 2 -Uzoq Sharq fronti shimoldan choʻntak markaziga hujum qilishi kerak edi<ref name="Battlefield Series" />. Urush paytida faoliyat koʻrsatgan teatr qoʻmondonligining yagona sovet ekvivalenti (gʻarbda qisqa muddatli 1941 yilgi „Yoʻnalishlar“ dan tashqari) Uzoq Sharq qoʻmondonligi uchtadan iborat edi. [[Qizil armiya|Qizil Armiya]] frontlari ==== Transbaikal Front ==== [[Fayl:Manchuria_1945-A.PNG|thumb|Sovetlarning Manchuriyaga bostirib kirish rejasi koʻrsatilgan asosiy xarita<ref name="Battlefield Series" />]] Marshal Rodion Malinovskiy boshchiligidagi Transbaykal fronti tarkibiga quyidagilar kiradi:<ref name="Glantz" /> * [[17-Armiya (Sovet Ittifoqi)|17-Armiya]] * [[36-Armiya (Sovet Ittifoqi)|36-Armiya]] * [[39th Army (Soviet Union)|39-Armiya]] * [[53rd Army (Soviet Union)|53-Armiya]] * [[6th Guards Tank Army|6-gvardiya tank armiyasi]] * Issa Pliev boshchiligidagi Sovet Moʻgʻul otliqlari mexanizatsiyalashgan guruhi * [[23-havo armiyasi]]. Transbaykal fronti ichki Moʻgʻul choʻli va Katta Xingan togʻlari ustidan hujum qilib, sovet qisqichlari harakatining gʻarbiy yarmini tashkil qilishi kerak edi .<ref name="Battlefield Series" /> Bu kuchlarning maqsadi birinchi navbatda Mukdenni (hozirgi [[Shenyang]]) qoʻriqlash, soʻngra 1-Uzoq Sharq fronti qoʻshinlari bilan Manchuriyaning janubiy markaziy qismidagi Changchun hududida uchrashish,<ref name="Glantz" /> va shu tariqa qoʻshaloq konvertni tugatish edi<ref name="Glantz" />. Mingdan ortiq tanklar va oʻziyurar qurollarni yigʻib , 6-gvardiya tank armiyasi zirhli nayza uchi boʻlib xizmat qilishi kerak edi, frontning oldinga siljishi va bosqinning beshinchi kunida Manchuriya ichida 350 km (220 milya) maqsadlarni egallashi kerak edi<ref name="Glantz" />. 36-armiya ham gʻarbdan hujum qildi, ammo maqsad 2-Uzoq Sharq fronti kuchlarini Harbin va Tsitsixarda toʻplash edi<ref name="Battlefield Series" />. ==== 1-Uzoq Sharq fronti ==== Marshal Kirill Meretskov boshchiligidagi 1-Uzoq Sharq fronti tarkibiga:<ref name="Glantz" /> * [[Soviet First Army|1-Qizil bayroqli armiya]] * [[5-qoʻshma qurolli armiya|5-qurolli armiya]] * [[25-Armiya (Sovet Ittifoqi)|25-Armiya]] * [[35-qoʻshma qurolli armiya|35-qurolli armiya]] * [[10-mexanizatsiyalashgan korpus (Sovet Ittifoqi)|10-Mexanizatsiyalashgan korpus]] * [[9-havo armiyasi]]. 1-Uzoq Sharq fronti qisqichbaqa harakatining sharqiy yarmini tashkil qilishi kerak edi. Ushbu hujumda 1-Qizil bayroq armiyasi, 5-chi armiya va 10-mexanizatsiyalashgan korpus Mudanjiang (yoki Mutanchiang) tomon zarba berdi<ref name="Glantz" />. Bu shahar qoʻlga kiritilgach, bu kuch Jilin (yoki Kirin), Changchun va Xarbin shaharlari tomon yurishi kerak edi<ref name="Glantz" />. Uning yakuniy maqsadi Changchun va Jilindagi Transbaykal fronti kuchlari bilan bogʻlanish va shu bilan ikki tomonlama konvertatsiya harakatini yopish edi. Ikkinchi darajali maqsad sifatida 1-Uzoq Sharq jabhasi yapon qoʻshinlarining Koreyaga qochib ketishining oldini olish va keyin Koreya yarim oroliga 38-parallelgacha bostirib kirish,<ref name="Glantz" /> bu jarayonda keyinchalik Shimoliy Koreyaga aylangan hududni oʻrnatish edi . Bu ikkinchi darajali maqsad 25-armiya tomonidan amalga oshirilishi kerak edi.<ref name="Glantz" /> Ayni paytda, 35-armiya Boli (yoki Poli), Linkou va Mishan shaharlarini egallash vazifasini oldi<ref name="Glantz" />. ==== 2-Uzoq Sharq fronti ==== General Maksim Purkayev boshchiligidagi 2-Uzoq Sharq fronti tarkibiga:<ref name="Glantz" /> * [[2-Qizil bayroqli armiya]] * [[15-Armiya (Sovet Ittifoqi)|15-Armiya]] * [[16-Armiya (Sovet Ittifoqi)|16-Armiya]] (uning 56-oʻqotar korpusi [[Karafuto prefekturasi|Janubiy Saxalin]]<nowiki/>dagi jangovar janglarni koʻrgan yagona tuzilma boʻlgan) * [[5-miltiq korpusi]] * [[Chuguevsk Operational Group|Chuguevsk operatsion guruhi]] * [[Amur harbiy flotiliyasi]] * [[10-havo armiyasi]] 2-Uzoq Sharq fronti yordamchi hujum rolida joylashtirilgan<ref name="Glantz" />. Uning maqsadi Xarbin, Tsitsixar shaharlari<ref name="Battlefield Series" /> va yapon qoʻshinlari tomonidan janubga tartibli ravishda olib chiqib ketilishining oldini olish edi<ref name="Glantz" />. Jabhada 1940-yillarning boshlarida SSSRga chekingan Shimoli-Sharqiy Yaponiyaga qarshi Birlashgan Armiyasining Xitoy va Koreya partizanlaridan tashkil topgan 88-alohida otishma brigadasi ham bor edi. Chjou Baozhong boshchiligidagi boʻlinma, qoʻporuvchilik va razvedka missiyalarida foydalanish uchun bosqinda qatnashish uchun belgilangan, ammo jang maydoniga yuborish uchun juda qimmatli hisoblangan. Shunday qilib, ular janglarda qatnashishdan toʻxtatildi va uning oʻrniga keyingi ishgʻol paytida ozod qilingan hududlardagi tuman boʻlimlari va politsiya boʻlimlari uchun rahbarlik va maʼmuriy lavozimlarda foydalanildi<ref name="Gavryuchenkov">{{cite web |url=http://zhurnal.lib.ru/g/gawrjuchenkow_j_f/kimirsen.shtml |title=Kim Il Sung |author=Gavryuchenkov Yuri Fedorovich |website=zhurnal.lib.ru |access-date=25 September 2019}}</ref>. Brigadaning koreys bataloni (shu jumladan , KXDRning boʻlajak rahbari Kim Ir Sen ham) 1-Uzoq Sharq fronti tarkibida Shimoliy Koreyaning keyingi bosib olinishiga yordam berish uchun yuborilgan<ref name="Gavryuchenkov" />. 1-Uzoq Sharq fronti va Transbaykal fronti qoʻshinlari Changchun shahrini egallab olgandan soʻng, 2-Uzoq Sharq fronti Lyaotun yarim oroliga hujum qilib, Port Arturni (hozirgi Lyushun) egallashi kerak edi<ref name="Glantz" />. {| class="wikitable" style="text-align:right" |+'''Uzoq Sharq qoʻmondonligi ostidagi Sovet qoʻshinlari'''<ref name="Glantz" /> ! !Umumiy !Transbaykal fronti !1-Uzoq Sharq fronti !2-Uzoq Sharq fronti |- !'''Erkaklar''' |1,577,725 |654,040 |586,589 |337,096 |- !'''Artilleriya qismlari''' |27,086 |9,668 |11,430 |5,988 |- !'''Bir nechta raketa uchirgichlar''' |1,171 |583 |516 |72 |- !'''Tanklar va oʻziyurar qurollar''' |5,556{{efn|Soviet sources give 4,841 tanks and 1,393 self-propelled guns as fit for service on 5 August 1945 in the Far East. These were a most varied fleet to be found anywhere, and included pre-war BT-5 fast tanks alongside IS-2 heavy tanks and Lend-Lease Sherman M4A2 tanks.}} |2,416 |1,860 |1,280 |- !'''Samolyot''' |3,721 |1,324 |1,137 |1,260 |} Har bir jabhada armiya oʻrniga toʻgʻridan-toʻgʻri frontga biriktirilgan „old boʻlinmalar“ mavjud edi<ref name="Glantz" />. Qoʻshinlar 1,5 million kishi, 3704 tank, 1852 oʻziyurar qurol, 85819 avtomobil va 3721 samolyotdan iborat 89 ta boʻlinmani tashkil etdi. Uning kuchining taxminan uchdan bir qismi jangovar yordam va xizmatlarda edi<ref name="Glantz" />. Sovet rejasi ular nemislarga qarshi kurashda olgan manevr urushidagi barcha tajribalarni oʻz ichiga olgan.<ref name="Glantz" /> === Yaponiya === General Otozo Yamada boshchiligidagi Yaponiya imperatorlik armiyasining Kvantung armiyasi Manchuriya va Koreyadagi yapon bosqinchi kuchlarining asosiy qismi boʻlib, ikkita hududiy armiya va uchta mustaqil armiyadan iborat edi:<ref name="Glantz" /> * Birinchi hudud armiyasi (shimoli-sharqiy Manchukuo), shu jumladan: ** [[Uchinchi armiya (Yaponiya)|3-armiya]] ** [[Beshinchi armiya (Yaponiya)|5-armiya]] * [[Yaponiya uchinchi hudud armiyasi|Uchinchi hudud armiyasi]] (janubi-gʻarbiy Manchukuo), shu jumladan: ** [[Oʻttizinchi armiya (Yaponiya)|30-armiya]] ** 44-armiya * Mustaqil birliklar: ** 4-armiya (Shimoliy Manchuriya uchun mas’ul boʻlgan mustaqil dala armiyasi) ** 34-armiya (Shimoliy Koreyadagi uchinchi va oʻn yettinchi hudud qoʻshinlari oʻrtasidagi hududlar uchun mas’ul boʻlgan mustaqil dala armiyasi) ** Oʻn ettinchi hudud armiyasi (Koreya uchun mas’ul; oʻn birinchi soatda Kvantung armiyasiga tayinlangan, hech qanday foyda yoʻq) Har bir ''hududiy armiya'' (''Homen Gun,'' Gʻarbiy „armiya“ ning ekvivalenti) dala qoʻshinlaridan tashqari (Gʻarbiy korpusga teng) toʻgʻridan-toʻgʻri hududiy armiyaga biriktirilgan shtab-kvartira va boʻlinmalarga ega edi. Bundan tashqari, yaponlarga oʻzlarining qoʻgʻirchoq davlatlari Manchukuo va Mengjiang kuchlari yordam berdi. Manchukuoda 170 dan 200 000 gacha qoʻshin bor edi, Mengjiangda esa 44 000 ga yaqin askar bor edi, bu qoʻgʻirchoq qoʻshinlarning aksariyati shubhali sifatga ega edi. Sovet Uzoq Sharq qoʻmondonligining navbatdagi nishoni boʻlgan Koreya Yaponiyaning oʻn yettinchi hudud armiyasi tomonidan garnizonlangan edi . [[Fayl:IJA_Type_95_Ha-Go_Manchuria_model_rear-side_view.jpg|right|thumb|Manchuriya tank maktabining IJA turi 95 Ha-Go]] Koreyadagi yapon qoʻshinlarini hisobga olgan holda, Kvantun armiyasi 31 ta boʻlinma va 13 brigadada 900 000 dan ortiq kishidan iborat edi; 400 ga yaqin eskirgan tank va 2000 samolyot bor edi (Manchuriyadagi 1040 samolyotdan atigi 230 tasi jangovar va 55 tasi zamonaviy <ref>Coox p. 1062</ref>)<ref>[[Japanese Monographs]] No. 155 [https://archive.today/20130119214122/http://cgsc.cdmhost.com/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=/p4013coll8&CISOPTR=2600&CISOBOX=1&REC=4 Record of Operations against Soviet Russia, Northern and Western Fronts (August — September 1945)] p. 270</ref>. Biroq, Kvantung armiyasi ruxsat etilgan kuchidan ancha past edi; Oʻzining ogʻir texnikasining koʻp qismi va eng yaxshi harbiy boʻlinmalari Amerika qoʻshinlarining oldinga siljishi bilan kurashish uchun soʻnggi uch yil ichida Tinch okeani teatriga oʻtkazildi. Baʼzi Kvantung armiyasi boʻlinmalari Ichigo operatsiyasida millatchi xitoylarga qarshi janubga qayta joylashdi.1944-yilda. 1945-yilga kelib Kvantung armiyasi odatda eskirgan, yengil yoki boshqa jihatdan cheklangan jihozlarga ega boʻlgan koʻp sonli xom askar va chaqiriluvchilarni oʻz ichiga oldi. Deyarli barcha tanklar 1930-yillarning boshlarida 95 Ha-Go va Type 89 I-Go kabi modellar edi, tankga qarshi boʻlinmalar faqat Sovet zirhlariga qarshi samarasiz boʻlgan 1-toifa 37 mm tankga qarshi qurollarga ega edi va piyodalar juda kam pulemyotlar va anti-material miltiqlar yoki avtomatlar yoʻq. Natijada, Manchuriya va Koreyadagi yapon qoʻshinlari asosan engil piyodalarga qisqartirildi.harakatchanligi va kelishilgan dushmanga qarshi anʼanaviy quruqlikdagi urushda kurashish imkoniyati cheklangan qoʻzgʻolonga qarshi kuch. 1945 yilning yanvarigacha Kvantung armiyasining faqat oltita boʻlinmasi mavjud edi. Shunga koʻra, yaponlar Kvantung armiyasining hech bir boʻlinmasini jangovar tayyor deb hisoblamadilar, baʼzilari esa 15% dan kam tayyor deb eʼlon qilindi<ref>Glantz, „August Storm“, p. 32</ref>. Yaponiya imperatorlik dengiz floti Manchuriyani mudofaa qilishga hissa qoʻshmadi, uni bosib olishga u doimo strategik asosda qarshilik koʻrsatgan. Bundan tashqari, Sovet bosqinchiligi paytida uning flotining bir nechta qoldiqlari Amerika qoʻshinlari bosqiniga uchragan taqdirda Yaponiyaning uy orollarini himoya qilish uchun joylashtirilgan edi. Yapon armiyasi oʻz muammolarini birlashtirib, koʻplab notoʻgʻri taxminlar va katta xatolarga yoʻl qoʻydi, eng muhimi: * Ular gʻarbdan keladigan har qanday hujum eski temir yoʻl liniyasi boʻylab Xaylargacha boradi yoki Moʻgʻulistonning sharqiy chekkasidan Solunga boradi, deb notoʻgʻri taxmin qilishgan. Sovet qoʻshinlari bu yoʻllar boʻylab hujum qilishdi, ammo ularning gʻarbdan asosiy hujumi Solun janubidagi va Manchuriya markaziga oʻtib boʻlmaydigan Katta Xingan tizmasi orqali oʻtdi. * Yaponiya harbiy razvedkasi Sovet Uzoq Sharqidagi sovet qurilishining tabiati, joylashuvi va koʻlamini aniqlay olmadi . Sovet kuchini dastlabki baholamaganligi va Trans-Sibir temir yoʻlidagi Sovet harakatining monitoringiga asoslanib, yaponiyaliklar Sovetlarning 1945-yil avgust oyining oxirigacha hujum qilish uchun etarli kuchga ega emasligiga ishonishdi va bu hujum edi. katta ehtimol bilan 1945-yilning kuzida yoki 1946-yilning bahorida. Tinch okeani teatriga qayta joylashtirish uchun Kvantung armiyasining elita qoʻshinlari olib chiqib ketilganligi sababli, yaponlar 1945-yilning yozida Manchuriyani muqarrar boʻlib tuyulgan sovet hujumidan himoya qilish uchun yangi operatsion rejalar tuzdilar. Bular mavjud kuchlarning asosiy qismini chegara hududlaridan qayta joylashtirishni talab qildi; asosiy kuch janubi-sharqiy burchakni mustahkam ushlab turish (shuning uchun Koreyani hujumdan himoya qilish) uchun chegaralarni engillashtirish va kechiktirish harakatlariga qarshi kurashish kerak edi<ref name="Hayashi" />. Bundan tashqari, yaponlar faqat Trans-Sibir temir yoʻli va Sharqiy Manchjuriya fronti boʻylab sovet faoliyatini kuzatgan va shunga mos ravishda sharqdan bosqinga tayyorlanishgan. Ular gʻarbdan hujum sodir boʻlganda, qayta joylashtirilgan kuchlar bu bilan kurashishga qodir boʻlishiga ishonishdi<ref name="Hayashi" /><ref name="Drea" />. Yaponiyaning Manchukuoda qayta joylashtirilishi boshlangan boʻlsa-da, u 1945-yil sentyabrigacha yakunlanishi kerak edi va shuning uchun Sovetlar uch jabhada bir vaqtning oʻzida hujumni boshlaganda Kvantung armiyasi qayta joylashtirish oʻrtasida edi. == Campaign == {{See also|Mutanchiang jangi}} [[Fayl:Маньчжурская_операция.jpg|thumb|300x300px|Manchuriya hujumi]] Operatsiya Ikkinchi Jahon urushi davridagi butun Gʻarbiy Yevropa teatri hajmidagi maydonda klassik qoʻshaloq qisqich harakati sifatida amalga oshirildi . Gʻarbiy qisqichbaqada Qizil Armiya Moʻgʻulistondan choʻl va togʻlar boʻylab, ularning temir yoʻllaridan uzoqda oldinga oʻtdi. Bu sovet logistikasini yapon harbiy tahlilini chalkashtirib yubordi va himoyachilar mustahkamlanmagan pozitsiyalarda hayratda qoldilar. Kvantung armiyasi qoʻmondonlari bosqin paytida rejalashtirish mashqlari bilan shugʻullangan va mojaroning dastlabki oʻn sakkiz soati davomida oʻz kuchlaridan uzoqda edilar. Yaponiya aloqa infratuzilmasi yomon edi va yaponlar oldinga boʻlinmalar bilan aloqani juda erta yoʻqotdilar. Biroq, Kvantung armiyasi shiddatli va shafqatsiz jangchilar sifatida katta obroʻga ega edi va hatto kuchsiz va tayyor boʻlmasa ham, Sovet qoʻshinlarining bir qismini bogʻlab turgan Xaylar shahrida kuchli qarshilik koʻrsatdi . Yaponiyalik himoyachilar 18 avgustgacha chidashdi, 3827 nafar tirik qolganlar taslim boʻldi.<ref>{{cite book |last=Hastings |first=Max |title=Nemesis: The Battle for Japan 1944-45 |publisher=William Collins |date=2007 |location=London |page=543}}</ref> Shu bilan birga, Sovet havo-desant boʻlinmalari quruqlikdagi qoʻshinlar oldidan aerodromlar va shahar markazlarini egallab oldilar va samolyotlar taʼminot liniyasidan oshib ketgan qismlarga yonilgʻi tashidi. Yaponiyaning 37 mm va 47 mm tankga qarshi qurollari faqat engil sovet tanklari bilan jang qilish uchun mos boʻlgani sababli, yapon kuchlari granata va portlovchi moddalar bilan oʻralgan xudkush-terrorchi otryadlardan asosiy qoʻlbola tankga qarshi qurol sifatida foydalanishga qaror qilishdi<ref name="mer1">{{cite web |url=http://militera.lib.ru/memo/russian/meretskov/32.html |title=На службе народу |author=[[Мерецков, Кирилл Афанасьевич|Мерецков К. А.]] |publisher=— М.: [[Политиздат]], 1968}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/combat-studies-institute/csi-books/Glantz-lp7.pdf |title=August Storm: The Soviet 1945 Stragetic Offensive in Manchuria |access-date=Oct 7, 2022 |arxivsana=2022-01-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220109071927/https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/combat-studies-institute/csi-books/Glantz-lp7.pdf }}</ref>. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Yaponiya armiyasi aviatsiyasi Sovet Ittifoqining yurishini toʻxtatish uchun kamikadze samolyotlaridan foydalangan<ref>{{cite web |url=https://dzen.ru/media/id/5a4412865a104fc5286678ec/iaponskie-letchikikamikadze-protiv-krasnoi-armii-v-1945-godu-5d2ac76ce3062c00aefaca88 |title=Японские летчики-камикадзе против Красной Армии в 1945 году. |language=ru |access-date=Oct 7, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://warfarehistorynetwork.com/article/the-soviet-invasion-of-manchuria-led-to-japans-greatest-defeat/ |title=The Soviet Invasion of Manchuria led to Japan's Greatest Defeat |access-date=Oct 7, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://warfarehistorynetwork.com/soviet-invasion-of-manchuria-catching-japan-unawares/ |title=Soviet Invasion of Manchuria: Catching Japan Unawares |date=4 October 2016 |access-date=Oct 7, 2022}}</ref>. Shunga qaramay, Yaponiya armiyasini tezda magʻlubiyatga uchratish istiqbollari aniq emas edi. 1945-yil aprel-iyun oylarida Okinava jangida yapon qoʻshinlarining fanatik va baʼzan oʻz joniga qasd qilish qarshiliklarini hisobga olsak, qolgan soʻnggi yapon istehkomlari hududlarini bosib olish uchun uzoq va qiyin kampaniya kutilayotganiga ishonish uchun barcha asoslar mavjud edi. Sovet hujumining baʼzi qismlarida bu umidlar amalga oshdi<ref name="as1">{{cite web |url=http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp |title="August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria. Leavenworth Papers №7. by LTC David. M. Glantz" |publisher=Combat Studies Institute, fort Leavenworth, Kansas, 1983 |accessdate=2010-06-15 |archiveurl=https://www.webcitation.org/61BgrOlQF?url=http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp |archivedate=2011-08-24}}</ref>. Sharqdan kelgan sovet qisqichbaqasi Ussurini kesib oʻtib, Xanka koʻli boʻylab yurib, Suyfenxe tomon hujum qildi va yapon himoyachilari qattiq kurashib, kuchli qarshilik koʻrsatishgan boʻlsa-da, Sovetlar gʻalaba qozonishdi. [[Fayl:Soviet_infantry_crosses_the_border_of_Manchuria._August_9,_1945.jpg|right|thumb|Sovet qoʻshinlarining Manchuriyaga oʻtishi, 1945 yil 9 avgust]] Sovet qoʻshinlari Manchukuoga chuqur kirib borgan bir haftalik janglardan soʻng, Yaponiya imperatori Xiroxito 1945-yil 15-avgustda radio orqali yapon xalqiga efirga uzatilgan ''Gyokuon-xosoni'' yozib oldi . Buning oʻrniga hukumatga Potsdam deklaratsiyasining shartlarini toʻliq qabul qilish topshirilganligini taʼkidladi. Bu Yaponiya taslim boʻlganiga amin boʻlmagan koʻplab tinglovchilarning ongida chalkashliklarni keltirib chiqardi. Radioeshittirishning sifatsiz audio sifati, shuningdek, nutq tuzilgan rasmiy saroy tili chalkashlikni yanada kuchaytirdi. Yaponiya imperatorlik armiyasi shtab-kvartirasi Kvantung armiyasiga sulh toʻgʻrisidagi buyruqni darhol etkazmadi va armiyaning koʻplab elementlari buni tushunmadi yoki eʼtiborsiz qoldirdi. Shunday qilib, Kvantung armiyasining qattiq qarshiliklari davom etdi va Sovet qoʻshinlari qarshilik choʻntaklaridan qochib, 20-avgustgacha Mukden, Changchun va Qiqixarga etib borishdi. Olovni toʻxtatish toʻgʻrisidagi buyruq oxir-oqibat Kvantung armiyasiga etkazildi, ammo Sovetlar oʻzlarining hududiy yutuqlarining koʻp qismini qoʻlga kiritmasdan oldin emas. [[Fayl:Soviet_troops_enter_the_liberated_Harbin._August_21,_1945.jpg|thumb|Sovet qoʻshinlari 1945 yil 21 avgustda Xarbin ozod qilinganidan keyin unga kirishdi]] Sovet oʻng qanotida Sovet- Moʻgʻul otliq-mexanizatsiyalashgan guruhi Ichki Moʻgʻulistonga kirib, Dolon Nur va Kalganni tezda egallab oldi . Manchukuo imperatori (va Xitoyning sobiq imperatori) Puyi Qizil Armiya tomonidan asirga olingan. 18-avgust kuni sovet amfibiyalari quruqlikka chiqish oldidan bir nechta qoʻnishlar amalga oshirildi: Shimoliy Koreyaga uchta , Janubiy Saxalinga va Kuril orollariga bitta qoʻnish. Bu shuni anglatadiki, Koreyada hech boʻlmaganda sovet askarlari quruqlikka kelayotgan qoʻshinlarni kutayotgan edi. Janubiy Saxalin va Kurilda bu Sovet suverenitetining toʻsatdan oʻrnatilishini anglatardi. Quruqlik harakati Koreya yarim orolining boshlanishi boʻlgan Yalu daryosidan ancha uzoqda toʻxtatildi, hatto havo taʼminoti ham mavjud boʻlmaganda. Koreyadagi kuchlar yarim orolning shimoliy hududida nazorat oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Amerika hukumati bilan Koreya yarim orolini ikkiga boʻlish toʻgʻrisida avvalroq tuzilgan kelishuvlarga koʻra, Sovet qoʻshinlari 38-parallelda toʻxtab, yarim orolning janubiy qismini haligacha yaponiyaliklar nazoratida qoldirdi. Keyinchalik, 1945-yil 8-sentyabrda Amerika qoʻshinlari Incheonga tushdi. == Oqibat == {{See also|Sovet-Yapon urushi#Ahamiyati va oqibatlari|Xabarovsk urush jinoyatlari boʻyicha sudlar}} [[Fayl:苏联红军烈士公园_-_panoramio.jpg|thumb|Sovet Qizil Armiyasi shahidlari qabristoni urushdan keyin Manjoulida qurilgan.]] Manchuriyaning bostirib kirishi Yaponiyaning taslim boʻlishiga va Ikkinchi jahon urushining tugashiga sabab boʻlgan omil boʻldi. Bundan tashqari, Sovet Ittifoqining Manchuriyani bosib olishi Koreya yarim orolining shimoliy qismlari bilan birga bu hududlarni Sovet Ittifoqi tomonidan mahalliy kommunistlar nazoratiga oʻtkazishga imkon berdi. Sovet hokimiyati tomonidan qoʻllab-quvvatlangan kommunistik hukumatlar tomonidan ushbu hududlarni nazorat qilish Xitoy kommunistlarining yuksalishida omil boʻladi va Koreya urushining siyosiy mojarosini shakllantiradi. Manchukuo va Ichki Moʻgʻulistonga mustamlakachi sifatida yuborilgan bir necha ming yapon Xitoyda qolib ketdi. Xitoyda qolib ketgan yaponlarning aksariyati ayollar edi va bu yapon ayollari asosan xitoylik erkaklarga uylanib, „qora urush xotinlari“ (zanryu fujin) nomini oldilar<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Left Behind: Japanʼs Wartime Defeat and the Stranded Women of Manchukuo |url=http://japanfocus.org/-Rowena-Ward/2374/article.html |qaralgan sana=2023-07-26 |arxivsana=2016-01-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160112110754/http://japanfocus.org/-Rowena-Ward/2374/article.html }}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=fDCsD-1zitUC&pg=PA59 Mackerras 2003], p. 59.</ref>. Ularning xitoylik erkaklar otasi boʻlgan farzandlari boʻlgani sababli, yapon ayollariga xitoylik oilalarini Yaponiyaga olib kelishga ruxsat berilmagan, shuning uchun ularning koʻpchiligi qolgan. Yaponiya qonunchiligi faqat yapon otasi boʻlgan bolalarga Yaponiya fuqarosi boʻlishga ruxsat bergan. 1949-yil oxirida Sovet qoʻshinlarining Manchuriyaga bostirib kirishi paytida asirga olingan sobiq Kvantung armiyasining koʻplab aʼzolari 731-boʻlinma va unga aloqador boʻlinmalar insoniyatga qarshi jinoyatlar va kimyoviy va biologik qurollardan foydalanish bilan aloqadorliklari uchun sudlangan edi<ref>Sheldon H. Harris, „Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932-1945, and the American Cover-up (rev. ed)“, Routledge, 2002, p. 318.</ref>. == Harbiy jinoyatlar == {{See|Miao qirgʻiniga qarshi|Sovet harbiy jinoyatlari}} Manchuriyaga bostirib kirish paytida sovet askarlari yaponiyalik tinch aholini oʻldirgan va zoʻrlagan<ref name="til">{{Cite book |last=Tillman |first=Barrett |url=https://books.google.com/books?id=3xxgEAAAQBAJ&dq=Gegenmiao+massacre&pg=PA297 |title=When the Shooting Stopped: August 1945 |date=2022-04-14 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4728-4897-0 |pages=101–02 |language=en}}</ref>. Eng mashhur misol Gegenmiao qirgʻini boʻldi, zirhli boʻlinmadagi sovet askarlari mingdan ortiq yapon ayollari va bolalarini qirgʻin qilishdi<ref name="Ealey">{{cite web |last=Ealey |first=Mark |title=An August Storm: the Soviet-Japan Endgame in the Pacific War |url=http://japanfocus.org/-mark-ealey/1988 |work=Japan Focus |access-date=21 February 2014 |arxivsana=2014-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141031180011/http://japanfocus.org/-mark-ealey/1988 }}</ref>. Yaponlarning mulki ham sovet qoʻshinlari tomonidan talon-taroj qilingan<ref name="til" />. Qirgʻin uchun masʼul Sovet qoʻshinlari Sharqiy Prussiyada tinch aholiga qarshi xuddi shunday jinoyatlarni amalga oshirgan edi<ref name="Ealey" />. Sovet tarixchisi Vyacheslav Zimoninning yozishicha, Qizil Armiya yaqinlashganda koʻplab yapon koʻchmanchilari ommaviy oʻz joniga qasd qilishgan. Onalar oʻzlarini oʻldirish yoki oʻldirishdan oldin yapon harbiylari tomonidan oʻz farzandlarini oʻldirishga majbur qilishgan<ref name="Zimonin">{{cite news |last=Zimonin |first=Vyacheslav |year=1987 |title=The Truth and Lies About Japanese Orphans |page=121 |journal=Far Eastern Affairs |publisher=Academy of Sciences of the USSR |issue=2–6 |location=Moscow}}</ref>. Yaponiya armiyasi koʻpincha tinch aholini oʻldirishda qatnashgan. 5-Yapon armiyasi qoʻmondoni general Shimizu „har bir xalq oʻz qonunlari bilan yashaydi va oʻladi“ deb izohladi. Oʻz-oʻzidan harakat qila olmaydigan yarador yapon askarlari koʻpincha armiya orqaga chekinayotganda halok boʻlishdi<ref name="Zimonin" />. Britaniya va AQSh hisobotlari shuni koʻrsatadiki, Manchuriyani egallab olgan Sovet qoʻshinlari (taxminan 700 000 kishi) Mukdenning mahalliy aholisini ham talon-taroj qilgan va qoʻrqitishgan va Sovet hukumati tomonidan „uch kunlik zoʻrlash va talonchilik“ dan tushkunlikka tushmagan. Harbinda Sovet qoʻshinlari Xitoy Kommunistik partiyasi rahbarlarining ommaviy zoʻrlash va talon-taroj qilish haqidagi noroziliklarini eʼtiborsiz qoldirdi<ref name="FCJones">{{cite book |first=FC |last=Jones |year=1949 |title=Manchuria since 1931 |publisher=Royal Institute of International Affairs |location=London, Oxford University Press |chapter=XII. Events in Manchuria, 1945–47 |pages=224–5 and pp.227–9 |chapter-url=http://oudl.osmania.ac.in/bitstream/handle/OUDL/13712/216873_Manchuria_Since_1931.pdf?sequence=2 |access-date=17 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219040912/http://oudl.osmania.ac.in/bitstream/handle/OUDL/13712/216873_Manchuria_Since_1931.pdf?sequence=2 |archive-date=19 December 2013}}</ref><ref name="CSM">{{Citation |title=Christian Science Monitor |date=12 October 1945 |quote=Japanese armies were guilty of appalling excesses, both in China and elsewhere, and had the Russians dealt harshly with only Japanese nationals in Manchuria this would have appeared as just retribution. But the indiscriminate looting and raping inflicted upon the unoffending Chinese by the Russians naturally aroused the keenest indignation.}}</ref><ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/lastempressmadam00paku_0 |url-access=registration |title=The last empress: Madame Chiang Kai-Shek and the birth of modern China |first=Hannah |last=Pakula |year=2009 |publisher=Simon & Schuster |page=[https://archive.org/details/lastempressmadam00paku_0/page/530 530] |isbn=978-1-4391-4893-8 |access-date=2010-06-28}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=yCDv67C2BzkC&pg=PA82 |title=The Soviet Union and communist China, 1945–1950: the arduous road to the alliance |first=Dieter |last=Heinzig |year=2004 |publisher=ME Sharpe |page=82 |isbn=0-7656-0785-9 |access-date=2010-11-28}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=falbrObQ11IC&pg=PA86 |title=The geopolitics of East Asia: the search for equilibrium |first=Robyn |last=Lim |year=2003 |publisher=Psychology Press |page=86 |isbn=0-415-29717-6 |access-date=2010-11-28}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9hE2xFxbca0C&pg=PA33 |title=In the Ruins of Empire: The Japanese Surrender and the Battle for Postwar Asia |first=Ronald H |last=Spector |year=2008 |publisher=Random House |page=33 |isbn=978-0-8129-6732-6 |access-date=2010-11-28}}</ref>. Manchuriyadagi Xitoy politsiya kuchlari sovet qoʻshinlarini turli jinoyatlar sodir etganliklari uchun hibsga olgan yoki hatto oʻldirgan bir qancha voqealar boʻlgan, bu esa Sovet va Xitoy hukumati oʻrtasida baʼzi mojarolarga sabab boʻlgan. Manchuriyada<ref>{{cite web |last1=Hess |first1=Christian A. |title=From Colonial Jewel to Socialist Metropolis: Dalian 1895-1955 |url=https://escholarship.org/content/qt2zb7n2x9/qt2zb7n2x9.pdf}}</ref>. Sovet qoʻshinlari Shimoliy Koreyani bosib olgan paytda , Koreya yarim orolining shimoliy yarmida sovet askarlari ham yapon, ham koreys ayollariga nisbatan zoʻrlaganliklari haqida xabar berilgan<ref>{{Citation |last=Edele |first=Mark |title=Soviet liberations and occupations, 1939–1949 |date=2015 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-second-world-war/soviet-liberations-and-occupations-19391949/348C49251BFAB830DAC03CF957F37291 |work=The Cambridge History of the Second World War: Volume 2: Politics and Ideology |volume=2 |pages=487–508 |editor-last=Maiolo |editor-first=Joseph |access-date=2021-05-09 |series=The Cambridge History of the Second World War |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03407-5 |editor2-last=Bosworth |editor2-first=Richard}}{{Quote box|quote=In Korea, Red Army men also ‘committed depredations against the Japanese and Koreans, including rape and looting, on what appears to have been a wide scale and which went quite beyond taking revenge against the enemy and its Korean allies’}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cumings |first=Bruce |title=The North Wind: The Origins of the Korean War |url=http://faculty.washington.edu/sangok/NorthKorea/Cumings,_Bruce_-_The_North_Wind.pdf}}</ref>. Sovet askarlari Shimoliy Koreyada yashovchi yapon va koreyslarning ham mulkini talon-taroj qildilar<ref name=":0">{{Citation |last=Edele |first=Mark |title=Soviet liberations and occupations, 1939–1949 |date=2015 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-second-world-war/soviet-liberations-and-occupations-19391949/348C49251BFAB830DAC03CF957F37291 |work=The Cambridge History of the Second World War: Volume 2: Politics and Ideology |volume=2 |pages=487–508 |editor-last=Maiolo |editor-first=Joseph |access-date=2021-05-09 |series=The Cambridge History of the Second World War |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03407-5 |editor2-last=Bosworth |editor2-first=Richard}}{{Quote box|quote=Even in North Korea, ‘Japanese enterprises of military and heavy industry’ were considered ‘trophies of the Red Army, since all these enterprises to one degree or another worked for the Japanese army’. These factories ‘must be transferred to the Soviet Union as partial payment of reparations’, as a December 1945 document put it.}}</ref>. Sovetlar Manchuriya va Shimoliy Koreyadagi yapon korxonalariga daʼvo qilib, qimmatbaho materiallar va sanoat jihozlarini olib ketishdi<ref name="FCJones" /><ref name=":0" />. Rossiya Fanlar akademiyasining Koreya tadqiqotlari markazi xodimi Konstantin Asmolov Sovet Ittifoqining Uzoq Sharqdagi tinch aholiga nisbatan zoʻravonligi haqidagi Gʻarb maʼlumotlarini boʻrttirib va ​​mish-mish sifatida rad etadi va Qizil Armiya tomonidan ommaviy jinoyatlarda ayblovlar 2 000 000 ga yaqin sovet askari bilan bogʻliq alohida voqealarni notoʻgʻri ekstrapolyatsiya qilishini taʼkidlaydi. Uzoq Sharqdagi qoʻshinlarni ommaviy jinoyatlarga aylantirdi. Uning soʻzlariga koʻra, bunday ayblovlarni oʻsha davr hujjatlari rad etadi, shundan koʻrinib turibdiki, bunday jinoyatlar Germaniyadagiga qaraganda ancha kam muammo boʻlgan. Asmolovning taʼkidlashicha, Sovetlar Ikkinchi Jahon Urushida nemis va yapon „zoʻrlovchilar va talonchilar“ ning jinoiy javobgarlikka tortilishi deyarli nomaʼlum edi<ref name="Asmolov">{{Cite encyclopedia|last=Asmolov|first=Konstantin|title=Pobeda na Dal'nem Vostoke|trans-title=Victory in the Far East|editor1-last=Dyukov|editor1-first=Aleksandr|editor2-last=Pyhalov|editor2-first=Igor|encyclopedia=Velikaya obolgannaya voina [The Great Slandered War]|volume=2|publisher=Yauza|location=Moscow|year=2008|language=ru|url=http://militera.lib.ru/research/pyhalov_dukov/07.html|access-date=2012-08-31|archive-date=2017-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904114137/http://militera.lib.ru/research/pyhalov_dukov/07.html|url-status=dead|archivedate=2017-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170904114137/http://militera.lib.ru/research/pyhalov_dukov/07.html}}</ref>. == Yana qarang == * [[Sovet Ittifoqining xorijiy interventsiyalari]] * [[Manchuriyadagi yapon koʻchmanchilari]] * [[Yaponiyaning harbiy tarixi]] * [[Sovet Ittifoqining harbiy tarixi]] * [[Mongolia in World War II]] * [[Moʻgʻuliston Ikkinchi jahon urushida]] * [[Rossiya Manchuriya (Rossiya)|Rossiya Manchuriya]] * [[Sovet Ittifoqining Shinjonga bostirib kirishi]] * [[Manchukuodagi urush jinoyatlari]] == Eslatmalar == {{Notelist}}{{OʻzME}} == Manbalar == {{Reflist}} {{manbalar}} * {{cite book |last=Jowett |first=Phillip |year=2005 |title=Rays of the Rising Sun: Japan's Asian Allies 1931–45 Volume 1: China and Manchukuo |publisher=Helion and Company Ltd |isbn=1-874622-21-3 |ref={{sfnRef|Jowett}}}} == Havolalar == {{Commons category|World War II Operation August Storm|World War II Manchurian Strategic Offensive Operation}} * [http://libarchive.dartmouth.edu/cdm/compoundobject/collection/presstrans/id/10160/rec/17 Japanese in Manchuria and Korea following the war]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Ikkinchi Jahon Urushi operatsiyalari va janglari]] [[Turkum:Moʻgʻuliston ishtirokidagi janglar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi ishtirokidagi janglar]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushidagi Yaponiya ishtirokidagi janglar]] [[Turkum:Manjuriya tarixi]] [[Turkum:Sovet Ittifoqining bosqinlari]] [[Turkum:Yaponiya-Sovet Ittifoqi munosabatlari]] [[Turkum:Manchukuo]] [[Turkum:Mengjiang]] [[Turkum:Mongoliya-Sovet Ittifoqi munosabatlari]] [[Turkum:Manchukuo ishtirokidagi urushlar]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushi bosqinlari]] [[Turkum:Ikkinchi Jahon urushi operatsiyalari va Tinch okeanidagi janglar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqining Ikkinchi Jahon urushi joylari]] gvf1iev3a3kx16ovx0t2bnbmza7elhp 5997770 5997769 2026-04-17T08:00:11Z KWiki78 246724 5997770 wikitext text/x-wiki {{Urush bilgiqutisi | conflict = Soviet invasion of Manchuria | partof = [[Ikkinchi jahon urushi]]dagi [[:en:Soviet–Japanese War|Sovet-Yapon urushi]]ning bir qismi | image = Manchuria Operation map-en.svg | caption = Sovet Ittifoqining Shimoliy-Sharqiy Osiyodagi yutuqlari, 1945-yil avgust | sana = 1945-yil 9–20-avgust | yer = [[Manchuria]] ([[Manchukuo]]), [[Inner Mongolia]] ([[Mengjiang]]), and northern [[Korea]] ([[:en:Korea under Japanese rule|Yaponiya Koreya]]) | territory = * Sovet qoʻshinlarining Manchuriya, Ichki Moʻgʻuliston va Shimoliy Koreyaga bostirib kirishi va u yerda yapon qoʻgʻirchoq davlatlarining qulashi. * [[Koreyaning ikkiga boʻlinishi|38-parallelda]] Koreya yarim orolining boʻlinishi. * Most of Manchuria and Inner Mongolia are returned to [[Nationalist government|the Nationalist government of China]]. * Manchuriya va Ichki Moʻgʻulistonning bir qismi [[Xitoy Kommunistik partiyasi]]ga [[:en:Chinese Communist Revolution|berildi]]. | natija = Ittifoqchilarning gʻalabasi | combatant1 ='''[[Gitlerchilarga qarshi koalitsiya|Koalitsiya]]''':<br />{{flag|SSSR|1936}}<br />{{flag|Moʻgʻuliston Xalq Respublikasi|1945|name=Mongolia}} | combatant2 = '''[[Axis powers|Axis]]''': <br />{{flag|Empire of Japan|name=Japan}} * {{flag|Manchukuo}} * {{flag|Mengjiang}} | qomondon1 = {{plain list| * {{nowrap|{{flagicon|SSSR|1936}} [[Aleksandr Vasilevsky]]<ref name=Glantz>LTC David M. Glantz (February 1983), [http://usacac.army.mil/cac2/cgsc/carl/download/csipubs/LP7_AugustStormTheSoviet1945StrategicOffensiveInManchuria.pdf „August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria“]. Leavenworth Papers No. 7, Combat Studies Institute, [[Fort Leavenworth]] [[Kansas]].</ref><ref name= "Battlefield Series">[https://www.amazon.co.uk/dp/B0001DI5IA „Battlefield Manchuria — The Forgotten Victory“], ''[[Battlefield (documentary series)|Battlefield]]'', 2001, 98 minutes.</ref>}} * {{flagicon|SSSR|1936}} [[Rodion Malinovsky]] * {{flagicon|SSSR|1936}} [[Kirill Meretskov]] * {{flagicon|SSSR|1936}} [[Maksim Purkayev]] * {{flagicon|SSSR|naval-1935}} [[Nikolay Kuznetsov (officer)|Nikolay Kuznetsov]] * {{flagicon|SSSR|naval-1935}} [[Ivan Yumashev]] * {{flagicon|Moʻgʻuliston Xalq Respublikasi|1945}} [[Khorloogiin Choibalsan]] * {{nowrap|{{flagicon|Moʻgʻuliston Xalq Respublikasi|1945}} [[Zhamyangiyn Lhagvasuren]]}}}} | raqib1 = {{collapsible list|title=Soviet armies |{{flagicon|SSSR|1936}} [[Transbaikal Front]] * [[17th Army (Soviet Union)|17th Army]] * [[36th Army (Soviet Union)|36th Army]] * [[39th Army (Soviet Union)|39th Army]] * [[53rd Army (Soviet Union)|53rd Army]] * [[6th Guards Tank Army]] * [[Mongolian People's Army|Mongolian]] [[Cavalry Mechanized Group|Cavalry Group]] * [[12th Air Army]] |{{flagicon|SSSR|1936}} [[1st Far Eastern Front]] * [[Soviet First Army|1st Red Banner Army]] * [[5th Army (Soviet Union)|5th Army]] * [[25th Army (Soviet Union)|25th Army]] * [[35th Army (Soviet Union)|35th Army]] * [[10th Mechanized Corps]] * [[9th Air Army]] |{{flagicon|SSSR|1936}} [[2nd Far Eastern Front]] * [[Soviet Second Army|2nd Red Banner Army]] * [[15th Army (Soviet Union)|15th Army]] * [[16th Army (Soviet Union)|16th Army]] * [[5th Separate Rifle Corps]] * [[Chuguevsk Operational Group|Chuguevsk Group]] * [[Amur Military Flotilla]] * [[10th Air Army]] }} | raqib2 = {{collapsible list|title=Japanese armies |{{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Kwangtung Army]] * [[Japanese First Area Army|First Area Army]] ** [[Japanese Third Army|3rd Army]] ** [[Japanese Fifth Army|5th Army]] * [[Japanese Third Area Army|Third Area Army]] ** [[Japanese Thirtieth Army|30th Army]] ** [[Japanese Forty-Fourth Army|44th Army]] * Independent units ** [[Japanese Fourth Army|4th Army]] ** [[Japanese Thirty-Fourth Army|34th Army]] |{{nowrap|{{army|Manchukuo}}}} |{{flagicon|Mengjiang}} [[Mengjiang National Army]] }} | qomondon2 = {{plainlist| *{{nowrap|{{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Otozō Yamada]]{{POW}}}} * {{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Seiichi Kita]]{{POW}} * {{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Jun Ushiroku]]{{POW}} * {{flagicon|Manchukuo}} [[Puyi]]{{POW}} * {{flagicon|Manchukuo}} [[Zhang Jinghui]]{{POW}} * {{flagicon|Mengjiang}} [[Demchugdongrub]] }} | harbiy_birlik1 = {{plainlist|'''Sovet Ittifoqi:''' *1,577,725 qo'shinlar<ref name=glantz378>Glantz, David M. & House, Jonathan (1995), ''When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler'', Lawrence, Kansas: University Press of Kansas, {{ISBN|0-7006-0899-0}}, p. 378</ref> * 27,086 artilleriya qismlari * 1,152 raketa uchirgichlar * 5,556 tanklar va oʻziyurar qurollar * 3,721 samolyot<br />'''Moʻgʻuliston:''' * 16,000 qoʻshinlar}} | harbiy_birlik2 = {{plainlist|'''Yaponiya:'''<br>''Manchuria:''<br>665,500 soldiers and sailors<ref name=":1">[http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument AJRP: Dispositions and Deaths] Retrieved 5/3/2021</ref>{{efn|Combined with the 34th Army in northern Korea, the Kwantung Army had 713,729 troops.<ref name=Glantz /><ref name=glantz378 /><ref>p. 230</ref>}}<br />290 tanks<ref>I. B. Moschanskiy, [https://www.e-reading.club/chapter.php/1004952/11/ilya-moschanskiy-zapad-vostok.html „West — East“, Ch. 12, „Razgrom Kvantunskoy armii“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210503211332/https://www.e-reading.club/chapter.php/1004952/11/ilya-moschanskiy-zapad-vostok.html |date=2021-05-03 }}. Retrieved 5/3/2021. Japanese AFV losses in combat were relatively light.</ref><br />1,042 aircraft (232 combat)<ref name=":2">[https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll8/id/349/rec/16 SCAP, „Final Report: Progress of Demobilization of the Japanese Armed Forces, 30 December 1946“] Part IV, inclosure no. 51. Retrieved 4/23/2021</ref>{{efn|Of this total, 188 were fighters, 9 bombers, 27 reconnaissance, 8 transports, and 810 trainers.}}<br />''Korea:''<br />335,900 soldiers and sailors<ref name=":1" /><br />~80 tanks{{efn|There was one tank regiment, the 12th, in Northern Korea at that time.}}<br />962 aircraft (395 combat)<ref name=":2" /><br />'''Manchukuo:'''<br />170,000<ref name=Glantz/>-200,000 troops{{Sfn|Jowett|page=53}}<br />'''Mengjiang:'''<br />44,000 troops}} | yoqotishlar1 = {{plainlist|'''Sovet Ittifoqi:''' *9,780–12,031 killed *24,425 wounded<ref>{{cite web |title=Russia and USSR in Wars of the 20th Century |url = http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 |access-date=11 July 2008 |publisher=И.И.Ивлев |archive-url = https://web.archive.org/web/20080505031426/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 <!--Bot retrieved archive--> |archive-date=5 May 2008}}. Total casualties of the three fronts, excluding the Pacific Fleet involved in the invasions of the Kuriles and South Sakhalin.</ref><ref name="Coox, Alvin D. 1939">Coox, Alvin D. ''Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.'' 1985; 2 volumes. [[Stanford University Press]]. {{ISBN|0-8047-1160-7}}. Page 1176.</ref> * 300+ tanks destroyed<ref>Glantz, David (2004). ''Soviet Operational and Tactical Combat in Manchuria, 1945: 'August Storm'<nowiki/>''. Routledge. Page 124.</ref><br />'''Mongolia:''' * 72 killed * 125 wounded<ref>{{cite web |title=Russia and USSR in Wars of the 20th Century |url = http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 |access-date=11 July 2008 |publisher=И.И.Ивлев |archive-url = https://web.archive.org/web/20080505031426/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 <!--Bot retrieved archive--> |archive-date=5 May 2008}}</ref>}} | yoqotishlar2 = {{plainlist|'''Yaponiya daʼvosi:''' *21,389 killed<ref>Australian War Memorial. [http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument "Australia-Japan Research Project: Dispositions and deaths"]. Citing figures of the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare, March 1964. Total dead in Manchuria are given as 45,900 for the IJA, but this includes the earlier [[Soviet-Japanese border conflicts]] (c. 10,000 deaths), soldiers killed by Chinese [[Northeast Anti-Japanese United Army]] and Chinese [[Anti-Japanese volunteer armies]] in the [[Pacification of Manchukuo|Manchurian insurgency]] (c. 15,000 deaths), and POW deaths after the war.</ref>{{efn|[[Alvin Coox|Coox, Alvin D.]] ''Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.'' 1985; 2 volumes. [[Stanford University Press]]. {{ISBN|0-8047-1160-7}}. Page 1176. 21,389 dead is from Japanese medical records; the Soviets claimed that the number of Japanese dead numbered 83,737. This number does not count POWs who died due to mistreatment in camps after the war.}} * Unknown captured in combat * Large amounts of equipment captured{{efn|After the war, the number of Japanese soldiers and amounts of materiel in Soviet possession are as follows: 594,000–609,000 [[Prisoner of war|POWs]], 861–925 aircraft, 369–600 tanks, 2,576–3,704 guns and mortars, and 2,129–2,300 other vehicles<ref name="Coox, Alvin D. 1939" />}}<br />'''Manchukuo:''' * Aksariyat qoʻshinlar <ref name=Glantz/><br />'''Mengjiang:'''dan qochib ketishdi * Aksariyat qoʻshinlar oldindan urushdan qochib ketishdi<ref name=Glantz/> ---- '''Sovet daʼvosi:''' * 83,737 kishi oʻldirilgan * 20,000 yarador * 594,000-609,000 [[:en:Prisoner of war|Harbiy asir]] * 861-925 samolyotlari * 369-600 tank * 2,576-3,704 qurol va minomyot qoʻlga olindi * 2,129-2,300 other vehicles captured{{efn|[[Alvin Coox|Coox, Alvin D.]] ''Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.'' 1985; 2 volumes. [[Stanford University Press]]. {{ISBN|0-8047-1160-7}}. Page 1176. 21,389 dead is from Japanese medical records; the Soviets claimed that the number of Japanese dead numbered 83,737. This number does not count POWs who died due to mistreatment in camps after the war.}}{{efn|After the war, the number of Japanese soldiers and amounts of materiel in Soviet possession are as follows: 594,000–609,000 [[Prisoner of war|POWs]], 861–925 aircraft, 369–600 tanks, 2,576–3,704 guns and mortars, and 2,129–2,300 other vehicles<ref name="Coox, Alvin D. 1939" />}}}} }} '''Manjuriya operatsiyasi''' – [[Sovet Ittifoqi]]ning '''Manchuriyaga bostirib kirishi''', rasmiy ravishda Manchuriya strategik hujum '''operatsiyasi''' ({{lang-ru|Манчжурская стратегическая наступательная операция|Manchzhurskaya Strategicheskaya Nastupatelnaya Operatsiya}}) – 1945-yil 9-avgustda Sovet Ittifoqining [[Yaponiya]] qoʻgʻirchoq davlatiga bostirib kirishi bilan boshlandi. Manchukuo Bu Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi va Sovet Ittifoqi oʻrtasidagi harbiy harakatlarni qayta boshlagan 1945 yildagi Sovet-Yapon urushining eng yirik kampaniyasi edi. Deyarli olti yillik tinchlikdan soʻng [[Yaponiya imperiyasi]]. 1983-yildan buyon operatsiya baʼzan „'''Avgust boʻroni“ operatsiyasi''' deb ataladi, chunki AQSh armiyasi tarixchisi Devid Glants ushbu mavzu boʻyicha maqola uchun ushbu nomdan foydalangan<ref name="Glantz" />. Sovet Ittifoqining qitʼadagi yutuqlari Manchukuo, Mengjiang (hozirgi [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻulistonning]] shimoli-sharqiy qismi) va Shimoliy Koreya boʻldi. Sovet Ittifoqining ushbu urush teatriga kirishi va Kvantung armiyasining magʻlubiyati Yaponiya hukumatining soʻzsiz taslim boʻlish qarorida muhim omil boʻldi, chunki Sovet Ittifoqi urushni tugatish boʻyicha muzokaralarda uchinchi tomon sifatida harakat qilish niyatida emasligi maʼlum boʻldi. shartli shartlar asosida harbiy harakatlarga<ref name="Glantz" /><ref name="Battlefield Series" /><ref name="Hayashi">Hayashi, S. (1955). Vol. XIII — Study of Strategic and Tactical peculiarities of Far Eastern Russia and Soviet Far East Forces. Japanese Special Studies on Manchuria. Tokyo, Military History Section, Headquarters, Army Forces Far East, US Army.</ref><ref name="Drea">{{cite journal|last=Drea|first=E. J.|year=1984|title=Missing Intentions: Japanese Intelligence and the Soviet Invasion of Manchuria, 1945|journal=Military Affairs|volume=48|issue=2|pages=66–73|jstor=1987650|doi=10.2307/1987650}}</ref><ref name="Butow1954">[[Robert Butow]], ''Japanʼs Decision to Surrender'', Stanford University Press, 1954 {{ISBN|978-0-8047-0460-1}}.</ref><ref name="Frank2001">[[Richard B. Frank]], ''Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire'', Penguin, 2001 {{ISBN|978-0-14-100146-3}}.</ref><ref name="Maddox2007">Robert James Maddox, ''Hiroshima in History: The Myths of Revisionism'', University of Missouri Press, 2007 {{ISBN|978-0-8262-1732-5}}.</ref><ref name="Hasegawa2006">[http://www.history.ucsb.edu/faculty/hasegawa.htm Tsuyoshi Hasegawa], ''Racing the Enemy: Stalin, Truman, and the Surrender of Japan'', Belknap Press, 2006 {{ISBN|0-674-01693-9}}.</ref><ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Natija == {{Main|Sovet-Yapon urushi#Xulosa}}1943 yil noyabrdagi Tehron konferentsiyasi va 1945 yil fevraldagi Yalta konferentsiyasida Buyuk Britaniya va Qoʻshma Shtatlar (Gʻarbiy ittifoqchilar) bilan kelishilgan holda , Sovet Ittifoqi Ikkinchi Jahon urushi Tinch okeani teatriga urush tugaganidan keyin uch oy ichida kirdi . Yevropa . Bosqin 1945 yil 9 avgustda, nemislar taslim boʻlganidan 8 may oʻtgach, roppa-rosa uch oy oʻtgach ([[Moskva vaqti]] bilan 9 may, 0:43) boshlandi. Bosqinning boshlanishi Amerikaning Xirosimani atom bombasi bilan portlatish davriga toʻgʻri kelgan boʻlsa-da, 6 avgust kuni va Nagasaki bombardimonidan 9 avgustdan bir necha soat oldin boʻlgan boʻlsa-da, bosqin vaqti oldindan rejalashtirilgan va kelishuvlar vaqti bilan aniqlangan edi. Tehron va Yaltada, Tehrondan beri Uzoq Sharqda Sovet qoʻshinlarining uzoq muddatli toʻplanishi va Germaniyaning taslim boʻlgan sanasi taxminan uch oy oldin; 3 avgust kuni marshal Vasilevskiy Bosh vazir Iosif Stalinga, agar kerak boʻlsa, 5 avgust kuni ertalab hujum qilishi mumkinligini aytdi . 1945 yil 8 avgustda Trans-Baykal (UTC+10) vaqti bilan soat 23:00 da Sovet tashqi ishlar vaziri [[Vyacheslav Molotov]] Yaponiya elchisi Naotake Satoga Sovet Ittifoqi Yaponiyaga urush eʼlon qilgani va 9 avgustdan boshlab Sovet hukumati oʻzini shunday deb hisoblashini maʼlum qildi. Yaponiya bilan urushda<ref name="declarationofwar">[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s4.asp „Soviet Declaration of War on Japan“], 8 August 1945. ([[Avalon Project]] at [[Yale University]])</ref>. 1945-yil 9-avgustda Trans-Baykal vaqti bilan yarim tundan bir daqiqa oʻtganda Sovet qoʻshinlari Manchuriyaning sharqiy, gʻarbiy va shimolidagi uchta frontda bir vaqtning oʻzida bostirib kirishdi: * Xingan-Mukden hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945-yil 2-sentyabr) (Kichik Xingan -Mukden hududi); * Harbin-Kirin hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945 yil 2-sentyabr) (Xarbin-Jilin hududi); va * Sungari hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945-yil 2-sentyabr). * ''Jang anʼanaviy ravishda Manchuriya'' deb nomlanuvchi chegaralardan tashqariga choʻzilgan boʻlsa -da, yaʼni Manchularning anʼanaviy erlari — Yaponiyaning shimoliy hududlariga muvofiqlashtirilgan va birlashtirilgan bosqinlar ''Manchuriya jangi'' deb ham ataladi<ref name="Maurer">Maurer, Herrymon, ''Collision of East and West'', Henry Regnery, Chicago, 1951, p. 238.</ref>. ''U Manchuriya strategik hujum operatsiyasi'' deb ham atalgan<ref>{{Cite web |title=Stalin's War on Japan |url=https://www.armyupress.army.mil/Journals/Military-Review/MR-Book-Reviews/September-2021/Book-Review-002/ |access-date=2022-12-11 |website=www.armyupress.army.mil}}</ref>. == Kelishuvi va tuzilishi == {{Main|Sovet-Yapon urushi#Kelishuvi va tuzilishi}}{{See also|Osiyoda Ikkinchi jahon urushining tugashi}}20-asr boshidagi [[rus-yapon urushi]] Yaponiyaning gʻalabasi va Portsmut shartnomasiga olib keldi, unga koʻra boshqa keyingi voqealar, jumladan Mukden voqeasi va 1931-yil sentyabr oyida Yaponiyaning Manchuriyaga bostirib kirishi bilan birgalikda Yaponiya Koreya va Manchuriya ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. va Janubiy Saxalin. 1930-yillarning oxirida Sovet-Yaponiya chegarasida bir qator voqealar sodir boʻldi, ularning eng muhimi Xasan koʻlidagi jang (Changkufeng voqeasi, 1938-yil iyul-avgust) va Xalxin-Gol jangi (Nomonxon voqeasi, 1939-yil may-sentyabr) edi. Sovet-Yaponiya betaraflik paktiga olib keldi<ref name="pact">[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s1.asp Soviet-Japanese Neutrality Pact], April 13, 1941. ([[Avalon Project]] at [[Yale University]])</ref><ref name="mongoliadeclaration">[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s2.asp Declaration Regarding Mongolia], April 13, 1941. ([[Avalon Project]] at [[Yale University]])</ref> 1941-yil aprel. Betaraflik pakti qoʻshinlarni chegaradagi voqealardan ozod qildi va Sovetlarga Germaniya bilan urushga, yaponlarga esa Osiyo va Tinch okeaniga janubiy ekspansiyaga eʼtibor qaratishga imkon berdi. Stalingraddagi muvaffaqiyat va Germaniyaning yakuniy magʻlubiyati tobora aniq boʻlishi bilan, Sovetlarning Yaponiyaga boʻlgan munosabati ommaviy ravishda oʻzgardi, Stalin Yaponiyani qoralovchi nutq soʻzladi va „shaxsiy ravishda“ Sovetlarning Uzoq Sharqda kuch va taʼminotni qurishi bilan oʻzgardi. Tehron konferentsiyasida (1943-yil noyabr), Stalin, Uinston Cherchill va Franklin Ruzvelt Germaniya magʻlub boʻlganidan keyin Sovet Ittifoqi Yaponiyaga qarshi urushga kirishishi haqida kelishib oldilar. Stalin bir dilemmaga duch keldi: u ikki frontli urushdan qochishni xohladideyarli har qanday narxga qaramay, Sovet rahbari ham Uzoq Sharqda, shuningdek, Yevropada daromad olishni xohladi. Stalinning Uzoq Sharqdagi yutuqlarini ikki frontli urushsiz qoʻlga kiritishning yagona yoʻli Germaniyaning Yaponiya oldida taslim boʻlishi edi. Sovet-Yaponiya betaraflik pakti tufayli Sovet Ittifoqi Yaponiyaga qarshi operatsiyalardan soʻng Sovet hududiga qoʻngan Ittifoqchi samolyot ekipajlarini internatsiya qilish siyosatini oʻrnatdi, garchi bunday sharoitda Sovet Ittifoqida boʻlgan harbiy xizmatchilarga odatda bir muncha vaqt oʻtgach „qochib ketishga“ ruxsat berilgan<ref>{{cite book |last1=Goodby |first1=James E |last2=Ivanov |first2=Vladimir I |last3=Shimotomai |first3=Nobuo |title="Northern Territories" and Beyond: Russian, Japanese, and American Perspectives |url=https://archive.org/details/northernterritor0000unse_r2q9 |date=1995 |publisher=Greenwood Publishing Group |location=Westport, Conn. |isbn=027595093X |page=[https://archive.org/details/northernterritor0000unse_r2q9/page/n75 36]}}</ref>. Shunga qaramay, Germaniya magʻlub boʻlishidan oldin ham Uzoq Sharqda sovet qurilishi barqaror ravishda tezlashdi. 1945-yil boshida yaponlarga Sovet qoʻshinlari Manchuriyaga bostirib kirishga tayyorgarlik koʻrayotgani maʼlum boʻldi, garchi ular Germaniya magʻlubiyatidan oldin hujum qilishlari dargumon edi. Tinch okeanidagi muammolariga qoʻshimcha ravishda, yaponlar Sovet bosqinining qachon va qayerda sodir boʻlishini aniqlashlari kerakligini tushunishdi. Yalta konferentsiyasida (1945-yil fevral) Stalin Ruzveltdan Stalinning Uzoq Sharqdagi hududiy istaklarini vaʼda qildi, evaziga Germaniya magʻlub boʻlganidan keyin ikki yoki uch oy ichida Tinch okeani urushiga kirishga rozi boʻldi. 1945-yil mart oyining oʻrtalariga kelib, yaponiyaliklar uchun Tinch okeanida ishlar yaxshi ketmadi va ular Tinch okeanidagi harakatlarni qoʻllab-quvvatlash uchun oʻzlarining elita qoʻshinlarini Manchuriyadan olib chiqdilar. Shu bilan birga, Sovetlar Uzoq Sharqdagi qurilishni davom ettirdilar. Sovetlar betaraflik paktini yangilashni xohlamaslikka qaror qilishdi. Betaraflik paktining shartlariga koʻra, uning muddati tugashidan 12 oy oldin Sovetlar yaponlarga bu haqda maslahat berishlari kerak edi, shuning uchun 1945-yil 5-aprelda ular yaponlarga shartnomani yangilashni xohlamasliklarini maʼlum qilishdi<ref name="denunciation">[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s3.asp Soviet Denunciation of the Pact with Japan], April 5, 1945. ([[Avalon Project]] at [[Yale University]])</ref>. Bu yaponiyaliklarni katta tashvishga soldi<ref>[https://web.archive.org/web/20070310233003/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,775556,00.html So sorry, Mr Sato], April 1945, Time magazine.</ref><ref>[http://www.foia.cia.gov/browse_docs.asp?doc_no=0000709436 Russia and Japan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913041815/http://www.foia.cia.gov/browse_docs.asp?doc_no=0000709436|date=2011-09-13}}, declassified CIA report from April 1945.</ref>, lekin Sovetlar yaponlarni shartnoma yana oʻn ikki oy davomida amalda boʻlishini va yaponlar xavotirga soladigan hech narsa yoʻqligini taʼminlash uchun koʻp harakat qildilar<ref name="Slavinsky">Boris Nikolaevich Slavinskiĭ, The Japanese-Soviet Neutrality Pact: A Diplomatic History 1941-1945, Translated by Geoffrey Jukes, 2004, Routledge. ([https://books.google.com/books?id=rddhxSKGQ9oC&dq=soviet+neutrality+pact+1941+denounce&pg=PA150 Extracts on-line])</ref>. 1945-yil 9-mayda (Moskva vaqti bilan) Germaniya taslim boʻldi, yaʼni Sovetlar Yalta kelishuvini bajarsalar, 1945-yil 9-avgustgacha Yaponiya bilan urush boshlashlari kerak edi. Yaponlar uchun vaziyat yomonlashda davom etdi va ular endi urushda qolgan yagona eksa kuchi<ref name="Slavinsky" />, uzaytirishni xohlardilar, shuningdek, urushni tugatishga intilishdi. Yaltadan beri ular betaraflik paktini uzaytirish va Sovetlarni Gʻarbiy ittifoqchilar bilan tinchlik muzokaralariga jalb qilish uchun Sovetlarga bir necha bor murojaat qilishgan yoki yaqinlashishga harakat qilishgan. Sovetlar yaponlarning bu umidlarini susaytirish uchun hech narsa qilmadilar va jarayonni iloji boricha uzoqroqqa choʻzdilar (bosqin kuchlarini tayyorlashda davom etar ekan)<ref name="Slavinsky" />. 1945-yil aprel oyida lavozimga kirishgan Admiral Baron Suzuki kabinetining rollaridan biri soʻzsiz taslim boʻlishdan tashqari har qanday tinchlik shartlarini taʼminlashga harakat qilish edi<ref name="Jones1949">Jones, F. C. „Manchuria since 1931“, 1949, Royal Institute of International Affairs, London. pg.221</ref>. Iyun oxirida ular Sovetlarga murojaat qilishdi (betaraflik shartnomasi hali ham mavjud edi), ularni Yaponiyani qoʻllab-quvvatlash uchun Gʻarbiy ittifoqchilar bilan tinchlik muzokaralarini oʻtkazishga taklif qilishdi, ularga aniq takliflar berishdi va buning evaziga ular Sovetlarga juda jozibali hududni taklif qilishdi. imtiyozlar. Stalin qiziqish bildirdi va yaponlar Sovet Ittifoqining javobini kutdilar. Sovetlar javob berishdan qochishda davom etdilar. 1945-yil 16-iyuldan 2-avgustgacha Potsdam konferentsiyasi boʻlib oʻtdi. 24-iyulda Sovet Ittifoqi barcha elchixona xodimlari va oilalarini Yaponiyadan chaqirib oldi. 26-iyul kuni konferentsiya Potsdam deklaratsiyasini qabul qildibu bilan Cherchill, Garri S. Truman va Chiang Kay-shek (Sovet Ittifoqi Yaponiya bilan rasman urushda boʻlmagan) Yaponiyaning soʻzsiz taslim boʻlishini talab qildilar. Yaponlar Sovet Ittifoqining javobini kutishda davom etdilar va deklaratsiyaga javob berishdan qochdilar.<ref name="Slavinsky" /> Yaponlar Trans-Sibir temir yoʻlining harakatini va Manchuriyaning sharqida Sovet faoliyatini kuzatib borishdi va Sovet Ittifoqining kechiktirish taktikasi bilan birgalikda bu ularga Sovetlarning avgust oyining oxirigacha Sharqiy Manchuriyaga bostirib kirishga tayyor emasligini koʻrsatdi . Ularda har qanday bosqin qachon va qayerda sodir boʻlishi haqida hech qanday haqiqiy fikr va tasdiqlovchi dalillar yoʻq edi..<ref name="Drea" /> Ular hujum 1945-yil avgustida yoki 1946-yil bahoridan oldin sodir boʻlmasligini taxmin qilishgan; ammo ''Stavka'' 1945-yil avgust oyining oʻrtalarida hujum qilishni rejalashtirgan va 90 diviziyadan iborat kuchlarni toʻplashni yashirgan edi. Koʻpchilik temir yoʻl aloqasini buzmaslik uchun oʻz mashinalarida Sibirni kesib oʻtgan<ref>{{cite book |last=Glantz |first=David M. |author-link=David Glanz |title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler |publisher=University Press of Kansas |date=1995 |location=Kansas, USA |page=[https://archive.org/details/whentitansclashe00glan_0/page/278 278] |url=https://archive.org/details/whentitansclashe00glan_0/page/278 |isbn=0-7006-0899-0}}</ref>. 1945-yil 8-avgustda yarim tundan bir soat oldin Sovet qoʻshinlari urush eʼlon qilganda va 9-avgust yarim tundan keyin bir vaqtning oʻzida uchta frontga bostirib kirishganida yaponlar butunlay hayratda qoldilar. == Combatant forces == === Sovet Ittifoqi === Sovet Ittifoqi marshali Aleksandr Vasilevskiy boshchiligidagi [[Uzoq Sharq]] qoʻmondonligi<ref name="Battlefield Series" />, odddiy, lekin miqoyisi jixatdan katta boʻlgan Manjuriyani<ref name="Glantz" />, zabt etish rejasini tuzib, butun Manchuriya boʻylab katta qisqichbaqalar harakati oʻtkazishga chaqirdi. Buni gʻarbdan Transbaykal fronti va sharqdan 1-Uzoq Sharq fronti amalga oshirishi kerak edi ; 2 -Uzoq Sharq fronti shimoldan choʻntak markaziga hujum qilishi kerak edi<ref name="Battlefield Series" />. Urush paytida faoliyat koʻrsatgan teatr qoʻmondonligining yagona sovet ekvivalenti (gʻarbda qisqa muddatli 1941 yilgi „Yoʻnalishlar“ dan tashqari) Uzoq Sharq qoʻmondonligi uchtadan iborat edi. [[Qizil armiya|Qizil Armiya]] frontlari ==== Transbaikal Front ==== [[Fayl:Manchuria_1945-A.PNG|thumb|Sovetlarning Manchuriyaga bostirib kirish rejasi koʻrsatilgan asosiy xarita<ref name="Battlefield Series" />]] Marshal Rodion Malinovskiy boshchiligidagi Transbaykal fronti tarkibiga quyidagilar kiradi:<ref name="Glantz" /> * [[17-Armiya (Sovet Ittifoqi)|17-Armiya]] * [[36-Armiya (Sovet Ittifoqi)|36-Armiya]] * [[39th Army (Soviet Union)|39-Armiya]] * [[53rd Army (Soviet Union)|53-Armiya]] * [[6th Guards Tank Army|6-gvardiya tank armiyasi]] * Issa Pliev boshchiligidagi Sovet Moʻgʻul otliqlari mexanizatsiyalashgan guruhi * [[23-havo armiyasi]]. Transbaykal fronti ichki Moʻgʻul choʻli va Katta Xingan togʻlari ustidan hujum qilib, sovet qisqichlari harakatining gʻarbiy yarmini tashkil qilishi kerak edi .<ref name="Battlefield Series" /> Bu kuchlarning maqsadi birinchi navbatda Mukdenni (hozirgi [[Shenyang]]) qoʻriqlash, soʻngra 1-Uzoq Sharq fronti qoʻshinlari bilan Manchuriyaning janubiy markaziy qismidagi Changchun hududida uchrashish,<ref name="Glantz" /> va shu tariqa qoʻshaloq konvertni tugatish edi<ref name="Glantz" />. Mingdan ortiq tanklar va oʻziyurar qurollarni yigʻib , 6-gvardiya tank armiyasi zirhli nayza uchi boʻlib xizmat qilishi kerak edi, frontning oldinga siljishi va bosqinning beshinchi kunida Manchuriya ichida 350 km (220 milya) maqsadlarni egallashi kerak edi<ref name="Glantz" />. 36-armiya ham gʻarbdan hujum qildi, ammo maqsad 2-Uzoq Sharq fronti kuchlarini Harbin va Tsitsixarda toʻplash edi<ref name="Battlefield Series" />. ==== 1-Uzoq Sharq fronti ==== Marshal Kirill Meretskov boshchiligidagi 1-Uzoq Sharq fronti tarkibiga:<ref name="Glantz" /> * [[Soviet First Army|1-Qizil bayroqli armiya]] * [[5-qoʻshma qurolli armiya|5-qurolli armiya]] * [[25-Armiya (Sovet Ittifoqi)|25-Armiya]] * [[35-qoʻshma qurolli armiya|35-qurolli armiya]] * [[10-mexanizatsiyalashgan korpus (Sovet Ittifoqi)|10-Mexanizatsiyalashgan korpus]] * [[9-havo armiyasi]]. 1-Uzoq Sharq fronti qisqichbaqa harakatining sharqiy yarmini tashkil qilishi kerak edi. Ushbu hujumda 1-Qizil bayroq armiyasi, 5-chi armiya va 10-mexanizatsiyalashgan korpus Mudanjiang (yoki Mutanchiang) tomon zarba berdi<ref name="Glantz" />. Bu shahar qoʻlga kiritilgach, bu kuch Jilin (yoki Kirin), Changchun va Xarbin shaharlari tomon yurishi kerak edi<ref name="Glantz" />. Uning yakuniy maqsadi Changchun va Jilindagi Transbaykal fronti kuchlari bilan bogʻlanish va shu bilan ikki tomonlama konvertatsiya harakatini yopish edi. Ikkinchi darajali maqsad sifatida 1-Uzoq Sharq jabhasi yapon qoʻshinlarining Koreyaga qochib ketishining oldini olish va keyin Koreya yarim oroliga 38-parallelgacha bostirib kirish,<ref name="Glantz" /> bu jarayonda keyinchalik Shimoliy Koreyaga aylangan hududni oʻrnatish edi . Bu ikkinchi darajali maqsad 25-armiya tomonidan amalga oshirilishi kerak edi.<ref name="Glantz" /> Ayni paytda, 35-armiya Boli (yoki Poli), Linkou va Mishan shaharlarini egallash vazifasini oldi<ref name="Glantz" />. ==== 2-Uzoq Sharq fronti ==== General Maksim Purkayev boshchiligidagi 2-Uzoq Sharq fronti tarkibiga:<ref name="Glantz" /> * [[2-Qizil bayroqli armiya]] * [[15-Armiya (Sovet Ittifoqi)|15-Armiya]] * [[16-Armiya (Sovet Ittifoqi)|16-Armiya]] (uning 56-oʻqotar korpusi [[Karafuto prefekturasi|Janubiy Saxalin]]<nowiki/>dagi jangovar janglarni koʻrgan yagona tuzilma boʻlgan) * [[5-miltiq korpusi]] * [[Chuguevsk Operational Group|Chuguevsk operatsion guruhi]] * [[Amur harbiy flotiliyasi]] * [[10-havo armiyasi]] 2-Uzoq Sharq fronti yordamchi hujum rolida joylashtirilgan<ref name="Glantz" />. Uning maqsadi Xarbin, Tsitsixar shaharlari<ref name="Battlefield Series" /> va yapon qoʻshinlari tomonidan janubga tartibli ravishda olib chiqib ketilishining oldini olish edi<ref name="Glantz" />. Jabhada 1940-yillarning boshlarida SSSRga chekingan Shimoli-Sharqiy Yaponiyaga qarshi Birlashgan Armiyasining Xitoy va Koreya partizanlaridan tashkil topgan 88-alohida otishma brigadasi ham bor edi. Chjou Baozhong boshchiligidagi boʻlinma, qoʻporuvchilik va razvedka missiyalarida foydalanish uchun bosqinda qatnashish uchun belgilangan, ammo jang maydoniga yuborish uchun juda qimmatli hisoblangan. Shunday qilib, ular janglarda qatnashishdan toʻxtatildi va uning oʻrniga keyingi ishgʻol paytida ozod qilingan hududlardagi tuman boʻlimlari va politsiya boʻlimlari uchun rahbarlik va maʼmuriy lavozimlarda foydalanildi<ref name="Gavryuchenkov">{{cite web |url=http://zhurnal.lib.ru/g/gawrjuchenkow_j_f/kimirsen.shtml |title=Kim Il Sung |author=Gavryuchenkov Yuri Fedorovich |website=zhurnal.lib.ru |access-date=25 September 2019}}</ref>. Brigadaning koreys bataloni (shu jumladan , KXDRning boʻlajak rahbari Kim Ir Sen ham) 1-Uzoq Sharq fronti tarkibida Shimoliy Koreyaning keyingi bosib olinishiga yordam berish uchun yuborilgan<ref name="Gavryuchenkov" />. 1-Uzoq Sharq fronti va Transbaykal fronti qoʻshinlari Changchun shahrini egallab olgandan soʻng, 2-Uzoq Sharq fronti Lyaotun yarim oroliga hujum qilib, Port Arturni (hozirgi Lyushun) egallashi kerak edi<ref name="Glantz" />. {| class="wikitable" style="text-align:right" |+'''Uzoq Sharq qoʻmondonligi ostidagi Sovet qoʻshinlari'''<ref name="Glantz" /> ! !Umumiy !Transbaykal fronti !1-Uzoq Sharq fronti !2-Uzoq Sharq fronti |- !'''Erkaklar''' |1,577,725 |654,040 |586,589 |337,096 |- !'''Artilleriya qismlari''' |27,086 |9,668 |11,430 |5,988 |- !'''Bir nechta raketa uchirgichlar''' |1,171 |583 |516 |72 |- !'''Tanklar va oʻziyurar qurollar''' |5,556{{efn|Soviet sources give 4,841 tanks and 1,393 self-propelled guns as fit for service on 5 August 1945 in the Far East. These were a most varied fleet to be found anywhere, and included pre-war BT-5 fast tanks alongside IS-2 heavy tanks and Lend-Lease Sherman M4A2 tanks.}} |2,416 |1,860 |1,280 |- !'''Samolyot''' |3,721 |1,324 |1,137 |1,260 |} Har bir jabhada armiya oʻrniga toʻgʻridan-toʻgʻri frontga biriktirilgan „old boʻlinmalar“ mavjud edi<ref name="Glantz" />. Qoʻshinlar 1,5 million kishi, 3704 tank, 1852 oʻziyurar qurol, 85819 avtomobil va 3721 samolyotdan iborat 89 ta boʻlinmani tashkil etdi. Uning kuchining taxminan uchdan bir qismi jangovar yordam va xizmatlarda edi<ref name="Glantz" />. Sovet rejasi ular nemislarga qarshi kurashda olgan manevr urushidagi barcha tajribalarni oʻz ichiga olgan.<ref name="Glantz" /> === Yaponiya === General Otozo Yamada boshchiligidagi Yaponiya imperatorlik armiyasining Kvantung armiyasi Manchuriya va Koreyadagi yapon bosqinchi kuchlarining asosiy qismi boʻlib, ikkita hududiy armiya va uchta mustaqil armiyadan iborat edi:<ref name="Glantz" /> * Birinchi hudud armiyasi (shimoli-sharqiy Manchukuo), shu jumladan: ** [[Uchinchi armiya (Yaponiya)|3-armiya]] ** [[Beshinchi armiya (Yaponiya)|5-armiya]] * [[Yaponiya uchinchi hudud armiyasi|Uchinchi hudud armiyasi]] (janubi-gʻarbiy Manchukuo), shu jumladan: ** [[Oʻttizinchi armiya (Yaponiya)|30-armiya]] ** 44-armiya * Mustaqil birliklar: ** 4-armiya (Shimoliy Manchuriya uchun mas’ul boʻlgan mustaqil dala armiyasi) ** 34-armiya (Shimoliy Koreyadagi uchinchi va oʻn yettinchi hudud qoʻshinlari oʻrtasidagi hududlar uchun mas’ul boʻlgan mustaqil dala armiyasi) ** Oʻn ettinchi hudud armiyasi (Koreya uchun mas’ul; oʻn birinchi soatda Kvantung armiyasiga tayinlangan, hech qanday foyda yoʻq) Har bir ''hududiy armiya'' (''Homen Gun,'' Gʻarbiy „armiya“ ning ekvivalenti) dala qoʻshinlaridan tashqari (Gʻarbiy korpusga teng) toʻgʻridan-toʻgʻri hududiy armiyaga biriktirilgan shtab-kvartira va boʻlinmalarga ega edi. Bundan tashqari, yaponlarga oʻzlarining qoʻgʻirchoq davlatlari Manchukuo va Mengjiang kuchlari yordam berdi. Manchukuoda 170 dan 200 000 gacha qoʻshin bor edi, Mengjiangda esa 44 000 ga yaqin askar bor edi, bu qoʻgʻirchoq qoʻshinlarning aksariyati shubhali sifatga ega edi. Sovet Uzoq Sharq qoʻmondonligining navbatdagi nishoni boʻlgan Koreya Yaponiyaning oʻn yettinchi hudud armiyasi tomonidan garnizonlangan edi . [[Fayl:IJA_Type_95_Ha-Go_Manchuria_model_rear-side_view.jpg|right|thumb|Manchuriya tank maktabining IJA turi 95 Ha-Go]] Koreyadagi yapon qoʻshinlarini hisobga olgan holda, Kvantun armiyasi 31 ta boʻlinma va 13 brigadada 900 000 dan ortiq kishidan iborat edi; 400 ga yaqin eskirgan tank va 2000 samolyot bor edi (Manchuriyadagi 1040 samolyotdan atigi 230 tasi jangovar va 55 tasi zamonaviy <ref>Coox p. 1062</ref>)<ref>[[Japanese Monographs]] No. 155 [https://archive.today/20130119214122/http://cgsc.cdmhost.com/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=/p4013coll8&CISOPTR=2600&CISOBOX=1&REC=4 Record of Operations against Soviet Russia, Northern and Western Fronts (August — September 1945)] p. 270</ref>. Biroq, Kvantung armiyasi ruxsat etilgan kuchidan ancha past edi; Oʻzining ogʻir texnikasining koʻp qismi va eng yaxshi harbiy boʻlinmalari Amerika qoʻshinlarining oldinga siljishi bilan kurashish uchun soʻnggi uch yil ichida Tinch okeani teatriga oʻtkazildi. Baʼzi Kvantung armiyasi boʻlinmalari Ichigo operatsiyasida millatchi xitoylarga qarshi janubga qayta joylashdi.1944-yilda. 1945-yilga kelib Kvantung armiyasi odatda eskirgan, yengil yoki boshqa jihatdan cheklangan jihozlarga ega boʻlgan koʻp sonli xom askar va chaqiriluvchilarni oʻz ichiga oldi. Deyarli barcha tanklar 1930-yillarning boshlarida 95 Ha-Go va Type 89 I-Go kabi modellar edi, tankga qarshi boʻlinmalar faqat Sovet zirhlariga qarshi samarasiz boʻlgan 1-toifa 37 mm tankga qarshi qurollarga ega edi va piyodalar juda kam pulemyotlar va anti-material miltiqlar yoki avtomatlar yoʻq. Natijada, Manchuriya va Koreyadagi yapon qoʻshinlari asosan engil piyodalarga qisqartirildi.harakatchanligi va kelishilgan dushmanga qarshi anʼanaviy quruqlikdagi urushda kurashish imkoniyati cheklangan qoʻzgʻolonga qarshi kuch. 1945 yilning yanvarigacha Kvantung armiyasining faqat oltita boʻlinmasi mavjud edi. Shunga koʻra, yaponlar Kvantung armiyasining hech bir boʻlinmasini jangovar tayyor deb hisoblamadilar, baʼzilari esa 15% dan kam tayyor deb eʼlon qilindi<ref>Glantz, „August Storm“, p. 32</ref>. Yaponiya imperatorlik dengiz floti Manchuriyani mudofaa qilishga hissa qoʻshmadi, uni bosib olishga u doimo strategik asosda qarshilik koʻrsatgan. Bundan tashqari, Sovet bosqinchiligi paytida uning flotining bir nechta qoldiqlari Amerika qoʻshinlari bosqiniga uchragan taqdirda Yaponiyaning uy orollarini himoya qilish uchun joylashtirilgan edi. Yapon armiyasi oʻz muammolarini birlashtirib, koʻplab notoʻgʻri taxminlar va katta xatolarga yoʻl qoʻydi, eng muhimi: * Ular gʻarbdan keladigan har qanday hujum eski temir yoʻl liniyasi boʻylab Xaylargacha boradi yoki Moʻgʻulistonning sharqiy chekkasidan Solunga boradi, deb notoʻgʻri taxmin qilishgan. Sovet qoʻshinlari bu yoʻllar boʻylab hujum qilishdi, ammo ularning gʻarbdan asosiy hujumi Solun janubidagi va Manchuriya markaziga oʻtib boʻlmaydigan Katta Xingan tizmasi orqali oʻtdi. * Yaponiya harbiy razvedkasi Sovet Uzoq Sharqidagi sovet qurilishining tabiati, joylashuvi va koʻlamini aniqlay olmadi . Sovet kuchini dastlabki baholamaganligi va Trans-Sibir temir yoʻlidagi Sovet harakatining monitoringiga asoslanib, yaponiyaliklar Sovetlarning 1945-yil avgust oyining oxirigacha hujum qilish uchun etarli kuchga ega emasligiga ishonishdi va bu hujum edi. katta ehtimol bilan 1945-yilning kuzida yoki 1946-yilning bahorida. Tinch okeani teatriga qayta joylashtirish uchun Kvantung armiyasining elita qoʻshinlari olib chiqib ketilganligi sababli, yaponlar 1945-yilning yozida Manchuriyani muqarrar boʻlib tuyulgan sovet hujumidan himoya qilish uchun yangi operatsion rejalar tuzdilar. Bular mavjud kuchlarning asosiy qismini chegara hududlaridan qayta joylashtirishni talab qildi; asosiy kuch janubi-sharqiy burchakni mustahkam ushlab turish (shuning uchun Koreyani hujumdan himoya qilish) uchun chegaralarni engillashtirish va kechiktirish harakatlariga qarshi kurashish kerak edi<ref name="Hayashi" />. Bundan tashqari, yaponlar faqat Trans-Sibir temir yoʻli va Sharqiy Manchjuriya fronti boʻylab sovet faoliyatini kuzatgan va shunga mos ravishda sharqdan bosqinga tayyorlanishgan. Ular gʻarbdan hujum sodir boʻlganda, qayta joylashtirilgan kuchlar bu bilan kurashishga qodir boʻlishiga ishonishdi<ref name="Hayashi" /><ref name="Drea" />. Yaponiyaning Manchukuoda qayta joylashtirilishi boshlangan boʻlsa-da, u 1945-yil sentyabrigacha yakunlanishi kerak edi va shuning uchun Sovetlar uch jabhada bir vaqtning oʻzida hujumni boshlaganda Kvantung armiyasi qayta joylashtirish oʻrtasida edi. == Campaign == {{See also|Mutanchiang jangi}} [[Fayl:Маньчжурская_операция.jpg|thumb|300x300px|Manchuriya hujumi]] Operatsiya Ikkinchi Jahon urushi davridagi butun Gʻarbiy Yevropa teatri hajmidagi maydonda klassik qoʻshaloq qisqich harakati sifatida amalga oshirildi . Gʻarbiy qisqichbaqada Qizil Armiya Moʻgʻulistondan choʻl va togʻlar boʻylab, ularning temir yoʻllaridan uzoqda oldinga oʻtdi. Bu sovet logistikasini yapon harbiy tahlilini chalkashtirib yubordi va himoyachilar mustahkamlanmagan pozitsiyalarda hayratda qoldilar. Kvantung armiyasi qoʻmondonlari bosqin paytida rejalashtirish mashqlari bilan shugʻullangan va mojaroning dastlabki oʻn sakkiz soati davomida oʻz kuchlaridan uzoqda edilar. Yaponiya aloqa infratuzilmasi yomon edi va yaponlar oldinga boʻlinmalar bilan aloqani juda erta yoʻqotdilar. Biroq, Kvantung armiyasi shiddatli va shafqatsiz jangchilar sifatida katta obroʻga ega edi va hatto kuchsiz va tayyor boʻlmasa ham, Sovet qoʻshinlarining bir qismini bogʻlab turgan Xaylar shahrida kuchli qarshilik koʻrsatdi . Yaponiyalik himoyachilar 18 avgustgacha chidashdi, 3827 nafar tirik qolganlar taslim boʻldi.<ref>{{cite book |last=Hastings |first=Max |title=Nemesis: The Battle for Japan 1944-45 |publisher=William Collins |date=2007 |location=London |page=543}}</ref> Shu bilan birga, Sovet havo-desant boʻlinmalari quruqlikdagi qoʻshinlar oldidan aerodromlar va shahar markazlarini egallab oldilar va samolyotlar taʼminot liniyasidan oshib ketgan qismlarga yonilgʻi tashidi. Yaponiyaning 37 mm va 47 mm tankga qarshi qurollari faqat engil sovet tanklari bilan jang qilish uchun mos boʻlgani sababli, yapon kuchlari granata va portlovchi moddalar bilan oʻralgan xudkush-terrorchi otryadlardan asosiy qoʻlbola tankga qarshi qurol sifatida foydalanishga qaror qilishdi<ref name="mer1">{{cite web |url=http://militera.lib.ru/memo/russian/meretskov/32.html |title=На службе народу |author=[[Мерецков, Кирилл Афанасьевич|Мерецков К. А.]] |publisher=— М.: [[Политиздат]], 1968}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/combat-studies-institute/csi-books/Glantz-lp7.pdf |title=August Storm: The Soviet 1945 Stragetic Offensive in Manchuria |access-date=Oct 7, 2022 |arxivsana=2022-01-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220109071927/https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/combat-studies-institute/csi-books/Glantz-lp7.pdf }}</ref>. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Yaponiya armiyasi aviatsiyasi Sovet Ittifoqining yurishini toʻxtatish uchun kamikadze samolyotlaridan foydalangan<ref>{{cite web |url=https://dzen.ru/media/id/5a4412865a104fc5286678ec/iaponskie-letchikikamikadze-protiv-krasnoi-armii-v-1945-godu-5d2ac76ce3062c00aefaca88 |title=Японские летчики-камикадзе против Красной Армии в 1945 году. |language=ru |access-date=Oct 7, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://warfarehistorynetwork.com/article/the-soviet-invasion-of-manchuria-led-to-japans-greatest-defeat/ |title=The Soviet Invasion of Manchuria led to Japan's Greatest Defeat |access-date=Oct 7, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://warfarehistorynetwork.com/soviet-invasion-of-manchuria-catching-japan-unawares/ |title=Soviet Invasion of Manchuria: Catching Japan Unawares |date=4 October 2016 |access-date=Oct 7, 2022}}</ref>. Shunga qaramay, Yaponiya armiyasini tezda magʻlubiyatga uchratish istiqbollari aniq emas edi. 1945-yil aprel-iyun oylarida Okinava jangida yapon qoʻshinlarining fanatik va baʼzan oʻz joniga qasd qilish qarshiliklarini hisobga olsak, qolgan soʻnggi yapon istehkomlari hududlarini bosib olish uchun uzoq va qiyin kampaniya kutilayotganiga ishonish uchun barcha asoslar mavjud edi. Sovet hujumining baʼzi qismlarida bu umidlar amalga oshdi<ref name="as1">{{cite web |url=http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp |title="August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria. Leavenworth Papers №7. by LTC David. M. Glantz" |publisher=Combat Studies Institute, fort Leavenworth, Kansas, 1983 |accessdate=2010-06-15 |archiveurl=https://www.webcitation.org/61BgrOlQF?url=http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp |archivedate=2011-08-24}}</ref>. Sharqdan kelgan sovet qisqichbaqasi Ussurini kesib oʻtib, Xanka koʻli boʻylab yurib, Suyfenxe tomon hujum qildi va yapon himoyachilari qattiq kurashib, kuchli qarshilik koʻrsatishgan boʻlsa-da, Sovetlar gʻalaba qozonishdi. [[Fayl:Soviet_infantry_crosses_the_border_of_Manchuria._August_9,_1945.jpg|right|thumb|Sovet qoʻshinlarining Manchuriyaga oʻtishi, 1945 yil 9 avgust]] Sovet qoʻshinlari Manchukuoga chuqur kirib borgan bir haftalik janglardan soʻng, Yaponiya imperatori Xiroxito 1945-yil 15-avgustda radio orqali yapon xalqiga efirga uzatilgan ''Gyokuon-xosoni'' yozib oldi . Buning oʻrniga hukumatga Potsdam deklaratsiyasining shartlarini toʻliq qabul qilish topshirilganligini taʼkidladi. Bu Yaponiya taslim boʻlganiga amin boʻlmagan koʻplab tinglovchilarning ongida chalkashliklarni keltirib chiqardi. Radioeshittirishning sifatsiz audio sifati, shuningdek, nutq tuzilgan rasmiy saroy tili chalkashlikni yanada kuchaytirdi. Yaponiya imperatorlik armiyasi shtab-kvartirasi Kvantung armiyasiga sulh toʻgʻrisidagi buyruqni darhol etkazmadi va armiyaning koʻplab elementlari buni tushunmadi yoki eʼtiborsiz qoldirdi. Shunday qilib, Kvantung armiyasining qattiq qarshiliklari davom etdi va Sovet qoʻshinlari qarshilik choʻntaklaridan qochib, 20-avgustgacha Mukden, Changchun va Qiqixarga etib borishdi. Olovni toʻxtatish toʻgʻrisidagi buyruq oxir-oqibat Kvantung armiyasiga etkazildi, ammo Sovetlar oʻzlarining hududiy yutuqlarining koʻp qismini qoʻlga kiritmasdan oldin emas. [[Fayl:Soviet_troops_enter_the_liberated_Harbin._August_21,_1945.jpg|thumb|Sovet qoʻshinlari 1945 yil 21 avgustda Xarbin ozod qilinganidan keyin unga kirishdi]] Sovet oʻng qanotida Sovet- Moʻgʻul otliq-mexanizatsiyalashgan guruhi Ichki Moʻgʻulistonga kirib, Dolon Nur va Kalganni tezda egallab oldi . Manchukuo imperatori (va Xitoyning sobiq imperatori) Puyi Qizil Armiya tomonidan asirga olingan. 18-avgust kuni sovet amfibiyalari quruqlikka chiqish oldidan bir nechta qoʻnishlar amalga oshirildi: Shimoliy Koreyaga uchta , Janubiy Saxalinga va Kuril orollariga bitta qoʻnish. Bu shuni anglatadiki, Koreyada hech boʻlmaganda sovet askarlari quruqlikka kelayotgan qoʻshinlarni kutayotgan edi. Janubiy Saxalin va Kurilda bu Sovet suverenitetining toʻsatdan oʻrnatilishini anglatardi. Quruqlik harakati Koreya yarim orolining boshlanishi boʻlgan Yalu daryosidan ancha uzoqda toʻxtatildi, hatto havo taʼminoti ham mavjud boʻlmaganda. Koreyadagi kuchlar yarim orolning shimoliy hududida nazorat oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Amerika hukumati bilan Koreya yarim orolini ikkiga boʻlish toʻgʻrisida avvalroq tuzilgan kelishuvlarga koʻra, Sovet qoʻshinlari 38-parallelda toʻxtab, yarim orolning janubiy qismini haligacha yaponiyaliklar nazoratida qoldirdi. Keyinchalik, 1945-yil 8-sentyabrda Amerika qoʻshinlari Incheonga tushdi. == Oqibat == {{See also|Sovet-Yapon urushi#Ahamiyati va oqibatlari|Xabarovsk urush jinoyatlari boʻyicha sudlar}} [[Fayl:苏联红军烈士公园_-_panoramio.jpg|thumb|Sovet Qizil Armiyasi shahidlari qabristoni urushdan keyin Manjoulida qurilgan.]] Manchuriyaning bostirib kirishi Yaponiyaning taslim boʻlishiga va Ikkinchi jahon urushining tugashiga sabab boʻlgan omil boʻldi. Bundan tashqari, Sovet Ittifoqining Manchuriyani bosib olishi Koreya yarim orolining shimoliy qismlari bilan birga bu hududlarni Sovet Ittifoqi tomonidan mahalliy kommunistlar nazoratiga oʻtkazishga imkon berdi. Sovet hokimiyati tomonidan qoʻllab-quvvatlangan kommunistik hukumatlar tomonidan ushbu hududlarni nazorat qilish Xitoy kommunistlarining yuksalishida omil boʻladi va Koreya urushining siyosiy mojarosini shakllantiradi. Manchukuo va Ichki Moʻgʻulistonga mustamlakachi sifatida yuborilgan bir necha ming yapon Xitoyda qolib ketdi. Xitoyda qolib ketgan yaponlarning aksariyati ayollar edi va bu yapon ayollari asosan xitoylik erkaklarga uylanib, „qora urush xotinlari“ (zanryu fujin) nomini oldilar<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Left Behind: Japanʼs Wartime Defeat and the Stranded Women of Manchukuo |url=http://japanfocus.org/-Rowena-Ward/2374/article.html |qaralgan sana=2023-07-26 |arxivsana=2016-01-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160112110754/http://japanfocus.org/-Rowena-Ward/2374/article.html }}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=fDCsD-1zitUC&pg=PA59 Mackerras 2003], p. 59.</ref>. Ularning xitoylik erkaklar otasi boʻlgan farzandlari boʻlgani sababli, yapon ayollariga xitoylik oilalarini Yaponiyaga olib kelishga ruxsat berilmagan, shuning uchun ularning koʻpchiligi qolgan. Yaponiya qonunchiligi faqat yapon otasi boʻlgan bolalarga Yaponiya fuqarosi boʻlishga ruxsat bergan. 1949-yil oxirida Sovet qoʻshinlarining Manchuriyaga bostirib kirishi paytida asirga olingan sobiq Kvantung armiyasining koʻplab aʼzolari 731-boʻlinma va unga aloqador boʻlinmalar insoniyatga qarshi jinoyatlar va kimyoviy va biologik qurollardan foydalanish bilan aloqadorliklari uchun sudlangan edi<ref>Sheldon H. Harris, „Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932-1945, and the American Cover-up (rev. ed)“, Routledge, 2002, p. 318.</ref>. == Harbiy jinoyatlar == {{See|Miao qirgʻiniga qarshi|Sovet harbiy jinoyatlari}} Manchuriyaga bostirib kirish paytida sovet askarlari yaponiyalik tinch aholini oʻldirgan va zoʻrlagan<ref name="til">{{Cite book |last=Tillman |first=Barrett |url=https://books.google.com/books?id=3xxgEAAAQBAJ&dq=Gegenmiao+massacre&pg=PA297 |title=When the Shooting Stopped: August 1945 |date=2022-04-14 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4728-4897-0 |pages=101–02 |language=en}}</ref>. Eng mashhur misol Gegenmiao qirgʻini boʻldi, zirhli boʻlinmadagi sovet askarlari mingdan ortiq yapon ayollari va bolalarini qirgʻin qilishdi<ref name="Ealey">{{cite web |last=Ealey |first=Mark |title=An August Storm: the Soviet-Japan Endgame in the Pacific War |url=http://japanfocus.org/-mark-ealey/1988 |work=Japan Focus |access-date=21 February 2014 |arxivsana=2014-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141031180011/http://japanfocus.org/-mark-ealey/1988 }}</ref>. Yaponlarning mulki ham sovet qoʻshinlari tomonidan talon-taroj qilingan<ref name="til" />. Qirgʻin uchun masʼul Sovet qoʻshinlari Sharqiy Prussiyada tinch aholiga qarshi xuddi shunday jinoyatlarni amalga oshirgan edi<ref name="Ealey" />. Sovet tarixchisi Vyacheslav Zimoninning yozishicha, Qizil Armiya yaqinlashganda koʻplab yapon koʻchmanchilari ommaviy oʻz joniga qasd qilishgan. Onalar oʻzlarini oʻldirish yoki oʻldirishdan oldin yapon harbiylari tomonidan oʻz farzandlarini oʻldirishga majbur qilishgan<ref name="Zimonin">{{cite news |last=Zimonin |first=Vyacheslav |year=1987 |title=The Truth and Lies About Japanese Orphans |page=121 |journal=Far Eastern Affairs |publisher=Academy of Sciences of the USSR |issue=2–6 |location=Moscow}}</ref>. Yaponiya armiyasi koʻpincha tinch aholini oʻldirishda qatnashgan. 5-Yapon armiyasi qoʻmondoni general Shimizu „har bir xalq oʻz qonunlari bilan yashaydi va oʻladi“ deb izohladi. Oʻz-oʻzidan harakat qila olmaydigan yarador yapon askarlari koʻpincha armiya orqaga chekinayotganda halok boʻlishdi<ref name="Zimonin" />. Britaniya va AQSh hisobotlari shuni koʻrsatadiki, Manchuriyani egallab olgan Sovet qoʻshinlari (taxminan 700 000 kishi) Mukdenning mahalliy aholisini ham talon-taroj qilgan va qoʻrqitishgan va Sovet hukumati tomonidan „uch kunlik zoʻrlash va talonchilik“ dan tushkunlikka tushmagan. Harbinda Sovet qoʻshinlari Xitoy Kommunistik partiyasi rahbarlarining ommaviy zoʻrlash va talon-taroj qilish haqidagi noroziliklarini eʼtiborsiz qoldirdi<ref name="FCJones">{{cite book |first=FC |last=Jones |year=1949 |title=Manchuria since 1931 |publisher=Royal Institute of International Affairs |location=London, Oxford University Press |chapter=XII. Events in Manchuria, 1945–47 |pages=224–5 and pp.227–9 |chapter-url=http://oudl.osmania.ac.in/bitstream/handle/OUDL/13712/216873_Manchuria_Since_1931.pdf?sequence=2 |access-date=17 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219040912/http://oudl.osmania.ac.in/bitstream/handle/OUDL/13712/216873_Manchuria_Since_1931.pdf?sequence=2 |archive-date=19 December 2013}}</ref><ref name="CSM">{{Citation |title=Christian Science Monitor |date=12 October 1945 |quote=Japanese armies were guilty of appalling excesses, both in China and elsewhere, and had the Russians dealt harshly with only Japanese nationals in Manchuria this would have appeared as just retribution. But the indiscriminate looting and raping inflicted upon the unoffending Chinese by the Russians naturally aroused the keenest indignation.}}</ref><ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/lastempressmadam00paku_0 |url-access=registration |title=The last empress: Madame Chiang Kai-Shek and the birth of modern China |first=Hannah |last=Pakula |year=2009 |publisher=Simon & Schuster |page=[https://archive.org/details/lastempressmadam00paku_0/page/530 530] |isbn=978-1-4391-4893-8 |access-date=2010-06-28}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=yCDv67C2BzkC&pg=PA82 |title=The Soviet Union and communist China, 1945–1950: the arduous road to the alliance |first=Dieter |last=Heinzig |year=2004 |publisher=ME Sharpe |page=82 |isbn=0-7656-0785-9 |access-date=2010-11-28}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=falbrObQ11IC&pg=PA86 |title=The geopolitics of East Asia: the search for equilibrium |first=Robyn |last=Lim |year=2003 |publisher=Psychology Press |page=86 |isbn=0-415-29717-6 |access-date=2010-11-28}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9hE2xFxbca0C&pg=PA33 |title=In the Ruins of Empire: The Japanese Surrender and the Battle for Postwar Asia |first=Ronald H |last=Spector |year=2008 |publisher=Random House |page=33 |isbn=978-0-8129-6732-6 |access-date=2010-11-28}}</ref>. Manchuriyadagi Xitoy politsiya kuchlari sovet qoʻshinlarini turli jinoyatlar sodir etganliklari uchun hibsga olgan yoki hatto oʻldirgan bir qancha voqealar boʻlgan, bu esa Sovet va Xitoy hukumati oʻrtasida baʼzi mojarolarga sabab boʻlgan. Manchuriyada<ref>{{cite web |last1=Hess |first1=Christian A. |title=From Colonial Jewel to Socialist Metropolis: Dalian 1895-1955 |url=https://escholarship.org/content/qt2zb7n2x9/qt2zb7n2x9.pdf}}</ref>. Sovet qoʻshinlari Shimoliy Koreyani bosib olgan paytda , Koreya yarim orolining shimoliy yarmida sovet askarlari ham yapon, ham koreys ayollariga nisbatan zoʻrlaganliklari haqida xabar berilgan<ref>{{Citation |last=Edele |first=Mark |title=Soviet liberations and occupations, 1939–1949 |date=2015 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-second-world-war/soviet-liberations-and-occupations-19391949/348C49251BFAB830DAC03CF957F37291 |work=The Cambridge History of the Second World War: Volume 2: Politics and Ideology |volume=2 |pages=487–508 |editor-last=Maiolo |editor-first=Joseph |access-date=2021-05-09 |series=The Cambridge History of the Second World War |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03407-5 |editor2-last=Bosworth |editor2-first=Richard}}{{Quote box|quote=In Korea, Red Army men also ‘committed depredations against the Japanese and Koreans, including rape and looting, on what appears to have been a wide scale and which went quite beyond taking revenge against the enemy and its Korean allies’}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cumings |first=Bruce |title=The North Wind: The Origins of the Korean War |url=http://faculty.washington.edu/sangok/NorthKorea/Cumings,_Bruce_-_The_North_Wind.pdf}}</ref>. Sovet askarlari Shimoliy Koreyada yashovchi yapon va koreyslarning ham mulkini talon-taroj qildilar<ref name=":0">{{Citation |last=Edele |first=Mark |title=Soviet liberations and occupations, 1939–1949 |date=2015 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-second-world-war/soviet-liberations-and-occupations-19391949/348C49251BFAB830DAC03CF957F37291 |work=The Cambridge History of the Second World War: Volume 2: Politics and Ideology |volume=2 |pages=487–508 |editor-last=Maiolo |editor-first=Joseph |access-date=2021-05-09 |series=The Cambridge History of the Second World War |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03407-5 |editor2-last=Bosworth |editor2-first=Richard}}{{Quote box|quote=Even in North Korea, ‘Japanese enterprises of military and heavy industry’ were considered ‘trophies of the Red Army, since all these enterprises to one degree or another worked for the Japanese army’. These factories ‘must be transferred to the Soviet Union as partial payment of reparations’, as a December 1945 document put it.}}</ref>. Sovetlar Manchuriya va Shimoliy Koreyadagi yapon korxonalariga daʼvo qilib, qimmatbaho materiallar va sanoat jihozlarini olib ketishdi<ref name="FCJones" /><ref name=":0" />. Rossiya Fanlar akademiyasining Koreya tadqiqotlari markazi xodimi Konstantin Asmolov Sovet Ittifoqining Uzoq Sharqdagi tinch aholiga nisbatan zoʻravonligi haqidagi Gʻarb maʼlumotlarini boʻrttirib va ​​mish-mish sifatida rad etadi va Qizil Armiya tomonidan ommaviy jinoyatlarda ayblovlar 2 000 000 ga yaqin sovet askari bilan bogʻliq alohida voqealarni notoʻgʻri ekstrapolyatsiya qilishini taʼkidlaydi. Uzoq Sharqdagi qoʻshinlarni ommaviy jinoyatlarga aylantirdi. Uning soʻzlariga koʻra, bunday ayblovlarni oʻsha davr hujjatlari rad etadi, shundan koʻrinib turibdiki, bunday jinoyatlar Germaniyadagiga qaraganda ancha kam muammo boʻlgan. Asmolovning taʼkidlashicha, Sovetlar Ikkinchi Jahon Urushida nemis va yapon „zoʻrlovchilar va talonchilar“ ning jinoiy javobgarlikka tortilishi deyarli nomaʼlum edi<ref name="Asmolov">{{Cite encyclopedia|last=Asmolov|first=Konstantin|title=Pobeda na Dal'nem Vostoke|trans-title=Victory in the Far East|editor1-last=Dyukov|editor1-first=Aleksandr|editor2-last=Pyhalov|editor2-first=Igor|encyclopedia=Velikaya obolgannaya voina [The Great Slandered War]|volume=2|publisher=Yauza|location=Moscow|year=2008|language=ru|url=http://militera.lib.ru/research/pyhalov_dukov/07.html|access-date=2012-08-31|archive-date=2017-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904114137/http://militera.lib.ru/research/pyhalov_dukov/07.html|url-status=dead|archivedate=2017-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170904114137/http://militera.lib.ru/research/pyhalov_dukov/07.html}}</ref>. == Yana qarang == * [[Sovet Ittifoqining xorijiy interventsiyalari]] * [[Manchuriyadagi yapon koʻchmanchilari]] * [[Yaponiyaning harbiy tarixi]] * [[Sovet Ittifoqining harbiy tarixi]] * [[Mongolia in World War II]] * [[Moʻgʻuliston Ikkinchi jahon urushida]] * [[Rossiya Manchuriya (Rossiya)|Rossiya Manchuriya]] * [[Sovet Ittifoqining Shinjonga bostirib kirishi]] * [[Manchukuodagi urush jinoyatlari]] == Eslatmalar == {{Notelist}}{{OʻzME}} == Manbalar == {{Reflist}} {{manbalar}} * {{cite book |last=Jowett |first=Phillip |year=2005 |title=Rays of the Rising Sun: Japan's Asian Allies 1931–45 Volume 1: China and Manchukuo |publisher=Helion and Company Ltd |isbn=1-874622-21-3 |ref={{sfnRef|Jowett}}}} == Havolalar == {{Commons category|World War II Operation August Storm|World War II Manchurian Strategic Offensive Operation}} * [http://libarchive.dartmouth.edu/cdm/compoundobject/collection/presstrans/id/10160/rec/17 Japanese in Manchuria and Korea following the war]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Ikkinchi Jahon Urushi operatsiyalari va janglari]] [[Turkum:Moʻgʻuliston ishtirokidagi janglar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi ishtirokidagi janglar]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushidagi Yaponiya ishtirokidagi janglar]] [[Turkum:Manjuriya tarixi]] [[Turkum:Sovet Ittifoqining bosqinlari]] [[Turkum:Yaponiya-Sovet Ittifoqi munosabatlari]] [[Turkum:Manchukuo]] [[Turkum:Mengjiang]] [[Turkum:Mongoliya-Sovet Ittifoqi munosabatlari]] [[Turkum:Manchukuo ishtirokidagi urushlar]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushi bosqinlari]] [[Turkum:Ikkinchi Jahon urushi operatsiyalari va Tinch okeanidagi janglar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqining Ikkinchi Jahon urushi joylari]] jnpcc1llwte1i2nblb8ufj1ur2i8kdr 0 529297 5997604 5988293 2026-04-17T04:18:21Z Young Economist7 75200 5997604 wikitext text/x-wiki {{ichki havolasiz}} Mikroiqtisodiyot (yunoncha μικρός – kichik; οἶκος – uy; νόμος – qonun) – [[ishlab chiqarish]], [[taqsimlash]], [[isteʼmol]] va [[ayirboshlash]] faoliyatida alohida iqtisodiy agentlarni oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning boʻlimi. Iqtisodiyot nazariyasi oʻrganadigan asosiy obyektlarga [[Xonadon xoʻjaligi|uy xoʻjaligi]] va nisbatan katta boʻlmagan [[korxona]]lar kiradi{{sfn|Salimov|Yusupov|Salimov|2019|p=21}}. Mikroiqtisodiy darajada amalga oshirilgan tadqiqotlarga koʻra makroiqtisodiy modellar tuziladi. Mikroiqtisodiyot [[marketing]], [[menejment]] kabi yoʻnalishlar uchun nazariy baza vazifasini oʻtaydi. == Tarixi == Mikroiqtisodiyot alohida fan sifatida XIX asrda shakllangan, lekin uning ildizlari undan oldingi davrlarga borib taqaladi. Mikroiqtisodiyotning ilk g‘oyalari Adam Smith tomonidan ishlab chiqilgan. Adam Smith: • “ko‘rinmas qo‘l” g‘oyasini ilgari surdi • Bozor oʻz-oʻzini tartibga soladi deb hisoblagan. • Raqobat va erkin savdoni qoʻllab quvvatlagan. Bu bosqichlar esa mikroiqtisodiyotning asosiy poydevorini yaratdi == Iqtisodiy bazis tushunchalar == === Talab va taklif modeli === Talab va taklif modeli, „Marshall qaychisi“ bozorda muvozanat narx (p*) va muvozanat miqdor (q*) belgilab beruvchi model hisoblanadi{{sfn|Shodmonov|2020|pp=219—220}}. === Talab === Talab – bu maʼlum vaqt oraligʻida, mumkin boʻlgan har bir narxda isteʼmolchi sotib olishga xohish va imkoniyati boʻlgan tovarlar soni. Talab – bu pul bilan taʼminlangan ehtiyoj{{sfn|Shodmonov|2020|p=209}}. === Taklif === Maʼlum vaqt oraligʻidagi narxlarning muayyan darajasida ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchilar tomonidan maʼlum turdagi tovar va xizmatlarning foyda olish maqsadida bozorga chiqarilgan miqdoriga taklif deyiladi{{sfn|Shodmonov|2020|pp=216}}. === Bozor muvozanati === == Bozor strukturasi == === Mukammal raqobat === Mukammal raqobat – bozorda toʻsiq mavjud boʻlmagan, barcha sotuvchilar teng sharoitda savdo qiluvchi bozor turi. === Monopolistik raqobat === [[Monopolistik raqobat]] – bu koʻpgina sotuvchilar oʻxshash boʻlgan, ammo bir xil boʻlmagan tovarlarni taklif qiluvchi bozor turi. Monopol raqobatlashgan bozordagi mahsulot tabaqalashgan, yaʼni bir xil ehtiyojni qondiruvchi tovarni har bir firma oʻziga xos ravishda ishlab chiqarib sotadi va uning mahsuloti boshqa firmalarning mahsulotidan sifati, koʻrinishi, xizmat koʻrsatish turi, uslubi, foydalanilgan materiallari va brendi bilan farq qilishi mumkin. Tovarning differensiallashuvi deganda bozorda sotiladigan tovarni turli xilligi, yagona qolipda emasligi tushuniladi{{sfn|Salimov|Yusupov|Salimov|2019|p=273—275}}. === Oligopoliya === Oligopoliya – tarmoqdagi bir necha yirik ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi hukmronlik holatidir. === Monopoliya === Monopoliya (yunoncha mono – tanho, poleo – sotaman) – iqtisodiyotning bir sohasida tanho hukmronlik; bozorni tashkil etish shakli. == Xulq-atvor iqtisodiyoti == 1979-yilda [[Daniel Kahneman]] va [[Amos Tversky]] hammuallifligida iqtisodiy agentlar xulq-atvori toʻgʻrisida maqola chop etildi. Maqolada ratsional iqtisodiy agent va chekli naflilik gʻoyalari tanqid qilingan edi. Muallliflar fikricha, iqtisodiy agent qoʻshimcha naflilikdan koʻra yoʻqotishlarga koʻproq ahamiyat beradi<ref>{{cite journal |first1=D. |last1=Kahneman |first2=A. |last2=Tversky |title=Prospect Theory: An Analysis of Decision Under Risk |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1979-03_47_2/page/263 |journal=[[Econometrica]] |year=1979 |volume=47 |issue=2 |pages=263–292 |jstor=1914185 |doi=10.2307/1914185|citeseerx=10.1.1.407.1910 | issn = 0012-9682 }}</ref>. == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Sаlimov|first1=B. T.|last2=Yusupov|first2=M.S.|last3=Salimov|first3=B. B.|title=Mikroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=Iqtisodiyot|url=https://e-library.namdu.uz/65%20%D0%98%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B4/Iqtisodiyot%20-%20UMKlar/Mikroiqtisodiyot/Mikroiqtisodiyot.pdf|pages=366}} * {{cite book |last1=Shodmonov|first1=Sh.|title=Iqtisodiyot nazariyasi: Darslik |date=2020|url=https://ebook.tsue.uz/public/ebooks/iqtisodiyot-nazariyasi-NAc1CeEH|pages=788}} == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodiyot]] 4o06z9428s614xjvfnqs8bac10dbyev 5997605 5997604 2026-04-17T04:19:22Z Young Economist7 75200 5997605 wikitext text/x-wiki {{ichki havolasiz}} Mikroiqtisodiyot (yunoncha μικρός – kichik; οἶκος – uy; νόμος – qonun) – [[ishlab chiqarish]], [[Taqsimot (iqtisod)|taqsimlash]], [[isteʼmol]] va [[ayirboshlash]] faoliyatida alohida iqtisodiy agentlarni oʻrganuvchi [[iqtisodiyot nazariyasi]]ning boʻlimi. Iqtisodiyot nazariyasi oʻrganadigan asosiy obyektlarga [[Xonadon xoʻjaligi|uy xoʻjaligi]] va nisbatan katta boʻlmagan [[korxona]]lar kiradi{{sfn|Salimov|Yusupov|Salimov|2019|p=21}}. Mikroiqtisodiy darajada amalga oshirilgan tadqiqotlarga koʻra makroiqtisodiy modellar tuziladi. Mikroiqtisodiyot [[marketing]], [[menejment]] kabi yoʻnalishlar uchun nazariy baza vazifasini oʻtaydi. == Tarixi == Mikroiqtisodiyot alohida fan sifatida XIX asrda shakllangan, lekin uning ildizlari undan oldingi davrlarga borib taqaladi. Mikroiqtisodiyotning ilk g‘oyalari Adam Smith tomonidan ishlab chiqilgan. Adam Smith: • “ko‘rinmas qo‘l” g‘oyasini ilgari surdi • Bozor oʻz-oʻzini tartibga soladi deb hisoblagan. • Raqobat va erkin savdoni qoʻllab quvvatlagan. Bu bosqichlar esa mikroiqtisodiyotning asosiy poydevorini yaratdi == Iqtisodiy bazis tushunchalar == === Talab va taklif modeli === Talab va taklif modeli, „Marshall qaychisi“ bozorda muvozanat narx (p*) va muvozanat miqdor (q*) belgilab beruvchi model hisoblanadi{{sfn|Shodmonov|2020|pp=219—220}}. === Talab === Talab – bu maʼlum vaqt oraligʻida, mumkin boʻlgan har bir narxda isteʼmolchi sotib olishga xohish va imkoniyati boʻlgan tovarlar soni. Talab – bu pul bilan taʼminlangan ehtiyoj{{sfn|Shodmonov|2020|p=209}}. === Taklif === Maʼlum vaqt oraligʻidagi narxlarning muayyan darajasida ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchilar tomonidan maʼlum turdagi tovar va xizmatlarning foyda olish maqsadida bozorga chiqarilgan miqdoriga taklif deyiladi{{sfn|Shodmonov|2020|pp=216}}. === Bozor muvozanati === == Bozor strukturasi == === Mukammal raqobat === Mukammal raqobat – bozorda toʻsiq mavjud boʻlmagan, barcha sotuvchilar teng sharoitda savdo qiluvchi bozor turi. === Monopolistik raqobat === [[Monopolistik raqobat]] – bu koʻpgina sotuvchilar oʻxshash boʻlgan, ammo bir xil boʻlmagan tovarlarni taklif qiluvchi bozor turi. Monopol raqobatlashgan bozordagi mahsulot tabaqalashgan, yaʼni bir xil ehtiyojni qondiruvchi tovarni har bir firma oʻziga xos ravishda ishlab chiqarib sotadi va uning mahsuloti boshqa firmalarning mahsulotidan sifati, koʻrinishi, xizmat koʻrsatish turi, uslubi, foydalanilgan materiallari va brendi bilan farq qilishi mumkin. Tovarning differensiallashuvi deganda bozorda sotiladigan tovarni turli xilligi, yagona qolipda emasligi tushuniladi{{sfn|Salimov|Yusupov|Salimov|2019|p=273—275}}. === Oligopoliya === Oligopoliya – tarmoqdagi bir necha yirik ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi hukmronlik holatidir. === Monopoliya === Monopoliya (yunoncha mono – tanho, poleo – sotaman) – iqtisodiyotning bir sohasida tanho hukmronlik; bozorni tashkil etish shakli. == Xulq-atvor iqtisodiyoti == 1979-yilda [[Daniel Kahneman]] va [[Amos Tversky]] hammuallifligida iqtisodiy agentlar xulq-atvori toʻgʻrisida maqola chop etildi. Maqolada ratsional iqtisodiy agent va chekli naflilik gʻoyalari tanqid qilingan edi. Muallliflar fikricha, iqtisodiy agent qoʻshimcha naflilikdan koʻra yoʻqotishlarga koʻproq ahamiyat beradi<ref>{{cite journal |first1=D. |last1=Kahneman |first2=A. |last2=Tversky |title=Prospect Theory: An Analysis of Decision Under Risk |url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1979-03_47_2/page/263 |journal=[[Econometrica]] |year=1979 |volume=47 |issue=2 |pages=263–292 |jstor=1914185 |doi=10.2307/1914185|citeseerx=10.1.1.407.1910 | issn = 0012-9682 }}</ref>. == Adabiyotlar == * {{cite book |last1=Sаlimov|first1=B. T.|last2=Yusupov|first2=M.S.|last3=Salimov|first3=B. B.|title=Mikroiqtisodiyot (Darslik) |date=2019 |publisher=Iqtisodiyot|url=https://e-library.namdu.uz/65%20%D0%98%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B4/Iqtisodiyot%20-%20UMKlar/Mikroiqtisodiyot/Mikroiqtisodiyot.pdf|pages=366}} * {{cite book |last1=Shodmonov|first1=Sh.|title=Iqtisodiyot nazariyasi: Darslik |date=2020|url=https://ebook.tsue.uz/public/ebooks/iqtisodiyot-nazariyasi-NAc1CeEH|pages=788}} == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodiyot]] swrxms54hc72vh699f7skh1b1ainqq3 0 548134 5997536 5988841 2026-04-16T16:50:37Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997536 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodchi bilgiqutisi |ismi = Vilfredo Pareto |rasmi = Vilfredo Pareto 1870s2.jpg |sarlavha = Pareto, 1870-yillarda |birth_name = Wilfried Fritz Pareto |tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|1848|7|15|df=y}} |tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]] |vafot_sanasi = {{Death date and age|1923|8|19|1848|7|15|df=y}} |vafot_joyi = [[Céligny]], Shveysariya |soha = {{plainlist| * [[Mikroiqtisodiyot]] * [[Sotsioiqtisodiyot]] }} |alma_mater = [[Turin Politexnika Universiteti]] }} [[File:Vilfredo Pareto signature.png|Vilfredo Pareto signature|260px|thumb|''Pareto imzosi'']] PARETO (Pareto) Vilfredo (1848.15.7, Parij — 1923.20.8, Semi-ni, Jeneva yaqinida) — italyan iqtisodchisi va sotsiologi, iqtisodiy nazariyadagi [[matematika]] maktabi vakili, marjinalizmning „Lozanna maktabi“ anʼanalarining davomchisi. 1893— 1906-yillarda Lozanna untida iqtisodis [[professor]] P. siyosiy iqtisod kishilarnim ehtiyojlari bilan ularni qondirishnsh cheklangan vositalari oʻrtasidagi m vozanatni belgilaydigan mexanizm! i oʻrganishi kerak, buning uchun matematik va statistik tahlil usullart.i qoʻllash zarur, deb qaraydi. Daromadlarning taqsimlanishi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi toʻgʻrisidagi „Pareto qonuni“ni taʼriflab bergan. Marksizmga va inqilobiy harakatlarga dushmanlik koʻzi bilan qaragan. Naflikning anʼanaviy miqdoriy oʻlchash usullaridan voz kechib, „ijtimoiy maksimal naflilik“ („Pareto optimumi“) tushunchasini kiritdi. U funksional yondoshuv asosida ayir-boshlashning birdan-bir sababi naflilik (ehtiyoj) degan qoidadan voz kechib, iqtisodiy tizimni butunligicha izohlashga oʻtdi, talab va taklifga iqtisodiyotni muvozanatlovchi unsurlar sifatida qaradi. Asosiy asarlari 2 jildli „Siyosiy iqtisod kursi“ (1896—99), „Siyosiy iqtisod darsligi“ (1906), „Umumiy [[sotsiologiya]] boʻyicha traktat“ (1916) va boshqa <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Iqtisodiy tushunchalari == === Maksimal iqtisodiyot boʻyicha Pareto nazariyasi === Pareto eʼtiborini iqtisodiy masalalarga qaratdi va u erkin savdoning tarafdori boʻldi, bu esa uni Italiyaning hukumat siyosati bilan ziddiyatga solgan. Uning yozuvlari Léon Walrasning iqtisodiyot asosan matematik va tabiiy fan ekanligi gʻoyalarini aks ettiradi<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=1 |publisher=F. Rouge |location=Lausanne |page=iii |date=1896}}</ref>. U iqtisodiyotga mexanika bilan analogiya qilishga harakat qildi, sof (va amaliy) iqtisodiyotni sof (va amaliy) mexanikaga bogʻlab<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1907 |title=Manuel d'économie politique |location=Paris |publisher=Giard & Brière |pages=147}}</ref>, ikki fanni solishtiruvchi moslik jadvalini taqdim etdi<ref>{{cite book|last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1897 |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=2|publisher=F. Rouge |location=Lausanne |pages=12–13 |url=https://archive.org/details/fp-0148-2/page/12/mode/2up}} </ref><ref>{{cite journal |last1=Glötzl |first1=Erhard |last2=Glötzl |first2=Florentin |last3=Richters |first3=Oliver |title=From constrained optimization to constrained dynamics: extending analogies between economics and mechanics |journal=Journal of Economic Interaction and Coordination |volume=14 |pages=623–642 |date=2019 |issue=3 |doi=10.1007/s11403-019-00252-7 |hdl=10419/171974 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=McLure |first1=Michael |last2=Samuels |first2=Warren J. |date=2001 |title=Pareto, economics and society the mechanical analogy |publisher=Routledge |location=London}}</ref>. Pareto „Lozana maktabi“ning yetakchilaridan biri boʻldi va Neoklassik inqilobning ikkinchi avlodini ifodalaydi. Uning umumiy muvozanat nazariyasidagi „taʼb va toʻsiqlar“ yondashuvi 1930-yillardagi buyuk „Paretian Revival“ davrida qayta jonlandi va nazariy iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatdi<ref>Cirillo, Renato (1978) ''The Economics of Vilfredo Pareto''</ref>. Uning ''Siyosiy Iqtisodiyot Qoʻllanmasi'' (1906) asosan „maqsadlar va cheklovlar“ boʻyicha individual masalalarning yechimlari nuqtai nazaridan muvozanatga qaratilgan edi. U Edgeworth (1881)ning befarqlik egri chizigʻidan keng foydalanib, isteʼmolchi nazariyasida va, yana bir katta yangilik sifatida, ishlab chiqaruvchi nazariyasida ishlatdi. U hozir „Edgeworth-Bowley“ qutisi deb nomlanuvchi savdo qutisini birinchi boʻlib taqdim etdi<ref>Mclure, Michael (2001) [https://www.questia.com/read/102813057 ''Pareto, Economics and Society: The Mechanical Analogy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504090948/http://www.questia.com/read/102813057 |date=4 May 2012 }}.</ref>. Pareto birinchi boʻlib kardinal foydalilikni (cardinal utility) bekor qilish mumkinligini anglab yetdi va iqtisodiy muvozanatni tartibiy foydalilik (ordinal utility) nuqtai nazaridan tasavvur qildi<ref name="Aspers">{{cite journal |last=Aspers |first=Patrik |title=Crossing the Boundary of Economics and Sociology: The Case of Vilfredo Pareto |journal=The American Journal of Economics and Sociology |date=April 2001 |volume=60 |issue=2 |pages=519–545 |jstor=3487932 |doi=10.1111/1536-7150.00073 |url=https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |access-date=6 September 2020 |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105222435/https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |url-status=dead}}</ref>, ya’ni, odamning bu yoki boshqa narsani qancha qadrlashini bilish shart emas edi, faqat u X ni Y ga afzal ko‘rishini bilish kifoya edi. Foydalilik — bu afzal ko‘rish tartibi edi. Shu bilan Pareto nafaqat zamonaviy mikroiqtisodiyotning asosini qo‘ydi, balki iqtisodiyot va utilitaristik falsafaning ittifoqiga qarshi chiqdi, bu esa eng ko‘p foyda eng ko‘p odamga berilishi kerakligini ta’kidlaydi; Pareto esa ''yaxshilik'' o‘lchanmasligini aytdi. U buni Pareto-optimaligi tushunchasi bilan almashtirdi, ya’ni tizimda hech kimni yomonlashtirmasdan hech kimni yaxshiroq qilish mumkin bo‘lmagan paytda tizim maksimal iqtisodiy qoniqish holatida bo‘ladi. Pareto optimaligi farovonlik iqtisodiyoti va o‘yin nazariyasida keng qo‘llaniladi. Standart teorema shuni bildiradiki, mukammal raqobatbardosh bozor boylik taqsimotini Pareto optimal darajada yaratadi<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00220485.1991.10844705 |jstor=1182422 |title=How Well Do We Know Pareto Optimality? |journal=The Journal of Economic Education |volume=22 |issue=2 |pages=172–178 |year=2014 |last1=Mathur |first1=Vijay K.}}</ref>. === Tushunchalari === Pareto ishi asosida ba’zi iqtisodiy tushunchalar 21-asrda ham ishlatilmoqda. Pareto diagrammasi muammo sabablarini kattaligiga qarab ko‘rsatish uchun ishlatiladigan maxsus [[histogram]] turidir. Bu statistika vositasi Pareto printsipi yoki 80–20 qoidani grafik tarzda namoyish qiladi. Pareto printsipi daromad taqsimotiga tegishli bo‘lsa, Pareto taqsimoti matematik ifodasi sifatida ishlatiladi va, boshqa narsalardan tashqari, Pareto qonunini amalga oshiradi; Ofelimity esa sof iqtisodiy qoniqish o‘lchovi hisoblanadi. Pareto indeksi daromad taqsimotidagi tengsizlikni o‘lchaydi. Pareto barcha mamlakatlarda va barcha davrlarda daromad va boylik taqsimoti juda egri ekanini, bir necha kishilar ko‘pchilik boylikka egalik qilishini ta’kidlagan. U barcha kuzatilgan jamiyatlar muntazam logarifmik naqshni kuzatishini aytgan:<math>\ N=A x^m</math> bu yerda N — x dan yuqori boylikka ega odamlar soni, A va m esa doimiylar. Yillar davomida Pareto qonuni kuzatilgan ma’lumotlarga juda yaqinligi bilan ajralib turdi, iqtisodchilar uni ''[[Encyclopædia Britannica]]''ga ko‘ra ishonarli deb topishgan. Pareto samaradorligi odatda juda noaniq, potensial Pareto-samaradorligi, shuningdek Kaldor-Hicks samaradorligi tushunchasi esa ancha noaniq va iqtisodiyotda keng qo‘llaniladi. Iqtisodiyotdan tashqari, keng tanqid shuni ko‘rsatadiki, bu tushuncha subyektiv afzal ko‘rishlarga tayanadi<ref>{{Cite web |last=Ingham |first=Sean |date=9 October 2024 |title=Pareto-optimality |url=https://www.britannica.com/money/Pareto-optimality |access-date=31 October 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. ''Oxford Reference''ga ko‘ra, [[Pareto qonuniyati]] [[faravonlik iqtisodiyoti|farovonlik iqtisodiyoti]]da bahsli bo‘lishi mumkin, chunki uning taxminlari empirik jihatdan shubhali, qiymat hukmlarini o‘z ichiga oladi va ''holatni saqlash''ga moyil bo‘ladi. Resurslarning dastlabki taqsimoti haqida sukut saqlashi sababli ko‘pchilik sotsiologlar ham Paretian farovonlik iqtisodiyotini tanqid qiladilar<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Pareto principle |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100306260 |access-date=31 October 2024 |website=Oxford Reference }}</ref>. == Vilfredo Paretoning iqtiboslari == # “Menga har qanday vaqtda urug'lar bilan to'la, o'z tuzatishlari bilan yoritilgan samarali xato bering. Siz o'zingizning steril haqiqatingizni o'zingiz uchun saqlashingiz mumkin." # "Odamlarning ob'ektiv tengligi haqidagi da'vo shu qadar bema'niki, hatto uni rad etishga ham loyiq emas." # "Samimiy insonparvarlarning maqsadi jamiyatga yaxshilik qilishdir, xuddi qushni ko'p erkalab o'ldirgan bolaning maqsadi qushga yaxshilik qilishdir". # "Ular uchun foydali bo'lsa, odamlar uning nomidan boshqa hech narsani bilmaydigan nazariyaga ishonishlari mumkin." # "Uzoq vaqt davomida va ko'p sonli xalqlar orasida siyosiy hokimiyat er egalariga tegishli edi." # "Mening orzuim - samoviy mexanika, fizika va [[kimyo]] modelida sotsiologiya tizimini qurish." # "Nazorat qilinadigan elementlarning har qanday seriyasida elementlar soni bo'yicha tanlangan kichik qism har doim ta'sir nuqtai nazaridan katta qismni tashkil qiladi." == Vilfredo Pareto va boshqalarning nashrlari va kitoblari. == * 2015, 1935. ''Aql va jamiyat'' (Trattato Di Sociologia Generale), Harcourt, Brace. * 2014, 1906. ''Siyosiy iqtisod bo'yicha qo'llanma: tanqidiy va turli nashrlar'' . OUP Oksford. * 1991, 1968. ''Elitalarning yuksalishi va qulashi: nazariy sotsiologiyaning qo'llanilishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1984, 1921. ''Demokratiyaning o'zgarishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1966. ''Sotsiologik asarlar'' . Praeger. * 1927. ''Manuel d'économie Politique'' . Parij: Marsel Giard. * 1920. ''Fatti va nazariya'' . * 1916. ''Trattato sociologia the generals'' (Umumiy sotsiologiya, 1955, <nowiki>ISBN 3-89879-144-0</nowiki> bo'yicha yangilangan). * 1911. ''Le mythe et la littérature immorale vertuiste'' (Fazilat afsonasi va axloqsiz adabiyot, 1968). * 1906. ''Iqtisodiyot siyosati bo'yicha qo'llanma'' . * 1902. ''Les of systémes Socialistes'' . * 1897. ''Cours d'Economie Politique'' , Journal: Revue Economique – REV ECON, jild. 7, yo'q. 3. * 1897. ''Iqtisodiyotning yangi nazariyalari,'' Siyosiy iqtisod jurnali – J POLIT ECON, jild. 5, yo'q. 4. * 1894. ''Il massimo di utilità dato dalla libera concorrenza'' . Giornale degli economisti, 48-66. * 1892. ''La teoria dei prezzi dei signori Auspitz e Lieben e le osservazioni del professore Walras'' . Giornale degli economisti, 201-239. * 1892. ''Considerazioni sui principii fondamentali dell'economia politica pura'' . Giornale degli economisti, 389-420. == Manbalar == {{manbalar}}2. https://www.toolshero.com/toolsheroes/vilfredo-pareto/ hayoti haqida kengroq ingliz tilida {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] mv5phrntvm6i6g9zgbu3yqomv2hdolp 5997537 5997536 2026-04-16T16:50:57Z KWiki78 246724 5997537 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodchi bilgiqutisi |ismi = Vilfredo Pareto |rasmi = Vilfredo Pareto 1870s2.jpg |sarlavha = Pareto, 1870-yillarda |birth_name = Wilfried Fritz Pareto |tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|1848|7|15|df=y}} |tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]] |vafot_sanasi = {{Death date and age|1923|8|19|1848|7|15|df=y}} |vafot_joyi = [[Céligny]], Shveysariya |soha = {{plainlist| * [[Mikroiqtisodiyot]] * [[Sotsioiqtisodiyot]] }} |alma_mater = [[Turin Politexnika Universiteti]] }} [[File:Vilfredo Pareto signature.png|Vilfredo Pareto signature|260px|thumb|''Pareto imzosi'']] PARETO (Pareto) Vilfredo (1848.15.7, [[Parij]] — 1923.20.8, Semi-ni, [[Jeneva]] yaqinida) — italyan iqtisodchisi va sotsiologi, iqtisodiy nazariyadagi [[matematika]] maktabi vakili, marjinalizmning „Lozanna maktabi“ anʼanalarining davomchisi. 1893— 1906-yillarda Lozanna untida iqtisodis [[professor]] P. siyosiy iqtisod kishilarnim ehtiyojlari bilan ularni qondirishnsh cheklangan vositalari oʻrtasidagi m vozanatni belgilaydigan mexanizm! i oʻrganishi kerak, buning uchun matematik va statistik tahlil usullart.i qoʻllash zarur, deb qaraydi. Daromadlarning taqsimlanishi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi toʻgʻrisidagi „Pareto qonuni“ni taʼriflab bergan. Marksizmga va inqilobiy harakatlarga dushmanlik koʻzi bilan qaragan. Naflikning anʼanaviy miqdoriy oʻlchash usullaridan voz kechib, „ijtimoiy maksimal naflilik“ („Pareto optimumi“) tushunchasini kiritdi. U funksional yondoshuv asosida ayir-boshlashning birdan-bir sababi naflilik (ehtiyoj) degan qoidadan voz kechib, iqtisodiy tizimni butunligicha izohlashga oʻtdi, talab va taklifga iqtisodiyotni muvozanatlovchi unsurlar sifatida qaradi. Asosiy asarlari 2 jildli „Siyosiy iqtisod kursi“ (1896—99), „Siyosiy iqtisod darsligi“ (1906), „Umumiy [[sotsiologiya]] boʻyicha traktat“ (1916) va boshqa <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Iqtisodiy tushunchalari == === Maksimal iqtisodiyot boʻyicha Pareto nazariyasi === Pareto eʼtiborini iqtisodiy masalalarga qaratdi va u erkin savdoning tarafdori boʻldi, bu esa uni Italiyaning hukumat siyosati bilan ziddiyatga solgan. Uning yozuvlari Léon Walrasning iqtisodiyot asosan matematik va tabiiy fan ekanligi gʻoyalarini aks ettiradi<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=1 |publisher=F. Rouge |location=Lausanne |page=iii |date=1896}}</ref>. U iqtisodiyotga mexanika bilan analogiya qilishga harakat qildi, sof (va amaliy) iqtisodiyotni sof (va amaliy) mexanikaga bogʻlab<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1907 |title=Manuel d'économie politique |location=Paris |publisher=Giard & Brière |pages=147}}</ref>, ikki fanni solishtiruvchi moslik jadvalini taqdim etdi<ref>{{cite book|last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1897 |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=2|publisher=F. Rouge |location=Lausanne |pages=12–13 |url=https://archive.org/details/fp-0148-2/page/12/mode/2up}} </ref><ref>{{cite journal |last1=Glötzl |first1=Erhard |last2=Glötzl |first2=Florentin |last3=Richters |first3=Oliver |title=From constrained optimization to constrained dynamics: extending analogies between economics and mechanics |journal=Journal of Economic Interaction and Coordination |volume=14 |pages=623–642 |date=2019 |issue=3 |doi=10.1007/s11403-019-00252-7 |hdl=10419/171974 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=McLure |first1=Michael |last2=Samuels |first2=Warren J. |date=2001 |title=Pareto, economics and society the mechanical analogy |publisher=Routledge |location=London}}</ref>. Pareto „Lozana maktabi“ning yetakchilaridan biri boʻldi va Neoklassik inqilobning ikkinchi avlodini ifodalaydi. Uning umumiy muvozanat nazariyasidagi „taʼb va toʻsiqlar“ yondashuvi 1930-yillardagi buyuk „Paretian Revival“ davrida qayta jonlandi va nazariy iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatdi<ref>Cirillo, Renato (1978) ''The Economics of Vilfredo Pareto''</ref>. Uning ''Siyosiy Iqtisodiyot Qoʻllanmasi'' (1906) asosan „maqsadlar va cheklovlar“ boʻyicha individual masalalarning yechimlari nuqtai nazaridan muvozanatga qaratilgan edi. U Edgeworth (1881)ning befarqlik egri chizigʻidan keng foydalanib, isteʼmolchi nazariyasida va, yana bir katta yangilik sifatida, ishlab chiqaruvchi nazariyasida ishlatdi. U hozir „Edgeworth-Bowley“ qutisi deb nomlanuvchi savdo qutisini birinchi boʻlib taqdim etdi<ref>Mclure, Michael (2001) [https://www.questia.com/read/102813057 ''Pareto, Economics and Society: The Mechanical Analogy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504090948/http://www.questia.com/read/102813057 |date=4 May 2012 }}.</ref>. Pareto birinchi boʻlib kardinal foydalilikni (cardinal utility) bekor qilish mumkinligini anglab yetdi va iqtisodiy muvozanatni tartibiy foydalilik (ordinal utility) nuqtai nazaridan tasavvur qildi<ref name="Aspers">{{cite journal |last=Aspers |first=Patrik |title=Crossing the Boundary of Economics and Sociology: The Case of Vilfredo Pareto |journal=The American Journal of Economics and Sociology |date=April 2001 |volume=60 |issue=2 |pages=519–545 |jstor=3487932 |doi=10.1111/1536-7150.00073 |url=https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |access-date=6 September 2020 |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105222435/https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |url-status=dead}}</ref>, ya’ni, odamning bu yoki boshqa narsani qancha qadrlashini bilish shart emas edi, faqat u X ni Y ga afzal ko‘rishini bilish kifoya edi. Foydalilik — bu afzal ko‘rish tartibi edi. Shu bilan Pareto nafaqat zamonaviy mikroiqtisodiyotning asosini qo‘ydi, balki iqtisodiyot va utilitaristik falsafaning ittifoqiga qarshi chiqdi, bu esa eng ko‘p foyda eng ko‘p odamga berilishi kerakligini ta’kidlaydi; Pareto esa ''yaxshilik'' o‘lchanmasligini aytdi. U buni Pareto-optimaligi tushunchasi bilan almashtirdi, ya’ni tizimda hech kimni yomonlashtirmasdan hech kimni yaxshiroq qilish mumkin bo‘lmagan paytda tizim maksimal iqtisodiy qoniqish holatida bo‘ladi. Pareto optimaligi farovonlik iqtisodiyoti va o‘yin nazariyasida keng qo‘llaniladi. Standart teorema shuni bildiradiki, mukammal raqobatbardosh bozor boylik taqsimotini Pareto optimal darajada yaratadi<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00220485.1991.10844705 |jstor=1182422 |title=How Well Do We Know Pareto Optimality? |journal=The Journal of Economic Education |volume=22 |issue=2 |pages=172–178 |year=2014 |last1=Mathur |first1=Vijay K.}}</ref>. === Tushunchalari === Pareto ishi asosida ba’zi iqtisodiy tushunchalar 21-asrda ham ishlatilmoqda. Pareto diagrammasi muammo sabablarini kattaligiga qarab ko‘rsatish uchun ishlatiladigan maxsus [[histogram]] turidir. Bu statistika vositasi Pareto printsipi yoki 80–20 qoidani grafik tarzda namoyish qiladi. Pareto printsipi daromad taqsimotiga tegishli bo‘lsa, Pareto taqsimoti matematik ifodasi sifatida ishlatiladi va, boshqa narsalardan tashqari, Pareto qonunini amalga oshiradi; Ofelimity esa sof iqtisodiy qoniqish o‘lchovi hisoblanadi. Pareto indeksi daromad taqsimotidagi tengsizlikni o‘lchaydi. Pareto barcha mamlakatlarda va barcha davrlarda daromad va boylik taqsimoti juda egri ekanini, bir necha kishilar ko‘pchilik boylikka egalik qilishini ta’kidlagan. U barcha kuzatilgan jamiyatlar muntazam logarifmik naqshni kuzatishini aytgan:<math>\ N=A x^m</math> bu yerda N — x dan yuqori boylikka ega odamlar soni, A va m esa doimiylar. Yillar davomida Pareto qonuni kuzatilgan ma’lumotlarga juda yaqinligi bilan ajralib turdi, iqtisodchilar uni ''[[Encyclopædia Britannica]]''ga ko‘ra ishonarli deb topishgan. Pareto samaradorligi odatda juda noaniq, potensial Pareto-samaradorligi, shuningdek Kaldor-Hicks samaradorligi tushunchasi esa ancha noaniq va iqtisodiyotda keng qo‘llaniladi. Iqtisodiyotdan tashqari, keng tanqid shuni ko‘rsatadiki, bu tushuncha subyektiv afzal ko‘rishlarga tayanadi<ref>{{Cite web |last=Ingham |first=Sean |date=9 October 2024 |title=Pareto-optimality |url=https://www.britannica.com/money/Pareto-optimality |access-date=31 October 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. ''Oxford Reference''ga ko‘ra, [[Pareto qonuniyati]] [[faravonlik iqtisodiyoti|farovonlik iqtisodiyoti]]da bahsli bo‘lishi mumkin, chunki uning taxminlari empirik jihatdan shubhali, qiymat hukmlarini o‘z ichiga oladi va ''holatni saqlash''ga moyil bo‘ladi. Resurslarning dastlabki taqsimoti haqida sukut saqlashi sababli ko‘pchilik sotsiologlar ham Paretian farovonlik iqtisodiyotini tanqid qiladilar<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Pareto principle |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100306260 |access-date=31 October 2024 |website=Oxford Reference }}</ref>. == Vilfredo Paretoning iqtiboslari == # “Menga har qanday vaqtda urug'lar bilan to'la, o'z tuzatishlari bilan yoritilgan samarali xato bering. Siz o'zingizning steril haqiqatingizni o'zingiz uchun saqlashingiz mumkin." # "Odamlarning ob'ektiv tengligi haqidagi da'vo shu qadar bema'niki, hatto uni rad etishga ham loyiq emas." # "Samimiy insonparvarlarning maqsadi jamiyatga yaxshilik qilishdir, xuddi qushni ko'p erkalab o'ldirgan bolaning maqsadi qushga yaxshilik qilishdir". # "Ular uchun foydali bo'lsa, odamlar uning nomidan boshqa hech narsani bilmaydigan nazariyaga ishonishlari mumkin." # "Uzoq vaqt davomida va ko'p sonli xalqlar orasida siyosiy hokimiyat er egalariga tegishli edi." # "Mening orzuim - samoviy mexanika, fizika va [[kimyo]] modelida sotsiologiya tizimini qurish." # "Nazorat qilinadigan elementlarning har qanday seriyasida elementlar soni bo'yicha tanlangan kichik qism har doim ta'sir nuqtai nazaridan katta qismni tashkil qiladi." == Vilfredo Pareto va boshqalarning nashrlari va kitoblari. == * 2015, 1935. ''Aql va jamiyat'' (Trattato Di Sociologia Generale), Harcourt, Brace. * 2014, 1906. ''Siyosiy iqtisod bo'yicha qo'llanma: tanqidiy va turli nashrlar'' . OUP Oksford. * 1991, 1968. ''Elitalarning yuksalishi va qulashi: nazariy sotsiologiyaning qo'llanilishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1984, 1921. ''Demokratiyaning o'zgarishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1966. ''Sotsiologik asarlar'' . Praeger. * 1927. ''Manuel d'économie Politique'' . Parij: Marsel Giard. * 1920. ''Fatti va nazariya'' . * 1916. ''Trattato sociologia the generals'' (Umumiy sotsiologiya, 1955, <nowiki>ISBN 3-89879-144-0</nowiki> bo'yicha yangilangan). * 1911. ''Le mythe et la littérature immorale vertuiste'' (Fazilat afsonasi va axloqsiz adabiyot, 1968). * 1906. ''Iqtisodiyot siyosati bo'yicha qo'llanma'' . * 1902. ''Les of systémes Socialistes'' . * 1897. ''Cours d'Economie Politique'' , Journal: Revue Economique – REV ECON, jild. 7, yo'q. 3. * 1897. ''Iqtisodiyotning yangi nazariyalari,'' Siyosiy iqtisod jurnali – J POLIT ECON, jild. 5, yo'q. 4. * 1894. ''Il massimo di utilità dato dalla libera concorrenza'' . Giornale degli economisti, 48-66. * 1892. ''La teoria dei prezzi dei signori Auspitz e Lieben e le osservazioni del professore Walras'' . Giornale degli economisti, 201-239. * 1892. ''Considerazioni sui principii fondamentali dell'economia politica pura'' . Giornale degli economisti, 389-420. == Manbalar == {{manbalar}}2. https://www.toolshero.com/toolsheroes/vilfredo-pareto/ hayoti haqida kengroq ingliz tilida {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] ggkhp1e5y7maezpg65c4nf7is1ixlzl 5997538 5997537 2026-04-16T16:51:07Z KWiki78 246724 5997538 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodchi bilgiqutisi |ismi = Vilfredo Pareto |rasmi = Vilfredo Pareto 1870s2.jpg |sarlavha = Pareto, 1870-yillarda |birth_name = Wilfried Fritz Pareto |tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|1848|7|15|df=y}} |tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]] |vafot_sanasi = {{Death date and age|1923|8|19|1848|7|15|df=y}} |vafot_joyi = [[Céligny]], Shveysariya |soha = {{plainlist| * [[Mikroiqtisodiyot]] * [[Sotsioiqtisodiyot]] }} |alma_mater = [[Turin Politexnika Universiteti]] }} [[File:Vilfredo Pareto signature.png|Vilfredo Pareto signature|260px|thumb|''Pareto imzosi'']] PARETO (Pareto) Vilfredo (1848.15.7, [[Parij]] — 1923.20.8, Semi-ni, [[Jeneva]] yaqinida) — italyan iqtisodchisi va sotsiologi, iqtisodiy nazariyadagi [[matematika]] maktabi vakili, marjinalizmning „Lozanna maktabi“ anʼanalarining davomchisi. 1893— 1906-yillarda Lozanna untida iqtisodis [[professor]] P. siyosiy iqtisod kishilarnim ehtiyojlari bilan ularni qondirishnsh cheklangan vositalari oʻrtasidagi m vozanatni belgilaydigan mexanizm! i oʻrganishi kerak, buning uchun matematik va statistik tahlil usullart.i qoʻllash zarur, deb qaraydi. Daromadlarning taqsimlanishi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi toʻgʻrisidagi „Pareto qonuni“ni taʼriflab bergan. Marksizmga va inqilobiy harakatlarga dushmanlik koʻzi bilan qaragan. Naflikning anʼanaviy miqdoriy oʻlchash usullaridan voz kechib, „ijtimoiy maksimal naflilik“ („Pareto optimumi“) tushunchasini kiritdi. U funksional yondoshuv asosida ayir-boshlashning birdan-bir sababi naflilik (ehtiyoj) degan qoidadan voz kechib, iqtisodiy tizimni butunligicha izohlashga oʻtdi, talab va taklifga iqtisodiyotni muvozanatlovchi unsurlar sifatida qaradi. Asosiy asarlari 2 jildli „Siyosiy iqtisod kursi“ (1896—99), „Siyosiy iqtisod darsligi“ (1906), „Umumiy [[sotsiologiya]] boʻyicha traktat“ (1916) va boshqa <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Iqtisodiy tushunchalari == === Maksimal iqtisodiyot boʻyicha Pareto nazariyasi === Pareto eʼtiborini iqtisodiy masalalarga qaratdi va u erkin savdoning tarafdori boʻldi, bu esa uni Italiyaning hukumat siyosati bilan ziddiyatga solgan. Uning yozuvlari Léon Walrasning iqtisodiyot asosan matematik va tabiiy fan ekanligi gʻoyalarini aks ettiradi<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=1 |publisher=F. Rouge |location=Lausanne |page=iii |date=1896}}</ref>. U iqtisodiyotga mexanika bilan analogiya qilishga harakat qildi, sof (va amaliy) iqtisodiyotni sof (va amaliy) mexanikaga bogʻlab<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1907 |title=Manuel d'économie politique |location=Paris |publisher=Giard & Brière |pages=147}}</ref>, ikki fanni solishtiruvchi moslik jadvalini taqdim etdi<ref>{{cite book|last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1897 |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=2|publisher=F. Rouge |location=Lausanne |pages=12–13 |url=https://archive.org/details/fp-0148-2/page/12/mode/2up}} </ref><ref>{{cite journal |last1=Glötzl |first1=Erhard |last2=Glötzl |first2=Florentin |last3=Richters |first3=Oliver |title=From constrained optimization to constrained dynamics: extending analogies between economics and mechanics |journal=Journal of Economic Interaction and Coordination |volume=14 |pages=623–642 |date=2019 |issue=3 |doi=10.1007/s11403-019-00252-7 |hdl=10419/171974 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=McLure |first1=Michael |last2=Samuels |first2=Warren J. |date=2001 |title=Pareto, economics and society the mechanical analogy |publisher=Routledge |location=London}}</ref>. Pareto „Lozana maktabi“ning yetakchilaridan biri boʻldi va Neoklassik inqilobning ikkinchi avlodini ifodalaydi. Uning umumiy muvozanat nazariyasidagi „taʼb va toʻsiqlar“ yondashuvi 1930-yillardagi buyuk „Paretian Revival“ davrida qayta jonlandi va nazariy iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatdi<ref>Cirillo, Renato (1978) ''The Economics of Vilfredo Pareto''</ref>. Uning ''Siyosiy Iqtisodiyot Qoʻllanmasi'' (1906) asosan „maqsadlar va cheklovlar“ boʻyicha individual masalalarning yechimlari nuqtai nazaridan muvozanatga qaratilgan edi. U Edgeworth (1881)ning befarqlik egri chizigʻidan keng foydalanib, isteʼmolchi nazariyasida va, yana bir katta yangilik sifatida, ishlab chiqaruvchi nazariyasida ishlatdi. U hozir „Edgeworth-Bowley“ qutisi deb nomlanuvchi savdo qutisini birinchi boʻlib taqdim etdi<ref>Mclure, Michael (2001) [https://www.questia.com/read/102813057 ''Pareto, Economics and Society: The Mechanical Analogy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504090948/http://www.questia.com/read/102813057 |date=4 May 2012 }}.</ref>. Pareto birinchi boʻlib kardinal foydalilikni (cardinal utility) bekor qilish mumkinligini anglab yetdi va iqtisodiy muvozanatni tartibiy foydalilik (ordinal utility) nuqtai nazaridan tasavvur qildi<ref name="Aspers">{{cite journal |last=Aspers |first=Patrik |title=Crossing the Boundary of Economics and Sociology: The Case of Vilfredo Pareto |journal=The American Journal of Economics and Sociology |date=April 2001 |volume=60 |issue=2 |pages=519–545 |jstor=3487932 |doi=10.1111/1536-7150.00073 |url=https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |access-date=6 September 2020 |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105222435/https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |url-status=dead}}</ref>, ya’ni, odamning bu yoki boshqa narsani qancha qadrlashini bilish shart emas edi, faqat u X ni Y ga afzal ko‘rishini bilish kifoya edi. Foydalilik — bu afzal ko‘rish tartibi edi. Shu bilan Pareto nafaqat zamonaviy mikroiqtisodiyotning asosini qo‘ydi, balki iqtisodiyot va utilitaristik falsafaning ittifoqiga qarshi chiqdi, bu esa eng ko‘p foyda eng ko‘p odamga berilishi kerakligini ta’kidlaydi; Pareto esa ''yaxshilik'' o‘lchanmasligini aytdi. U buni Pareto-optimaligi tushunchasi bilan almashtirdi, ya’ni tizimda hech kimni yomonlashtirmasdan hech kimni yaxshiroq qilish mumkin bo‘lmagan paytda tizim maksimal iqtisodiy qoniqish holatida bo‘ladi. Pareto optimaligi farovonlik iqtisodiyoti va o‘yin nazariyasida keng qo‘llaniladi. Standart teorema shuni bildiradiki, mukammal raqobatbardosh bozor boylik taqsimotini Pareto optimal darajada yaratadi<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00220485.1991.10844705 |jstor=1182422 |title=How Well Do We Know Pareto Optimality? |journal=The Journal of Economic Education |volume=22 |issue=2 |pages=172–178 |year=2014 |last1=Mathur |first1=Vijay K.}}</ref>. === Tushunchalari === Pareto ishi asosida ba’zi iqtisodiy tushunchalar 21-asrda ham ishlatilmoqda. Pareto diagrammasi muammo sabablarini kattaligiga qarab ko‘rsatish uchun ishlatiladigan maxsus [[histogram]] turidir. Bu statistika vositasi Pareto printsipi yoki 80–20 qoidani grafik tarzda namoyish qiladi. Pareto printsipi daromad taqsimotiga tegishli bo‘lsa, Pareto taqsimoti matematik ifodasi sifatida ishlatiladi va, boshqa narsalardan tashqari, Pareto qonunini amalga oshiradi; Ofelimity esa sof iqtisodiy qoniqish o‘lchovi hisoblanadi. Pareto indeksi daromad taqsimotidagi tengsizlikni o‘lchaydi. Pareto barcha mamlakatlarda va barcha davrlarda daromad va boylik taqsimoti juda egri ekanini, bir necha kishilar ko‘pchilik boylikka egalik qilishini ta’kidlagan. U barcha kuzatilgan jamiyatlar muntazam logarifmik naqshni kuzatishini aytgan:<math>\ N=A x^m</math> bu yerda N — x dan yuqori boylikka ega odamlar soni, A va m esa doimiylar. Yillar davomida Pareto qonuni kuzatilgan ma’lumotlarga juda yaqinligi bilan ajralib turdi, iqtisodchilar uni ''[[Encyclopædia Britannica]]''ga ko‘ra ishonarli deb topishgan. Pareto samaradorligi odatda juda noaniq, potensial Pareto-samaradorligi, shuningdek Kaldor-Hicks samaradorligi tushunchasi esa ancha noaniq va iqtisodiyotda keng qo‘llaniladi. Iqtisodiyotdan tashqari, keng tanqid shuni ko‘rsatadiki, bu tushuncha subyektiv afzal ko‘rishlarga tayanadi<ref>{{Cite web |last=Ingham |first=Sean |date=9 October 2024 |title=Pareto-optimality |url=https://www.britannica.com/money/Pareto-optimality |access-date=31 October 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. ''Oxford Reference''ga ko‘ra, [[Pareto qonuniyati]] [[faravonlik iqtisodiyoti|farovonlik iqtisodiyoti]]da bahsli bo‘lishi mumkin, chunki uning taxminlari empirik jihatdan shubhali, qiymat hukmlarini o‘z ichiga oladi va ''holatni saqlash''ga moyil bo‘ladi. Resurslarning dastlabki taqsimoti haqida sukut saqlashi sababli ko‘pchilik sotsiologlar ham Paretian farovonlik iqtisodiyotini tanqid qiladilar<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Pareto principle |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100306260 |access-date=31 October 2024 |website=Oxford Reference }}</ref>. == Vilfredo Paretoning iqtiboslari == # “Menga har qanday vaqtda urug'lar bilan to'la, o'z tuzatishlari bilan yoritilgan samarali xato bering. Siz o'zingizning steril haqiqatingizni o'zingiz uchun saqlashingiz mumkin." # "Odamlarning ob'ektiv tengligi haqidagi da'vo shu qadar bema'niki, hatto uni rad etishga ham loyiq emas." # "Samimiy insonparvarlarning maqsadi jamiyatga yaxshilik qilishdir, xuddi qushni ko'p erkalab o'ldirgan bolaning maqsadi qushga yaxshilik qilishdir". # "Ular uchun foydali bo'lsa, odamlar uning nomidan boshqa hech narsani bilmaydigan nazariyaga ishonishlari mumkin." # "Uzoq vaqt davomida va ko'p sonli xalqlar orasida siyosiy hokimiyat er egalariga tegishli edi." # "Mening orzuim - samoviy mexanika, fizika va [[kimyo]] modelida sotsiologiya tizimini qurish." # "Nazorat qilinadigan elementlarning har qanday seriyasida elementlar soni bo'yicha tanlangan kichik qism har doim ta'sir nuqtai nazaridan katta qismni tashkil qiladi." == Vilfredo Pareto va boshqalarning nashrlari va kitoblari. == * 2015, 1935. ''Aql va jamiyat'' (Trattato Di Sociologia Generale), Harcourt, Brace. * 2014, 1906. ''Siyosiy iqtisod bo'yicha qo'llanma: tanqidiy va turli nashrlar'' . OUP Oksford. * 1991, 1968. ''Elitalarning yuksalishi va qulashi: nazariy sotsiologiyaning qo'llanilishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1984, 1921. ''Demokratiyaning o'zgarishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1966. ''Sotsiologik asarlar'' . Praeger. * 1927. ''Manuel d'économie Politique'' . Parij: Marsel Giard. * 1920. ''Fatti va nazariya'' . * 1916. ''Trattato sociologia the generals'' (Umumiy sotsiologiya, 1955, <nowiki>ISBN 3-89879-144-0</nowiki> bo'yicha yangilangan). * 1911. ''Le mythe et la littérature immorale vertuiste'' (Fazilat afsonasi va axloqsiz adabiyot, 1968). * 1906. ''Iqtisodiyot siyosati bo'yicha qo'llanma'' . * 1902. ''Les of systémes Socialistes'' . * 1897. ''Cours d'Economie Politique'' , Journal: Revue Economique – REV ECON, jild. 7, yo'q. 3. * 1897. ''Iqtisodiyotning yangi nazariyalari,'' Siyosiy iqtisod jurnali – J POLIT ECON, jild. 5, yo'q. 4. * 1894. ''Il massimo di utilità dato dalla libera concorrenza'' . Giornale degli economisti, 48-66. * 1892. ''La teoria dei prezzi dei signori Auspitz e Lieben e le osservazioni del professore Walras'' . Giornale degli economisti, 201-239. * 1892. ''Considerazioni sui principii fondamentali dell'economia politica pura'' . Giornale degli economisti, 389-420. == Manbalar == {{manbalar}}2. https://www.toolshero.com/toolsheroes/vilfredo-pareto/ hayoti haqida kengroq ingliz tilida {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] mtwb2xs636j3zdhkdrnyp5h1knjcnmx 5997539 5997538 2026-04-16T16:51:18Z KWiki78 246724 5997539 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodchi bilgiqutisi |ismi = Vilfredo Pareto |rasmi = Vilfredo Pareto 1870s2.jpg |sarlavha = Pareto, 1870-yillarda |birth_name = Wilfried Fritz Pareto |tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|1848|7|15|df=y}} |tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]] |vafot_sanasi = {{Death date and age|1923|8|19|1848|7|15|df=y}} |vafot_joyi = [[Céligny]], Shveysariya |soha = {{plainlist| * [[Mikroiqtisodiyot]] * [[Sotsioiqtisodiyot]] }} |alma_mater = [[Turin Politexnika Universiteti]] }} [[File:Vilfredo Pareto signature.png|Vilfredo Pareto signature|260px|thumb|''Pareto imzosi'']] '''PARETO (Pareto) Vilfredo''' (1848.15.7, [[Parij]] — 1923.20.8, Semi-ni, [[Jeneva]] yaqinida) — italyan iqtisodchisi va sotsiologi, iqtisodiy nazariyadagi [[matematika]] maktabi vakili, marjinalizmning „Lozanna maktabi“ anʼanalarining davomchisi. 1893— 1906-yillarda Lozanna untida iqtisodis [[professor]] P. siyosiy iqtisod kishilarnim ehtiyojlari bilan ularni qondirishnsh cheklangan vositalari oʻrtasidagi m vozanatni belgilaydigan mexanizm! i oʻrganishi kerak, buning uchun matematik va statistik tahlil usullart.i qoʻllash zarur, deb qaraydi. Daromadlarning taqsimlanishi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi toʻgʻrisidagi „Pareto qonuni“ni taʼriflab bergan. Marksizmga va inqilobiy harakatlarga dushmanlik koʻzi bilan qaragan. Naflikning anʼanaviy miqdoriy oʻlchash usullaridan voz kechib, „ijtimoiy maksimal naflilik“ („Pareto optimumi“) tushunchasini kiritdi. U funksional yondoshuv asosida ayir-boshlashning birdan-bir sababi naflilik (ehtiyoj) degan qoidadan voz kechib, iqtisodiy tizimni butunligicha izohlashga oʻtdi, talab va taklifga iqtisodiyotni muvozanatlovchi unsurlar sifatida qaradi. Asosiy asarlari 2 jildli „Siyosiy iqtisod kursi“ (1896—99), „Siyosiy iqtisod darsligi“ (1906), „Umumiy [[sotsiologiya]] boʻyicha traktat“ (1916) va boshqa <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Iqtisodiy tushunchalari == === Maksimal iqtisodiyot boʻyicha Pareto nazariyasi === Pareto eʼtiborini iqtisodiy masalalarga qaratdi va u erkin savdoning tarafdori boʻldi, bu esa uni Italiyaning hukumat siyosati bilan ziddiyatga solgan. Uning yozuvlari Léon Walrasning iqtisodiyot asosan matematik va tabiiy fan ekanligi gʻoyalarini aks ettiradi<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=1 |publisher=F. Rouge |location=Lausanne |page=iii |date=1896}}</ref>. U iqtisodiyotga mexanika bilan analogiya qilishga harakat qildi, sof (va amaliy) iqtisodiyotni sof (va amaliy) mexanikaga bogʻlab<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1907 |title=Manuel d'économie politique |location=Paris |publisher=Giard & Brière |pages=147}}</ref>, ikki fanni solishtiruvchi moslik jadvalini taqdim etdi<ref>{{cite book|last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1897 |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=2|publisher=F. Rouge |location=Lausanne |pages=12–13 |url=https://archive.org/details/fp-0148-2/page/12/mode/2up}} </ref><ref>{{cite journal |last1=Glötzl |first1=Erhard |last2=Glötzl |first2=Florentin |last3=Richters |first3=Oliver |title=From constrained optimization to constrained dynamics: extending analogies between economics and mechanics |journal=Journal of Economic Interaction and Coordination |volume=14 |pages=623–642 |date=2019 |issue=3 |doi=10.1007/s11403-019-00252-7 |hdl=10419/171974 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=McLure |first1=Michael |last2=Samuels |first2=Warren J. |date=2001 |title=Pareto, economics and society the mechanical analogy |publisher=Routledge |location=London}}</ref>. Pareto „Lozana maktabi“ning yetakchilaridan biri boʻldi va Neoklassik inqilobning ikkinchi avlodini ifodalaydi. Uning umumiy muvozanat nazariyasidagi „taʼb va toʻsiqlar“ yondashuvi 1930-yillardagi buyuk „Paretian Revival“ davrida qayta jonlandi va nazariy iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatdi<ref>Cirillo, Renato (1978) ''The Economics of Vilfredo Pareto''</ref>. Uning ''Siyosiy Iqtisodiyot Qoʻllanmasi'' (1906) asosan „maqsadlar va cheklovlar“ boʻyicha individual masalalarning yechimlari nuqtai nazaridan muvozanatga qaratilgan edi. U Edgeworth (1881)ning befarqlik egri chizigʻidan keng foydalanib, isteʼmolchi nazariyasida va, yana bir katta yangilik sifatida, ishlab chiqaruvchi nazariyasida ishlatdi. U hozir „Edgeworth-Bowley“ qutisi deb nomlanuvchi savdo qutisini birinchi boʻlib taqdim etdi<ref>Mclure, Michael (2001) [https://www.questia.com/read/102813057 ''Pareto, Economics and Society: The Mechanical Analogy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504090948/http://www.questia.com/read/102813057 |date=4 May 2012 }}.</ref>. Pareto birinchi boʻlib kardinal foydalilikni (cardinal utility) bekor qilish mumkinligini anglab yetdi va iqtisodiy muvozanatni tartibiy foydalilik (ordinal utility) nuqtai nazaridan tasavvur qildi<ref name="Aspers">{{cite journal |last=Aspers |first=Patrik |title=Crossing the Boundary of Economics and Sociology: The Case of Vilfredo Pareto |journal=The American Journal of Economics and Sociology |date=April 2001 |volume=60 |issue=2 |pages=519–545 |jstor=3487932 |doi=10.1111/1536-7150.00073 |url=https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |access-date=6 September 2020 |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105222435/https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |url-status=dead}}</ref>, ya’ni, odamning bu yoki boshqa narsani qancha qadrlashini bilish shart emas edi, faqat u X ni Y ga afzal ko‘rishini bilish kifoya edi. Foydalilik — bu afzal ko‘rish tartibi edi. Shu bilan Pareto nafaqat zamonaviy mikroiqtisodiyotning asosini qo‘ydi, balki iqtisodiyot va utilitaristik falsafaning ittifoqiga qarshi chiqdi, bu esa eng ko‘p foyda eng ko‘p odamga berilishi kerakligini ta’kidlaydi; Pareto esa ''yaxshilik'' o‘lchanmasligini aytdi. U buni Pareto-optimaligi tushunchasi bilan almashtirdi, ya’ni tizimda hech kimni yomonlashtirmasdan hech kimni yaxshiroq qilish mumkin bo‘lmagan paytda tizim maksimal iqtisodiy qoniqish holatida bo‘ladi. Pareto optimaligi farovonlik iqtisodiyoti va o‘yin nazariyasida keng qo‘llaniladi. Standart teorema shuni bildiradiki, mukammal raqobatbardosh bozor boylik taqsimotini Pareto optimal darajada yaratadi<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00220485.1991.10844705 |jstor=1182422 |title=How Well Do We Know Pareto Optimality? |journal=The Journal of Economic Education |volume=22 |issue=2 |pages=172–178 |year=2014 |last1=Mathur |first1=Vijay K.}}</ref>. === Tushunchalari === Pareto ishi asosida ba’zi iqtisodiy tushunchalar 21-asrda ham ishlatilmoqda. Pareto diagrammasi muammo sabablarini kattaligiga qarab ko‘rsatish uchun ishlatiladigan maxsus [[histogram]] turidir. Bu statistika vositasi Pareto printsipi yoki 80–20 qoidani grafik tarzda namoyish qiladi. Pareto printsipi daromad taqsimotiga tegishli bo‘lsa, Pareto taqsimoti matematik ifodasi sifatida ishlatiladi va, boshqa narsalardan tashqari, Pareto qonunini amalga oshiradi; Ofelimity esa sof iqtisodiy qoniqish o‘lchovi hisoblanadi. Pareto indeksi daromad taqsimotidagi tengsizlikni o‘lchaydi. Pareto barcha mamlakatlarda va barcha davrlarda daromad va boylik taqsimoti juda egri ekanini, bir necha kishilar ko‘pchilik boylikka egalik qilishini ta’kidlagan. U barcha kuzatilgan jamiyatlar muntazam logarifmik naqshni kuzatishini aytgan:<math>\ N=A x^m</math> bu yerda N — x dan yuqori boylikka ega odamlar soni, A va m esa doimiylar. Yillar davomida Pareto qonuni kuzatilgan ma’lumotlarga juda yaqinligi bilan ajralib turdi, iqtisodchilar uni ''[[Encyclopædia Britannica]]''ga ko‘ra ishonarli deb topishgan. Pareto samaradorligi odatda juda noaniq, potensial Pareto-samaradorligi, shuningdek Kaldor-Hicks samaradorligi tushunchasi esa ancha noaniq va iqtisodiyotda keng qo‘llaniladi. Iqtisodiyotdan tashqari, keng tanqid shuni ko‘rsatadiki, bu tushuncha subyektiv afzal ko‘rishlarga tayanadi<ref>{{Cite web |last=Ingham |first=Sean |date=9 October 2024 |title=Pareto-optimality |url=https://www.britannica.com/money/Pareto-optimality |access-date=31 October 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. ''Oxford Reference''ga ko‘ra, [[Pareto qonuniyati]] [[faravonlik iqtisodiyoti|farovonlik iqtisodiyoti]]da bahsli bo‘lishi mumkin, chunki uning taxminlari empirik jihatdan shubhali, qiymat hukmlarini o‘z ichiga oladi va ''holatni saqlash''ga moyil bo‘ladi. Resurslarning dastlabki taqsimoti haqida sukut saqlashi sababli ko‘pchilik sotsiologlar ham Paretian farovonlik iqtisodiyotini tanqid qiladilar<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Pareto principle |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100306260 |access-date=31 October 2024 |website=Oxford Reference }}</ref>. == Vilfredo Paretoning iqtiboslari == # “Menga har qanday vaqtda urug'lar bilan to'la, o'z tuzatishlari bilan yoritilgan samarali xato bering. Siz o'zingizning steril haqiqatingizni o'zingiz uchun saqlashingiz mumkin." # "Odamlarning ob'ektiv tengligi haqidagi da'vo shu qadar bema'niki, hatto uni rad etishga ham loyiq emas." # "Samimiy insonparvarlarning maqsadi jamiyatga yaxshilik qilishdir, xuddi qushni ko'p erkalab o'ldirgan bolaning maqsadi qushga yaxshilik qilishdir". # "Ular uchun foydali bo'lsa, odamlar uning nomidan boshqa hech narsani bilmaydigan nazariyaga ishonishlari mumkin." # "Uzoq vaqt davomida va ko'p sonli xalqlar orasida siyosiy hokimiyat er egalariga tegishli edi." # "Mening orzuim - samoviy mexanika, fizika va [[kimyo]] modelida sotsiologiya tizimini qurish." # "Nazorat qilinadigan elementlarning har qanday seriyasida elementlar soni bo'yicha tanlangan kichik qism har doim ta'sir nuqtai nazaridan katta qismni tashkil qiladi." == Vilfredo Pareto va boshqalarning nashrlari va kitoblari. == * 2015, 1935. ''Aql va jamiyat'' (Trattato Di Sociologia Generale), Harcourt, Brace. * 2014, 1906. ''Siyosiy iqtisod bo'yicha qo'llanma: tanqidiy va turli nashrlar'' . OUP Oksford. * 1991, 1968. ''Elitalarning yuksalishi va qulashi: nazariy sotsiologiyaning qo'llanilishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1984, 1921. ''Demokratiyaning o'zgarishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1966. ''Sotsiologik asarlar'' . Praeger. * 1927. ''Manuel d'économie Politique'' . Parij: Marsel Giard. * 1920. ''Fatti va nazariya'' . * 1916. ''Trattato sociologia the generals'' (Umumiy sotsiologiya, 1955, <nowiki>ISBN 3-89879-144-0</nowiki> bo'yicha yangilangan). * 1911. ''Le mythe et la littérature immorale vertuiste'' (Fazilat afsonasi va axloqsiz adabiyot, 1968). * 1906. ''Iqtisodiyot siyosati bo'yicha qo'llanma'' . * 1902. ''Les of systémes Socialistes'' . * 1897. ''Cours d'Economie Politique'' , Journal: Revue Economique – REV ECON, jild. 7, yo'q. 3. * 1897. ''Iqtisodiyotning yangi nazariyalari,'' Siyosiy iqtisod jurnali – J POLIT ECON, jild. 5, yo'q. 4. * 1894. ''Il massimo di utilità dato dalla libera concorrenza'' . Giornale degli economisti, 48-66. * 1892. ''La teoria dei prezzi dei signori Auspitz e Lieben e le osservazioni del professore Walras'' . Giornale degli economisti, 201-239. * 1892. ''Considerazioni sui principii fondamentali dell'economia politica pura'' . Giornale degli economisti, 389-420. == Manbalar == {{manbalar}}2. https://www.toolshero.com/toolsheroes/vilfredo-pareto/ hayoti haqida kengroq ingliz tilida {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] cvtl1jm64vmlfw299y6v6jjea7y9ody 5997540 5997539 2026-04-16T16:51:42Z KWiki78 246724 5997540 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodchi bilgiqutisi |ismi = Vilfredo Pareto |rasmi = Vilfredo Pareto 1870s2.jpg |sarlavha = Pareto, 1870-yillarda |birth_name = Wilfried Fritz Pareto |tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|1848|7|15|df=y}} |tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]] |vafot_sanasi = {{Death date and age|1923|8|19|1848|7|15|df=y}} |vafot_joyi = [[Céligny]], Shveysariya |soha = {{plainlist| * [[Mikroiqtisodiyot]] * [[Sotsioiqtisodiyot]] }} |alma_mater = [[Turin Politexnika Universiteti]] }} [[File:Vilfredo Pareto signature.png|Vilfredo Pareto signature|260px|thumb|''Pareto imzosi'']] '''PARETO (Pareto) Vilfredo''' (1848.15.7, [[Parij]] — 1923.20.8, Semi-ni, [[Jeneva]] yaqinida) — [[Italiya|italyan]] [[iqtisodchi]]<nowiki/>si va sotsiologi, iqtisodiy nazariyadagi [[matematika]] maktabi vakili, marjinalizmning „Lozanna maktabi“ anʼanalarining davomchisi. 1893— 1906-yillarda Lozanna untida iqtisodis [[professor]] P. siyosiy iqtisod kishilarnim ehtiyojlari bilan ularni qondirishnsh cheklangan vositalari oʻrtasidagi m vozanatni belgilaydigan mexanizm! i oʻrganishi kerak, buning uchun matematik va statistik tahlil usullart.i qoʻllash zarur, deb qaraydi. Daromadlarning taqsimlanishi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi toʻgʻrisidagi „Pareto qonuni“ni taʼriflab bergan. Marksizmga va inqilobiy harakatlarga dushmanlik koʻzi bilan qaragan. Naflikning anʼanaviy miqdoriy oʻlchash usullaridan voz kechib, „ijtimoiy maksimal naflilik“ („Pareto optimumi“) tushunchasini kiritdi. U funksional yondoshuv asosida ayir-boshlashning birdan-bir sababi naflilik (ehtiyoj) degan qoidadan voz kechib, iqtisodiy tizimni butunligicha izohlashga oʻtdi, talab va taklifga iqtisodiyotni muvozanatlovchi unsurlar sifatida qaradi. Asosiy asarlari 2 jildli „Siyosiy iqtisod kursi“ (1896—99), „Siyosiy iqtisod darsligi“ (1906), „Umumiy [[sotsiologiya]] boʻyicha traktat“ (1916) va boshqa <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Iqtisodiy tushunchalari == === Maksimal iqtisodiyot boʻyicha Pareto nazariyasi === Pareto eʼtiborini iqtisodiy masalalarga qaratdi va u erkin savdoning tarafdori boʻldi, bu esa uni Italiyaning hukumat siyosati bilan ziddiyatga solgan. Uning yozuvlari Léon Walrasning iqtisodiyot asosan matematik va tabiiy fan ekanligi gʻoyalarini aks ettiradi<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=1 |publisher=F. Rouge |location=Lausanne |page=iii |date=1896}}</ref>. U iqtisodiyotga mexanika bilan analogiya qilishga harakat qildi, sof (va amaliy) iqtisodiyotni sof (va amaliy) mexanikaga bogʻlab<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1907 |title=Manuel d'économie politique |location=Paris |publisher=Giard & Brière |pages=147}}</ref>, ikki fanni solishtiruvchi moslik jadvalini taqdim etdi<ref>{{cite book|last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1897 |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=2|publisher=F. Rouge |location=Lausanne |pages=12–13 |url=https://archive.org/details/fp-0148-2/page/12/mode/2up}} </ref><ref>{{cite journal |last1=Glötzl |first1=Erhard |last2=Glötzl |first2=Florentin |last3=Richters |first3=Oliver |title=From constrained optimization to constrained dynamics: extending analogies between economics and mechanics |journal=Journal of Economic Interaction and Coordination |volume=14 |pages=623–642 |date=2019 |issue=3 |doi=10.1007/s11403-019-00252-7 |hdl=10419/171974 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=McLure |first1=Michael |last2=Samuels |first2=Warren J. |date=2001 |title=Pareto, economics and society the mechanical analogy |publisher=Routledge |location=London}}</ref>. Pareto „Lozana maktabi“ning yetakchilaridan biri boʻldi va Neoklassik inqilobning ikkinchi avlodini ifodalaydi. Uning umumiy muvozanat nazariyasidagi „taʼb va toʻsiqlar“ yondashuvi 1930-yillardagi buyuk „Paretian Revival“ davrida qayta jonlandi va nazariy iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatdi<ref>Cirillo, Renato (1978) ''The Economics of Vilfredo Pareto''</ref>. Uning ''Siyosiy Iqtisodiyot Qoʻllanmasi'' (1906) asosan „maqsadlar va cheklovlar“ boʻyicha individual masalalarning yechimlari nuqtai nazaridan muvozanatga qaratilgan edi. U Edgeworth (1881)ning befarqlik egri chizigʻidan keng foydalanib, isteʼmolchi nazariyasida va, yana bir katta yangilik sifatida, ishlab chiqaruvchi nazariyasida ishlatdi. U hozir „Edgeworth-Bowley“ qutisi deb nomlanuvchi savdo qutisini birinchi boʻlib taqdim etdi<ref>Mclure, Michael (2001) [https://www.questia.com/read/102813057 ''Pareto, Economics and Society: The Mechanical Analogy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504090948/http://www.questia.com/read/102813057 |date=4 May 2012 }}.</ref>. Pareto birinchi boʻlib kardinal foydalilikni (cardinal utility) bekor qilish mumkinligini anglab yetdi va iqtisodiy muvozanatni tartibiy foydalilik (ordinal utility) nuqtai nazaridan tasavvur qildi<ref name="Aspers">{{cite journal |last=Aspers |first=Patrik |title=Crossing the Boundary of Economics and Sociology: The Case of Vilfredo Pareto |journal=The American Journal of Economics and Sociology |date=April 2001 |volume=60 |issue=2 |pages=519–545 |jstor=3487932 |doi=10.1111/1536-7150.00073 |url=https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |access-date=6 September 2020 |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105222435/https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |url-status=dead}}</ref>, ya’ni, odamning bu yoki boshqa narsani qancha qadrlashini bilish shart emas edi, faqat u X ni Y ga afzal ko‘rishini bilish kifoya edi. Foydalilik — bu afzal ko‘rish tartibi edi. Shu bilan Pareto nafaqat zamonaviy mikroiqtisodiyotning asosini qo‘ydi, balki iqtisodiyot va utilitaristik falsafaning ittifoqiga qarshi chiqdi, bu esa eng ko‘p foyda eng ko‘p odamga berilishi kerakligini ta’kidlaydi; Pareto esa ''yaxshilik'' o‘lchanmasligini aytdi. U buni Pareto-optimaligi tushunchasi bilan almashtirdi, ya’ni tizimda hech kimni yomonlashtirmasdan hech kimni yaxshiroq qilish mumkin bo‘lmagan paytda tizim maksimal iqtisodiy qoniqish holatida bo‘ladi. Pareto optimaligi farovonlik iqtisodiyoti va o‘yin nazariyasida keng qo‘llaniladi. Standart teorema shuni bildiradiki, mukammal raqobatbardosh bozor boylik taqsimotini Pareto optimal darajada yaratadi<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00220485.1991.10844705 |jstor=1182422 |title=How Well Do We Know Pareto Optimality? |journal=The Journal of Economic Education |volume=22 |issue=2 |pages=172–178 |year=2014 |last1=Mathur |first1=Vijay K.}}</ref>. === Tushunchalari === Pareto ishi asosida ba’zi iqtisodiy tushunchalar 21-asrda ham ishlatilmoqda. Pareto diagrammasi muammo sabablarini kattaligiga qarab ko‘rsatish uchun ishlatiladigan maxsus [[histogram]] turidir. Bu statistika vositasi Pareto printsipi yoki 80–20 qoidani grafik tarzda namoyish qiladi. Pareto printsipi daromad taqsimotiga tegishli bo‘lsa, Pareto taqsimoti matematik ifodasi sifatida ishlatiladi va, boshqa narsalardan tashqari, Pareto qonunini amalga oshiradi; Ofelimity esa sof iqtisodiy qoniqish o‘lchovi hisoblanadi. Pareto indeksi daromad taqsimotidagi tengsizlikni o‘lchaydi. Pareto barcha mamlakatlarda va barcha davrlarda daromad va boylik taqsimoti juda egri ekanini, bir necha kishilar ko‘pchilik boylikka egalik qilishini ta’kidlagan. U barcha kuzatilgan jamiyatlar muntazam logarifmik naqshni kuzatishini aytgan:<math>\ N=A x^m</math> bu yerda N — x dan yuqori boylikka ega odamlar soni, A va m esa doimiylar. Yillar davomida Pareto qonuni kuzatilgan ma’lumotlarga juda yaqinligi bilan ajralib turdi, iqtisodchilar uni ''[[Encyclopædia Britannica]]''ga ko‘ra ishonarli deb topishgan. Pareto samaradorligi odatda juda noaniq, potensial Pareto-samaradorligi, shuningdek Kaldor-Hicks samaradorligi tushunchasi esa ancha noaniq va iqtisodiyotda keng qo‘llaniladi. Iqtisodiyotdan tashqari, keng tanqid shuni ko‘rsatadiki, bu tushuncha subyektiv afzal ko‘rishlarga tayanadi<ref>{{Cite web |last=Ingham |first=Sean |date=9 October 2024 |title=Pareto-optimality |url=https://www.britannica.com/money/Pareto-optimality |access-date=31 October 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. ''Oxford Reference''ga ko‘ra, [[Pareto qonuniyati]] [[faravonlik iqtisodiyoti|farovonlik iqtisodiyoti]]da bahsli bo‘lishi mumkin, chunki uning taxminlari empirik jihatdan shubhali, qiymat hukmlarini o‘z ichiga oladi va ''holatni saqlash''ga moyil bo‘ladi. Resurslarning dastlabki taqsimoti haqida sukut saqlashi sababli ko‘pchilik sotsiologlar ham Paretian farovonlik iqtisodiyotini tanqid qiladilar<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Pareto principle |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100306260 |access-date=31 October 2024 |website=Oxford Reference }}</ref>. == Vilfredo Paretoning iqtiboslari == # “Menga har qanday vaqtda urug'lar bilan to'la, o'z tuzatishlari bilan yoritilgan samarali xato bering. Siz o'zingizning steril haqiqatingizni o'zingiz uchun saqlashingiz mumkin." # "Odamlarning ob'ektiv tengligi haqidagi da'vo shu qadar bema'niki, hatto uni rad etishga ham loyiq emas." # "Samimiy insonparvarlarning maqsadi jamiyatga yaxshilik qilishdir, xuddi qushni ko'p erkalab o'ldirgan bolaning maqsadi qushga yaxshilik qilishdir". # "Ular uchun foydali bo'lsa, odamlar uning nomidan boshqa hech narsani bilmaydigan nazariyaga ishonishlari mumkin." # "Uzoq vaqt davomida va ko'p sonli xalqlar orasida siyosiy hokimiyat er egalariga tegishli edi." # "Mening orzuim - samoviy mexanika, fizika va [[kimyo]] modelida sotsiologiya tizimini qurish." # "Nazorat qilinadigan elementlarning har qanday seriyasida elementlar soni bo'yicha tanlangan kichik qism har doim ta'sir nuqtai nazaridan katta qismni tashkil qiladi." == Vilfredo Pareto va boshqalarning nashrlari va kitoblari. == * 2015, 1935. ''Aql va jamiyat'' (Trattato Di Sociologia Generale), Harcourt, Brace. * 2014, 1906. ''Siyosiy iqtisod bo'yicha qo'llanma: tanqidiy va turli nashrlar'' . OUP Oksford. * 1991, 1968. ''Elitalarning yuksalishi va qulashi: nazariy sotsiologiyaning qo'llanilishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1984, 1921. ''Demokratiyaning o'zgarishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1966. ''Sotsiologik asarlar'' . Praeger. * 1927. ''Manuel d'économie Politique'' . Parij: Marsel Giard. * 1920. ''Fatti va nazariya'' . * 1916. ''Trattato sociologia the generals'' (Umumiy sotsiologiya, 1955, <nowiki>ISBN 3-89879-144-0</nowiki> bo'yicha yangilangan). * 1911. ''Le mythe et la littérature immorale vertuiste'' (Fazilat afsonasi va axloqsiz adabiyot, 1968). * 1906. ''Iqtisodiyot siyosati bo'yicha qo'llanma'' . * 1902. ''Les of systémes Socialistes'' . * 1897. ''Cours d'Economie Politique'' , Journal: Revue Economique – REV ECON, jild. 7, yo'q. 3. * 1897. ''Iqtisodiyotning yangi nazariyalari,'' Siyosiy iqtisod jurnali – J POLIT ECON, jild. 5, yo'q. 4. * 1894. ''Il massimo di utilità dato dalla libera concorrenza'' . Giornale degli economisti, 48-66. * 1892. ''La teoria dei prezzi dei signori Auspitz e Lieben e le osservazioni del professore Walras'' . Giornale degli economisti, 201-239. * 1892. ''Considerazioni sui principii fondamentali dell'economia politica pura'' . Giornale degli economisti, 389-420. == Manbalar == {{manbalar}}2. https://www.toolshero.com/toolsheroes/vilfredo-pareto/ hayoti haqida kengroq ingliz tilida {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] 0csmw4tptr7e9q1s3j7f00rccj9zj3h 5997541 5997540 2026-04-16T16:51:51Z KWiki78 246724 5997541 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodchi bilgiqutisi |ismi = Vilfredo Pareto |rasmi = Vilfredo Pareto 1870s2.jpg |sarlavha = Pareto, 1870-yillarda |birth_name = Wilfried Fritz Pareto |tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|1848|7|15|df=y}} |tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]] |vafot_sanasi = {{Death date and age|1923|8|19|1848|7|15|df=y}} |vafot_joyi = [[Céligny]], Shveysariya |soha = {{plainlist| * [[Mikroiqtisodiyot]] * [[Sotsioiqtisodiyot]] }} |alma_mater = [[Turin Politexnika Universiteti]] }} [[File:Vilfredo Pareto signature.png|Vilfredo Pareto signature|260px|thumb|''Pareto imzosi'']] '''PARETO (Pareto) Vilfredo''' (1848.15.7, [[Parij]] — 1923.20.8, Semi-ni, [[Jeneva]] yaqinida) — [[Italiya|italyan]] [[iqtisodchi]]si va sotsiologi, iqtisodiy nazariyadagi [[matematika]] maktabi vakili, marjinalizmning „Lozanna maktabi“ anʼanalarining davomchisi. 1893— 1906-yillarda Lozanna untida iqtisodis [[professor]] P. siyosiy iqtisod kishilarnim ehtiyojlari bilan ularni qondirishnsh cheklangan vositalari oʻrtasidagi m vozanatni belgilaydigan mexanizm! i oʻrganishi kerak, buning uchun matematik va statistik tahlil usullart.i qoʻllash zarur, deb qaraydi. Daromadlarning taqsimlanishi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi toʻgʻrisidagi „Pareto qonuni“ni taʼriflab bergan. Marksizmga va inqilobiy harakatlarga dushmanlik koʻzi bilan qaragan. Naflikning anʼanaviy miqdoriy oʻlchash usullaridan voz kechib, „ijtimoiy maksimal naflilik“ („Pareto optimumi“) tushunchasini kiritdi. U funksional yondoshuv asosida ayir-boshlashning birdan-bir sababi naflilik (ehtiyoj) degan qoidadan voz kechib, iqtisodiy tizimni butunligicha izohlashga oʻtdi, talab va taklifga iqtisodiyotni muvozanatlovchi unsurlar sifatida qaradi. Asosiy asarlari 2 jildli „Siyosiy iqtisod kursi“ (1896—99), „Siyosiy iqtisod darsligi“ (1906), „Umumiy [[sotsiologiya]] boʻyicha traktat“ (1916) va boshqa <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Iqtisodiy tushunchalari == === Maksimal iqtisodiyot boʻyicha Pareto nazariyasi === Pareto eʼtiborini iqtisodiy masalalarga qaratdi va u erkin savdoning tarafdori boʻldi, bu esa uni Italiyaning hukumat siyosati bilan ziddiyatga solgan. Uning yozuvlari Léon Walrasning iqtisodiyot asosan matematik va tabiiy fan ekanligi gʻoyalarini aks ettiradi<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=1 |publisher=F. Rouge |location=Lausanne |page=iii |date=1896}}</ref>. U iqtisodiyotga mexanika bilan analogiya qilishga harakat qildi, sof (va amaliy) iqtisodiyotni sof (va amaliy) mexanikaga bogʻlab<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1907 |title=Manuel d'économie politique |location=Paris |publisher=Giard & Brière |pages=147}}</ref>, ikki fanni solishtiruvchi moslik jadvalini taqdim etdi<ref>{{cite book|last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1897 |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=2|publisher=F. Rouge |location=Lausanne |pages=12–13 |url=https://archive.org/details/fp-0148-2/page/12/mode/2up}} </ref><ref>{{cite journal |last1=Glötzl |first1=Erhard |last2=Glötzl |first2=Florentin |last3=Richters |first3=Oliver |title=From constrained optimization to constrained dynamics: extending analogies between economics and mechanics |journal=Journal of Economic Interaction and Coordination |volume=14 |pages=623–642 |date=2019 |issue=3 |doi=10.1007/s11403-019-00252-7 |hdl=10419/171974 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=McLure |first1=Michael |last2=Samuels |first2=Warren J. |date=2001 |title=Pareto, economics and society the mechanical analogy |publisher=Routledge |location=London}}</ref>. Pareto „Lozana maktabi“ning yetakchilaridan biri boʻldi va Neoklassik inqilobning ikkinchi avlodini ifodalaydi. Uning umumiy muvozanat nazariyasidagi „taʼb va toʻsiqlar“ yondashuvi 1930-yillardagi buyuk „Paretian Revival“ davrida qayta jonlandi va nazariy iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatdi<ref>Cirillo, Renato (1978) ''The Economics of Vilfredo Pareto''</ref>. Uning ''Siyosiy Iqtisodiyot Qoʻllanmasi'' (1906) asosan „maqsadlar va cheklovlar“ boʻyicha individual masalalarning yechimlari nuqtai nazaridan muvozanatga qaratilgan edi. U Edgeworth (1881)ning befarqlik egri chizigʻidan keng foydalanib, isteʼmolchi nazariyasida va, yana bir katta yangilik sifatida, ishlab chiqaruvchi nazariyasida ishlatdi. U hozir „Edgeworth-Bowley“ qutisi deb nomlanuvchi savdo qutisini birinchi boʻlib taqdim etdi<ref>Mclure, Michael (2001) [https://www.questia.com/read/102813057 ''Pareto, Economics and Society: The Mechanical Analogy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504090948/http://www.questia.com/read/102813057 |date=4 May 2012 }}.</ref>. Pareto birinchi boʻlib kardinal foydalilikni (cardinal utility) bekor qilish mumkinligini anglab yetdi va iqtisodiy muvozanatni tartibiy foydalilik (ordinal utility) nuqtai nazaridan tasavvur qildi<ref name="Aspers">{{cite journal |last=Aspers |first=Patrik |title=Crossing the Boundary of Economics and Sociology: The Case of Vilfredo Pareto |journal=The American Journal of Economics and Sociology |date=April 2001 |volume=60 |issue=2 |pages=519–545 |jstor=3487932 |doi=10.1111/1536-7150.00073 |url=https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |access-date=6 September 2020 |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105222435/https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |url-status=dead}}</ref>, ya’ni, odamning bu yoki boshqa narsani qancha qadrlashini bilish shart emas edi, faqat u X ni Y ga afzal ko‘rishini bilish kifoya edi. Foydalilik — bu afzal ko‘rish tartibi edi. Shu bilan Pareto nafaqat zamonaviy mikroiqtisodiyotning asosini qo‘ydi, balki iqtisodiyot va utilitaristik falsafaning ittifoqiga qarshi chiqdi, bu esa eng ko‘p foyda eng ko‘p odamga berilishi kerakligini ta’kidlaydi; Pareto esa ''yaxshilik'' o‘lchanmasligini aytdi. U buni Pareto-optimaligi tushunchasi bilan almashtirdi, ya’ni tizimda hech kimni yomonlashtirmasdan hech kimni yaxshiroq qilish mumkin bo‘lmagan paytda tizim maksimal iqtisodiy qoniqish holatida bo‘ladi. Pareto optimaligi farovonlik iqtisodiyoti va o‘yin nazariyasida keng qo‘llaniladi. Standart teorema shuni bildiradiki, mukammal raqobatbardosh bozor boylik taqsimotini Pareto optimal darajada yaratadi<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00220485.1991.10844705 |jstor=1182422 |title=How Well Do We Know Pareto Optimality? |journal=The Journal of Economic Education |volume=22 |issue=2 |pages=172–178 |year=2014 |last1=Mathur |first1=Vijay K.}}</ref>. === Tushunchalari === Pareto ishi asosida ba’zi iqtisodiy tushunchalar 21-asrda ham ishlatilmoqda. Pareto diagrammasi muammo sabablarini kattaligiga qarab ko‘rsatish uchun ishlatiladigan maxsus [[histogram]] turidir. Bu statistika vositasi Pareto printsipi yoki 80–20 qoidani grafik tarzda namoyish qiladi. Pareto printsipi daromad taqsimotiga tegishli bo‘lsa, Pareto taqsimoti matematik ifodasi sifatida ishlatiladi va, boshqa narsalardan tashqari, Pareto qonunini amalga oshiradi; Ofelimity esa sof iqtisodiy qoniqish o‘lchovi hisoblanadi. Pareto indeksi daromad taqsimotidagi tengsizlikni o‘lchaydi. Pareto barcha mamlakatlarda va barcha davrlarda daromad va boylik taqsimoti juda egri ekanini, bir necha kishilar ko‘pchilik boylikka egalik qilishini ta’kidlagan. U barcha kuzatilgan jamiyatlar muntazam logarifmik naqshni kuzatishini aytgan:<math>\ N=A x^m</math> bu yerda N — x dan yuqori boylikka ega odamlar soni, A va m esa doimiylar. Yillar davomida Pareto qonuni kuzatilgan ma’lumotlarga juda yaqinligi bilan ajralib turdi, iqtisodchilar uni ''[[Encyclopædia Britannica]]''ga ko‘ra ishonarli deb topishgan. Pareto samaradorligi odatda juda noaniq, potensial Pareto-samaradorligi, shuningdek Kaldor-Hicks samaradorligi tushunchasi esa ancha noaniq va iqtisodiyotda keng qo‘llaniladi. Iqtisodiyotdan tashqari, keng tanqid shuni ko‘rsatadiki, bu tushuncha subyektiv afzal ko‘rishlarga tayanadi<ref>{{Cite web |last=Ingham |first=Sean |date=9 October 2024 |title=Pareto-optimality |url=https://www.britannica.com/money/Pareto-optimality |access-date=31 October 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. ''Oxford Reference''ga ko‘ra, [[Pareto qonuniyati]] [[faravonlik iqtisodiyoti|farovonlik iqtisodiyoti]]da bahsli bo‘lishi mumkin, chunki uning taxminlari empirik jihatdan shubhali, qiymat hukmlarini o‘z ichiga oladi va ''holatni saqlash''ga moyil bo‘ladi. Resurslarning dastlabki taqsimoti haqida sukut saqlashi sababli ko‘pchilik sotsiologlar ham Paretian farovonlik iqtisodiyotini tanqid qiladilar<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Pareto principle |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100306260 |access-date=31 October 2024 |website=Oxford Reference }}</ref>. == Vilfredo Paretoning iqtiboslari == # “Menga har qanday vaqtda urug'lar bilan to'la, o'z tuzatishlari bilan yoritilgan samarali xato bering. Siz o'zingizning steril haqiqatingizni o'zingiz uchun saqlashingiz mumkin." # "Odamlarning ob'ektiv tengligi haqidagi da'vo shu qadar bema'niki, hatto uni rad etishga ham loyiq emas." # "Samimiy insonparvarlarning maqsadi jamiyatga yaxshilik qilishdir, xuddi qushni ko'p erkalab o'ldirgan bolaning maqsadi qushga yaxshilik qilishdir". # "Ular uchun foydali bo'lsa, odamlar uning nomidan boshqa hech narsani bilmaydigan nazariyaga ishonishlari mumkin." # "Uzoq vaqt davomida va ko'p sonli xalqlar orasida siyosiy hokimiyat er egalariga tegishli edi." # "Mening orzuim - samoviy mexanika, fizika va [[kimyo]] modelida sotsiologiya tizimini qurish." # "Nazorat qilinadigan elementlarning har qanday seriyasida elementlar soni bo'yicha tanlangan kichik qism har doim ta'sir nuqtai nazaridan katta qismni tashkil qiladi." == Vilfredo Pareto va boshqalarning nashrlari va kitoblari. == * 2015, 1935. ''Aql va jamiyat'' (Trattato Di Sociologia Generale), Harcourt, Brace. * 2014, 1906. ''Siyosiy iqtisod bo'yicha qo'llanma: tanqidiy va turli nashrlar'' . OUP Oksford. * 1991, 1968. ''Elitalarning yuksalishi va qulashi: nazariy sotsiologiyaning qo'llanilishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1984, 1921. ''Demokratiyaning o'zgarishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1966. ''Sotsiologik asarlar'' . Praeger. * 1927. ''Manuel d'économie Politique'' . Parij: Marsel Giard. * 1920. ''Fatti va nazariya'' . * 1916. ''Trattato sociologia the generals'' (Umumiy sotsiologiya, 1955, <nowiki>ISBN 3-89879-144-0</nowiki> bo'yicha yangilangan). * 1911. ''Le mythe et la littérature immorale vertuiste'' (Fazilat afsonasi va axloqsiz adabiyot, 1968). * 1906. ''Iqtisodiyot siyosati bo'yicha qo'llanma'' . * 1902. ''Les of systémes Socialistes'' . * 1897. ''Cours d'Economie Politique'' , Journal: Revue Economique – REV ECON, jild. 7, yo'q. 3. * 1897. ''Iqtisodiyotning yangi nazariyalari,'' Siyosiy iqtisod jurnali – J POLIT ECON, jild. 5, yo'q. 4. * 1894. ''Il massimo di utilità dato dalla libera concorrenza'' . Giornale degli economisti, 48-66. * 1892. ''La teoria dei prezzi dei signori Auspitz e Lieben e le osservazioni del professore Walras'' . Giornale degli economisti, 201-239. * 1892. ''Considerazioni sui principii fondamentali dell'economia politica pura'' . Giornale degli economisti, 389-420. == Manbalar == {{manbalar}}2. https://www.toolshero.com/toolsheroes/vilfredo-pareto/ hayoti haqida kengroq ingliz tilida {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] gruf1vv564ia4w2edrzje75ny2ifpqv 5997542 5997541 2026-04-16T16:52:16Z KWiki78 246724 5997542 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodchi bilgiqutisi |ismi = Vilfredo Pareto |rasmi = Vilfredo Pareto 1870s2.jpg |sarlavha = Pareto, 1870-yillarda |birth_name = Wilfried Fritz Pareto |tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|1848|7|15|df=y}} |tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]] |vafot_sanasi = {{Death date and age|1923|8|19|1848|7|15|df=y}} |vafot_joyi = [[Céligny]], Shveysariya |soha = {{plainlist| * [[Mikroiqtisodiyot]] * [[Sotsioiqtisodiyot]] }} |alma_mater = [[Turin Politexnika Universiteti]] }} [[File:Vilfredo Pareto signature.png|Vilfredo Pareto signature|260px|thumb|''Pareto imzosi'']] '''PARETO (Pareto) Vilfredo''' (1848.15.7, [[Parij]] — 1923.20.8, Semi-ni, [[Jeneva]] yaqinida) — [[Italiya|italyan]] [[iqtisodchi]]si va sotsiologi, iqtisodiy nazariyadagi [[matematika]] maktabi vakili, marjinalizmning „Lozanna maktabi“ anʼanalarining davomchisi. 1893— 1906-yillarda Lozanna untida iqtisod [[professor]]<nowiki/>i P. siyosiy iqtisod kishilarnim ehtiyojlari bilan ularni qondirishnsh cheklangan vositalari oʻrtasidagi m vozanatni belgilaydigan mexanizm! i oʻrganishi kerak, buning uchun matematik va statistik tahlil usullart.i qoʻllash zarur, deb qaraydi. Daromadlarning taqsimlanishi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi toʻgʻrisidagi „Pareto qonuni“ni taʼriflab bergan. Marksizmga va inqilobiy harakatlarga dushmanlik koʻzi bilan qaragan. Naflikning anʼanaviy miqdoriy oʻlchash usullaridan voz kechib, „ijtimoiy maksimal naflilik“ („Pareto optimumi“) tushunchasini kiritdi. U funksional yondoshuv asosida ayir-boshlashning birdan-bir sababi naflilik (ehtiyoj) degan qoidadan voz kechib, iqtisodiy tizimni butunligicha izohlashga oʻtdi, talab va taklifga iqtisodiyotni muvozanatlovchi unsurlar sifatida qaradi. Asosiy asarlari 2 jildli „Siyosiy iqtisod kursi“ (1896—99), „Siyosiy iqtisod darsligi“ (1906), „Umumiy [[sotsiologiya]] boʻyicha traktat“ (1916) va boshqa <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Iqtisodiy tushunchalari == === Maksimal iqtisodiyot boʻyicha Pareto nazariyasi === Pareto eʼtiborini iqtisodiy masalalarga qaratdi va u erkin savdoning tarafdori boʻldi, bu esa uni Italiyaning hukumat siyosati bilan ziddiyatga solgan. Uning yozuvlari Léon Walrasning iqtisodiyot asosan matematik va tabiiy fan ekanligi gʻoyalarini aks ettiradi<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=1 |publisher=F. Rouge |location=Lausanne |page=iii |date=1896}}</ref>. U iqtisodiyotga mexanika bilan analogiya qilishga harakat qildi, sof (va amaliy) iqtisodiyotni sof (va amaliy) mexanikaga bogʻlab<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1907 |title=Manuel d'économie politique |location=Paris |publisher=Giard & Brière |pages=147}}</ref>, ikki fanni solishtiruvchi moslik jadvalini taqdim etdi<ref>{{cite book|last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1897 |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=2|publisher=F. Rouge |location=Lausanne |pages=12–13 |url=https://archive.org/details/fp-0148-2/page/12/mode/2up}} </ref><ref>{{cite journal |last1=Glötzl |first1=Erhard |last2=Glötzl |first2=Florentin |last3=Richters |first3=Oliver |title=From constrained optimization to constrained dynamics: extending analogies between economics and mechanics |journal=Journal of Economic Interaction and Coordination |volume=14 |pages=623–642 |date=2019 |issue=3 |doi=10.1007/s11403-019-00252-7 |hdl=10419/171974 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=McLure |first1=Michael |last2=Samuels |first2=Warren J. |date=2001 |title=Pareto, economics and society the mechanical analogy |publisher=Routledge |location=London}}</ref>. Pareto „Lozana maktabi“ning yetakchilaridan biri boʻldi va Neoklassik inqilobning ikkinchi avlodini ifodalaydi. Uning umumiy muvozanat nazariyasidagi „taʼb va toʻsiqlar“ yondashuvi 1930-yillardagi buyuk „Paretian Revival“ davrida qayta jonlandi va nazariy iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatdi<ref>Cirillo, Renato (1978) ''The Economics of Vilfredo Pareto''</ref>. Uning ''Siyosiy Iqtisodiyot Qoʻllanmasi'' (1906) asosan „maqsadlar va cheklovlar“ boʻyicha individual masalalarning yechimlari nuqtai nazaridan muvozanatga qaratilgan edi. U Edgeworth (1881)ning befarqlik egri chizigʻidan keng foydalanib, isteʼmolchi nazariyasida va, yana bir katta yangilik sifatida, ishlab chiqaruvchi nazariyasida ishlatdi. U hozir „Edgeworth-Bowley“ qutisi deb nomlanuvchi savdo qutisini birinchi boʻlib taqdim etdi<ref>Mclure, Michael (2001) [https://www.questia.com/read/102813057 ''Pareto, Economics and Society: The Mechanical Analogy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504090948/http://www.questia.com/read/102813057 |date=4 May 2012 }}.</ref>. Pareto birinchi boʻlib kardinal foydalilikni (cardinal utility) bekor qilish mumkinligini anglab yetdi va iqtisodiy muvozanatni tartibiy foydalilik (ordinal utility) nuqtai nazaridan tasavvur qildi<ref name="Aspers">{{cite journal |last=Aspers |first=Patrik |title=Crossing the Boundary of Economics and Sociology: The Case of Vilfredo Pareto |journal=The American Journal of Economics and Sociology |date=April 2001 |volume=60 |issue=2 |pages=519–545 |jstor=3487932 |doi=10.1111/1536-7150.00073 |url=https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |access-date=6 September 2020 |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105222435/https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |url-status=dead}}</ref>, ya’ni, odamning bu yoki boshqa narsani qancha qadrlashini bilish shart emas edi, faqat u X ni Y ga afzal ko‘rishini bilish kifoya edi. Foydalilik — bu afzal ko‘rish tartibi edi. Shu bilan Pareto nafaqat zamonaviy mikroiqtisodiyotning asosini qo‘ydi, balki iqtisodiyot va utilitaristik falsafaning ittifoqiga qarshi chiqdi, bu esa eng ko‘p foyda eng ko‘p odamga berilishi kerakligini ta’kidlaydi; Pareto esa ''yaxshilik'' o‘lchanmasligini aytdi. U buni Pareto-optimaligi tushunchasi bilan almashtirdi, ya’ni tizimda hech kimni yomonlashtirmasdan hech kimni yaxshiroq qilish mumkin bo‘lmagan paytda tizim maksimal iqtisodiy qoniqish holatida bo‘ladi. Pareto optimaligi farovonlik iqtisodiyoti va o‘yin nazariyasida keng qo‘llaniladi. Standart teorema shuni bildiradiki, mukammal raqobatbardosh bozor boylik taqsimotini Pareto optimal darajada yaratadi<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00220485.1991.10844705 |jstor=1182422 |title=How Well Do We Know Pareto Optimality? |journal=The Journal of Economic Education |volume=22 |issue=2 |pages=172–178 |year=2014 |last1=Mathur |first1=Vijay K.}}</ref>. === Tushunchalari === Pareto ishi asosida ba’zi iqtisodiy tushunchalar 21-asrda ham ishlatilmoqda. Pareto diagrammasi muammo sabablarini kattaligiga qarab ko‘rsatish uchun ishlatiladigan maxsus [[histogram]] turidir. Bu statistika vositasi Pareto printsipi yoki 80–20 qoidani grafik tarzda namoyish qiladi. Pareto printsipi daromad taqsimotiga tegishli bo‘lsa, Pareto taqsimoti matematik ifodasi sifatida ishlatiladi va, boshqa narsalardan tashqari, Pareto qonunini amalga oshiradi; Ofelimity esa sof iqtisodiy qoniqish o‘lchovi hisoblanadi. Pareto indeksi daromad taqsimotidagi tengsizlikni o‘lchaydi. Pareto barcha mamlakatlarda va barcha davrlarda daromad va boylik taqsimoti juda egri ekanini, bir necha kishilar ko‘pchilik boylikka egalik qilishini ta’kidlagan. U barcha kuzatilgan jamiyatlar muntazam logarifmik naqshni kuzatishini aytgan:<math>\ N=A x^m</math> bu yerda N — x dan yuqori boylikka ega odamlar soni, A va m esa doimiylar. Yillar davomida Pareto qonuni kuzatilgan ma’lumotlarga juda yaqinligi bilan ajralib turdi, iqtisodchilar uni ''[[Encyclopædia Britannica]]''ga ko‘ra ishonarli deb topishgan. Pareto samaradorligi odatda juda noaniq, potensial Pareto-samaradorligi, shuningdek Kaldor-Hicks samaradorligi tushunchasi esa ancha noaniq va iqtisodiyotda keng qo‘llaniladi. Iqtisodiyotdan tashqari, keng tanqid shuni ko‘rsatadiki, bu tushuncha subyektiv afzal ko‘rishlarga tayanadi<ref>{{Cite web |last=Ingham |first=Sean |date=9 October 2024 |title=Pareto-optimality |url=https://www.britannica.com/money/Pareto-optimality |access-date=31 October 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. ''Oxford Reference''ga ko‘ra, [[Pareto qonuniyati]] [[faravonlik iqtisodiyoti|farovonlik iqtisodiyoti]]da bahsli bo‘lishi mumkin, chunki uning taxminlari empirik jihatdan shubhali, qiymat hukmlarini o‘z ichiga oladi va ''holatni saqlash''ga moyil bo‘ladi. Resurslarning dastlabki taqsimoti haqida sukut saqlashi sababli ko‘pchilik sotsiologlar ham Paretian farovonlik iqtisodiyotini tanqid qiladilar<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Pareto principle |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100306260 |access-date=31 October 2024 |website=Oxford Reference }}</ref>. == Vilfredo Paretoning iqtiboslari == # “Menga har qanday vaqtda urug'lar bilan to'la, o'z tuzatishlari bilan yoritilgan samarali xato bering. Siz o'zingizning steril haqiqatingizni o'zingiz uchun saqlashingiz mumkin." # "Odamlarning ob'ektiv tengligi haqidagi da'vo shu qadar bema'niki, hatto uni rad etishga ham loyiq emas." # "Samimiy insonparvarlarning maqsadi jamiyatga yaxshilik qilishdir, xuddi qushni ko'p erkalab o'ldirgan bolaning maqsadi qushga yaxshilik qilishdir". # "Ular uchun foydali bo'lsa, odamlar uning nomidan boshqa hech narsani bilmaydigan nazariyaga ishonishlari mumkin." # "Uzoq vaqt davomida va ko'p sonli xalqlar orasida siyosiy hokimiyat er egalariga tegishli edi." # "Mening orzuim - samoviy mexanika, fizika va [[kimyo]] modelida sotsiologiya tizimini qurish." # "Nazorat qilinadigan elementlarning har qanday seriyasida elementlar soni bo'yicha tanlangan kichik qism har doim ta'sir nuqtai nazaridan katta qismni tashkil qiladi." == Vilfredo Pareto va boshqalarning nashrlari va kitoblari. == * 2015, 1935. ''Aql va jamiyat'' (Trattato Di Sociologia Generale), Harcourt, Brace. * 2014, 1906. ''Siyosiy iqtisod bo'yicha qo'llanma: tanqidiy va turli nashrlar'' . OUP Oksford. * 1991, 1968. ''Elitalarning yuksalishi va qulashi: nazariy sotsiologiyaning qo'llanilishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1984, 1921. ''Demokratiyaning o'zgarishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1966. ''Sotsiologik asarlar'' . Praeger. * 1927. ''Manuel d'économie Politique'' . Parij: Marsel Giard. * 1920. ''Fatti va nazariya'' . * 1916. ''Trattato sociologia the generals'' (Umumiy sotsiologiya, 1955, <nowiki>ISBN 3-89879-144-0</nowiki> bo'yicha yangilangan). * 1911. ''Le mythe et la littérature immorale vertuiste'' (Fazilat afsonasi va axloqsiz adabiyot, 1968). * 1906. ''Iqtisodiyot siyosati bo'yicha qo'llanma'' . * 1902. ''Les of systémes Socialistes'' . * 1897. ''Cours d'Economie Politique'' , Journal: Revue Economique – REV ECON, jild. 7, yo'q. 3. * 1897. ''Iqtisodiyotning yangi nazariyalari,'' Siyosiy iqtisod jurnali – J POLIT ECON, jild. 5, yo'q. 4. * 1894. ''Il massimo di utilità dato dalla libera concorrenza'' . Giornale degli economisti, 48-66. * 1892. ''La teoria dei prezzi dei signori Auspitz e Lieben e le osservazioni del professore Walras'' . Giornale degli economisti, 201-239. * 1892. ''Considerazioni sui principii fondamentali dell'economia politica pura'' . Giornale degli economisti, 389-420. == Manbalar == {{manbalar}}2. https://www.toolshero.com/toolsheroes/vilfredo-pareto/ hayoti haqida kengroq ingliz tilida {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] fqvxf4ywtu754dktc46d52bqiq7u3s2 5997543 5997542 2026-04-16T16:52:26Z KWiki78 246724 5997543 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodchi bilgiqutisi |ismi = Vilfredo Pareto |rasmi = Vilfredo Pareto 1870s2.jpg |sarlavha = Pareto, 1870-yillarda |birth_name = Wilfried Fritz Pareto |tugʻilgan_sanasi = {{Birth date|1848|7|15|df=y}} |tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]] |vafot_sanasi = {{Death date and age|1923|8|19|1848|7|15|df=y}} |vafot_joyi = [[Céligny]], Shveysariya |soha = {{plainlist| * [[Mikroiqtisodiyot]] * [[Sotsioiqtisodiyot]] }} |alma_mater = [[Turin Politexnika Universiteti]] }} [[File:Vilfredo Pareto signature.png|Vilfredo Pareto signature|260px|thumb|''Pareto imzosi'']] '''PARETO (Pareto) Vilfredo''' (1848.15.7, [[Parij]] — 1923.20.8, Semi-ni, [[Jeneva]] yaqinida) — [[Italiya|italyan]] [[iqtisodchi]]si va sotsiologi, iqtisodiy nazariyadagi [[matematika]] maktabi vakili, marjinalizmning „Lozanna maktabi“ anʼanalarining davomchisi. 1893— 1906-yillarda Lozanna untida iqtisod [[professor]]i P. siyosiy iqtisod kishilarnim ehtiyojlari bilan ularni qondirishnsh cheklangan vositalari oʻrtasidagi m vozanatni belgilaydigan mexanizm! i oʻrganishi kerak, buning uchun matematik va statistik tahlil usullart.i qoʻllash zarur, deb qaraydi. Daromadlarning taqsimlanishi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi toʻgʻrisidagi „Pareto qonuni“ni taʼriflab bergan. Marksizmga va inqilobiy harakatlarga dushmanlik koʻzi bilan qaragan. Naflikning anʼanaviy miqdoriy oʻlchash usullaridan voz kechib, „ijtimoiy maksimal naflilik“ („Pareto optimumi“) tushunchasini kiritdi. U funksional yondoshuv asosida ayir-boshlashning birdan-bir sababi naflilik (ehtiyoj) degan qoidadan voz kechib, iqtisodiy tizimni butunligicha izohlashga oʻtdi, talab va taklifga iqtisodiyotni muvozanatlovchi unsurlar sifatida qaradi. Asosiy asarlari 2 jildli „Siyosiy iqtisod kursi“ (1896—99), „Siyosiy iqtisod darsligi“ (1906), „Umumiy [[sotsiologiya]] boʻyicha traktat“ (1916) va boshqa <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Iqtisodiy tushunchalari == === Maksimal iqtisodiyot boʻyicha Pareto nazariyasi === Pareto eʼtiborini iqtisodiy masalalarga qaratdi va u erkin savdoning tarafdori boʻldi, bu esa uni Italiyaning hukumat siyosati bilan ziddiyatga solgan. Uning yozuvlari Léon Walrasning iqtisodiyot asosan matematik va tabiiy fan ekanligi gʻoyalarini aks ettiradi<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=1 |publisher=F. Rouge |location=Lausanne |page=iii |date=1896}}</ref>. U iqtisodiyotga mexanika bilan analogiya qilishga harakat qildi, sof (va amaliy) iqtisodiyotni sof (va amaliy) mexanikaga bogʻlab<ref>{{cite book |last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1907 |title=Manuel d'économie politique |location=Paris |publisher=Giard & Brière |pages=147}}</ref>, ikki fanni solishtiruvchi moslik jadvalini taqdim etdi<ref>{{cite book|last1=Pareto |first1=Vilfredo |date=1897 |title=Cours d'économie politique professé à l'Université de Lausanne |volume=2|publisher=F. Rouge |location=Lausanne |pages=12–13 |url=https://archive.org/details/fp-0148-2/page/12/mode/2up}} </ref><ref>{{cite journal |last1=Glötzl |first1=Erhard |last2=Glötzl |first2=Florentin |last3=Richters |first3=Oliver |title=From constrained optimization to constrained dynamics: extending analogies between economics and mechanics |journal=Journal of Economic Interaction and Coordination |volume=14 |pages=623–642 |date=2019 |issue=3 |doi=10.1007/s11403-019-00252-7 |hdl=10419/171974 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=McLure |first1=Michael |last2=Samuels |first2=Warren J. |date=2001 |title=Pareto, economics and society the mechanical analogy |publisher=Routledge |location=London}}</ref>. Pareto „Lozana maktabi“ning yetakchilaridan biri boʻldi va Neoklassik inqilobning ikkinchi avlodini ifodalaydi. Uning umumiy muvozanat nazariyasidagi „taʼb va toʻsiqlar“ yondashuvi 1930-yillardagi buyuk „Paretian Revival“ davrida qayta jonlandi va nazariy iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatdi<ref>Cirillo, Renato (1978) ''The Economics of Vilfredo Pareto''</ref>. Uning ''Siyosiy Iqtisodiyot Qoʻllanmasi'' (1906) asosan „maqsadlar va cheklovlar“ boʻyicha individual masalalarning yechimlari nuqtai nazaridan muvozanatga qaratilgan edi. U Edgeworth (1881)ning befarqlik egri chizigʻidan keng foydalanib, isteʼmolchi nazariyasida va, yana bir katta yangilik sifatida, ishlab chiqaruvchi nazariyasida ishlatdi. U hozir „Edgeworth-Bowley“ qutisi deb nomlanuvchi savdo qutisini birinchi boʻlib taqdim etdi<ref>Mclure, Michael (2001) [https://www.questia.com/read/102813057 ''Pareto, Economics and Society: The Mechanical Analogy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504090948/http://www.questia.com/read/102813057 |date=4 May 2012 }}.</ref>. Pareto birinchi boʻlib kardinal foydalilikni (cardinal utility) bekor qilish mumkinligini anglab yetdi va iqtisodiy muvozanatni tartibiy foydalilik (ordinal utility) nuqtai nazaridan tasavvur qildi<ref name="Aspers">{{cite journal |last=Aspers |first=Patrik |title=Crossing the Boundary of Economics and Sociology: The Case of Vilfredo Pareto |journal=The American Journal of Economics and Sociology |date=April 2001 |volume=60 |issue=2 |pages=519–545 |jstor=3487932 |doi=10.1111/1536-7150.00073 |url=https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |access-date=6 September 2020 |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105222435/https://www.alexandria.unisg.ch/260702/1/01_Pareto_AJES.pdf |url-status=dead}}</ref>, ya’ni, odamning bu yoki boshqa narsani qancha qadrlashini bilish shart emas edi, faqat u X ni Y ga afzal ko‘rishini bilish kifoya edi. Foydalilik — bu afzal ko‘rish tartibi edi. Shu bilan Pareto nafaqat zamonaviy mikroiqtisodiyotning asosini qo‘ydi, balki iqtisodiyot va utilitaristik falsafaning ittifoqiga qarshi chiqdi, bu esa eng ko‘p foyda eng ko‘p odamga berilishi kerakligini ta’kidlaydi; Pareto esa ''yaxshilik'' o‘lchanmasligini aytdi. U buni Pareto-optimaligi tushunchasi bilan almashtirdi, ya’ni tizimda hech kimni yomonlashtirmasdan hech kimni yaxshiroq qilish mumkin bo‘lmagan paytda tizim maksimal iqtisodiy qoniqish holatida bo‘ladi. Pareto optimaligi farovonlik iqtisodiyoti va o‘yin nazariyasida keng qo‘llaniladi. Standart teorema shuni bildiradiki, mukammal raqobatbardosh bozor boylik taqsimotini Pareto optimal darajada yaratadi<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00220485.1991.10844705 |jstor=1182422 |title=How Well Do We Know Pareto Optimality? |journal=The Journal of Economic Education |volume=22 |issue=2 |pages=172–178 |year=2014 |last1=Mathur |first1=Vijay K.}}</ref>. === Tushunchalari === Pareto ishi asosida ba’zi iqtisodiy tushunchalar 21-asrda ham ishlatilmoqda. Pareto diagrammasi muammo sabablarini kattaligiga qarab ko‘rsatish uchun ishlatiladigan maxsus [[histogram]] turidir. Bu statistika vositasi Pareto printsipi yoki 80–20 qoidani grafik tarzda namoyish qiladi. Pareto printsipi daromad taqsimotiga tegishli bo‘lsa, Pareto taqsimoti matematik ifodasi sifatida ishlatiladi va, boshqa narsalardan tashqari, Pareto qonunini amalga oshiradi; Ofelimity esa sof iqtisodiy qoniqish o‘lchovi hisoblanadi. Pareto indeksi daromad taqsimotidagi tengsizlikni o‘lchaydi. Pareto barcha mamlakatlarda va barcha davrlarda daromad va boylik taqsimoti juda egri ekanini, bir necha kishilar ko‘pchilik boylikka egalik qilishini ta’kidlagan. U barcha kuzatilgan jamiyatlar muntazam logarifmik naqshni kuzatishini aytgan:<math>\ N=A x^m</math> bu yerda N — x dan yuqori boylikka ega odamlar soni, A va m esa doimiylar. Yillar davomida Pareto qonuni kuzatilgan ma’lumotlarga juda yaqinligi bilan ajralib turdi, iqtisodchilar uni ''[[Encyclopædia Britannica]]''ga ko‘ra ishonarli deb topishgan. Pareto samaradorligi odatda juda noaniq, potensial Pareto-samaradorligi, shuningdek Kaldor-Hicks samaradorligi tushunchasi esa ancha noaniq va iqtisodiyotda keng qo‘llaniladi. Iqtisodiyotdan tashqari, keng tanqid shuni ko‘rsatadiki, bu tushuncha subyektiv afzal ko‘rishlarga tayanadi<ref>{{Cite web |last=Ingham |first=Sean |date=9 October 2024 |title=Pareto-optimality |url=https://www.britannica.com/money/Pareto-optimality |access-date=31 October 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. ''Oxford Reference''ga ko‘ra, [[Pareto qonuniyati]] [[faravonlik iqtisodiyoti|farovonlik iqtisodiyoti]]da bahsli bo‘lishi mumkin, chunki uning taxminlari empirik jihatdan shubhali, qiymat hukmlarini o‘z ichiga oladi va ''holatni saqlash''ga moyil bo‘ladi. Resurslarning dastlabki taqsimoti haqida sukut saqlashi sababli ko‘pchilik sotsiologlar ham Paretian farovonlik iqtisodiyotini tanqid qiladilar<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Pareto principle |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100306260 |access-date=31 October 2024 |website=Oxford Reference }}</ref>. == Vilfredo Paretoning iqtiboslari == # “Menga har qanday vaqtda urug'lar bilan to'la, o'z tuzatishlari bilan yoritilgan samarali xato bering. Siz o'zingizning steril haqiqatingizni o'zingiz uchun saqlashingiz mumkin." # "Odamlarning ob'ektiv tengligi haqidagi da'vo shu qadar bema'niki, hatto uni rad etishga ham loyiq emas." # "Samimiy insonparvarlarning maqsadi jamiyatga yaxshilik qilishdir, xuddi qushni ko'p erkalab o'ldirgan bolaning maqsadi qushga yaxshilik qilishdir". # "Ular uchun foydali bo'lsa, odamlar uning nomidan boshqa hech narsani bilmaydigan nazariyaga ishonishlari mumkin." # "Uzoq vaqt davomida va ko'p sonli xalqlar orasida siyosiy hokimiyat er egalariga tegishli edi." # "Mening orzuim - samoviy mexanika, fizika va [[kimyo]] modelida sotsiologiya tizimini qurish." # "Nazorat qilinadigan elementlarning har qanday seriyasida elementlar soni bo'yicha tanlangan kichik qism har doim ta'sir nuqtai nazaridan katta qismni tashkil qiladi." == Vilfredo Pareto va boshqalarning nashrlari va kitoblari. == * 2015, 1935. ''Aql va jamiyat'' (Trattato Di Sociologia Generale), Harcourt, Brace. * 2014, 1906. ''Siyosiy iqtisod bo'yicha qo'llanma: tanqidiy va turli nashrlar'' . OUP Oksford. * 1991, 1968. ''Elitalarning yuksalishi va qulashi: nazariy sotsiologiyaning qo'llanilishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1984, 1921. ''Demokratiyaning o'zgarishi'' . Tranzaksiya nashriyoti. * 1966. ''Sotsiologik asarlar'' . Praeger. * 1927. ''Manuel d'économie Politique'' . Parij: Marsel Giard. * 1920. ''Fatti va nazariya'' . * 1916. ''Trattato sociologia the generals'' (Umumiy sotsiologiya, 1955, <nowiki>ISBN 3-89879-144-0</nowiki> bo'yicha yangilangan). * 1911. ''Le mythe et la littérature immorale vertuiste'' (Fazilat afsonasi va axloqsiz adabiyot, 1968). * 1906. ''Iqtisodiyot siyosati bo'yicha qo'llanma'' . * 1902. ''Les of systémes Socialistes'' . * 1897. ''Cours d'Economie Politique'' , Journal: Revue Economique – REV ECON, jild. 7, yo'q. 3. * 1897. ''Iqtisodiyotning yangi nazariyalari,'' Siyosiy iqtisod jurnali – J POLIT ECON, jild. 5, yo'q. 4. * 1894. ''Il massimo di utilità dato dalla libera concorrenza'' . Giornale degli economisti, 48-66. * 1892. ''La teoria dei prezzi dei signori Auspitz e Lieben e le osservazioni del professore Walras'' . Giornale degli economisti, 201-239. * 1892. ''Considerazioni sui principii fondamentali dell'economia politica pura'' . Giornale degli economisti, 389-420. == Manbalar == {{manbalar}}2. https://www.toolshero.com/toolsheroes/vilfredo-pareto/ hayoti haqida kengroq ingliz tilida {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:Iqtisodiyot]] 3g4zrqgfa29eld9tcz9bd9h35vd7m77 0 552353 5997427 5978092 2026-04-16T12:17:06Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997427 wikitext text/x-wiki '''Pestitsidlar''' ([[Lotin tili|lotincha]]: ''pestis — maraz, caedo — oʻldiraman''), zaharli kim-yoviy moddalar — [[oʻsimlik]] zararkunandalari va kasalliklari, [[begona oʻtlar]], shuningdek, yogʻoch, [[paxta tolasi]] mahsulotlari, jun, teri zararkunandalari, uy hayvonlarining xavfli kasalliklari qoʻzgʻatuvchilariga qarshi kurashishda foydalaniladigan kimyoviy moddalar. Shuningdek, auksinlar, gibberellinlar, defoliantlar, desikantlar, retradantlar ham Pestitsidlarga kiritiladi. Pestitsidlar tirik organizmlar hujayralariga kirib ularning fizik va kimyoviy xususiyatlarini oʻzgartiradi. Hujayraning oqsil va boshqa moddalari bilan kimyoviy reaksiyaga kirishib, ularni choʻkmaga tushiradi, [[fermentlar]] faolligini zaiflashtiradi, modda almashinuvi jarayonini buzadi va hujayrani halokatga olib keladi. Pestitsidlar qoʻllanish obʼyekti, [[organizm]] ichiga kirish yoʻli, taʼsir qilish harakteri va kimyoviy tarkibiga koʻra tas-niflanadi. Qanday zararli organizmga qarshi ishlatilishi, yaʼni qoʻllanish obʼyektiga qarab, Pestitsidlar quyidagi turlarga boʻlinadi: insektitsidla — hasharotlarni qirib tashlaydigan vositalar; ''antifidantlar'' — oʻsimliklar va materiallarni zararkunandalardan saqlaydigan moddalar; akaritsidlar — oʻsimlikxoʻr kanalarga; nematitsidlar — oʻsimlik nematodalariga; limatsidlar — shilliqkurtlarga; rodentitsidlar— kemiruvchilarga; fungitsidlar— zamburugʻlar qoʻzgʻatuvchi kasalliklar-ga:bakteritsidlar — [[bakteriya]]larga; [[gerbitsidlar]] — qishloq xoʻjaligi ekinlari orasidagi begona oʻtlarga; arboritsidlar — buta va chala buta oʻsimliklarga qarshi qoʻllaniladigan vositalar; attraktantlar — [[hasharotlar]]<nowiki/>ni jalb qiluvchilar, repellentlar— hasharot va qushlarni choʻchitadigan moddalar, algitsidlar — suvoʻtlarga qarshi qoʻllaniladigan preparatlar va hokazo. Kompleks taʼsir kuchiga ega boʻlgan Pestitsidlar ham bor. Mas, urugʻlikni dorilashda ishlatiladigan Pestitsidlar fungitsid, bakteritsid, insektitsid va boshqa vazifalarni bajarishi mumkin. Pestitsidlarning organizm ichiga kirish yoʻli va taʼsir qilish harakteriga koʻra tasniflashga zararkunandalarning oziqlanishi asos boʻladi. Masalan, kemiruvchi ogʻiz apparatiga ega boʻlgan hasharotlar (chigirtkalar, qoʻngʻiz lichinkalari va yetuk shakllari, [[Kapalaklar|kapalak]] qurtlari)ga moddalar ularning ogʻzi orqali ichiga tushganida, sanchib-soʻruvchi ogʻiz apparatli hasharot (oʻsimlik bitlari, qandalar)ga esa zaharli vositalar ular tanasiga tekkanida, yaʼni teri qoplami orqali (sirtdan taʼsir qiluvchi Pestitsidlar) taʼsir kidali; bugʻ yo gaz holidagi [[zaharli kimyoviy moddalar]] nafas yoʻllari orqali, shuningdek, oʻsimlik yoki hayvon shirasi bilan oziqlanadigan hasharotlar toʻqima-siga osongina singib, zaharlaydi. Pestitsidlar begona oʻtlar, kasalliklar va zararkunandalarga qarshi kurashda eng samarali usullardan hisoblanadi. Pestitsidlar organik va noorganik birikmalarning turli sinflariga mansub. Ularning koʻpchiligi sunʼiy yoʻl bilan olinadi. Eng muhim Pestitsidlar xlororganik va fosfororganik birikmalar, karbamin kislota hosilalari, oʻsimliklardan olinadigan (piretroidlar), triazinlar ki-radi. Anorganik Pestitsidlardan [[mis]], oltingugurt va boshqa elementlarning birikmalarini koʻrsatish mumkin. Xlororganik Pestitsidlar universalligi bilan afzaldir. Ular juda koʻp tur zararkunandalarni yoʻq qiladi, taʼsir kuchi uzoq muddat saqlanadi va issiqqonli [[hayvonlar]] uchun xavfi kam. Xlororganik Pestitsidlarning kamchiligi ularning tashqi muhit, [[tuproq]], oʻsimlik va suvda kimyoviy jihatdan barqarorligi, yaʼni uzoq vaqtgacha parchalanmay saqlanib turishidir. Bu esa preparat qoldiklarining oʻsimlik mahsulotlari va hayvon organizmi tarkibida yigilib qolishga olib kelishi mumkin. DDT kabi juda barkaror preparatlardan foydalanish man qilingan. Fosfor organik Pestitsidlar yukrri biologik aktivlikka ega. Bu birikmalar oʻsimlik ichiga singib kirish va zahar kuchini ancha vaqt saqlab turish xususiyati bilan boshqalardan aj-ralib turadi. Baʼzilari [[barg]] yoki ildiz orkali singib, oziq moddalari eritmasi bilan birga oʻsimlik tomirlari sistemasi boʻylab tarqaladi. Bundan oʻsimlik shirasi bilan oziqlangan zararkunandalar zaharlanib nobud boʻladi; bu birikmalar ichdan taʼsir qiluvchi preparatlar deb ataladi. Boshqa guruh moddalari oʻsimlik toʻqimalariga yuza singib, tomirlar orqali tarqalmaydi va qisman singuvchi preparatlar deb ataladi. Bular organizm ichida tana yuzasidagiga nisbatan koʻproq barqaror saqlanadi va bargning ishlov berilmagan orqa qismidagi zararkunandalarni ham nobud qiladi. Fosfororganik Pestitsidlarga mansub insektitsidlar, fungitsidlar, nematotsidlar va gerbitsidlar bor. Deh-qonchilikda bunday insektitsid va akaritsidlardan fosfamid (BI-58), fozalon, karbofos, zolon va boshqalardan koʻp foydalaniladi. Sintetik piretroidlar bir necha tur oʻsimlik gullaridan olinadigan piretrum moddasining analogi-dir. Keyingi yillarda piretroidlardan koʻpgina oʻsimliklarni zararkunan-dalardan himoya qilishda koʻp foydalanilmoqda. Bu birikmalar tanlab taʼsir qilish xususiyatiga ega. Ulardan juda kam (bir gektarga bir necha gramm taʼsir qiluvchi modda hisobida) sarf qilinganida ham zararkunandalarga samarali taʼsir koʻrsatadi. Oʻzbekistonda sintetik piretroidlardan ambush, simbush, ripkord, sumitsidin, detsis va boshqalarni qoʻllashga ruxsat berilgan. Ol-tingugurtli Pestitsidlar oddiy oltingugurt (oltingururt kukuni, kolloidli oltingugurt, ohak-oltingugurt qaynatmasi va boshqalar) asosida ishlab chiqariladi; bundan tashqari, oltingugurtli organik birikmalar ham mavjud. Pestitsidlar namlanadigan kukunlar, emulsiyalarning konsentratlari, pastalar, granulalar, dustlar, aerozollar, suvli eritmalar, eruvchan kukunlar va boshqa koʻrinishida ishlab chiqariladi. Shu bilan birga ularning tarkibida boshqa qoʻshimcha komponentlar ham (suyulti-radigan, toʻldiradigan) uchraydi. Pestitsidlar purkash, changlatish, fumigatsiya va boshqa usullarda qoʻllanadi. Ayrim hollarda Pestitsidlarlardan notoʻgʻri foydalanish flora, fauna, qishloq xoʻjaligi hayvonlari va odamlar uchun xavfli holatlarni vujudga keltiradi. Pestitsidlarni tanlashda ularning zaharliligi — kimyoviy moddalarning organizmni zaharlash xususiyatiga katta ahamiyat beriladi. Zaharlilik darajasi — dozalar, yaʼni moddaning organizm hayot faoliyatini buzadigan yoki nobud qiladigan (tajribadagi hayvonlarning oʻrtacha har kg vazniga toʻgʻri keladigan mg hisobidagi zaharli modda) miqdori bilan belgilanadi. Pestitsidlarning zaharliligi, odatda, tajribadagi bir guruh hayvon (kalamush, sichqon) maʼlum qismining nobud boʻlishi bilan sarflangan dozani qiyoslab aniklanadi. Pestitsidlarning bundam dozalari OʻD50 (tajribadagi hayvonlarning 50% ni oʻldiradigan doza) belgisi bilan ifodalanadi. Qabul qilingan tasnifga koʻra, Pestitsidlar zaharliligi shartli ravishda 4 guruhga boʻlingan: oʻta zaharli (OʻD50 50&nbsp;mg/kg gacha); zahari kuchli (OʻD5a 50–200&nbsp;mg/kg); oʻrtacha zaharli (UD50 200 – 1000&nbsp;mg/kg), zaharlilik darajasi past boʻlgan Pestitsidlar (OʻD50 1000&nbsp;mg/kg dan ortiq). Pestitsidlarning rasmiy tavsiya qilingan doza yoki konsentratsiyasidan ortiq olinganda, qoʻllash usuli hamda muddati notoʻgʻri tanlanganda, shuningdek, iqlim sharoitlari hisobga olinmaganda ular oʻsimlikning kuyishiga, gulchangi hayotchanligining pasayishiga, urugʻchining nobud boʻlishiga va natijada hosilning kamayishiga sabab boʻladi. Oʻsimliklar Pestitsidlar bilan ifloslanishi, mevasi esa badboʻy hid va yoqimsiz mazaga ega boʻlib qolishi, shuningdek, oʻsimlik sirtida bu moddalar odam va hayvonlar uchun xavfli miqdorda toʻplanishi mumkin. Pestitsidlarning muntazam qoʻllanishi tufayli, koʻpincha zararli organizmlarda ularga nisbatan chidamlilik vujudga keladi. Zararkunandalarning maʼlum Pestitsidlarga chidamli irklarining vujudga kelmasligi uchun har bir zararkunandaga qarshi moʻljallangan preparatlar turi koʻp boʻlishi va ular almashlab qoʻllanishi kerak. Pestitsidlarning odam, hayvon, oʻsimlik, suv va umuman atrof muhitga salbiy taʼsi-rining oldini olish uchun ularni qoʻllashda faqatgina zararkunandaga emas, balki biotsenozgya ham taʼsirini, yaʼni oqibatini oldindan hisobga olish kerak. Pestitsidlar zararkunandalarni yoʻq qilib yuborish vositasidan ular sonini tartibga solib turadigan vosi-talarga aylanishi kerak. Amalda foydalanilayotgan va ishlab chiqarish ga tavsiya etiladigan Pestitsidlar respublika Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi maxsus komissiya tomonidan oʻrganib chiqiladi va foydalanishga tavsiya etiladi. == Adabiyotlar == * Sistema integrirovannoy zashiti xlopchatnika, T., 1976; Melnikov N. N., Pestitsidi: ximiya, texnologiya i primeneniye, M., 1987. Abdukarim Zikiryoyev.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Fan]] [[Turkum:Kimyo]] [[Turkum:Botanika]] mv5qrm8fp5d27xxhpihglpky3skown1 0 552482 5997577 5078062 2026-04-17T02:01:58Z Xasanov Doston 214147 5997577 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Peshovar''' | native_name = پشاور | settlement_type = '''Shahar''' | image_skyline = | image_caption = Peshovar manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = Pakistan | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = Xayber Paxtunxva | established_title = Tashkil topgan | established_date = Qadimiy shahar | population_total = '''1,970,042''' | population_as_of = 2023 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} hsdusnnv94avl6pqul6dieaii9rb0w6 5997578 5997577 2026-04-17T02:04:07Z Xasanov Doston 214147 5997578 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Peshovar''' | native_name = پشاور | settlement_type = '''Shahar''' | image_skyline = | image_caption = Peshovar manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = Pakistan | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = Xayber Paxtunxva | area_total_km2 = 1257 | population_total = '''1,970,042''' | population_as_of = 2023 | population_density_km2 = auto | population_urban = ~2,500,000 | gdp_total = ~$9–11 billion (taxmin) | gdp_per_capita = ~$4,200 (taxmin) | population_growth = '''↗ 2.4% (yillik o‘sish)''' | timezone = PKT | utc_offset = +5 }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} 1dc6tcvvqo6us6rxyvmblnufo47w4mz 5997579 5997578 2026-04-17T02:05:48Z Xasanov Doston 214147 5997579 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Peshovar''' | native_name = پشاور | settlement_type = '''Shahar''' | image_skyline = | image_caption = Peshovar manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = Pakistan | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = Xayber Paxtunxva | area_total_km2 = 1257 | population_total = '''1,970,042''' | population_as_of = 2023 | population_density_km2 = auto | population_urban = ~2,500,000 | gdp_total = ~$9–11 billion (taxmin) | gdp_per_capita = ~$4,200 (taxmin) | population_growth = '''↗ 2.4% (yillik o‘sish)''' | timezone = PKT | utc_offset = +5 {{Infobox economic data | gdp = $10 billion | gdp_per_capita = $4,200 | growth = +2.4% }} }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} al3aqmko0wduttqb6njhkpc01n91no8 5997580 5997579 2026-04-17T02:07:51Z Xasanov Doston 214147 5997580 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Peshovar''' | native_name = پشاور | settlement_type = '''Shahar''' | image_skyline = | image_caption = Peshovar manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = Pakistan | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = Xayber Paxtunxva | population_total = '''1,970,042''' | population_as_of = 2023 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | style = border-top:5px solid #6a1b9a; }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} dp0iz1ruslrhf6hb63yfvafxmnegxbp 5997581 5997580 2026-04-17T02:11:10Z Xasanov Doston 214147 5997581 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Peshovar''' | native_name = پشاور | settlement_type = '''Shahar''' | image_skyline = | image_caption = Peshovar manzarasi | pushpin_map = Pakistan | pushpin_map_caption = Pokistondagi joylashuvi | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = Pakistan | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = Xayber Paxtunxva | population_total = '''1,970,042''' | population_as_of = 2023 | population_density_km2 = auto | timezone = PKT | utc_offset = +5 | {| class="wikitable" style="background:#f3e5f5; border-left:6px solid #6a1b9a; width:300px;" |+ '''📊 Statistik ma’lumotlar''' |- | 🧮 Aholi || 1,970,042 |- | 📈 O‘sish || ↗ 2.4% |- | 💰 YIM || ~$9–11 mlrd |- | 👤 Jon boshiga || ~$4,200 }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} qxr102dcqvlxyh12abrw3v3xdf6bh9c 5997582 5997581 2026-04-17T02:14:01Z Xasanov Doston 214147 5997582 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Peshovar | population_total = 1,970,042 }} {| class="wikitable" style="background:#e8f5e9; border-left:6px solid #2e7d32; width:300px;" |+ '''📊 Peshovar statistikasi''' |- | 🧮 Aholi || 1,970,042 |- | 📈 O‘sish || ↗ 2.4% |- | 💰 YIM || ~$9–11 mlrd |- | 👤 Jon boshiga || ~$4,200 |} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} sd8pu7unvj66int3pjf19zz8nl6xp69 5997583 5997582 2026-04-17T02:17:16Z Xasanov Doston 214147 5997583 wikitext text/x-wiki {{Maʼmuriy birlik |Rang1 = #6a1b9a |Oʻzbekcha nomi = Peshovar |Asl nomi = {{lang-ur|پشاور}} |Mamlakat = [[Pokiston]] |Maqomi = [[Shahar]] |Markazi = Peshovar |Yirik shaharlari = |Aholi = 1 970 042 |Roʻyxatga olingan yil = 2023 |Zichligi = auto |Millatlar tarkibi = pushtunlar — asosiy<br /> panjobliklar<br /> muhajirlar |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |ISO = PK-KP }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} dciqa3reltiz4kgznuz5wvxo0acd6h6 5997584 5997583 2026-04-17T02:18:44Z Xasanov Doston 214147 5997584 wikitext text/x-wiki {{Maʼmuriy birlik |Rang1 = #e1bee7 |Oʻzbekcha nomi = Peshovar |Asl nomi = {{lang-ur|پشاور}} |Mamlakat = [[Pokiston]] |Maqomi = [[Shahar]] |Markazi = Peshovar |Yirik shaharlari = |Aholi = 1 970 042 |Roʻyxatga olingan yil = 2023 |Zichligi = auto |Millatlar tarkibi = pushtunlar — asosiy<br /> panjobliklar<br /> muhajirlar |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |ISO = PK-KP }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} 3jsaiaoeytqcryo4co0tj8x1d80ze3j 5997585 5997584 2026-04-17T02:19:08Z Xasanov Doston 214147 5997585 wikitext text/x-wiki {{Maʼmuriy birlik |Rang1 = #ba68c8 |Oʻzbekcha nomi = Peshovar |Asl nomi = {{lang-ur|پشاور}} |Mamlakat = [[Pokiston]] |Maqomi = [[Shahar]] |Markazi = Peshovar |Yirik shaharlari = |Aholi = 1 970 042 |Roʻyxatga olingan yil = 2023 |Zichligi = auto |Millatlar tarkibi = pushtunlar — asosiy<br /> panjobliklar<br /> muhajirlar |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |ISO = PK-KP }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} 08trgvuepwkeb6a9crv81kf0tqr5lpa 5997586 5997585 2026-04-17T02:24:11Z Xasanov Doston 214147 5997586 wikitext text/x-wiki {{Maʼmuriy birlik |Ranglar = #ff0000, #ff9900, #ffee00, #33cc33, #0066ff, #6600cc, #ff0000); |Oʻzbekcha nomi = Peshovar |Asl nomi = {{lang-ur|پشاور}} |Mamlakat = [[Pokiston]] |Maqomi = [[Shahar]] |Markazi = Peshovar |Yirik shaharlari = |Aholi = 1 970 042 |Roʻyxatga olingan yil = 2023 |Zichligi = auto |Millatlar tarkibi = pushtunlar — asosiy<br /> panjobliklar<br /> muhajirlar |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |ISO = PK-KP }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} c4j4hhxctcvzvinby4ey3vz90unp0s9 5997587 5997586 2026-04-17T02:25:46Z Xasanov Doston 214147 5997587 wikitext text/x-wiki {{Maʼmuriy birlik |Ranglar = #f3e5f5 |Oʻzbekcha nomi = Peshovar |Asl nomi = {{lang-ur|پشاور}} |Mamlakat = [[Pokiston]] |Maqomi = [[Shahar]] |Markazi = Peshovar |Yirik shaharlari = |Aholi = 1 970 042 |Roʻyxatga olingan yil = 2023 |Zichligi = auto |Millatlar tarkibi = pushtunlar — asosiy<br /> panjobliklar<br /> muhajirlar |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |ISO = PK-KP }} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} cr07putqionfl7y03p97nsj0s2d4z0i 5997588 5997587 2026-04-17T02:27:03Z Xasanov Doston 214147 5997588 wikitext text/x-wiki {{Maʼmuriy birlik |Rang1 = #f3e5f5 |Oʻzbekcha nomi = Peshovar |Asl nomi = {{lang-ur|پشاور}} |Mamlakat = [[Pokiston]] |Maqomi = [[Shahar]] |Markazi = Peshovar |Yirik shaharlari = |Aholi = 1 970 042 |Roʻyxatga olingan yil = 2023 |Zichligi = auto |Millatlar tarkibi = pushtunlar — asosiy<br /> panjobliklar<br /> muhajirlar |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |ISO = PK-KP }} {| class="wikitable" style="background:linear-gradient(to right, #ff0000, #ff9900, #ffee00, #33cc33, #0066ff, #6600cc); color:white; text-align:center;" |+ '''🌈 Rangli statistik panel''' |- | 🧮 Aholi || 1,970,042 |- | 📈 O‘sish || ↗ 2.4% |- | 💰 YIM || ~$9–11 mlrd |} '''Peshovar''' — [[Pokiston]]ning shim.gʻarbiy qismidagi [[shahar]]. Bar [[daryo]]si ([[Kobul]]ning [[irmoq|irmogʻi]]) boʻyida, [[Haybar dovoni]]dan 18&nbsp;km narida, [[Shimoliy-gʻarbiy chegara viloyati|Shim.-gʻarbiy Chegara viloyati]]ning maʼmuriy markazi. [[Aholi]]si 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. [[Aeroport]] bor. [[Qishloq xoʻjaligi|K,.x.]] ([[bugʻdoy]], [[makkajoʻxori|makkajoʻxo-ri]], [[shakarqamish]], [[tamaki]]) rayonining [[savdo]][[sanoat]] markazi. [[Toʻqimachilik sanoati|Toʻqimachilik]], [[oziq-ovqat sanoati|oziqovqat]], metal-lsozlik [[korxona]]lari bor. [[Hunarmandchilik]]da nafis shoyi, ip gazlama, [[movut]], [[charm]], metall va [[kulolchilik]] buyumlari ishlab chikariladi. P. [[antik davr|qadimda]] va [[oʻrta asr]]larda [[Afgʻoniston|Af-gʻoniston]], [[Eron]] va [[Turkiston]]dan [[Hindiston]]ga borishda [[savdo]] [[karvon]]larining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. [[nom]]i — Purushapura. [[I asr|1-asr]]da [[Kushon podsholigi]] [[poytaxt]]i. [[Boburiylar|Bo-buriylar]] davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da [[universitet]] (1950), [[islom dini|islom]] [[kollej]]i, [[ilmiy tadqiqot institutlari]], [[kutubxona]]lar, [[muzey|mu-zey]]lar bor. Shaharning qad. qismi 16 [[darvoza]]li [[devor]] bilan oʻralgan. [[Meʼmor]]iy [[yodgorlik]]lardan [[qalʼa]] ([[XVI asr|16-asr]] boshlari), Mahobatxon [[masjid]]i ([[XVII asr|17-asr]]) saqlangan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Pokiston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] {{chala}} f5rrlpr4dga6rb02dmx6xmg5n3dv7d9 0 562087 5997509 5496016 2026-04-16T15:47:06Z ~2026-23434-35 259236 /* Yana qarang */ 5997509 wikitext text/x-wiki '''Rim raqamlari''' — [[qadimgi rim]]liklar qoʻllagan [[raqam]]lar. 2007 Rim raqamlari 7 ta: I, V, X, L,C, D, M. Rim raqamlar aslida lotin harflari boʻlib, ularning son qiymatlari quyidagicha: {| class="wikitable nounderlines" style="margin-left: lines" |- ! Simvol | {{rn|[[I]]}} | {{rn|[[V]]}} | {{rn|[[X]]}} | {{rn|[[L]]}} | {{rn|[[C]]}} | {{rn|[[D]]}} | {{rn|[[M]]}} |- ! Qiymat | 2 | 5 | 10 | 50 | 100 | 500 | 1000 |} Har qanday natural sonni Rim raqamlari yordamida yozish mumkin, bunda quyidagi qoidaga rioya qilinadi: # katta raqam kichigidan oldin yozilsa, raqamlar qoʻshiladi.xaxaxaxa Masalan, {{rn|LI}} = 50 + 1 = 51; {{rn|CI}} = 100 + 1 = 101; {{rn|XI}} = 10 + 1 = 11. # kichik raqam kattasidan oldin yozilsa, katta raqamdan kichigi ayriladi. Masalan {{rn|IL}} = 50 — 1 = 49; {{rn|IC}} = 100 — 1 = 99; {{rn|IX}} = 10 — 1 = 9. Sonlarni yozishda ayni bir Rim raqamlari ketma-ket 3 martadan koʻp qatnashmaydi. Masalan, {{rn|XXX}} = 30, ammo 40 oʻrniga {{rn|XXXX}} emas, balki {{rn|XL}} = 50 — 10 = 40 yoziladi. Rim raqamlari yordamida sonlar ustida arifmetik amallar bajarish noqulay. Rim raqamlari endilikda asrlar, asar boblari, oylarning raqamlari, tartib sonlarini belgilashda qoʻllanadi. Masalan, XXI asr, VII bob, sentyabr — IX oy, III chorak.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> Qadimgi rim xalqlari hozirgi kunda ham „rim raqamlari“ nomi bilan saqlanib kelayotgan raqamlash tizimdan foydalanganlar. Biz va butun dunyo, bu tizimdan hozirda ham bayram kunlarini belgilashda, konferensiyalarning tartib raqamini belgilashda, kitobning boblarini (masalan, soʻz boshi betlarini), tarixdagi asrlarni, she’rlarning bandlarini va hokazolarni raqamlashda juda keng foydalanamiz. == Tarixi == Rim raqamlarining kelib chiqishi haqida aniq ma’lumotlar yoʻq. V raqami dastlab qoʻl panjasini tasvirlash belgisi sifatida, X esa ikkita beshlikdan tuzilgan boʻlishi ehtimol. Huddi shunga oʻxshash 1000 ni tasvirlovchi belgi 500 ni tasvirlovchi ikki belgidan (yoki aksincha) tuzilgan boʻlishi mumkin. Rim raqamlashida beshlik sanoq tizimining izlari sezilib turibdi. Rimliklar tilida (lotin tilida) esa beshlik sanoq, tizimining asari yoʻq. Demak, bu tizimni rimliklar boshqa xalqlardan olgan boʻlishi kerak (etrusk xalqidan olingan boʻlishi juda ehtimol). 5000 gacha boʻlgan hamma butun sonlar yuqorida aytilgan raqamlarni takrorlab yoziladi. Bunda katta raqam kichik raqamdan oldin (chapda) tursa, bu raqamlar qoʻshiladi, agar kichik raqam katta raqamdan oldin (chapda) tursa (bu holda uni takror yozish mumkin emas) kichigi kattasidan ayriladi. Masalan, VI = 6, yaʼni 5+1; IV = 4, yaʼni 5-1; XL = 40, yaʼni 50-10; LX = 60, yaʼni 50+10. Bir xil raqam ketma-ket uch martadan ortiq yozilmaydi: LXX = 70; LXXX = 80; 90 soni XC shaklida yoziladi (LXXXX shaklda emas).<ref>[http://www.orbita.uz/index.php?option=com_content&view=article&id=107:rim-rqmlri&catid=68:fan-tarixidan&Itemid=53 Rim raqamlari.]</ref> Dastlabki 12 ta son rim raqamlari bilan quyidagicha yoziladi: {{rn|I}}, {{rn|II}}, {{rn|III}}, {{rn|IV}}, {{rn|V}}, {{rn|VI}}, {{rn|VI}}, {{rn|VII}}, {{rn|VIII}}, {{rn|IX}}, {{rn|X}}, {{rn|XI}}, {{rn|XII}} Misollar: {{rn|XXVIII}} = 28, {{rn|XXXIX}} = 39; {{rn|CCCXCVII}} = 397; {{rn|MDCCCXVIII}} = 1818. Bu xil yozishda katta sonlar bilan arifmetik amallar bajarish juda qiyin. Shunga qaramay Rim raqamlashi [[Itаliya]]da XIII asrgacha, gʻarbiy [[Yevrоpа]]ning boshqa mamlakatlarida esa XVI asrgacha ishlatib kelingan. == Yana qarang == * [[Sanoq tizimi]] * [[Sakkizlik sanoq sistemasi]] * [[Oʻn oltilik sanoq sistemasi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Oʻqish uchun == * Aczel, Amir D. 2015. ''Finding Zero: A Mathematicianʼs Odyssey to Uncover the Origins of Numbers.'' 1st edition. New York: Palgrave Macmillan. * Goines, David Lance. ''A Constructed Roman Alphabet: A Geometric Analysis of the Greek and Roman Capitals and of the Arabic Numerals.'' Boston: D.R. Godine, 1982. * Houston, Stephen D. 2012. ''The Shape of Script: How and Why Writing Systems Change.'' Santa Fe, NM: School for Advanced Research Press. * Taisbak, Christian M. 1965. "Roman numerals and the abacus." ''Classica et medievalia'' 26: 147–60. == Havolalar == {{Commons turkum}} * {{Veb manbasi|url=https://www.knowtheromans.co.uk/Categories/SubCatagories/RomanNumerals/|title=Roman Numerals (Totally Epic Guide)|website=Know The Romans|qaralgan sana=2022-01-12|arxivsana=2025-01-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250119171433/https://www.knowtheromans.co.uk/Categories/SubCatagories/RomanNumerals/}} {{chala}} {{OʻzME}} {{Tashqi havolalar}} 208nzk1taty7r39ipiqiwioul4hevs0 5997510 5997509 2026-04-16T15:49:20Z ~2026-23434-35 259236 5997510 wikitext text/x-wiki '''Rim raqamlari''' — [[qadimgi rim]]liklar qoʻllagan [[raqam]]lar. 2007 Rim raqamlari 7 ta: I, V, X, L,C, D, M. Rim raqamlar aslida lotin harflari boʻlib, ularning son qiymatlari quyidagicha: {| class="wikitable nounderlines" style="margin-left: lines" |- ! Simvol | {{rn|[[I]]}} | {{rn|[[V]]}} | {{rn|[[X]]}} | {{rn|[[L]]}} | {{rn|[[C]]}} | {{rn|[[D]]}} | {{rn|[[M]]}} |- ! Qiymat | 1 | 5 | 10 | 50 | 100 | 500 | 1000 |} Har qanday natural sonni Rim raqamlari yordamida yozish mumkin, bunda quyidagi qoidaga rioya qilinadi: # katta raqam kichigidan oldin yozilsa, raqamlar qoʻshiladi.xaxaxaxa Masalan, {{rn|LI}} = 50 + 1 = 51; {{rn|CI}} = 100 + 1 = 101; {{rn|XI}} = 10 + 1 = 11. # kichik raqam kattasidan oldin yozilsa, katta raqamdan kichigi ayriladi. Masalan {{rn|IL}} = 50 — 1 = 49; {{rn|IC}} = 100 — 1 = 99; {{rn|IX}} = 10 — 1 = 9. Sonlarni yozishda ayni bir Rim raqamlari ketma-ket 3 martadan koʻp qatnashmaydi. Masalan, {{rn|XXX}} = 30, ammo 40 oʻrniga {{rn|XXXX}} emas, balki {{rn|XL}} = 50 — 10 = 40 yoziladi. Rim raqamlari yordamida sonlar ustida arifmetik amallar bajarish noqulay. Rim raqamlari endilikda asrlar, asar boblari, oylarning raqamlari, tartib sonlarini belgilashda qoʻllanadi. Masalan, XXI asr, VII bob, sentyabr — IX oy, III chorak.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> Qadimgi rim xalqlari hozirgi kunda ham „rim raqamlari“ nomi bilan saqlanib kelayotgan raqamlash tizimdan foydalanganlar. Biz va butun dunyo, bu tizimdan hozirda ham bayram kunlarini belgilashda, konferensiyalarning tartib raqamini belgilashda, kitobning boblarini (masalan, soʻz boshi betlarini), tarixdagi asrlarni, she’rlarning bandlarini va hokazolarni raqamlashda juda keng foydalanamiz. == Tarixi == Rim raqamlarining kelib chiqishi haqida aniq ma’lumotlar yoʻq. V raqami dastlab qoʻl panjasini tasvirlash belgisi sifatida, X esa ikkita beshlikdan tuzilgan boʻlishi ehtimol. Huddi shunga oʻxshash 1000 ni tasvirlovchi belgi 500 ni tasvirlovchi ikki belgidan (yoki aksincha) tuzilgan boʻlishi mumkin. Rim raqamlashida beshlik sanoq tizimining izlari sezilib turibdi. Rimliklar tilida (lotin tilida) esa beshlik sanoq, tizimining asari yoʻq. Demak, bu tizimni rimliklar boshqa xalqlardan olgan boʻlishi kerak (etrusk xalqidan olingan boʻlishi juda ehtimol). 5000 gacha boʻlgan hamma butun sonlar yuqorida aytilgan raqamlarni takrorlab yoziladi. Bunda katta raqam kichik raqamdan oldin (chapda) tursa, bu raqamlar qoʻshiladi, agar kichik raqam katta raqamdan oldin (chapda) tursa (bu holda uni takror yozish mumkin emas) kichigi kattasidan ayriladi. Masalan, VI = 6, yaʼni 5+1; IV = 4, yaʼni 5-1; XL = 40, yaʼni 50-10; LX = 60, yaʼni 50+10. Bir xil raqam ketma-ket uch martadan ortiq yozilmaydi: LXX = 70; LXXX = 80; 90 soni XC shaklida yoziladi (LXXXX shaklda emas).<ref>[http://www.orbita.uz/index.php?option=com_content&view=article&id=107:rim-rqmlri&catid=68:fan-tarixidan&Itemid=53 Rim raqamlari.]</ref> Dastlabki 12 ta son rim raqamlari bilan quyidagicha yoziladi: {{rn|I}}, {{rn|II}}, {{rn|III}}, {{rn|IV}}, {{rn|V}}, {{rn|VI}}, {{rn|VI}}, {{rn|VII}}, {{rn|VIII}}, {{rn|IX}}, {{rn|X}}, {{rn|XI}}, {{rn|XII}} Misollar: {{rn|XXVIII}} = 28, {{rn|XXXIX}} = 39; {{rn|CCCXCVII}} = 397; {{rn|MDCCCXVIII}} = 1818. Bu xil yozishda katta sonlar bilan arifmetik amallar bajarish juda qiyin. Shunga qaramay Rim raqamlashi [[Itаliya]]da XIII asrgacha, gʻarbiy [[Yevrоpа]]ning boshqa mamlakatlarida esa XVI asrgacha ishlatib kelingan. == Yana qarang == * [[Sanoq tizimi]] * [[Sakkizlik sanoq sistemasi]] * [[Oʻn oltilik sanoq sistemasi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Oʻqish uchun == * Aczel, Amir D. 2015. ''Finding Zero: A Mathematicianʼs Odyssey to Uncover the Origins of Numbers.'' 1st edition. New York: Palgrave Macmillan. * Goines, David Lance. ''A Constructed Roman Alphabet: A Geometric Analysis of the Greek and Roman Capitals and of the Arabic Numerals.'' Boston: D.R. Godine, 1982. * Houston, Stephen D. 2012. ''The Shape of Script: How and Why Writing Systems Change.'' Santa Fe, NM: School for Advanced Research Press. * Taisbak, Christian M. 1965. "Roman numerals and the abacus." ''Classica et medievalia'' 26: 147–60. == Havolalar == {{Commons turkum}} * {{Veb manbasi|url=https://www.knowtheromans.co.uk/Categories/SubCatagories/RomanNumerals/|title=Roman Numerals (Totally Epic Guide)|website=Know The Romans|qaralgan sana=2022-01-12|arxivsana=2025-01-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250119171433/https://www.knowtheromans.co.uk/Categories/SubCatagories/RomanNumerals/}} {{chala}} {{OʻzME}} {{Tashqi havolalar}} gxbyn36ufypo150whx6q11rt052kaem 0 566366 5997805 5229871 2026-04-17T08:11:28Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997805 wikitext text/x-wiki '''Safforiylar''' '''davlati''' — 873-yildan 900-yilgacha Eron, Xuroson va sharqiy Makran( Belujiston )ning ayrim qismlarida hukmronlik qilgan Safforiylar sulolasi tomonidan tuzilgan imperiya. == Kelib chiqishi == Safforiylar sulolasi Sharqiy [[Eron]]<nowiki/>dan kelib chiqqan. Sulola asoschisi [[Yaʼqub Ibn Lays As-Saffor|Ya'qub bin Lays as-Saffor]] 840 yilda hozirgi [[Afgʻoniston|Afg'oniston]] hududida Zaranjning sharqida va Bo'stning g'arbida joylashgan Karnin (Qarnin) nomli kichik shaharchada tug'ilgan . IX asrning 60-yillariga kelganda, tohiriylar davlari ichki nizolar bois ancha zaiflashib qoladi. Bu orada Xuroson bo'ylab noodil siyosat olib boruvchi [[Tohiriylar|tohiriy]] hukmdorlarga qarshi umumxalq qo'zg'olonlari - "g'oziylar" ("eʼtiqod uchun kurashuvchilar") harakati kuchayadi. G'oziylar harakatini o'z vaqtida Ya'qub bin Lays as-Saffor va uning ukasi Amr binni Lays boshqarishadi. Ular 861 yilda Seistonning poytaxti Zaranj shahrini tohiriylardan tortib olishadi. Keyingi bir necha yil davomida g'oziylar va tohiriylar orasida qator qonli janglar bo'lib o'tadi. NIhoyat, g'oziylarning birlashgan armiyasi 873-yilda tohiriylarning soʻnggi lashkarlariga kuchli zarbani berib, Xurosonning poytaxti - [[Nishopur]]<nowiki/>ni qo'lga kiritishadi. Natijada arab xalifasi [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] noibligini Yaʼqubga topshirishga majbur boʻladi. Shu ondan e'tiboran, tohiriylar sulolasi barham topadi va Xuroson hokimiyatiga Safforiylar keladi. == Kengayish == Zaranj shahri Safforiylar uchun muhim harbiy qal'a boʻlgan. Shahar Safforiylarga ham G'arbiy, ham Sharqiy hududlarga oson yo'l ochib bergan. Safforiylar podshohi Yoqub bin Lays 870-yilda Hirot shahrini bosib oladi. Yoqub so'ngra g'arbga e'tibor qaratadi va Xuroson, Xuziston , Kirmonga hujum boshladi. Kobul vodiysi, Sind, Toxariston , Makran, Kirmon, Xuroson va Bag'dodni deyarli to'liq egallaydi. Shundan soʻng Safforiylar janubiy gʻarbiy Eron va janubiy Iroqning bir qismini egallab olishdi. Safforiylar bosib olingan yerlarda Panjshir vodiysidagi konlardan foydalanib o'z kumush tangalarini zarb qilishadi. 876- yilda Safforiylar [[arab xalifaligi]] ustidagi Abbosiylarni agʻdarib tashlashga ham urinishadi. Abbosiylar qoʻshini Bagʻdoddagi bir necha kunlik jangdan so'ngina ularni arang orqaga qaytarishga muvaffaq boʻladi. Bu bosqinlardan cho'chigan Abbosiylar Ya’qubni o'zi bosib olgan yerlari ya'ni Seiston, [[Eron]] va Kirmonning mutlaq hokimi sifatida tan olishga majbur bo'lishadi. Abbosiylar Safforiylarga hatto xalifalik markazlaridan biri boʻlgan Bag‘dodda ham muhim lavozimlar taklif qilishadi.   == Madaniyat == Safforiylar saroy sheʼriyati shaklida fors tiliga homiylik qildilar va o'z davlatlarida fors madaniyatini oʻrnatdilar.  Ular hukmronligi davri sharqiy islom olami Fayruz Mashriqiy, Abu Soliq al-Jirjoniy va saroy shoiri boʻlgan Muhammad ibn Vosif kabi mashhur fors shoirlari yetishib chiqqaniga guvoh boʻlgan . 9-asr oxirida Safforiylar yangi fors adabiyoti va madaniyatining qayta tiklanishiga turtki berdi. Shoh Yoqub [[Hirot|Hirotni]] zabt etgandan so'ng, ba'zi shoirlar uning g'alabasini arab tilida nishonlashni afzal ko'rdilar, biroq Shoh Yoqub o'zining kotibi Muhammad bin Vosif as-Sistoniydan bu misralarni fors tilida yozishni iltimos qiladi. == Inqiroz == Safforiylar sulolasi Shoh Yoqub bin Lays vafotidan keyin uzoq davom etmadi. 879-yilda davlatning asosiy tayanchlaridan biri boʻlgan Shoh Yoqub vafot etib, taxtga ukasi Amr ibn Lays oʻtirdi va xalifaga oʻz vassalligini bildirdi. Harbiy, siyosiy bilimlar va yuksak tajriba sohibi Shoh Yoqubning o'limi mamlakat qudratiga qattiq zarba berdi. Bunday qulay vaziyatni qo'ldan chiqarishni xohlamagan xalifa safforiylarga qarshi boshqa bir sulolani urushga chorlashga kirishadi. Bu davrga kelib [[Movarounnahr]]<nowiki/>da [[Somoniylar|Somoniylar sulolasi]] kuchayib borayotgan edi. Xalifa al Muʼtazid (892—902) Amr binni Laysni Movarounnahrning qudratli shohi [[Ismoil Somoniy]]<nowiki/>ga qarshi qayrash orqali xalifalikning asosiy dushmani - Safforiylardan qutulmoqchi bo'ldi. Tez orada xalifa ayyor yo'l tutadi va Ismoil Somoniyni Movarounnahr hokimligidan tushirilgani va u yerga Amr ibn Laysni [[hokim]] qilib tayinlaganini eʼlon qiladi. Movarounnahr noibligi toʻgʻrisidagi yorliqni olgan Amr ibn Lays, o'zining "yangi ulusini qo'lga olgani" shoh Ismoil Somoniyga qarshi [[qoʻshin]] tortdi. Negaki, bu jangda u mag'lubiyatga ucharshiga va shu bilan Safforiylardan qutulishga ishonchi komil boʻlgan xalifa uni bunga tinmay undaydi. Kutilganidek, taxt vorisi Amr bin Lays 900-yilda Ismoil Somoniyga qarshi Balx jangida mag'lubiyatga uchradi. Amr bin Lays o'z hududlarining ko'p qismini yangi hukmdorlarga topshirishga majbur bo'ladi. Shu bilan bir paytlar Abbosiylarning xavsizligiga raxna solgan Safforiylar o'z qudratini yo'qotadi. Ularning siyosiy kuchi qolmay, hududi Seiston bilan chegaralanib qoladi. Vaqt o'tishi bilan ularning roli Somoniylarning noibi roligacha tushib qoladi. Tohir ibn Muhammad o'z davrida bir necha marta harakat qilib Safforiylar davlatini tiklay olmaydi. 9-asr boshlarida esa Safforiylar davlatiga kirgan barcha viloyatlar batamom Somoniylar mulkiga qoʻshib olindi va sulola hukmronligi ag'darildi. == Manbalar == * Shamsutdinov R., Karimov Sh., Hoshimov S., Vatan tarixi, T., 2020. {{OʻzME}} {{chala}} qtp66c4p4kwb8zv8otlay4b144owjxo 5997806 5997805 2026-04-17T08:11:59Z KWiki78 246724 5997806 wikitext text/x-wiki '''Safforiylar''' '''davlati''' — 873-yildan 900-yilgacha [[Eron]], [[Xuroson]] va sharqiy Makran( Belujiston )ning ayrim qismlarida hukmronlik qilgan [[Safforiylar sulolasi]] tomonidan tuzilgan imperiya. == Kelib chiqishi == Safforiylar sulolasi Sharqiy [[Eron]]<nowiki/>dan kelib chiqqan. Sulola asoschisi [[Yaʼqub Ibn Lays As-Saffor|Ya'qub bin Lays as-Saffor]] 840 yilda hozirgi [[Afgʻoniston|Afg'oniston]] hududida Zaranjning sharqida va Bo'stning g'arbida joylashgan Karnin (Qarnin) nomli kichik shaharchada tug'ilgan . IX asrning 60-yillariga kelganda, tohiriylar davlari ichki nizolar bois ancha zaiflashib qoladi. Bu orada Xuroson bo'ylab noodil siyosat olib boruvchi [[Tohiriylar|tohiriy]] hukmdorlarga qarshi umumxalq qo'zg'olonlari - "g'oziylar" ("eʼtiqod uchun kurashuvchilar") harakati kuchayadi. G'oziylar harakatini o'z vaqtida Ya'qub bin Lays as-Saffor va uning ukasi Amr binni Lays boshqarishadi. Ular 861 yilda Seistonning poytaxti Zaranj shahrini tohiriylardan tortib olishadi. Keyingi bir necha yil davomida g'oziylar va tohiriylar orasida qator qonli janglar bo'lib o'tadi. NIhoyat, g'oziylarning birlashgan armiyasi 873-yilda tohiriylarning soʻnggi lashkarlariga kuchli zarbani berib, Xurosonning poytaxti - [[Nishopur]]<nowiki/>ni qo'lga kiritishadi. Natijada arab xalifasi [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] noibligini Yaʼqubga topshirishga majbur boʻladi. Shu ondan e'tiboran, tohiriylar sulolasi barham topadi va Xuroson hokimiyatiga Safforiylar keladi. == Kengayish == Zaranj shahri Safforiylar uchun muhim harbiy qal'a boʻlgan. Shahar Safforiylarga ham G'arbiy, ham Sharqiy hududlarga oson yo'l ochib bergan. Safforiylar podshohi Yoqub bin Lays 870-yilda Hirot shahrini bosib oladi. Yoqub so'ngra g'arbga e'tibor qaratadi va Xuroson, Xuziston , Kirmonga hujum boshladi. Kobul vodiysi, Sind, Toxariston , Makran, Kirmon, Xuroson va Bag'dodni deyarli to'liq egallaydi. Shundan soʻng Safforiylar janubiy gʻarbiy Eron va janubiy Iroqning bir qismini egallab olishdi. Safforiylar bosib olingan yerlarda Panjshir vodiysidagi konlardan foydalanib o'z kumush tangalarini zarb qilishadi. 876- yilda Safforiylar [[arab xalifaligi]] ustidagi Abbosiylarni agʻdarib tashlashga ham urinishadi. Abbosiylar qoʻshini Bagʻdoddagi bir necha kunlik jangdan so'ngina ularni arang orqaga qaytarishga muvaffaq boʻladi. Bu bosqinlardan cho'chigan Abbosiylar Ya’qubni o'zi bosib olgan yerlari ya'ni Seiston, [[Eron]] va Kirmonning mutlaq hokimi sifatida tan olishga majbur bo'lishadi. Abbosiylar Safforiylarga hatto xalifalik markazlaridan biri boʻlgan Bag‘dodda ham muhim lavozimlar taklif qilishadi.   == Madaniyat == Safforiylar saroy sheʼriyati shaklida fors tiliga homiylik qildilar va o'z davlatlarida fors madaniyatini oʻrnatdilar.  Ular hukmronligi davri sharqiy islom olami Fayruz Mashriqiy, Abu Soliq al-Jirjoniy va saroy shoiri boʻlgan Muhammad ibn Vosif kabi mashhur fors shoirlari yetishib chiqqaniga guvoh boʻlgan . 9-asr oxirida Safforiylar yangi fors adabiyoti va madaniyatining qayta tiklanishiga turtki berdi. Shoh Yoqub [[Hirot|Hirotni]] zabt etgandan so'ng, ba'zi shoirlar uning g'alabasini arab tilida nishonlashni afzal ko'rdilar, biroq Shoh Yoqub o'zining kotibi Muhammad bin Vosif as-Sistoniydan bu misralarni fors tilida yozishni iltimos qiladi. == Inqiroz == Safforiylar sulolasi Shoh Yoqub bin Lays vafotidan keyin uzoq davom etmadi. 879-yilda davlatning asosiy tayanchlaridan biri boʻlgan Shoh Yoqub vafot etib, taxtga ukasi Amr ibn Lays oʻtirdi va xalifaga oʻz vassalligini bildirdi. Harbiy, siyosiy bilimlar va yuksak tajriba sohibi Shoh Yoqubning o'limi mamlakat qudratiga qattiq zarba berdi. Bunday qulay vaziyatni qo'ldan chiqarishni xohlamagan xalifa safforiylarga qarshi boshqa bir sulolani urushga chorlashga kirishadi. Bu davrga kelib [[Movarounnahr]]<nowiki/>da [[Somoniylar|Somoniylar sulolasi]] kuchayib borayotgan edi. Xalifa al Muʼtazid (892—902) Amr binni Laysni Movarounnahrning qudratli shohi [[Ismoil Somoniy]]<nowiki/>ga qarshi qayrash orqali xalifalikning asosiy dushmani - Safforiylardan qutulmoqchi bo'ldi. Tez orada xalifa ayyor yo'l tutadi va Ismoil Somoniyni Movarounnahr hokimligidan tushirilgani va u yerga Amr ibn Laysni [[hokim]] qilib tayinlaganini eʼlon qiladi. Movarounnahr noibligi toʻgʻrisidagi yorliqni olgan Amr ibn Lays, o'zining "yangi ulusini qo'lga olgani" shoh Ismoil Somoniyga qarshi [[qoʻshin]] tortdi. Negaki, bu jangda u mag'lubiyatga ucharshiga va shu bilan Safforiylardan qutulishga ishonchi komil boʻlgan xalifa uni bunga tinmay undaydi. Kutilganidek, taxt vorisi Amr bin Lays 900-yilda Ismoil Somoniyga qarshi Balx jangida mag'lubiyatga uchradi. Amr bin Lays o'z hududlarining ko'p qismini yangi hukmdorlarga topshirishga majbur bo'ladi. Shu bilan bir paytlar Abbosiylarning xavsizligiga raxna solgan Safforiylar o'z qudratini yo'qotadi. Ularning siyosiy kuchi qolmay, hududi Seiston bilan chegaralanib qoladi. Vaqt o'tishi bilan ularning roli Somoniylarning noibi roligacha tushib qoladi. Tohir ibn Muhammad o'z davrida bir necha marta harakat qilib Safforiylar davlatini tiklay olmaydi. 9-asr boshlarida esa Safforiylar davlatiga kirgan barcha viloyatlar batamom Somoniylar mulkiga qoʻshib olindi va sulola hukmronligi ag'darildi. == Manbalar == * Shamsutdinov R., Karimov Sh., Hoshimov S., Vatan tarixi, T., 2020. {{OʻzME}} {{chala}} 2qrtmvhpos6ll7jopr0vemvskwzywed 5997807 5997806 2026-04-17T08:12:09Z KWiki78 246724 5997807 wikitext text/x-wiki '''Safforiylar''' '''davlati''' — 873-yildan 900-yilgacha [[Eron]], [[Xuroson]] va sharqiy Makran( Belujiston )ning ayrim qismlarida hukmronlik qilgan [[Safforiylar sulolasi]] tomonidan tuzilgan [[imperiya]]. == Kelib chiqishi == Safforiylar sulolasi Sharqiy [[Eron]]<nowiki/>dan kelib chiqqan. Sulola asoschisi [[Yaʼqub Ibn Lays As-Saffor|Ya'qub bin Lays as-Saffor]] 840 yilda hozirgi [[Afgʻoniston|Afg'oniston]] hududida Zaranjning sharqida va Bo'stning g'arbida joylashgan Karnin (Qarnin) nomli kichik shaharchada tug'ilgan . IX asrning 60-yillariga kelganda, tohiriylar davlari ichki nizolar bois ancha zaiflashib qoladi. Bu orada Xuroson bo'ylab noodil siyosat olib boruvchi [[Tohiriylar|tohiriy]] hukmdorlarga qarshi umumxalq qo'zg'olonlari - "g'oziylar" ("eʼtiqod uchun kurashuvchilar") harakati kuchayadi. G'oziylar harakatini o'z vaqtida Ya'qub bin Lays as-Saffor va uning ukasi Amr binni Lays boshqarishadi. Ular 861 yilda Seistonning poytaxti Zaranj shahrini tohiriylardan tortib olishadi. Keyingi bir necha yil davomida g'oziylar va tohiriylar orasida qator qonli janglar bo'lib o'tadi. NIhoyat, g'oziylarning birlashgan armiyasi 873-yilda tohiriylarning soʻnggi lashkarlariga kuchli zarbani berib, Xurosonning poytaxti - [[Nishopur]]<nowiki/>ni qo'lga kiritishadi. Natijada arab xalifasi [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] noibligini Yaʼqubga topshirishga majbur boʻladi. Shu ondan e'tiboran, tohiriylar sulolasi barham topadi va Xuroson hokimiyatiga Safforiylar keladi. == Kengayish == Zaranj shahri Safforiylar uchun muhim harbiy qal'a boʻlgan. Shahar Safforiylarga ham G'arbiy, ham Sharqiy hududlarga oson yo'l ochib bergan. Safforiylar podshohi Yoqub bin Lays 870-yilda Hirot shahrini bosib oladi. Yoqub so'ngra g'arbga e'tibor qaratadi va Xuroson, Xuziston , Kirmonga hujum boshladi. Kobul vodiysi, Sind, Toxariston , Makran, Kirmon, Xuroson va Bag'dodni deyarli to'liq egallaydi. Shundan soʻng Safforiylar janubiy gʻarbiy Eron va janubiy Iroqning bir qismini egallab olishdi. Safforiylar bosib olingan yerlarda Panjshir vodiysidagi konlardan foydalanib o'z kumush tangalarini zarb qilishadi. 876- yilda Safforiylar [[arab xalifaligi]] ustidagi Abbosiylarni agʻdarib tashlashga ham urinishadi. Abbosiylar qoʻshini Bagʻdoddagi bir necha kunlik jangdan so'ngina ularni arang orqaga qaytarishga muvaffaq boʻladi. Bu bosqinlardan cho'chigan Abbosiylar Ya’qubni o'zi bosib olgan yerlari ya'ni Seiston, [[Eron]] va Kirmonning mutlaq hokimi sifatida tan olishga majbur bo'lishadi. Abbosiylar Safforiylarga hatto xalifalik markazlaridan biri boʻlgan Bag‘dodda ham muhim lavozimlar taklif qilishadi.   == Madaniyat == Safforiylar saroy sheʼriyati shaklida fors tiliga homiylik qildilar va o'z davlatlarida fors madaniyatini oʻrnatdilar.  Ular hukmronligi davri sharqiy islom olami Fayruz Mashriqiy, Abu Soliq al-Jirjoniy va saroy shoiri boʻlgan Muhammad ibn Vosif kabi mashhur fors shoirlari yetishib chiqqaniga guvoh boʻlgan . 9-asr oxirida Safforiylar yangi fors adabiyoti va madaniyatining qayta tiklanishiga turtki berdi. Shoh Yoqub [[Hirot|Hirotni]] zabt etgandan so'ng, ba'zi shoirlar uning g'alabasini arab tilida nishonlashni afzal ko'rdilar, biroq Shoh Yoqub o'zining kotibi Muhammad bin Vosif as-Sistoniydan bu misralarni fors tilida yozishni iltimos qiladi. == Inqiroz == Safforiylar sulolasi Shoh Yoqub bin Lays vafotidan keyin uzoq davom etmadi. 879-yilda davlatning asosiy tayanchlaridan biri boʻlgan Shoh Yoqub vafot etib, taxtga ukasi Amr ibn Lays oʻtirdi va xalifaga oʻz vassalligini bildirdi. Harbiy, siyosiy bilimlar va yuksak tajriba sohibi Shoh Yoqubning o'limi mamlakat qudratiga qattiq zarba berdi. Bunday qulay vaziyatni qo'ldan chiqarishni xohlamagan xalifa safforiylarga qarshi boshqa bir sulolani urushga chorlashga kirishadi. Bu davrga kelib [[Movarounnahr]]<nowiki/>da [[Somoniylar|Somoniylar sulolasi]] kuchayib borayotgan edi. Xalifa al Muʼtazid (892—902) Amr binni Laysni Movarounnahrning qudratli shohi [[Ismoil Somoniy]]<nowiki/>ga qarshi qayrash orqali xalifalikning asosiy dushmani - Safforiylardan qutulmoqchi bo'ldi. Tez orada xalifa ayyor yo'l tutadi va Ismoil Somoniyni Movarounnahr hokimligidan tushirilgani va u yerga Amr ibn Laysni [[hokim]] qilib tayinlaganini eʼlon qiladi. Movarounnahr noibligi toʻgʻrisidagi yorliqni olgan Amr ibn Lays, o'zining "yangi ulusini qo'lga olgani" shoh Ismoil Somoniyga qarshi [[qoʻshin]] tortdi. Negaki, bu jangda u mag'lubiyatga ucharshiga va shu bilan Safforiylardan qutulishga ishonchi komil boʻlgan xalifa uni bunga tinmay undaydi. Kutilganidek, taxt vorisi Amr bin Lays 900-yilda Ismoil Somoniyga qarshi Balx jangida mag'lubiyatga uchradi. Amr bin Lays o'z hududlarining ko'p qismini yangi hukmdorlarga topshirishga majbur bo'ladi. Shu bilan bir paytlar Abbosiylarning xavsizligiga raxna solgan Safforiylar o'z qudratini yo'qotadi. Ularning siyosiy kuchi qolmay, hududi Seiston bilan chegaralanib qoladi. Vaqt o'tishi bilan ularning roli Somoniylarning noibi roligacha tushib qoladi. Tohir ibn Muhammad o'z davrida bir necha marta harakat qilib Safforiylar davlatini tiklay olmaydi. 9-asr boshlarida esa Safforiylar davlatiga kirgan barcha viloyatlar batamom Somoniylar mulkiga qoʻshib olindi va sulola hukmronligi ag'darildi. == Manbalar == * Shamsutdinov R., Karimov Sh., Hoshimov S., Vatan tarixi, T., 2020. {{OʻzME}} {{chala}} 2iq8k2itrs92xhpxotei66n3kqfvbxk 5997808 5997807 2026-04-17T08:12:18Z KWiki78 246724 5997808 wikitext text/x-wiki '''Safforiylar''' '''davlati''' — 873-yildan 900-yilgacha [[Eron]], [[Xuroson]] va sharqiy Makran( Belujiston )ning ayrim qismlarida hukmronlik qilgan [[Safforiylar sulolasi]] tomonidan tuzilgan [[imperiya]]. == Kelib chiqishi == Safforiylar sulolasi Sharqiy [[Eron]]<nowiki/>dan kelib chiqqan. Sulola asoschisi [[Yaʼqub Ibn Lays As-Saffor|Ya'qub bin Lays as-Saffor]] 840 yilda hozirgi [[Afgʻoniston|Afg'oniston]] hududida Zaranjning sharqida va Bo'stning g'arbida joylashgan Karnin (Qarnin) nomli kichik shaharchada tug'ilgan . IX asrning 60-yillariga kelganda, tohiriylar davlari ichki nizolar bois ancha zaiflashib qoladi. Bu orada Xuroson bo'ylab noodil siyosat olib boruvchi [[Tohiriylar|tohiriy]] hukmdorlarga qarshi umumxalq qo'zg'olonlari - "g'oziylar" ("eʼtiqod uchun kurashuvchilar") harakati kuchayadi. G'oziylar harakatini o'z vaqtida Ya'qub bin Lays as-Saffor va uning ukasi Amr binni Lays boshqarishadi. Ular 861 yilda Seistonning poytaxti Zaranj shahrini tohiriylardan tortib olishadi. Keyingi bir necha yil davomida g'oziylar va tohiriylar orasida qator qonli janglar bo'lib o'tadi. NIhoyat, g'oziylarning birlashgan armiyasi 873-yilda tohiriylarning soʻnggi lashkarlariga kuchli zarbani berib, Xurosonning poytaxti - [[Nishopur]]<nowiki/>ni qo'lga kiritishadi. Natijada arab xalifasi [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] noibligini Yaʼqubga topshirishga majbur boʻladi. Shu ondan e'tiboran, tohiriylar sulolasi barham topadi va Xuroson hokimiyatiga Safforiylar keladi. == Kengayish == Zaranj shahri Safforiylar uchun muhim harbiy qal'a boʻlgan. Shahar Safforiylarga ham G'arbiy, ham Sharqiy hududlarga oson yo'l ochib bergan. Safforiylar podshohi Yoqub bin Lays 870-yilda Hirot shahrini bosib oladi. Yoqub so'ngra g'arbga e'tibor qaratadi va Xuroson, Xuziston , Kirmonga hujum boshladi. Kobul vodiysi, Sind, Toxariston , Makran, Kirmon, Xuroson va Bag'dodni deyarli to'liq egallaydi. Shundan soʻng Safforiylar janubiy gʻarbiy Eron va janubiy Iroqning bir qismini egallab olishdi. Safforiylar bosib olingan yerlarda Panjshir vodiysidagi konlardan foydalanib o'z kumush tangalarini zarb qilishadi. 876- yilda Safforiylar [[arab xalifaligi]] ustidagi Abbosiylarni agʻdarib tashlashga ham urinishadi. Abbosiylar qoʻshini Bagʻdoddagi bir necha kunlik jangdan so'ngina ularni arang orqaga qaytarishga muvaffaq boʻladi. Bu bosqinlardan cho'chigan Abbosiylar Ya’qubni o'zi bosib olgan yerlari ya'ni Seiston, [[Eron]] va Kirmonning mutlaq hokimi sifatida tan olishga majbur bo'lishadi. Abbosiylar Safforiylarga hatto xalifalik markazlaridan biri boʻlgan Bag‘dodda ham muhim lavozimlar taklif qilishadi.   == Madaniyat == Safforiylar saroy sheʼriyati shaklida fors tiliga homiylik qildilar va o'z davlatlarida fors madaniyatini oʻrnatdilar.  Ular hukmronligi davri sharqiy islom olami Fayruz Mashriqiy, Abu Soliq al-Jirjoniy va saroy shoiri boʻlgan Muhammad ibn Vosif kabi mashhur fors shoirlari yetishib chiqqaniga guvoh boʻlgan . 9-asr oxirida Safforiylar yangi fors adabiyoti va madaniyatining qayta tiklanishiga turtki berdi. Shoh Yoqub [[Hirot|Hirotni]] zabt etgandan so'ng, ba'zi shoirlar uning g'alabasini arab tilida nishonlashni afzal ko'rdilar, biroq Shoh Yoqub o'zining kotibi Muhammad bin Vosif as-Sistoniydan bu misralarni fors tilida yozishni iltimos qiladi. == Inqiroz == Safforiylar sulolasi Shoh Yoqub bin Lays vafotidan keyin uzoq davom etmadi. 879-yilda davlatning asosiy tayanchlaridan biri boʻlgan Shoh Yoqub vafot etib, taxtga ukasi Amr ibn Lays oʻtirdi va xalifaga oʻz vassalligini bildirdi. Harbiy, siyosiy bilimlar va yuksak tajriba sohibi Shoh Yoqubning o'limi mamlakat qudratiga qattiq zarba berdi. Bunday qulay vaziyatni qo'ldan chiqarishni xohlamagan xalifa safforiylarga qarshi boshqa bir sulolani urushga chorlashga kirishadi. Bu davrga kelib [[Movarounnahr]]<nowiki/>da [[Somoniylar|Somoniylar sulolasi]] kuchayib borayotgan edi. Xalifa al Muʼtazid (892—902) Amr binni Laysni Movarounnahrning qudratli shohi [[Ismoil Somoniy]]<nowiki/>ga qarshi qayrash orqali xalifalikning asosiy dushmani - Safforiylardan qutulmoqchi bo'ldi. Tez orada xalifa ayyor yo'l tutadi va Ismoil Somoniyni Movarounnahr hokimligidan tushirilgani va u yerga Amr ibn Laysni [[hokim]] qilib tayinlaganini eʼlon qiladi. Movarounnahr noibligi toʻgʻrisidagi yorliqni olgan Amr ibn Lays, o'zining "yangi ulusini qo'lga olgani" shoh Ismoil Somoniyga qarshi [[qoʻshin]] tortdi. Negaki, bu jangda u mag'lubiyatga ucharshiga va shu bilan Safforiylardan qutulishga ishonchi komil boʻlgan xalifa uni bunga tinmay undaydi. Kutilganidek, taxt vorisi Amr bin Lays 900-yilda Ismoil Somoniyga qarshi Balx jangida mag'lubiyatga uchradi. Amr bin Lays o'z hududlarining ko'p qismini yangi hukmdorlarga topshirishga majbur bo'ladi. Shu bilan bir paytlar Abbosiylarning xavsizligiga raxna solgan Safforiylar o'z qudratini yo'qotadi. Ularning siyosiy kuchi qolmay, hududi Seiston bilan chegaralanib qoladi. Vaqt o'tishi bilan ularning roli Somoniylarning noibi roligacha tushib qoladi. Tohir ibn Muhammad o'z davrida bir necha marta harakat qilib Safforiylar davlatini tiklay olmaydi. 9-asr boshlarida esa Safforiylar davlatiga kirgan barcha viloyatlar batamom Somoniylar mulkiga qoʻshib olindi va sulola hukmronligi ag'darildi. == Manbalar == {{manbalar}} * Shamsutdinov R., Karimov Sh., Hoshimov S., Vatan tarixi, T., 2020. {{OʻzME}} {{chala}} 21wq9bhfdct46poun5w5qzbfjq2c0f4 0 586538 5997508 5793615 2026-04-16T15:04:32Z ~2026-21848-96 257527 Ismning asli mukarrama 5997508 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Mukarram|Turgʻunboyeva}} {{Shaxsiyat |ismi=Mukarram Turgʻunboyeva |portret=Mukarram Turgʻunboyeva.jpg |eni=250px |tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi|1913|5|31}} |tavallud joyi={{TavalludJoyi|Fargʻona}} |vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1978|11|26|1913|5|31}} |vafot joyi={{VafotJoyi|Toshkent}} |mukofotlari={{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Buyuk xizmatlari uchun ordeni|2001}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Lenin ordeni|1951}} {{!!}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni|1937}} {{!!}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni|1950}}{{!!}}{{Hurmat Belgisi ordeni|1965}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Hurmat Belgisi ordeni|1957}} {{!!}} {{„1941-1945 yillar Ulug‘ Vatan Urushida jasorat bilan qilgan xizmatlari uchun“ medali|1945}}{{!!}} {{Shavkatli mehnat uchun medali|1941}} {{!!}} {{Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun|1945}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{SSSR xalq artisti|1959}} {{!!}} {{Oʻzbekiston SSR xalq artisti|1937}}{{!!}} {{Stalin mukofoti|2|1946}} {{!!}} {{Stalin mukofoti|3|1951}} {{!!}} {{SSSR Davlat mukofoti|1973}} {{!!}} {{Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti|1967}} {{!}}} }} '''Mukarrama Turgʻunboyeva''' (1913-yil 31-may, [[Fargʻona]] – 1978-yil 26-noyabr, [[Toshkent]]) – [[raqqosa]], [[baletmeyster]], oʻzbek ommaviy sahna raqsining asoschisi. [[Oʻzbekiston xalq artisti]] (1937). == Biografiyasi == Fargʻona pedagogika bilim yurtida oʻqib, havaskorlik toʻgaragida qatnashgan. 1928-yil konkurs asosida etnografik ansamblga qabul qilingan. 1929-yil [[Muhitdin Qoriyoqubov]] yordamida Samarqand davlat musiqali teatrining yordamchi guruhiga ishga kirgan. 1929—33-yillarda teatr aktrisasi, ham teatr qoshida tashkil etilgan studiya tinglovchisi sifatida faoliyat koʻrsatib, xalq raqsi, mumtoz raqs, ashula, [[aktyor]] ijrochiligi asoslarini oʻrgangan. Osiyo, Zebo (U. Hojibekov, „Arshin mol olon“), Oynisa, Xoljon xola (Gʻ. Zafariy, „Halima“), Asalxon ([[Komil Yashin]], „Ichkarida“) kabi rollari bilan aktyorlik mahoratini namoyish etgan. Biroq Toshkentni musiqali dramalarda koʻproq raqslar qiziqtirgan. [[Usta Olim Komilov]] va [[Tamaraxonim]]ning maxsus raqs mashgʻulotlarida qatnashib, milliy raqs asoslarini hamda „Duchava“, „Katta oʻyin“, „Usmoniya“, „Sadr“, „Ufori soxta“ nomli umumiy raqslarni, „Dilxiroj“ yakka raqsini oʻzlashtirib olib, ijro eta boshlaydi. Koʻpgina spektakllar („Oʻtdan parchalar“, „Kimga“, „[[Farhod va Shirin]]“, „[[Layli va Majnun]]“ va boshqalar)ning raqslarini ijro etadi. 1935-yil „Paxta“ baletini sahnalashtirdi (Usta Olim va K. Bek bilan hamkorlikda). 1935-yildan oʻzi mustaqil raqslar yarata boshlaydi. Bu ish „Gulsara“ ([[Komil Yashin]]; T. Jalilov, N. Mironov) musiqali dramasidan boshlangan. 1937-yil Usta Olim Komilov bilan birga „Gulsara“ (Komil Yashin; T. Jalilov, T. Sodiqov, R. Glier), „Farhod va Shirin“ ([[Xurshid]]; V. Uspenskiy, G. Mushel, S. Sveyfel) spektakllariga raqslar sahnalashtiradi. 1937-yil Moskvada boʻlib oʻtgan oʻzbek sanʼati dekadasida qatnashib, raqqosa va baletmeyster sifatida yuqori baho oladi. 1939-yildan Navoiy nomidagi opera va balet teatrida ishlaydi. Balet boʻyicha A. Tomskiy, I. Arbatov, V. Gubskaya, P. Yorkinlardan taʼlim oladi. „Shohida“ (F. Tal) baletini sahnalashtirib, oʻzi bosh rolni ijro etadi. Gulandom (Yevgeniy Brusilovskiy, „Gulandom“), Oqbilak (S. Vasilenko, „Oqbilak“), Zarema (B. Asafyev, „Bokchasaroy favvorasi“), hind vakilasi (G. Mushel, „Balerina“) kabi obrazlarni yaratishda Turgʻunboyeva yevropa baleti usullaridan (oyoq uchida yurish va boshqalar) ijodiy foydalandi. Bir qator operalarda baletmeysterlik qildi. Ikkinchi jahon urushi yillarida konsert brigadalari bilan Zakavkazye frontlarida boʻldi. Yakka va umumiy raqslar yaratdi: „Uygʻurcha raqs“, „Jonon“, „Rohat“, „Raqqosa“, „Tanavor“, „Nogʻora“, „Buxorocha“, „Gulsara“ va boshqa 1947-yil Us t a Olim bilan Tamaraxonimning „Doyra darsi“ni kayta tiklaydi. „Dilbar“, „Andijon polkasi“, „Pilla“ raqslarini yaratadi. „Toxir va Zuxra“ ([[Sobir Abdulla|S. Abdulla]]; T. Jalilov, [[Brovsin Boris Vasilevich|B. Brovsin]]), „Gulsara“ (Komil Yashin; R. Glier, T. Sodiqov) operalariga baletmeysterlik qiladi. 1951, 1959-yillarda [[Moskva]]da boʻlib oʻtgan [[oʻzbek adabiyoti]] va sanʼati dekadasida qatnashgan. P. Yorkin bilan birgalikda „Ozoda chehra“ baletini sahnalashtiradi. Turgʻunboyeva 50-yillarning boshlariga kelib, Oʻzbekistonning eng mashhur raqqosasi va yetakchi baletmeysteri darajasiga koʻtariladi. Yakka raqslarning mohir ijrochisi, ommaviy oʻzbek raqslarining ijodkori sifatida taniladi. Uygʻur, tojik, hind, afgʻon, moʻgʻul, koreys xalqlari raqslari asosida oʻziga xos sahnaviy raqslar sahnalashtiradi. Raqs sanʼatida erishgan yutuqlarini [[Xitoy]], [[Koreya Respublikasi|Koreya]], [[Albaniya]], [[Italiya]], [[Avstriya]], [[Afgʻoniston]], [[Hindiston]], [[Kambodja|Kombodja]], [[Tailand]] mamlakatlarida namoyish etadi. Ayniqsa, T. tayyorlagan dastur, [[Qunduz Mirkarimova|Q. Mirkarimova]] („Pilla“), F. Kaydani („Gulsara“), T. Yunusova („Bahor“) raqslari hamda Turgʻunboyeva ijrosidagi „Tanavor“, „Jonon“, „[[Andijon polkasi]]“ chet el tomoshabinlarida chuqur taassurot qoldiradi. 1955-yil Turgʻunboyeva oʻzi pedagoglik qilgan Toshkent [[xoreografiya]] bilim yurti qizlaridan 12 tasini ajratib olib, raskosa qizlar guruhini tashkil qiladi. 1957-yil shu guruh asosida „Bahor“ ansamblini tuzadi. T. Navoiy teatrida baletmeysterlik qilish bilan birga „Bahor“ ansamblida badiiy rahbar, bosh [[baletmeyster]] vazifalarida faoliyat koʻrsatadi. Ayniqsa, „Bahor“ ansamblining shakllanishida xizmatlari beqiyosdir. Ansambl uchun 15 ta konsert dasturini tuzdi; „Bahor“, „Ufori sanam“, „Qoʻgʻirchoq“, „Fargʻona ruboyisi“, „Oʻynasin“, „Munojot“, „Oʻzbek valsi“, „Gulnoz“, „Aylanma“, „Beshqarsak“, „Gʻayratli qiz“, „Yetti goʻzal“, „Toshkent piyolasi“, „Shabadalar“, „Ey, shoʻx jonon“, „Alyor“, „Qari navo“, „Bayot“, „Zang“, „Shoʻx qiz“, „Xorazmcha“, „Paxta“, „Katta oʻyin“, „Uchrashuv“, „Lazgi“, „Dildor“, „Jonon“, „Dilbar“ kabi umumiy, yakkaxon va duet raqslar yaratdi. 1957-yil ansambl Jahon yoshlari va studentlari festivalining oltin medalini olishga muvaffaq boʻldi. 1960-yil „Bahor“ga Davlat ansambli maqomi berilishi munosabati bilan T. ansamblni iqtidorli yosh raqqosalar bilan mustahkamlab borish, ularning mahoratini oshirish, yangi raqs va raqs dasturlarini yaratish, badiiy saviyani hamisha baland ushlab turish, gastrol safarlarini yuqori darajada oʻtkazish, shu maqsadda oʻzbek raqs merosini oʻrganish, jahon xalklari raqslarini sahnalashtirish masalalari bilan umrining oxirigacha shugʻullanib keldi. Ansambl bilan [[Germaniya]], Shvetsiya, Vengriya, Chexoslovakiya, Polsha, Misr kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan. == Xotira == * 1947-yildan Toshkent milliy raqs va xoreografiya bilim yurtida pedagoglik qilgan. „Oʻzbekraqs“ milliy rake birlashmasiga, Toshkent koʻchalaridan biriga [[Mukarram Turgʻunboyeva koʻchasi (Toshkent)|Turgʻunboyeva]] nomi berilgan. * Turgʻunboyeva hayoti va ijodiga bagʻishlangan „Salom, Bahor“ (1962), „Sanʼatga bagʻishlangan umr“ (1971), „Mukarrama opa va qirq goʻzal“ (1977) filmlari ishlangan. * 1993-yil 10 sentyabrda Turgʻunboyeva muzeyi ochildi. * Muzey Turgʻunboyevaning ijodiy merosi va faoliyatini saqlash va targʻib qilish bilan shugʻullanadi. * 1993-yildan Turgʻunboyeva nomidagi yosh ijrochiraqqosalar tanlovi oʻtkazilmoqda. == Mukofotlar == * Davlat mukofoti (1946, 1951, 1973) va [[Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti|Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti]] (1976) laureati. * Vafotidan soʻng [[„Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni|"Buyuk xizmatlari uchun" ordeni]] bilan mukofotlangan (2001)<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Adabiyot == * Mayya Merkel, Mukarrama opa i sorok krasavets, Moskva, 1980 * Avdeyeva L. A., Balet Uzbekistana, T., 1973 * Tanets Mukarramoʻ Turgunbayevoy, T., 1989 == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-nov-28-1978-2164218/ Mukarram Turgʻunboyevaga taʼziyanoma], „[[Sovet Oʻzbekistoni]]“ gazetasi {{DEFAULTSORT:Turgʻunboyeva, Mukarram}} [[Turkum:Chigʻatoy qabristoniga dafn etilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston davlat xoreografiya akademiyasi bitiruvchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik baletmeysterlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston kino aktrisalari]] [[Turkum:Folklorshunoslar]] [[Turkum:Alisher Navoiy nomidagi davlat akademik katta teatri kishilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 3-chaqiriq deputatlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 4-chaqiriq deputatlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 5-chaqiriq deputatlari]] pikrxfm26wrwb2fz2cj5vsxoqpe9ut6 0 629251 5997906 4294413 2026-04-17T11:13:06Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozogʻiston tarixi]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997906 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Qosimxon | asl ismi = {{Lang-kk|Қасым хан}} | lavozim = Qozoq xonligining xoni | boshlanish davri = 1511 | tugash davri = 1521 | avvalgisi = [[Burunduqxon]] | keyingisi = Mamashxon | tavallud_sanasi = 1445-1455 | tavallud_joyi = Abulxayrxon xonligi | vafot sanasi = 1518-1521 | vafot joyi = [[Saroychiq]], [[Qozoq xonligi]] | otasi = Jonibekxon | onasi = Jahonbegim | turmush_oʻrtogʻi = Xaniq Sulton Xonim Aysha | bolalari = oʻgʻillari: Mamash, Haqnazar, Abulxayr Sulton<br />qizlari: Qutluq Sulton Xonim<ref>Документ 255 // [https://books.google.com/books?newbks=1&newbks_redir=0&id=30HLAAAAMAAJ&q=%22Кутлук+Султан+Ханум%22 Хозяйство джуйбарских шейхов]. М.-Л. АН СССР. 1954. С. 242.</ref>, Buldur Xonim | dini = islom sunniylik }} '''Qosimxon''' ({{Lang-kk|Қасым хан}}; 1445-1518-21{{sfn|БРЭ|2018}}) — qozoq xoni, [[Joʻjixon]] avlodidan. [[Qozoq xonligi]]ning asoschilardan biri Jonibek sultonning oʻgʻli. Qosimxonning onasi Jahonbegim [[Shayboniyxon]]ning onasi Oqqoʻzibegimning singlisi boʻlgan. 1503-yilda akasi Adik sulton vafotidan soʻng ulus boshqaruvi Qosimxon qoʻliga oʻtgan. Garchi u oʻz ulusining sultoni boʻlsada xonlikda yuqori nufuzga ega boʻlib, oʻsha vaqtdagi qozoq xoni Burunduqxonning keyin turuvchi 2-shaxs hisoblangan. Uning harbiy yurishlardagi muvaffaqiyati, boshqa qozoq sultonlarini ham uning atrofiga birlashuviga sabab boʻldi. 1509-yilning 2-yarmida amalda butun hokimiyat Q. qoʻliga oʻtgan. Lekin 1511-yildagina rasman xonlik yorligʻiga ega boʻlgan. Uning hukmronlik yillarida xonlik hududi ken-gayib, hokimiyat boshqaruvi mustahkamlangan. Q. davlati tarkibita jan.-sharqda Yettisuvning bir qismi, shim-gʻarbdan Volga daryosining oʻng qirgʻoqlari, shim. va shim.-sharqda Ulugʻtogʻ etaklari va Balxash koʻli boʻylari, janubida Sirdaryoning oʻng qirgʻogʻigacha boʻlgan hududlar kirgan. q. shayboniy sultonlar bilan doimiy ravishaa Sirdaryo boʻyi shaharlari uchun jang olib borgan boʻlsa-da, ammo ularning Eron safaviylariga qarshi qurashini qoʻllab-quvvatlagan. 1513—14 yillarda Ismoil Safaviy qoʻshinlariga qarshi kurashish uchun shayboniylar bilan ittifoq tuzgan. Shuningdek, q. davrida Qozoq xonligi Moskva, shuningdek, Qrim va Yorkend xonliklari bilan ham turli sohalarda aloqalar olib borgan. Q. vafotidan soʻng birmuncha vaqt xonlik taxti boʻsh qolgan. Faqat 1522-yildagina uning oʻgʻli mamashxon taxtni egallashta muvaffaq boʻlgan. Ammo bu bilan taxt uchun kurash barham topmagan. Oqibatda ichki vaziyat q. tiklagan davlatning inqirozga uchrashiga sabab boʻlgan. == Avlodlari == Qosimxonning ikki o‘g‘li – Mamash va [[Haqnazarxon|Haqnazar]]ning ismlari ma’lum. Ikkalasi ham xon edi. O‘g‘li Abulxayr Sulton forslarga qarshi yurishda halok bo‘ldi. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Qozoq xonlari]] [[Turkum:1455-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:XVI asrda vafot etgan]] [[Turkum:Toʻralar]] 7898ik94qcjoq4b3diwbf3hssw6lsi7 0 656372 5997696 5957408 2026-04-17T06:59:09Z Azizxon Muzaffarov 61732 5997696 wikitext text/x-wiki {{Lavozim bilgiqutisi | lavozim = Eron Islom Respublikasi Oliy Rahbari | asl_nomi = {{lang|fa|رهبر جمهوری اسلامی ایران }} | ramz = Emblem of Iran.svg{{!}}class=skin-invert | ramz_oʻlchami = | ramz_izohi = [[Eron gerbi]] | ramz_alt = Eron gerbi | bayroq = Flag of Iran.svg | bayroq_oʻlchami = 144 | bayroq_alt = Eron bayrogʻi | bayroq_izohi = [[Eron bayrogʻi]] | tasvir = Ayatollah Sayyid Mojtaba Khamenei, 10 April 2026 (cropped).jpg | tasvir_oʻlchami = 250px | alt = | tasvir_izohi = | amaldagi_lavozim_egasi = [[Mujtabo Xomanaiy]]<ref name="ajlive3826">{{Cite web |title=‘Projectile’ kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/8/iran-live-israel-bombs-tehran-oil-depots-attacks-on-gulf-states-continue |access-date=2026-03-08 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> | lavozimni_egallagan_sanasi = 2026-yil 8-mart | boʻlim = [[Eron Oliy Rahbari ofisi|Oliy Rahbar ofisi]] | murojaat_usuli = Hazratlari | turi = Davlat boshlig‘i (de-fakto)<br/>Eron Islom Respublikasi Qurolli kuchlari Bosh qo‘mondoni<br/>Davlatning uch tarmog‘i — sud, qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlarning vaqtinchalik rahbari. | holati = | abbreviatura = | tuzilma_aʼzosi = | bo‘ysuniladi = | qarorgoh = Jamaron Husayniyasi (sobiq)<br>Rahbarlik uyi (amalda) | ish_joyi = [[Tehron]] | tavsiya_qiluvchi = | tayinlovchi = [[Ekspertlar assambleyasi]] | tayinlovchi_qoʻshimcha = | lavozim_muddati = Umrbod<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|title=Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani|date=13 December 2015|access-date=1 July 2016|newspaper=[[Reuters]]|archive-date=16 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216032752/http://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|url-status=live}}</ref> | lavozim_muddati_qoʻshimcha = | tartibga_soluvchi_hujjat = Eron Konstitutsiyasi | oʻtmishdoshi = Eron Shohi | taʻsis_etilgan_sanasi = 1979-yil 5-fevral <small>(Inqilobiy Rahbar sifatida)</small><br/>1979-yil 3-dekabr <small>(Oliy Rahbar sifatida)</small> | ilk_egasi = [[Ruhulloh Xumayniy]] | soʻnggi_egasi = | tugatilgan_sana = | keyingi_lavozim = | tartib_oʻrni = | norasmiy_nomlari = Inqilobiy Rahbar (1979-yil 5-fevral – 3-dekabr) | oʻrinbosar = Katta Oyatulloh Husayn Ali Muntaziriy (1985-yil 15-iyul – 1989-yil 25-aprel) | maoshi = | vebsayt = {{URL|https://www.leader.ir/en|www.leader.ir}} | qoʻshimcha = }} '''[[Eron|Eron Islom Respublikasi]] Oliy Rahbari''' ({{lang-fa|رهبر جمهوری اسلامی ایران}}) — Erondagi yuqori davlat mansabi. «[[Viloyati faqih]]» doktrinasi asosida asos solingan. Oliy Rahbar davlatning eng asosiy lideri boʻlib hatto davlat Prezidentidan yuqori hisoblanadi. Hozirgi paytda Eron Oliy Rahbari lavozimiga [[Ali Xomanaiy]] ega hisoblanadi. == Mansab == Eron Konstitutsiyasining 5-moddasiga koʻra, «Valiye-Asr (shia mazhabidagi musulmonlar tomonidan kutiladigan messiya) kelishi paytida, Eron Islom Respublikasida umma va jamiyat ustidan boshqaruv, adolatli, xudotars, zamon talablaridan xabardor, jasur, dono, faqix (diniy rahbar) sifatiga loyiq inson Eron konstitutsiyasining 107-moddasiga koʻra saylanadi»<ref>{{veb manbasi|url = http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|title = Конституция Исламской Республики Иран|author = |work = Конституция Исламской Республики Иран|date = 15 ноября 1979 г.|publisher = |access-date = 2015-05-07|archive-date = 2015-04-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20150402091300/http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf}}</ref>. Oliy Rahbar islom qonunlari boʻyicha har xil fatvolar berish huquqiga ega boʻladi. Faqat Oliy Rahbardan soʻnggina Prezident davlatning ikkinchi lideri hisoblanadi. Oliy Rahbar har sakkiz yilda ekspertlar kengshiga aʼzo ulamolar tomonidan saylanadi. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="background:#cccccc" ! № !! colspan=2| Oliy Rahbar !! Lavozimi boshlanishi davri !! Lavozimi tugashi davri |- ! 1 | [[Ruhulloh Xumayniy]] | [[File:Ruhollah Khomeini by Jamaran 1.jpg|100px]] | [[1979-yil]] [[25-fevral]] | [[1989-yil]] [[3-iyun]] |- ! 2 | [[Ali Xomanaiy]] | [[Fayl:Seyyed Ali Khamenei.jpg|100px]] | [[1989-yil]] [[4-iyun]] | [[2026|2026-yil]] [[1-mart]] |- ! 2 | [[Mujtabo Xomanaiy]] | [[Fayl:Ayatollah Sayyid Mojtaba Khamenei, 10 April 2026 (cropped).jpg|100px]] | [[2026-yil]] [[8-mart]] | hozir |} == Izohlar == {{manbalar|group=lower-alpha}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://portalostranah.ru/view.php?id=24 Eron Oliy Rahbari] * [http://www.leader.ir/langs/ru/ Ali Xomanaiy ofisining informatsion bloki] [[Turkum:Siyosiy atamalar]] [[Turkum:Eron tarixi]] [[Turkum:Eron siyosati]] piiv8o3gjmhngwhbbu4fwtvq0v4ilbc 0 673592 5997608 5912068 2026-04-17T04:40:43Z ~2026-23674-47 259341 /* Statistika */ 5997608 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Namangan xalqaro aeroporti | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = Namangan Airport.jpg | image-width = 250 | caption = | IATA = NMA | ICAO = UZKN | pushpin_map = Oʻzbekiston | pushpin_map_caption = Aeroportning Oʻzbekiston xaritasidagi joylashuvi | pushpin_label = NMA | pushpin_label_position = left | type = [[Davlat mulki]] | owner = [[Uzbekistan Airports]] AJ | operator = Namangan xalqaro aeroporti MChJ | city-served = [[Namangan]] | location = Namangan, [[Namangan viloyati]], {{UZB}} | elevation-f = https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-namangan | elevation-m = 474 | coordinates = {{coord|40|59|04|N|071|33|24|E|type:airport|display=inline}} |latd=40|latm=59|lats=04|latNS=N|longd=071|longm=33|longs=24|longEW=E | website = | metric-elev = | metric-rwy = | r1-number = 10/28 | r1-length-f = 10,698 | r1-length-m = 3,261 | r1-surface = Asfalt | stat1-header = Yoʻlovchilar soni | stat1-data = {{increase}} 867 367 <ref name="stat-2025" /> | stat2-header = Parvozlar soni | stat2-data = {{increase}} 5 755 <ref name="stat-2025" /> | stat-year = 2025 | footnotes = Manba: World Aero Data<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.worldaerodata.com/wad.cgi?id=UZ00002 |qaralgan sana=2017-06-23 |arxivsana=2017-07-11 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170711143353/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=UZ00002 }}</ref> }} '''Namangan aeroporti''' {{airport codes|NMA|UZFN}} – [[Namangan viloyati]] [[Namangan]] shahri gʻarbida joylashgan xalqaro aeroport. 1992-yil 4-fevraldagi VMQ-44-sonli qaror bilan Namangan aeroporti yangi tashkil etilgan [[Oʻzbekiston havo yoʻllari]] tarkibiga kiritilgan<ref>{{veb manbasi |title=“O‘zbekiston Respublikasi hududida havo transportini boshqarish tizimi to‘g‘risida” gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasining 44-sonli qarori |url=https://lex.uz/docs/-385235 |website=lex.uz |publisher=[[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi]] |accessdate=12-iyun 2025-yil |location=[[Toshkent]] |date=1992-yil 4-fevral}}</ref>. 2018-yil 27-noyabrdagi PF-5584-sonli prezident farmoni bilan Oʻzbekistondagi aeroportlarni boshqarish uchun [[Uzbekistan Airports]] kompaniyasi tashkil etildi<ref>{{veb manbasi |title="O‘zbekiston Respublikasining fuqaro aviatsiyasini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida" gi PF-5584-sonli [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]]ning Farmoni |url=https://lex.uz/docs/-4082760 |website=lex.uz |publisher=[[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi]] |accessdate=7-may 2025-yil |date=2018-yil 27-noyabr}}</ref> va Namangan aeroporti ham yangi kompaniya tarkibiga kiritildi. == Aloqalari == * [[Krasnoyarsk xalqaro aeroporti]], [[Krasnoyarsk]] * [[Domodedovo xalqaro aeroporti]], [[Moskva]] * [[Koltsovo xalqaro aeroporti]], [[Yekaterinburg]] * [[Pulkovo aeroporti]], [[Sankt-Peterburg]] * [[Toshkent xalqaro aeroporti]], [[Toshkent]] == „Sharqiy“ hab == [[File:Namangan xalqaro aeroporti.jpg|thumb|right|240|px| Namangan xalqaro aeroporti 2024-yilda]] Namangan xalqaro aeroporti 2021-yilgacha „[[Oʻzbekiston havo yoʻllari]]“ Milliy aviakompaniyasi va MDH davlatlarining boshqa aviakompaniyalari samolyotlari uchun muqobil aerodrom boʻlgan <ref name="namangan.uz">{{veb manbasi |title="Namangan" xalqaro aeroporti |url=https://namangan.uz/uz/ma-lumotlar/namangan-xalqaro-aeroporti |website=namangan.uz |publisher=Namangan viloyati hokimligi |accessdate=8-iyun 2023-yil}}</ref>. Biroq 2021-yilda „Oʻzbekiston havo yoʻllari“ Milliy aviakompaniyasi Fargʻona vodiysidagi ikkita aeroport – Namangan va Fargʻona shaharlari xalqaro aeroportlari hududida „Sharqiy“ habni tashkil etishga qaror qildi. 2022-yil 30-yanvar kuni [[Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi]] koʻmagida [[Oʻzbekiston havo yoʻllari]] va [[Uzbekistan Airports]] kompaniyalarining qoʻshma loyihasi boʻlgan „Sharqiy“ hab yoʻlga qoʻyildi. Loyiha [[Rossiya]]ning 9 shahriga – [[Moskva]], [[Orenburg]], [[Ufa]], [[Samara]], [[Omsk]], [[Irkutsk]], [[Krasnodar]], [[Yekaterinburg]] hamda [[Perm]] shaharlariga toʻgʻridan-toʻgʻri arzon reyslarni amalga oshirishni nazarda tutadi <ref name="Sharqiy hab - kun.uz">{{yangiliklar manbasi |title=В аэропорту Намангана запущен проект «Восточный хаб» |url=https://kun.uz/ru/news/2022/01/31/v-aeroportu-namangana-zapushchen-proyekt-vostochnyy-xab |accessdate=8-iyun 2023-yil |publisher=Kun.uz |date=2022-yil 31-yanvar}}</ref>. „Oʻzbekiston havo yoʻllari“ Milliy aviakompaniyasi tomonidan „Sharqiy“ hab tashkil etilishining asosiy maqsadi – Fargʻona vodiysidan talab yuqori boʻlgan yoʻnalishlar boʻyicha parvoz qilish uchun shart-sharoitlar yaratish hisoblanadi<ref name="uzairways">{{veb manbasi |title=“Sharqiy” xab – Fargʻona vodiysi shaharlaridan foyda bilan sayohat qiling |url=https://www.uzairways.com/uz/press-center/news/sharqiy-xab-fargona-vodiysi-shaharlaridan-foyda-bilan-sayohat-qiling |website=uzairways.com |publisher=Oʻzbekiston havo yoʻllari |accessdate=8-iyun 2023-yil}}</ref>. Loyihaga koʻra, aviakompaniya mintaqadan [[Rossiya Federatsiyasi]] va [[Fargʻona vodiysi]] aholisi orasida mashhur boʻlgan uzoq xorij shaharlariga yoʻnalish tarmogʻini kengaytirish maqsadida Namangan va Fargʻona shaharlarining xalqaro aeroportlaridan foydalanadi. Milliy aviakompaniyaning Uzbekistan Airways Express havo kemalarida Full Economy (toʻliq iqtisodiy sinf) tamoyili asosida Namangandan Moskva, Perm, Samara, Omsk, Orenburg, Irkutsk, Krasnodar va Yekaterinburgga toʻgʻridan-toʻgʻri muntazam aviaqatnovlarni amalga oshirishni boshladi. Ilk parvoz 2022-yilning 30-yanvar kuni Namangan-Perm yoʻnalishida amalga oshirildi<ref name="Sharqiy hab - daryo.uz">{{yangiliklar manbasi |last1=Abduvaliyev |first1=Azizbek |title=Namangan xalqaro aeroportidan “Sharqiy xab” loyihasi doirasidagi ilk parvoz amalga oshirildi |url=https://daryo.uz/2022/01/30/namangan-xalqaro-aeroportidan-sharqiy-xab-loyihasi-doirasidagi-ilk-parvoz-amalga-oshirildi/ |accessdate=8-iyun 2023-yil |publisher=Daryo.uz |date=2022-yil 30-yanvar}}</ref>. Ushbu reysda „Oʻzbekiston havo yoʻllari“ning Airbus A320 samolyoti 174 nafar yoʻlovchini Rossiyaning Perm shahridagi xalqaro aeroportga yetkazdi<ref>{{veb manbasi |title=«Восточный хаб»: низкобюджетные авиаперевозки между Ферганской долиной Узбекистана и городами России |url=https://aviation21.ru/vostochnyj-xab-nizkobyudzhetnye-aviaperevozki-mezhdu-ferganskoj-dolinoj-uzbekistana-i-gorodami-rossii/ |website=aviatioin21.ru |accessdate=8-iyun 2023-yil}}</ref>. 31-yamvar kuni esa Namangandan Moskva va Orenburgga parvozlar qilindi <ref name="Sharqiy hab - kun.uz"/>. „Oʻzbekiston havo yoʻllari“ Milliy aviakompaniyasi Fargʻona vodiysi boʻylab bir qator yoʻnalishlar boʻyicha aviachiptalar narxini 30 foizga pasaytirdi. Narxlar pasayishiga samolyotdagi oʻrindiqlar sonining koʻpayishi va xizmat koʻrsatish (oziq-ovqat, bagaj) xarajatlarining kamayishi hisobiga erishildi<ref name="Sharqiy hab - kun.uz"/>. == Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar == <!-- Please use only independent sources. The airport or the airline itself are not independent sources. --> {{Aeroport-yoʻnalishlar | [[Centrum Air]] | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]<ref name="C6_IST_NS25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Centrum Air Plans Istanbul late-May 2025 Launch |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250523-c6ns25ist |access-date=23 May 2025 |work=AeroRoutes |date=23 May 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva–Domodedovo]]<ref name="Centrum_RUS_NS25">{{cite news |last1=Razzokov |first1=Nodirbek |title=Centrum Air launches 15 new Uzbekistan–Russia flights |url=https://zamin.uz/en/uzbekistan/151518-centrum-air-launches-15-new-uzbekistanrussia-flights.html |access-date=9 June 2025 |work=Uzbekistan and world news, latest news |publisher="Zamin" - News of Uzbekistan |date=5 June 2025 |language=en}}</ref>, [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]]<ref name="Centrum_RUS_NS25" />, [[Samarqand xalqaro aeroporti|Samarqand]]<ref name="C6_SKD_NS25_wide">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Centrum Air July 2025 Samarkand Regional Network Additions |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250722-c6jul25skd |access-date=23 July 2025 |work=AeroRoutes |date=22 July 2025 |ref=23 July 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]]<ref name="Centrum_RUS_NS25" /> | [[flynas]] | [[Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti|Jidda]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=flynas NW24 Selected International Service Changes – 24NOV24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241129-xynw24int |access-date=29 November 2024 |work=AeroRoutes |date=29 November 2024 |language=en-CA}}</ref> | [[Jazeera Airways]] | [[Kuvayt xalqaro aeroporti|Kuvayt]]<ref>{{cite web | url=https://www.aeroroutes.com/eng/220926-j9sep22nma | title=Jazeera Airways Schedules Namangan late-Sep 2022 Launch }}</ref> | [[Qanot Sharq]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay–Xalqaro]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Qanot Sharq Adds Namangan – Dubai in NW25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250929-hhnw25nmadxb |access-date=29 September 2025 |work=AeroRoutes |date=29 September 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]<ref>{{cite web |title=QANOT SHARQ SCHEDULES ISTANBUL LAUNCH FROM JUNE 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240529-hhjun24ist |website=Aeroroutes|access-date=29 May 2023}}</ref>, [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva–Domodedovo]]<ref name="HH_MOW_NS23">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Qanot Sharq Moscow Service Changes From August 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240731-hhaug24mow |access-date=5 August 2024 |work=AeroRoutes |date=31 July 2024 |language=en-CA}}</ref>, [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]]<ref name="HH_MOW_NS23" /> | [[Red Wings Airlines]] | [[Uytosh aeroporti|Mahachqalʼa]] | [[Silk Avia]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]<ref>{{Cite web|url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/otechestvennyy-loukoster-silk-avia-zapuskaet-novye-aviamarshrutki-iz-tashkenta-i-fergany-/|title=Отечественный лоукостер Silk Avia запускает новые «авиамаршрутки» из Ташкента и Ферганы|website=Podrobno.uz}}</ref> | [[Ural Airlines]] | [[Irkutsk xalqaro aeroporti|Irkutsk]]<ref name="U6_IKT_CAsia_NW24">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Ural Airlines Resumes 4 Irkutsk Regional Routes in NW24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241015-u6nw24ikt |access-date=20 October 2024 |work=AeroRoutes |date=15 October 2024 |language=en-CA}}</ref>, [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva–Domodedovo]]<ref name='U6_Asia_24'>{{cite news |title="Уральские авиалинии" в январе запускают рейсы в пять городов Узбекистана |url=https://tourism.interfax.ru/ru/news/articles/104934/ |access-date=26 December 2023 |work=Interfax-Tourism |date=26 December 2023 |language=ru}}</ref>, [[Jukovskiy xalqaro aeroporti|Moskva–Jukovskiy]], [[Sochi xalqaro aeroporti|Sochi]]<ref name="AER_U6_Asia_24">{{cite news |title=Аэропорт Сочи расширяет международную программу |url=https://www.23rus.org/news/society/49056.html |access-date=7 March 2024 |work=НИА-Кубань |date=7 March 2024}}</ref>, [[Koltsovo xalqaro aeroporti|Yekaterinburg]]<ref name="U6_to_UZB">{{cite news |last1=Истомина |first1=Анастасия |title=«Уральские авиалинии» запустят рейсы в четыре города Узбекистана |url=https://newdaynews.ru/ekaterinburg/815242.html |access-date=26 December 2023 |work=Новый День |date=26 December 2023 |language=ru}}</ref> | {{nowrap|[[Uzbekistan Airways]]}} | [[Irkutsk xalqaro aeroporti|Irkutsk]] (HY9821)<ref name="uzbekistanairways" />, [[Krasnoyarsk xalqaro aeroporti|Krasnoyarsk]] (HY9823)<ref name="uzbekistanairways" />, [[Vnukovo xalqaro aeroporti|Moskva–Vnukovo]]<ref name="Moscow">{{cite web |title=Uzbekistan Airways Moscow Service Changes From Oct 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230922-hyoct23mow |website=Aeroroutes |access-date=22 September 2023}}</ref>, [[Nijnevartovsk aeroporti|Nijnevartovsk]] (HY9807)<ref name="uzbekistanairways">{{yangiliklar manbasi |title=Namangandan Rossiyaga parvozlar uchun chegirma! |url=https://t.me/uzbekistanairways/7108 |accessdate=24-sentabr 2025-yil |publisher=[[Uzbekistan Airways]] |date=2025-yil 24-sentyabr}}</ref>, [[Omsk Markaziy aeroporti|Omsk]] (HY9809)<ref name="uzbekistanairways" />, [[Perm xalqaro aeroporti|Perm]]<ref>{{cite news |title=Uzbekistan Airways продлили полетную программу из Перми в Наманган |url=https://www.kommersant.ru/doc/7924478 |access-date=30 July 2025 |work=Коммерсантъ |date=29 July 2025 |language=ru}}</ref>, [[Kurumoch xalqaro aeroporti|Samara]] (HY9805)<ref name="uzbekistanairways" />, [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]]<ref name="HY_LED_24">{{cite web |title=Больше рейсов в Фергану и Наманган! |url=https://uzairways.online/news/hy_led_feg |website=AeroTur |publisher=Official website for Uzbekistan Airways tickets sales, supported by Aerotur LLC |access-date=13 February 2024 |language=ru}}</ref>, [[Sochi xalqaro aeroporti|Sochi]] (HY9825)<ref name="AER_U6_Asia_24" /><ref name="uzbekistanairways" />, [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]], [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]]<ref>{{cite news |last1=Goryachkin |first1=Pavel |title=Uzbekistan Airways увеличит число рейсов между Уфой и Наманганом |url=https://uz.kursiv.media/2025-08-07/uzbekistan-airways-uvelichit-chislo-rejsov-mezhdu-ufoj-i-namanganom/ |access-date=7 August 2025 |work=Kursiv Media Uzbekistan |date=7 August 2025 |language=ru}}</ref>, [[Koltsovo xalqaro aeroporti|Yekaterinburg]] }} == Statistika == {| class="wikitable" style="display:inline-table;" |+Namangan xalqaro aeroportining yillik yoʻlovchilar oqimi statistikasi (2023–2025) !Yillar !Yoʻlovchilar soni !Yoʻlovchilar sonining <br /> oʻzgarishi, %da !Parvozlar soni !Parvozlar sonining <br /> oʻzgarishi, %da !Manbalar |- |2023 | 546 632 |{{steady}} | 4 466 |{{steady}} | <ref name="kursiv" /> |- |2024 | 759 819 | {{oʻsish}} 39,0% | 5 404 |{{oʻsish}} 21,0% | <ref name="kursiv">[https://uz.kursiv.media/2025-01-15/passazhiropotok-aeroportov-uzbekistana-vyros-na-30/ Passajiropotok aeroportov Uzbekistana viros na 30%]</ref> |- |2025 | 1000 000 | {{oʻsish}} 14,2% | 5 755 | {{oʻsish}} 6,5% | <ref name="stat-2025">{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekistonda aviatashuvlar: 2025-yil yakunlari bo‘yicha aeroportlarning asosiy ko‘rsatkichlari |url=https://uzairports.com/blog/464 |accessdate=24-fevral 2026-yil |publisher=[[Uzbekistan Airports]] |date=2026-yil 10-fevral}}</ref> |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{GCM|UTKN}} [[Turkum:Namangan viloyati]] [[Turkum:Oʻzbekiston aeroportlari]] {{Oʻzbekiston aeroportlari}} la6cz1m99drtwrjldfh0tuo0wnqf176 828 703201 5997595 5988317 2026-04-17T03:01:05Z MalikxanBot 49138 Bot: Yangilandi 5997595 Scribunto text/plain return { ["Hlist/styles.css"] = 260000, ["Hello"] = 70000, ["Hidden"] = 10000, ["Hidden begin"] = 10000, ["Hidden end"] = 10000, ["Hujjat"] = 9000, ["Hujjat/docspace"] = 9000, ["Hujjat/end box"] = 9000, ["Hujjat/end box2"] = 9000, ["Hujjat/start box"] = 9000, ["Hujjat/start box2"] = 9000, ["Hujjat/template page"] = 9000, ["Hide in print"] = 8000, ["Hindiston-geo-stub"] = 6000, ["Hindiston loyihasi"] = 5000, ["Hujjat ostsahifasi"] = 3000, ["Height"] = 2000, ["Historical populations"] = 2000, ["Hlist"] = 2000, ["Modul:Historical populations"] = 2000, ["Hindiston bayrogʻi"] = 1000, ["Modul:HTMLDecode"] = 1000, ["Hatnote"] = 800, ["Harvard citation no brackets"] = 700, ["Harbiy arbob bilgiqutisi"] = 600, ["Haute-Garonne departamenti kommunalari"] = 600, ["Haute-Saône departamenti kommunalari"] = 500, ["Hukmronlik"] = 500, } rbwyjre9r3tykquk2xik7iknd1rshwc 0 709678 5997399 5480593 2026-04-16T12:10:15Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997399 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Shahzoda Philip | tasvir = Duke of Edinburgh 33 Allan Warren.jpg | izoh = Philip 1992-yilda | lavozim = [[Birlashgan Qirollik]] [[Qirol|shahzoda-konsort]]i | boshlanish davri = 6-fevral 1952-yil | tugash davri = 9-aprel 2021-yil | tugʻilgan paytidagi ismi = | tugʻilgan sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1921|06|10|df=yes}} | tugʻilgan joyi = [[Korfu|Mon Repos, Korfu]], [[Gretsiya]] | vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|2021|04|9|1921|06|10|df=yes}} | vafot joyi = Windsor qasri, [[Windsor]], [[Birlashgan Qirollik]] | turmush_oʻrtogʻi = {{nikoh|[[Elizabeth II]]|1947}} | bolalari = {{plainlist| * [[Charles III]] * [[Malika Anne]] * [[Shahzoda Andrew]] * [[Shahzoda Edward]] }} | otasi = Shahzoda Andrew | onasi = Malika Alice | imzo = <!-- Prince Philip, Duke of Edinburgh signature.svg --> }} '''Shahzoda Philip, Edinburg gersogi'''<ref name="GreeceDenmarkNameBundle">Manbalar: * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://www.royal.uk/early-life-and-education|title=Early life and education|website=The Royal Family|date=2-mart 2017-yil|access-date=9-aprel 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409165221/https://www.royal.uk/early-life-and-education|archive-date=9 April 2021|url-status=live}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=http://www.canadianheritage.gc.ca/eng/1287056173925/1297368439340|title=His Royal Highness The Duke of Edinburgh|website=Canadian Heritage|access-date=10-iyun 2011-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317231641/http://www.canadianheritage.gc.ca/eng/1287056173925/1297368439340|archive-date=17 March 2012|url-status=dead}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-philip/8566735/Prince-Philips-90th-birthday-a-life-less-ordinary-for-The-Duke-of-Edinburgh.html|title=Prince Philip's 90th birthday: a life less ordinary for The Duke of Edinburgh|last=Ward|first=Victoria|date=10-iyun 2011-yil|website=The Telegraph|access-date=12-aprel 2021-yil |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613145011/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-philip/8566735/Prince-Philips-90th-birthday-a-life-less-ordinary-for-The-Duke-of-Edinburgh.html|archive-date=13 June 2011|url-status=live}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://news.sky.com/story/861428/the-life-and-times-of-the-royal-consort|title=The Life And Times Of The Royal Consort|date=10-iyun 2011-yil|publisher=Sky News|access-date=10-iyun 2011-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016155159/https://news.sky.com/story/861428/the-life-and-times-of-the-royal-consort|archive-date=16 October 2012|url-status=dead}}</ref> ('''Philip Mountbatten''' ({{Talaffuz|Filip Mauntbetten}}); 10-iyun 1921-yil — 9-aprel 2021-yil) — [[Britaniya qirollik oilasi]] aʼzosi, [[qirolicha Elizabeth II]] ning turmush oʻrtogʻi. Philip Yunonistonda, Yunon va Daniya qirollik oilalarida tugʻilgan, lekin uning oilasi oʻn sakkiz oyligida mamlakatdan surgun qilingan. [[Fransiya]], [[Germaniya]] va [[Buyuk Britaniya]]da taʼlim olgach, 1939-yil 18 yoshida Qirollik dengiz flotiga qoʻshilgan. 1939-yil iyuldan qirol [[George VI]] ning qizi va vorisi, oʻn uch yoshli malika Elizabeth bilan yozishmalar boshlagan. Philip u bilan birinchi marta 1934-yilda uchrashgan. [[Ikkinchi jahon urushi]] paytida u Buyuk Britaniyaning [[Oʻrtayer dengizi]] va [[Tinch okeani]] flotlarida xizmat qilgan. == Yoshlik yillari == Gretsiya va Daniya shahzodasi Philip ({{lang-el|Φίλιππος|translit=Fílippos}}) 1921-yil 10-iyunda [[Yunoniston]]ning [[Korfu]] orolidagi Mon Reposdagi villaning ovqatlanish xonasida tugʻilgan. Gretsiya va Daniya shahzodasi Andrew va Battenberg malikasi Elisning yagona oʻgʻli, beshinchi va oxirgi farzand. Glyukksburg uyining aʼzosi, Daniyaning hukmron uyi, u Gretsiya qiroli George I va Daniya qiroli Christian IX dan kelib chiqqani sabab Gretsiya va Daniya shahzodasi boʻlgan; u tugʻilishi bilan ikkala taxtga ham merosxoʻr boʻlgan. Philipning toʻrt opasi bor — Margarita, Theodora, Cecilie va Sophie edi. U Korfuda joylashgan Eski qalʼadagi Avliyo George cherkovida pravoslav yunon marosimida choʻqintirilgan. Uning ota-bobosi buvisi Gretsiya qirolichasi Olga, uning amakivachchasi Gretsiya valiahd shahzodasi George, amakisi lord Lui Mountbatten va Korfu meri Alexandros Kokotos boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last1=Sakalis |first1=Alex |title=Prince Philip's secret return visit to the island of his birth |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/prince-philip-exhibition-corfu-return-b1832785.html |access-date=18-aprel 2021-yil |work=The Independent |date=17-aprel 2021-yil}}</ref>. === Taʼlim === Philip birinchi boʻlib Parijdagi Donald MakJannet boshchiligidagi Amerika maktabi The Elmsda taʼlim olgan. u Philipni „hamma narsani biladigan aqlli, lekin har doim juda xushmuomala“ deb taʼriflagan. 1930-yilda u Buyuk Britaniyaga Cheam maktabiga oʻqishga yuborildi. Keyingi uch yil ichida uning toʻrt opasi nemis knyazlariga turmushga chiqib, Germaniyaga koʻchib ketishdi. Onasiga shizofreniya tashxisi qoʻyildi va otasi bilan Monte-Karloda istiqomat qilishdi. Philip bolaligining oxirigacha onasi bilan kam aloqa qilgan. 1933-yilda uni Germaniyadagi Schule Schloss Salemga joʻnatishdi, u yerda „maktab toʻlovlarini tejash afzalligi“ bor edi. Germaniyada natsizmning paydo boʻlishi bilan Salemning yahudiy asoschisi Kurt Xan taʼqiblardan qochib, Shotlandiyada Gordonstoun maktabini tashkil qildi, Philip Salemda ikki muddatdan keyin koʻchib keldi. 1937-yilda uning singlisi Cecilie, eri George Donatus, Gessaning irsiy Buyuk Gertsogi, ikki yosh oʻgʻli Lyudvig va Aleksandr, yangi tugʻilgan chaqaloq va qaynonasi, Solms-Xohensolms-Lich malikasi Eleonor Ostendda aviahalokatda halok boʻlgan. Philip oʻshanda 16 yoshda, Darmshtadtdagi dafn marosimida qatnashgan. Sesili ham, uning eri ham fashistlar partiyasining aʼzolari boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last1=Brooks-Pollock |first1=Tom |title=Queen Nazi salute film: Documentary will show Prince Philip's sister calling Hitler 'charming and modest' |url=https://www.independent.co.uk/news/people/queen-nazi-salute-film-prince-philip-s-sister-described-hitler-charming-and-modest-10401274.html |access-date=9-aprel 2021-yil |work=The Independent |date=20-iyul 2015-yil}}</ref>. Keyingi yili uning amakisi va vasiysi Lord Milford Xeyven suyak iligi saratonidan vafot etdi. Uning ukasi Lord Lui Philipning yoshligida ota-ona masʼuliyatini oʻz zimmasiga oldi<ref>{{Yangiliklar manbasi|date=10-aprel 2021-yil|title=Prince Philip: A turbulent childhood stalked by exile, mental illness and death|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-56690270|access-date=14-aprel 2021-yil}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == 1939-yilda qirol George VI va qirolicha Elizabeth Dartmut qirollik harbiy-dengiz kollejiga gastrol safarida boʻlishdi. Tashrif chogʻida qirolicha va Lord Mountbatten jiyani Philipdan qirolning ikki qizi — Elizabeth va Margaretni, Philipning [[Victoria|qirolicha Viktoriya]] orqali uchinchi amakivachchalari, bir vaqtlar Daniya qiroli Christian IX orqali olib ketilganini kuzatib qoʻyishni soʻrashdi<ref name=ancestry>{{harvnb|Heald|1991|p=57}}</ref>. Oʻsha paytda Elizabeth Philipni sevib qoldi va ular 13 yoshida xat almasha boshladilar. Oxir-oqibat, 1946-yilning yozida Philip qiroldan qizining qoʻlini soʻradi. Qirol, agar biron bir rasmiy uchrashuv keyingi yilning aprel oyida Elizabeth 21 yoshga toʻlgunga qadar kechiktirilsa, uning iltimosini qabul qilishini aytdi. 1947-yil [[mart oyi]]ga kelib Philip Yunon va Daniya qirollik unvonlaridan voz kechdi, onasining oilasidan Mountbatten familiyasini oldi va ingliz fuqaroligiga aylandi. Nishon 1947-yil 10-iyulda ommaga eʼlon qilindi. Philip va Elizabeth Westminster Abbeyida turmush qurishdi. Marosim BBC radiosi tomonidan yozilgan va butun dunyo boʻylab 200 million kishiga efirga uzatilgan. == Oʻlimi == Philip 2021-yil 9-aprel kuni ertalab Vindzor qal’asida, 99 yoshida, 100 yoshga toʻlishidan ikki oy oldin vafot etdi<ref>{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/10/shahzoda-Philip-vafoti-dunyoni-titratayotgan-koronavirus-namangandagi-yarmarka-madriddagi-modalar-haftaligi-9-aprel-suratlari |title= Шаҳзода Филипп вафоти, дунёни титратаётган коронавирус, Намангандаги ярмарка, Мадриддаги модалар ҳафталиги — 9 апрель суратлари |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 10-04-2021 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Ward |first=Victoria |title=Exclusive: Duke of Edinburgh's official cause of death recorded as 'old age'|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/05/04/exclusive-duke-edinburghs-official-cause-death-recorded-old/|work=The Telegraph|date=4-may 2021-yil|url-access=subscription|access-date=5-may 2021-yil|archive-date=4-may 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504202539/https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/05/04/exclusive-duke-edinburghs-official-cause-death-recorded-old/|url-status=live}}</ref>. 10-aprel kuni Buyuk Britaniya qirolichasi Elizabeth II’ning turmush oʻrtogʻi, Edinburg gersogi shahzoda Philipning vafoti munosabati bilan mamlakat boʻylab artilleriyadan toʻplar otildi<ref name="a17">{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/10/shahzoda-Philip-sharafiga-otilgan-toplar-misrda-topilgan-3000-jillik-shahar-surhondaryoda-kurash-chempionati-avstriyada-norozilik-namojishlari-10-aprel-suratlari |title= Шаҳзода Филипп шарафига отилган тўплар, Мисрда топилган 3000 йиллик шаҳар, Сурхондарёда кураш чемпионати, Австрияда норозилик намойишлари — 10 апрель суратлари |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 10-04-2021 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U Britaniya tarixida eng uzoq vaqt xizmat qilgan qirollik sherigi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Prince Philip has died aged 99, Buckingham Palace announces |url=https://www.bbc.com/news/uk-11437314 |work=BBC News |access-date=12-aprel 2021-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409111256/https://www.bbc.com/news/uk-11437314|archive-date=9-aprel 2021-yil|date=9-aprel 2021-yil|url-status=live}}</ref>. Qirolicha, erining vafot etganida yotogʻida turib erining uning oʻlimini „hayotida katta boʻshliq qoldirgan“ deb alohida taʼriflagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tominey |first=Camilla |author-link=Camilla Tominey |date=9-aprel 2021-yil |title=Prince Philip's peaceful passing reflects a remarkable life lived in self-effacing dignity |url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/04/09/prince-philips-peaceful-passing-reflects-remarkable-life-lived/ |newspaper=The Telegraph |access-date=11-may 2021-yil |archive-date=10-aprel 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410160905/https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/04/09/prince-philips-peaceful-passing-reflects-remarkable-life-lived/|url-access=subscription |url-status=live}}</ref>. Philipning kelini Vesseks grafinyasi matbuotga shahzoda vafot etganini quyidagicha tariflab aytgan: „u juda muloyim, tinchgina vafot etdi. Xuddi kimdir uni qoʻlidan ushlab olib ketgani kabi“, dedi<ref name="smhdeath1">{{Veb manbasi|url=https://www.smh.com.au/world/europe/prince-philip-dies-in-windsor-castle-aged-99-20200205-p53y58.html|title=Prince Philip dies in Windsor Castle aged 99|date=9-aprel 2021-yil|access-date=12-aprel 2021-yil|work=Sydney Morning Herald|first=Bevan|last=Shields}}</ref><ref name="void_Guardian">{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2021/apr/11/queen-says-prince-philip-death-has-left-a-huge-void|title=Queen says Prince Philip's death has left 'a huge void'|date=11-aprel 2021-yil|access-date=12-aprel 2021-yil|work=The Guardian|first=Caroline|last=Davies}}</ref>. Uning oʻlimi „Toʻrtinchi koʻprik“ operatsiyasining boshlanishiga olib keldi, uning rejasi uning oʻlimini ommaviy ravishda eʼlon qilish va dafn marosimini tashkil qilish edi<ref name="smhdeath1" /><ref>{{Yangiliklar manbasi|last1=Murray|first1=Jessica|last2=Walker|first2=Peter|last3=Bates|first3=Stephen|last4=Brooks|first4=Libby|last5=Adams|first5=Richard|date=9-aprel 2021-yil|title=Prince Philip: tributes paid to Duke of Edinburgh after death aged 99 – latest updates|language=inglizcha|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/uk-news/live/2021/apr/09/prince-philip-duke-of-edinburgh-dies-latest-updates|access-date=12-aprel 2021-yil|issn=0261-3077 |display-authors=2}}</ref>. Dafn marosimi 2021-yil 17-aprelda Vindzor qal’asidagi Syent-George ibodatxonasida boʻlib oʻtdi va u Sankt-George ichidagi Qirollik qabriga dafn qilindi<ref name="a17" /><ref>{{Veb manbasi |url=https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari |title=Бразилиядаги улкан Исо Масиҳ ҳайкали, шаҳзода Филиппнинг дафн маросими, Петербургда ёнғин, Маккадаги Таровиҳ — ҳафтанинг энг яхши суратлари |author= |website=Bugun.uz |accessdate=18-04-2021 |archivedate=24-avgust 2021-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824105726/https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210824105726/https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari |date=24-avgust 2021-yil }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=17-aprel 2021-yil |title= Prince Philip funeral: Pictures as Queen and nation bid farewell to the duke |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/in-pictures-56779000 |access-date=24-aprel 2021-yil }}</ref>. Dunyo mamlakatlari vakillari qirol oilasiga uning vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Prince Philip: World leaders and royals send heartfelt sympathy |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-56687736 |access-date=24-aprel 2021-yil |work=BBC News |date=11-aprel 2021-yil}}</ref>. Shu jumladan [[Shavkat Mirziyoyev]] ham 9-aprel kuni qirolicha Elizabeth II’ning turmush oʻrtogʻi shahzoda Philip vafoti munosabati bilan unga hamdardlik bildirdi<ref>{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/09/shavkat-mirziyoev-buyuk-britaniya-qirolichasiga-hamdardlik-bildirdi |title= Шавкат Мирзиёев Буюк Британия қироличасига ҳамдардлик билдирди |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 09-04-2021 |arxivsana= 2021-08-24 |arxivurl= https://web.archive.org/web/20210824105725/https://bugun.uz/2021/04/09/shavkat-mirziyoev-buyuk-britaniya-qirolichasiga-hamdardlik-bildirdi }}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum}} * [https://www.royal.uk/duke-edinburgh-1921-2021-0 Edinburg gersogi Qirollik oilasi vebsaytida] * [http://www.dofe.org/ Edinburg gersogi mukofoti] {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Mountbatten, Philip}} [[Turkum:1921-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:2021-yilda vafot etganlar]] 79g6x92jojynyolkw9p9jqy9mw4aneo 5997400 5997399 2026-04-16T12:11:03Z KWiki78 246724 5997400 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Shahzoda Philip | tasvir = Duke of Edinburgh 33 Allan Warren.jpg | izoh = Philip 1992-yilda | lavozim = [[Birlashgan Qirollik]] [[Qirol|shahzoda-konsort]]i | boshlanish davri = 6-fevral 1952-yil | tugash davri = 9-aprel 2021-yil | tugʻilgan paytidagi ismi = | tugʻilgan sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1921|06|10|df=yes}} | tugʻilgan joyi = [[Korfu|Mon Repos, Korfu]], [[Gretsiya]] | vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|2021|04|9|1921|06|10|df=yes}} | vafot joyi = Windsor qasri, [[Windsor]], [[Birlashgan Qirollik]] | turmush_oʻrtogʻi = {{nikoh|[[Elizabeth II]]|1947}} | bolalari = {{plainlist| * [[Charles III]] * [[Malika Anne]] * [[Shahzoda Andrew]] * [[Shahzoda Edward]] }} | otasi = Shahzoda Andrew | onasi = Malika Alice | imzo = <!-- Prince Philip, Duke of Edinburgh signature.svg --> }} '''Shahzoda Philip, Edinburg gersogi'''<ref name="GreeceDenmarkNameBundle">Manbalar: * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://www.royal.uk/early-life-and-education|title=Early life and education|website=The Royal Family|date=2-mart 2017-yil|access-date=9-aprel 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409165221/https://www.royal.uk/early-life-and-education|archive-date=9 April 2021|url-status=live}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=http://www.canadianheritage.gc.ca/eng/1287056173925/1297368439340|title=His Royal Highness The Duke of Edinburgh|website=Canadian Heritage|access-date=10-iyun 2011-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317231641/http://www.canadianheritage.gc.ca/eng/1287056173925/1297368439340|archive-date=17 March 2012|url-status=dead}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-philip/8566735/Prince-Philips-90th-birthday-a-life-less-ordinary-for-The-Duke-of-Edinburgh.html|title=Prince Philip's 90th birthday: a life less ordinary for The Duke of Edinburgh|last=Ward|first=Victoria|date=10-iyun 2011-yil|website=The Telegraph|access-date=12-aprel 2021-yil |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613145011/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-philip/8566735/Prince-Philips-90th-birthday-a-life-less-ordinary-for-The-Duke-of-Edinburgh.html|archive-date=13 June 2011|url-status=live}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://news.sky.com/story/861428/the-life-and-times-of-the-royal-consort|title=The Life And Times Of The Royal Consort|date=10-iyun 2011-yil|publisher=Sky News|access-date=10-iyun 2011-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016155159/https://news.sky.com/story/861428/the-life-and-times-of-the-royal-consort|archive-date=16 October 2012|url-status=dead}}</ref> ('''Philip Mountbatten''' ({{Talaffuz|Filip Mauntbetten}}); 10-iyun 1921-yil — 9-aprel 2021-yil) — [[Britaniya qirollik oilasi]] aʼzosi, [[qirolicha Elizabeth II]] ning turmush oʻrtogʻi. Philip Yunonistonda, Yunon va Daniya qirollik oilalarida tugʻilgan, lekin uning oilasi oʻn sakkiz oyligida mamlakatdan surgun qilingan. [[Fransiya]], [[Germaniya]] va [[Buyuk Britaniya]]da taʼlim olgach, 1939-yil 18 yoshida Qirollik dengiz flotiga qoʻshilgan. 1939-yil iyuldan qirol [[George VI]] ning qizi va vorisi, oʻn uch yoshli malika Elizabeth bilan yozishmalar boshlagan. Philip u bilan birinchi marta 1934-yilda uchrashgan. [[Ikkinchi jahon urushi]] paytida u Buyuk Britaniyaning [[Oʻrtayer dengizi]] va [[Tinch okeani]] flotlarida xizmat qilgan. == Yoshlik yillari == Gretsiya va Daniya shahzodasi Philip ({{lang-el|Φίλιππος|translit=Fílippos}}) 1921-yil 10-iyunda [[Yunoniston]]ning [[Korfu]] orolidagi Mon Reposdagi villaning ovqatlanish xonasida tugʻilgan. Gretsiya va Daniya shahzodasi Andrew va Battenberg malikasi Elisning yagona oʻgʻli, beshinchi va oxirgi farzand. Glyukksburg uyining aʼzosi, Daniyaning hukmron uyi, u Gretsiya qiroli George I va Daniya qiroli Christian IX dan kelib chiqqani sabab Gretsiya va Daniya shahzodasi boʻlgan; u tugʻilishi bilan ikkala taxtga ham merosxoʻr boʻlgan. Philipning toʻrt opasi bor — Margarita, Theodora, Cecilie va Sophie edi. U Korfuda joylashgan Eski qalʼadagi Avliyo George cherkovida pravoslav yunon marosimida choʻqintirilgan. Uning ota-bobosi buvisi Gretsiya qirolichasi Olga, uning amakivachchasi Gretsiya valiahd shahzodasi George, amakisi lord Lui Mountbatten va Korfu meri Alexandros Kokotos boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last1=Sakalis |first1=Alex |title=Prince Philip's secret return visit to the island of his birth |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/prince-philip-exhibition-corfu-return-b1832785.html |access-date=18-aprel 2021-yil |work=The Independent |date=17-aprel 2021-yil}}</ref>. === Taʼlim === Philip birinchi boʻlib Parijdagi Donald MakJannet boshchiligidagi Amerika maktabi The Elmsda taʼlim olgan. u Philipni „hamma narsani biladigan aqlli, lekin har doim juda xushmuomala“ deb taʼriflagan. 1930-yilda u Buyuk Britaniyaga Cheam maktabiga oʻqishga yuborildi. Keyingi uch yil ichida uning toʻrt opasi nemis knyazlariga turmushga chiqib, Germaniyaga koʻchib ketishdi. Onasiga shizofreniya tashxisi qoʻyildi va otasi bilan Monte-Karloda istiqomat qilishdi. Philip bolaligining oxirigacha onasi bilan kam aloqa qilgan. 1933-yilda uni Germaniyadagi Schule Schloss Salemga joʻnatishdi, u yerda „maktab toʻlovlarini tejash afzalligi“ bor edi. Germaniyada natsizmning paydo boʻlishi bilan Salemning yahudiy asoschisi Kurt Xan taʼqiblardan qochib, Shotlandiyada Gordonstoun maktabini tashkil qildi, Philip Salemda ikki muddatdan keyin koʻchib keldi. 1937-yilda uning singlisi Cecilie, eri George Donatus, Gessaning irsiy Buyuk Gertsogi, ikki yosh oʻgʻli Lyudvig va Aleksandr, yangi tugʻilgan chaqaloq va qaynonasi, Solms-Xohensolms-Lich malikasi Eleonor Ostendda aviahalokatda halok boʻlgan. Philip oʻshanda 16 yoshda, Darmshtadtdagi dafn marosimida qatnashgan. Sesili ham, uning eri ham fashistlar partiyasining aʼzolari boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last1=Brooks-Pollock |first1=Tom |title=Queen Nazi salute film: Documentary will show Prince Philip's sister calling Hitler 'charming and modest' |url=https://www.independent.co.uk/news/people/queen-nazi-salute-film-prince-philip-s-sister-described-hitler-charming-and-modest-10401274.html |access-date=9-aprel 2021-yil |work=The Independent |date=20-iyul 2015-yil}}</ref>. Keyingi yili uning amakisi va vasiysi Lord Milford Xeyven suyak iligi saratonidan vafot etdi. Uning ukasi Lord Lui Philipning yoshligida ota-ona masʼuliyatini oʻz zimmasiga oldi<ref>{{Yangiliklar manbasi|date=10-aprel 2021-yil|title=Prince Philip: A turbulent childhood stalked by exile, mental illness and death|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-56690270|access-date=14-aprel 2021-yil}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == 1939-yilda qirol George VI va qirolicha Elizabeth Dartmut qirollik harbiy-dengiz kollejiga gastrol safarida boʻlishdi. Tashrif chogʻida qirolicha va Lord Mountbatten jiyani Philipdan qirolning ikki qizi — Elizabeth va Margaretni, Philipning [[Victoria|qirolicha Viktoriya]] orqali uchinchi amakivachchalari, bir vaqtlar Daniya qiroli Christian IX orqali olib ketilganini kuzatib qoʻyishni soʻrashdi<ref name=ancestry>{{harvnb|Heald|1991|p=57}}</ref>. Oʻsha paytda Elizabeth Philipni sevib qoldi va ular 13 yoshida xat almasha boshladilar. Oxir-oqibat, 1946-yilning yozida Philip qiroldan qizining qoʻlini soʻradi. Qirol, agar biron bir rasmiy uchrashuv keyingi yilning aprel oyida Elizabeth 21 yoshga toʻlgunga qadar kechiktirilsa, uning iltimosini qabul qilishini aytdi. 1947-yil [[mart oyi]]ga kelib Philip Yunon va Daniya qirollik unvonlaridan voz kechdi, onasining oilasidan Mountbatten familiyasini oldi va ingliz fuqaroligiga aylandi. Nishon 1947-yil 10-iyulda ommaga eʼlon qilindi. Philip va Elizabeth Westminster Abbeyida turmush qurishdi. Marosim BBC radiosi tomonidan yozilgan va butun dunyo boʻylab 200 million kishiga efirga uzatilgan. == Oʻlimi == Philip 2021-yil 9-aprel kuni ertalab Vindzor qal’asida, 99 yoshida, 100 yoshga toʻlishidan ikki oy oldin vafot etdi<ref>{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/10/shahzoda-Philip-vafoti-dunyoni-titratayotgan-koronavirus-namangandagi-yarmarka-madriddagi-modalar-haftaligi-9-aprel-suratlari |title= Шаҳзода Филипп вафоти, дунёни титратаётган коронавирус, Намангандаги ярмарка, Мадриддаги модалар ҳафталиги — 9 апрель суратлари |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 10-04-2021 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Ward |first=Victoria |title=Exclusive: Duke of Edinburgh's official cause of death recorded as 'old age'|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/05/04/exclusive-duke-edinburghs-official-cause-death-recorded-old/|work=The Telegraph|date=4-may 2021-yil|url-access=subscription|access-date=5-may 2021-yil|archive-date=4-may 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504202539/https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/05/04/exclusive-duke-edinburghs-official-cause-death-recorded-old/|url-status=live}}</ref>. 10-aprel kuni Buyuk Britaniya qirolichasi Elizabeth II’ning turmush oʻrtogʻi, Edinburg gersogi shahzoda Philipning vafoti munosabati bilan mamlakat boʻylab artilleriyadan toʻplar otildi<ref name="a17">{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/10/shahzoda-Philip-sharafiga-otilgan-toplar-misrda-topilgan-3000-jillik-shahar-surhondaryoda-kurash-chempionati-avstriyada-norozilik-namojishlari-10-aprel-suratlari |title= Шаҳзода Филипп шарафига отилган тўплар, Мисрда топилган 3000 йиллик шаҳар, Сурхондарёда кураш чемпионати, Австрияда норозилик намойишлари — 10 апрель суратлари |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 10-04-2021 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U Britaniya tarixida eng uzoq vaqt xizmat qilgan qirollik sherigi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Prince Philip has died aged 99, Buckingham Palace announces |url=https://www.bbc.com/news/uk-11437314 |work=BBC News |access-date=12-aprel 2021-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409111256/https://www.bbc.com/news/uk-11437314|archive-date=9-aprel 2021-yil|date=9-aprel 2021-yil|url-status=live}}</ref>. Qirolicha, erining vafot etganida yotogʻida turib erining uning oʻlimini „hayotida katta boʻshliq qoldirgan“ deb alohida taʼriflagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tominey |first=Camilla |author-link=Camilla Tominey |date=9-aprel 2021-yil |title=Prince Philip's peaceful passing reflects a remarkable life lived in self-effacing dignity |url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/04/09/prince-philips-peaceful-passing-reflects-remarkable-life-lived/ |newspaper=The Telegraph |access-date=11-may 2021-yil |archive-date=10-aprel 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410160905/https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/04/09/prince-philips-peaceful-passing-reflects-remarkable-life-lived/|url-access=subscription |url-status=live}}</ref>. Philipning kelini Vesseks grafinyasi matbuotga shahzoda vafot etganini quyidagicha tariflab aytgan: „u juda muloyim, tinchgina vafot etdi. Xuddi kimdir uni qoʻlidan ushlab olib ketgani kabi“, dedi<ref name="smhdeath1">{{Veb manbasi|url=https://www.smh.com.au/world/europe/prince-philip-dies-in-windsor-castle-aged-99-20200205-p53y58.html|title=Prince Philip dies in Windsor Castle aged 99|date=9-aprel 2021-yil|access-date=12-aprel 2021-yil|work=Sydney Morning Herald|first=Bevan|last=Shields}}</ref><ref name="void_Guardian">{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2021/apr/11/queen-says-prince-philip-death-has-left-a-huge-void|title=Queen says Prince Philip's death has left 'a huge void'|date=11-aprel 2021-yil|access-date=12-aprel 2021-yil|work=The Guardian|first=Caroline|last=Davies}}</ref>. Uning oʻlimi „Toʻrtinchi koʻprik“ operatsiyasining boshlanishiga olib keldi, uning rejasi uning oʻlimini ommaviy ravishda eʼlon qilish va dafn marosimini tashkil qilish edi<ref name="smhdeath1" /><ref>{{Yangiliklar manbasi|last1=Murray|first1=Jessica|last2=Walker|first2=Peter|last3=Bates|first3=Stephen|last4=Brooks|first4=Libby|last5=Adams|first5=Richard|date=9-aprel 2021-yil|title=Prince Philip: tributes paid to Duke of Edinburgh after death aged 99 – latest updates|language=inglizcha|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/uk-news/live/2021/apr/09/prince-philip-duke-of-edinburgh-dies-latest-updates|access-date=12-aprel 2021-yil|issn=0261-3077 |display-authors=2}}</ref>. Dafn marosimi 2021-yil 17-aprelda Vindzor qal’asidagi Syent-George ibodatxonasida boʻlib oʻtdi va u Sankt-George ichidagi Qirollik qabriga dafn qilindi<ref name="a17" /><ref>{{Veb manbasi |url=https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari |title=Бразилиядаги улкан Исо Масиҳ ҳайкали, шаҳзода Филиппнинг дафн маросими, Петербургда ёнғин, Маккадаги Таровиҳ — ҳафтанинг энг яхши суратлари |author= |website=Bugun.uz |accessdate=18-04-2021 |archivedate=24-avgust 2021-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824105726/https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210824105726/https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari |date=24-avgust 2021-yil }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=17-aprel 2021-yil |title= Prince Philip funeral: Pictures as Queen and nation bid farewell to the duke |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/in-pictures-56779000 |access-date=24-aprel 2021-yil }}</ref>. Dunyo mamlakatlari vakillari qirol oilasiga uning vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Prince Philip: World leaders and royals send heartfelt sympathy |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-56687736 |access-date=24-aprel 2021-yil |work=BBC News |date=11-aprel 2021-yil}}</ref>. Shu jumladan [[Shavkat Mirziyoyev]] ham 9-aprel kuni qirolicha Elizabeth II’ning turmush oʻrtogʻi shahzoda Philip vafoti munosabati bilan unga hamdardlik bildirdi<ref>{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/09/shavkat-mirziyoev-buyuk-britaniya-qirolichasiga-hamdardlik-bildirdi |title= Шавкат Мирзиёев Буюк Британия қироличасига ҳамдардлик билдирди |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 09-04-2021 |arxivsana= 2021-08-24 |arxivurl= https://web.archive.org/web/20210824105725/https://bugun.uz/2021/04/09/shavkat-mirziyoev-buyuk-britaniya-qirolichasiga-hamdardlik-bildirdi }}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum}} * [https://www.royal.uk/duke-edinburgh-1921-2021-0 Edinburg gersogi Qirollik oilasi vebsaytida] * [http://www.dofe.org/ Edinburg gersogi mukofoti] {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Mountbatten, Philip}} [[Turkum:1921-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:2021-yilda vafot etganlar]] i8luy28zl5gjph74mzbx1of7wf4rdn2 5997401 5997400 2026-04-16T12:11:20Z KWiki78 246724 5997401 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Shahzoda Philip | tasvir = Duke of Edinburgh 33 Allan Warren.jpg | izoh = Philip 1992-yilda | lavozim = [[Birlashgan Qirollik]] [[Qirol|shahzoda-konsort]]i | boshlanish davri = 6-fevral 1952-yil | tugash davri = 9-aprel 2021-yil | tugʻilgan paytidagi ismi = | tugʻilgan sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1921|06|10|df=yes}} | tugʻilgan joyi = [[Korfu|Mon Repos, Korfu]], [[Gretsiya]] | vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|2021|04|9|1921|06|10|df=yes}} | vafot joyi = Windsor qasri, [[Windsor]], [[Birlashgan Qirollik]] | turmush_oʻrtogʻi = {{nikoh|[[Elizabeth II]]|1947}} | bolalari = {{plainlist| * [[Charles III]] * [[Malika Anne]] * [[Shahzoda Andrew]] * [[Shahzoda Edward]] }} | otasi = Shahzoda Andrew | onasi = Malika Alice | imzo = <!-- Prince Philip, Duke of Edinburgh signature.svg --> }} '''Shahzoda Philip, Edinburg gersogi'''<ref name="GreeceDenmarkNameBundle">Manbalar: * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://www.royal.uk/early-life-and-education|title=Early life and education|website=The Royal Family|date=2-mart 2017-yil|access-date=9-aprel 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409165221/https://www.royal.uk/early-life-and-education|archive-date=9 April 2021|url-status=live}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=http://www.canadianheritage.gc.ca/eng/1287056173925/1297368439340|title=His Royal Highness The Duke of Edinburgh|website=Canadian Heritage|access-date=10-iyun 2011-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317231641/http://www.canadianheritage.gc.ca/eng/1287056173925/1297368439340|archive-date=17 March 2012|url-status=dead}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-philip/8566735/Prince-Philips-90th-birthday-a-life-less-ordinary-for-The-Duke-of-Edinburgh.html|title=Prince Philip's 90th birthday: a life less ordinary for The Duke of Edinburgh|last=Ward|first=Victoria|date=10-iyun 2011-yil|website=The Telegraph|access-date=12-aprel 2021-yil |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613145011/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-philip/8566735/Prince-Philips-90th-birthday-a-life-less-ordinary-for-The-Duke-of-Edinburgh.html|archive-date=13 June 2011|url-status=live}} * {{veb manbasi |mode=cs2|url=https://news.sky.com/story/861428/the-life-and-times-of-the-royal-consort|title=The Life And Times Of The Royal Consort|date=10-iyun 2011-yil|publisher=Sky News|access-date=10-iyun 2011-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016155159/https://news.sky.com/story/861428/the-life-and-times-of-the-royal-consort|archive-date=16 October 2012|url-status=dead}}</ref> ('''Philip Mountbatten''' ({{Talaffuz|Filip Mauntbetten}}); 10-iyun 1921-yil — 9-aprel 2021-yil) — [[Britaniya qirollik oilasi]] aʼzosi, [[qirolicha Elizabeth II]] ning turmush oʻrtogʻi. Philip Yunonistonda, Yunon va Daniya qirollik oilalarida tugʻilgan, lekin uning oilasi oʻn sakkiz oyligida mamlakatdan surgun qilingan. [[Fransiya]], [[Germaniya]] va [[Buyuk Britaniya]]da taʼlim olgach, 1939-yil 18 yoshida Qirollik dengiz flotiga qoʻshilgan. 1939-yil iyuldan qirol [[George VI]] ning qizi va vorisi, oʻn uch yoshli malika Elizabeth bilan yozishmalar boshlagan. Philip u bilan birinchi marta 1934-yilda uchrashgan. [[Ikkinchi jahon urushi]] paytida u Buyuk Britaniyaning [[Oʻrtayer dengizi]] va [[Tinch okeani]] flotlarida xizmat qilgan. == Yoshlik yillari == Gretsiya va Daniya shahzodasi Philip ({{lang-el|Φίλιππος|translit=Fílippos}}) 1921-yil 10-iyunda [[Yunoniston]]ning [[Korfu]] orolidagi Mon Reposdagi villaning ovqatlanish xonasida tugʻilgan. Gretsiya va Daniya shahzodasi Andrew va Battenberg malikasi Elisning yagona oʻgʻli, beshinchi va oxirgi farzand. Glyukksburg uyining aʼzosi, Daniyaning hukmron uyi, u Gretsiya qiroli George I va Daniya qiroli Christian IX dan kelib chiqqani sabab Gretsiya va Daniya shahzodasi boʻlgan; u tugʻilishi bilan ikkala taxtga ham merosxoʻr boʻlgan. Philipning toʻrt opasi bor — Margarita, Theodora, Cecilie va Sophie edi. U Korfuda joylashgan Eski qalʼadagi Avliyo George cherkovida pravoslav yunon marosimida choʻqintirilgan. Uning ota-bobosi buvisi Gretsiya qirolichasi Olga, uning amakivachchasi Gretsiya valiahd shahzodasi George, amakisi lord Lui Mountbatten va Korfu meri Alexandros Kokotos boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last1=Sakalis |first1=Alex |title=Prince Philip's secret return visit to the island of his birth |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/prince-philip-exhibition-corfu-return-b1832785.html |access-date=18-aprel 2021-yil |work=The Independent |date=17-aprel 2021-yil}}</ref>. === Taʼlim === Philip birinchi boʻlib Parijdagi Donald MakJannet boshchiligidagi Amerika maktabi The Elmsda taʼlim olgan. u Philipni „hamma narsani biladigan aqlli, lekin har doim juda xushmuomala“ deb taʼriflagan. 1930-yilda u Buyuk Britaniyaga Cheam maktabiga oʻqishga yuborildi. Keyingi uch yil ichida uning toʻrt opasi nemis knyazlariga turmushga chiqib, Germaniyaga koʻchib ketishdi. Onasiga shizofreniya tashxisi qoʻyildi va otasi bilan Monte-Karloda istiqomat qilishdi. Philip bolaligining oxirigacha onasi bilan kam aloqa qilgan. 1933-yilda uni Germaniyadagi Schule Schloss Salemga joʻnatishdi, u yerda „maktab toʻlovlarini tejash afzalligi“ bor edi. Germaniyada natsizmning paydo boʻlishi bilan Salemning yahudiy asoschisi Kurt Xan taʼqiblardan qochib, Shotlandiyada Gordonstoun maktabini tashkil qildi, Philip Salemda ikki muddatdan keyin koʻchib keldi. 1937-yilda uning singlisi Cecilie, eri George Donatus, Gessaning irsiy Buyuk Gertsogi, ikki yosh oʻgʻli Lyudvig va Aleksandr, yangi tugʻilgan chaqaloq va qaynonasi, Solms-Xohensolms-Lich malikasi Eleonor Ostendda aviahalokatda halok boʻlgan. Philip oʻshanda 16 yoshda, Darmshtadtdagi dafn marosimida qatnashgan. Sesili ham, uning eri ham fashistlar partiyasining aʼzolari boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last1=Brooks-Pollock |first1=Tom |title=Queen Nazi salute film: Documentary will show Prince Philip's sister calling Hitler 'charming and modest' |url=https://www.independent.co.uk/news/people/queen-nazi-salute-film-prince-philip-s-sister-described-hitler-charming-and-modest-10401274.html |access-date=9-aprel 2021-yil |work=The Independent |date=20-iyul 2015-yil}}</ref>. Keyingi yili uning amakisi va vasiysi Lord Milford Xeyven suyak iligi saratonidan vafot etdi. Uning ukasi Lord Lui Philipning yoshligida ota-ona masʼuliyatini oʻz zimmasiga oldi<ref>{{Yangiliklar manbasi|date=10-aprel 2021-yil|title=Prince Philip: A turbulent childhood stalked by exile, mental illness and death|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-56690270|access-date=14-aprel 2021-yil}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == 1939-yilda qirol George VI va qirolicha Elizabeth Dartmut qirollik harbiy-dengiz kollejiga gastrol safarida boʻlishdi. Tashrif chogʻida qirolicha va Lord Mountbatten jiyani Philipdan qirolning ikki qizi — Elizabeth va Margaretni, Philipning [[Victoria|qirolicha Viktoriya]] orqali uchinchi amakivachchalari, bir vaqtlar Daniya qiroli Christian IX orqali olib ketilganini kuzatib qoʻyishni soʻrashdi<ref name=ancestry>{{harvnb|Heald|1991|p=57}}</ref>. Oʻsha paytda Elizabeth Philipni sevib qoldi va ular 13 yoshida xat almasha boshladilar. Oxir-oqibat, 1946-yilning yozida Philip qiroldan qizining qoʻlini soʻradi. Qirol, agar biron bir rasmiy uchrashuv keyingi yilning aprel oyida Elizabeth 21 yoshga toʻlgunga qadar kechiktirilsa, uning iltimosini qabul qilishini aytdi. 1947-yil [[mart oyi]]ga kelib Philip Yunon va Daniya qirollik unvonlaridan voz kechdi, onasining oilasidan Mountbatten familiyasini oldi va ingliz fuqaroligiga aylandi. Nishon 1947-yil 10-iyulda ommaga eʼlon qilindi. Philip va Elizabeth Westminster Abbeyida turmush qurishdi. Marosim BBC radiosi tomonidan yozilgan va butun dunyo boʻylab 200 million kishiga efirga uzatilgan. == Oʻlimi == Philip 2021-yil 9-aprel kuni ertalab Vindzor qal’asida, 99 yoshida, 100 yoshga toʻlishidan ikki oy oldin vafot etdi<ref>{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/10/shahzoda-Philip-vafoti-dunyoni-titratayotgan-koronavirus-namangandagi-yarmarka-madriddagi-modalar-haftaligi-9-aprel-suratlari |title= Шаҳзода Филипп вафоти, дунёни титратаётган коронавирус, Намангандаги ярмарка, Мадриддаги модалар ҳафталиги — 9 апрель суратлари |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 10-04-2021 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Ward |first=Victoria |title=Exclusive: Duke of Edinburgh's official cause of death recorded as 'old age'|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/05/04/exclusive-duke-edinburghs-official-cause-death-recorded-old/|work=The Telegraph|date=4-may 2021-yil|url-access=subscription|access-date=5-may 2021-yil|archive-date=4-may 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504202539/https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/05/04/exclusive-duke-edinburghs-official-cause-death-recorded-old/|url-status=live}}</ref>. 10-aprel kuni Buyuk Britaniya qirolichasi Elizabeth II’ning turmush oʻrtogʻi, Edinburg gersogi shahzoda Philipning vafoti munosabati bilan mamlakat boʻylab artilleriyadan toʻplar otildi<ref name="a17">{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/10/shahzoda-Philip-sharafiga-otilgan-toplar-misrda-topilgan-3000-jillik-shahar-surhondaryoda-kurash-chempionati-avstriyada-norozilik-namojishlari-10-aprel-suratlari |title= Шаҳзода Филипп шарафига отилган тўплар, Мисрда топилган 3000 йиллик шаҳар, Сурхондарёда кураш чемпионати, Австрияда норозилик намойишлари — 10 апрель суратлари |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 10-04-2021 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U Britaniya tarixida eng uzoq vaqt xizmat qilgan qirollik sherigi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Prince Philip has died aged 99, Buckingham Palace announces |url=https://www.bbc.com/news/uk-11437314 |work=BBC News |access-date=12-aprel 2021-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409111256/https://www.bbc.com/news/uk-11437314|archive-date=9-aprel 2021-yil|date=9-aprel 2021-yil|url-status=live}}</ref>. Qirolicha, erining vafot etganida yotogʻida turib erining uning oʻlimini „hayotida katta boʻshliq qoldirgan“ deb alohida taʼriflagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tominey |first=Camilla |author-link=Camilla Tominey |date=9-aprel 2021-yil |title=Prince Philip's peaceful passing reflects a remarkable life lived in self-effacing dignity |url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/04/09/prince-philips-peaceful-passing-reflects-remarkable-life-lived/ |newspaper=The Telegraph |access-date=11-may 2021-yil |archive-date=10-aprel 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410160905/https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/04/09/prince-philips-peaceful-passing-reflects-remarkable-life-lived/|url-access=subscription |url-status=live}}</ref>. Philipning kelini Vesseks grafinyasi matbuotga shahzoda vafot etganini quyidagicha tariflab aytgan: „u juda muloyim, tinchgina vafot etdi. Xuddi kimdir uni qoʻlidan ushlab olib ketgani kabi“, dedi<ref name="smhdeath1">{{Veb manbasi|url=https://www.smh.com.au/world/europe/prince-philip-dies-in-windsor-castle-aged-99-20200205-p53y58.html|title=Prince Philip dies in Windsor Castle aged 99|date=9-aprel 2021-yil|access-date=12-aprel 2021-yil|work=Sydney Morning Herald|first=Bevan|last=Shields}}</ref><ref name="void_Guardian">{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2021/apr/11/queen-says-prince-philip-death-has-left-a-huge-void|title=Queen says Prince Philip's death has left 'a huge void'|date=11-aprel 2021-yil|access-date=12-aprel 2021-yil|work=The Guardian|first=Caroline|last=Davies}}</ref>. Uning oʻlimi „Toʻrtinchi koʻprik“ operatsiyasining boshlanishiga olib keldi, uning rejasi uning oʻlimini ommaviy ravishda eʼlon qilish va dafn marosimini tashkil qilish edi<ref name="smhdeath1" /><ref>{{Yangiliklar manbasi|last1=Murray|first1=Jessica|last2=Walker|first2=Peter|last3=Bates|first3=Stephen|last4=Brooks|first4=Libby|last5=Adams|first5=Richard|date=9-aprel 2021-yil|title=Prince Philip: tributes paid to Duke of Edinburgh after death aged 99 – latest updates|language=inglizcha|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/uk-news/live/2021/apr/09/prince-philip-duke-of-edinburgh-dies-latest-updates|access-date=12-aprel 2021-yil|issn=0261-3077 |display-authors=2}}</ref>. Dafn marosimi 2021-yil 17-aprelda Vindzor qal’asidagi Syent-George ibodatxonasida boʻlib oʻtdi va u Sankt-George ichidagi Qirollik qabriga dafn qilindi<ref name="a17" /><ref>{{Veb manbasi |url=https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari |title=Бразилиядаги улкан Исо Масиҳ ҳайкали, шаҳзода Филиппнинг дафн маросими, Петербургда ёнғин, Маккадаги Таровиҳ — ҳафтанинг энг яхши суратлари |author= |website=Bugun.uz |accessdate=18-04-2021 |archivedate=24-avgust 2021-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824105726/https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210824105726/https://bugun.uz/2021/04/18/braziliyadagi-ulkan-iso-masih-hajkali-shahzoda-Philipning-dafn-marosimi-peterburgda-yongin-makkadagi-tarovih-haftaning-eng-yahshi-suratlari |date=24-avgust 2021-yil }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=17-aprel 2021-yil |title= Prince Philip funeral: Pictures as Queen and nation bid farewell to the duke |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/in-pictures-56779000 |access-date=24-aprel 2021-yil }}</ref>. Dunyo mamlakatlari vakillari qirol oilasiga uning vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Prince Philip: World leaders and royals send heartfelt sympathy |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-56687736 |access-date=24-aprel 2021-yil |work=BBC News |date=11-aprel 2021-yil}}</ref>. Shu jumladan [[Shavkat Mirziyoyev]] ham 9-aprel kuni qirolicha Elizabeth II’ning turmush oʻrtogʻi shahzoda Philip vafoti munosabati bilan unga hamdardlik bildirdi<ref>{{Veb manbasi |url= https://bugun.uz/2021/04/09/shavkat-mirziyoev-buyuk-britaniya-qirolichasiga-hamdardlik-bildirdi |title= Шавкат Мирзиёев Буюк Британия қироличасига ҳамдардлик билдирди |author= |website= Bugun.uz |accessdate= 09-04-2021 |arxivsana= 2021-08-24 |arxivurl= https://web.archive.org/web/20210824105725/https://bugun.uz/2021/04/09/shavkat-mirziyoev-buyuk-britaniya-qirolichasiga-hamdardlik-bildirdi }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum}} * [https://www.royal.uk/duke-edinburgh-1921-2021-0 Edinburg gersogi Qirollik oilasi vebsaytida] * [http://www.dofe.org/ Edinburg gersogi mukofoti] {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Mountbatten, Philip}} [[Turkum:1921-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:2021-yilda vafot etganlar]] o8s0dq7lcju1eywcb5b0bh5gr7c0qqo 4 712592 5997387 5996829 2026-04-16T12:03:02Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 5997387 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:MalikxanBot|MalikxanBot]] || [[Special:Contributions/MalikxanBot|{{formatnum:799116}}]] |- | 2 || [[User:ProgrammerBot|ProgrammerBot]] || [[Special:Contributions/ProgrammerBot|{{formatnum:679528}}]] |- | 3 || [[User:DastyorBot|DastyorBot]] || [[Special:Contributions/DastyorBot|{{formatnum:516159}}]] |- | 4 || [[User:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] || [[Special:Contributions/Ximik1991Bot|{{formatnum:197605}}]] |- | 5 || [[User:CoderSIBot|CoderSIBot]] || [[Special:Contributions/CoderSIBot|{{formatnum:187765}}]] |- | 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:140908}}]] |- | 7 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:109852}}]] |- | 8 || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:91745}}]] |- | 9 || [[User:TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:80410}}]] |- | 10 || [[User:Escarbot|Escarbot]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:69842}}]] |- | 11 || [[User:Legobot|Legobot]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:67152}}]] |- | 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:44026}}]] |- | 13 || [[User:Addbot|Addbot]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:28914}}]] |- | 14 || [[User:SieBot|SieBot]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:28363}}]] |- | 15 || [[User:YFdyh-bot|YFdyh-bot]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:27350}}]] |- | 16 || [[User:OchilovBot|OchilovBot]] || [[Special:Contributions/OchilovBot|{{formatnum:23928}}]] |- | 17 || [[User:VolkovBot|VolkovBot]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:19249}}]] |- | 18 || [[User:ArthurBot|ArthurBot]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:18710}}]] |- | 19 || [[User:Luckas-bot|Luckas-bot]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:16696}}]] |- | 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:11121}}]] |- | 21 || [[User:Uzgen bot|Uzgen bot]] || [[Special:Contributions/Uzgen bot|{{formatnum:10709}}]] |- | 22 || [[User:ZéroBot|ZéroBot]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:10554}}]] |- | 23 || [[User:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:10294}}]] |- | 24 || [[User:JAnDbot|JAnDbot]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:10206}}]] |- | 25 || [[User:Thijs!bot|Thijs!bot]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:9691}}]] |- | 26 || [[User:MelancholieBot|MelancholieBot]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:8873}}]] |- | 27 || [[User:RedBot|RedBot]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:8357}}]] |- | 28 || [[User:タチコマ robot|タチコマ robot]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:8161}}]] |- | 29 || [[User:Acebot|Acebot]] || [[Special:Contributions/Acebot|{{formatnum:6989}}]] |- | 30 || [[User:EdgarsBot|EdgarsBot]] || [[Special:Contributions/EdgarsBot|{{formatnum:6807}}]] |- | 31 || [[User:KLBot2|KLBot2]] || [[Special:Contributions/KLBot2|{{formatnum:6601}}]] |- | 32 || [[User:Makecat-bot|Makecat-bot]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:6542}}]] |- | 33 || [[User:AlleborgoBot|AlleborgoBot]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:5802}}]] |- | 34 || [[User:MBHbot|MBHbot]] || [[Special:Contributions/MBHbot|{{formatnum:5359}}]] |- | 35 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:5013}}]] |- | 36 || [[User:LaaknorBot|LaaknorBot]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:4667}}]] |- | 37 || [[User:Vagobot|Vagobot]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:4451}}]] |- | 38 || [[User:IluvatarBot|IluvatarBot]] || [[Special:Contributions/IluvatarBot|{{formatnum:4449}}]] |- | 39 || [[User:Loveless|Loveless]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:4445}}]] |- | 40 || [[User:Zorrobot|Zorrobot]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:4173}}]] |- | 41 || [[User:JackieBot|JackieBot]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:4132}}]] |- | 42 || [[User:KamikazeBot|KamikazeBot]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:3687}}]] |- | 43 || [[User:FoxBot|FoxBot]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:3658}}]] |- | 44 || [[User:CarsracBot|CarsracBot]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:3570}}]] |- | 45 || [[User:Ptbotgourou|Ptbotgourou]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:3390}}]] |- | 46 || [[User:BotMultichill|BotMultichill]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:3244}}]] |- | 47 || [[User:Alexbot|Alexbot]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:3100}}]] |- | 48 || [[User:HRoestBot|HRoestBot]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:2983}}]] |- | 49 || [[User:TjBot|TjBot]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:2650}}]] |- | 50 || [[User:Purbo T|Purbo T]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:2576}}]] |- | 51 || [[User:PipepBot|PipepBot]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:2201}}]] |- | 52 || [[User:JYBot|JYBot]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:2189}}]] |- | 53 || [[User:DragonBot|DragonBot]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:2081}}]] |- | 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:2049}}]] |- | 55 || [[User:Darkicebot|Darkicebot]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:1852}}]] |- | 56 || [[User:Idioma-bot|Idioma-bot]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:1848}}]] |- | 57 || [[User:MastiBot|MastiBot]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:1725}}]] |- | 58 || [[User:Dinamik-bot|Dinamik-bot]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:1716}}]] |- | 59 || [[User:Rubinbot|Rubinbot]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:1590}}]] |- | 60 || [[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:1537}}]] |- | 61 || [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:1451}}]] |- | 62 || [[User:Amirobot|Amirobot]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:1434}}]] |- | 63 || [[User:IanraBot|IanraBot]] || [[Special:Contributions/IanraBot|{{formatnum:1365}}]] |- | 64 || [[User:Rezabot|Rezabot]] || [[Special:Contributions/Rezabot|{{formatnum:1358}}]] |- | 65 || [[User:Synthebot|Synthebot]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:1316}}]] |- | 66 || [[User:AvicBot|AvicBot]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:1257}}]] |- | 67 || [[User:GhalyBot|GhalyBot]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:1239}}]] |- | 68 || [[User:Movses-bot|Movses-bot]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:1187}}]] |- | 69 || [[User:HerculeBot|HerculeBot]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:1068}}]] |- | 70 || [[User:Robbot|Robbot]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:1022}}]] |- | 71 || [[User:D'ohBot|D'ohBot]] || [[Special:Contributions/D'ohBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 72 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:995}}]] |- | 73 || [[User:SilvonenBot|SilvonenBot]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:977}}]] |- | 74 || [[User:MystBot|MystBot]] || [[Special:Contributions/MystBot|{{formatnum:972}}]] |- | 75 || [[User:TinucherianBot II|TinucherianBot II]] || [[Special:Contributions/TinucherianBot II|{{formatnum:953}}]] |- | 76 || [[User:Jotterbot|Jotterbot]] || [[Special:Contributions/Jotterbot|{{formatnum:892}}]] |- | 77 || [[User:AvocatoBot|AvocatoBot]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:881}}]] |- | 78 || [[User:StigBot|StigBot]] || [[Special:Contributions/StigBot|{{formatnum:804}}]] |- | 79 || [[User:Almabot|Almabot]] || [[Special:Contributions/Almabot|{{formatnum:801}}]] |- | 80 || [[User:SassoBot|SassoBot]] || [[Special:Contributions/SassoBot|{{formatnum:790}}]] |- | 81 || [[User:Justincheng12345-bot|Justincheng12345-bot]] || [[Special:Contributions/Justincheng12345-bot|{{formatnum:761}}]] |- | 82 || [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:722}}]] |- | 83 || [[User:Gerakibot|Gerakibot]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:587}}]] |- | 84 || [[User:YaxshiBot|YaxshiBot]] || [[Special:Contributions/YaxshiBot|{{formatnum:577}}]] |- | 85 || [[User:SpBot|SpBot]] || [[Special:Contributions/SpBot|{{formatnum:542}}]] |- | 86 || [[User:TechBot|TechBot]] || [[Special:Contributions/TechBot|{{formatnum:541}}]] |- | 87 || [[User:DarafshBot|DarafshBot]] || [[Special:Contributions/DarafshBot|{{formatnum:541}}]] |- | 88 || [[User:Byrialbot|Byrialbot]] || [[Special:Contributions/Byrialbot|{{formatnum:488}}]] |- | 89 || [[User:PixelBot|PixelBot]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:433}}]] |- | 90 || [[User:DSisyphBot|DSisyphBot]] || [[Special:Contributions/DSisyphBot|{{formatnum:406}}]] |- | 91 || [[User:CasualBot|CasualBot]] || [[Special:Contributions/CasualBot|{{formatnum:403}}]] |- | 92 || [[User:Chobot|Chobot]] || [[Special:Contributions/Chobot|{{formatnum:366}}]] |- | 93 || [[User:CocuBot|CocuBot]] || [[Special:Contributions/CocuBot|{{formatnum:364}}]] |- | 94 || [[User:JhsBot|JhsBot]] || [[Special:Contributions/JhsBot|{{formatnum:335}}]] |- | 95 || [[User:Memty Bot|Memty Bot]] || [[Special:Contributions/Memty Bot|{{formatnum:327}}]] |- | 96 || [[User:AlnoktaBOT|AlnoktaBOT]] || [[Special:Contributions/AlnoktaBOT|{{formatnum:316}}]] |- | 97 || [[User:Louperibot|Louperibot]] || [[Special:Contributions/Louperibot|{{formatnum:297}}]] |- | 98 || [[User:Nallimbot|Nallimbot]] || [[Special:Contributions/Nallimbot|{{formatnum:291}}]] |- | 99 || [[User:AZatBot~uzwiki|AZatBot~uzwiki]] || [[Special:Contributions/AZatBot~uzwiki|{{formatnum:285}}]] |- | 100 || [[User:DixonDBot|DixonDBot]] || [[Special:Contributions/DixonDBot|{{formatnum:201}}]] |- | 101 || [[User:MahdiBot|MahdiBot]] || [[Special:Contributions/MahdiBot|{{formatnum:199}}]] |- | 102 || [[User:Sz-iwbot|Sz-iwbot]] || [[Special:Contributions/Sz-iwbot|{{formatnum:169}}]] |- | 103 || [[User:DirlBot|DirlBot]] || [[Special:Contributions/DirlBot|{{formatnum:116}}]] |- | 104 || [[User:Obersachsebot|Obersachsebot]] || [[Special:Contributions/Obersachsebot|{{formatnum:114}}]] |- | 105 || [[User:NobelBot|NobelBot]] || [[Special:Contributions/NobelBot|{{formatnum:96}}]] |- | 106 || [[User:SantoshBot|SantoshBot]] || [[Special:Contributions/SantoshBot|{{formatnum:92}}]] |- | 107 || [[User:AmphBot|AmphBot]] || [[Special:Contributions/AmphBot|{{formatnum:79}}]] |- | 108 || [[User:Muro Bot|Muro Bot]] || [[Special:Contributions/Muro Bot|{{formatnum:75}}]] |- | 109 || [[User:DennyBot|DennyBot]] || [[Special:Contributions/DennyBot|{{formatnum:74}}]] |- | 110 || [[User:Dexbot|Dexbot]] || [[Special:Contributions/Dexbot|{{formatnum:74}}]] |- | 111 || [[User:WikimediaNotifier|WikimediaNotifier]] || [[Special:Contributions/WikimediaNotifier|{{formatnum:73}}]] |- | 112 || [[User:Zwobot|Zwobot]] || [[Special:Contributions/Zwobot|{{formatnum:61}}]] |- | 113 || [[User:TohaomgBot|TohaomgBot]] || [[Special:Contributions/TohaomgBot|{{formatnum:58}}]] {{/end}} 90lv1qtrkx8hgdf9sg44l8mfq6wnidd 4 712595 5997386 5996828 2026-04-16T12:03:00Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 5997386 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:557}}]] || {{Permissions|KWiki78}} |- | 2 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}} |- | 3 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:407}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}} |- | 4 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Panpanchik}} |- | 5 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:175}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}} |- | 6 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}} |- | 7 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:160}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}} |- | 8 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:141}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}} |- | 9 || [[User:Doctormeee|Doctormeee]] || [[Special:Contributions/Doctormeee|{{formatnum:112}}]] || {{Permissions|Doctormeee}} |- | 10 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:81}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}} |- | 11 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}} |- | 12 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}} |- | 13 || [[User:Xasanov Doston|Xasanov Doston]] || [[Special:Contributions/Xasanov Doston|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Xasanov Doston}} |- | 14 || [[User:Omonovas|Omonovas]] || [[Special:Contributions/Omonovas|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Omonovas}} |- | 15 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}} |- | 16 || [[User:GhostUch1xa|GhostUch1xa]] || [[Special:Contributions/GhostUch1xa|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|GhostUch1xa}} |- | 17 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Tewayev}} |- | 18 || [[User:Djurabekova|Djurabekova]] || [[Special:Contributions/Djurabekova|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|Djurabekova}} |- | 19 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Tilkobles}} |- | 20 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|Oblakulova}} |- | 21 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 22 || [[User:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] || [[Special:Contributions/Gulzoda Abduhalilova|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Gulzoda Abduhalilova}} |- | 23 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}} |- | 24 || [[User:~2026-23194-13|~2026-23194-13]] || [[Special:Contributions/~2026-23194-13|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|~2026-23194-13}} |- | 25 || [[User:Shaxriyor Abdujalilov|Shaxriyor Abdujalilov]] || [[Special:Contributions/Shaxriyor Abdujalilov|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Shaxriyor Abdujalilov}} |- | 26 || [[User:Malikxan|Malikxan]] || [[Special:Contributions/Malikxan|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Malikxan}} |- | 27 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}} |- | 28 || [[User:Tshoxruz 07|Tshoxruz 07]] || [[Special:Contributions/Tshoxruz 07|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Tshoxruz 07}} |- | 29 || [[User:Miraziz Xolmirzayev|Miraziz Xolmirzayev]] || [[Special:Contributions/Miraziz Xolmirzayev|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Miraziz Xolmirzayev}} |- | 30 || [[User:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]] || [[Special:Contributions/Abdulatif Botirsherov|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Abdulatif Botirsherov}} |- | 31 || [[User:Maxamadjonova Muslima|Maxamadjonova Muslima]] || [[Special:Contributions/Maxamadjonova Muslima|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Maxamadjonova Muslima}} |- | 32 || [[User:Callmeshoma|Callmeshoma]] || [[Special:Contributions/Callmeshoma|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Callmeshoma}} |- | 33 || [[User:SpinnerLaserzthe2nd|SpinnerLaserzthe2nd]] || [[Special:Contributions/SpinnerLaserzthe2nd|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|SpinnerLaserzthe2nd}} |- | 34 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Ranoxa}} |- | 35 || [[User:Shirin Khaydaralieva|Shirin Khaydaralieva]] || [[Special:Contributions/Shirin Khaydaralieva|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Shirin Khaydaralieva}} |- | 36 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}} |- | 37 || [[User:Bolbekov Azamat|Bolbekov Azamat]] || [[Special:Contributions/Bolbekov Azamat|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Bolbekov Azamat}} |- | 38 || [[User:Akhaeron|Akhaeron]] || [[Special:Contributions/Akhaeron|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Akhaeron}} |- | 39 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}} |- | 40 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}} |- | 41 || [[User:Tugalove|Tugalove]] || [[Special:Contributions/Tugalove|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Tugalove}} |- | 42 || [[User:Stephan1000000|Stephan1000000]] || [[Special:Contributions/Stephan1000000|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|Stephan1000000}} |- | 43 || [[User:Bahodir1234|Bahodir1234]] || [[Special:Contributions/Bahodir1234|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|Bahodir1234}} |- | 44 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 45 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Mupapap29}} |- | 46 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Bekipediya}} |- | 47 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Nataev}} |- | 48 || [[User:Abdirauf khan|Abdirauf khan]] || [[Special:Contributions/Abdirauf khan|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Abdirauf khan}} |- | 49 || [[User:Erxo'jayeva Sevinch|Erxo'jayeva Sevinch]] || [[Special:Contributions/Erxo'jayeva Sevinch|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Erxo'jayeva Sevinch}} |- | 50 || [[User:Markuss86|Markuss86]] || [[Special:Contributions/Markuss86|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Markuss86}} |- | 51 || [[User:~2026-22281-99|~2026-22281-99]] || [[Special:Contributions/~2026-22281-99|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|~2026-22281-99}} |- | 52 || [[User:IlhomjonM005|IlhomjonM005]] || [[Special:Contributions/IlhomjonM005|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|IlhomjonM005}} |- | 53 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|BilimNuri}} |- | 54 || [[User:~2026-23498-42|~2026-23498-42]] || [[Special:Contributions/~2026-23498-42|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|~2026-23498-42}} |- | 55 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 56 || [[User:Sardorsheykh|Sardorsheykh]] || [[Special:Contributions/Sardorsheykh|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Sardorsheykh}} |- | 57 || [[User:~2026-23044-41|~2026-23044-41]] || [[Special:Contributions/~2026-23044-41|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|~2026-23044-41}} |- | 58 || [[User:KiranBOT|KiranBOT]] || [[Special:Contributions/KiranBOT|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|KiranBOT}} |- | 59 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 60 || [[User:~2026-23338-35|~2026-23338-35]] || [[Special:Contributions/~2026-23338-35|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|~2026-23338-35}} |- | 61 || [[User:Burkhoniddin Rakhmiddinov|Burkhoniddin Rakhmiddinov]] || [[Special:Contributions/Burkhoniddin Rakhmiddinov|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Burkhoniddin Rakhmiddinov}} |- | 62 || [[User:Charosss19|Charosss19]] || [[Special:Contributions/Charosss19|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Charosss19}} |- | 63 || [[User:~2026-21157-84|~2026-21157-84]] || [[Special:Contributions/~2026-21157-84|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-21157-84}} |- | 64 || [[User:Vol71193|Vol71193]] || [[Special:Contributions/Vol71193|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Vol71193}} |- | 65 || [[User:~2026-22744-54|~2026-22744-54]] || [[Special:Contributions/~2026-22744-54|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-22744-54}} |- | 66 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 67 || [[User:~2026-22794-16|~2026-22794-16]] || [[Special:Contributions/~2026-22794-16|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-22794-16}} |- | 68 || [[User:UmidjonEsirgapov|UmidjonEsirgapov]] || [[Special:Contributions/UmidjonEsirgapov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|UmidjonEsirgapov}} |- | 69 || [[User:IvanScrooge98|IvanScrooge98]] || [[Special:Contributions/IvanScrooge98|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|IvanScrooge98}} |- | 70 || [[User:~2026-22669-33|~2026-22669-33]] || [[Special:Contributions/~2026-22669-33|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-22669-33}} |- | 71 || [[User:Anvar vikipedia|Anvar vikipedia]] || [[Special:Contributions/Anvar vikipedia|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Anvar vikipedia}} |- | 72 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}} |- | 73 || [[User:~2026-23365-60|~2026-23365-60]] || [[Special:Contributions/~2026-23365-60|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-23365-60}} |- | 74 || [[User:~2026-23290-79|~2026-23290-79]] || [[Special:Contributions/~2026-23290-79|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-23290-79}} |- | 75 || [[User:~2026-22542-53|~2026-22542-53]] || [[Special:Contributions/~2026-22542-53|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-22542-53}} |- | 76 || [[User:Bahrom04|Bahrom04]] || [[Special:Contributions/Bahrom04|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Bahrom04}} |- | 77 || [[User:~2026-23242-97|~2026-23242-97]] || [[Special:Contributions/~2026-23242-97|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-23242-97}} |- | 78 || [[User:Mukhammadrasul Isakov|Mukhammadrasul Isakov]] || [[Special:Contributions/Mukhammadrasul Isakov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Mukhammadrasul Isakov}} |- | 79 || [[User:Adegeras|Adegeras]] || [[Special:Contributions/Adegeras|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Adegeras}} |- | 80 || [[User:Ikhtiyor|Ikhtiyor]] || [[Special:Contributions/Ikhtiyor|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Ikhtiyor}} |- | 81 || [[User:~2026-22328-03|~2026-22328-03]] || [[Special:Contributions/~2026-22328-03|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-22328-03}} |- | 82 || [[User:~2026-22370-01|~2026-22370-01]] || [[Special:Contributions/~2026-22370-01|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-22370-01}} |- | 83 || [[User:Abosbek|Abosbek]] || [[Special:Contributions/Abosbek|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Abosbek}} |- | 84 || [[User:Azimjon Qahhorov|Azimjon Qahhorov]] || [[Special:Contributions/Azimjon Qahhorov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Azimjon Qahhorov}} |- | 85 || [[User:DilyorbekOfficial|DilyorbekOfficial]] || [[Special:Contributions/DilyorbekOfficial|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|DilyorbekOfficial}} |- | 86 || [[User:Redaktor GLAM|Redaktor GLAM]] || [[Special:Contributions/Redaktor GLAM|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Redaktor GLAM}} |- | 87 || [[User:~2026-22015-57|~2026-22015-57]] || [[Special:Contributions/~2026-22015-57|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-22015-57}} |- | 88 || [[User:~2026-22952-88|~2026-22952-88]] || [[Special:Contributions/~2026-22952-88|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22952-88}} |- | 89 || [[User:~2026-23210-84|~2026-23210-84]] || [[Special:Contributions/~2026-23210-84|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23210-84}} |- | 90 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 91 || [[User:Zuhra Said qizi|Zuhra Said qizi]] || [[Special:Contributions/Zuhra Said qizi|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Zuhra Said qizi}} |- | 92 || [[User:~2026-23109-67|~2026-23109-67]] || [[Special:Contributions/~2026-23109-67|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23109-67}} |- | 93 || [[User:Atxorians|Atxorians]] || [[Special:Contributions/Atxorians|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Atxorians}} |- | 94 || [[User:SmallSonMarex|SmallSonMarex]] || [[Special:Contributions/SmallSonMarex|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|SmallSonMarex}} |- | 95 || [[User:~2026-21980-60|~2026-21980-60]] || [[Special:Contributions/~2026-21980-60|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-21980-60}} |- | 96 || [[User:~2026-22098-41|~2026-22098-41]] || [[Special:Contributions/~2026-22098-41|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22098-41}} |- | 97 || [[User:NDG|NDG]] || [[Special:Contributions/NDG|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|NDG}} |- | 98 || [[User:~2026-23053-03|~2026-23053-03]] || [[Special:Contributions/~2026-23053-03|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23053-03}} |- | 99 || [[User:~2026-22100-08|~2026-22100-08]] || [[Special:Contributions/~2026-22100-08|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22100-08}} |- | 100 || [[User:SherlockHolmesFerghana|SherlockHolmesFerghana]] || [[Special:Contributions/SherlockHolmesFerghana|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|SherlockHolmesFerghana}} |- | 101 || [[User:1997kB|1997kB]] || [[Special:Contributions/1997kB|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|1997kB}} |- | 102 || [[User:Waxriyor|Waxriyor]] || [[Special:Contributions/Waxriyor|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Waxriyor}} |- | 103 || [[User:Usaymin1071|Usaymin1071]] || [[Special:Contributions/Usaymin1071|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Usaymin1071}} |- | 104 || [[User:~2026-22000-83|~2026-22000-83]] || [[Special:Contributions/~2026-22000-83|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22000-83}} |- | 105 || [[User:~2026-22019-78|~2026-22019-78]] || [[Special:Contributions/~2026-22019-78|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22019-78}} |- | 106 || [[User:Wonmirzo|Wonmirzo]] || [[Special:Contributions/Wonmirzo|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Wonmirzo}} |- | 107 || [[User:Nordat|Nordat]] || [[Special:Contributions/Nordat|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Nordat}} |- | 108 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|7Devona}} |- | 109 || [[User:Utkirbek Qutfiddinov|Utkirbek Qutfiddinov]] || [[Special:Contributions/Utkirbek Qutfiddinov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Utkirbek Qutfiddinov}} |- | 110 || [[User:~2026-23352-84|~2026-23352-84]] || [[Special:Contributions/~2026-23352-84|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23352-84}} |- | 111 || [[User:~2026-23382-17|~2026-23382-17]] || [[Special:Contributions/~2026-23382-17|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23382-17}} |- | 112 || [[User:~2026-22953-96|~2026-22953-96]] || [[Special:Contributions/~2026-22953-96|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22953-96}} |- | 113 || [[User:Ródi|Ródi]] || [[Special:Contributions/Ródi|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ródi}} |- | 114 || [[User:~2026-23460-89|~2026-23460-89]] || [[Special:Contributions/~2026-23460-89|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23460-89}} |- | 115 || [[User:~2026-21990-05|~2026-21990-05]] || [[Special:Contributions/~2026-21990-05|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-21990-05}} |- | 116 || [[User:Rocky 734|Rocky 734]] || [[Special:Contributions/Rocky 734|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Rocky 734}} |- | 117 || [[User:~2026-21848-96|~2026-21848-96]] || [[Special:Contributions/~2026-21848-96|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-21848-96}} |- | 118 || [[User:~2026-19321-25|~2026-19321-25]] || [[Special:Contributions/~2026-19321-25|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-19321-25}} |- | 119 || [[User:Freiheiten|Freiheiten]] || [[Special:Contributions/Freiheiten|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Freiheiten}} |- | 120 || [[User:~2026-23149-49|~2026-23149-49]] || [[Special:Contributions/~2026-23149-49|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23149-49}} |- | 121 || [[User:~2026-22105-30|~2026-22105-30]] || [[Special:Contributions/~2026-22105-30|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22105-30}} |- | 122 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Uzsport}} |- | 123 || [[User:~2026-22614-41|~2026-22614-41]] || [[Special:Contributions/~2026-22614-41|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22614-41}} |- | 124 || [[User:~2026-22165-17|~2026-22165-17]] || [[Special:Contributions/~2026-22165-17|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22165-17}} |- | 125 || [[User:K7yz3|K7yz3]] || [[Special:Contributions/K7yz3|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|K7yz3}} |- | 126 || [[User:~2026-22345-42|~2026-22345-42]] || [[Special:Contributions/~2026-22345-42|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22345-42}} |- | 127 || [[User:~2026-22311-12|~2026-22311-12]] || [[Special:Contributions/~2026-22311-12|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22311-12}} |- | 128 || [[User:~2026-22183-40|~2026-22183-40]] || [[Special:Contributions/~2026-22183-40|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22183-40}} |- | 129 || [[User:~2026-22494-86|~2026-22494-86]] || [[Special:Contributions/~2026-22494-86|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22494-86}} |- | 130 || [[User:Quinlan83|Quinlan83]] || [[Special:Contributions/Quinlan83|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Quinlan83}} |- | 131 || [[User:~2026-22495-67|~2026-22495-67]] || [[Special:Contributions/~2026-22495-67|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22495-67}} |- | 132 || [[User:~2026-22541-30|~2026-22541-30]] || [[Special:Contributions/~2026-22541-30|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22541-30}} |- | 133 || [[User:Kurgantepauz|Kurgantepauz]] || [[Special:Contributions/Kurgantepauz|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Kurgantepauz}} |- | 134 || [[User:Gower|Gower]] || [[Special:Contributions/Gower|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Gower}} |- | 135 || [[User:QazNorth|QazNorth]] || [[Special:Contributions/QazNorth|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|QazNorth}} |- | 136 || [[User:~2026-22415-02|~2026-22415-02]] || [[Special:Contributions/~2026-22415-02|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22415-02}} |- | 137 || [[User:Sandro Halank|Sandro Halank]] || [[Special:Contributions/Sandro Halank|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sandro Halank}} |- | 138 || [[User:~2026-22252-29|~2026-22252-29]] || [[Special:Contributions/~2026-22252-29|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22252-29}} |- | 139 || [[User:~2026-22361-03|~2026-22361-03]] || [[Special:Contributions/~2026-22361-03|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22361-03}} |- | 140 || [[User:Kwamikagami|Kwamikagami]] || [[Special:Contributions/Kwamikagami|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Kwamikagami}} |- | 141 || [[User:~2026-22703-52|~2026-22703-52]] || [[Special:Contributions/~2026-22703-52|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22703-52}} |- | 142 || [[User:Mkhng|Mkhng]] || [[Special:Contributions/Mkhng|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Mkhng}} |- | 143 || [[User:~2026-22937-39|~2026-22937-39]] || [[Special:Contributions/~2026-22937-39|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22937-39}} |- | 144 || [[User:Saroj|Saroj]] || [[Special:Contributions/Saroj|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Saroj}} |- | 145 || [[User:~2026-23006-29|~2026-23006-29]] || [[Special:Contributions/~2026-23006-29|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23006-29}} |- | 146 || [[User:~2026-22893-58|~2026-22893-58]] || [[Special:Contributions/~2026-22893-58|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22893-58}} |- | 147 || [[User:Skylinegtr123|Skylinegtr123]] || [[Special:Contributions/Skylinegtr123|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Skylinegtr123}} |- | 148 || [[User:~2026-22125-73|~2026-22125-73]] || [[Special:Contributions/~2026-22125-73|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22125-73}} |- | 149 || [[User:~2026-23025-68|~2026-23025-68]] || [[Special:Contributions/~2026-23025-68|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23025-68}} |- | 150 || [[User:Bexruz Nazirov|Bexruz Nazirov]] || [[Special:Contributions/Bexruz Nazirov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Bexruz Nazirov}} |- | 151 || [[User:~2026-22217-74|~2026-22217-74]] || [[Special:Contributions/~2026-22217-74|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22217-74}} |- | 152 || [[User:~2026-22868-69|~2026-22868-69]] || [[Special:Contributions/~2026-22868-69|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22868-69}} |- | 153 || [[User:~2026-22200-39|~2026-22200-39]] || [[Special:Contributions/~2026-22200-39|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22200-39}} |- | 154 || [[User:~2026-22273-32|~2026-22273-32]] || [[Special:Contributions/~2026-22273-32|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22273-32}} |- | 155 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 156 || [[User:~2026-22231-65|~2026-22231-65]] || [[Special:Contributions/~2026-22231-65|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22231-65}} |- | 157 || [[User:~2026-22662-30|~2026-22662-30]] || [[Special:Contributions/~2026-22662-30|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22662-30}} |- | 158 || [[User:R. Henrik Nilsson|R. Henrik Nilsson]] || [[Special:Contributions/R. Henrik Nilsson|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|R. Henrik Nilsson}} |- | 159 || [[User:~2026-22688-77|~2026-22688-77]] || [[Special:Contributions/~2026-22688-77|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-22688-77}} |- | 160 || [[User:~2026-23590-49|~2026-23590-49]] || [[Special:Contributions/~2026-23590-49|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-23590-49}} {{/end}} 5no6pwspga8quarr22w4unzqd3ru46e 0 716848 5997444 5522610 2026-04-16T12:22:24Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997444 wikitext text/x-wiki {{Boshqa maʼnolari|Bayraktar (maʼnolari)}} {{Uchish apparati | nomi = Bayraktar TB2 | aslnom = {{Lang-tr|Bayraktar TB2}} | tasvir = Bayraktar TB2 Ukrainian Navy.jpg | tasvir2=Bayraktar-TB2-draw.svg | tagyozuv = Ukraina droni | tagyozuv2= turkiya droni | turi = zarbdor UUA | loyihalovchi =Baykar Makina {{flagicon|TUR}} | ishlab_chiqaruvchi = Baykar Makina {{flagicon|TUR}} | konstruktor = | ilk_parvoz = 2014-yil avgust | ekspluatatsiya_boshlan = | ekspluatatsiya_tugashi = | maqomi = seriyali ishlab chiqarishda | asosiy_ekspluatant = {{flagicon|TUR}} | ekspluatantlar = * {{AZE}} * {{MAR}} * {{QAT}} * {{KGZ}} * {{LBY}} * {{TKM}} * {{UKR}} | ekspluatant = | ishlab_chiqarilgan_yillar = | umumiy_soni = 257+ (2021-yil noyabr)<ref>{{Veb manbasi | url = https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bayraktar-tb2-400-bin-ucus-saatini-basariyla-tamamladi/2431501 | sarlavha = Bayraktar TB2, 400 bin uçuş saatini başarıyla tamamladı | erişimtarihi = 11 Aralık 2021 | tarih = 26 Kasım 2021 | yayıncı = aa.com.tr | arşivtarihi = 26 Kasım 2021 | access-date = 2021-12-22 | archive-date = 2021-11-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211126142249/https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bayraktar-tb2-400-bin-ucus-saatini-basariyla-tamamladi/2431501 }}</ref> | ishlablab_chiqarish_narxi = 6 mln. $ | narxi = ~69 mln. [[Dollar|$]] (majmua tarkibida 6 ta dron, 2 ta boshqaruv stantsiyasi, 200 ta oʻq-dori va qoʻshimcha moslamalar)<ref>{{veb manbasi |lang=ru |url=https://focus.ua/politics/412395-ukraina-kupila-u-turcii-shest--boevyx-udarnyx-bespilotnikov-za-69-mln--smi |sarlavha=Украина купила у Турции шесть ударных беспилотников за $69 млн, – СМИ |website=ФОКУС |yili=2018-11-19 |access-date=2021-10-26}}</ref> | asos_model = TB2 | variantlar = | uzunligi = 6,5 m | boʻyi = | eni = | ogʻirligi = 650 kg | qanotlari kengligi = 12m |vikiombor =Bayraktar TB2 }} '''Bayraktar TB2''' ({{lang-tr|Bayraktar TB2}}) [[Turkiya]]ning zarbdor operativ-taktik oʻrta-balandlikda uchuvchi [[odamsiz havo apparati|UUAdir]]. 4 ta osma boshqariladigan oʻq-dorilarga ega boʻlgan Bayraktar TB2 osmonda 12 dan 24 soatgacha uchishi mumkin. Maksimal boshqaruv masofasi 150 km gacha<ref name=":11">{{veb manbasi|til=en|url=http://www.theguardian.com/world/2020/dec/29/uk-defence-secretary-hails-azerbaijans-use-of-drones-in-conflict|sarlavha=UK wants new drones in wake of Azerbaijan military success|work=the Guardian|sana=2020-12-29|kirish sanasi=2021-10-29}}</ref>. Bu osmonda doimiy ravishda navbatchilik oʻtashga va nishonlarni aniqlagandan soʻng, oldingi chiziqqa oʻtib tezda raketalarni uchirishga imkon beradi (reaktsiya vaqti [[Harbiy-havo kuchlari|aviatsiyaga]] qaraganda ancha qisqa boʻladi va bu qisqa vaqt ichida mavjud boʻlgan nishonlarni samarali urish imkonini beradi). Ushbu dron „Baykar Makina“<ref>[https://warfiles.ru/114809-tureckiy-udarnyy-bespilotnik-bayraktar-tb2.html/ Tureskiy udarniy bespilotnik Bayraktar TB2] // warfiles.ru.</ref> xususiy kompaniyasi tomonidan layihalashtirilgan va ishlab chiqariladi. == Tarixi == Loyihani ishlab chiqish 2000-yillarda Baykar Makina tomonidan boshlangan. TB2 birinchi marta 2009-yilda ishga tushirilgan Bayraktar TB1 ga asosida ishlab chiqilgan. Dronning ilk parvozi 2014-yilda amalga oshirilgan<ref>[https://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=1679/ Bayraktar TB2].</ref>. 2014-yilning iyun va avgust oylarida Bayraktar TB2 uchuvchisiz havo vositalari boʻyicha oʻrta balandlikdagi taktik UUA sinfida parvoz davomiyligi boʻyicha jahon rekordini yangiladi. U osmonda 8&nbsp;km balandlikda 24 soat 34 daqiqa boʻlgan<ref name=":1">[https://mil.in.ua/uk/ukrayina-kupuye-turetski-udarni-bpla/ Ukraїna kupuє tureskі udarnі BPLA].</ref>. 2014-yilda UAA birinchi marta Turkiya sharqida kurdlarga qarshi operatsiya vaqtida ishlatilgan. 2015-yil dekabr oyida UMTAS TQUMRKning test sinovlari boʻlib oʻtdi<ref name=":16">{{veb manbasi|til=en-US|url=https://defense-update.com/20151219_umtas_bayraktar.html|sarlavha=Turkish UMTAS Missile Dropped From a Bayraktar Tactical Drone|muallif=Tamir Eshel|work=Defense Update:|sana=2015-12-19|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210507055612/https://defense-update.com/20151219_umtas_bayraktar.html|arxiv-sana=2021-05-07|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref>. == Konstruktsiya == UAA kuzovi kompozit materiallardan tayyorlangan va avtomatik uchish va qoʻnish tizimi bilan jihozlangan. Agar kerak boʻlsa, qurilma yarim avtonom parvoz rejimida<ref name=":0">{{veb manbasi|url=https://baykardefence.com/uav-15.html|sarlavha=BAYKAR Unmanned Aerial Vehicle Systems|work=baykardefence.com|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210817123710/https://baykardefence.com/uav-15.html|arxiv-sana=2021-08-17|kirish sanasi=2020-10-21|arxivsana=2021-08-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210817123710/https://baykardefence.com/uav-15.html}}</ref>, yerdan boshqarilmasdan ishlashi mumkin. UAA Kanada<ref name=":13">[https://lenta.ru/news/2020/11/21/engine/ Kanada lishila Tursiyu dvigateley dlya „ubiys“ rossiyskix „Pansirey“] // [[Лента. Ру]], 21 noyabrya 2020</ref> Rotax 912 [[ichki yonuv dvigateli]] 100 ot kuchiga ega boʻlgan [[Havo vinti|surish tipidagi]] parrak bilan jihozlangan. 2020-yil oktabr oyida [[Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)|Ikkinchi Qorabogʻ urushi]] paytida Ozarbayjon armiyasi tomonidan Togʻli Qorabogʻdagi arman qoʻshinlariga qarshi uchuvchisiz uchuvchi apparatlaridan foydalanganligi sababli Kanadaning Bombardier Recreational Products kompaniyasi tomonidan Turkiyaga dvigatellar yetkazib berish vaqtincha toʻxtatilgan edi<ref>[https://www.cbc.ca/news/politics/canada-turkey-drone-azerbaijan-armenia-1.5751266 Canada suspends exports of military drone technology to Turkey] // CBC News, 5-oktabr 2020-yil.</ref>. Bayraktar TV2 UAA uchun dvigatellar ishlab chiqarish imkoniyati Ukraina korxonalarida oʻrganilmoqda, ular allaqachon yuqori balandlikda ucha oladigan zarbdor UUA „Bayraktar Akinji“ uchun dvigatellar ishlab chiqarmoqda. UAAning standart foydali yuki quyidagilarni oʻz ichiga oladi: * modulli elektro-optik va infraqizil kameralar, * boshqariladigan oʻq-dorilar yoki koʻp funksiyali AFAR radarlari<ref name=":0"/> uchun lazerli uzoqnioʻlchagich va lazerli nishonkoʻrsatgich. * Eski havo mudofaa tizimlarini zararsizlantirish uchun qurilmaga radioelektron urush<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://vz.ru/world/2020/3/11/1028062.html|sarlavha=Турецким беспилотникам приписали фантастические успехи в Сирии|work=ВЗГЛЯД.РУ|kirish sanasi=2020-10-04}}</ref> moduli oʻrnatilishi mumkin. UAA dushmanning radioelektron urush uskunasidan himoyalangan, GPS tizimiga bogʻliq boʻlmagan avtonom navigatsiya tizimi<ref name=":0"/> va past RCS ga ega.<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://www.defenseworld.net/news/27424/Did_UK_s_Defense_Secretary_Praise_Turkey_s_Drones__EW_Systems_#.X_NotFUzZhE|sarlavha=Turkish Drones in Libya, EW Systems in Syria “Game-Changing”: UK Defense Secretary|muallif=|work=www.defenseworld.net|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-04|iqtibos=“Both drones can endure EW threats... and TB-2s' small radar cross-section (RCS) value helped us win against vulnerable Syrian tanks,”|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-01-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101070726/https://www.defenseworld.net/news/27424/Did_UK_s_Defense_Secretary_Praise_Turkey_s_Drones__EW_Systems_#.X_NotFUzZhE}}</ref> Yuqori sifatli optoelektron tizimi (Kanadaning [http://factmil.com/publ/strana/kanada/kanadskie_stancii_vozdushnoj_razvedki_serii_mx/74-1-0-227 CMX-15d Wescam] havo razvedka stantsiyasi ishlatiladi) tufayli, Bayraktar dronlari 7&nbsp;km balandlikda nishonni urishi mumkin va bunda eskirgan yoki past-balandlikka uchuvchi havo mudofaa tizimlari<ref name=":3">{{veb manbasi|til=ru|url=https://zvezdaweekly.ru/news/20206151625-rTG2W.html|sarlavha=Почему «Панцири» несут потери в Ливии?|muallif=Юрий Кнутов|work=Еженедельник «ЗВЕЗДА»|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> unga qarshi tura olmaydi. Kanadaning Turkiyaga Wescam CMX-15 D optip-elektron modullarini yetkazib berishni taqiqlashi munosabati bilan 2021-yilning noyabr oyidan Bayraktar TB2 Turkiyada ishlab chiqarilgan Aselsan CATS optik-elektron tizimlari bilan jihozlana boshlandi<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://ednews.net/ru/news/world/488190-turcii-zaklyutchen-kontrakt-postavku-aselsan|sarlavha=В Турции заключен контракт на поставку ASELSAN CATS для Bayraktar TB2 - ФОТО|work=Eurasia Diary|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.livik.net/2021/11/12/aselsan-cats-order-for-bayraktar-tb2/|sarlavha=ASELSAN CATS order for Bayraktar TB2|work=Livik|sana=2021-11-12|kirish sanasi=2021-11-20|arxiv-sana=2021-11-20|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211120070911/https://www.livik.net/2021/11/12/aselsan-cats-order-for-bayraktar-tb2/}}</ref><ref name=":17">{{veb manbasi|url=https://www.baykartech.com/en/payload-systems/|sarlavha=BAYKAR Unmanned Aerial Vehicle Systems {{!}} Payload Systems|work=www.baykartech.com|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211030024746/https://www.baykartech.com/en/payload-systems/|arxiv-sana=2021-10-30|kirish sanasi=2021-11-20|arxivsana=2021-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211030024746/https://www.baykartech.com/en/payload-systems/}}</ref>. == Qurollanish == [[Fayl:Roketsan_display_in_Kyiv_01.jpg|thumb|230x230px| UMTAS raketalari „Zbroya ta bezpeka“ (Qurol va xavfsizlik) koʻrgazmasida. Kiev, 2017-yil]] Quyidagilarni koʻtara oladi: * lazerli boshqariladigan va uchish masofasi 0,5-8&nbsp;km boʻlgan 2 ta boshqariladigan UMTAS tankga qarshi raketa<ref name=":16"/> yoki 8&nbsp;km masofagacha boʻlgan statsionar va harakatlanuvchi obʼektlarga zarba bera oladigan, 4 ta sozlanishi yuqori aniqlikdagi Bozok, Roketsan MAM-C, MAM-L,<ref name=":0"/><ref name=":17"/> aviabombalari. == Buyurtmalar == 2011-yildan beri Turkiya 107 ta Bayraktar TB2ni<ref>{{veb manbasi|url=https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0603/160058153/detail.shtml|sarlavha=ЦАМТО / Новости / Компания Baykar Makina увеличила количество проданных БЛА «Байрактар TB2» до 107 ед.|work=armstrade.org|kirish sanasi=2020-11-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0603/160058153/detail.shtml}}</ref> oʻz qurolli kuchlariga qabul qilib oldi. 2017-yilda, [[Qatar]]ga<ref name=":2">{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.defensenews.com/unmanned/2019/01/14/turkish-firm-to-sell-drones-to-ukraine-in-69-million-deal/|sarlavha=Turkish firm to sell drones to Ukraine in $69 million deal|muallif=Burak Ege Bekdil|work=Defense News|sana=2019-01-14|kirish sanasi=2020-10-21}}</ref> 3ta boshqaruv stantsiyalari bilan 6 ta TB2s UUAlar yetkazib berildi. 2018-yilda Ukraina umumiy qiymati 69 million dollarlik 6 ta dron, 3 ta boshqaruv stansiyasi va ular uchun raketalar sotib olish boʻyicha shartnoma imzoladi<ref name=":1"/><ref name=":2"/>, yetkazib berish 2019-yilning noyabr oyida yakunlandi.2020-yil oktabr oyida Ukraina yana 48 ta dron sotib olish yoki birgalikda yigʻish imkoniyatini koʻrib chiqayotgani maʼlum qildi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.dailysabah.com/business/defense/ukraine-considers-buying-48-bayraktar-tb2-drones-from-turkey|sarlavha=Ukraine considers buying 48 Bayraktar TB2 drones from Turkey|muallif=DAILY SABAH|work=Daily Sabah|sana=2020-10-06|kirish sanasi=2020-10-21}}</ref> va shartnoma 2021-yil sentabr oyida imzolandi<ref>[https://ria.ru/20200209/1564434593.html?in=t V Tursii obʼyasnili, zachem prodayut orujie „protivniku Rossii“] // [[РИА Новости]], 30.09.2021</ref>. Polsha 24 dona dronga buyurtma bergan. Birinchi partiya 2022-yilda yetkazib berilishi kerak<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/poland-become-first-nato-country-buy-turkish-drones-2021-05-22/ Poland to become first NATO country to buy Turkish drones (''Reuters''. 22-may 2021-yil. Retrieved 22-may 2021-yil.)]</ref>. == Operatorlar == [[Fayl:Bayraktar_TB2_operators_and_potential_buyers.svg|thumb|300x300px| Bayraktar TB2 operatorlari koʻk, potentsial operatorlar binafsha rangda]] * {{Flagcountry|AZE}} — 2020-yil holatiga koʻra miqdori nomaʼlum boʻlgan Bayraktar TB2<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.defensenews.com/unmanned/2020/06/25/azerbaijan-to-buy-armed-drones-from-turkey/|sarlavha=Azerbaijan to buy armed drones from Turkey|muallif=Burak Ege Bekdil|work=Defense News|sana=2020-06-25|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/36777/everything-we-know-about-the-fighting-that-has-erupted-between-armenia-and-azerbaijan|sarlavha=Everything We Know About The Fighting That Has Erupted Between Armenia And Azerbaijan|muallif=Joseph Trevithick and Thomas Newdick|work=The Drive|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> * {{Flagcountry|QAT}} — 2020-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 va 3 ta mobil boshqaruv stantsiyasi<ref>{{veb manbasi|url=https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0415/144557538/detail.shtml|sarlavha=ЦАМТО / Новости / Минобороны Катара продемонстрировало применение БЛА «Байрактар» TB2 в ходе учений|work=armstrade.org|kirish sanasi=2020-11-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192352/https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0415/144557538/detail.shtml}}</ref> * {{Flagcountry|LIB}} — 2020-yildan boshlab [[Milliy kelishuv hukumati (Liviya)|Liviya Milliy Kelishuv Hukumatining]] harbiylashtirilgan harbiylari tasarrufida mavjud<ref>{{veb manbasi|url=https://rg.ru/2020/05/13/eshche-odin-tureckij-udarnyj-bespilotnik-bayraktar-tb2-sbili-v-livii.html|sarlavha=Еще один турецкий ударный беспилотник Bayraktar TB2 сбили в Ливии|work=Российская газета|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/5/28/largest-drone-war-in-the-world-how-airpower-saved-tripoli|sarlavha=ʻLargest drone war in the worldʻ: How airpower saved Tripoli|muallif=Alex Gatopoulos|work=www.aljazeera.com|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> * {{Flagcountry|TUN}} <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5B; ''[[Vikipediya:Manbalarga ishoratlar|<span style="" title="не указан источник на утверждение (12 октября 2021)">manba aniqlanmagan 71 kun</span>]]'' &#x5D;</sup> * {{Flagcountry|TUR}} ** Turkiya quruqlik kuchlari — 2020-yil holatiga koʻra 33 ta Bayraktar TB2 bor [30] ** Turkiya dengiz kuchlari — 2020-yil holatiga Turkiya dengiz aviatsiyasida 4 ta Bayraktar TB2 mavjud [31] ** Turkiya jandarmeriyasi — 2021-yil holatiga koʻra 18 ta Bayraktar TB2 bor<ref>The Military Balance 2021,p.155</ref> * {{Flagcountry|UKR}} ** Ukraina Harbiy havo kuchlari — 2021-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 bor<ref>The Military Balance 2021. — P. 210</ref> ** Ukraina dengiz kuchlari — 2021-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 bor<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2021/07/15/bayraktartb2/|sarlavha=На Украине пообещали применить Bayraktar TB2 для уничтожения российских кораблей|work=lenta.ru|kirish sanasi=2021-10-24}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.interfax.ru/world/778032|sarlavha=ВМС Украины получили первый ударный беспилотник из Турции|work=Interfax.ru|kirish sanasi=2021-10-24}}</ref> * {{Flagcountry|TRK}} — 2021-yil holatiga koʻra, 6 ta Bayraktar TB2 va 3 ta mobil boshqaruv stantsiyasi mavjud<ref name=":9">{{veb manbasi|til=tr|url=https://www.savunmasanayist.com/turkmenistana-bayraktar-tb2-ihracati/|sarlavha=Türkmenistanʻa Bayraktar TB2 İhracatı {{!}} SavunmaSanayiST|sana=2021-09-27|kirish sanasi=2021-09-27}}</ref> * {{Flagcountry|KGZ}} — 2021-yil holatiga koʻra Bayraktar TB2 ning nomaʼlum soni<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.interfax.ru/world/810205|sarlavha=Киргизия первой из стран ОДКБ получила от Турции ударные дроны Bayraktar|work=Interfax.ru|kirish sanasi=2021-12-19}}</ref> * {{Flagcountry|MAR}} — 13 ta Bayraktar TB2 buyurtma qilingan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.airrecognition.com/index.php/news/defense-aviation-news/2021/september/7667-morocco-receives-first-turkish-bayraktar-tb2-unmanned-aerial-vehicle.html|sarlavha=Morocco receives first Turkish Bayraktar TB2 Unmanned Aerial Vehicle|work=www.airrecognition.com|kirish sanasi=2021-12-19|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-09-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210923155635/https://www.airrecognition.com/index.php/news/defense-aviation-news/2021/september/7667-morocco-receives-first-turkish-bayraktar-tb2-unmanned-aerial-vehicle.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://enovosty.com/news/news_abroad/full/2209-turciya-nachala-postavlyat-v-marokko-bespilotniki-bayraktar-tb2|sarlavha=Турция начала поставлять в Марокко беспилотники Bayraktar TB2 {{!}} Ekonomicheskie Novosti|work=enovosty.com|sana=2021-09-22|kirish sanasi=2021-12-19}}</ref> == Jangovar qoʻllanish == === Turkiya === [[2016|2016-yilda]] TQRT UMTAS bilan dronning kurd otryadlariga qarshi muvaffaqiyatli jangovar ishlatilishi haqida rasmiy maʼlumotlar paydo boʻldi. Bu dronning eʼlon qilingan taktik va texnik xususiyatlarni tasdiqladi. Turkiya bayonotiga koʻra, 2016-yildan 2018-yilgacha ushbu uchuvchisiz uchoqlarning Turkiya janubi-sharqida va Suriya shimolida bergan zarbalari bilan Kurdiston ishchilar partiyasi boʻlinmalarining bir qancha yetakchilari boshqa jangarilar bilan birga jami 400 ga yaqin kishi yoʻq qilingan<ref name=":4">{{veb manbasi|til=en|url=https://theintercept.com/2019/05/14/turkey-second-drone-age/|sarlavha=How Turkey Defied the U.S. and Became a Killer Drone Power|muallif=Umar FarooqUmar FarooqMay 14 2019, 10:00 A.m|work=The Intercept|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-09|iqtibos=According to official sources, Turkish TB2s carrying Turkish-made guided bombs killed 449 people in northwestern Syria between January and April 2018.}}</ref><ref name=":5">{{veb manbasi|til=ru|url=https://inosmi.ru/military/20200304/246984668.html|sarlavha=The Intercept (США): вторая эра дронов|muallif=© ИноСМИ ru 2000-2020|work=ИноСМИ.Ru|sana=2020-03-04|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-09}}</ref>. === Suriya === 2018-yilning yanvar-aprel oylarida Turkiya qurolli kuchlari Suriya shimoli-gʻarbidagi "Zaytun novdasi " operatsiyasi doirasida Bayraktardan boshqariladigan havo bombalari yordamida Turkiyada terrorchi deb topilgan 449 kishini yoʻq qildi<ref name=":4"/><ref name=":5"/><ref>{{veb manbasi|til=|url=https://www.aa.com.tr/tr/analiz-haber/askeri-harek%C3%A2tlarin-kuvvet-carpani-insansiz-hava-araclari/1122660|sarlavha=skeri harekâtların kuvvet çarpanı: İnsansız hava araçları|muallif=Necdet Özçelik|work=|sana=2018-04-19|nashriyot=}}</ref>. === Liviya === 2019-yilda Bayraktar TB2 Liviyada Xaftar armiyasiga qarshi<ref>[https://www.africanmilitaryblog.com/2019/06/libya-turkish-made-bayraktar-tb2-uav-seen-at-the-gna-held-airbase?v=11aedd0e4327/ Libya: Turkish-made Bayraktar TB2 UAV seen at the GNA-held airbase] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211222220145/https://www.africanmilitaryblog.com/2019/06/libya-turkish-made-bayraktar-tb2-uav-seen-at-the-gna-held-airbase?v=11aedd0e4327%2F |date=2021-12-22 }} // africanmilitaryblog.com</ref> ishlatilgan. Liviyada „Gʻazab vulqoni“ operatsiyasi paytida (2019-2020) birinchi marta ushbu turdagi dronlar LMA tasarrufidagi „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimi tomonidan urib tushirildi<ref>[https://www.mei.edu/publications/turning-tide-how-turkey-won-war-tripoli Turning the Tide. Jason Pack, Wolfgang Pusztai. Middle East Institute. 10-noyabr 2020-yil]</ref>. Keyinchalik, Turkiyaning „Anadolu“ agentligi va Ukraina „Defence Express“ agentligining maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil iyuniga qadar ushbu dronlar yordamida LMAga tegishli kamida 7 ta Pantsir-C1 havo mudofaa tizimi (eksport versiyasi)<ref name=":3"/><ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/05/22/genocide/|sarlavha=Истребление турецкими Bayraktar TB2 российских «Панцирь-С1» назвали геноцидом|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref><ref name=":14">{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/06/19/pantzir/|sarlavha=В России объяснили геноцид «Панцирей» турецкими Bayraktar TB2|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref><ref name=":15">{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/07/08/deadzone/|sarlavha=«Геноцид» российских «Панцирей» объяснили «мертвой воронкой»|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref>, tanklar va boshqa texnikalar yoʻq qilingan. AQShning „Yaqin Sharq instituti“ maʼlumotlariga koʻra, „Pantsirey“ radarlari ilgari Turkiyaning [[:en:KORAL Electronic Warfare System|KORAL]] radioelektron urush tizimlari tomonidan aniqlangan va ularga xalaqit berilgan, shundan soʻng „Pantsirey“ boshqariladigan raketa va artilleriya yordamida oʻqqa tutilgan yoki zarba beruvchi UUAlar bilan zarba berilgan<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.mei.edu/publications/turning-tide-how-turkey-won-war-tripoli|sarlavha=Turning the Tide: How Turkey Won the War for Tripoli|muallif=|work=Middle East Institute|sana=2020-11-10|sahifalar=с. 12|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-03}}</ref>. LMA maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil 31-martda Turkiyaning 10 ga yaqin Bayraktar TB2 droni urib tushirilgan<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://rg.ru/2020/03/31/sily-pvo-haftara-sbili-ocherednoj-tureckij-bespilotnik-bayraktar-tb2.html|sarlavha=Силы ПВО Хафтара сбили очередной турецкий беспилотник Bayraktar TB2|muallif=|work=Российская газета|sana=2020-03-31|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-12|iqtibos=Bayraktar TB2, которые обслуживаются и управляются турецким персоналом, активно используют для ударов по различным объектам, позициям, военной технике и живой силе ЛНА. Порой такие атаки бывают достаточно эффективными. В то же время значительны потери и самих беспилотников. По разным оценкам, сбито уже около десятка таких дронов.}}</ref>, 20-aprelda TB2 yoʻqotishlari 20-28 tagacha koʻtarilgan, biroq mustaqil ekspertlar 20 dan kamrogʻi urib tushirilgan deb hisoblaydilar<ref name=":82">{{veb manbasi|til=|url=https://rg.ru/2020/04/20/panciri-uspeshno-ohotiatsia-na-tureckie-udarnye-bespilotniki-v-livii.html|sarlavha="Панцири" успешно охотятся на турецкие ударные беспилотники в Ливии|muallif=|work=Российская газета|sana=2020-04-20|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-11|iqtibos=Всего же, по данным ряда источников, с ноября прошлого года по настоящее время расчеты находящихся в Ливии "Панцирей" уничтожили 28 боевых беспилотников Bayraktar TB2. Независимые эксперты считают, что эти цифры завышены: реально сбиты менее двух десятков.}}</ref>. === Suriya === „Bayraktar TB2“ UUA 2020-yil fevral oyi oxirida Turkiyaning Suriyaning Idlib viloyatida<ref>[https://aftershock.news/?q=node/839251/ Erdogan sdal trassu M4 radi peremiriya]</ref> Suriya Respublikasi hukumat kuchlari va hukumatga sodiq boshqa harbiy tuzilmalariga qarshi „Bahor qalqoni“ operatsiyasi chogʻida keng qoʻllangan. Turkiya Mudofaa vazirligi maʼlumotlariga koʻra, bor-yoʻgʻi bir kechada turk armiyasi Suriya armiyasiga katta zarar yetkazgan: 23 ta tank, 23 ta artilleriya tizimi, 309 ta Suriya harbiysi, 5 ta vertolyot yoʻq qilingan, 2 ta Pantsir-C1 yoʻq qilingan yoki shikastlangan. Asosan Bayraktar va ANKA-S uchuvchisiz uchish apparatlari, shuningdek, uchuvchisiz uchish apparatlari tomonidan nishonga yoʻnaltirilgan artilleriyadan foydalanilgan. Turkiyaning „KORAL“ radioelektron urush tizimlari Suriya havo mudofaasi radarlarini oldindan aniqladi va ularni „koʻr qildi“, keyin havo mudofaa tizimlari UUA zarbalari bilan yoʻq qilindi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.defenseworld.net/news/26643/How_Turkey_Won_the_Electronic_Warfare_Battle_Against_Syria_in_Idlib#.X5m7x3lDYzR|sarlavha=How Turkey Won the Electronic Warfare Battle Against Syria in Idlib|work=www.defenseworld.net|kirish sanasi=2021-11-21|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211121200430/https://www.defenseworld.net/news/26643/How_Turkey_Won_the_Electronic_Warfare_Battle_Against_Syria_in_Idlib#.X5m7x3lDYzR}}</ref><ref name=":6">{{veb manbasi|til=|url=https://tass.ru/opinions/7990777|sarlavha=Использование ударных дронов в Идлибе: какие выводы может сделать Россия|muallif=|work=ТАСС|sana=2020-03-16|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-10|iqtibos=Было заявлено, что системы радиоэлектронной борьбы Турции сыграли "жизненно важную роль", позволив беспилотникам уничтожить сирийские системы ПВО, несмотря на закрытие российской группировкой и правительственными войсками Сирии воздушного пространства над Идлибом. По словам министра обороны Турции Хулуси Акара, только за одну ночь армия обстреляла более 200 целей, уничтожив пять вертолетов, 23 танка, 23 артиллерийских орудия, зенитные ракетные комплексы "Бук" и "Панцирь", а также 309 солдат сирийских войск. В атаке участвовали самые современные оперативно-тактические беспилотники Bayraktar TB2 и многоцелевые TAI Anka. Именно их массированное применение обеспечило невиданный успех турецкой армии.}}</ref>. Shu bilan birga, A. I. Kots 26-28-fevral kunlari 191 nafar suriyalik harbiy xizmatchi halok boʻlganini va 293 nafari yaralanganini tasdiqladi, sabablarini koʻrsatmasdan turib, 23 tank, 16 piyoda jangovar mashina, 9 MLRS<ref>{{veb manbasi|til=ru-RU|url=https://www.politnavigator.net/siriya-ponesla-tyazhelye-poteri-no-sbila-12-bespilotnikov-turcii.html|sarlavha=Сирия понесла тяжелые потери, но сбила 12 беспилотников Турции|muallif=|work=Политнавигатор|sana=2020-03-03|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-04|iqtibos=«Показали только что в одной курилке потери сирийских правительственных сил с 26 по 28 февраля. Не турецкие, конечно, бравурные агитки, но потери серьезные. 191 погибший, 293 раненых, уничтожены либо повреждены: 23 танка, 16 БМП, 9 РСЗО», – перечислил Коц в своем блоге. Кроме того, по его данным, «ударом по наблюдательному пункту иранцев убиты 43 КСИРовца». «Сирийцы в общем сбили 12 турецких беспилотников. Пять – Анка и семь – Байрактар. Сбивали Панцирями и Буками», – уточнил он успехи Дамаска.|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://www.politnavigator.net/siriya-ponesla-tyazhelye-poteri-no-sbila-12-bespilotnikov-turcii.html}}</ref> yoʻq qilindi. Biroq, tez orada Suriya qoʻshimcha havo mudofaa kuchlarini ("Buk M2E " HHM tizimlari va boshqalar)<ref name=":6" /><ref>{{veb manbasi|url=https://nvo.ng.ru/armament/2020-07-02/1_1098_armament.html|sarlavha=«Панцирь» держит удар / Вооружения / Независимая газета|work=nvo.ng.ru|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref> oldingi chiziqqa tortib, 3 kun ichida 4 tadan 6 tagacha Bayraktar va 2 ta ANKA-Sni urib tushirdi, shundan soʻng sulh tuzildi<ref>{{veb manbasi|url=https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/turkeys-drone-war-syria-red-team-view|sarlavha=Turkeyʻs Drone War in Syria – A Red Team View {{!}} Small Wars Journal|work=smallwarsjournal.com|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref><ref name=":7">{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/|sarlavha=Syrian Army shoots down Turkish drone in Idlib, 10th in 3 days: photo|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-03-04|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-11-13|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211113012605/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/|archive-date=2021-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113012605/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/}}</ref>. [[Fayl:Bayraktar_TB2_at_2020_Victory_Parade_in_Baku.jpg|thumb|230x230px|Ozarbayjon QK tarkibidagi Bayraktar TB2 2020-yil 10-dekabrda Bokudagi Gʻalaba paradida]] === Togʻli Qorabogʻ === 2020-yil sentabr-noyabr: Ozarbayjon Qurolli Kuchlari [[Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)|Togʻli Qorabogʻ uchun janglarda]] Turkiyaning Bayraktar TB2 rusumli dronidan faol foydalandi. Koʻp sonli tanklar, " Osa " ZRK, " Strela-10 "<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/10/03/bayraktar/|sarlavha=В России признали господство турецких Bayraktar TB2 над Карабахом|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-14}}</ref>, OʻORT, katta kalibrli artilleriya va boshqa texnikalar<ref>{{veb manbasi|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/36777/everything-we-know-about-the-fighting-that-has-erupted-between-armenia-and-azerbaijan|sarlavha=Everything We Know About The Fighting That Has Erupted Between Armenia And Azerbaijan|muallif=Joseph Trevithick and Thomas Newdick|work=The Drive|kirish sanasi=2020-11-14}}</ref>, 1 ZRK „ Tor“<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://minval.az/news/124054387|sarlavha=На Ходжавендском направлении фронта уничтожен вражеский ЗРК «Тор-M2KM»: видео|muallif=|work=|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://minval.az/news/124054387|archive-date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://minval.az/news/124054387}}</ref>. Toʻqnashuv vaqtida Togʻli Qorabogʻ havo hujumidan mudofaa kuchlari 6 ta Bayraktar TB2<ref>{{veb manbasi|url=https://arsenal-otechestva.ru/article/1385-nebo-karabakha|sarlavha=НЕБО КАРАБАХА|muallif=Александр Бухаров|work=Арсенал Отечества|kirish sanasi=2021-11-05}}</ref> ni yoʻq qildi. === Ukraina === 2021-yil 26-oktabrda Ukraina Qurolli Kuchlari ilk marta ''Bayraktar TB2 dan'' [[Donetsk Xalq Respublikasi|DXRga]] qarshi janglarda foydalandi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2021/10/27/bayraktar/|sarlavha=Первый удар турецкого беспилотника Bayraktar в Донбассе показали на видео|work=lenta.ru|kirish sanasi=2021-10-27}}</ref>. Dron zarbasi bilan 122 millimetrli D-30 gaubitsasini yoʻq qilindi, gaubitsa 15&nbsp;km masofadan Granit qishloğidagi Ukraina pozitsiyalarini oʻqqa tutayotgan edi. {{Efn|Предельная дистанция стрельбы для данного типа орудия.}} {{Efn|Информация не подтверждена со стороны Донбасса.}} == Mutaxassislarning fikrlari == Rossiyaning Enix kompaniyasi (UUA ishlab chiqaruvchisi) bosh konstruktori V.Pobejimovning soʻzlariga koʻra, bunday UUAlardan faqatgina [[havo hujumidan mudofaa]] tizimi va radar razvedkasi mavjud boʻlmagan mahalliy ziddiyatlar sharoitda foydalanish mumkin. Shu bilan birga, Togʻli Qorabogʻning havo mudofaasi bilan xizmat qiladigan „Repellent“ tipidagi radielektron urush vositalari va ularning analoglaridan UUAni boshqarish kanallarini bostirish uchun foydalanish har doim ham samarali emas, chunki ularning diapazoni kichik (10&nbsp;km dan kam)<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/484290|sarlavha=Казанский «Эникс»: «Турецкие беспилотчики предлагали нам сотрудничать»|work=БИЗНЕС Online|kirish sanasi=2020-12-04}}</ref>. Bayraktar kabi past tezlikdagi UUAlar radar tizimlari tomonidan aniqlangandan soʻng, braziliyaning Embraer EMB 314 Super Tucano kabi pulemyot yoki toʻp bilan qurollangan past tezlikdagi turbovintli qiruvchi samolyotlarga hujumiga nisbatan juda zaif boʻlishi mumkin. === Yoʻqotishlar === Maʼlum holatlar: * 2018-yilning 2-iyulida Turkiya harbiy-havo kuchlarining modernizatsiya qilingan Bayraktar TB2 droni katta ehtimol bilan dvigatelining ishdan chiqishi oqibatida [[Hatay (viloyat)|Hatay]]<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://fighterjetsworld.com/air/turkish-air-force-bayraktar-tb-2s-armed-drone-crashed-in-hatay-province/5362/|sarlavha=Turkish Air Force Bayraktar TB-2S armed drone crashed in Hatay province|sana=2018-07-02|nashriyot=Fighter Jets World|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref> viloyatida qulagan. * 2019-yil dekabr oyida LMA [[Tarobulus al-Gʻarb|Tripoli]] yaqinidagi Ayn Zarahda Turkiyaning ikkita Bayraktar TB2 dronini urib tushirganini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://english.aawsat.com/home/article/2152391/libya-lna-downs-two-turkish-drones-tripoli|sarlavha=Libya: LNA Downs Two Turkish Drones in Tripoli|nashriyot=Asharq AL-awsat|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref> * [[2020]] -yil 2-yanvar kuni Turk Qurolli Kuchlarining Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Tripoli yaqinidagi Mitiga<ref>{{veb manbasi|muallif=Tyler Durden|url=https://www.zerohedge.com/geopolitical/libyan-rebels-shoot-down-turkish-plane-moments-after-ankara-approves-sending-troops|sarlavha=Libyan Rebels Shoot Down Turkish Plane Moments After Ankara Approves Sending Troops|til=en|work={{Iw|ZeroHedge}}|sana=2020-01-02}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.rt.com/news/477432-libya-haftar-turkey-plan-shot/|sarlavha=Libyan forces claim to have shot down Turkish aircraft after Haftar declares 'jihad' on Ankara|til=en|work=[[RT]]|sana=2020-01-03}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/231892|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 02-Jan 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military drone was reportedly shot down by LNA armed forces.|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> aeroportidan janubda urib tushirildi. * 2020-yil 25-fevralda Turk Qurolli Kuchlarining Bayraktar TB2 droni LMAga BAA tomonidan taqdim etilgan „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimi tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/|sarlavha=Libyan Army shoots down Turkish aircraft in southern Tripoli|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-02-25|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-10-06|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211006053829/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/|archive-date=2021-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006053829/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.alhadath.net/alhadath/2020/02/26/الجيش-الليبي-يسقط-طائرة-تركية-مسيرة-جنوب-طرابلس.html|sarlavha=«الجيش الليبي يسقط طائرة تركية جنوب طرابلس»|til=ar|work={{Iw|Al-Hadath}}|sana=2020-02-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233254|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 25-Feb 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=It was shot down by LNA armed forces short after take off.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.africanmilitaryblog.com/2020/02/libya-lna-shoots-down-gna-tb2-bayraktar-uav|sarlavha=Libya: LNA shoots down GNA TB2 Bayraktar UAV|muallif=Kazim Abdul|work=Military Africa|sana=2020-02-25|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref>. * 2020-yil 3-mart kuni Turkiya Qurolli kuchlarining Bayraktar TB2 droni [[Halab]] viloyatining gʻarbiy qismida SAA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/|sarlavha=Syrian Army shoots down Turkish military drone in western Aleppo: photos|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-03-03|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-10-28|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201028212624/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212624/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://fighterjetsworld.com/latest-news/aircraft-crash/two-turkish-air-force-drone-reportedly-shot-down-by-syrian-air-defense-over-idlib/20604/|sarlavha=Two Turkish Air Force Drone Reportedly Shot Down By Syrian Air Defense Over Idlib|til=en|work=Fighter Jets World|sana=2020-03-03}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-syrian-troops-shot-down-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-near-saraqib/|sarlavha=In Photos: Syrian Troops Shot Down Turkish Bayraktar TB2 Combat Drone Near Saraqib|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-03|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031024308/https://southfront.org/in-photos-syrian-troops-shot-down-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-near-saraqib/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233507|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 03-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish military drone was shot down by the Syrian Army.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 4-mart kuni Turkiya Qurolli kuchlarining Bayraktar TB2 droni Idlibda urib tushirildi<ref name=":7"/><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-turkish-combat-drone-shot-down-by-syrian-army-in-greater-idlib/|sarlavha=In Photos: Turkish Combat Drone Shot Down By Syrian Army In Greater Idlib|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-04|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031020347/https://southfront.org/in-photos-turkish-combat-drone-shot-down-by-syrian-army-in-greater-idlib/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233600|sarlavha=Incident Bayraktar Tactical UAS, 04-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish drone was shot down by the Syrian Arab Army.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil, 9-mart kuni Bayraktar TB2 turk droni havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay Suriya bilan chegaraga yaqin joyda va [[Batman, Turkiya|mamlakat janubidagi Batman]] aerodromi yaqinida, qulab tushdi<ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-crashed-near-syrian-border/|sarlavha=Turkish Bayraktar TB2 Combat Drone Crashed Near Syrian Border|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-10|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201028204842/https://southfront.org/turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-crashed-near-syrian-border/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeteilksayfa.com/batmanda-iha-dustu-68362h.htm|sarlavha=Batmanʻda İHA düştü|til=tr|work=Gazete İlk Sayfa|sana=2020-03-09}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.airturkhaber.com/manset/batmanda-bayraktar-tb2-dustu/|sarlavha=Batmanʻda Bayraktar TB2 düştü|til=tr|work=AirTurkHaber.com|sana=2020-03-09}}</ref>. * 2020-yil 18-mart kuni ANNA News jamoasi Saraqib shahrida urib tushirilgan turkiyalik Bayraktar TB2 dronining qoldiqlari topilgani haqida xabar berdi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=http://remmont.com/165949/|sarlavha=Wreckage Of Turkish Combat Drone Uncovered In Southeast Idlib (Photos)|sana=2020-03-18|nashriyot=LATEST NEWS|kirish sanasi=2020-05-26|arxiv-sana=2020-03-18|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200318225020/http://remmont.com/165949/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://t.me/anna_news/4437|sarlavha=ANNA-NEWS|nashriyot=Telegram|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref>. * 2020-yil 30-mart kuni Bayraktar TB2 MKH Tripoli janubida LMA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://almarsad.co/en/2020/03/31/lna-downs-another-turkish-bayraktar-drone-loaded-at-mitiga-airbase/|sarlavha=LNA Downs Another Turkish Bayraktar Drone Loaded at Mitiga Airbase|til=en|work=Al Marsad|sana=2020-03-31}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.itamilradar.com/2020/03/31/new-drone-shot-down-south-of-tripoli/|sarlavha=New drone shot down south of Tripoli|til=en|work=ItaMilRadar|sana=2020-05-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.mideastdiscourse.com/2020/03/31/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed/|sarlavha=Made in Turkey, Destroyed in Libya. Another BAYRAKTAR TB2 Combat Drone Downed|til=en|work=Mideast Discourse|sana=2020-03-31}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed-photos-videos/|sarlavha=Made In Turkey, Destroyed In Libya. Another Bayraktar TB2 Combat Drone Downed (Photos, Videos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-31|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024174609/https://southfront.org/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed-photos-videos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/234615|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 30-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military drone was shot down by LNA armed forces.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 4-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Liviya shimolidagi Sirte<ref>{{veb manbasi|url=https://fighterjetsworld.com/latest-news/aircraft-crash/libyan-national-army-shoots-down-turkish-bayraktar-tb2-drone-operated-by-gna/21082/|sarlavha=Libyan National Army Shoots Down Turkish Bayraktar TB2 Drone Operated By GNA|til=en|work=Fighter Jets World|sana=2020-04-05}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/libyan-national-army-shot-down-another-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-photo/|sarlavha=Libyan National Army Shot Down Another Turkish Bayraktar-TB2 Combat Drone (Photo)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-05|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201025023930/https://southfront.org/libyan-national-army-shot-down-another-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-photo/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/234768|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 04-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The GNA drone was shot down by Lybian National Army (LNA) armed forces.|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> shahrida urib tushirildi. * 2020-yil 13-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Mitiga aeroporti yaqinida urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Fahad Shabbir|url=https://www.urdupoint.com/en/world/libyas-eastern-based-forces-say-downed-turki-892363.html|sarlavha=Libya's Eastern-Based Forces Say Downed Turkish Drone In Over Tripoli|til=en|work={{Iw|UrduPoint}}|sana=2020-04-14}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235058|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone T94, 13-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The GNA military drone was apparently downed upon takeoff by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 16-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Beni Validdan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/|sarlavha=Libya becomes graveyard for Turkish drones as 3 more shot down|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-04-17|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-12-04|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201204024926/https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/|archive-date=2020-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204024926/https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/turkish-combat-drones-continue-falling-in-libya-photos/|sarlavha=Turkish Combat Drones Continue Falling In Libya (Photos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-17|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031013135/https://southfront.org/turkish-combat-drones-continue-falling-in-libya-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235131|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone T95, 16-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military Turkish drone was downed by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> shimoliy-sharqda 10&nbsp;km uzoqda urib tushirildi. * 2020-yil 18-apreldaMKHning Bayraktar TB2 droni Tripoli janubida LMA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1337727-الجيش-الليبي-يسقط-طائرة-تركية-مسيرة-جنوب-طرابلس|sarlavha=الجيش الليبي يسقط طائرة تركية مسيرة جنوب طرابلس|til=ar|work={{Iw|Sky News Arabia}}|sana=2020-04-18}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/libyan-army-shoots-down-another-turkish-bayraktar-combat-drone-videos/|sarlavha=Libyan Army Shoots Down Another Turkish Bayraktar Combat Drone (Videos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-18|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201030161339/https://southfront.org/libyan-army-shoots-down-another-turkish-bayraktar-combat-drone-videos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235175|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 18-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish military drone was downed by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref>. * 2020-yil 2-may kuni Bayraktar TB2 Mitiga aeroportining janubida, Tripolining Arad hududidagi turar-joy binosiga qulab tushdi<ref>{{veb manbasi|url=https://almarsad.co/en/2020/05/02/al-heliq-international-community-must-withdraw-recognition-from-the-gna-and-stop-turkish-invasion-of-libya/|sarlavha=Al-Heliq: International Community Must Withdraw Recognition from the GNA and Stop Turkish Invasion of Libya|til=en|nashriyot=Al Marsad|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/another-turkish-bayraktar-combat-drone-crashes-in-libya-photos/|sarlavha=Another Turkish Bayraktar Combat Drone Crashes In Libya (Photos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-05-02|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201030191602/https://southfront.org/another-turkish-bayraktar-combat-drone-crashes-in-libya-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235730|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 02-may 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish made drone was shot down by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref>. * 2020-yil 9-may kuni LMA harbiy axborot boʻlimi LMA havo mudofaa tizimlari Turkiyaning Bayraktar TB2 uchuvchisiz uchoqlariga hujum qilib, Ayn-Zardagi al-Kabail yaqinida urib tushirilgani haqida xabar berdi. * 2020-yil 12-may kuni LMA 82-piyoda bataloni vakillarining soʻzlariga koʻra Al-Shvareyf mintaqasi yaqinida LMA havo mudofaa vositalari turk UUAni urib tushirishga muvaffaq boʻlgani haqida xabarlar paydo boʻldi. LMA Harbiy maʼlumot departamenti, shuningdek fotomateriallar taqdim etdi, bu esa UUA Bayraktar TB2 modeli ekanligini koʻrsatdi. * 2020-yil 19-oktabrda TQR mudofaa armiyasi Bayraktar TB2 havo hujumidan mudofaa boʻlinmasi<ref>{{veb manbasi|url=https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201020/24990027/Turetskiy-bespilotnik-s-kanadskoy-videokameroy-v-Minoborony-Armenii-raskryli-detali.html|sarlavha=Турецкий беспилотник с канадской видеокамерой: в Минобороны Армении раскрыли детали|work=[[Sputnik]]|sana=2020-10-20}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/|sarlavha=Armenian forces shoot down Turkish and Israeli-made drones: video|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-10-20|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-12-01|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201201142210/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/|archive-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201142210/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/}}</ref> tomonidan oʻqqa tutilganini eʼlon qildi. TQR mudofaa armiyasi CMX-15D optikelektron tizimini qoʻlga kiritgan<ref>{{veb manbasi|url=https://panarmenian.net/eng/news/286779|sarlavha=Karabakh displays wreckage of Turkish Bayraktar drone|til=en|work=[[PanARMENIAN.net]]|sana=2020-10-20}}</ref> [[Kanadaliklar|Kanadalik]] ishlab chiqaruvchi kompaniya ushbu tizimni Turkiyaga yetkazib berishni taqiqlaganini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi|url=https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php|sarlavha=Payload Systems|til=en|nashriyot=Baykar|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200804020926/https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php|arxiv-sana=2020-08-04|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-08-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200804020926/https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Levon Sevunts|url=https://www.cbc.ca/news/politics/armenia-turkey-azerbaijan-nagorno-karabakh-drone-champagne-1.5770144|sarlavha=Armenia claims it found Canadian tech on downed Turkish drone|til=en|nashriyot=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|sana=2020-10-20}}</ref>. Malumot uchun, 1 dona Wescam CMX-15D modulining narxi 1 million dollardan ortiq<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://govtribe.com/opportunity/federal-contract-opportunity/l-3-mx-15d-sensor-turrets-w5r8gz17r0234|sarlavha=Federal Contract Opportunity for L-3 MX-15D Sensor Turrets|muallif=|work=govtribe.com|sana=2017|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-20}}</ref> turadi. * 2020-yil 20-oktabr kuni Bayraktar TB2 Togʻli Qorabogʻdagi jangovar zonada TQR mudofaa armiyasining havo mudofaasi tomonidan urib tushirilgan. Armaniston Mudofaa vazirligi maʼlumotni qoʻllab-quvvatlash uchun UUA<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/|sarlavha=Armenian forces shoot down another Turkish drone over Karabakh: photos|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-10-21|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-01-16|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210116064303/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116064303/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-armenia-shows-turkish-bayraktar-tb2-drone-downed-in-karabakh/|sarlavha=In Photos: Armenia Shows Turkish Bayraktar TB2 Drone Downed In Karabakh|til=en|work=SouthFront|sana=2020-10-20}}</ref> vayronalari fotosuratlarini eʼlon qildi. * 2020-yil 22-oktabrda TQR mudofaa armiyasi yana bir Bayraktar TB2 samolyoti yoʻq qilinganini eʼlon qildi, shu bilan birga urib tushirilgan uchuvchisiz samolyot koʻrsatilgan boʻlishi mumkin boʻlgan fotosuratlar chop etilgan va 20-oktabrda eʼlon qilingan<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://southfront.org/armenian-forces-shot-down-another-bayraktar-tb2-over-nagorno-karabakh-video-photos/|sarlavha=Armenians Claim They Shot Down Another Bayraktar TB2 Over Nagorno-Karabakh (Video, Photos)|muallif=SouthFront|sana=2020-10-22|kirish sanasi=2020-12-18|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-01-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210105135320/https://southfront.org/armenian-forces-shot-down-another-bayraktar-tb2-over-nagorno-karabakh-video-photos/}}</ref>. Shundan soʻng, Kanadaning „Bombardier“ kompaniyasi Turkiyaga oʻzining Rotax samolyot dvigatellarini yetkazib berishni toʻxtatganini eʼlon qildi<ref>{{yangiliklar manbasi|work=CBC|title=Bombardier Recreational Products suspends delivery of aircraft engines used on military drones {{!}} CBC News|url=https://www.cbc.ca/news/politics/turkey-armenia-azerbaijan-drones-bombardier-1.5775350}}</ref>. * 2020-yil 8-noyabrda Bayraktar TB2 Togʻli Qorabogʻda TQR mudofaa armiyasining havo hujumidan mudofaa kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html|sarlavha=Armenia claims it shot down Azerbaijani Bayraktar TB2 combat drone|muallif=|work=defence-blog.com|sana=2020-11-08|nashriyot=|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201209184810/https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html|arxiv-sana=2020-12-09|kirish sanasi=2020-11-12|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209184810/https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.facebook.com/shushanstepanyan/posts/3397402973629172|sarlavha=Shushan Stepanyan|muallif=Шушан Степанян, пресс-секретарь Минобороны Армении|work=www.facebook.com|sana=|nashriyot=|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201209185535/https://www.facebook.com/shushanstepanyan/posts/3397402973629172|arxiv-sana=2020-12-09|kirish sanasi=2020-12-09}}</ref>. Liviyadagi Al-Masdar News nashriga koʻra, 2020-yilning oʻzida<ref>[https://atalayar.com/en/content/turkish-bayraktar-and-russian-pantsir-has-turkey-gained-advantage-over-russian-weaponry%C2%A0 Turkish Bayraktar and Russian Pantsir: Has Turkey Gained Advantage over Russian Weaponry? 24.12.2020]</ref> Pantsir-S havo mudofaa raketa tizimilari tomonidan 47 ta Bayraktar TB2 yoʻq qilingan,<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://moderndiplomacy.eu/2020/12/24/turkish-bayraktar-and-russian-pantsir-has-turkey-gained-advantage-over-russian-weaponry/|sarlavha=Turkish Bayraktar vs Russian Pantsir: Has Turkey gained the advantage over Russian weaponry?|work=AMN - Al-Masdar News {{!}} المصدر نيوز|sana=2020-12-24|kirish sanasi=2020-12-27}}</ref>. Taxminlarga koʻra, Turkiya 2019-yilda Liviyadagi MKH kuchlariga 6 ta birlikdan 2 ta komplekt yetkazib bergan. Ulardan kamida 6 tasi BAA tomonidan LMA kuchlariga yetkazib berilgan Xitoyning Wing Loong II dronlari tomonidan Mitiga (Tripoli) aeroportidagi bazada yoʻq qilingan. 2019-yil oxirida Turkiya 6 ta Bayraktardan iborat 3-toʻplamni MKHga topshirdi.<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.africanmilitaryblog.com/2019/09/drone-war-in-libya-wing-long-ii-versus-bayraktar-tb2|sarlavha=Drone war in Libya: Wing Loong II versus Bayraktar TB2|muallif=Military Africa|work=Military Africa|sana=2019-09-26|kirish sanasi=2021-01-03|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222203904/https://www.africanmilitaryblog.com/2019/09/drone-war-in-libya-wing-long-ii-versus-bayraktar-tb2}}</ref>… === ZRK „Pantsir-C1“ „Bayraktar“ga qarshi === 2021-yil 19-dekabr kuni Rossiya Aerokosmik kuchlari (VKS RF) zenit-raketa qoʻshinlari boshligʻining oʻrinbosari Yuriy Muravkin Bayraktar dronlari haqida gapirar ekan: „Bu juda oson nishon, Pantsir uchun juda mazali“, dedi. Uning soʻzlariga koʻra, Bayraktar shunday tezlik va massa oʻlchovli xususiyatlarga egaki, „qoniqarli“ baho olish uchun tayyorlangan harbiylar uchun ham dronni urib tushirish qiyin ish emas<ref>{{veb manbasi|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/13243065|sarlavha=Минобороны считает турецкий беспилотник Bayraktar легкой целью для ПВО|work=ТАСС|kirish sanasi=2021-12-20|iqtibos="Во всем важны нюансы. Если в "Панцире" нет расчета, если расчет стоит на улице, если "Панцирь" не находится в боевом режиме, то это просто полигонная цель для тренировки расчетов Bayraktar, - пояснил Муравкин, отвечая на вопрос корреспондента о причинах уничтожения комплексов ПВО расчетами беспилотников в Сирии и Ливии. ЗРПК "Панцирь-С" несет вооружение из двух 30-миллиметровых пушек, каждая из которых способна делать до 40 выстрелов в секунду, а также 12 зенитных ракет. Комплекс способен поражать воздушные цели, летящие на скорости до 1000 м/с (3М), на дистанции до 20 км}}</ref>. Matbuotda va tahliliy maqolalarda „Pantsir C1“ va „Bayraktar“ oʻzaro jang sharoitida bir-birini yoʻq qilishda samaradorligini solishtirishga koʻp urinishlar boʻlgan.<ref name=":13"/><ref name=":3"/><ref name=":14"/><ref name=":15"/><ref name=":82"/>. AQSh Mudofaa vazirligi tahlilchisi 2019-2020-yillarda Liviya va Suriyadagi mojarolar paytida Turkiyaning 19 ta Bayraktar TB2 (har bir birlik uchun 2,5 million dollar) yoʻqotishlarining taxminiy qiymatini 47,5 million dollarga baholadi, bu esa ushbu UUAlar tomonidan yoʻq qilingan 8 ta „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimlarining 112 million dollarilik eksport narxidan 2 barobar kamdir. Tanklar va boshqa zirhli transport vositalari, artilleriya va raketa tizimlarining UUA zarbalari natijasida yoʻq qilingan narxini hisobga olsak, yoʻqotish nisbati Bayraktar foydasiga yanada yuqoriroqdir. Rossiyalik tahlilchilar yoʻqotishlarning boshqa nisbati va ularning qiymatini keltirib oʻtishadi: 1 Bayraktar TB2 eksport qiymati 5 million dollar va urib tushirilgan 54 Bayraktar, ular tomonidan yoʻq qilingan 9 ta „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimlari eksport qiymati bir birlik uchun 14 million dollar boʻlishini hisobga olsak, 9 ta „Pantsir C1“ ning umumiy qiymati 270 million dollar boʻlsa. 54 ta Bayraktar 126 million dollarga tushmoqda va bu shuni koʻrsatadiki Bayraktar narx jihatidan ancha ustunlikka ega.<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://versia.ru/tureckie-bla-bayraktar-tb2-okazalis-bezzashhitny-pered-rossijskimi-zrpk-pancir-s1|sarlavha=Турецкие БЛА Bayraktar TB2 оказались беззащитны перед российскими ЗРПК «Панцирь-С1»|work=versia.ru|kirish sanasi=2021-01-08}}</ref>. == Texnik xususiyatlari == [[Fayl:Bayraktar_GCS_Cutaway.jpg|thumb|230x230px| Drone boshqaruv markazi.]] * Uzunligi: 6,5 m * Qanotlari kengligi: 12 m * Maksimal uchish ogʻirligi: 650&nbsp;kg<ref name=":12">{{yangiliklar manbasi|accessdate=2021-10-29|website=BBC News Русская служба|title=Война будущего. Как конфликт в Карабахе повлияет на развитие военных беспилотников|url=https://www.bbc.com/russian/features-54923381}}</ref> * ichki yonuv dvigateli: 100 ot kuchiga ega [[Havo vinti|surish tipidagi]] Rotax 912. parragi bilan. * Foydali yuk: 150&nbsp;kg<ref name=":10">{{veb manbasi|url=https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/|sarlavha=The Bayraktar TB2|muallif=Baykar|kirish sanasi=2021-10-28|arxivsana=2021-10-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211028140343/https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/}}</ref> gacha (oʻq-dorilar — 95 gacha) foydali yuk<ref name=":0" />, shu jumladan 55&nbsp;kg — elektro-optik kuzatuv va Kanada ishlab chiqarilgan Wescam CMX 15D lazer koʻrsatgich<ref>Web manbasi|language=eng|url=https://www.baykarsavunma.com/upload/ingilizce/Baykar_catalog_eng.pdf|title=Bayraktar{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} TB2 Tactical UAV|author=Baykar|date=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522171929/https://www.baykarsavunma.com/upload/ingilizce/Baykar_catalog_eng.pdf%7Carchivedate%3D2020-05-22</ref>. * Maksimal tezlik: 222&nbsp;km/soat * Kruiz tezligi: 130&nbsp;km / soat * Yerdagi stansiyadan boshqarish radiusi — 150&nbsp;km<ref name=":11"/><ref name=":12" /> * Maksimal uchish balandligi: 8200 m * Avtonomligi: 27 soat<ref name=":0"/><ref>[http://zonwar.ru/news3/news_569_Bayraktar_TB2.html Tureskiy udarniy BPLA „Bayraktar TB2“]</ref> [https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211028140343/https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/ |date=2021-10-28 }} * Zarba masofasi 8 kmgacha boʻlgan boshqariladigan raketalar uchun 4 ta osma punkti (MAM-L — GPS / INS dan foydalanganda 14&nbsp;km)<ref name=":17"/><ref name=":8" /> ** TQZR UMTAS — 37,5&nbsp;kg ** sozlanishi rejali aviabombasi MAM-C (yuqori portlovchi parchalanish yoki zirhni teshuvchi yonuvchan kallagi bilan) — 6,5&nbsp;kg<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-c-smart-micro-munition|sarlavha=Roketsan - MAM-C Smart Micro Munition|muallif=Roketsan|work=Roketsan|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211111044722/https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-c-smart-micro-munition|arxiv-sana=2021-11-11|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref> ** sozlanishi rejali aviabomba MAM-L (yuqori portlovchi parchalanish, zirh teshuvchi yoki termobarik kallak bilan) — 22&nbsp;kg<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-l-smart-micro-munition|sarlavha=Roketsan - MAM-L Smart Micro Munition|muallif=Roketsan|work=Roketsan|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211111051811/https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-l-smart-micro-munition|arxiv-sana=2021-11-11|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref> ** 16&nbsp;kg ogʻirlikdagi sozlanishi rejali aviabomba Bozok<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.depo.ua/rus/war/kileri-tankiv-scho-mozhut-turecki-bezpilotniki-yaki-zakupila-ukrayina-20190115899639|sarlavha=Киллеры танков: Что могут турецкие беспилотники, которые закупила Украина – новости АТО|work=www.depo.ua|kirish sanasi=2021-12-10}}</ref> == Galereya == <gallery widths="164" heights="125" class="center"> Fayl:Taktikplatfomr.JPG|Bayraktar TB2 Fayl:Baykar UAV Team.jpg|Dronelarni ishlab chiqish guruhi Fayl:Bayraktar During Sun rise.jpg|Dron Bayraktar TB2. Saros koʻrfazida quyosh chiqishi paytida 6000 metr balandlikda quyruq kamerasi bilan suratga olingan. Fayl:Bayraktar TB2.jpg|Bayraktar TB2 4 ta boshqariladigan havo bombasi (2 MAM-C va 2 MAM-L) bilan parvoz qilmoqda. Fayl:KaleBaykarIDEF2015 (3).JPG|2015-yilda Baykar stendida, IDEF 2015 </gallery> == Yana qarang == * [[Shahed 129]] * Bayraktar Mini UUA * [[Selçuk Bayraktar|Selchuk Bayraktar]] * Bayraktar Akınji * TAI Aksungur * Kargu * Orion (UUA)<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/russia/20201028/25094029/Luchshe-Bayraktar-ekspert-rasskazal-o-rossiyskom-BPLA-Orion-.html|sarlavha=Мощнее Bayraktar: эксперт рассказал о российском БПЛА "Орион"|work=Sputnik Армения|kirish sanasi=2020-12-04}}</ref> * „ Korsar“ (UUA) == Izohlar == {{manbalar|group=lower-alpha}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Dronlar]] [[Turkum:Harbiy texnika]] [[Turkum:Qurollar]] phygmpaobl2z2l82y5v1ws93jbdv0j2 5997445 5997444 2026-04-16T12:22:43Z KWiki78 246724 5997445 wikitext text/x-wiki {{Boshqa maʼnolari|Bayraktar (maʼnolari)}} {{Uchish apparati | nomi = Bayraktar TB2 | aslnom = {{Lang-tr|Bayraktar TB2}} | tasvir = Bayraktar TB2 Ukrainian Navy.jpg | tasvir2=Bayraktar-TB2-draw.svg | tagyozuv = Ukraina droni | tagyozuv2= turkiya droni | turi = zarbdor UUA | loyihalovchi =Baykar Makina {{flagicon|TUR}} | ishlab_chiqaruvchi = Baykar Makina {{flagicon|TUR}} | konstruktor = | ilk_parvoz = 2014-yil avgust | ekspluatatsiya_boshlan = | ekspluatatsiya_tugashi = | maqomi = seriyali ishlab chiqarishda | asosiy_ekspluatant = {{flagicon|TUR}} | ekspluatantlar = * {{AZE}} * {{MAR}} * {{QAT}} * {{KGZ}} * {{LBY}} * {{TKM}} * {{UKR}} | ekspluatant = | ishlab_chiqarilgan_yillar = | umumiy_soni = 257+ (2021-yil noyabr)<ref>{{Veb manbasi | url = https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bayraktar-tb2-400-bin-ucus-saatini-basariyla-tamamladi/2431501 | sarlavha = Bayraktar TB2, 400 bin uçuş saatini başarıyla tamamladı | erişimtarihi = 11 Aralık 2021 | tarih = 26 Kasım 2021 | yayıncı = aa.com.tr | arşivtarihi = 26 Kasım 2021 | access-date = 2021-12-22 | archive-date = 2021-11-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211126142249/https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bayraktar-tb2-400-bin-ucus-saatini-basariyla-tamamladi/2431501 }}</ref> | ishlablab_chiqarish_narxi = 6 mln. $ | narxi = ~69 mln. [[Dollar|$]] (majmua tarkibida 6 ta dron, 2 ta boshqaruv stantsiyasi, 200 ta oʻq-dori va qoʻshimcha moslamalar)<ref>{{veb manbasi |lang=ru |url=https://focus.ua/politics/412395-ukraina-kupila-u-turcii-shest--boevyx-udarnyx-bespilotnikov-za-69-mln--smi |sarlavha=Украина купила у Турции шесть ударных беспилотников за $69 млн, – СМИ |website=ФОКУС |yili=2018-11-19 |access-date=2021-10-26}}</ref> | asos_model = TB2 | variantlar = | uzunligi = 6,5 m | boʻyi = | eni = | ogʻirligi = 650 kg | qanotlari kengligi = 12m |vikiombor =Bayraktar TB2 }} '''Bayraktar TB2''' ({{lang-tr|Bayraktar TB2}}) – [[Turkiya]]ning zarbdor operativ-taktik oʻrta-balandlikda uchuvchi [[odamsiz havo apparati|UUAdir]]. 4 ta osma boshqariladigan oʻq-dorilarga ega boʻlgan Bayraktar TB2 osmonda 12 dan 24 soatgacha uchishi mumkin. Maksimal boshqaruv masofasi 150 km gacha<ref name=":11">{{veb manbasi|til=en|url=http://www.theguardian.com/world/2020/dec/29/uk-defence-secretary-hails-azerbaijans-use-of-drones-in-conflict|sarlavha=UK wants new drones in wake of Azerbaijan military success|work=the Guardian|sana=2020-12-29|kirish sanasi=2021-10-29}}</ref>. Bu osmonda doimiy ravishda navbatchilik oʻtashga va nishonlarni aniqlagandan soʻng, oldingi chiziqqa oʻtib tezda raketalarni uchirishga imkon beradi (reaktsiya vaqti [[Harbiy-havo kuchlari|aviatsiyaga]] qaraganda ancha qisqa boʻladi va bu qisqa vaqt ichida mavjud boʻlgan nishonlarni samarali urish imkonini beradi). Ushbu dron „Baykar Makina“<ref>[https://warfiles.ru/114809-tureckiy-udarnyy-bespilotnik-bayraktar-tb2.html/ Tureskiy udarniy bespilotnik Bayraktar TB2] // warfiles.ru.</ref> xususiy kompaniyasi tomonidan layihalashtirilgan va ishlab chiqariladi. == Tarixi == Loyihani ishlab chiqish 2000-yillarda Baykar Makina tomonidan boshlangan. TB2 birinchi marta 2009-yilda ishga tushirilgan Bayraktar TB1 ga asosida ishlab chiqilgan. Dronning ilk parvozi 2014-yilda amalga oshirilgan<ref>[https://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=1679/ Bayraktar TB2].</ref>. 2014-yilning iyun va avgust oylarida Bayraktar TB2 uchuvchisiz havo vositalari boʻyicha oʻrta balandlikdagi taktik UUA sinfida parvoz davomiyligi boʻyicha jahon rekordini yangiladi. U osmonda 8&nbsp;km balandlikda 24 soat 34 daqiqa boʻlgan<ref name=":1">[https://mil.in.ua/uk/ukrayina-kupuye-turetski-udarni-bpla/ Ukraїna kupuє tureskі udarnі BPLA].</ref>. 2014-yilda UAA birinchi marta Turkiya sharqida kurdlarga qarshi operatsiya vaqtida ishlatilgan. 2015-yil dekabr oyida UMTAS TQUMRKning test sinovlari boʻlib oʻtdi<ref name=":16">{{veb manbasi|til=en-US|url=https://defense-update.com/20151219_umtas_bayraktar.html|sarlavha=Turkish UMTAS Missile Dropped From a Bayraktar Tactical Drone|muallif=Tamir Eshel|work=Defense Update:|sana=2015-12-19|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210507055612/https://defense-update.com/20151219_umtas_bayraktar.html|arxiv-sana=2021-05-07|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref>. == Konstruktsiya == UAA kuzovi kompozit materiallardan tayyorlangan va avtomatik uchish va qoʻnish tizimi bilan jihozlangan. Agar kerak boʻlsa, qurilma yarim avtonom parvoz rejimida<ref name=":0">{{veb manbasi|url=https://baykardefence.com/uav-15.html|sarlavha=BAYKAR Unmanned Aerial Vehicle Systems|work=baykardefence.com|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210817123710/https://baykardefence.com/uav-15.html|arxiv-sana=2021-08-17|kirish sanasi=2020-10-21|arxivsana=2021-08-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210817123710/https://baykardefence.com/uav-15.html}}</ref>, yerdan boshqarilmasdan ishlashi mumkin. UAA Kanada<ref name=":13">[https://lenta.ru/news/2020/11/21/engine/ Kanada lishila Tursiyu dvigateley dlya „ubiys“ rossiyskix „Pansirey“] // [[Лента. Ру]], 21 noyabrya 2020</ref> Rotax 912 [[ichki yonuv dvigateli]] 100 ot kuchiga ega boʻlgan [[Havo vinti|surish tipidagi]] parrak bilan jihozlangan. 2020-yil oktabr oyida [[Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)|Ikkinchi Qorabogʻ urushi]] paytida Ozarbayjon armiyasi tomonidan Togʻli Qorabogʻdagi arman qoʻshinlariga qarshi uchuvchisiz uchuvchi apparatlaridan foydalanganligi sababli Kanadaning Bombardier Recreational Products kompaniyasi tomonidan Turkiyaga dvigatellar yetkazib berish vaqtincha toʻxtatilgan edi<ref>[https://www.cbc.ca/news/politics/canada-turkey-drone-azerbaijan-armenia-1.5751266 Canada suspends exports of military drone technology to Turkey] // CBC News, 5-oktabr 2020-yil.</ref>. Bayraktar TV2 UAA uchun dvigatellar ishlab chiqarish imkoniyati Ukraina korxonalarida oʻrganilmoqda, ular allaqachon yuqori balandlikda ucha oladigan zarbdor UUA „Bayraktar Akinji“ uchun dvigatellar ishlab chiqarmoqda. UAAning standart foydali yuki quyidagilarni oʻz ichiga oladi: * modulli elektro-optik va infraqizil kameralar, * boshqariladigan oʻq-dorilar yoki koʻp funksiyali AFAR radarlari<ref name=":0"/> uchun lazerli uzoqnioʻlchagich va lazerli nishonkoʻrsatgich. * Eski havo mudofaa tizimlarini zararsizlantirish uchun qurilmaga radioelektron urush<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://vz.ru/world/2020/3/11/1028062.html|sarlavha=Турецким беспилотникам приписали фантастические успехи в Сирии|work=ВЗГЛЯД.РУ|kirish sanasi=2020-10-04}}</ref> moduli oʻrnatilishi mumkin. UAA dushmanning radioelektron urush uskunasidan himoyalangan, GPS tizimiga bogʻliq boʻlmagan avtonom navigatsiya tizimi<ref name=":0"/> va past RCS ga ega.<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://www.defenseworld.net/news/27424/Did_UK_s_Defense_Secretary_Praise_Turkey_s_Drones__EW_Systems_#.X_NotFUzZhE|sarlavha=Turkish Drones in Libya, EW Systems in Syria “Game-Changing”: UK Defense Secretary|muallif=|work=www.defenseworld.net|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-04|iqtibos=“Both drones can endure EW threats... and TB-2s' small radar cross-section (RCS) value helped us win against vulnerable Syrian tanks,”|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-01-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101070726/https://www.defenseworld.net/news/27424/Did_UK_s_Defense_Secretary_Praise_Turkey_s_Drones__EW_Systems_#.X_NotFUzZhE}}</ref> Yuqori sifatli optoelektron tizimi (Kanadaning [http://factmil.com/publ/strana/kanada/kanadskie_stancii_vozdushnoj_razvedki_serii_mx/74-1-0-227 CMX-15d Wescam] havo razvedka stantsiyasi ishlatiladi) tufayli, Bayraktar dronlari 7&nbsp;km balandlikda nishonni urishi mumkin va bunda eskirgan yoki past-balandlikka uchuvchi havo mudofaa tizimlari<ref name=":3">{{veb manbasi|til=ru|url=https://zvezdaweekly.ru/news/20206151625-rTG2W.html|sarlavha=Почему «Панцири» несут потери в Ливии?|muallif=Юрий Кнутов|work=Еженедельник «ЗВЕЗДА»|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> unga qarshi tura olmaydi. Kanadaning Turkiyaga Wescam CMX-15 D optip-elektron modullarini yetkazib berishni taqiqlashi munosabati bilan 2021-yilning noyabr oyidan Bayraktar TB2 Turkiyada ishlab chiqarilgan Aselsan CATS optik-elektron tizimlari bilan jihozlana boshlandi<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://ednews.net/ru/news/world/488190-turcii-zaklyutchen-kontrakt-postavku-aselsan|sarlavha=В Турции заключен контракт на поставку ASELSAN CATS для Bayraktar TB2 - ФОТО|work=Eurasia Diary|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.livik.net/2021/11/12/aselsan-cats-order-for-bayraktar-tb2/|sarlavha=ASELSAN CATS order for Bayraktar TB2|work=Livik|sana=2021-11-12|kirish sanasi=2021-11-20|arxiv-sana=2021-11-20|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211120070911/https://www.livik.net/2021/11/12/aselsan-cats-order-for-bayraktar-tb2/}}</ref><ref name=":17">{{veb manbasi|url=https://www.baykartech.com/en/payload-systems/|sarlavha=BAYKAR Unmanned Aerial Vehicle Systems {{!}} Payload Systems|work=www.baykartech.com|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211030024746/https://www.baykartech.com/en/payload-systems/|arxiv-sana=2021-10-30|kirish sanasi=2021-11-20|arxivsana=2021-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211030024746/https://www.baykartech.com/en/payload-systems/}}</ref>. == Qurollanish == [[Fayl:Roketsan_display_in_Kyiv_01.jpg|thumb|230x230px| UMTAS raketalari „Zbroya ta bezpeka“ (Qurol va xavfsizlik) koʻrgazmasida. Kiev, 2017-yil]] Quyidagilarni koʻtara oladi: * lazerli boshqariladigan va uchish masofasi 0,5-8&nbsp;km boʻlgan 2 ta boshqariladigan UMTAS tankga qarshi raketa<ref name=":16"/> yoki 8&nbsp;km masofagacha boʻlgan statsionar va harakatlanuvchi obʼektlarga zarba bera oladigan, 4 ta sozlanishi yuqori aniqlikdagi Bozok, Roketsan MAM-C, MAM-L,<ref name=":0"/><ref name=":17"/> aviabombalari. == Buyurtmalar == 2011-yildan beri Turkiya 107 ta Bayraktar TB2ni<ref>{{veb manbasi|url=https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0603/160058153/detail.shtml|sarlavha=ЦАМТО / Новости / Компания Baykar Makina увеличила количество проданных БЛА «Байрактар TB2» до 107 ед.|work=armstrade.org|kirish sanasi=2020-11-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0603/160058153/detail.shtml}}</ref> oʻz qurolli kuchlariga qabul qilib oldi. 2017-yilda, [[Qatar]]ga<ref name=":2">{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.defensenews.com/unmanned/2019/01/14/turkish-firm-to-sell-drones-to-ukraine-in-69-million-deal/|sarlavha=Turkish firm to sell drones to Ukraine in $69 million deal|muallif=Burak Ege Bekdil|work=Defense News|sana=2019-01-14|kirish sanasi=2020-10-21}}</ref> 3ta boshqaruv stantsiyalari bilan 6 ta TB2s UUAlar yetkazib berildi. 2018-yilda Ukraina umumiy qiymati 69 million dollarlik 6 ta dron, 3 ta boshqaruv stansiyasi va ular uchun raketalar sotib olish boʻyicha shartnoma imzoladi<ref name=":1"/><ref name=":2"/>, yetkazib berish 2019-yilning noyabr oyida yakunlandi.2020-yil oktabr oyida Ukraina yana 48 ta dron sotib olish yoki birgalikda yigʻish imkoniyatini koʻrib chiqayotgani maʼlum qildi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.dailysabah.com/business/defense/ukraine-considers-buying-48-bayraktar-tb2-drones-from-turkey|sarlavha=Ukraine considers buying 48 Bayraktar TB2 drones from Turkey|muallif=DAILY SABAH|work=Daily Sabah|sana=2020-10-06|kirish sanasi=2020-10-21}}</ref> va shartnoma 2021-yil sentabr oyida imzolandi<ref>[https://ria.ru/20200209/1564434593.html?in=t V Tursii obʼyasnili, zachem prodayut orujie „protivniku Rossii“] // [[РИА Новости]], 30.09.2021</ref>. Polsha 24 dona dronga buyurtma bergan. Birinchi partiya 2022-yilda yetkazib berilishi kerak<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/poland-become-first-nato-country-buy-turkish-drones-2021-05-22/ Poland to become first NATO country to buy Turkish drones (''Reuters''. 22-may 2021-yil. Retrieved 22-may 2021-yil.)]</ref>. == Operatorlar == [[Fayl:Bayraktar_TB2_operators_and_potential_buyers.svg|thumb|300x300px| Bayraktar TB2 operatorlari koʻk, potentsial operatorlar binafsha rangda]] * {{Flagcountry|AZE}} — 2020-yil holatiga koʻra miqdori nomaʼlum boʻlgan Bayraktar TB2<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.defensenews.com/unmanned/2020/06/25/azerbaijan-to-buy-armed-drones-from-turkey/|sarlavha=Azerbaijan to buy armed drones from Turkey|muallif=Burak Ege Bekdil|work=Defense News|sana=2020-06-25|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/36777/everything-we-know-about-the-fighting-that-has-erupted-between-armenia-and-azerbaijan|sarlavha=Everything We Know About The Fighting That Has Erupted Between Armenia And Azerbaijan|muallif=Joseph Trevithick and Thomas Newdick|work=The Drive|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> * {{Flagcountry|QAT}} — 2020-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 va 3 ta mobil boshqaruv stantsiyasi<ref>{{veb manbasi|url=https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0415/144557538/detail.shtml|sarlavha=ЦАМТО / Новости / Минобороны Катара продемонстрировало применение БЛА «Байрактар» TB2 в ходе учений|work=armstrade.org|kirish sanasi=2020-11-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192352/https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0415/144557538/detail.shtml}}</ref> * {{Flagcountry|LIB}} — 2020-yildan boshlab [[Milliy kelishuv hukumati (Liviya)|Liviya Milliy Kelishuv Hukumatining]] harbiylashtirilgan harbiylari tasarrufida mavjud<ref>{{veb manbasi|url=https://rg.ru/2020/05/13/eshche-odin-tureckij-udarnyj-bespilotnik-bayraktar-tb2-sbili-v-livii.html|sarlavha=Еще один турецкий ударный беспилотник Bayraktar TB2 сбили в Ливии|work=Российская газета|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/5/28/largest-drone-war-in-the-world-how-airpower-saved-tripoli|sarlavha=ʻLargest drone war in the worldʻ: How airpower saved Tripoli|muallif=Alex Gatopoulos|work=www.aljazeera.com|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> * {{Flagcountry|TUN}} <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5B; ''[[Vikipediya:Manbalarga ishoratlar|<span style="" title="не указан источник на утверждение (12 октября 2021)">manba aniqlanmagan 71 kun</span>]]'' &#x5D;</sup> * {{Flagcountry|TUR}} ** Turkiya quruqlik kuchlari — 2020-yil holatiga koʻra 33 ta Bayraktar TB2 bor [30] ** Turkiya dengiz kuchlari — 2020-yil holatiga Turkiya dengiz aviatsiyasida 4 ta Bayraktar TB2 mavjud [31] ** Turkiya jandarmeriyasi — 2021-yil holatiga koʻra 18 ta Bayraktar TB2 bor<ref>The Military Balance 2021,p.155</ref> * {{Flagcountry|UKR}} ** Ukraina Harbiy havo kuchlari — 2021-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 bor<ref>The Military Balance 2021. — P. 210</ref> ** Ukraina dengiz kuchlari — 2021-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 bor<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2021/07/15/bayraktartb2/|sarlavha=На Украине пообещали применить Bayraktar TB2 для уничтожения российских кораблей|work=lenta.ru|kirish sanasi=2021-10-24}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.interfax.ru/world/778032|sarlavha=ВМС Украины получили первый ударный беспилотник из Турции|work=Interfax.ru|kirish sanasi=2021-10-24}}</ref> * {{Flagcountry|TRK}} — 2021-yil holatiga koʻra, 6 ta Bayraktar TB2 va 3 ta mobil boshqaruv stantsiyasi mavjud<ref name=":9">{{veb manbasi|til=tr|url=https://www.savunmasanayist.com/turkmenistana-bayraktar-tb2-ihracati/|sarlavha=Türkmenistanʻa Bayraktar TB2 İhracatı {{!}} SavunmaSanayiST|sana=2021-09-27|kirish sanasi=2021-09-27}}</ref> * {{Flagcountry|KGZ}} — 2021-yil holatiga koʻra Bayraktar TB2 ning nomaʼlum soni<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.interfax.ru/world/810205|sarlavha=Киргизия первой из стран ОДКБ получила от Турции ударные дроны Bayraktar|work=Interfax.ru|kirish sanasi=2021-12-19}}</ref> * {{Flagcountry|MAR}} — 13 ta Bayraktar TB2 buyurtma qilingan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.airrecognition.com/index.php/news/defense-aviation-news/2021/september/7667-morocco-receives-first-turkish-bayraktar-tb2-unmanned-aerial-vehicle.html|sarlavha=Morocco receives first Turkish Bayraktar TB2 Unmanned Aerial Vehicle|work=www.airrecognition.com|kirish sanasi=2021-12-19|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-09-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210923155635/https://www.airrecognition.com/index.php/news/defense-aviation-news/2021/september/7667-morocco-receives-first-turkish-bayraktar-tb2-unmanned-aerial-vehicle.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://enovosty.com/news/news_abroad/full/2209-turciya-nachala-postavlyat-v-marokko-bespilotniki-bayraktar-tb2|sarlavha=Турция начала поставлять в Марокко беспилотники Bayraktar TB2 {{!}} Ekonomicheskie Novosti|work=enovosty.com|sana=2021-09-22|kirish sanasi=2021-12-19}}</ref> == Jangovar qoʻllanish == === Turkiya === [[2016|2016-yilda]] TQRT UMTAS bilan dronning kurd otryadlariga qarshi muvaffaqiyatli jangovar ishlatilishi haqida rasmiy maʼlumotlar paydo boʻldi. Bu dronning eʼlon qilingan taktik va texnik xususiyatlarni tasdiqladi. Turkiya bayonotiga koʻra, 2016-yildan 2018-yilgacha ushbu uchuvchisiz uchoqlarning Turkiya janubi-sharqida va Suriya shimolida bergan zarbalari bilan Kurdiston ishchilar partiyasi boʻlinmalarining bir qancha yetakchilari boshqa jangarilar bilan birga jami 400 ga yaqin kishi yoʻq qilingan<ref name=":4">{{veb manbasi|til=en|url=https://theintercept.com/2019/05/14/turkey-second-drone-age/|sarlavha=How Turkey Defied the U.S. and Became a Killer Drone Power|muallif=Umar FarooqUmar FarooqMay 14 2019, 10:00 A.m|work=The Intercept|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-09|iqtibos=According to official sources, Turkish TB2s carrying Turkish-made guided bombs killed 449 people in northwestern Syria between January and April 2018.}}</ref><ref name=":5">{{veb manbasi|til=ru|url=https://inosmi.ru/military/20200304/246984668.html|sarlavha=The Intercept (США): вторая эра дронов|muallif=© ИноСМИ ru 2000-2020|work=ИноСМИ.Ru|sana=2020-03-04|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-09}}</ref>. === Suriya === 2018-yilning yanvar-aprel oylarida Turkiya qurolli kuchlari Suriya shimoli-gʻarbidagi "Zaytun novdasi " operatsiyasi doirasida Bayraktardan boshqariladigan havo bombalari yordamida Turkiyada terrorchi deb topilgan 449 kishini yoʻq qildi<ref name=":4"/><ref name=":5"/><ref>{{veb manbasi|til=|url=https://www.aa.com.tr/tr/analiz-haber/askeri-harek%C3%A2tlarin-kuvvet-carpani-insansiz-hava-araclari/1122660|sarlavha=skeri harekâtların kuvvet çarpanı: İnsansız hava araçları|muallif=Necdet Özçelik|work=|sana=2018-04-19|nashriyot=}}</ref>. === Liviya === 2019-yilda Bayraktar TB2 Liviyada Xaftar armiyasiga qarshi<ref>[https://www.africanmilitaryblog.com/2019/06/libya-turkish-made-bayraktar-tb2-uav-seen-at-the-gna-held-airbase?v=11aedd0e4327/ Libya: Turkish-made Bayraktar TB2 UAV seen at the GNA-held airbase] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211222220145/https://www.africanmilitaryblog.com/2019/06/libya-turkish-made-bayraktar-tb2-uav-seen-at-the-gna-held-airbase?v=11aedd0e4327%2F |date=2021-12-22 }} // africanmilitaryblog.com</ref> ishlatilgan. Liviyada „Gʻazab vulqoni“ operatsiyasi paytida (2019-2020) birinchi marta ushbu turdagi dronlar LMA tasarrufidagi „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimi tomonidan urib tushirildi<ref>[https://www.mei.edu/publications/turning-tide-how-turkey-won-war-tripoli Turning the Tide. Jason Pack, Wolfgang Pusztai. Middle East Institute. 10-noyabr 2020-yil]</ref>. Keyinchalik, Turkiyaning „Anadolu“ agentligi va Ukraina „Defence Express“ agentligining maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil iyuniga qadar ushbu dronlar yordamida LMAga tegishli kamida 7 ta Pantsir-C1 havo mudofaa tizimi (eksport versiyasi)<ref name=":3"/><ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/05/22/genocide/|sarlavha=Истребление турецкими Bayraktar TB2 российских «Панцирь-С1» назвали геноцидом|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref><ref name=":14">{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/06/19/pantzir/|sarlavha=В России объяснили геноцид «Панцирей» турецкими Bayraktar TB2|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref><ref name=":15">{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/07/08/deadzone/|sarlavha=«Геноцид» российских «Панцирей» объяснили «мертвой воронкой»|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref>, tanklar va boshqa texnikalar yoʻq qilingan. AQShning „Yaqin Sharq instituti“ maʼlumotlariga koʻra, „Pantsirey“ radarlari ilgari Turkiyaning [[:en:KORAL Electronic Warfare System|KORAL]] radioelektron urush tizimlari tomonidan aniqlangan va ularga xalaqit berilgan, shundan soʻng „Pantsirey“ boshqariladigan raketa va artilleriya yordamida oʻqqa tutilgan yoki zarba beruvchi UUAlar bilan zarba berilgan<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.mei.edu/publications/turning-tide-how-turkey-won-war-tripoli|sarlavha=Turning the Tide: How Turkey Won the War for Tripoli|muallif=|work=Middle East Institute|sana=2020-11-10|sahifalar=с. 12|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-03}}</ref>. LMA maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil 31-martda Turkiyaning 10 ga yaqin Bayraktar TB2 droni urib tushirilgan<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://rg.ru/2020/03/31/sily-pvo-haftara-sbili-ocherednoj-tureckij-bespilotnik-bayraktar-tb2.html|sarlavha=Силы ПВО Хафтара сбили очередной турецкий беспилотник Bayraktar TB2|muallif=|work=Российская газета|sana=2020-03-31|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-12|iqtibos=Bayraktar TB2, которые обслуживаются и управляются турецким персоналом, активно используют для ударов по различным объектам, позициям, военной технике и живой силе ЛНА. Порой такие атаки бывают достаточно эффективными. В то же время значительны потери и самих беспилотников. По разным оценкам, сбито уже около десятка таких дронов.}}</ref>, 20-aprelda TB2 yoʻqotishlari 20-28 tagacha koʻtarilgan, biroq mustaqil ekspertlar 20 dan kamrogʻi urib tushirilgan deb hisoblaydilar<ref name=":82">{{veb manbasi|til=|url=https://rg.ru/2020/04/20/panciri-uspeshno-ohotiatsia-na-tureckie-udarnye-bespilotniki-v-livii.html|sarlavha="Панцири" успешно охотятся на турецкие ударные беспилотники в Ливии|muallif=|work=Российская газета|sana=2020-04-20|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-11|iqtibos=Всего же, по данным ряда источников, с ноября прошлого года по настоящее время расчеты находящихся в Ливии "Панцирей" уничтожили 28 боевых беспилотников Bayraktar TB2. Независимые эксперты считают, что эти цифры завышены: реально сбиты менее двух десятков.}}</ref>. === Suriya === „Bayraktar TB2“ UUA 2020-yil fevral oyi oxirida Turkiyaning Suriyaning Idlib viloyatida<ref>[https://aftershock.news/?q=node/839251/ Erdogan sdal trassu M4 radi peremiriya]</ref> Suriya Respublikasi hukumat kuchlari va hukumatga sodiq boshqa harbiy tuzilmalariga qarshi „Bahor qalqoni“ operatsiyasi chogʻida keng qoʻllangan. Turkiya Mudofaa vazirligi maʼlumotlariga koʻra, bor-yoʻgʻi bir kechada turk armiyasi Suriya armiyasiga katta zarar yetkazgan: 23 ta tank, 23 ta artilleriya tizimi, 309 ta Suriya harbiysi, 5 ta vertolyot yoʻq qilingan, 2 ta Pantsir-C1 yoʻq qilingan yoki shikastlangan. Asosan Bayraktar va ANKA-S uchuvchisiz uchish apparatlari, shuningdek, uchuvchisiz uchish apparatlari tomonidan nishonga yoʻnaltirilgan artilleriyadan foydalanilgan. Turkiyaning „KORAL“ radioelektron urush tizimlari Suriya havo mudofaasi radarlarini oldindan aniqladi va ularni „koʻr qildi“, keyin havo mudofaa tizimlari UUA zarbalari bilan yoʻq qilindi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.defenseworld.net/news/26643/How_Turkey_Won_the_Electronic_Warfare_Battle_Against_Syria_in_Idlib#.X5m7x3lDYzR|sarlavha=How Turkey Won the Electronic Warfare Battle Against Syria in Idlib|work=www.defenseworld.net|kirish sanasi=2021-11-21|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211121200430/https://www.defenseworld.net/news/26643/How_Turkey_Won_the_Electronic_Warfare_Battle_Against_Syria_in_Idlib#.X5m7x3lDYzR}}</ref><ref name=":6">{{veb manbasi|til=|url=https://tass.ru/opinions/7990777|sarlavha=Использование ударных дронов в Идлибе: какие выводы может сделать Россия|muallif=|work=ТАСС|sana=2020-03-16|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-10|iqtibos=Было заявлено, что системы радиоэлектронной борьбы Турции сыграли "жизненно важную роль", позволив беспилотникам уничтожить сирийские системы ПВО, несмотря на закрытие российской группировкой и правительственными войсками Сирии воздушного пространства над Идлибом. По словам министра обороны Турции Хулуси Акара, только за одну ночь армия обстреляла более 200 целей, уничтожив пять вертолетов, 23 танка, 23 артиллерийских орудия, зенитные ракетные комплексы "Бук" и "Панцирь", а также 309 солдат сирийских войск. В атаке участвовали самые современные оперативно-тактические беспилотники Bayraktar TB2 и многоцелевые TAI Anka. Именно их массированное применение обеспечило невиданный успех турецкой армии.}}</ref>. Shu bilan birga, A. I. Kots 26-28-fevral kunlari 191 nafar suriyalik harbiy xizmatchi halok boʻlganini va 293 nafari yaralanganini tasdiqladi, sabablarini koʻrsatmasdan turib, 23 tank, 16 piyoda jangovar mashina, 9 MLRS<ref>{{veb manbasi|til=ru-RU|url=https://www.politnavigator.net/siriya-ponesla-tyazhelye-poteri-no-sbila-12-bespilotnikov-turcii.html|sarlavha=Сирия понесла тяжелые потери, но сбила 12 беспилотников Турции|muallif=|work=Политнавигатор|sana=2020-03-03|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-04|iqtibos=«Показали только что в одной курилке потери сирийских правительственных сил с 26 по 28 февраля. Не турецкие, конечно, бравурные агитки, но потери серьезные. 191 погибший, 293 раненых, уничтожены либо повреждены: 23 танка, 16 БМП, 9 РСЗО», – перечислил Коц в своем блоге. Кроме того, по его данным, «ударом по наблюдательному пункту иранцев убиты 43 КСИРовца». «Сирийцы в общем сбили 12 турецких беспилотников. Пять – Анка и семь – Байрактар. Сбивали Панцирями и Буками», – уточнил он успехи Дамаска.|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://www.politnavigator.net/siriya-ponesla-tyazhelye-poteri-no-sbila-12-bespilotnikov-turcii.html}}</ref> yoʻq qilindi. Biroq, tez orada Suriya qoʻshimcha havo mudofaa kuchlarini ("Buk M2E " HHM tizimlari va boshqalar)<ref name=":6" /><ref>{{veb manbasi|url=https://nvo.ng.ru/armament/2020-07-02/1_1098_armament.html|sarlavha=«Панцирь» держит удар / Вооружения / Независимая газета|work=nvo.ng.ru|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref> oldingi chiziqqa tortib, 3 kun ichida 4 tadan 6 tagacha Bayraktar va 2 ta ANKA-Sni urib tushirdi, shundan soʻng sulh tuzildi<ref>{{veb manbasi|url=https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/turkeys-drone-war-syria-red-team-view|sarlavha=Turkeyʻs Drone War in Syria – A Red Team View {{!}} Small Wars Journal|work=smallwarsjournal.com|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref><ref name=":7">{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/|sarlavha=Syrian Army shoots down Turkish drone in Idlib, 10th in 3 days: photo|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-03-04|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-11-13|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211113012605/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/|archive-date=2021-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113012605/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/}}</ref>. [[Fayl:Bayraktar_TB2_at_2020_Victory_Parade_in_Baku.jpg|thumb|230x230px|Ozarbayjon QK tarkibidagi Bayraktar TB2 2020-yil 10-dekabrda Bokudagi Gʻalaba paradida]] === Togʻli Qorabogʻ === 2020-yil sentabr-noyabr: Ozarbayjon Qurolli Kuchlari [[Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)|Togʻli Qorabogʻ uchun janglarda]] Turkiyaning Bayraktar TB2 rusumli dronidan faol foydalandi. Koʻp sonli tanklar, " Osa " ZRK, " Strela-10 "<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/10/03/bayraktar/|sarlavha=В России признали господство турецких Bayraktar TB2 над Карабахом|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-14}}</ref>, OʻORT, katta kalibrli artilleriya va boshqa texnikalar<ref>{{veb manbasi|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/36777/everything-we-know-about-the-fighting-that-has-erupted-between-armenia-and-azerbaijan|sarlavha=Everything We Know About The Fighting That Has Erupted Between Armenia And Azerbaijan|muallif=Joseph Trevithick and Thomas Newdick|work=The Drive|kirish sanasi=2020-11-14}}</ref>, 1 ZRK „ Tor“<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://minval.az/news/124054387|sarlavha=На Ходжавендском направлении фронта уничтожен вражеский ЗРК «Тор-M2KM»: видео|muallif=|work=|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://minval.az/news/124054387|archive-date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://minval.az/news/124054387}}</ref>. Toʻqnashuv vaqtida Togʻli Qorabogʻ havo hujumidan mudofaa kuchlari 6 ta Bayraktar TB2<ref>{{veb manbasi|url=https://arsenal-otechestva.ru/article/1385-nebo-karabakha|sarlavha=НЕБО КАРАБАХА|muallif=Александр Бухаров|work=Арсенал Отечества|kirish sanasi=2021-11-05}}</ref> ni yoʻq qildi. === Ukraina === 2021-yil 26-oktabrda Ukraina Qurolli Kuchlari ilk marta ''Bayraktar TB2 dan'' [[Donetsk Xalq Respublikasi|DXRga]] qarshi janglarda foydalandi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2021/10/27/bayraktar/|sarlavha=Первый удар турецкого беспилотника Bayraktar в Донбассе показали на видео|work=lenta.ru|kirish sanasi=2021-10-27}}</ref>. Dron zarbasi bilan 122 millimetrli D-30 gaubitsasini yoʻq qilindi, gaubitsa 15&nbsp;km masofadan Granit qishloğidagi Ukraina pozitsiyalarini oʻqqa tutayotgan edi. {{Efn|Предельная дистанция стрельбы для данного типа орудия.}} {{Efn|Информация не подтверждена со стороны Донбасса.}} == Mutaxassislarning fikrlari == Rossiyaning Enix kompaniyasi (UUA ishlab chiqaruvchisi) bosh konstruktori V.Pobejimovning soʻzlariga koʻra, bunday UUAlardan faqatgina [[havo hujumidan mudofaa]] tizimi va radar razvedkasi mavjud boʻlmagan mahalliy ziddiyatlar sharoitda foydalanish mumkin. Shu bilan birga, Togʻli Qorabogʻning havo mudofaasi bilan xizmat qiladigan „Repellent“ tipidagi radielektron urush vositalari va ularning analoglaridan UUAni boshqarish kanallarini bostirish uchun foydalanish har doim ham samarali emas, chunki ularning diapazoni kichik (10&nbsp;km dan kam)<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/484290|sarlavha=Казанский «Эникс»: «Турецкие беспилотчики предлагали нам сотрудничать»|work=БИЗНЕС Online|kirish sanasi=2020-12-04}}</ref>. Bayraktar kabi past tezlikdagi UUAlar radar tizimlari tomonidan aniqlangandan soʻng, braziliyaning Embraer EMB 314 Super Tucano kabi pulemyot yoki toʻp bilan qurollangan past tezlikdagi turbovintli qiruvchi samolyotlarga hujumiga nisbatan juda zaif boʻlishi mumkin. === Yoʻqotishlar === Maʼlum holatlar: * 2018-yilning 2-iyulida Turkiya harbiy-havo kuchlarining modernizatsiya qilingan Bayraktar TB2 droni katta ehtimol bilan dvigatelining ishdan chiqishi oqibatida [[Hatay (viloyat)|Hatay]]<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://fighterjetsworld.com/air/turkish-air-force-bayraktar-tb-2s-armed-drone-crashed-in-hatay-province/5362/|sarlavha=Turkish Air Force Bayraktar TB-2S armed drone crashed in Hatay province|sana=2018-07-02|nashriyot=Fighter Jets World|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref> viloyatida qulagan. * 2019-yil dekabr oyida LMA [[Tarobulus al-Gʻarb|Tripoli]] yaqinidagi Ayn Zarahda Turkiyaning ikkita Bayraktar TB2 dronini urib tushirganini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://english.aawsat.com/home/article/2152391/libya-lna-downs-two-turkish-drones-tripoli|sarlavha=Libya: LNA Downs Two Turkish Drones in Tripoli|nashriyot=Asharq AL-awsat|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref> * [[2020]] -yil 2-yanvar kuni Turk Qurolli Kuchlarining Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Tripoli yaqinidagi Mitiga<ref>{{veb manbasi|muallif=Tyler Durden|url=https://www.zerohedge.com/geopolitical/libyan-rebels-shoot-down-turkish-plane-moments-after-ankara-approves-sending-troops|sarlavha=Libyan Rebels Shoot Down Turkish Plane Moments After Ankara Approves Sending Troops|til=en|work={{Iw|ZeroHedge}}|sana=2020-01-02}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.rt.com/news/477432-libya-haftar-turkey-plan-shot/|sarlavha=Libyan forces claim to have shot down Turkish aircraft after Haftar declares 'jihad' on Ankara|til=en|work=[[RT]]|sana=2020-01-03}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/231892|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 02-Jan 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military drone was reportedly shot down by LNA armed forces.|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> aeroportidan janubda urib tushirildi. * 2020-yil 25-fevralda Turk Qurolli Kuchlarining Bayraktar TB2 droni LMAga BAA tomonidan taqdim etilgan „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimi tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/|sarlavha=Libyan Army shoots down Turkish aircraft in southern Tripoli|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-02-25|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-10-06|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211006053829/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/|archive-date=2021-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006053829/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.alhadath.net/alhadath/2020/02/26/الجيش-الليبي-يسقط-طائرة-تركية-مسيرة-جنوب-طرابلس.html|sarlavha=«الجيش الليبي يسقط طائرة تركية جنوب طرابلس»|til=ar|work={{Iw|Al-Hadath}}|sana=2020-02-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233254|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 25-Feb 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=It was shot down by LNA armed forces short after take off.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.africanmilitaryblog.com/2020/02/libya-lna-shoots-down-gna-tb2-bayraktar-uav|sarlavha=Libya: LNA shoots down GNA TB2 Bayraktar UAV|muallif=Kazim Abdul|work=Military Africa|sana=2020-02-25|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref>. * 2020-yil 3-mart kuni Turkiya Qurolli kuchlarining Bayraktar TB2 droni [[Halab]] viloyatining gʻarbiy qismida SAA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/|sarlavha=Syrian Army shoots down Turkish military drone in western Aleppo: photos|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-03-03|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-10-28|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201028212624/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212624/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://fighterjetsworld.com/latest-news/aircraft-crash/two-turkish-air-force-drone-reportedly-shot-down-by-syrian-air-defense-over-idlib/20604/|sarlavha=Two Turkish Air Force Drone Reportedly Shot Down By Syrian Air Defense Over Idlib|til=en|work=Fighter Jets World|sana=2020-03-03}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-syrian-troops-shot-down-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-near-saraqib/|sarlavha=In Photos: Syrian Troops Shot Down Turkish Bayraktar TB2 Combat Drone Near Saraqib|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-03|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031024308/https://southfront.org/in-photos-syrian-troops-shot-down-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-near-saraqib/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233507|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 03-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish military drone was shot down by the Syrian Army.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 4-mart kuni Turkiya Qurolli kuchlarining Bayraktar TB2 droni Idlibda urib tushirildi<ref name=":7"/><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-turkish-combat-drone-shot-down-by-syrian-army-in-greater-idlib/|sarlavha=In Photos: Turkish Combat Drone Shot Down By Syrian Army In Greater Idlib|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-04|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031020347/https://southfront.org/in-photos-turkish-combat-drone-shot-down-by-syrian-army-in-greater-idlib/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233600|sarlavha=Incident Bayraktar Tactical UAS, 04-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish drone was shot down by the Syrian Arab Army.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil, 9-mart kuni Bayraktar TB2 turk droni havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay Suriya bilan chegaraga yaqin joyda va [[Batman, Turkiya|mamlakat janubidagi Batman]] aerodromi yaqinida, qulab tushdi<ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-crashed-near-syrian-border/|sarlavha=Turkish Bayraktar TB2 Combat Drone Crashed Near Syrian Border|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-10|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201028204842/https://southfront.org/turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-crashed-near-syrian-border/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeteilksayfa.com/batmanda-iha-dustu-68362h.htm|sarlavha=Batmanʻda İHA düştü|til=tr|work=Gazete İlk Sayfa|sana=2020-03-09}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.airturkhaber.com/manset/batmanda-bayraktar-tb2-dustu/|sarlavha=Batmanʻda Bayraktar TB2 düştü|til=tr|work=AirTurkHaber.com|sana=2020-03-09}}</ref>. * 2020-yil 18-mart kuni ANNA News jamoasi Saraqib shahrida urib tushirilgan turkiyalik Bayraktar TB2 dronining qoldiqlari topilgani haqida xabar berdi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=http://remmont.com/165949/|sarlavha=Wreckage Of Turkish Combat Drone Uncovered In Southeast Idlib (Photos)|sana=2020-03-18|nashriyot=LATEST NEWS|kirish sanasi=2020-05-26|arxiv-sana=2020-03-18|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200318225020/http://remmont.com/165949/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://t.me/anna_news/4437|sarlavha=ANNA-NEWS|nashriyot=Telegram|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref>. * 2020-yil 30-mart kuni Bayraktar TB2 MKH Tripoli janubida LMA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://almarsad.co/en/2020/03/31/lna-downs-another-turkish-bayraktar-drone-loaded-at-mitiga-airbase/|sarlavha=LNA Downs Another Turkish Bayraktar Drone Loaded at Mitiga Airbase|til=en|work=Al Marsad|sana=2020-03-31}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.itamilradar.com/2020/03/31/new-drone-shot-down-south-of-tripoli/|sarlavha=New drone shot down south of Tripoli|til=en|work=ItaMilRadar|sana=2020-05-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.mideastdiscourse.com/2020/03/31/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed/|sarlavha=Made in Turkey, Destroyed in Libya. Another BAYRAKTAR TB2 Combat Drone Downed|til=en|work=Mideast Discourse|sana=2020-03-31}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed-photos-videos/|sarlavha=Made In Turkey, Destroyed In Libya. Another Bayraktar TB2 Combat Drone Downed (Photos, Videos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-31|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024174609/https://southfront.org/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed-photos-videos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/234615|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 30-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military drone was shot down by LNA armed forces.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 4-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Liviya shimolidagi Sirte<ref>{{veb manbasi|url=https://fighterjetsworld.com/latest-news/aircraft-crash/libyan-national-army-shoots-down-turkish-bayraktar-tb2-drone-operated-by-gna/21082/|sarlavha=Libyan National Army Shoots Down Turkish Bayraktar TB2 Drone Operated By GNA|til=en|work=Fighter Jets World|sana=2020-04-05}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/libyan-national-army-shot-down-another-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-photo/|sarlavha=Libyan National Army Shot Down Another Turkish Bayraktar-TB2 Combat Drone (Photo)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-05|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201025023930/https://southfront.org/libyan-national-army-shot-down-another-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-photo/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/234768|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 04-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The GNA drone was shot down by Lybian National Army (LNA) armed forces.|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> shahrida urib tushirildi. * 2020-yil 13-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Mitiga aeroporti yaqinida urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Fahad Shabbir|url=https://www.urdupoint.com/en/world/libyas-eastern-based-forces-say-downed-turki-892363.html|sarlavha=Libya's Eastern-Based Forces Say Downed Turkish Drone In Over Tripoli|til=en|work={{Iw|UrduPoint}}|sana=2020-04-14}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235058|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone T94, 13-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The GNA military drone was apparently downed upon takeoff by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 16-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Beni Validdan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/|sarlavha=Libya becomes graveyard for Turkish drones as 3 more shot down|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-04-17|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-12-04|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201204024926/https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/|archive-date=2020-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204024926/https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/turkish-combat-drones-continue-falling-in-libya-photos/|sarlavha=Turkish Combat Drones Continue Falling In Libya (Photos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-17|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031013135/https://southfront.org/turkish-combat-drones-continue-falling-in-libya-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235131|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone T95, 16-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military Turkish drone was downed by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> shimoliy-sharqda 10&nbsp;km uzoqda urib tushirildi. * 2020-yil 18-apreldaMKHning Bayraktar TB2 droni Tripoli janubida LMA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1337727-الجيش-الليبي-يسقط-طائرة-تركية-مسيرة-جنوب-طرابلس|sarlavha=الجيش الليبي يسقط طائرة تركية مسيرة جنوب طرابلس|til=ar|work={{Iw|Sky News Arabia}}|sana=2020-04-18}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/libyan-army-shoots-down-another-turkish-bayraktar-combat-drone-videos/|sarlavha=Libyan Army Shoots Down Another Turkish Bayraktar Combat Drone (Videos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-18|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201030161339/https://southfront.org/libyan-army-shoots-down-another-turkish-bayraktar-combat-drone-videos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235175|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 18-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish military drone was downed by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref>. * 2020-yil 2-may kuni Bayraktar TB2 Mitiga aeroportining janubida, Tripolining Arad hududidagi turar-joy binosiga qulab tushdi<ref>{{veb manbasi|url=https://almarsad.co/en/2020/05/02/al-heliq-international-community-must-withdraw-recognition-from-the-gna-and-stop-turkish-invasion-of-libya/|sarlavha=Al-Heliq: International Community Must Withdraw Recognition from the GNA and Stop Turkish Invasion of Libya|til=en|nashriyot=Al Marsad|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/another-turkish-bayraktar-combat-drone-crashes-in-libya-photos/|sarlavha=Another Turkish Bayraktar Combat Drone Crashes In Libya (Photos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-05-02|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201030191602/https://southfront.org/another-turkish-bayraktar-combat-drone-crashes-in-libya-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235730|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 02-may 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish made drone was shot down by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref>. * 2020-yil 9-may kuni LMA harbiy axborot boʻlimi LMA havo mudofaa tizimlari Turkiyaning Bayraktar TB2 uchuvchisiz uchoqlariga hujum qilib, Ayn-Zardagi al-Kabail yaqinida urib tushirilgani haqida xabar berdi. * 2020-yil 12-may kuni LMA 82-piyoda bataloni vakillarining soʻzlariga koʻra Al-Shvareyf mintaqasi yaqinida LMA havo mudofaa vositalari turk UUAni urib tushirishga muvaffaq boʻlgani haqida xabarlar paydo boʻldi. LMA Harbiy maʼlumot departamenti, shuningdek fotomateriallar taqdim etdi, bu esa UUA Bayraktar TB2 modeli ekanligini koʻrsatdi. * 2020-yil 19-oktabrda TQR mudofaa armiyasi Bayraktar TB2 havo hujumidan mudofaa boʻlinmasi<ref>{{veb manbasi|url=https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201020/24990027/Turetskiy-bespilotnik-s-kanadskoy-videokameroy-v-Minoborony-Armenii-raskryli-detali.html|sarlavha=Турецкий беспилотник с канадской видеокамерой: в Минобороны Армении раскрыли детали|work=[[Sputnik]]|sana=2020-10-20}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/|sarlavha=Armenian forces shoot down Turkish and Israeli-made drones: video|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-10-20|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-12-01|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201201142210/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/|archive-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201142210/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/}}</ref> tomonidan oʻqqa tutilganini eʼlon qildi. TQR mudofaa armiyasi CMX-15D optikelektron tizimini qoʻlga kiritgan<ref>{{veb manbasi|url=https://panarmenian.net/eng/news/286779|sarlavha=Karabakh displays wreckage of Turkish Bayraktar drone|til=en|work=[[PanARMENIAN.net]]|sana=2020-10-20}}</ref> [[Kanadaliklar|Kanadalik]] ishlab chiqaruvchi kompaniya ushbu tizimni Turkiyaga yetkazib berishni taqiqlaganini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi|url=https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php|sarlavha=Payload Systems|til=en|nashriyot=Baykar|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200804020926/https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php|arxiv-sana=2020-08-04|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-08-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200804020926/https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Levon Sevunts|url=https://www.cbc.ca/news/politics/armenia-turkey-azerbaijan-nagorno-karabakh-drone-champagne-1.5770144|sarlavha=Armenia claims it found Canadian tech on downed Turkish drone|til=en|nashriyot=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|sana=2020-10-20}}</ref>. Malumot uchun, 1 dona Wescam CMX-15D modulining narxi 1 million dollardan ortiq<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://govtribe.com/opportunity/federal-contract-opportunity/l-3-mx-15d-sensor-turrets-w5r8gz17r0234|sarlavha=Federal Contract Opportunity for L-3 MX-15D Sensor Turrets|muallif=|work=govtribe.com|sana=2017|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-20}}</ref> turadi. * 2020-yil 20-oktabr kuni Bayraktar TB2 Togʻli Qorabogʻdagi jangovar zonada TQR mudofaa armiyasining havo mudofaasi tomonidan urib tushirilgan. Armaniston Mudofaa vazirligi maʼlumotni qoʻllab-quvvatlash uchun UUA<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/|sarlavha=Armenian forces shoot down another Turkish drone over Karabakh: photos|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-10-21|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-01-16|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210116064303/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116064303/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-armenia-shows-turkish-bayraktar-tb2-drone-downed-in-karabakh/|sarlavha=In Photos: Armenia Shows Turkish Bayraktar TB2 Drone Downed In Karabakh|til=en|work=SouthFront|sana=2020-10-20}}</ref> vayronalari fotosuratlarini eʼlon qildi. * 2020-yil 22-oktabrda TQR mudofaa armiyasi yana bir Bayraktar TB2 samolyoti yoʻq qilinganini eʼlon qildi, shu bilan birga urib tushirilgan uchuvchisiz samolyot koʻrsatilgan boʻlishi mumkin boʻlgan fotosuratlar chop etilgan va 20-oktabrda eʼlon qilingan<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://southfront.org/armenian-forces-shot-down-another-bayraktar-tb2-over-nagorno-karabakh-video-photos/|sarlavha=Armenians Claim They Shot Down Another Bayraktar TB2 Over Nagorno-Karabakh (Video, Photos)|muallif=SouthFront|sana=2020-10-22|kirish sanasi=2020-12-18|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-01-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210105135320/https://southfront.org/armenian-forces-shot-down-another-bayraktar-tb2-over-nagorno-karabakh-video-photos/}}</ref>. Shundan soʻng, Kanadaning „Bombardier“ kompaniyasi Turkiyaga oʻzining Rotax samolyot dvigatellarini yetkazib berishni toʻxtatganini eʼlon qildi<ref>{{yangiliklar manbasi|work=CBC|title=Bombardier Recreational Products suspends delivery of aircraft engines used on military drones {{!}} CBC News|url=https://www.cbc.ca/news/politics/turkey-armenia-azerbaijan-drones-bombardier-1.5775350}}</ref>. * 2020-yil 8-noyabrda Bayraktar TB2 Togʻli Qorabogʻda TQR mudofaa armiyasining havo hujumidan mudofaa kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html|sarlavha=Armenia claims it shot down Azerbaijani Bayraktar TB2 combat drone|muallif=|work=defence-blog.com|sana=2020-11-08|nashriyot=|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201209184810/https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html|arxiv-sana=2020-12-09|kirish sanasi=2020-11-12|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209184810/https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.facebook.com/shushanstepanyan/posts/3397402973629172|sarlavha=Shushan Stepanyan|muallif=Шушан Степанян, пресс-секретарь Минобороны Армении|work=www.facebook.com|sana=|nashriyot=|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201209185535/https://www.facebook.com/shushanstepanyan/posts/3397402973629172|arxiv-sana=2020-12-09|kirish sanasi=2020-12-09}}</ref>. Liviyadagi Al-Masdar News nashriga koʻra, 2020-yilning oʻzida<ref>[https://atalayar.com/en/content/turkish-bayraktar-and-russian-pantsir-has-turkey-gained-advantage-over-russian-weaponry%C2%A0 Turkish Bayraktar and Russian Pantsir: Has Turkey Gained Advantage over Russian Weaponry? 24.12.2020]</ref> Pantsir-S havo mudofaa raketa tizimilari tomonidan 47 ta Bayraktar TB2 yoʻq qilingan,<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://moderndiplomacy.eu/2020/12/24/turkish-bayraktar-and-russian-pantsir-has-turkey-gained-advantage-over-russian-weaponry/|sarlavha=Turkish Bayraktar vs Russian Pantsir: Has Turkey gained the advantage over Russian weaponry?|work=AMN - Al-Masdar News {{!}} المصدر نيوز|sana=2020-12-24|kirish sanasi=2020-12-27}}</ref>. Taxminlarga koʻra, Turkiya 2019-yilda Liviyadagi MKH kuchlariga 6 ta birlikdan 2 ta komplekt yetkazib bergan. Ulardan kamida 6 tasi BAA tomonidan LMA kuchlariga yetkazib berilgan Xitoyning Wing Loong II dronlari tomonidan Mitiga (Tripoli) aeroportidagi bazada yoʻq qilingan. 2019-yil oxirida Turkiya 6 ta Bayraktardan iborat 3-toʻplamni MKHga topshirdi.<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.africanmilitaryblog.com/2019/09/drone-war-in-libya-wing-long-ii-versus-bayraktar-tb2|sarlavha=Drone war in Libya: Wing Loong II versus Bayraktar TB2|muallif=Military Africa|work=Military Africa|sana=2019-09-26|kirish sanasi=2021-01-03|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222203904/https://www.africanmilitaryblog.com/2019/09/drone-war-in-libya-wing-long-ii-versus-bayraktar-tb2}}</ref>… === ZRK „Pantsir-C1“ „Bayraktar“ga qarshi === 2021-yil 19-dekabr kuni Rossiya Aerokosmik kuchlari (VKS RF) zenit-raketa qoʻshinlari boshligʻining oʻrinbosari Yuriy Muravkin Bayraktar dronlari haqida gapirar ekan: „Bu juda oson nishon, Pantsir uchun juda mazali“, dedi. Uning soʻzlariga koʻra, Bayraktar shunday tezlik va massa oʻlchovli xususiyatlarga egaki, „qoniqarli“ baho olish uchun tayyorlangan harbiylar uchun ham dronni urib tushirish qiyin ish emas<ref>{{veb manbasi|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/13243065|sarlavha=Минобороны считает турецкий беспилотник Bayraktar легкой целью для ПВО|work=ТАСС|kirish sanasi=2021-12-20|iqtibos="Во всем важны нюансы. Если в "Панцире" нет расчета, если расчет стоит на улице, если "Панцирь" не находится в боевом режиме, то это просто полигонная цель для тренировки расчетов Bayraktar, - пояснил Муравкин, отвечая на вопрос корреспондента о причинах уничтожения комплексов ПВО расчетами беспилотников в Сирии и Ливии. ЗРПК "Панцирь-С" несет вооружение из двух 30-миллиметровых пушек, каждая из которых способна делать до 40 выстрелов в секунду, а также 12 зенитных ракет. Комплекс способен поражать воздушные цели, летящие на скорости до 1000 м/с (3М), на дистанции до 20 км}}</ref>. Matbuotda va tahliliy maqolalarda „Pantsir C1“ va „Bayraktar“ oʻzaro jang sharoitida bir-birini yoʻq qilishda samaradorligini solishtirishga koʻp urinishlar boʻlgan.<ref name=":13"/><ref name=":3"/><ref name=":14"/><ref name=":15"/><ref name=":82"/>. AQSh Mudofaa vazirligi tahlilchisi 2019-2020-yillarda Liviya va Suriyadagi mojarolar paytida Turkiyaning 19 ta Bayraktar TB2 (har bir birlik uchun 2,5 million dollar) yoʻqotishlarining taxminiy qiymatini 47,5 million dollarga baholadi, bu esa ushbu UUAlar tomonidan yoʻq qilingan 8 ta „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimlarining 112 million dollarilik eksport narxidan 2 barobar kamdir. Tanklar va boshqa zirhli transport vositalari, artilleriya va raketa tizimlarining UUA zarbalari natijasida yoʻq qilingan narxini hisobga olsak, yoʻqotish nisbati Bayraktar foydasiga yanada yuqoriroqdir. Rossiyalik tahlilchilar yoʻqotishlarning boshqa nisbati va ularning qiymatini keltirib oʻtishadi: 1 Bayraktar TB2 eksport qiymati 5 million dollar va urib tushirilgan 54 Bayraktar, ular tomonidan yoʻq qilingan 9 ta „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimlari eksport qiymati bir birlik uchun 14 million dollar boʻlishini hisobga olsak, 9 ta „Pantsir C1“ ning umumiy qiymati 270 million dollar boʻlsa. 54 ta Bayraktar 126 million dollarga tushmoqda va bu shuni koʻrsatadiki Bayraktar narx jihatidan ancha ustunlikka ega.<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://versia.ru/tureckie-bla-bayraktar-tb2-okazalis-bezzashhitny-pered-rossijskimi-zrpk-pancir-s1|sarlavha=Турецкие БЛА Bayraktar TB2 оказались беззащитны перед российскими ЗРПК «Панцирь-С1»|work=versia.ru|kirish sanasi=2021-01-08}}</ref>. == Texnik xususiyatlari == [[Fayl:Bayraktar_GCS_Cutaway.jpg|thumb|230x230px| Drone boshqaruv markazi.]] * Uzunligi: 6,5 m * Qanotlari kengligi: 12 m * Maksimal uchish ogʻirligi: 650&nbsp;kg<ref name=":12">{{yangiliklar manbasi|accessdate=2021-10-29|website=BBC News Русская служба|title=Война будущего. Как конфликт в Карабахе повлияет на развитие военных беспилотников|url=https://www.bbc.com/russian/features-54923381}}</ref> * ichki yonuv dvigateli: 100 ot kuchiga ega [[Havo vinti|surish tipidagi]] Rotax 912. parragi bilan. * Foydali yuk: 150&nbsp;kg<ref name=":10">{{veb manbasi|url=https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/|sarlavha=The Bayraktar TB2|muallif=Baykar|kirish sanasi=2021-10-28|arxivsana=2021-10-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211028140343/https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/}}</ref> gacha (oʻq-dorilar — 95 gacha) foydali yuk<ref name=":0" />, shu jumladan 55&nbsp;kg — elektro-optik kuzatuv va Kanada ishlab chiqarilgan Wescam CMX 15D lazer koʻrsatgich<ref>Web manbasi|language=eng|url=https://www.baykarsavunma.com/upload/ingilizce/Baykar_catalog_eng.pdf|title=Bayraktar{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} TB2 Tactical UAV|author=Baykar|date=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522171929/https://www.baykarsavunma.com/upload/ingilizce/Baykar_catalog_eng.pdf%7Carchivedate%3D2020-05-22</ref>. * Maksimal tezlik: 222&nbsp;km/soat * Kruiz tezligi: 130&nbsp;km / soat * Yerdagi stansiyadan boshqarish radiusi — 150&nbsp;km<ref name=":11"/><ref name=":12" /> * Maksimal uchish balandligi: 8200 m * Avtonomligi: 27 soat<ref name=":0"/><ref>[http://zonwar.ru/news3/news_569_Bayraktar_TB2.html Tureskiy udarniy BPLA „Bayraktar TB2“]</ref> [https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211028140343/https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/ |date=2021-10-28 }} * Zarba masofasi 8 kmgacha boʻlgan boshqariladigan raketalar uchun 4 ta osma punkti (MAM-L — GPS / INS dan foydalanganda 14&nbsp;km)<ref name=":17"/><ref name=":8" /> ** TQZR UMTAS — 37,5&nbsp;kg ** sozlanishi rejali aviabombasi MAM-C (yuqori portlovchi parchalanish yoki zirhni teshuvchi yonuvchan kallagi bilan) — 6,5&nbsp;kg<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-c-smart-micro-munition|sarlavha=Roketsan - MAM-C Smart Micro Munition|muallif=Roketsan|work=Roketsan|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211111044722/https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-c-smart-micro-munition|arxiv-sana=2021-11-11|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref> ** sozlanishi rejali aviabomba MAM-L (yuqori portlovchi parchalanish, zirh teshuvchi yoki termobarik kallak bilan) — 22&nbsp;kg<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-l-smart-micro-munition|sarlavha=Roketsan - MAM-L Smart Micro Munition|muallif=Roketsan|work=Roketsan|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211111051811/https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-l-smart-micro-munition|arxiv-sana=2021-11-11|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref> ** 16&nbsp;kg ogʻirlikdagi sozlanishi rejali aviabomba Bozok<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.depo.ua/rus/war/kileri-tankiv-scho-mozhut-turecki-bezpilotniki-yaki-zakupila-ukrayina-20190115899639|sarlavha=Киллеры танков: Что могут турецкие беспилотники, которые закупила Украина – новости АТО|work=www.depo.ua|kirish sanasi=2021-12-10}}</ref> == Galereya == <gallery widths="164" heights="125" class="center"> Fayl:Taktikplatfomr.JPG|Bayraktar TB2 Fayl:Baykar UAV Team.jpg|Dronelarni ishlab chiqish guruhi Fayl:Bayraktar During Sun rise.jpg|Dron Bayraktar TB2. Saros koʻrfazida quyosh chiqishi paytida 6000 metr balandlikda quyruq kamerasi bilan suratga olingan. Fayl:Bayraktar TB2.jpg|Bayraktar TB2 4 ta boshqariladigan havo bombasi (2 MAM-C va 2 MAM-L) bilan parvoz qilmoqda. Fayl:KaleBaykarIDEF2015 (3).JPG|2015-yilda Baykar stendida, IDEF 2015 </gallery> == Yana qarang == * [[Shahed 129]] * Bayraktar Mini UUA * [[Selçuk Bayraktar|Selchuk Bayraktar]] * Bayraktar Akınji * TAI Aksungur * Kargu * Orion (UUA)<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/russia/20201028/25094029/Luchshe-Bayraktar-ekspert-rasskazal-o-rossiyskom-BPLA-Orion-.html|sarlavha=Мощнее Bayraktar: эксперт рассказал о российском БПЛА "Орион"|work=Sputnik Армения|kirish sanasi=2020-12-04}}</ref> * „ Korsar“ (UUA) == Izohlar == {{manbalar|group=lower-alpha}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Dronlar]] [[Turkum:Harbiy texnika]] [[Turkum:Qurollar]] duqf67p0tbpuucc1bvv77m59q0ifgz4 5997446 5997445 2026-04-16T12:22:56Z KWiki78 246724 5997446 wikitext text/x-wiki {{Boshqa maʼnolari|Bayraktar (maʼnolari)}} {{Uchish apparati | nomi = Bayraktar TB2 | aslnom = {{Lang-tr|Bayraktar TB2}} | tasvir = Bayraktar TB2 Ukrainian Navy.jpg | tasvir2=Bayraktar-TB2-draw.svg | tagyozuv = Ukraina droni | tagyozuv2= turkiya droni | turi = zarbdor UUA | loyihalovchi =Baykar Makina {{flagicon|TUR}} | ishlab_chiqaruvchi = Baykar Makina {{flagicon|TUR}} | konstruktor = | ilk_parvoz = 2014-yil avgust | ekspluatatsiya_boshlan = | ekspluatatsiya_tugashi = | maqomi = seriyali ishlab chiqarishda | asosiy_ekspluatant = {{flagicon|TUR}} | ekspluatantlar = * {{AZE}} * {{MAR}} * {{QAT}} * {{KGZ}} * {{LBY}} * {{TKM}} * {{UKR}} | ekspluatant = | ishlab_chiqarilgan_yillar = | umumiy_soni = 257+ (2021-yil noyabr)<ref>{{Veb manbasi | url = https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bayraktar-tb2-400-bin-ucus-saatini-basariyla-tamamladi/2431501 | sarlavha = Bayraktar TB2, 400 bin uçuş saatini başarıyla tamamladı | erişimtarihi = 11 Aralık 2021 | tarih = 26 Kasım 2021 | yayıncı = aa.com.tr | arşivtarihi = 26 Kasım 2021 | access-date = 2021-12-22 | archive-date = 2021-11-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211126142249/https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bayraktar-tb2-400-bin-ucus-saatini-basariyla-tamamladi/2431501 }}</ref> | ishlablab_chiqarish_narxi = 6 mln. $ | narxi = ~69 mln. [[Dollar|$]] (majmua tarkibida 6 ta dron, 2 ta boshqaruv stantsiyasi, 200 ta oʻq-dori va qoʻshimcha moslamalar)<ref>{{veb manbasi |lang=ru |url=https://focus.ua/politics/412395-ukraina-kupila-u-turcii-shest--boevyx-udarnyx-bespilotnikov-za-69-mln--smi |sarlavha=Украина купила у Турции шесть ударных беспилотников за $69 млн, – СМИ |website=ФОКУС |yili=2018-11-19 |access-date=2021-10-26}}</ref> | asos_model = TB2 | variantlar = | uzunligi = 6,5 m | boʻyi = | eni = | ogʻirligi = 650 kg | qanotlari kengligi = 12m |vikiombor =Bayraktar TB2 }} '''Bayraktar TB2''' ({{lang-tr|Bayraktar TB2}}) – [[Turkiya]]ning zarbdor operativ-taktik oʻrta-balandlikda uchuvchi [[odamsiz havo apparati|UUAdir]]. 4 ta osma boshqariladigan oʻq-dorilarga ega boʻlgan Bayraktar TB2 osmonda 12 dan 24 soatgacha uchishi mumkin. Maksimal boshqaruv masofasi 150 km gacha<ref name=":11">{{veb manbasi|til=en|url=http://www.theguardian.com/world/2020/dec/29/uk-defence-secretary-hails-azerbaijans-use-of-drones-in-conflict|sarlavha=UK wants new drones in wake of Azerbaijan military success|work=the Guardian|sana=2020-12-29|kirish sanasi=2021-10-29}}</ref>. Bu osmonda doimiy ravishda navbatchilik oʻtashga va nishonlarni aniqlagandan soʻng, oldingi chiziqqa oʻtib tezda raketalarni uchirishga imkon beradi (reaktsiya vaqti [[Harbiy-havo kuchlari|aviatsiyaga]] qaraganda ancha qisqa boʻladi va bu qisqa vaqt ichida mavjud boʻlgan nishonlarni samarali urish imkonini beradi). Ushbu dron „Baykar Makina“<ref>[https://warfiles.ru/114809-tureckiy-udarnyy-bespilotnik-bayraktar-tb2.html/ Tureskiy udarniy bespilotnik Bayraktar TB2] // warfiles.ru.</ref> xususiy kompaniyasi tomonidan layihalashtirilgan va ishlab chiqariladi. == Tarixi == Loyihani ishlab chiqish 2000-yillarda Baykar Makina tomonidan boshlangan. TB2 birinchi marta 2009-yilda ishga tushirilgan Bayraktar TB1 ga asosida ishlab chiqilgan. Dronning ilk parvozi 2014-yilda amalga oshirilgan<ref>[https://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=1679/ Bayraktar TB2].</ref>. 2014-yilning iyun va avgust oylarida Bayraktar TB2 uchuvchisiz havo vositalari boʻyicha oʻrta balandlikdagi taktik UUA sinfida parvoz davomiyligi boʻyicha jahon rekordini yangiladi. U osmonda 8&nbsp;km balandlikda 24 soat 34 daqiqa boʻlgan<ref name=":1">[https://mil.in.ua/uk/ukrayina-kupuye-turetski-udarni-bpla/ Ukraїna kupuє tureskі udarnі BPLA].</ref>. 2014-yilda UAA birinchi marta Turkiya sharqida kurdlarga qarshi operatsiya vaqtida ishlatilgan. 2015-yil dekabr oyida UMTAS TQUMRKning test sinovlari boʻlib oʻtdi<ref name=":16">{{veb manbasi|til=en-US|url=https://defense-update.com/20151219_umtas_bayraktar.html|sarlavha=Turkish UMTAS Missile Dropped From a Bayraktar Tactical Drone|muallif=Tamir Eshel|work=Defense Update:|sana=2015-12-19|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210507055612/https://defense-update.com/20151219_umtas_bayraktar.html|arxiv-sana=2021-05-07|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref>. == Konstruktsiya == UAA kuzovi kompozit materiallardan tayyorlangan va avtomatik uchish va qoʻnish tizimi bilan jihozlangan. Agar kerak boʻlsa, qurilma yarim avtonom parvoz rejimida<ref name=":0">{{veb manbasi|url=https://baykardefence.com/uav-15.html|sarlavha=BAYKAR Unmanned Aerial Vehicle Systems|work=baykardefence.com|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210817123710/https://baykardefence.com/uav-15.html|arxiv-sana=2021-08-17|kirish sanasi=2020-10-21|arxivsana=2021-08-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210817123710/https://baykardefence.com/uav-15.html}}</ref>, yerdan boshqarilmasdan ishlashi mumkin. UAA Kanada<ref name=":13">[https://lenta.ru/news/2020/11/21/engine/ Kanada lishila Tursiyu dvigateley dlya „ubiys“ rossiyskix „Pansirey“] // [[Лента. Ру]], 21 noyabrya 2020</ref> Rotax 912 [[ichki yonuv dvigateli]] 100 ot kuchiga ega boʻlgan [[Havo vinti|surish tipidagi]] parrak bilan jihozlangan. 2020-yil oktabr oyida [[Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)|Ikkinchi Qorabogʻ urushi]] paytida Ozarbayjon armiyasi tomonidan Togʻli Qorabogʻdagi arman qoʻshinlariga qarshi uchuvchisiz uchuvchi apparatlaridan foydalanganligi sababli Kanadaning Bombardier Recreational Products kompaniyasi tomonidan Turkiyaga dvigatellar yetkazib berish vaqtincha toʻxtatilgan edi<ref>[https://www.cbc.ca/news/politics/canada-turkey-drone-azerbaijan-armenia-1.5751266 Canada suspends exports of military drone technology to Turkey] // CBC News, 5-oktabr 2020-yil.</ref>. Bayraktar TV2 UAA uchun dvigatellar ishlab chiqarish imkoniyati Ukraina korxonalarida oʻrganilmoqda, ular allaqachon yuqori balandlikda ucha oladigan zarbdor UUA „Bayraktar Akinji“ uchun dvigatellar ishlab chiqarmoqda. UAAning standart foydali yuki quyidagilarni oʻz ichiga oladi: * modulli elektro-optik va infraqizil kameralar, * boshqariladigan oʻq-dorilar yoki koʻp funksiyali AFAR radarlari<ref name=":0"/> uchun lazerli uzoqnioʻlchagich va lazerli nishonkoʻrsatgich. * Eski havo mudofaa tizimlarini zararsizlantirish uchun qurilmaga radioelektron urush<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://vz.ru/world/2020/3/11/1028062.html|sarlavha=Турецким беспилотникам приписали фантастические успехи в Сирии|work=ВЗГЛЯД.РУ|kirish sanasi=2020-10-04}}</ref> moduli oʻrnatilishi mumkin. UAA dushmanning radioelektron urush uskunasidan himoyalangan, GPS tizimiga bogʻliq boʻlmagan avtonom navigatsiya tizimi<ref name=":0"/> va past RCS ga ega.<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://www.defenseworld.net/news/27424/Did_UK_s_Defense_Secretary_Praise_Turkey_s_Drones__EW_Systems_#.X_NotFUzZhE|sarlavha=Turkish Drones in Libya, EW Systems in Syria “Game-Changing”: UK Defense Secretary|muallif=|work=www.defenseworld.net|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-04|iqtibos=“Both drones can endure EW threats... and TB-2s' small radar cross-section (RCS) value helped us win against vulnerable Syrian tanks,”|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-01-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210101070726/https://www.defenseworld.net/news/27424/Did_UK_s_Defense_Secretary_Praise_Turkey_s_Drones__EW_Systems_#.X_NotFUzZhE}}</ref> Yuqori sifatli optoelektron tizimi (Kanadaning [http://factmil.com/publ/strana/kanada/kanadskie_stancii_vozdushnoj_razvedki_serii_mx/74-1-0-227 CMX-15d Wescam] havo razvedka stantsiyasi ishlatiladi) tufayli, Bayraktar dronlari 7&nbsp;km balandlikda nishonni urishi mumkin va bunda eskirgan yoki past-balandlikka uchuvchi havo mudofaa tizimlari<ref name=":3">{{veb manbasi|til=ru|url=https://zvezdaweekly.ru/news/20206151625-rTG2W.html|sarlavha=Почему «Панцири» несут потери в Ливии?|muallif=Юрий Кнутов|work=Еженедельник «ЗВЕЗДА»|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> unga qarshi tura olmaydi. Kanadaning Turkiyaga Wescam CMX-15 D optip-elektron modullarini yetkazib berishni taqiqlashi munosabati bilan 2021-yilning noyabr oyidan Bayraktar TB2 Turkiyada ishlab chiqarilgan Aselsan CATS optik-elektron tizimlari bilan jihozlana boshlandi<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://ednews.net/ru/news/world/488190-turcii-zaklyutchen-kontrakt-postavku-aselsan|sarlavha=В Турции заключен контракт на поставку ASELSAN CATS для Bayraktar TB2 - ФОТО|work=Eurasia Diary|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.livik.net/2021/11/12/aselsan-cats-order-for-bayraktar-tb2/|sarlavha=ASELSAN CATS order for Bayraktar TB2|work=Livik|sana=2021-11-12|kirish sanasi=2021-11-20|arxiv-sana=2021-11-20|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211120070911/https://www.livik.net/2021/11/12/aselsan-cats-order-for-bayraktar-tb2/}}</ref><ref name=":17">{{veb manbasi|url=https://www.baykartech.com/en/payload-systems/|sarlavha=BAYKAR Unmanned Aerial Vehicle Systems {{!}} Payload Systems|work=www.baykartech.com|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211030024746/https://www.baykartech.com/en/payload-systems/|arxiv-sana=2021-10-30|kirish sanasi=2021-11-20|arxivsana=2021-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211030024746/https://www.baykartech.com/en/payload-systems/}}</ref>. == Qurollanish == [[Fayl:Roketsan_display_in_Kyiv_01.jpg|thumb|230x230px| UMTAS raketalari „Zbroya ta bezpeka“ (Qurol va xavfsizlik) koʻrgazmasida. Kiev, 2017-yil]] Quyidagilarni koʻtara oladi: * lazerli boshqariladigan va uchish masofasi 0,5-8&nbsp;km boʻlgan 2 ta boshqariladigan UMTAS tankga qarshi raketa<ref name=":16"/> yoki 8&nbsp;km masofagacha boʻlgan statsionar va harakatlanuvchi obʼektlarga zarba bera oladigan, 4 ta sozlanishi yuqori aniqlikdagi Bozok, Roketsan MAM-C, MAM-L,<ref name=":0"/><ref name=":17"/> aviabombalari. == Buyurtmalar == 2011-yildan beri Turkiya 107 ta Bayraktar TB2ni<ref>{{veb manbasi|url=https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0603/160058153/detail.shtml|sarlavha=ЦАМТО / Новости / Компания Baykar Makina увеличила количество проданных БЛА «Байрактар TB2» до 107 ед.|work=armstrade.org|kirish sanasi=2020-11-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0603/160058153/detail.shtml}}</ref> oʻz qurolli kuchlariga qabul qilib oldi. 2017-yilda, [[Qatar]]ga<ref name=":2">{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.defensenews.com/unmanned/2019/01/14/turkish-firm-to-sell-drones-to-ukraine-in-69-million-deal/|sarlavha=Turkish firm to sell drones to Ukraine in $69 million deal|muallif=Burak Ege Bekdil|work=Defense News|sana=2019-01-14|kirish sanasi=2020-10-21}}</ref> 3ta boshqaruv stantsiyalari bilan 6 ta TB2s UUAlar yetkazib berildi. 2018-yilda Ukraina umumiy qiymati 69 million dollarlik 6 ta dron, 3 ta boshqaruv stansiyasi va ular uchun raketalar sotib olish boʻyicha shartnoma imzoladi<ref name=":1"/><ref name=":2"/>, yetkazib berish 2019-yilning noyabr oyida yakunlandi.2020-yil oktabr oyida Ukraina yana 48 ta dron sotib olish yoki birgalikda yigʻish imkoniyatini koʻrib chiqayotgani maʼlum qildi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.dailysabah.com/business/defense/ukraine-considers-buying-48-bayraktar-tb2-drones-from-turkey|sarlavha=Ukraine considers buying 48 Bayraktar TB2 drones from Turkey|muallif=DAILY SABAH|work=Daily Sabah|sana=2020-10-06|kirish sanasi=2020-10-21}}</ref> va shartnoma 2021-yil sentabr oyida imzolandi<ref>[https://ria.ru/20200209/1564434593.html?in=t V Tursii obʼyasnili, zachem prodayut orujie „protivniku Rossii“] // [[РИА Новости]], 30.09.2021</ref>. Polsha 24 dona dronga buyurtma bergan. Birinchi partiya 2022-yilda yetkazib berilishi kerak<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/poland-become-first-nato-country-buy-turkish-drones-2021-05-22/ Poland to become first NATO country to buy Turkish drones (''Reuters''. 22-may 2021-yil. Retrieved 22-may 2021-yil.)]</ref>. == Operatorlar == [[Fayl:Bayraktar_TB2_operators_and_potential_buyers.svg|thumb|300x300px| Bayraktar TB2 operatorlari koʻk, potentsial operatorlar binafsha rangda]] * {{Flagcountry|AZE}} — 2020-yil holatiga koʻra miqdori nomaʼlum boʻlgan Bayraktar TB2<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.defensenews.com/unmanned/2020/06/25/azerbaijan-to-buy-armed-drones-from-turkey/|sarlavha=Azerbaijan to buy armed drones from Turkey|muallif=Burak Ege Bekdil|work=Defense News|sana=2020-06-25|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/36777/everything-we-know-about-the-fighting-that-has-erupted-between-armenia-and-azerbaijan|sarlavha=Everything We Know About The Fighting That Has Erupted Between Armenia And Azerbaijan|muallif=Joseph Trevithick and Thomas Newdick|work=The Drive|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> * {{Flagcountry|QAT}} — 2020-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 va 3 ta mobil boshqaruv stantsiyasi<ref>{{veb manbasi|url=https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0415/144557538/detail.shtml|sarlavha=ЦАМТО / Новости / Минобороны Катара продемонстрировало применение БЛА «Байрактар» TB2 в ходе учений|work=armstrade.org|kirish sanasi=2020-11-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192352/https://armstrade.org/includes/periodics/news/2020/0415/144557538/detail.shtml}}</ref> * {{Flagcountry|LIB}} — 2020-yildan boshlab [[Milliy kelishuv hukumati (Liviya)|Liviya Milliy Kelishuv Hukumatining]] harbiylashtirilgan harbiylari tasarrufida mavjud<ref>{{veb manbasi|url=https://rg.ru/2020/05/13/eshche-odin-tureckij-udarnyj-bespilotnik-bayraktar-tb2-sbili-v-livii.html|sarlavha=Еще один турецкий ударный беспилотник Bayraktar TB2 сбили в Ливии|work=Российская газета|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/5/28/largest-drone-war-in-the-world-how-airpower-saved-tripoli|sarlavha=ʻLargest drone war in the worldʻ: How airpower saved Tripoli|muallif=Alex Gatopoulos|work=www.aljazeera.com|kirish sanasi=2020-11-22}}</ref> * {{Flagcountry|TUN}} <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5B; ''[[Vikipediya:Manbalarga ishoratlar|<span style="" title="не указан источник на утверждение (12 октября 2021)">manba aniqlanmagan 71 kun</span>]]'' &#x5D;</sup> * {{Flagcountry|TUR}} ** Turkiya quruqlik kuchlari — 2020-yil holatiga koʻra 33 ta Bayraktar TB2 bor [30] ** Turkiya dengiz kuchlari — 2020-yil holatiga Turkiya dengiz aviatsiyasida 4 ta Bayraktar TB2 mavjud [31] ** Turkiya jandarmeriyasi — 2021-yil holatiga koʻra 18 ta Bayraktar TB2 bor<ref>The Military Balance 2021,p.155</ref> * {{Flagcountry|UKR}} ** Ukraina Harbiy havo kuchlari — 2021-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 bor<ref>The Military Balance 2021. — P. 210</ref> ** Ukraina dengiz kuchlari — 2021-yil holatiga koʻra 6 ta Bayraktar TB2 bor<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2021/07/15/bayraktartb2/|sarlavha=На Украине пообещали применить Bayraktar TB2 для уничтожения российских кораблей|work=lenta.ru|kirish sanasi=2021-10-24}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.interfax.ru/world/778032|sarlavha=ВМС Украины получили первый ударный беспилотник из Турции|work=Interfax.ru|kirish sanasi=2021-10-24}}</ref> * {{Flagcountry|TRK}} — 2021-yil holatiga koʻra, 6 ta Bayraktar TB2 va 3 ta mobil boshqaruv stantsiyasi mavjud<ref name=":9">{{veb manbasi|til=tr|url=https://www.savunmasanayist.com/turkmenistana-bayraktar-tb2-ihracati/|sarlavha=Türkmenistanʻa Bayraktar TB2 İhracatı {{!}} SavunmaSanayiST|sana=2021-09-27|kirish sanasi=2021-09-27}}</ref> * {{Flagcountry|KGZ}} — 2021-yil holatiga koʻra Bayraktar TB2 ning nomaʼlum soni<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.interfax.ru/world/810205|sarlavha=Киргизия первой из стран ОДКБ получила от Турции ударные дроны Bayraktar|work=Interfax.ru|kirish sanasi=2021-12-19}}</ref> * {{Flagcountry|MAR}} — 13 ta Bayraktar TB2 buyurtma qilingan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.airrecognition.com/index.php/news/defense-aviation-news/2021/september/7667-morocco-receives-first-turkish-bayraktar-tb2-unmanned-aerial-vehicle.html|sarlavha=Morocco receives first Turkish Bayraktar TB2 Unmanned Aerial Vehicle|work=www.airrecognition.com|kirish sanasi=2021-12-19|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-09-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210923155635/https://www.airrecognition.com/index.php/news/defense-aviation-news/2021/september/7667-morocco-receives-first-turkish-bayraktar-tb2-unmanned-aerial-vehicle.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://enovosty.com/news/news_abroad/full/2209-turciya-nachala-postavlyat-v-marokko-bespilotniki-bayraktar-tb2|sarlavha=Турция начала поставлять в Марокко беспилотники Bayraktar TB2 {{!}} Ekonomicheskie Novosti|work=enovosty.com|sana=2021-09-22|kirish sanasi=2021-12-19}}</ref> == Jangovar qoʻllanish == === Turkiya === [[2016|2016-yilda]] TQRT UMTAS bilan dronning kurd otryadlariga qarshi muvaffaqiyatli jangovar ishlatilishi haqida rasmiy maʼlumotlar paydo boʻldi. Bu dronning eʼlon qilingan taktik va texnik xususiyatlarni tasdiqladi. Turkiya bayonotiga koʻra, 2016-yildan 2018-yilgacha ushbu uchuvchisiz uchoqlarning Turkiya janubi-sharqida va Suriya shimolida bergan zarbalari bilan Kurdiston ishchilar partiyasi boʻlinmalarining bir qancha yetakchilari boshqa jangarilar bilan birga jami 400 ga yaqin kishi yoʻq qilingan<ref name=":4">{{veb manbasi|til=en|url=https://theintercept.com/2019/05/14/turkey-second-drone-age/|sarlavha=How Turkey Defied the U.S. and Became a Killer Drone Power|muallif=Umar FarooqUmar FarooqMay 14 2019, 10:00 A.m|work=The Intercept|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-09|iqtibos=According to official sources, Turkish TB2s carrying Turkish-made guided bombs killed 449 people in northwestern Syria between January and April 2018.}}</ref><ref name=":5">{{veb manbasi|til=ru|url=https://inosmi.ru/military/20200304/246984668.html|sarlavha=The Intercept (США): вторая эра дронов|muallif=© ИноСМИ ru 2000-2020|work=ИноСМИ.Ru|sana=2020-03-04|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-09}}</ref>. === Suriya === 2018-yilning yanvar-aprel oylarida Turkiya qurolli kuchlari Suriya shimoli-gʻarbidagi "Zaytun novdasi " operatsiyasi doirasida Bayraktardan boshqariladigan havo bombalari yordamida Turkiyada terrorchi deb topilgan 449 kishini yoʻq qildi<ref name=":4"/><ref name=":5"/><ref>{{veb manbasi|til=|url=https://www.aa.com.tr/tr/analiz-haber/askeri-harek%C3%A2tlarin-kuvvet-carpani-insansiz-hava-araclari/1122660|sarlavha=skeri harekâtların kuvvet çarpanı: İnsansız hava araçları|muallif=Necdet Özçelik|work=|sana=2018-04-19|nashriyot=}}</ref>. === Liviya === 2019-yilda Bayraktar TB2 Liviyada Xaftar armiyasiga qarshi<ref>[https://www.africanmilitaryblog.com/2019/06/libya-turkish-made-bayraktar-tb2-uav-seen-at-the-gna-held-airbase?v=11aedd0e4327/ Libya: Turkish-made Bayraktar TB2 UAV seen at the GNA-held airbase] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211222220145/https://www.africanmilitaryblog.com/2019/06/libya-turkish-made-bayraktar-tb2-uav-seen-at-the-gna-held-airbase?v=11aedd0e4327%2F |date=2021-12-22 }} // africanmilitaryblog.com</ref> ishlatilgan. Liviyada „Gʻazab vulqoni“ operatsiyasi paytida (2019-2020) birinchi marta ushbu turdagi dronlar LMA tasarrufidagi „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimi tomonidan urib tushirildi<ref>[https://www.mei.edu/publications/turning-tide-how-turkey-won-war-tripoli Turning the Tide. Jason Pack, Wolfgang Pusztai. Middle East Institute. 10-noyabr 2020-yil]</ref>. Keyinchalik, Turkiyaning „Anadolu“ agentligi va Ukraina „Defence Express“ agentligining maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil iyuniga qadar ushbu dronlar yordamida LMAga tegishli kamida 7 ta Pantsir-C1 havo mudofaa tizimi (eksport versiyasi)<ref name=":3"/><ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/05/22/genocide/|sarlavha=Истребление турецкими Bayraktar TB2 российских «Панцирь-С1» назвали геноцидом|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref><ref name=":14">{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/06/19/pantzir/|sarlavha=В России объяснили геноцид «Панцирей» турецкими Bayraktar TB2|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref><ref name=":15">{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/07/08/deadzone/|sarlavha=«Геноцид» российских «Панцирей» объяснили «мертвой воронкой»|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-12}}</ref>, tanklar va boshqa texnikalar yoʻq qilingan. AQShning „Yaqin Sharq instituti“ maʼlumotlariga koʻra, „Pantsirey“ radarlari ilgari Turkiyaning [[:en:KORAL Electronic Warfare System|KORAL]] radioelektron urush tizimlari tomonidan aniqlangan va ularga xalaqit berilgan, shundan soʻng „Pantsirey“ boshqariladigan raketa va artilleriya yordamida oʻqqa tutilgan yoki zarba beruvchi UUAlar bilan zarba berilgan<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.mei.edu/publications/turning-tide-how-turkey-won-war-tripoli|sarlavha=Turning the Tide: How Turkey Won the War for Tripoli|muallif=|work=Middle East Institute|sana=2020-11-10|sahifalar=с. 12|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-03}}</ref>. LMA maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil 31-martda Turkiyaning 10 ga yaqin Bayraktar TB2 droni urib tushirilgan<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://rg.ru/2020/03/31/sily-pvo-haftara-sbili-ocherednoj-tureckij-bespilotnik-bayraktar-tb2.html|sarlavha=Силы ПВО Хафтара сбили очередной турецкий беспилотник Bayraktar TB2|muallif=|work=Российская газета|sana=2020-03-31|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-12|iqtibos=Bayraktar TB2, которые обслуживаются и управляются турецким персоналом, активно используют для ударов по различным объектам, позициям, военной технике и живой силе ЛНА. Порой такие атаки бывают достаточно эффективными. В то же время значительны потери и самих беспилотников. По разным оценкам, сбито уже около десятка таких дронов.}}</ref>, 20-aprelda TB2 yoʻqotishlari 20-28 tagacha koʻtarilgan, biroq mustaqil ekspertlar 20 dan kamrogʻi urib tushirilgan deb hisoblaydilar<ref name=":82">{{veb manbasi|til=|url=https://rg.ru/2020/04/20/panciri-uspeshno-ohotiatsia-na-tureckie-udarnye-bespilotniki-v-livii.html|sarlavha="Панцири" успешно охотятся на турецкие ударные беспилотники в Ливии|muallif=|work=Российская газета|sana=2020-04-20|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-11|iqtibos=Всего же, по данным ряда источников, с ноября прошлого года по настоящее время расчеты находящихся в Ливии "Панцирей" уничтожили 28 боевых беспилотников Bayraktar TB2. Независимые эксперты считают, что эти цифры завышены: реально сбиты менее двух десятков.}}</ref>. === Suriya === „Bayraktar TB2“ UUA 2020-yil fevral oyi oxirida Turkiyaning Suriyaning Idlib viloyatida<ref>[https://aftershock.news/?q=node/839251/ Erdogan sdal trassu M4 radi peremiriya]</ref> Suriya Respublikasi hukumat kuchlari va hukumatga sodiq boshqa harbiy tuzilmalariga qarshi „Bahor qalqoni“ operatsiyasi chogʻida keng qoʻllangan. Turkiya Mudofaa vazirligi maʼlumotlariga koʻra, bor-yoʻgʻi bir kechada turk armiyasi Suriya armiyasiga katta zarar yetkazgan: 23 ta tank, 23 ta artilleriya tizimi, 309 ta Suriya harbiysi, 5 ta vertolyot yoʻq qilingan, 2 ta Pantsir-C1 yoʻq qilingan yoki shikastlangan. Asosan Bayraktar va ANKA-S uchuvchisiz uchish apparatlari, shuningdek, uchuvchisiz uchish apparatlari tomonidan nishonga yoʻnaltirilgan artilleriyadan foydalanilgan. Turkiyaning „KORAL“ radioelektron urush tizimlari Suriya havo mudofaasi radarlarini oldindan aniqladi va ularni „koʻr qildi“, keyin havo mudofaa tizimlari UUA zarbalari bilan yoʻq qilindi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.defenseworld.net/news/26643/How_Turkey_Won_the_Electronic_Warfare_Battle_Against_Syria_in_Idlib#.X5m7x3lDYzR|sarlavha=How Turkey Won the Electronic Warfare Battle Against Syria in Idlib|work=www.defenseworld.net|kirish sanasi=2021-11-21|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211121200430/https://www.defenseworld.net/news/26643/How_Turkey_Won_the_Electronic_Warfare_Battle_Against_Syria_in_Idlib#.X5m7x3lDYzR}}</ref><ref name=":6">{{veb manbasi|til=|url=https://tass.ru/opinions/7990777|sarlavha=Использование ударных дронов в Идлибе: какие выводы может сделать Россия|muallif=|work=ТАСС|sana=2020-03-16|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-10|iqtibos=Было заявлено, что системы радиоэлектронной борьбы Турции сыграли "жизненно важную роль", позволив беспилотникам уничтожить сирийские системы ПВО, несмотря на закрытие российской группировкой и правительственными войсками Сирии воздушного пространства над Идлибом. По словам министра обороны Турции Хулуси Акара, только за одну ночь армия обстреляла более 200 целей, уничтожив пять вертолетов, 23 танка, 23 артиллерийских орудия, зенитные ракетные комплексы "Бук" и "Панцирь", а также 309 солдат сирийских войск. В атаке участвовали самые современные оперативно-тактические беспилотники Bayraktar TB2 и многоцелевые TAI Anka. Именно их массированное применение обеспечило невиданный успех турецкой армии.}}</ref>. Shu bilan birga, A. I. Kots 26-28-fevral kunlari 191 nafar suriyalik harbiy xizmatchi halok boʻlganini va 293 nafari yaralanganini tasdiqladi, sabablarini koʻrsatmasdan turib, 23 tank, 16 piyoda jangovar mashina, 9 MLRS<ref>{{veb manbasi|til=ru-RU|url=https://www.politnavigator.net/siriya-ponesla-tyazhelye-poteri-no-sbila-12-bespilotnikov-turcii.html|sarlavha=Сирия понесла тяжелые потери, но сбила 12 беспилотников Турции|muallif=|work=Политнавигатор|sana=2020-03-03|nashriyot=|kirish sanasi=2021-01-04|iqtibos=«Показали только что в одной курилке потери сирийских правительственных сил с 26 по 28 февраля. Не турецкие, конечно, бравурные агитки, но потери серьезные. 191 погибший, 293 раненых, уничтожены либо повреждены: 23 танка, 16 БМП, 9 РСЗО», – перечислил Коц в своем блоге. Кроме того, по его данным, «ударом по наблюдательному пункту иранцев убиты 43 КСИРовца». «Сирийцы в общем сбили 12 турецких беспилотников. Пять – Анка и семь – Байрактар. Сбивали Панцирями и Буками», – уточнил он успехи Дамаска.|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://www.politnavigator.net/siriya-ponesla-tyazhelye-poteri-no-sbila-12-bespilotnikov-turcii.html}}</ref> yoʻq qilindi. Biroq, tez orada Suriya qoʻshimcha havo mudofaa kuchlarini ("Buk M2E " HHM tizimlari va boshqalar)<ref name=":6" /><ref>{{veb manbasi|url=https://nvo.ng.ru/armament/2020-07-02/1_1098_armament.html|sarlavha=«Панцирь» держит удар / Вооружения / Независимая газета|work=nvo.ng.ru|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref> oldingi chiziqqa tortib, 3 kun ichida 4 tadan 6 tagacha Bayraktar va 2 ta ANKA-Sni urib tushirdi, shundan soʻng sulh tuzildi<ref>{{veb manbasi|url=https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/turkeys-drone-war-syria-red-team-view|sarlavha=Turkeyʻs Drone War in Syria – A Red Team View {{!}} Small Wars Journal|work=smallwarsjournal.com|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref><ref name=":7">{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/|sarlavha=Syrian Army shoots down Turkish drone in Idlib, 10th in 3 days: photo|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-03-04|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-11-13|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211113012605/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/|archive-date=2021-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113012605/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-drone-in-idlib-10th-in-3-days-photo/}}</ref>. [[Fayl:Bayraktar_TB2_at_2020_Victory_Parade_in_Baku.jpg|thumb|230x230px|Ozarbayjon QK tarkibidagi Bayraktar TB2 2020-yil 10-dekabrda Bokudagi Gʻalaba paradida]] === Togʻli Qorabogʻ === 2020-yil sentabr-noyabr: Ozarbayjon Qurolli Kuchlari [[Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)|Togʻli Qorabogʻ uchun janglarda]] Turkiyaning Bayraktar TB2 rusumli dronidan faol foydalandi. Koʻp sonli tanklar, " Osa " ZRK, " Strela-10 "<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2020/10/03/bayraktar/|sarlavha=В России признали господство турецких Bayraktar TB2 над Карабахом|work=lenta.ru|kirish sanasi=2020-11-14}}</ref>, OʻORT, katta kalibrli artilleriya va boshqa texnikalar<ref>{{veb manbasi|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/36777/everything-we-know-about-the-fighting-that-has-erupted-between-armenia-and-azerbaijan|sarlavha=Everything We Know About The Fighting That Has Erupted Between Armenia And Azerbaijan|muallif=Joseph Trevithick and Thomas Newdick|work=The Drive|kirish sanasi=2020-11-14}}</ref>, 1 ZRK „ Tor“<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://minval.az/news/124054387|sarlavha=На Ходжавендском направлении фронта уничтожен вражеский ЗРК «Тор-M2KM»: видео|muallif=|work=|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://minval.az/news/124054387|archive-date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222192349/https://minval.az/news/124054387}}</ref>. Toʻqnashuv vaqtida Togʻli Qorabogʻ havo hujumidan mudofaa kuchlari 6 ta Bayraktar TB2<ref>{{veb manbasi|url=https://arsenal-otechestva.ru/article/1385-nebo-karabakha|sarlavha=НЕБО КАРАБАХА|muallif=Александр Бухаров|work=Арсенал Отечества|kirish sanasi=2021-11-05}}</ref> ni yoʻq qildi. === Ukraina === 2021-yil 26-oktabrda Ukraina Qurolli Kuchlari ilk marta ''Bayraktar TB2 dan'' [[Donetsk Xalq Respublikasi|DXRga]] qarshi janglarda foydalandi<ref>{{veb manbasi|url=https://lenta.ru/news/2021/10/27/bayraktar/|sarlavha=Первый удар турецкого беспилотника Bayraktar в Донбассе показали на видео|work=lenta.ru|kirish sanasi=2021-10-27}}</ref>. Dron zarbasi bilan 122 millimetrli D-30 gaubitsasini yoʻq qilindi, gaubitsa 15&nbsp;km masofadan Granit qishloğidagi Ukraina pozitsiyalarini oʻqqa tutayotgan edi. {{Efn|Предельная дистанция стрельбы для данного типа орудия.}} {{Efn|Информация не подтверждена со стороны Донбасса.}} == Mutaxassislarning fikrlari == Rossiyaning Enix kompaniyasi (UUA ishlab chiqaruvchisi) bosh konstruktori V.Pobejimovning soʻzlariga koʻra, bunday UUAlardan faqatgina [[havo hujumidan mudofaa]] tizimi va radar razvedkasi mavjud boʻlmagan mahalliy ziddiyatlar sharoitda foydalanish mumkin. Shu bilan birga, Togʻli Qorabogʻning havo mudofaasi bilan xizmat qiladigan „Repellent“ tipidagi radielektron urush vositalari va ularning analoglaridan UUAni boshqarish kanallarini bostirish uchun foydalanish har doim ham samarali emas, chunki ularning diapazoni kichik (10&nbsp;km dan kam)<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/484290|sarlavha=Казанский «Эникс»: «Турецкие беспилотчики предлагали нам сотрудничать»|work=БИЗНЕС Online|kirish sanasi=2020-12-04}}</ref>. Bayraktar kabi past tezlikdagi UUAlar radar tizimlari tomonidan aniqlangandan soʻng, braziliyaning Embraer EMB 314 Super Tucano kabi pulemyot yoki toʻp bilan qurollangan past tezlikdagi turbovintli qiruvchi samolyotlarga hujumiga nisbatan juda zaif boʻlishi mumkin. === Yoʻqotishlar === Maʼlum holatlar: * 2018-yilning 2-iyulida Turkiya harbiy-havo kuchlarining modernizatsiya qilingan Bayraktar TB2 droni katta ehtimol bilan dvigatelining ishdan chiqishi oqibatida [[Hatay (viloyat)|Hatay]]<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://fighterjetsworld.com/air/turkish-air-force-bayraktar-tb-2s-armed-drone-crashed-in-hatay-province/5362/|sarlavha=Turkish Air Force Bayraktar TB-2S armed drone crashed in Hatay province|sana=2018-07-02|nashriyot=Fighter Jets World|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref> viloyatida qulagan. * 2019-yil dekabr oyida LMA [[Tarobulus al-Gʻarb|Tripoli]] yaqinidagi Ayn Zarahda Turkiyaning ikkita Bayraktar TB2 dronini urib tushirganini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://english.aawsat.com/home/article/2152391/libya-lna-downs-two-turkish-drones-tripoli|sarlavha=Libya: LNA Downs Two Turkish Drones in Tripoli|nashriyot=Asharq AL-awsat|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref> * [[2020]] -yil 2-yanvar kuni Turk Qurolli Kuchlarining Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Tripoli yaqinidagi Mitiga<ref>{{veb manbasi|muallif=Tyler Durden|url=https://www.zerohedge.com/geopolitical/libyan-rebels-shoot-down-turkish-plane-moments-after-ankara-approves-sending-troops|sarlavha=Libyan Rebels Shoot Down Turkish Plane Moments After Ankara Approves Sending Troops|til=en|work={{Iw|ZeroHedge}}|sana=2020-01-02}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.rt.com/news/477432-libya-haftar-turkey-plan-shot/|sarlavha=Libyan forces claim to have shot down Turkish aircraft after Haftar declares 'jihad' on Ankara|til=en|work=[[RT]]|sana=2020-01-03}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/231892|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 02-Jan 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military drone was reportedly shot down by LNA armed forces.|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> aeroportidan janubda urib tushirildi. * 2020-yil 25-fevralda Turk Qurolli Kuchlarining Bayraktar TB2 droni LMAga BAA tomonidan taqdim etilgan „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimi tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/|sarlavha=Libyan Army shoots down Turkish aircraft in southern Tripoli|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-02-25|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-10-06|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211006053829/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/|archive-date=2021-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006053829/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-army-shoots-down-turkish-aircraft-in-southern-tripoli/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.alhadath.net/alhadath/2020/02/26/الجيش-الليبي-يسقط-طائرة-تركية-مسيرة-جنوب-طرابلس.html|sarlavha=«الجيش الليبي يسقط طائرة تركية جنوب طرابلس»|til=ar|work={{Iw|Al-Hadath}}|sana=2020-02-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233254|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 25-Feb 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=It was shot down by LNA armed forces short after take off.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.africanmilitaryblog.com/2020/02/libya-lna-shoots-down-gna-tb2-bayraktar-uav|sarlavha=Libya: LNA shoots down GNA TB2 Bayraktar UAV|muallif=Kazim Abdul|work=Military Africa|sana=2020-02-25|kirish sanasi=2020-12-10}}</ref>. * 2020-yil 3-mart kuni Turkiya Qurolli kuchlarining Bayraktar TB2 droni [[Halab]] viloyatining gʻarbiy qismida SAA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/|sarlavha=Syrian Army shoots down Turkish military drone in western Aleppo: photos|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-03-03|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-10-28|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201028212624/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212624/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-shoots-down-turkish-military-drone-in-western-aleppo-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://fighterjetsworld.com/latest-news/aircraft-crash/two-turkish-air-force-drone-reportedly-shot-down-by-syrian-air-defense-over-idlib/20604/|sarlavha=Two Turkish Air Force Drone Reportedly Shot Down By Syrian Air Defense Over Idlib|til=en|work=Fighter Jets World|sana=2020-03-03}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-syrian-troops-shot-down-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-near-saraqib/|sarlavha=In Photos: Syrian Troops Shot Down Turkish Bayraktar TB2 Combat Drone Near Saraqib|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-03|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031024308/https://southfront.org/in-photos-syrian-troops-shot-down-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-near-saraqib/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233507|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 03-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish military drone was shot down by the Syrian Army.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 4-mart kuni Turkiya Qurolli kuchlarining Bayraktar TB2 droni Idlibda urib tushirildi<ref name=":7"/><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-turkish-combat-drone-shot-down-by-syrian-army-in-greater-idlib/|sarlavha=In Photos: Turkish Combat Drone Shot Down By Syrian Army In Greater Idlib|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-04|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031020347/https://southfront.org/in-photos-turkish-combat-drone-shot-down-by-syrian-army-in-greater-idlib/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/233600|sarlavha=Incident Bayraktar Tactical UAS, 04-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish drone was shot down by the Syrian Arab Army.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil, 9-mart kuni Bayraktar TB2 turk droni havoga koʻtarilganidan koʻp oʻtmay Suriya bilan chegaraga yaqin joyda va [[Batman, Turkiya|mamlakat janubidagi Batman]] aerodromi yaqinida, qulab tushdi<ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-crashed-near-syrian-border/|sarlavha=Turkish Bayraktar TB2 Combat Drone Crashed Near Syrian Border|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-10|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201028204842/https://southfront.org/turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-crashed-near-syrian-border/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeteilksayfa.com/batmanda-iha-dustu-68362h.htm|sarlavha=Batmanʻda İHA düştü|til=tr|work=Gazete İlk Sayfa|sana=2020-03-09}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.airturkhaber.com/manset/batmanda-bayraktar-tb2-dustu/|sarlavha=Batmanʻda Bayraktar TB2 düştü|til=tr|work=AirTurkHaber.com|sana=2020-03-09}}</ref>. * 2020-yil 18-mart kuni ANNA News jamoasi Saraqib shahrida urib tushirilgan turkiyalik Bayraktar TB2 dronining qoldiqlari topilgani haqida xabar berdi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=http://remmont.com/165949/|sarlavha=Wreckage Of Turkish Combat Drone Uncovered In Southeast Idlib (Photos)|sana=2020-03-18|nashriyot=LATEST NEWS|kirish sanasi=2020-05-26|arxiv-sana=2020-03-18|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200318225020/http://remmont.com/165949/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://t.me/anna_news/4437|sarlavha=ANNA-NEWS|nashriyot=Telegram|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref>. * 2020-yil 30-mart kuni Bayraktar TB2 MKH Tripoli janubida LMA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://almarsad.co/en/2020/03/31/lna-downs-another-turkish-bayraktar-drone-loaded-at-mitiga-airbase/|sarlavha=LNA Downs Another Turkish Bayraktar Drone Loaded at Mitiga Airbase|til=en|work=Al Marsad|sana=2020-03-31}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.itamilradar.com/2020/03/31/new-drone-shot-down-south-of-tripoli/|sarlavha=New drone shot down south of Tripoli|til=en|work=ItaMilRadar|sana=2020-05-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.mideastdiscourse.com/2020/03/31/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed/|sarlavha=Made in Turkey, Destroyed in Libya. Another BAYRAKTAR TB2 Combat Drone Downed|til=en|work=Mideast Discourse|sana=2020-03-31}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed-photos-videos/|sarlavha=Made In Turkey, Destroyed In Libya. Another Bayraktar TB2 Combat Drone Downed (Photos, Videos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-03-31|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024174609/https://southfront.org/made-in-turkey-destroyed-in-libya-another-bayraktar-tb2-combat-drone-downed-photos-videos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/234615|sarlavha=Incident Bayraktar TB2, 30-Mar 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military drone was shot down by LNA armed forces.|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 4-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Liviya shimolidagi Sirte<ref>{{veb manbasi|url=https://fighterjetsworld.com/latest-news/aircraft-crash/libyan-national-army-shoots-down-turkish-bayraktar-tb2-drone-operated-by-gna/21082/|sarlavha=Libyan National Army Shoots Down Turkish Bayraktar TB2 Drone Operated By GNA|til=en|work=Fighter Jets World|sana=2020-04-05}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/libyan-national-army-shot-down-another-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-photo/|sarlavha=Libyan National Army Shot Down Another Turkish Bayraktar-TB2 Combat Drone (Photo)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-05|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201025023930/https://southfront.org/libyan-national-army-shot-down-another-turkish-bayraktar-tb2-combat-drone-photo/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/234768|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 04-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The GNA drone was shot down by Lybian National Army (LNA) armed forces.|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> shahrida urib tushirildi. * 2020-yil 13-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Mitiga aeroporti yaqinida urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Fahad Shabbir|url=https://www.urdupoint.com/en/world/libyas-eastern-based-forces-say-downed-turki-892363.html|sarlavha=Libya's Eastern-Based Forces Say Downed Turkish Drone In Over Tripoli|til=en|work={{Iw|UrduPoint}}|sana=2020-04-14}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235058|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone T94, 13-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The GNA military drone was apparently downed upon takeoff by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-25}}</ref>. * 2020-yil 16-aprelda MKHning Bayraktar TB2 droni LMA kuchlari tomonidan Beni Validdan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/|sarlavha=Libya becomes graveyard for Turkish drones as 3 more shot down|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-04-17|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-12-04|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201204024926/https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/|archive-date=2020-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204024926/https://www.almasdarnews.com/article/libya-becomes-graveyard-for-turkish-drones-as-3-more-shot-down/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/turkish-combat-drones-continue-falling-in-libya-photos/|sarlavha=Turkish Combat Drones Continue Falling In Libya (Photos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-17|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031013135/https://southfront.org/turkish-combat-drones-continue-falling-in-libya-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235131|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone T95, 16-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The military Turkish drone was downed by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref> shimoliy-sharqda 10&nbsp;km uzoqda urib tushirildi. * 2020-yil 18-apreldaMKHning Bayraktar TB2 droni Tripoli janubida LMA kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1337727-الجيش-الليبي-يسقط-طائرة-تركية-مسيرة-جنوب-طرابلس|sarlavha=الجيش الليبي يسقط طائرة تركية مسيرة جنوب طرابلس|til=ar|work={{Iw|Sky News Arabia}}|sana=2020-04-18}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/libyan-army-shoots-down-another-turkish-bayraktar-combat-drone-videos/|sarlavha=Libyan Army Shoots Down Another Turkish Bayraktar Combat Drone (Videos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-04-18|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201030161339/https://southfront.org/libyan-army-shoots-down-another-turkish-bayraktar-combat-drone-videos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235175|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 18-Apr 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish military drone was downed by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref>. * 2020-yil 2-may kuni Bayraktar TB2 Mitiga aeroportining janubida, Tripolining Arad hududidagi turar-joy binosiga qulab tushdi<ref>{{veb manbasi|url=https://almarsad.co/en/2020/05/02/al-heliq-international-community-must-withdraw-recognition-from-the-gna-and-stop-turkish-invasion-of-libya/|sarlavha=Al-Heliq: International Community Must Withdraw Recognition from the GNA and Stop Turkish Invasion of Libya|til=en|nashriyot=Al Marsad|kirish sanasi=2020-05-26}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/another-turkish-bayraktar-combat-drone-crashes-in-libya-photos/|sarlavha=Another Turkish Bayraktar Combat Drone Crashes In Libya (Photos)|til=en|work=SouthFront|sana=2020-05-02|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201030191602/https://southfront.org/another-turkish-bayraktar-combat-drone-crashes-in-libya-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Harro Ranter|url=https://aviation-safety.net/wikibase/235730|sarlavha=Incident Bayraktar TB2 drone, 02-may 2020-yil|til=en|work=[[Aviation Safety Network]]|iqtibos=The Turkish made drone was shot down by armed forces of the Libyan National Army (LNA).|kirish sanasi=2020-10-27}}</ref>. * 2020-yil 9-may kuni LMA harbiy axborot boʻlimi LMA havo mudofaa tizimlari Turkiyaning Bayraktar TB2 uchuvchisiz uchoqlariga hujum qilib, Ayn-Zardagi al-Kabail yaqinida urib tushirilgani haqida xabar berdi. * 2020-yil 12-may kuni LMA 82-piyoda bataloni vakillarining soʻzlariga koʻra Al-Shvareyf mintaqasi yaqinida LMA havo mudofaa vositalari turk UUAni urib tushirishga muvaffaq boʻlgani haqida xabarlar paydo boʻldi. LMA Harbiy maʼlumot departamenti, shuningdek fotomateriallar taqdim etdi, bu esa UUA Bayraktar TB2 modeli ekanligini koʻrsatdi. * 2020-yil 19-oktabrda TQR mudofaa armiyasi Bayraktar TB2 havo hujumidan mudofaa boʻlinmasi<ref>{{veb manbasi|url=https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201020/24990027/Turetskiy-bespilotnik-s-kanadskoy-videokameroy-v-Minoborony-Armenii-raskryli-detali.html|sarlavha=Турецкий беспилотник с канадской видеокамерой: в Минобороны Армении раскрыли детали|work=[[Sputnik]]|sana=2020-10-20}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/|sarlavha=Armenian forces shoot down Turkish and Israeli-made drones: video|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-10-20|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2020-12-01|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201201142210/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/|archive-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201142210/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-turkish-and-israeli-made-drones-video/}}</ref> tomonidan oʻqqa tutilganini eʼlon qildi. TQR mudofaa armiyasi CMX-15D optikelektron tizimini qoʻlga kiritgan<ref>{{veb manbasi|url=https://panarmenian.net/eng/news/286779|sarlavha=Karabakh displays wreckage of Turkish Bayraktar drone|til=en|work=[[PanARMENIAN.net]]|sana=2020-10-20}}</ref> [[Kanadaliklar|Kanadalik]] ishlab chiqaruvchi kompaniya ushbu tizimni Turkiyaga yetkazib berishni taqiqlaganini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi|url=https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php|sarlavha=Payload Systems|til=en|nashriyot=Baykar|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200804020926/https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php|arxiv-sana=2020-08-04|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2020-08-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200804020926/https://baykardefence.com/faydaliyuksistemleri.php}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Levon Sevunts|url=https://www.cbc.ca/news/politics/armenia-turkey-azerbaijan-nagorno-karabakh-drone-champagne-1.5770144|sarlavha=Armenia claims it found Canadian tech on downed Turkish drone|til=en|nashriyot=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|sana=2020-10-20}}</ref>. Malumot uchun, 1 dona Wescam CMX-15D modulining narxi 1 million dollardan ortiq<ref>{{veb manbasi|til=|url=https://govtribe.com/opportunity/federal-contract-opportunity/l-3-mx-15d-sensor-turrets-w5r8gz17r0234|sarlavha=Federal Contract Opportunity for L-3 MX-15D Sensor Turrets|muallif=|work=govtribe.com|sana=2017|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-20}}</ref> turadi. * 2020-yil 20-oktabr kuni Bayraktar TB2 Togʻli Qorabogʻdagi jangovar zonada TQR mudofaa armiyasining havo mudofaasi tomonidan urib tushirilgan. Armaniston Mudofaa vazirligi maʼlumotni qoʻllab-quvvatlash uchun UUA<ref>{{veb manbasi|url=https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/|sarlavha=Armenian forces shoot down another Turkish drone over Karabakh: photos|til=en|work={{Iw|Al-Masdar News}}|sana=2020-10-21|kirish sanasi=2021-12-22|arxiv-sana=2021-01-16|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210116064303/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116064303/https://www.almasdarnews.com/article/armenian-forces-shoot-down-another-turkish-drone-over-karabakh-photos/}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://southfront.org/in-photos-armenia-shows-turkish-bayraktar-tb2-drone-downed-in-karabakh/|sarlavha=In Photos: Armenia Shows Turkish Bayraktar TB2 Drone Downed In Karabakh|til=en|work=SouthFront|sana=2020-10-20}}</ref> vayronalari fotosuratlarini eʼlon qildi. * 2020-yil 22-oktabrda TQR mudofaa armiyasi yana bir Bayraktar TB2 samolyoti yoʻq qilinganini eʼlon qildi, shu bilan birga urib tushirilgan uchuvchisiz samolyot koʻrsatilgan boʻlishi mumkin boʻlgan fotosuratlar chop etilgan va 20-oktabrda eʼlon qilingan<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://southfront.org/armenian-forces-shot-down-another-bayraktar-tb2-over-nagorno-karabakh-video-photos/|sarlavha=Armenians Claim They Shot Down Another Bayraktar TB2 Over Nagorno-Karabakh (Video, Photos)|muallif=SouthFront|sana=2020-10-22|kirish sanasi=2020-12-18|qaralgan sana=2021-12-22|arxivsana=2021-01-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210105135320/https://southfront.org/armenian-forces-shot-down-another-bayraktar-tb2-over-nagorno-karabakh-video-photos/}}</ref>. Shundan soʻng, Kanadaning „Bombardier“ kompaniyasi Turkiyaga oʻzining Rotax samolyot dvigatellarini yetkazib berishni toʻxtatganini eʼlon qildi<ref>{{yangiliklar manbasi|work=CBC|title=Bombardier Recreational Products suspends delivery of aircraft engines used on military drones {{!}} CBC News|url=https://www.cbc.ca/news/politics/turkey-armenia-azerbaijan-drones-bombardier-1.5775350}}</ref>. * 2020-yil 8-noyabrda Bayraktar TB2 Togʻli Qorabogʻda TQR mudofaa armiyasining havo hujumidan mudofaa kuchlari tomonidan urib tushirildi<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html|sarlavha=Armenia claims it shot down Azerbaijani Bayraktar TB2 combat drone|muallif=|work=defence-blog.com|sana=2020-11-08|nashriyot=|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201209184810/https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html|arxiv-sana=2020-12-09|kirish sanasi=2020-11-12|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209184810/https://defence-blog.com/news/armenia-claims-it-shot-down-azerbaijani-bayraktar-tb2-combat-drone.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.facebook.com/shushanstepanyan/posts/3397402973629172|sarlavha=Shushan Stepanyan|muallif=Шушан Степанян, пресс-секретарь Минобороны Армении|work=www.facebook.com|sana=|nashriyot=|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201209185535/https://www.facebook.com/shushanstepanyan/posts/3397402973629172|arxiv-sana=2020-12-09|kirish sanasi=2020-12-09}}</ref>. Liviyadagi Al-Masdar News nashriga koʻra, 2020-yilning oʻzida<ref>[https://atalayar.com/en/content/turkish-bayraktar-and-russian-pantsir-has-turkey-gained-advantage-over-russian-weaponry%C2%A0 Turkish Bayraktar and Russian Pantsir: Has Turkey Gained Advantage over Russian Weaponry? 24.12.2020]</ref> Pantsir-S havo mudofaa raketa tizimilari tomonidan 47 ta Bayraktar TB2 yoʻq qilingan,<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://moderndiplomacy.eu/2020/12/24/turkish-bayraktar-and-russian-pantsir-has-turkey-gained-advantage-over-russian-weaponry/|sarlavha=Turkish Bayraktar vs Russian Pantsir: Has Turkey gained the advantage over Russian weaponry?|work=AMN - Al-Masdar News {{!}} المصدر نيوز|sana=2020-12-24|kirish sanasi=2020-12-27}}</ref>. Taxminlarga koʻra, Turkiya 2019-yilda Liviyadagi MKH kuchlariga 6 ta birlikdan 2 ta komplekt yetkazib bergan. Ulardan kamida 6 tasi BAA tomonidan LMA kuchlariga yetkazib berilgan Xitoyning Wing Loong II dronlari tomonidan Mitiga (Tripoli) aeroportidagi bazada yoʻq qilingan. 2019-yil oxirida Turkiya 6 ta Bayraktardan iborat 3-toʻplamni MKHga topshirdi.<ref>{{veb manbasi|til=en-US|url=https://www.africanmilitaryblog.com/2019/09/drone-war-in-libya-wing-long-ii-versus-bayraktar-tb2|sarlavha=Drone war in Libya: Wing Loong II versus Bayraktar TB2|muallif=Military Africa|work=Military Africa|sana=2019-09-26|kirish sanasi=2021-01-03|arxiv-sana=2021-12-22|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211222203904/https://www.africanmilitaryblog.com/2019/09/drone-war-in-libya-wing-long-ii-versus-bayraktar-tb2}}</ref>… === ZRK „Pantsir-C1“ „Bayraktar“ga qarshi === 2021-yil 19-dekabr kuni Rossiya Aerokosmik kuchlari (VKS RF) zenit-raketa qoʻshinlari boshligʻining oʻrinbosari Yuriy Muravkin Bayraktar dronlari haqida gapirar ekan: „Bu juda oson nishon, Pantsir uchun juda mazali“, dedi. Uning soʻzlariga koʻra, Bayraktar shunday tezlik va massa oʻlchovli xususiyatlarga egaki, „qoniqarli“ baho olish uchun tayyorlangan harbiylar uchun ham dronni urib tushirish qiyin ish emas<ref>{{veb manbasi|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/13243065|sarlavha=Минобороны считает турецкий беспилотник Bayraktar легкой целью для ПВО|work=ТАСС|kirish sanasi=2021-12-20|iqtibos="Во всем важны нюансы. Если в "Панцире" нет расчета, если расчет стоит на улице, если "Панцирь" не находится в боевом режиме, то это просто полигонная цель для тренировки расчетов Bayraktar, - пояснил Муравкин, отвечая на вопрос корреспондента о причинах уничтожения комплексов ПВО расчетами беспилотников в Сирии и Ливии. ЗРПК "Панцирь-С" несет вооружение из двух 30-миллиметровых пушек, каждая из которых способна делать до 40 выстрелов в секунду, а также 12 зенитных ракет. Комплекс способен поражать воздушные цели, летящие на скорости до 1000 м/с (3М), на дистанции до 20 км}}</ref>. Matbuotda va tahliliy maqolalarda „Pantsir C1“ va „Bayraktar“ oʻzaro jang sharoitida bir-birini yoʻq qilishda samaradorligini solishtirishga koʻp urinishlar boʻlgan.<ref name=":13"/><ref name=":3"/><ref name=":14"/><ref name=":15"/><ref name=":82"/>. AQSh Mudofaa vazirligi tahlilchisi 2019-2020-yillarda Liviya va Suriyadagi mojarolar paytida Turkiyaning 19 ta Bayraktar TB2 (har bir birlik uchun 2,5 million dollar) yoʻqotishlarining taxminiy qiymatini 47,5 million dollarga baholadi, bu esa ushbu UUAlar tomonidan yoʻq qilingan 8 ta „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimlarining 112 million dollarilik eksport narxidan 2 barobar kamdir. Tanklar va boshqa zirhli transport vositalari, artilleriya va raketa tizimlarining UUA zarbalari natijasida yoʻq qilingan narxini hisobga olsak, yoʻqotish nisbati Bayraktar foydasiga yanada yuqoriroqdir. Rossiyalik tahlilchilar yoʻqotishlarning boshqa nisbati va ularning qiymatini keltirib oʻtishadi: 1 Bayraktar TB2 eksport qiymati 5 million dollar va urib tushirilgan 54 Bayraktar, ular tomonidan yoʻq qilingan 9 ta „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimlari eksport qiymati bir birlik uchun 14 million dollar boʻlishini hisobga olsak, 9 ta „Pantsir C1“ ning umumiy qiymati 270 million dollar boʻlsa. 54 ta Bayraktar 126 million dollarga tushmoqda va bu shuni koʻrsatadiki Bayraktar narx jihatidan ancha ustunlikka ega.<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://versia.ru/tureckie-bla-bayraktar-tb2-okazalis-bezzashhitny-pered-rossijskimi-zrpk-pancir-s1|sarlavha=Турецкие БЛА Bayraktar TB2 оказались беззащитны перед российскими ЗРПК «Панцирь-С1»|work=versia.ru|kirish sanasi=2021-01-08}}</ref>. == Texnik xususiyatlari == [[Fayl:Bayraktar_GCS_Cutaway.jpg|thumb|230x230px| Drone boshqaruv markazi.]] * Uzunligi: 6,5 m * Qanotlari kengligi: 12 m * Maksimal uchish ogʻirligi: 650&nbsp;kg<ref name=":12">{{yangiliklar manbasi|accessdate=2021-10-29|website=BBC News Русская служба|title=Война будущего. Как конфликт в Карабахе повлияет на развитие военных беспилотников|url=https://www.bbc.com/russian/features-54923381}}</ref> * ichki yonuv dvigateli: 100 ot kuchiga ega [[Havo vinti|surish tipidagi]] Rotax 912. parragi bilan. * Foydali yuk: 150&nbsp;kg<ref name=":10">{{veb manbasi|url=https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/|sarlavha=The Bayraktar TB2|muallif=Baykar|kirish sanasi=2021-10-28|arxivsana=2021-10-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211028140343/https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/}}</ref> gacha (oʻq-dorilar — 95 gacha) foydali yuk<ref name=":0" />, shu jumladan 55&nbsp;kg — elektro-optik kuzatuv va Kanada ishlab chiqarilgan Wescam CMX 15D lazer koʻrsatgich<ref>Web manbasi|language=eng|url=https://www.baykarsavunma.com/upload/ingilizce/Baykar_catalog_eng.pdf|title=Bayraktar{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} TB2 Tactical UAV|author=Baykar|date=2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522171929/https://www.baykarsavunma.com/upload/ingilizce/Baykar_catalog_eng.pdf%7Carchivedate%3D2020-05-22</ref>. * Maksimal tezlik: 222&nbsp;km/soat * Kruiz tezligi: 130&nbsp;km / soat * Yerdagi stansiyadan boshqarish radiusi — 150&nbsp;km<ref name=":11"/><ref name=":12" /> * Maksimal uchish balandligi: 8200 m * Avtonomligi: 27 soat<ref name=":0"/><ref>[http://zonwar.ru/news3/news_569_Bayraktar_TB2.html Tureskiy udarniy BPLA „Bayraktar TB2“]</ref> [https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211028140343/https://www.baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/ |date=2021-10-28 }} * Zarba masofasi 8 kmgacha boʻlgan boshqariladigan raketalar uchun 4 ta osma punkti (MAM-L — GPS / INS dan foydalanganda 14&nbsp;km)<ref name=":17"/><ref name=":8" /> ** TQZR UMTAS — 37,5&nbsp;kg ** sozlanishi rejali aviabombasi MAM-C (yuqori portlovchi parchalanish yoki zirhni teshuvchi yonuvchan kallagi bilan) — 6,5&nbsp;kg<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-c-smart-micro-munition|sarlavha=Roketsan - MAM-C Smart Micro Munition|muallif=Roketsan|work=Roketsan|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211111044722/https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-c-smart-micro-munition|arxiv-sana=2021-11-11|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref> ** sozlanishi rejali aviabomba MAM-L (yuqori portlovchi parchalanish, zirh teshuvchi yoki termobarik kallak bilan) — 22&nbsp;kg<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-l-smart-micro-munition|sarlavha=Roketsan - MAM-L Smart Micro Munition|muallif=Roketsan|work=Roketsan|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211111051811/https://www.roketsan.com.tr/en/products/mam-l-smart-micro-munition|arxiv-sana=2021-11-11|kirish sanasi=2021-11-20}}</ref> ** 16&nbsp;kg ogʻirlikdagi sozlanishi rejali aviabomba Bozok<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.depo.ua/rus/war/kileri-tankiv-scho-mozhut-turecki-bezpilotniki-yaki-zakupila-ukrayina-20190115899639|sarlavha=Киллеры танков: Что могут турецкие беспилотники, которые закупила Украина – новости АТО|work=www.depo.ua|kirish sanasi=2021-12-10}}</ref> == Galereya == <gallery widths="164" heights="125" class="center"> Fayl:Taktikplatfomr.JPG|Bayraktar TB2 Fayl:Baykar UAV Team.jpg|Dronelarni ishlab chiqish guruhi Fayl:Bayraktar During Sun rise.jpg|Dron Bayraktar TB2. Saros koʻrfazida quyosh chiqishi paytida 6000 metr balandlikda quyruq kamerasi bilan suratga olingan. Fayl:Bayraktar TB2.jpg|Bayraktar TB2 4 ta boshqariladigan havo bombasi (2 MAM-C va 2 MAM-L) bilan parvoz qilmoqda. Fayl:KaleBaykarIDEF2015 (3).JPG|2015-yilda Baykar stendida, IDEF 2015 </gallery> == Yana qarang == * [[Shahed 129]] * Bayraktar Mini UUA * [[Selçuk Bayraktar|Selchuk Bayraktar]] * Bayraktar Akınji * TAI Aksungur * Kargu * Orion (UUA)<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/russia/20201028/25094029/Luchshe-Bayraktar-ekspert-rasskazal-o-rossiyskom-BPLA-Orion-.html|sarlavha=Мощнее Bayraktar: эксперт рассказал о российском БПЛА "Орион"|work=Sputnik Армения|kirish sanasi=2020-12-04}}</ref> * „ Korsar“ (UUA) == Izohlar == {{manbalar|group=lower-alpha}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Dronlar]] [[Turkum:Harbiy texnika]] [[Turkum:Qurollar]] lfs1yd4xavzgdwr16ipi87ft62elavl 0 723541 5997546 5988752 2026-04-16T18:02:37Z Erkinjonov Bobur Mirzo 254938 /* Adabiyotlar */ 5997546 wikitext text/x-wiki {{xatolar}} {{wikify}} [[Fayl:Wild_raspberri.jpg|thumb|Oddiy malina – buta namunasi.]] [[Fayl:Vaccinium-myrtillus-0175.jpg|thumb|Myrtle blueberry –(heather)oilasiga mansub yarim buta.]] '''Yarim buta''' ([[Lotin tili|lotincha]]: Suffrutrex) – oʻsimliklarning hayot shakli (biomorf); koʻp yillik, yarim yogʻochli, yarim oʻtsimon oʻsimlik, buta va butalardan farqli oʻlaroq, faqat kurtaklarning pastki qismi qotib qoladi va koʻp yillar davomida qishda saqlanadi, yuqori qismi esa sovuq boshlanishi bilan oʻladi, issiq boshlanishi bilan qayta oʻsadi. Raunker tizimiga koʻra, yarim tunikalar Hamefit kabi toʻrtta kichik [[Turlanish (biologiya)|turlardan]] biridir. Butalarning yangilanishi odatda 20 sm yoki undan ortiqroq balandlikda joylashgan boʻlib, bu-ularning otsu oʻsimligidan koʻp yillik farqidir. Yarim butalar, odatda, 80 sm dan yuqori emas, kamdan-kam hollarda ular 150-200 smga yetadi. [[Moʻtadil iqlim|Moʻtadil zonada]] pastki butalar orasida [[malina]], karabuak, koʻkatlar mavjud. == Adabiyotlar == * Polukustarniki // Plata – Prob. – M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1975. – (Bolshaya sovetskaya ensiklopediya: [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov; 1969—1978, t. 20). * Polukustarniki // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona: v 86 t. (82 t. i 4 dop.). – SPb., 1890—1907. * ''Korovkin O. A.'' Anatomiya i morfologiya visshix rasteniy, slovar terminov. – M.: Drofa, 2007. – ISBN 978-5-358-01214-1. ==== Havolalar ==== * [http://www.ecosystema.ru/07referats/slovgeo/648.htm ''Polukustarnik'' – statya na sayte „Ekosistema“] [[Turkum:O'simliklarning hayot shakllari]] [[Turkum:Yarim Butalar]] [[Turkum:Botanika]] [[Turkum:Fan]] mer840ut88o4p7yv3au5jor9zqrvnm2 0 724130 5997420 4771406 2026-04-16T12:15:46Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997420 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{wikify}}'''Maxsus qahva''' (inglizcha: Specialty coffee)― yuqori sifatli qahvaning tovar toifasi. Maxsus qahva, asosan, 1000 m balandlikda oʻstirilgan arabikadan iborat. Bunday noqulay sharoitlarda qahva daraxtlari barcha sharbatlarni mevalarga berib, omon qolish uchun faol kurashadi, undan tashqari, donalar maxsus saralash jarayoni (15 bosqichgacha), yigʻish va qayta ishlash bosqichlaridan oʻtadi. Maxsus qahvaning donli qoplarida nafaqat u yetishtiriladigan mamlakatni, balki tuman yoki [[plantatsiya]]<nowiki/>ni ham koʻrsatib o'tiladi, shu bilan birgalikda, u har doim faqat bitta hosilning donasi hisoblanadi. ''Maxsus qahva'' qahva sanoatining eng tez oʻsib borayotgan ulushini tashkil etadi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>da ushbu segment soʻnggi 25 yil ichida 1% dan 20% gacha oshdi. Qahvaning umumiy global hosili yiliga taxminan 10 million tonnani tashkil etadi, ulardan faqat 8-10% maxsus tasnifga yuboriladi. == Tarix == "Specialty coffee" atamasi birinchi marta 1974-yilda „choy va qahva savdo jurnali“ da Erna Natsen (Erna Knutsen) tomonidan qo'llanilgan. U maxsus mikroiqlimda yetishtiriladigan ajoyib xushboʻy qahva donalariga murojaat qilish uchun foydalangan. == Tashkilotlar == Amerika Qoʻshma Shtatlarida 1982-yilda qahva ixlosmandlari tomonidan bir guruh Amerika (SCAA)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=www.scaa.org |url=http://www.scaa.org/?page=history |qaralgan sana=2022-05-07 |arxivsana=2010-11-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20101101142004/http://scaa.org/?page=history }}</ref> maxsus qahva uyushmasi tashkil etilgan. Ular standart tasnifga ega boʻlmagan yuqori sifatli qahvani alohida toifaga ajratishni boshladilar. Yevropada bu yoʻnalish 1995-yilda, Venetsiyada maxsus qahvaga bagʻishlangan birinchi Yevropa konferensiyasi boʻlib oʻtgandan soʻng rivojlana boshladi<ref>{{veb manbasi |url=http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |title=www.scae.com |accessdate=2010-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |archivedate=2010-11-27 |deadlink=yes }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |date=2010-11-27 }}</ref>. 1998-yil 5-iyunda  [[London|Londonda]] boʻlib oʻtgan konferensiyada [[Italiya]], Angliya, [[Shveysariya]], Daniya va boshqa mamlakatlar vakillarini oʻz ichiga olgan,  Yevropa (SCAE), maxsus qahva uyushmasi tashkil etildi. 2017-yil yanvar oyidan buyon ushbu ikki tashkilot rasman bitta — '''Maxsus qahva uyushmasi'''ga birlashdi. Assotsiatsiyaga ''ishlab chiqaruvchilar, eksport qiluvchilar, qovuruvchilar, chakana sotuvchilar va uskunalar yetkazib beruvchilar'' kiradi. Dunyo boʻylab qahva madaniyatini ommalashtirish uchun assotsiatsiya har yili '''barista chempionat'''larini oʻtkazadi. Ushbu chempionatlarda anʼanaviy ravishda '''''toʻrtta''''' yo'nalish mavjud: ''klassik barista chempionati, latte sanʼati chempionati, qahva va spirtli ichimliklar chempionati va kap-testing oʻtkazish chempionati.'' Vakolatxonalar mavjud boʻlgan har bir mamlakatda gʻoliblar jahon chempionatiga boradigan milliy chempionatlar oʻtkaziladi. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> == Havolalar == * [http://www.scaa.org Specialty Coffee Association of America] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161228025722/http://www.scaa.org/ |date=2016-12-28 }} * [http://scae.com/ Speciality Coffee Association of Europe] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220309183753/https://scae.com/ |date=2022-03-09 }} {{chala}} [[Turkum:Qahva]] fkrcjioiyks09vip7bdi1o3te92mopn 5997421 5997420 2026-04-16T12:15:57Z KWiki78 246724 5997421 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{wikify}}'''Maxsus qahva''' ([[inglizcha]]: ''Specialty coffee'')― yuqori sifatli qahvaning tovar toifasi. Maxsus qahva, asosan, 1000 m balandlikda oʻstirilgan arabikadan iborat. Bunday noqulay sharoitlarda qahva daraxtlari barcha sharbatlarni mevalarga berib, omon qolish uchun faol kurashadi, undan tashqari, donalar maxsus saralash jarayoni (15 bosqichgacha), yigʻish va qayta ishlash bosqichlaridan oʻtadi. Maxsus qahvaning donli qoplarida nafaqat u yetishtiriladigan mamlakatni, balki tuman yoki [[plantatsiya]]<nowiki/>ni ham koʻrsatib o'tiladi, shu bilan birgalikda, u har doim faqat bitta hosilning donasi hisoblanadi. ''Maxsus qahva'' qahva sanoatining eng tez oʻsib borayotgan ulushini tashkil etadi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>da ushbu segment soʻnggi 25 yil ichida 1% dan 20% gacha oshdi. Qahvaning umumiy global hosili yiliga taxminan 10 million tonnani tashkil etadi, ulardan faqat 8-10% maxsus tasnifga yuboriladi. == Tarix == "Specialty coffee" atamasi birinchi marta 1974-yilda „choy va qahva savdo jurnali“ da Erna Natsen (Erna Knutsen) tomonidan qo'llanilgan. U maxsus mikroiqlimda yetishtiriladigan ajoyib xushboʻy qahva donalariga murojaat qilish uchun foydalangan. == Tashkilotlar == Amerika Qoʻshma Shtatlarida 1982-yilda qahva ixlosmandlari tomonidan bir guruh Amerika (SCAA)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=www.scaa.org |url=http://www.scaa.org/?page=history |qaralgan sana=2022-05-07 |arxivsana=2010-11-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20101101142004/http://scaa.org/?page=history }}</ref> maxsus qahva uyushmasi tashkil etilgan. Ular standart tasnifga ega boʻlmagan yuqori sifatli qahvani alohida toifaga ajratishni boshladilar. Yevropada bu yoʻnalish 1995-yilda, Venetsiyada maxsus qahvaga bagʻishlangan birinchi Yevropa konferensiyasi boʻlib oʻtgandan soʻng rivojlana boshladi<ref>{{veb manbasi |url=http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |title=www.scae.com |accessdate=2010-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |archivedate=2010-11-27 |deadlink=yes }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |date=2010-11-27 }}</ref>. 1998-yil 5-iyunda  [[London|Londonda]] boʻlib oʻtgan konferensiyada [[Italiya]], Angliya, [[Shveysariya]], Daniya va boshqa mamlakatlar vakillarini oʻz ichiga olgan,  Yevropa (SCAE), maxsus qahva uyushmasi tashkil etildi. 2017-yil yanvar oyidan buyon ushbu ikki tashkilot rasman bitta — '''Maxsus qahva uyushmasi'''ga birlashdi. Assotsiatsiyaga ''ishlab chiqaruvchilar, eksport qiluvchilar, qovuruvchilar, chakana sotuvchilar va uskunalar yetkazib beruvchilar'' kiradi. Dunyo boʻylab qahva madaniyatini ommalashtirish uchun assotsiatsiya har yili '''barista chempionat'''larini oʻtkazadi. Ushbu chempionatlarda anʼanaviy ravishda '''''toʻrtta''''' yo'nalish mavjud: ''klassik barista chempionati, latte sanʼati chempionati, qahva va spirtli ichimliklar chempionati va kap-testing oʻtkazish chempionati.'' Vakolatxonalar mavjud boʻlgan har bir mamlakatda gʻoliblar jahon chempionatiga boradigan milliy chempionatlar oʻtkaziladi. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> == Havolalar == * [http://www.scaa.org Specialty Coffee Association of America] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161228025722/http://www.scaa.org/ |date=2016-12-28 }} * [http://scae.com/ Speciality Coffee Association of Europe] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220309183753/https://scae.com/ |date=2022-03-09 }} {{chala}} [[Turkum:Qahva]] pyw8h1x27z5esas7rcqvtt4is69f1h8 5997422 5997421 2026-04-16T12:16:03Z KWiki78 246724 5997422 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{wikify}}'''Maxsus qahva''' ([[inglizcha]]: ''Specialty coffee'') ― yuqori sifatli qahvaning tovar toifasi. Maxsus qahva, asosan, 1000 m balandlikda oʻstirilgan arabikadan iborat. Bunday noqulay sharoitlarda qahva daraxtlari barcha sharbatlarni mevalarga berib, omon qolish uchun faol kurashadi, undan tashqari, donalar maxsus saralash jarayoni (15 bosqichgacha), yigʻish va qayta ishlash bosqichlaridan oʻtadi. Maxsus qahvaning donli qoplarida nafaqat u yetishtiriladigan mamlakatni, balki tuman yoki [[plantatsiya]]<nowiki/>ni ham koʻrsatib o'tiladi, shu bilan birgalikda, u har doim faqat bitta hosilning donasi hisoblanadi. ''Maxsus qahva'' qahva sanoatining eng tez oʻsib borayotgan ulushini tashkil etadi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>da ushbu segment soʻnggi 25 yil ichida 1% dan 20% gacha oshdi. Qahvaning umumiy global hosili yiliga taxminan 10 million tonnani tashkil etadi, ulardan faqat 8-10% maxsus tasnifga yuboriladi. == Tarix == "Specialty coffee" atamasi birinchi marta 1974-yilda „choy va qahva savdo jurnali“ da Erna Natsen (Erna Knutsen) tomonidan qo'llanilgan. U maxsus mikroiqlimda yetishtiriladigan ajoyib xushboʻy qahva donalariga murojaat qilish uchun foydalangan. == Tashkilotlar == Amerika Qoʻshma Shtatlarida 1982-yilda qahva ixlosmandlari tomonidan bir guruh Amerika (SCAA)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=www.scaa.org |url=http://www.scaa.org/?page=history |qaralgan sana=2022-05-07 |arxivsana=2010-11-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20101101142004/http://scaa.org/?page=history }}</ref> maxsus qahva uyushmasi tashkil etilgan. Ular standart tasnifga ega boʻlmagan yuqori sifatli qahvani alohida toifaga ajratishni boshladilar. Yevropada bu yoʻnalish 1995-yilda, Venetsiyada maxsus qahvaga bagʻishlangan birinchi Yevropa konferensiyasi boʻlib oʻtgandan soʻng rivojlana boshladi<ref>{{veb manbasi |url=http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |title=www.scae.com |accessdate=2010-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |archivedate=2010-11-27 |deadlink=yes }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |date=2010-11-27 }}</ref>. 1998-yil 5-iyunda  [[London|Londonda]] boʻlib oʻtgan konferensiyada [[Italiya]], Angliya, [[Shveysariya]], Daniya va boshqa mamlakatlar vakillarini oʻz ichiga olgan,  Yevropa (SCAE), maxsus qahva uyushmasi tashkil etildi. 2017-yil yanvar oyidan buyon ushbu ikki tashkilot rasman bitta — '''Maxsus qahva uyushmasi'''ga birlashdi. Assotsiatsiyaga ''ishlab chiqaruvchilar, eksport qiluvchilar, qovuruvchilar, chakana sotuvchilar va uskunalar yetkazib beruvchilar'' kiradi. Dunyo boʻylab qahva madaniyatini ommalashtirish uchun assotsiatsiya har yili '''barista chempionat'''larini oʻtkazadi. Ushbu chempionatlarda anʼanaviy ravishda '''''toʻrtta''''' yo'nalish mavjud: ''klassik barista chempionati, latte sanʼati chempionati, qahva va spirtli ichimliklar chempionati va kap-testing oʻtkazish chempionati.'' Vakolatxonalar mavjud boʻlgan har bir mamlakatda gʻoliblar jahon chempionatiga boradigan milliy chempionatlar oʻtkaziladi. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> == Havolalar == * [http://www.scaa.org Specialty Coffee Association of America] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161228025722/http://www.scaa.org/ |date=2016-12-28 }} * [http://scae.com/ Speciality Coffee Association of Europe] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220309183753/https://scae.com/ |date=2022-03-09 }} {{chala}} [[Turkum:Qahva]] b5d6jwhw4h3r9ppjkn0864tl0sk0r4i 5997423 5997422 2026-04-16T12:16:11Z KWiki78 246724 5997423 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{wikify}} '''Maxsus qahva''' ([[inglizcha]]: ''Specialty coffee'') ― yuqori sifatli qahvaning tovar toifasi. Maxsus qahva, asosan, 1000 m balandlikda oʻstirilgan arabikadan iborat. Bunday noqulay sharoitlarda qahva daraxtlari barcha sharbatlarni mevalarga berib, omon qolish uchun faol kurashadi, undan tashqari, donalar maxsus saralash jarayoni (15 bosqichgacha), yigʻish va qayta ishlash bosqichlaridan oʻtadi. Maxsus qahvaning donli qoplarida nafaqat u yetishtiriladigan mamlakatni, balki tuman yoki [[plantatsiya]]<nowiki/>ni ham koʻrsatib o'tiladi, shu bilan birgalikda, u har doim faqat bitta hosilning donasi hisoblanadi. ''Maxsus qahva'' qahva sanoatining eng tez oʻsib borayotgan ulushini tashkil etadi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>da ushbu segment soʻnggi 25 yil ichida 1% dan 20% gacha oshdi. Qahvaning umumiy global hosili yiliga taxminan 10 million tonnani tashkil etadi, ulardan faqat 8-10% maxsus tasnifga yuboriladi. == Tarix == "Specialty coffee" atamasi birinchi marta 1974-yilda „choy va qahva savdo jurnali“ da Erna Natsen (Erna Knutsen) tomonidan qo'llanilgan. U maxsus mikroiqlimda yetishtiriladigan ajoyib xushboʻy qahva donalariga murojaat qilish uchun foydalangan. == Tashkilotlar == Amerika Qoʻshma Shtatlarida 1982-yilda qahva ixlosmandlari tomonidan bir guruh Amerika (SCAA)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=www.scaa.org |url=http://www.scaa.org/?page=history |qaralgan sana=2022-05-07 |arxivsana=2010-11-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20101101142004/http://scaa.org/?page=history }}</ref> maxsus qahva uyushmasi tashkil etilgan. Ular standart tasnifga ega boʻlmagan yuqori sifatli qahvani alohida toifaga ajratishni boshladilar. Yevropada bu yoʻnalish 1995-yilda, Venetsiyada maxsus qahvaga bagʻishlangan birinchi Yevropa konferensiyasi boʻlib oʻtgandan soʻng rivojlana boshladi<ref>{{veb manbasi |url=http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |title=www.scae.com |accessdate=2010-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |archivedate=2010-11-27 |deadlink=yes }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |date=2010-11-27 }}</ref>. 1998-yil 5-iyunda  [[London|Londonda]] boʻlib oʻtgan konferensiyada [[Italiya]], Angliya, [[Shveysariya]], Daniya va boshqa mamlakatlar vakillarini oʻz ichiga olgan,  Yevropa (SCAE), maxsus qahva uyushmasi tashkil etildi. 2017-yil yanvar oyidan buyon ushbu ikki tashkilot rasman bitta — '''Maxsus qahva uyushmasi'''ga birlashdi. Assotsiatsiyaga ''ishlab chiqaruvchilar, eksport qiluvchilar, qovuruvchilar, chakana sotuvchilar va uskunalar yetkazib beruvchilar'' kiradi. Dunyo boʻylab qahva madaniyatini ommalashtirish uchun assotsiatsiya har yili '''barista chempionat'''larini oʻtkazadi. Ushbu chempionatlarda anʼanaviy ravishda '''''toʻrtta''''' yo'nalish mavjud: ''klassik barista chempionati, latte sanʼati chempionati, qahva va spirtli ichimliklar chempionati va kap-testing oʻtkazish chempionati.'' Vakolatxonalar mavjud boʻlgan har bir mamlakatda gʻoliblar jahon chempionatiga boradigan milliy chempionatlar oʻtkaziladi. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> == Havolalar == * [http://www.scaa.org Specialty Coffee Association of America] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161228025722/http://www.scaa.org/ |date=2016-12-28 }} * [http://scae.com/ Speciality Coffee Association of Europe] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220309183753/https://scae.com/ |date=2022-03-09 }} {{chala}} [[Turkum:Qahva]] ayl38i5lkbt2u0iupwy092a72sm1mgv 5997424 5997423 2026-04-16T12:16:21Z KWiki78 246724 5997424 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{wikify}} '''Maxsus qahva''' ([[inglizcha]]: ''Specialty coffee'') ― yuqori sifatli qahvaning tovar toifasi. Maxsus qahva, asosan, 1000 m balandlikda oʻstirilgan arabikadan iborat. Bunday noqulay sharoitlarda qahva daraxtlari barcha sharbatlarni mevalarga berib, omon qolish uchun faol kurashadi, undan tashqari, donalar maxsus saralash jarayoni (15 bosqichgacha), yigʻish va qayta ishlash bosqichlaridan oʻtadi. Maxsus qahvaning donli qoplarida nafaqat u yetishtiriladigan mamlakatni, balki tuman yoki [[plantatsiya]]<nowiki/>ni ham koʻrsatib o'tiladi, shu bilan birgalikda, u har doim faqat bitta hosilning donasi hisoblanadi. ''Maxsus qahva'' qahva sanoatining eng tez oʻsib borayotgan ulushini tashkil etadi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>da ushbu segment soʻnggi 25 yil ichida 1% dan 20% gacha oshdi. Qahvaning umumiy global hosili yiliga taxminan 10 million tonnani tashkil etadi, ulardan faqat 8-10% maxsus tasnifga yuboriladi. == Tarix == "Specialty coffee" atamasi birinchi marta 1974-yilda „choy va qahva savdo jurnali“ da Erna Natsen (Erna Knutsen) tomonidan qo'llanilgan. U maxsus mikroiqlimda yetishtiriladigan ajoyib xushboʻy qahva donalariga murojaat qilish uchun foydalangan. == Tashkilotlar == Amerika Qoʻshma Shtatlarida 1982-yilda qahva ixlosmandlari tomonidan bir guruh Amerika (SCAA)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=www.scaa.org |url=http://www.scaa.org/?page=history |qaralgan sana=2022-05-07 |arxivsana=2010-11-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20101101142004/http://scaa.org/?page=history }}</ref> maxsus qahva uyushmasi tashkil etilgan. Ular standart tasnifga ega boʻlmagan yuqori sifatli qahvani alohida toifaga ajratishni boshladilar. Yevropada bu yoʻnalish 1995-yilda, Venetsiyada maxsus qahvaga bagʻishlangan birinchi Yevropa konferensiyasi boʻlib oʻtgandan soʻng rivojlana boshladi<ref>{{veb manbasi |url=http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |title=www.scae.com |accessdate=2010-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |archivedate=2010-11-27 |deadlink=yes }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101127055741/http://scae.com/about-us/history-of-the-organisation.html |date=2010-11-27 }}</ref>. 1998-yil 5-iyunda  [[London|Londonda]] boʻlib oʻtgan konferensiyada [[Italiya]], Angliya, [[Shveysariya]], Daniya va boshqa mamlakatlar vakillarini oʻz ichiga olgan,  Yevropa (SCAE), maxsus qahva uyushmasi tashkil etildi. 2017-yil yanvar oyidan buyon ushbu ikki tashkilot rasman bitta — '''Maxsus qahva uyushmasi'''ga birlashdi. Assotsiatsiyaga ''ishlab chiqaruvchilar, eksport qiluvchilar, qovuruvchilar, chakana sotuvchilar va uskunalar yetkazib beruvchilar'' kiradi. Dunyo boʻylab qahva madaniyatini ommalashtirish uchun assotsiatsiya har yili '''barista chempionat'''larini oʻtkazadi. Ushbu chempionatlarda anʼanaviy ravishda '''''toʻrtta''''' yo'nalish mavjud: ''klassik barista chempionati, latte sanʼati chempionati, qahva va spirtli ichimliklar chempionati va kap-testing oʻtkazish chempionati.'' Vakolatxonalar mavjud boʻlgan har bir mamlakatda gʻoliblar jahon chempionatiga boradigan milliy chempionatlar oʻtkaziladi. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> == Havolalar == * [http://www.scaa.org Specialty Coffee Association of America] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161228025722/http://www.scaa.org/ |date=2016-12-28 }} * [http://scae.com/ Speciality Coffee Association of Europe] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220309183753/https://scae.com/ |date=2022-03-09 }} {{chala}} [[Turkum:Qahva]] llj8962bvjd9ay43xcwpr4l2pssf0fr 0 729567 5997803 5995903 2026-04-17T08:10:52Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997803 wikitext text/x-wiki {{Shartnoma | nomi = Gelibolu shartnomasi | toʻliq_nomi = {{lang-tr|Gelibolu Antlaşması}} | tasvir = Map_of_the_southern_Balkans,_1410.svg | uzunlik = | nomi_izohi = | turi = [[Süleyman Çelebi|Sulaymon Chalabiy]] bilan Vizantiya imperiyasi oʻrtasidagi ittifoq shartnomasi, Sulaymon Chalabiy va Genuya, Venetsiya va ularning Gretsiyadagi mulklari va vassallari oʻrtasida tinchlik va savdo shartnomasi | tayyorlangan_kuni = | imzolangan_sanasi = 1403-yil yanvar/fevral | imzolangan_joyi = [[Gelibolu]] | muhrlangan = | kuchga_kirishi = | shartlari = | harakatlarning_oxiri = | imzolangan = | tomonlar = [[Usmonlilar imperiyasi]] <br> [[Vizantiya imperiyasi]]<br> [[Genuya Respublikasi]]<br> [[Venetsiya Respublikasi]] | saqlanadigan_joyi = | tillari = | veb-sayt = | wikisource = }} '''Gelibolu shartnomasi''' — 1403-yil yanvar yoki fevral oyining boshlarida [[Bolqon yarim oroli]]dagi [[Usmonlilar imperiyasi]] hududlari hukmdori [[Süleyman Çelebi|Sulaymon Chalabiy]] va asosiy xristian mintaqaviy kuchlari: Vizantiya imperiyasi, Venetsiya Respublikasi, Genuya Respublikasi va Naxos gersogligi oʻrtasida imzolangan tinchlik savdo shartnomasi. [[Anqara jangi]]dan soʻng ushbu shartnomaga erishib, Sulaymon oʻz akalari bilan vorislik kurashida oʻz mavqeini mustahkamlashga harakat qilgan boʻlsa-da, shartnoma xristian davlatlariga, xususan yoʻqotilgan hududlarini qaytarib olgan va Usmonli shahzodasi ustidan nominal ustunlikka ega boʻlgan [[Vizantiya imperiyasi]]ga katta imtiyozlar keltirdi. Shartnomaning qoidalari Sulaymon tomonidan, shuningdek, Usmonlilarning vorislik kurashida gʻolib boʻlgan [[Mehmed I]] tomonidan qabul qilingan ammo 1421-yilda Mehmed vafotidan keyin shartnoma shartlari oʻz kuchini yoʻqotgan{{Sfn|Kastritsis|2007|ss=5-8}}. == Tarix == {{Multiple image | total_width = 300 | header = Shartnomani imzolagan asosiy shaxslar | image1 = Suleyman Celebi (166345075).jpg | alt1 = | caption1 = XVI asr oxirlarida [[Rumeliya]] hukmdori [[Süleyman Çelebi|Sulaymon Chalabiy]]ning xayoliy tasviri | image2 = John VII Palaiologos.gif | alt2 = | caption2 =XV asr miniatyurasi. John VII portreti }} 1402-yil 26-iyulda [[Anqara jangi]]da Usmonlilar sultoni [[Boyazid I Yildirim]] Oʻrta Osiyolik sarkarda Amir Temur]] tomonidan magʻlubiyatga uchratildi va asir tushdi. [[Anqara jangi]] mintaqadagi muvozanatni buzib yubordi va Onadoʻlidagi turk bekliklariga Usmonlilar tomonidan bosib olingan yerlari [[Amir Temur]] tomonidan qaytarib berildi. Amir Temur Usmonlilarning Bolqon hududiga aralashmadi. Xuddi Onadoʻlidagi bekliklar kabi, Usmonli hokimiyatining toʻsatdan qulashi hokimiyat boʻshligʻini yaratdi va mintaqaning turli nasroniy kuchlari — Vizantiyaliklar, Vengerlar, Venetsiya Respublikasi va bir qator kichik hukmdorlar har biri oʻz manfaatlarini himoya qilishga va Usmonlilarga qarshi kurashga harakat qilishdi. Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiy Anqaradagi jangdagi halokatdan qutulib, 20-avgust kuni Geliboluga yetib keldi. Boshqa birodarlari [[Amir Temur]] bilan muzokara qilish uchun Onadoʻlida qolib, qoʻllaridan kelgan hududlarni qutqarishga harakat qilishgan boʻlsalar, Sulaymon Bolqondagi Usmonli hududlarini („[[Rumeliya]]“) nazorat qilishga oshiqdi. Biroq, uning bu yerdagi mavqei past edi va uning birinchi navbatdagi vazifasi mintaqaning nasroniy kuchlari bilan bogʻlanish va ular bilan sulh tuzish edi. Bu sulh Usmonlilar taxti uchun kurashish uchun kerak edi{{Sfn|Miller|1908|s=361}}{{Sfn|Dennis|1967|s=74}}. Allaqachon 22-sentabr kuni Venetsiya Senati bu masalani muhokama qilardi va Venetsiyaliklar Gelibolu ustidan nazoratni qoʻlga kiritishga umid qilardilar. Venetsiyaliklar, shuningdek, oʻsha paytda Gʻarbga yordam soʻrab [[Parij|Parijda]] boʻlgan Vizantiya imperatori Manuel II Palaiologos bilan bogʻlanishdi va Konstantinopolga qaytishga chaqirishdi va Venetsiyaliklarning asosiy raqibi Genuya tomonidan qoʻllab quvvatlangan Manuel II ning jiyani John VI dan taxtni olish kerakligini qoʻshimcha qildilar{{Sfn|Dennis|1967|s=72}}{{Sfn|Setton|1976|s=376}}. Tez orada muzokaralar boshlandi va Sulaymon Venetsiyaga ham, Manuelga ham elchilar yuborib, katta imtiyozlar berdi. Biroq Manuel 1403-yil 9-iyungacha Konstantinopolga qaytmadi va uch yarim oy davom etgan muzokaralardan soʻng uning yoʻqligida kelishuvga erishildi. == Qoidalar == 20-fevralda Peradagi bosmachilarga shartnomani tayyorlashda qilgan mehnatlari uchun haq toʻlanganligidan kelib chiqsak, shartnoma 1403-yil yanvarida yoki fevral oyining boshida imzolangan{{Sfn|Dennis|1967|s=75}}. Turkcha asl nusxaning faqat bittadonasi, yomon venetsiya tarjimasi saqlanib qolingan{{Sfn|Dennis|1967|s=74}}{{Sfn|Dennis|1967|s=75}}. Pietro Zeno, shuningdek, Usmonlilar bilan muzokaralar nusxasini qoldirgan va bu shartnomaning Geliboluda imzolanganligini aytdi{{Sfn|Dennis|1967|ss=73-74}}. Shartnoma qoidalari quyidagilardan iborat: '''1)''' [[Süleyman Çelebi|Sulton Sulaymon]] „buyuk yunon imperatori, otam“ bilan bir qatorda, "Rodos, Venetsiya, Genuya va Xios va Naxos gersogligining buyuk kommunalari, shuningdek, ularning [[Egey dengizi]] va Qora dengizidagi barcha yerlari, orollari va mulklari bilan birgalikda „haqiqiy“ tinchlik oʻrnatdi{{Sfn|Dennis|1967|ss=77-78, 81}}. '''2)''' Sulton Sulaymon „<nowiki/>[[Saloniki]] va Kalamariyani barcha yerlari bilan“, „Gallikosdan Paravardaro daryosigacha“ qirgʻoqni va Panidosdan (Marmara dengizi) Mesembriaga (Qora dengizi) qadar yerlarni va Palateoriya hududini hamma qal’asi bilan Vizantiya imperatoriga topshirdi. Vizantiyaliklar endi oʻlpon toʻlashlari shart emas edi va ular xohlagancha qal’a qurishlari mumkin edi. Oʻsha davrdagi Vizantiya tarixchisi Dukasning taʼkidlashicha, Sulaymonning „Strumadan Zetuniongacha boʻlgan hududlari, Peloponnes va Konstantinopol atrofidagi yerlar, Panidosdan Hieron Stomiongacha va Hieron Stomiondan Varnagacha Qora dengiz boʻyidagi barcha qirgʻoq qal’alari“ berilgani. U buni taʼkidlab, biroz boshqacharoq izoh beradi{{Sfn|Dennis|1967|s=75}}. '''3)''' Sulaymon „imperatorning Turkiyadagi barcha qal’alarini“ tark etdi. [[Onadoʻli]] sohilidagi qal’alarning bir qismining qaytarilishini Vizantiya tarixchisi Laonikos Chalkokondilis tasdiqlaydi, ammo Vizantiya manbalarida bu haqida hech qanday tafsilotlar yoʻq. U 1419-yili Sulton Mehmed I Izmit koʻrfazining shimoliy qirgʻogʻida oʻsha paytgacha Vizantiya qoʻlida boʻlgan Hereke, Eski Gebze, Darica, Pendik va Kartal qal’alarini qutqarganini xabar qiladi. Biroq, Oshiqpashazodaning bayonoti shuni koʻrsatadiki, bu qal’alar keyinchalik Vizantiyaliklar bilan ixtilofda boʻlib qolgan va [[Mehmed II Fotih|Mehmed II]] (1444-1446, 1451-1481) davrigacha, butunlay Usmonlilar tomonidan zabt etilmagan{{Sfn|Foss|1996|s=46}}{{Sfn|Shukurov|2016|ss=147-156}}. '''4)''' Agar [[Amir Temur]] Konstantinopolga hujum qilsa, Sulaymon oʻz kemalari va dengizchilari bilan shaharni himoya qilishga yordam berishi kerak edi{{sfn|Dennis|1967|pp=78, 81}}. '''5)''' [[Süleyman Çelebi|Sulaymon]] Shimoliy Asporatlarni tarkibiga kiruvchi Skopelos, Iskados va Iskiriya orollarini ham qaytarib berdi va ularning soliqlari ham bekor qildi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''6)''' Konstantinopolning barcha fuqarolari (yaʼni Vizantiya imperatorining) oʻz uylariga qaytishlariga ruxsat berildi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''7)''' Sulaymonning otasi va bobosi davridagi, shaxslar oʻrtasidagi qarzlardan tashqari barcha qarzlar toʻxtatildi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''8)''' Serb hukmdori [[Stefan Lazarević|Stefan Lazarevich]] Boyazid oldidagi xuddi shunday majburiyatlarni qabul qilishi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}, yaʼni soliq toʻlash va harbiy yordam koʻrsatish sharti bilan oʻz yerlarini saqlab qolishga ruxsat berildi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''9)''' Barcha franklar, venetsiyaliklar, genuyaliklar, rodeziyaliklar va yunon savdogarlari oʻsha paytda yoki kelajakda Sulaymonga tegishli boʻladigan istalgan hududda erkin savdo qilishlari mumkin edi va ular „avvalgi odatdagi“ soliqlarni toʻlashlari kerak edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''10)''' Agar savdogar jinoyat sodir etgan boʻlsa, jinoyatchidan boshqa hech bir savdogar jazolanmasligi kerak edi{{sfn|Dennis|1967|pp=79, 81}}. '''11)''' Agar Sulaymon [[Germaniya yerlari|yerida]] kema halokatga uchrasa, yuk ham, yoʻlovchi ham qaytariladi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''12)''' Sulaymon nazorati ostidagi barcha portlar nasroniy savdogarlari uchun ochiq boʻlib, ularga donni cheklovsiz eksport qilishga ruxsat beriladi. Soliq Konstantinopolda ishlatiladigan ogʻirlik boʻyicha har bir buschel (moso) don uchun bitta giperpirron miqdorida belgilandi. '''13)''' Sulaymonning kemalari Vizantiya imperatori va nasroniy ittifoqining ruxsatisiz Dardaneldan chiqishiga ruxsat berilmas edi{{sfn|Dennis|1967|pp=79, 81}}. '''14)''' Sulaymon yoki uning qoʻl ostidagilar qoʻlida boʻlgan barcha vizantiyalik mahbuslar ozod etilishi kerak edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''15)''' Sulaymon yoki uning qoʻl ostidagilar qoʻlida boʻlgan barcha Gunuyalik mahbuslar ozod etilishi kerak edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''16)''' Agar genuyalik bir qul Usmonli yerlariga qochib ketsa, u qaytarilar edi. Amir Temur hujumidan keyin genuyaliklar qoʻlida ushlab turilgan har qanday musulmon ozod qilinadi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''17)''' Usmonlilar tomonidan boshqariladiga Xiosdan (Genuya koloniyasi) yigirma besh mahbus ozod qilinishi kerak edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''18)''' Qora dengizdagi Genuya koloniyalari Usmonlilarga soliq toʻlashdan ozod qilindi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''19)''' Bu vaqtga kelib, Xios tomonidan Alto Luogodagi Usmonli gubernatoriga toʻlanadigan 500 dukat undirilishi kerak edi{{Sfn|Setton|1976|s=377}}{{Sfn|Miller|1908|ss=361-362}}. '''20)''' Venetsiyaliklardan olingan barcha yerlar, qal’alar, turar-joylar va boshqa hamma narsa ularga qaytariladi va Afina oʻz suverenitetiga ega boʻladi{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}. '''21)''' Venetsiyaliklar Yunonistonda toʻgʻridan-toʻgʻri Euboea orolining (Venetsiya mulki) roʻparasida besh milya kenglikdagi yerni oldilar, ammo Usmonlilar bu hududdagi tuzli tekisliklar va portlarni saqlab qolishdi. Venetsiyaliklar, shuningdek, Usmonli yerlaridan bojxona toʻlovisiz gʻalla sotib olgan har bir kishini jazolash majburiyatini oldilar{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}{{Sfn|Miller|1908|s=361}}. '''22)''' Sulaymon Marquis Bodonitsadan olingan va Boyazid davrida koʻpaytiriladigan oʻlponni koʻpaytirmaslikka rozi boʻldi, garchi Marquis Fesaliyada Usmonlilarga qarshi fitna uyushtirgan boʻlsa ham{{Sfn|Miller|1908|ss=361-362}}. '''23)''' Har ikki tomonning hududidan qochishni istagan qullar qaytariladi{{Sfn|Miller|1908|ss=361-362}}. '''24)''' Bu vaqtga kelib, Naxos tomonidan toʻlangan 200 dukat oʻlpon bekor qilindi{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}. '''25)''' agar venetsiyaliklar oʻzlari ushlab turgan barcha Usmonli asirlarini ozod qilsalar, Sulaymon 500 venetsiyalik asirni qaytarar edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}. '''26)''' Bu vaqtga kelib Nea Fokaya (Genuya koloniyasi) tomonidan toʻlangan 500 dukat oʻlponi bekor qilindi{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}. '''27)''' Salona grafligiini gospitaller ritsarlariga topshirishni Morea despoti Teodoros Paleolog I maʼqullagan{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}{{Sfn|Setton|1976|ss=377-378}}. == Shartnomaning ahamiyati va oqibati == Shartnoma (yoki shunga oʻxshash qoidalarga ega boʻlgan boshqa shartnoma) yil oxirida imperator Manuel II Gʻarbdan qaytib kelganidan keyin yana ratifikatsiya qilindi{{Sfn|Dennis|1967|ss=76-77}}. Shartnoma shartlari Usmonlilar tomonidan yaxshi qabul qilinmadi. Ammo Usmonlilar imperiyasida [[taxt]] uchun aka-ukalar kurashayotgan vaqtida, bu shartnoma oʻz kuchida qoldi. Ammo Sulaymon 1411-yilda bu kurashda magʻlub boʻlganidan soʻng, shartnoma ham oʻz kuchini yoʻqota boshlagan{{sfn|Setton|1976|p=378}}. Shunga qaramay, Evrenos Beg kabi qudratli Usmonli chegara qoʻmondonlarining (uch bey) qarshiliklari Gelibolunu Usmonlilar qoʻlida qolishini taʼminladi{{Sfn|Kastritsis|2007|s=53 (esp. note 37)}}. Tarixchi Nevra Necipogʻlu Sulaymonning shartnoma davomida Vizantiya imperatorini „ota“ deb ataganini taʼkidlab, Anqara jangi olib kelgan pozitsiyalarning ajoyib tarzda oʻzgarganini taʼkidlaydi va yoʻq boʻlib ketishdan qoʻrqqan shahzoda Sulaymonni 1411-yilga qadar Vizantiya vassali kabi boʻlganini aytadi. Vizantiya Usmonlilar ustidan maʼlum bir ustunlikka erishdi va mohir diplomatiya va raqib Usmonli shahzodalari oʻrtasidagi mojarodan foydalanib, oʻz mavqieini bir necha yil saqlab qoldi. 1411-yilda [[Süleyman Çelebi|Sulaymon]] akasi Muso tomonidan taxtdan agʻdarildi va oʻldirildi. Muso Makedoniya, Fesaliya va Frakiyadagi Vizantiyaga berilgan hududlarning koʻp qismini egallab oldi{{Sfn|Necipoğlu|2009|ss=33-34}}. Biroq 1413-yilda Muso [[Mehmed I]] dan magʻlubiyatga uchragach, Usmonli fuqarolar urushiga nuqta qoʻygan yangi sulton Gelibolu shartnomasi qoidalarini va imperator Manuelning „itoatkor oʻgʻli“ mavqeini yana bir bor maʼqullab, oʻlimigacha (1421) saqlab qoldi{{Sfn|Bakalopulos|1962|s=61}}{{Sfn|Necipoğlu|2009|s=34}}. [[Murod II]] [[Usmonlilar imperiyasi]] taxtiga chiqishi ortidan, Vizantiya-Usmonli aloqalari tugatildi. Murod 1422-yilda Konstantinopolni qisqa muddatli qamal qildi va Salonikini uzoq qamal qildi, vizantiyaliklar 1423-yilda Salonikini Venetsiyaga topshirishga majbur boʻldi. 1424-yil fevralida imzolangan tinchlik shartnomasiga koʻra, vizantiyaliklar Geliboluda qoʻlga kiritgan yerlarining koʻp qismini yana yoʻqotdilar va yana soliq toʻlovchi vassal maqomiga tushib qoldilar{{Sfn|Necipoğlu|2009|ss=34-36}}. Sulaymon 1406-yilda Onadoʻlida mashgʻul boʻlgan vaqtda, Venetsiya Rumelida mahalliy hukmdorlarni ozodlikka chiqarishi ortidan ikki tomon aloqalari yomonlasha bordi va Bolqon hududida Usmonlilar vassali boʻlgan hukmdor Balshaga Venetsiya hujum uyushtirdi. Venetsiya 1406-1409-yillarda Sulaymon huzuriga bir necha bor oʻz elchilarini yubordi, ammo bu hech qanday natija bermadi. Bu davrda Venetsiyaliklar [[Skopye]] hukmdori Pasha Yiğit Bey hamda Sulaymon bilan bevosita muzokaralar olib bordilar{{Sfn|Kastritsis|2007|ss=62, 126-129}}. Biroq, Venetsiya elchisi Franchesko Giustinian 1409-yilda Sulaymon bilan shartnoma tuzishga muvaffaq boʻldi va Sulaymon vafotidan soʻng, xuddi shunday shartnoma boʻlgan — Selimbriya shartnomasi 1411-yil sentabrda shahzoda Muso bilan imzolandi{{Sfn|Kastritsis|2007|ss=172-178}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi | last = Bakalopulos | first = A. | title = Les limites de l'empire byzantin depuis la fin du XIV' siècle jusqu'à sa chute (1453) | language = French | journal = [[Byzantinische Zeitschrift]] | volume = 55| issue = 1 | year = 1962 | pages = 56–65 | doi = 10.1515/byzs.1962.55.1.56}} * {{jurnal manbasi | last = Dennis | first = George T. | title = The Byzantine–Turkish Treaty of 1403 | journal = Orientalia Christiana Periodica | year = 1967 | volume = XXXIII | pages = 72–88}} * {{kitob manbasi | last = Foss | first = Clive | title = Survey of Medieval Castles of Anatolia, Vol. II: Nicomedia | year = 1996 | publisher = British Institute of Archaeology at Ankara | location = London | isbn = 978-1-8982-4907-8 | url = {{Google Books|4WBpAAAAMAAJ|plainurl=yes}} }} * {{kitob manbasi | last = Kastritsis | first = Dimitris | title = The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402-13 | publisher = BRILL | year = 2007 | isbn = 978-90-04-15836-8 | url = https://books.google.com/books?id=u_evCQAAQBAJ}} * {{kitob manbasi | editor-last = Magoulias | editor-first = Harry | title = Decline and Fall of Byzantium to the Ottoman Turks, by Doukas. An Annotated Translation of "Historia Turco-Byzantina" by Harry J. Magoulias, Wayne State University | url = https://archive.org/details/declinefallofbyz0000douk | publisher = Wayne State University Press | location = Detroit | year = 1975 | isbn = 0-8143-1540-2 }} * {{kitob manbasi|last=Necipoğlu|first=Nevra|title=Byzantium between the Ottomans and the Latins: Politics and Society in the Late Empire|year=2009|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-40388-8|url=https://books.google.com/books?id=3gVtpwAACAAJ}} * {{kitob manbasi |title=The Byzantine Turks (1204–1461)|last=Shukurov |first=Rustam | publisher=Brill | year=2016 | location = Leiden |url=https://www.academia.edu/25481924/The_Byzantine_Turks_1204-1461 | isbn = 978-90-04-30512-0}} [[Turkum:Usmonlilar imperiyasi shartnomalari]] 6bjbberod2jvld6oc6k2xnisxloewar 5997804 5997803 2026-04-17T08:11:08Z KWiki78 246724 5997804 wikitext text/x-wiki {{Shartnoma | nomi = Gelibolu shartnomasi | toʻliq_nomi = {{lang-tr|Gelibolu Antlaşması}} | tasvir = Map_of_the_southern_Balkans,_1410.svg | uzunlik = | nomi_izohi = | turi = [[Süleyman Çelebi|Sulaymon Chalabiy]] bilan Vizantiya imperiyasi oʻrtasidagi ittifoq shartnomasi, Sulaymon Chalabiy va Genuya, Venetsiya va ularning Gretsiyadagi mulklari va vassallari oʻrtasida tinchlik va savdo shartnomasi | tayyorlangan_kuni = | imzolangan_sanasi = 1403-yil yanvar/fevral | imzolangan_joyi = [[Gelibolu]] | muhrlangan = | kuchga_kirishi = | shartlari = | harakatlarning_oxiri = | imzolangan = | tomonlar = [[Usmonlilar imperiyasi]] <br> [[Vizantiya imperiyasi]]<br> [[Genuya Respublikasi]]<br> [[Venetsiya Respublikasi]] | saqlanadigan_joyi = | tillari = | veb-sayt = | wikisource = }} '''Gelibolu shartnomasi''' — 1403-yil yanvar yoki fevral oyining boshlarida [[Bolqon yarim oroli]]dagi [[Usmonlilar imperiyasi]] hududlari hukmdori [[Süleyman Çelebi|Sulaymon Chalabiy]] va asosiy xristian mintaqaviy kuchlari: [[Vizantiya imperiyasi]], Venetsiya Respublikasi, Genuya Respublikasi va Naxos gersogligi oʻrtasida imzolangan tinchlik savdo shartnomasi. [[Anqara jangi]]dan soʻng ushbu shartnomaga erishib, Sulaymon oʻz akalari bilan vorislik kurashida oʻz mavqeini mustahkamlashga harakat qilgan boʻlsa-da, shartnoma xristian davlatlariga, xususan yoʻqotilgan hududlarini qaytarib olgan va Usmonli shahzodasi ustidan nominal ustunlikka ega boʻlgan [[Vizantiya imperiyasi]]ga katta imtiyozlar keltirdi. Shartnomaning qoidalari Sulaymon tomonidan, shuningdek, Usmonlilarning vorislik kurashida gʻolib boʻlgan [[Mehmed I]] tomonidan qabul qilingan ammo 1421-yilda Mehmed vafotidan keyin shartnoma shartlari oʻz kuchini yoʻqotgan{{Sfn|Kastritsis|2007|ss=5-8}}. == Tarix == {{Multiple image | total_width = 300 | header = Shartnomani imzolagan asosiy shaxslar | image1 = Suleyman Celebi (166345075).jpg | alt1 = | caption1 = XVI asr oxirlarida [[Rumeliya]] hukmdori [[Süleyman Çelebi|Sulaymon Chalabiy]]ning xayoliy tasviri | image2 = John VII Palaiologos.gif | alt2 = | caption2 =XV asr miniatyurasi. John VII portreti }} 1402-yil 26-iyulda [[Anqara jangi]]da Usmonlilar sultoni [[Boyazid I Yildirim]] Oʻrta Osiyolik sarkarda Amir Temur]] tomonidan magʻlubiyatga uchratildi va asir tushdi. [[Anqara jangi]] mintaqadagi muvozanatni buzib yubordi va Onadoʻlidagi turk bekliklariga Usmonlilar tomonidan bosib olingan yerlari [[Amir Temur]] tomonidan qaytarib berildi. Amir Temur Usmonlilarning Bolqon hududiga aralashmadi. Xuddi Onadoʻlidagi bekliklar kabi, Usmonli hokimiyatining toʻsatdan qulashi hokimiyat boʻshligʻini yaratdi va mintaqaning turli nasroniy kuchlari — Vizantiyaliklar, Vengerlar, Venetsiya Respublikasi va bir qator kichik hukmdorlar har biri oʻz manfaatlarini himoya qilishga va Usmonlilarga qarshi kurashga harakat qilishdi. Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiy Anqaradagi jangdagi halokatdan qutulib, 20-avgust kuni Geliboluga yetib keldi. Boshqa birodarlari [[Amir Temur]] bilan muzokara qilish uchun Onadoʻlida qolib, qoʻllaridan kelgan hududlarni qutqarishga harakat qilishgan boʻlsalar, Sulaymon Bolqondagi Usmonli hududlarini („[[Rumeliya]]“) nazorat qilishga oshiqdi. Biroq, uning bu yerdagi mavqei past edi va uning birinchi navbatdagi vazifasi mintaqaning nasroniy kuchlari bilan bogʻlanish va ular bilan sulh tuzish edi. Bu sulh Usmonlilar taxti uchun kurashish uchun kerak edi{{Sfn|Miller|1908|s=361}}{{Sfn|Dennis|1967|s=74}}. Allaqachon 22-sentabr kuni Venetsiya Senati bu masalani muhokama qilardi va Venetsiyaliklar Gelibolu ustidan nazoratni qoʻlga kiritishga umid qilardilar. Venetsiyaliklar, shuningdek, oʻsha paytda Gʻarbga yordam soʻrab [[Parij|Parijda]] boʻlgan Vizantiya imperatori Manuel II Palaiologos bilan bogʻlanishdi va Konstantinopolga qaytishga chaqirishdi va Venetsiyaliklarning asosiy raqibi Genuya tomonidan qoʻllab quvvatlangan Manuel II ning jiyani John VI dan taxtni olish kerakligini qoʻshimcha qildilar{{Sfn|Dennis|1967|s=72}}{{Sfn|Setton|1976|s=376}}. Tez orada muzokaralar boshlandi va Sulaymon Venetsiyaga ham, Manuelga ham elchilar yuborib, katta imtiyozlar berdi. Biroq Manuel 1403-yil 9-iyungacha Konstantinopolga qaytmadi va uch yarim oy davom etgan muzokaralardan soʻng uning yoʻqligida kelishuvga erishildi. == Qoidalar == 20-fevralda Peradagi bosmachilarga shartnomani tayyorlashda qilgan mehnatlari uchun haq toʻlanganligidan kelib chiqsak, shartnoma 1403-yil yanvarida yoki fevral oyining boshida imzolangan{{Sfn|Dennis|1967|s=75}}. Turkcha asl nusxaning faqat bittadonasi, yomon venetsiya tarjimasi saqlanib qolingan{{Sfn|Dennis|1967|s=74}}{{Sfn|Dennis|1967|s=75}}. Pietro Zeno, shuningdek, Usmonlilar bilan muzokaralar nusxasini qoldirgan va bu shartnomaning Geliboluda imzolanganligini aytdi{{Sfn|Dennis|1967|ss=73-74}}. Shartnoma qoidalari quyidagilardan iborat: '''1)''' [[Süleyman Çelebi|Sulton Sulaymon]] „buyuk yunon imperatori, otam“ bilan bir qatorda, "Rodos, Venetsiya, Genuya va Xios va Naxos gersogligining buyuk kommunalari, shuningdek, ularning [[Egey dengizi]] va Qora dengizidagi barcha yerlari, orollari va mulklari bilan birgalikda „haqiqiy“ tinchlik oʻrnatdi{{Sfn|Dennis|1967|ss=77-78, 81}}. '''2)''' Sulton Sulaymon „<nowiki/>[[Saloniki]] va Kalamariyani barcha yerlari bilan“, „Gallikosdan Paravardaro daryosigacha“ qirgʻoqni va Panidosdan (Marmara dengizi) Mesembriaga (Qora dengizi) qadar yerlarni va Palateoriya hududini hamma qal’asi bilan Vizantiya imperatoriga topshirdi. Vizantiyaliklar endi oʻlpon toʻlashlari shart emas edi va ular xohlagancha qal’a qurishlari mumkin edi. Oʻsha davrdagi Vizantiya tarixchisi Dukasning taʼkidlashicha, Sulaymonning „Strumadan Zetuniongacha boʻlgan hududlari, Peloponnes va Konstantinopol atrofidagi yerlar, Panidosdan Hieron Stomiongacha va Hieron Stomiondan Varnagacha Qora dengiz boʻyidagi barcha qirgʻoq qal’alari“ berilgani. U buni taʼkidlab, biroz boshqacharoq izoh beradi{{Sfn|Dennis|1967|s=75}}. '''3)''' Sulaymon „imperatorning Turkiyadagi barcha qal’alarini“ tark etdi. [[Onadoʻli]] sohilidagi qal’alarning bir qismining qaytarilishini Vizantiya tarixchisi Laonikos Chalkokondilis tasdiqlaydi, ammo Vizantiya manbalarida bu haqida hech qanday tafsilotlar yoʻq. U 1419-yili Sulton Mehmed I Izmit koʻrfazining shimoliy qirgʻogʻida oʻsha paytgacha Vizantiya qoʻlida boʻlgan Hereke, Eski Gebze, Darica, Pendik va Kartal qal’alarini qutqarganini xabar qiladi. Biroq, Oshiqpashazodaning bayonoti shuni koʻrsatadiki, bu qal’alar keyinchalik Vizantiyaliklar bilan ixtilofda boʻlib qolgan va [[Mehmed II Fotih|Mehmed II]] (1444-1446, 1451-1481) davrigacha, butunlay Usmonlilar tomonidan zabt etilmagan{{Sfn|Foss|1996|s=46}}{{Sfn|Shukurov|2016|ss=147-156}}. '''4)''' Agar [[Amir Temur]] Konstantinopolga hujum qilsa, Sulaymon oʻz kemalari va dengizchilari bilan shaharni himoya qilishga yordam berishi kerak edi{{sfn|Dennis|1967|pp=78, 81}}. '''5)''' [[Süleyman Çelebi|Sulaymon]] Shimoliy Asporatlarni tarkibiga kiruvchi Skopelos, Iskados va Iskiriya orollarini ham qaytarib berdi va ularning soliqlari ham bekor qildi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''6)''' Konstantinopolning barcha fuqarolari (yaʼni Vizantiya imperatorining) oʻz uylariga qaytishlariga ruxsat berildi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''7)''' Sulaymonning otasi va bobosi davridagi, shaxslar oʻrtasidagi qarzlardan tashqari barcha qarzlar toʻxtatildi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''8)''' Serb hukmdori [[Stefan Lazarević|Stefan Lazarevich]] Boyazid oldidagi xuddi shunday majburiyatlarni qabul qilishi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}, yaʼni soliq toʻlash va harbiy yordam koʻrsatish sharti bilan oʻz yerlarini saqlab qolishga ruxsat berildi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''9)''' Barcha franklar, venetsiyaliklar, genuyaliklar, rodeziyaliklar va yunon savdogarlari oʻsha paytda yoki kelajakda Sulaymonga tegishli boʻladigan istalgan hududda erkin savdo qilishlari mumkin edi va ular „avvalgi odatdagi“ soliqlarni toʻlashlari kerak edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''10)''' Agar savdogar jinoyat sodir etgan boʻlsa, jinoyatchidan boshqa hech bir savdogar jazolanmasligi kerak edi{{sfn|Dennis|1967|pp=79, 81}}. '''11)''' Agar Sulaymon [[Germaniya yerlari|yerida]] kema halokatga uchrasa, yuk ham, yoʻlovchi ham qaytariladi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81}}. '''12)''' Sulaymon nazorati ostidagi barcha portlar nasroniy savdogarlari uchun ochiq boʻlib, ularga donni cheklovsiz eksport qilishga ruxsat beriladi. Soliq Konstantinopolda ishlatiladigan ogʻirlik boʻyicha har bir buschel (moso) don uchun bitta giperpirron miqdorida belgilandi. '''13)''' Sulaymonning kemalari Vizantiya imperatori va nasroniy ittifoqining ruxsatisiz Dardaneldan chiqishiga ruxsat berilmas edi{{sfn|Dennis|1967|pp=79, 81}}. '''14)''' Sulaymon yoki uning qoʻl ostidagilar qoʻlida boʻlgan barcha vizantiyalik mahbuslar ozod etilishi kerak edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''15)''' Sulaymon yoki uning qoʻl ostidagilar qoʻlida boʻlgan barcha Gunuyalik mahbuslar ozod etilishi kerak edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''16)''' Agar genuyalik bir qul Usmonli yerlariga qochib ketsa, u qaytarilar edi. Amir Temur hujumidan keyin genuyaliklar qoʻlida ushlab turilgan har qanday musulmon ozod qilinadi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''17)''' Usmonlilar tomonidan boshqariladiga Xiosdan (Genuya koloniyasi) yigirma besh mahbus ozod qilinishi kerak edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''18)''' Qora dengizdagi Genuya koloniyalari Usmonlilarga soliq toʻlashdan ozod qilindi{{Sfn|Dennis|1967|ss=79, 81-82}}. '''19)''' Bu vaqtga kelib, Xios tomonidan Alto Luogodagi Usmonli gubernatoriga toʻlanadigan 500 dukat undirilishi kerak edi{{Sfn|Setton|1976|s=377}}{{Sfn|Miller|1908|ss=361-362}}. '''20)''' Venetsiyaliklardan olingan barcha yerlar, qal’alar, turar-joylar va boshqa hamma narsa ularga qaytariladi va Afina oʻz suverenitetiga ega boʻladi{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}. '''21)''' Venetsiyaliklar Yunonistonda toʻgʻridan-toʻgʻri Euboea orolining (Venetsiya mulki) roʻparasida besh milya kenglikdagi yerni oldilar, ammo Usmonlilar bu hududdagi tuzli tekisliklar va portlarni saqlab qolishdi. Venetsiyaliklar, shuningdek, Usmonli yerlaridan bojxona toʻlovisiz gʻalla sotib olgan har bir kishini jazolash majburiyatini oldilar{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}{{Sfn|Miller|1908|s=361}}. '''22)''' Sulaymon Marquis Bodonitsadan olingan va Boyazid davrida koʻpaytiriladigan oʻlponni koʻpaytirmaslikka rozi boʻldi, garchi Marquis Fesaliyada Usmonlilarga qarshi fitna uyushtirgan boʻlsa ham{{Sfn|Miller|1908|ss=361-362}}. '''23)''' Har ikki tomonning hududidan qochishni istagan qullar qaytariladi{{Sfn|Miller|1908|ss=361-362}}. '''24)''' Bu vaqtga kelib, Naxos tomonidan toʻlangan 200 dukat oʻlpon bekor qilindi{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}. '''25)''' agar venetsiyaliklar oʻzlari ushlab turgan barcha Usmonli asirlarini ozod qilsalar, Sulaymon 500 venetsiyalik asirni qaytarar edi{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}. '''26)''' Bu vaqtga kelib Nea Fokaya (Genuya koloniyasi) tomonidan toʻlangan 500 dukat oʻlponi bekor qilindi{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}. '''27)''' Salona grafligiini gospitaller ritsarlariga topshirishni Morea despoti Teodoros Paleolog I maʼqullagan{{Sfn|Dennis|1967|ss=80, 82}}{{Sfn|Setton|1976|ss=377-378}}. == Shartnomaning ahamiyati va oqibati == Shartnoma (yoki shunga oʻxshash qoidalarga ega boʻlgan boshqa shartnoma) yil oxirida imperator Manuel II Gʻarbdan qaytib kelganidan keyin yana ratifikatsiya qilindi{{Sfn|Dennis|1967|ss=76-77}}. Shartnoma shartlari Usmonlilar tomonidan yaxshi qabul qilinmadi. Ammo Usmonlilar imperiyasida [[taxt]] uchun aka-ukalar kurashayotgan vaqtida, bu shartnoma oʻz kuchida qoldi. Ammo Sulaymon 1411-yilda bu kurashda magʻlub boʻlganidan soʻng, shartnoma ham oʻz kuchini yoʻqota boshlagan{{sfn|Setton|1976|p=378}}. Shunga qaramay, Evrenos Beg kabi qudratli Usmonli chegara qoʻmondonlarining (uch bey) qarshiliklari Gelibolunu Usmonlilar qoʻlida qolishini taʼminladi{{Sfn|Kastritsis|2007|s=53 (esp. note 37)}}. Tarixchi Nevra Necipogʻlu Sulaymonning shartnoma davomida Vizantiya imperatorini „ota“ deb ataganini taʼkidlab, Anqara jangi olib kelgan pozitsiyalarning ajoyib tarzda oʻzgarganini taʼkidlaydi va yoʻq boʻlib ketishdan qoʻrqqan shahzoda Sulaymonni 1411-yilga qadar Vizantiya vassali kabi boʻlganini aytadi. Vizantiya Usmonlilar ustidan maʼlum bir ustunlikka erishdi va mohir diplomatiya va raqib Usmonli shahzodalari oʻrtasidagi mojarodan foydalanib, oʻz mavqieini bir necha yil saqlab qoldi. 1411-yilda [[Süleyman Çelebi|Sulaymon]] akasi Muso tomonidan taxtdan agʻdarildi va oʻldirildi. Muso Makedoniya, Fesaliya va Frakiyadagi Vizantiyaga berilgan hududlarning koʻp qismini egallab oldi{{Sfn|Necipoğlu|2009|ss=33-34}}. Biroq 1413-yilda Muso [[Mehmed I]] dan magʻlubiyatga uchragach, Usmonli fuqarolar urushiga nuqta qoʻygan yangi sulton Gelibolu shartnomasi qoidalarini va imperator Manuelning „itoatkor oʻgʻli“ mavqeini yana bir bor maʼqullab, oʻlimigacha (1421) saqlab qoldi{{Sfn|Bakalopulos|1962|s=61}}{{Sfn|Necipoğlu|2009|s=34}}. [[Murod II]] [[Usmonlilar imperiyasi]] taxtiga chiqishi ortidan, Vizantiya-Usmonli aloqalari tugatildi. Murod 1422-yilda Konstantinopolni qisqa muddatli qamal qildi va Salonikini uzoq qamal qildi, vizantiyaliklar 1423-yilda Salonikini Venetsiyaga topshirishga majbur boʻldi. 1424-yil fevralida imzolangan tinchlik shartnomasiga koʻra, vizantiyaliklar Geliboluda qoʻlga kiritgan yerlarining koʻp qismini yana yoʻqotdilar va yana soliq toʻlovchi vassal maqomiga tushib qoldilar{{Sfn|Necipoğlu|2009|ss=34-36}}. Sulaymon 1406-yilda Onadoʻlida mashgʻul boʻlgan vaqtda, Venetsiya Rumelida mahalliy hukmdorlarni ozodlikka chiqarishi ortidan ikki tomon aloqalari yomonlasha bordi va Bolqon hududida Usmonlilar vassali boʻlgan hukmdor Balshaga Venetsiya hujum uyushtirdi. Venetsiya 1406-1409-yillarda Sulaymon huzuriga bir necha bor oʻz elchilarini yubordi, ammo bu hech qanday natija bermadi. Bu davrda Venetsiyaliklar [[Skopye]] hukmdori Pasha Yiğit Bey hamda Sulaymon bilan bevosita muzokaralar olib bordilar{{Sfn|Kastritsis|2007|ss=62, 126-129}}. Biroq, Venetsiya elchisi Franchesko Giustinian 1409-yilda Sulaymon bilan shartnoma tuzishga muvaffaq boʻldi va Sulaymon vafotidan soʻng, xuddi shunday shartnoma boʻlgan — Selimbriya shartnomasi 1411-yil sentabrda shahzoda Muso bilan imzolandi{{Sfn|Kastritsis|2007|ss=172-178}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi | last = Bakalopulos | first = A. | title = Les limites de l'empire byzantin depuis la fin du XIV' siècle jusqu'à sa chute (1453) | language = French | journal = [[Byzantinische Zeitschrift]] | volume = 55| issue = 1 | year = 1962 | pages = 56–65 | doi = 10.1515/byzs.1962.55.1.56}} * {{jurnal manbasi | last = Dennis | first = George T. | title = The Byzantine–Turkish Treaty of 1403 | journal = Orientalia Christiana Periodica | year = 1967 | volume = XXXIII | pages = 72–88}} * {{kitob manbasi | last = Foss | first = Clive | title = Survey of Medieval Castles of Anatolia, Vol. II: Nicomedia | year = 1996 | publisher = British Institute of Archaeology at Ankara | location = London | isbn = 978-1-8982-4907-8 | url = {{Google Books|4WBpAAAAMAAJ|plainurl=yes}} }} * {{kitob manbasi | last = Kastritsis | first = Dimitris | title = The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402-13 | publisher = BRILL | year = 2007 | isbn = 978-90-04-15836-8 | url = https://books.google.com/books?id=u_evCQAAQBAJ}} * {{kitob manbasi | editor-last = Magoulias | editor-first = Harry | title = Decline and Fall of Byzantium to the Ottoman Turks, by Doukas. An Annotated Translation of "Historia Turco-Byzantina" by Harry J. Magoulias, Wayne State University | url = https://archive.org/details/declinefallofbyz0000douk | publisher = Wayne State University Press | location = Detroit | year = 1975 | isbn = 0-8143-1540-2 }} * {{kitob manbasi|last=Necipoğlu|first=Nevra|title=Byzantium between the Ottomans and the Latins: Politics and Society in the Late Empire|year=2009|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-40388-8|url=https://books.google.com/books?id=3gVtpwAACAAJ}} * {{kitob manbasi |title=The Byzantine Turks (1204–1461)|last=Shukurov |first=Rustam | publisher=Brill | year=2016 | location = Leiden |url=https://www.academia.edu/25481924/The_Byzantine_Turks_1204-1461 | isbn = 978-90-04-30512-0}} [[Turkum:Usmonlilar imperiyasi shartnomalari]] 7dq045qti01mxmrioe3u2nhv5mc7tfw 14 733138 5997915 2610025 2026-04-17T11:28:38Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozogʻiston tarixi]] olib tashlandi; [[Turkum:Qozoq xonliklari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997915 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Qozoq xonliklari|Xon]] ibsggqw4bmysciduovzs6wxy5seppy5 5997916 5997915 2026-04-17T11:28:46Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozoqlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997916 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Qozoq xonliklari|Xon]] [[Turkum:Qozoqlar|Xon]] r9megqjh0ra6zbuum3bkhwl8w7dtyw5 5997917 5997916 2026-04-17T11:28:52Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Xonlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997917 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Qozoq xonliklari|Xon]] [[Turkum:Qozoqlar|Xon]] [[Turkum:Xonlar]] iqtge07g29jdo7yyvpmvmfbe32ysycp 0 734216 5997554 5978613 2026-04-17T01:06:28Z CommonsDelinker 204 [[Tasvir:4f3bdb2b3891715176c6580e6ab6cb4b--ottoman-empire-sultan.jpg]] [[Tasvir:Sultan_Abdulaziz.jpg]] bilan almashtirildi ([[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] tomonidan; [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or amb 5997554 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Imperial standard of the Ottoman Sultan.svg|thumb|240px|Usmonli imperiyasi ramzi]] [[Fayl:OttomanEmpire1683.png|thumb|240px|1683-yilda Usmonli imperiyasi hududlarining o'zgarishi]] '''Usmonli imperiyasining sultonlari''' ulkan davlatga asos solishgan. Bu davlat mulklari dunyoning uch qitʼasida joylashgan edi. Usmonli imperiyasi choʻqqisiga chiqqanda shimolda [[Vengriya]], janubda [[Somali]], gʻarbda [[Jazoir]] va sharqda [[Iroq]]gacha choʻzilgan hududlarni qoʻl ostida birlashtirgan. Imperiya poytaxti dastlab [[Bursa]]ni poytaxt qilgan boʻlsa, [[1366]]-yilda [[Edirne]]ga koʻchirildi. Nihoyat, [[Vizantiya]] imperiyasidan magʻlubiyatga uchratilib, [[Konstantinopol]] olingandan keyin nomi oʻzgartirilib [[Istanbul]] poytaxtga aylandi. Zamonaviy olimlarning koʻpchiligi imperiya taxminan [[1299]]-yilda paydo boʻlgan va uning asoschisi Oʻgʻuz turklarining Kayi urugʻidan boʻlgan [[Usmon]] Gʻozi ekanligini taʼkidlaydilar. Usmonlilar sulolasi 6 asr davomida 36 ta sulton taxtga o'tirgan. [[Birinchi jahon urushi]]da Uchlar ittifoqi davlatlarning magʻlubiyati natijasida Usmonli imperiyasi tarix sahnasidan gʻoyib boʻldi. Imperiyaning [[Antanta]] davlatlari tomonidan boʻlinishi va undan keyingi mustaqillik urushi [[Turkiya]] Respublikasining tugʻilishiga olib keldi. [[Fayl:Ottoman sultans family tree (EN) by shakko.jpg|thumb|left|80px|Oila shajarasi]] == Usmonli davlati == Usmonlilar imperiyasi qo'l ostidagi hududlarni mutlaq humronlik bilan boshqargan. Usmonlilar sulton siyosiy, harbiy, huquqiy, ijtimoiy pog'onalarning eng yuqorisida edi. Nazariy jihatdan, u faqat Allohga bo'ysungan. O'zi esa „Allohning yerdagi soyasi“ va „Yer yuzidagi xalifasi“ (xalif-i ru-yi Zemin) deb ulug'langan. Butun hukumat idorasi sultonning qo'l ostida edi va u qabul qilgan har bir qaror farmon deb e'lon qilingan.Sulton qo'shinnning bosh qo'mondoni edi. [[1453]]-yilda [[Konstantinopol]] zabt etilgandan so'ng ular o'zlarini [[Rim]] imperiyasining merosxo'rlari deb hisoblaganlar<ref>https://archive.org/details/latinsinlevanthi00mill/</ref>, shuning uchun ular vaqti-vaqti bilan Kayzer va imperator unvonlaridan foydalanishgan. [[1517]]-yilda [[Misr]] fath qilinganidan keyin Salim I ham xalifa unvonini oldi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=B1cMtKQP3P8C&redir_esc=y</ref>. Nazariy jihatdan hukmronlik teokratik va mutlaq boʻlsa-da, amalda sultonning vakolatlari cheklangan edi. U siyosiy qarorlar qabul qilishda sulolaning muhim vakillarining qarashlari va munosabatlarini hisobga olgan. Shuningdek, diniy maslahatchilar bilan ham fikr almashgan. Ularni xohish-irodasini hisobga olgan. XVII asrdan boshlab imperiya uzoq davom etgan turgʻunlik davriga kirdi, bu davrda sultonlar juda zaiflashdi. Ko'pchilik kuchli yanicharlar korpusi tomonidan taxtdan ag'darildi. Taxtga o'tirish man etilganiga qaramay, haramdagi ayollar, xususan, sultonning onasi (Valide Sulton nomi bilan ham tanilgan) uning hukmronligi davrida muhim siyosiy rol o'ynagan<ref>https://books.google.co.uz/books?id=1MYRAAAAYAAJ&redir_esc=y</ref>. [[Sulaymon I]] Usmonlilar tarixidagi eng uzoq hukmronlik qilgan sulton boʻlib, 46 yillik hukmronlik bilan imperiyani XVI asrda choʻqqiga olib chiqdi. Murod V XIX asrning tanazzul davrini boshqargan tarixdagi eng qisqa hukmronlik qilgan sulton edi. Uning hukmronligi atigi 93 kun davom etdi. Imperiyaning soʻnggi mutlaq va birinchi konstitutsiyaviy monarxi [[Abdulhamid II]] edi. == Sultonlar ro'yxati == Quyidagi jadvalda Usmonli sultonlari va oxirgi Usmonli xalifasi sana boʻyicha tartiblangan. Shuningdek, Usmonli sultonlari tomonidan qo'llaniladigan xattotlik muhrlari yoki imzolari barcha rasmiy hujjatlarda, tangalarda va eng muhimi, sulton suratlarida foydalanilgan. „Eslatmalar“ ruknida sultonlarning ota-onalari, taqdirlari keltirilgan. Ilk monarxlar uchun odatda hukmronligining tugashi va vorisi taxtga o'tirishi o'rtasida ma'lum bir vaqt boʻlgan. Sababi, tarixchi Kuataertning fikricha, bu davrda Usmonlilar imperiyasida hukmronlik taxtga eng keksa emas, eng kuchlisi oʻtirardi: sulton vafot etgach, uning barcha oʻgʻillari gʻolib chiqqunga qadar jang qilishlari kerak edi. Shu sababli, ichki nizo yuzaga kelgan va birodar qondoshlarning o'limiga sabab boʻlgan. Shuning uchun sultonning vafot etgan sanasi har doim ham taxt vorisi bilan bir xil emas. [[1617]]-yilda eng kuchli shahzoda taxtga chiqish oʻrniga bu eng katta o'g'il bilan almashtirildi. Bu tizim bilan oilaning eng kattasi taxtga o'tirgan. XVII asrda katta shahzoda sifatida vafot etgan sultonning o'rniga o'z o'g'li, amakisi yoki ukasi o'tirgan. Kattasi taxtni egallagan tizim (ekberiyet) XIX asrdagi muvaffaqiyatsiz natijalarga qaramay, saltanatning oxirigacha davom etdi. {| class="wikitable" style="width:100%. text-align:center." |- ! width="5%" | Raqam ! width="10%" | Sulton ! width="80px" | Tasvir ! width="15%" | Hukmronlikning boshi ! width="15%" | Hukmronlikning oxiri ! width="15%" | taxtda oʻtirgan vaqti ! width="80px"| Muhri ! width="15%" | Eslatma ! width="100px" | Tangasi |- | colspan=9 style="background:#B9B9B9" | Usmonli imperiyasining yuksalishi<br /><small>(1299 — 1453)</small> |- | 1 | '''[[Usmon I]]''' | [[Fayl:I Osman.jpg|100px]] | 1299 | 1326<ref name="Basic Books">[[#Fin07|Finkel 2007]], p. 555.</ref> | 27 yil | {{n/a}}{{ref label|Tughra|c|1}} | align="left" | * Ertugʻrul Gʻoziy<ref name=coin>[[#Kaf95|Kafadar 1995]], pp. 60, 122.</ref> Halima Xotunning oʻgʻli<ref name=lm>[[#Low03|Lowry 2003]], p. 153.</ref> * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Osman Gazi Coin.jpg|200px]] |- | 2 | '''O’rxon''' | [[Fayl:Metehanzade orhangazi.jpg|100px]] | 1326<ref name="Basic Books"/> | 1362-yil mart | 36 yil | [[Fayl:Tughra of Orhan.svg|100px|Tughra of Orhan]] | align="left" | * Usmon I vaMalhun Xotunning oʻgʻli.<ref name=lm/> * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Orhan Gazi Akçe.jpg|200px]] |- | 3 | '''[[Murod I]]'''{{ref label|Caliphate|b|2}} | [[Fayl:Murad I.jpg|100px]] | 1362-yil mart | 1389-yil 15-iyun|Kosovo janggi | 27 yil | [[Fayl:Tughra of Murad I.svg|100px|Tughra of Murad I]] | align="left" | * Oʻrxon vaNilüfer Xotunning o’g’li<ref name=lm/>. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. * 1389-yil 15-iyunda Kosovo janggida oʻldirilgan. | [[Fayl:1555 osmanli 1 murat nm nd.jpg|200px]] |- | 4 | '''[[Boyazid I]]''' | [[Fayl:Baiazeth. P. IIII.jpg|100px]] | 1389-yil 15-iyun | 1402-yil 20-iyul]] | 13 yil | [[Fayl:Tughra_of_Bayezid_I.JPG|100px|Tughra of Boyazid I]] | align="left" | * Murod I vaGulchechak Xotunning oʻgʻli.<ref name=lm/> * Anadoluda turklarni birlashtirdi. *Anqara jangida asirga olingan (hukmronligi tugadi). * 1403-yilning 8-martida Aqshehirda asir boʻlganida vafot etdi. |- | — | Iso Chelebiy | [[Fayl:İsa Çelebi.jpg|100px]] | 1403-yil yanvar | 1403-yil may | 120 kun | {{n/a}} | align="left" | * Anatoliyaning sultoni * 1402-yil 20-iyulda Anqara jangidan soʻng Iso Chalabiy Muso Chalabiyni magʻlub etib, imperiyaning Anadolu hududining gʻarbiy qismini taxminan ikki yil davomida nazorat qila boshladi. * 1403-yil mart yoki may oylarida Ulubod jangida Mehmed Chalabiy tomonidan magʻlubiyatga uchradi. * 1403-yil sentabrda boʻgʻib oʻldirilgan. | {{n/a}} |- | — | Sulaymon Chelebiy | [[Fayl:Suleyman Celebi (166345075).jpg|100px]] | 1402-yil 20-iyul | 1411-yil 17-fevral<ref name=Jor09>[[#Jor09|Jorga 2009]], p. 314.</ref> | 8 yil, 212 kun | [[Fayl:Emîr Süleyman Çelebi’nin mührü.png|100px]] | align="left" | * Anqara jangida Usmonlilar magʻlubiyatga uchraganidan koʻp oʻtmay, u imperiyaning Yevropa qismi uchun Rumeli sultoni unvonini oldi. * 1411-yil 17-fevralda oʻldirilgan.<ref name=Jor09/> |- | — | ''Muso Chelebiy'' | [[Fayl:Paolo Veronese (Nachfolger) - Bildnis des Sultans Moise - 2238 - Bavarian State Painting Collections.jpg|100px]] | 1411-yil 18-fevral | 1413-yil 5-iyul<ref name="vonH">[[#vonH|von Hammer]], pp. 58-60.</ref> | 2 yil | {{n/a}} | align="left" | * 1411-yil 18-fevralda Sulaymon Chalabiy vafotidan soʻng u imperiyaning Yevropa qismi uchun Rumeli sultoni unvonini oldi. * 1413-yil 5-iyulda Samokov yaqinidagi Chamurlu Derbent jangida Mehmet Chalabiy qoʻshinlari tomonidan oʻldirilgan.[<ref name="vonH"/> | {{n/a}} |- | — | [[Mehmed I|''Mehmed Chelebiy'']] | [[Fayl:Mehmed I miniature.jpg|100px|]] | 1403-1406 <br /><small></small><br /><br />1406-1413<br /><small></small> | 1413-yil 5-iyul | 10 yil 185 kun | {{n/a}} | align="left" | * U 1402-yil 20-iyulda Anqara jangida magʻlubiyatga uchragach, Anadolu yerlarining sharqiy qismini nazorat ostiga oldi. * 1405-yilda Ulubat jangida Iso Chalabiyni yengadi. * 1406-yilda Iso vafotidan keyin Anadoluda Usmonlilar imperiyasining yagona hukmdoriga aylandi. * 1413-yil 5-iyulda Muso vafot etgach, Usmonli sultoni Mehmed I unvonini oldi. | [[Fayl:Akçe - Mehmed Çelebi in the name of Timur.png|200px]] |- | colspan=9 style="background:#B9B9B9" | Sultonlik tiklandi |- | 5 | '''[[Mehmed I]]''' | [[Fayl:Mehmed I miniature.jpg|100px]] | 1413-yil 5-iyul | 1421-yil 26 May | 7 yil, 325 kun | [[Fayl:Tughra of Mehmed I.svg|100px|Tughra of Mehmed I]] | align="left" | * Boyazid I va Devlet Xotunning oʻgʻli.<ref name=lm/> * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | {{n/a}} |- | — | ''Mustafo Chelebiy'' | {{n/a}} | 1419-yil | 1422-yil may | 3 yil 120 kun | {{n/a}} | align="left" | * Rumeliya sultoni * [[Boyazid I]]ning oʻgʻli | [[Fayl:Akçe - Mustafa Çelebi.png|200px]] |- | 6 | '''[[Murod II]]''' | [[Fayl:Paolo Veronese (Nachfolger) - Sultan Murad II. - 2237 - Bavarian State Painting Collections.jpg|100px]] | 1421-yil 25-Iyun | 1444-yil Avgust | 23 yil 37 kun | [[Fayl:Tughra of Murad II.svg|100px|Tughra of Murad II]] | align="left" | * Mehmed I va Emine Xotunning oʻgʻli<ref name=lm/> * Oʻz xohishi bilan oʻgʻli [[Mehmed II]] foydasiga taxtdan voz kechdi. | [[Fayl:Akçe_of_Murad_II_Obverse.JPG|100px]][[Fayl:Akçe of Murad II Reverse.JPG|100px]] |- | 7 | '''Mehmed II''' | [[Fayl:Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|100px]] | 1444-yil avgust | 1446-yil sentabr | 2 yil, 31 kun | [[Fayl:Tughra of Mehmed II.svg|100px|Tughra of Mehmed II]] | align="left" | * birinchi marta taxtga oʻtirishi * Murod II va Huma Xotunning oʻgʻli.<ref name=lm/> * Keyinroq qoʻzgʻolon natijasida otasiga taxtni topshirishga majbur boʻladi. | [[Fayl:Akce_-_Mehmed_II_First_reign.png|200px]] |- | (6) | '''[[Murod II]]''' | [[Fayl:Paolo Veronese (Nachfolger) - Sultan Murad II. - 2237 - Bavarian State Painting Collections.jpg|100px]] | 1446-yil sentabr | 1451-yil 3-fevral | 4 yil, 155 kun | [[Fayl:Tughra of Murad II.svg|100px|Tughra of Murad II]] | align="left" | * 2-marta taxtga chiqishi * yanicharlar qoʻzgʻoloni natijasida taxtga oʻtirishga majbur boʻladi<ref>[[#Kaf95|Kafadar 1995]], p. xix</ref> * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | {{n/a}} |- | colspan=9 style="background:#B9B9B9" | Usmonli imperiyasining yuksalishi<br /><small>(1453-1550)</small> |- | (7) | '''Mehmed II''' | [[Fayl:Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|100px]] | 1451-yil 3-fevral | 1481-yil 3-May | 30 yil, 89 kun | [[Fayl:Tughra of Mehmed II.svg|100px|Tughra of Mehmed II]] | align="left" | * 2-marta taxtga chiqishi * 1453-yilda Konstantinipolni fath etgan * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Coin of Mehmed II 1451, second reign.png|200px]] |- | 8 | '''[[Boyazid II]]''' | [[Fayl:Beyazid II.jpg|100px]] | 1481-yil 19-May | 1512-yil 25-April | 30 yil, 342 kun | [[Fayl:Tughra_of_Bayezid_II.JPG|100px|Tughra of Boyazid II]] | align="left" | * Mehmed II va Gulbahar Xotunning oʻgʻli.<ref name=lm/> * 1512-yil 26-mayda Dimetoka yaqinida vafot etdi. | [[Fayl:1692 osmanli 2 beyazid ankara 886.jpg|200px]] |- | — | Jem Sulton | [[Fayl:Cem-in-italy.jpg|100px]] | 1481-yil 28-may | 1481-yil 20-iyun | 23 kun | [[Fayl:Cem Sultan Tughra.png|100px|Tughra of Cem]] | align="left" | * Mehmed II ning oʻgʻli * Jem bin Mehmed Xon unvonini oldi. * Surgunda vafot etgan | [[Fayl:Akçe - Cem Sultan.png|200px]] |- | 9 | '''Selim I''' | [[Fayl:Nakkaş Selim.jpg|100px]] | 1512-yil 25 Aprel | 1520-yil 21-Sentabr | 8 yil 149 kun | [[Fayl:Tughra of Padishah Yavuz Sultan Selim.png|100px|Tughra of Selim I]] | align="left" | * 1516-1517-yillarda mamluklarni bosib oldi. * Birinchi Usmonli xalifasi. * Boyazid II va Gulbahar Xotunning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Ottoman gold coin Sultan Selim I 1519 IMG 0503 A.JPG|100px]] |- | 10 | '''Suleyman I''' | [[Fayl:EmperorSuleiman.jpg|100px]] | 1520-yil 30-sentabr | 1566-yil 6-sentabr | 45 yil, 341 kun | [[Fayl:Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg|100px|Tughra of Suleiman I]] | align="left" | * Selim I va Hafsa Sultonning oʻgʻli. * 1566-yilda Sigetvar qamalida chodirida vafot etdi.<ref name= AG-BM-encyc>{{kitob manbasi |last=Ágoston |first=Gábor |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor-first2= Bruce |editor-last2= Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |url=https://archive.org/details/agoston-and-masters-enc-of-ott-empire |chapter=Süleyman I |date=2009}}</ref> | [[Fayl:Sultani of Suleiman I, 1520.jpg|200px]] |- | colspan=9 style="background:#B9B9B9" | Usmonli imperiyasining o'zgarishi<br /><small>(1550-1700)</small> |- | 11 | '''Selim II''' | [[Fayl:Portrait Of Sultan Selim II.jpg|100px]] | 1566-yil 29-sentabr | 1574-yil 21-dekabr | 8 yil, 83 kun | [[Fayl:Tughra of Selim II.svg|100px|Tughra of Selim II]] | align="left" | * Suleyman I va Hurram Sultonning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Ottoman gold coin Sultan Selim II 1566 IMG 0506 E.JPG|200px]] |- | 12 | '''[[Murod III]]''' | [[Fayl:Sultan Murad III.jpeg|100px]] | 1574-yil 22-dekabr | 1595-yil 16-Yanvar | 20 yil, 25 kun | [[Fayl:Tughra of Murad III.svg|100px|Tughra of Murad III]] | align="left" | * Selim II va Nurbonu Sultonning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Sequin Murad III 1576.jpg|200px]] |- | 13 | '''[[Mehmed III]]''' | [[Fayl:Sultan Mehmet III of the Ottoman Empire.jpg|100px]] | 1595-yil 16-yanvar | 1603-yil 22-dekabr | 8 yil, 340 kun | [[Fayl:Tughra of Mehmed III.svg|100px|Tughra of Mehmed III]] | align="left" | * Murad III va Safiye Sultonning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Coin of Mehmed III.png|200px]] |- | 14 | '''Ahmed I''' | [[Fayl:Sultan I. Ahmet.jpg|100px]] | 1603-yil 22-dekabr | 1617-yil 22-noyabr | 13 yil, 335 kun | [[Fayl:Tughra of Ahmed I.JPG|100px|Tughra of Ahmed I]] | align="left" | * Mehmed III va Handan Sultonning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Post-medieval coin, Uncertain denomination of Ahmed I (FindID 489958).jpg|200px]] |- | 15 | '''Mustafo I''' | [[Fayl:I Mustafa (cropped).jpg|100px]] | 1617-yil 22-noyabr | 1618-yil 26-fevral | 96 kun | [[Fayl:Tughra of Mustafa I.JPG|100px|Tughra of Mustafa I]] | align="left" | * [[Mehmed III]] va Halime Sultonning oʻgʻli. * Ruhiy xastaligi tufayli jiyani Usmon II foydasiga taxtdan voz kechgan. | {{n/a}} |- | 16 | '''[[Usmon II]]''' | [[Fayl:Osman 2.jpg|100px]] | 1618-yil 26-fevral | 1622-yil 19-may | 4 yil, 82 kun | [[Fayl:Tughra of Osman II.JPG|100px|Tughra of Osman II]] | align="left" | * Ahmed I va Mahfiruz Xotunning oʻgʻli * 1622-yil 19-mayda yanicharlar qoʻzgʻolonida taxtdan tushirilgan. * 1622-yil 20-mayda vazir Kara Dovud posho tomonidan oʻldirilgan. | [[Fayl:Sultani - Osman II.jpg|200px]] |- | (15) | '''Mustafo I''' | [[Fayl:I Mustafa (cropped).jpg|100px]] | 1622-yil 20-may | 1623-yil 10-sentabr | 96 kun | [[Fayl:Tughra of Mustafa I.JPG|100px|Tughra of Mustafa I]] | align="left" | * 2-marta taxtga chiqishi. * Jiyani Usmon II oʻldirilganidan keyin taxtga qaytdi. * Ruhiy salomatligi yomonligi sababli taxtdan tushirilgan va 1639-yil 20-yanvarda Istanbulda vafotigacha qamoqda boʻlgan.. | {{n/a}} |- | 17 | '''[[Murod IV]]''' | [[Fayl:Murad IV.jpg|100px]] | 1623-yil 10-sentabr | 1640-yil 8-fevral | 16 yil, 151 kun | [[Fayl:Tughra of Murad IV.svg|100px|Tughra of Murad IV]] | align="left" | * Ahmed I va Koʻsem Sultonning oʻgʻli. * 1632-yilgacha Koʻsem Sulton regent sifatida taxtni boshqargan. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | {{n/a}} |- | 18 | '''Ibrohim''' | [[Fayl:Ibrahim I.jpg|100px]] | 1640-yil 9-fevral | 1648-yil 8-avgust | 8 yil, 181 kun | [[Fayl:Tughra of Ibrahim.JPG|100px|Tughra of Ibrahim]] | align="left" | * Ahmed I va Koʻsem Sultonning oʻgʻli. * 1648-yil 8-avgustda Shayx ul-islom boshchiligidagi toʻntarish natijasida hokimiyatdan agʻdarilgan. * 1648-yil 18-avgustda Buyuk vazir Mavleviy Mehmed Poshoning (Sofu Mehmed Posho) buyrugʻi bilan Istanbulda boʻgʻib oʻldirilgan. | {{n/a}} |- | 19 | '''[[Mehmed IV]] | [[Fayl:Sultan Mehmed IV (2).jpg|100px]] | 1648-yil 8-avgust | 1687-yil 8-noyabr | 39 yil, 92 kun | [[Fayl:Tughra of Mehmed IV.png|100px|Tughra of Mehmed IV]] | align="left" | * Ibrahim va Turhan Hatiche Sultonning oʻgʻli. * 1651-yilgacha koʻsem Sulton regent sifatida mamlakatni boshqargan. * 1651-yildan 1656-yilgacha onasi Turxon Sulton uning regent boʻlgan. * 1687-yil 8-noyabrda Usmonlilar Ikkinchi Mohach jangida magʻlubiyatga uchraganidan keyin agʻdarildi. * 1693-yil 6-yanvarda Edirnada vafot etgan. | {{n/a}} |- | 20 | '''Suleyman II'' | [[Fayl:Süleyman II.jpg|100px]] | 1687-yil 8-noyabr | 1691-yil 22-iyun | 3yil 226 kun | [[Fayl:Tughra of Suleiman II.svg|100px|Tughra of Suleiman II]] | align="left" | * Ibrahim va Ashub Sultonning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Kupfer Not-Akce 1099 H., Qustantiniya (Konstantinopel-Istanbul)-210-00912q00.jpg|200px]] |- | 21 | '''Ahmed II''' | [[Fayl:Ahmet II.jpg|100px]] | 1691-yil 22-iyun | 1695-yil 6-fevral | 3 yil, 229 kun | [[Fayl:Tughra of Ahmed II.JPG|100px|Tughra of Ahmed II]] | align="left" | * Ibrahim va Muazzez Sultonning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | {{n/a}} |- | 22 | '''[[Mustafo II]]''' | [[Fayl:II. Mustafa.jpg|100px]] | 1695-yil 6-fevral | 1703-yil 22-august | 8 yil, 197 kun | [[Fayl:Tughra of Mustafa II.JPG|100px|Tughra of Mustafa II]] | align="left" | * Mehmed IV va Gulnush Sultonning oʻgʻli. * 1703-yil 22-avgustda Edirne voqeasi deb atalgan yanicharlar qoʻzgʻoloni tufayli taxtdan tushirildi. * 1704-yil 8-yanvarda Istanbulda vafot etdi. | {{n/a}} |- | colspan=9 style="background:#B9B9B9" | Usmonli imperiyasida turg'unlik davri<br /><small>(1700-1827)</small> |- | 23 | '''Ahmed III''' | [[Fayl:III. Ahmet.jpg|100px]] | 1703-yil 22-avgust | 1730-yil 1-oktabr | 27 yil, 40 kun | [[Fayl:Tughra of Ahmed III.JPG|100px|Tughra of Ahmed III]] | align="left" | * Mehmed IV va Gulnush Sultonning oʻgʻli. * Patrona Halil boshchiligidagi yanicharlar qoʻzgʻoloni tufayli taxtdan tushirildi. * 1736-yil 1-iyulda Istanbulda vafot etdi. | [[Fayl:Sultani of Ahmed III, 1703.jpg|200px]] |- | 24 | '''[[Mahmud I]]''' | [[Fayl:Mahmud1.jpg|100px]] | 1730-yil 2-oktabr | 1754-yil 13-dekabr | 24 yil, 72 kun | [[Fayl:Tughra of Mahmud I.JPG|100px|Tughra of Mahmud I]] | align="left" | * Mustafa II va[[Saliha Sultonning oʻgʻli * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Sequin of Mahmud I.jpg|200px]] |- | 25 | '''Usmon III''' | [[Fayl:OsmanIII.jpg|100px]] | 1754-yil 13-dekabr | 1757-yil 30-oktabr | 2 yil 321 kun | [[Fayl:Tughra of Osman III.png|100px|Tughra of Osman III]] | align="left" | * Mustafa II va Shehsuvar Sultanning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:Turchia, osman III, moneta d'oro, 1754-1757.JPG|100px]] |- | 26 | '''Mustafo III''' | [[Fayl:Mustafa3.jpg|100px]] | 1757-yil 30-oktabr | 1774-yil 21-yanvar | 16 yil, 83 kun | [[Fayl:Tughra of Mustafa III.svg|100px|Tughra of Mustafa III]] | align="left" | * Ahmed III va Mehrishoh xotunning oʻgʻli * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. |[[Fayl:1 Piastre 1183 Mustafa III (obv)-8477.jpg|100px]][[Fayl:1 Piastre 1183 Mustafa III (rev)-8478.jpg|100px]] |- | 27 | '''Abdulhamid I''' | [[Fayl:Portrait of Abdülhamid I of the Ottoman Empire.jpg|100px]] | 1774-yil 21-yanvar | 1789-yil 7-aprel | 15 yil, 76 kun | [[Fayl:Tughra of Abdülhamid I.svg|100px|Tughra of Abdul Hamid I]] | align="left" | * Ahmed III va Shermi xotunning oʻgʻli. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:M64 10para Constantinople KM383 1ar85 (8645875592).jpg|200px]] |- | 28 | '''Selim III''' | [[Fayl:Joseph Warnia-Zarzecki - Sultan Selim III - Google Art Project.jpg|100px]] | 1789-yil 7-april | 1807-yil 29-may | 18 yil, 52 kun | [[Fayl:Tughra of Selim III.JPG|100px|Tughra of Selim III]] | align="left" | * Mustafo III va Mehrishoh Sultonning oʻgʻli. * Kabakchi Mustafo boshchiligidagi yangicha islohotga qarshi qoʻzgʻolon natijasida agʻdarilgan. * Usmonli sultoni Mustafo IV buyrugʻi bilan 1808-yil 28-iyulda Istanbulda oʻldirilgan. | [[Fayl:Rial Tunisien - Selim III - 1215 AH - 1800 AD.jpg|200px]] |- | 29 | '''Mustafo IV''' | [[Fayl:IV. Mustafa.jpg|100px]] | 1807-yil 29-may | 1808-yil 28-iyul | 1 yil, 60 kun | [[Fayl:Tughra of Mustafa IV.JPG|100px|Tughra of Mustafa IV]] | align="left" | * Abdulhamid I va Sineperver Sultonning oʻgʻli * Alemdar Mustafo posho boshchiligidagi qoʻzgʻolonda agʻdarildi. * Usmonlilar sultoni Mahmud II buyrugʻi bilan 1808-yil 17-noyabrda Istanbulda qatl etilgan. |{{n/a}} |- | colspan=9 style="background:#B9B9B9" | Usmonli imperiyasi modernizatsiya davrida <br /><small>(1827-1908)</small> |- | 30 | '''[[Mahmud II]]''' | [[Fayl:Mahmud II.jpg|100px]] | 1808-yil 28-iyul | 1839-yil 1-iyul | 30 yil, 338 kun | [[Fayl:Tughra Mahmud II bw.svg|100px|Tughra of Mahmud II]] | align="left" | * Abdulhamid I va Nakshidil Sultonning oʻgʻli. * 1826-yilda sodir boʻlgan xayrli voqea tufayli yangichalar tarqatib yuborilgan. *Vafotiga qadar taxtda o’tirgan. | [[Fayl:TURKEY, SULTAN MAHMUD II 1818 -2 RUMI GOLD b - Flickr - woody1778a.jpg|100px]][[Fayl:TURKEY, SULTAN MAHMUD II 1818 -2 RUMI GOLD a - Flickr - woody1778a.jpg|100px]] |- | 31 | '''Abdulmejid I''' | [[Fayl:Sultan Abdülmecid - Google Art Project.jpg|135x135px]] | 1839-yil 1-iyul | 1861-yil 25-iyun | 21 yil, 359 kun | [[Fayl:Tughra of Abdülmecid I.svg|100px|Tughra of Abdulmejid I]] | align="left" | * Mahmud II va Bezmialem Sultonning oʻgʻli. * 1839-yil 3-noyabrda islohotchi Buyuk vazir Mustafo Rashid Poshoning buyrugʻi bilan Tanzimat islohotlar va qayta qurish davrini boshlagan Gulhane (Tanzimat Fermani)ning Hatt-i Sharifni (sulton farmoni) eʼlon qildi. * 1856-yil 18-fevralda Islohat Hatt-i Humoyun (Islohat Fermani) qabul qilingan. * Vafotiga qadar taxtda oʻtirgan. | [[Fayl:20 Piastres 1270 Abdülmecid I (obv)-8467.jpg|100px]][[Fayl:20 Piastres 1270 Abdülmecid I (rev)-8468.jpg|100px]] |- | 32 | '''Abdulaziz''' | [[Fayl:Sultan Abdulaziz.jpg|100px]] | 1861-yil 25-iyun | 1876-yil 30-may | 14 yil, 340 kun | [[Fayl:Tughra of Abdülaziz.svg|100px|Tughra of Abdulaziz]] | align="left" | * Mahmud II va Pertevniyal Sultonning oʻgʻli. * Vazirlari tomonidan taxtdan tushirilgan. * Besh kundan keyin oʻlik (oʻz joniga qasd qilish yoki qotillik) topildi. | [[Fayl:10 Para 1280 Abdülaziz (obv)-8470.jpg|100px]][[Fayl:10 Para 1280 Abdülaziz (rev)-8471.jpg|100px]] |- | 33 | '''[[Murod V]]''' | [[Fayl:Portrait of Murad V.jpg|137x137px]] | 1876-yil 30-may | 1876-yil 31-avgust | 93 kun | [[Fayl:Tughra of Murad V.svg|100px|Tughra of Murad V]] | align="left" | * Abdulmejid I va Shevkefza Kadınning oʻgʻli. * Ruhiy sogʻligʻi yomonlashgani uchun taxtdan tushirilgan. * 1904-yil 29-avgustda vafot etgan. Chiragan saroyida yashashga buyurilgan. | {{n/a}} |- | 34 | '''[[Abdulhamid II]]''' | [[Fayl:Sultan Abdulhamid.jpg|100px]] | 1876-yil 31-avgust | 1909-yil 27-aprel | 32 yil, 239 kun | [[Fayl:Tughra of Abdülhamid II.svg|100px|Tughra of Abdul Hamid II]] | align="left" | * Abdulmejid I va Tirimujgon xotunning oʻgʻli (keyinchalik Perestu xotunning asrab olgan oʻgʻli boʻldi). * 1876-yil 23-noyabrda Birinchi Konstitutsiyaviy boshqaruvga noilojlik bilan ruxsat berdi va keyin uni toʻxtatib, 1878-yil 13-fevralda shaxsiy boshqaruvga qaytdi. * 1908-yil 3-iyulda Ikkinchi Konstitutsiyaviy boshqaruvni tiklashga majbur boʻldi. * 31 mart voqeasidan keyin (1909-yil 13-aprelda) taxtdan tushirildi. * Beylerbeyi saroyida 1918-yil 10-fevralda vafot etgan. | [[Fayl:1293 Ottoman 2 piatres.jpg|200px]] |- | 35 | '''[[Mehmed V]]''' | [[Fayl:Sultan Mehmed V of the Ottoman Empire cropped.jpg|100px]] | 1909-yil 27-aprel | 1918-yil 3-iyul | 9 yil, 67 kun | [[Fayl:Tughra of Mehmed V.svg|80px|Tughra of Mehmed V]] | align="left" | * Abdulmejid I va Guljamal xotunning oʻgʻli. * Mehmed Talat, Ismoil Enver va Ahmad Jamol Poshsholarning boshqaruvi ostida hukmronlik qildi. | [[Fayl:Lira of Mehmed V, 1911.jpg|200px]] |- | 36 | '''[[Mehmed VI]]''' | [[Fayl:Sultan Mehmed VI of the Ottoman Empire.jpg|100px]] | 1918-yil 4-iyul | 1922-yil 1-noyabr | 4 yil, 120 kun | [[Fayl:Tughra of Mehmed VI.svg|100px|Tughra of Mehmed VI]] | align="left" | * Abdulmejid I va Gulusti Xonimning oʻgʻli. * Sultonlik tugatildi. * 1922-yil 17-noyabrda Istanbulni tark etdi. * 1926-yil 16-mayda Italiyaning Sanremo shahrida surgunda vafot etgan.. | [[Fayl:36-1336-01-500K-kost-au.jpg|200px]] |- | colspan=9 style="background:#B9B9B9" | Usmonli davlati Respublika davrida<br /><small>(1 Noyabr 1922 — 3 March 1924)</small> |- | — | '''Abdulmejid II''' | [[Fayl:Portrait Caliph Abdulmecid II.jpg|100px]] | 1922-yil 18-noyabr | 1924-yil 3-mart | 1 yil, 106 kun | —<br />{{ref label|Tughra|c|2}} | align="left" | * Abdulaziz va Hayranidil ayolning oʻgʻli. * Xalifalik bekor qilingandan keyin surgun qilingan. * 1944-yil 23-avgustda Fransiyaning Parij shahrida vafot etgan<ref>#Asi92|Aşiroğlu 1992, p. 13</ref>. | — |- | align="left" | |} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} *{{kitob manbasi |last=Aşiroğlu |first=Orhan Gâzi |title=Son halife, Abdülmecid |series=Tarihin şahitleri dizisi |year=1992 |publisher=Burak Yayınevi |location=Istanbul |language=tr |isbn=978-9757645177 |oclc=32085609 |ref=Asi92}} <!-- *{{kitob manbasi |last=Duran |first=Tülay |title=Padişah Portreleri (Portraits of the Ottoman Empire's Sultans) |year=1999 |publisher=Association of Historical Research and Istanbul Research Centre |location=Sirkeci |language=tr |isbn=978-9756926079 |oclc=248496159}} --> *{{kitob manbasi |last=Findley |first=Carter V. |title=The Turks in World History |url=https://books.google.com/books?id=2_41FJ-pgRAC |access-date=2009-04-29 |year=2005 |publisher=Oxford University Press US |location=New York |isbn=978-0-19-517726-8 |oclc=54529318 |ref=Fin05}} *{{kitob manbasi |last1=Finkel |first1=Caroline |title=Osman's Dream: The History of the Ottoman Empire. |date=2007 |publisher=Basic Books |isbn=9780465008506 |ref=Fin07}} *{{cite encyclopedia | editor = Glassé, Cyril | encyclopedia = The New Encyclopedia of Islam | title = Ottomans | url = https://books.google.com/books?id=focLrox-frUC | access-date = 2009-05-02 | year = 2003 | publisher = AltaMira Press | location = Walnut Creek, CA | isbn = 978-0-7591-0190-6 | oclc = 52611080 |ref=Gla03}} *{{kitob manbasi |last=Glazer |first=Steven A. |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |title=A Country Study: Turkey |url=https://archive.org/details/turkeycountrystu00metz |access-date=2009-04-22 |edition=5th |series=Library of Congress Country Studies|Country Studies |orig-date=Research completed January 1995 |year=1996 |publisher=Federal Research Division of the Library of Congress |location=Washington, D.C. |isbn=978-0-8444-0864-4 |oclc=33898522 |chapter=Chapter 1: Historical Setting |ref=Gla96 }} *{{kitob manbasi |last=Jorga |first=Nicholae |author-link=Nicolae Iorga |title=Geschishte des Osmanichen |others=Translated by Nilüfer Epçeli |volume=1 |publisher=Yeditepe yayınları |location=Istanbul |year=2009 |isbn=975-6480 17 3 |ref=Jor09}} *{{kitob manbasi |last=Kafadar |first=Cemal |title=Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State |url=https://books.google.com/books?id=LsP-2y7kuJkC |access-date=2009-04-18 |year=1995 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA |isbn=978-0-520-20600-7 |oclc=55849447 |ref=Kaf95}} *{{kitob manbasi |last=Karateke |first=Hakan T. |editor1-last=Weismann |editor1-first=Itzchak |editor2-last=Zachs |editor2-first=Fruma |title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration: Studies in Honour of Butrus Abu-Manneb |url=https://books.google.com/books?id=U7loMhnI5S8C |access-date=2009-05-02 |year=2005 |publisher=I. B. Tauris |location=London |isbn=978-1-85043-757-4 |oclc=60416792 |chapter=Who is the Next Ottoman Sultan? Attempts to Change the Rule of Succession during the Nineteenth Century |ref=Kar05}} *{{kitob manbasi |last=Lindner |first=Rudi Paul |title=Nomads and Ottomans in Medieval Anatolia |publisher=Indiana University Press |date=1983 |ref=Lin83}} *{{kitob manbasi |last=Lowry |first=Heath |title=The Nature of the Early Ottoman State |url=https://archive.org/details/natureofearlyott0000lowr |publisher=SUNY Press |date=2003 |isbn=0-7914-5636-6 |ref=Low03}} *{{kitob manbasi |last=d'Osman Han |first=Nadine Sultana |others=Foreword by Manoutchehr M. Eskandari-Qajar |title=The Legacy of Sultan Abdulhamid II: Memoirs and Biography of Sultan Selim bin Hamid Han |url=http://nadinevalidesultan.org/history.html |access-date=2009-05-02 |year=2001 |publisher=Sultana Pub |location=Santa Fe, NM |oclc=70659193 |ref=Osm01 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://www.webcitation.org/5gSdOj6u2?url=http://nadinevalidesultan.org/history.html |archive-date=2009-05-02 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090105170518/http://nadinevalidesultan.org/history.html |date=2009-01-05 }} *{{kitob manbasi |last=Peirce |first=Leslie P. |author-link=Leslie P. Peirce |title=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |url=https://books.google.com/books?id=L6-VRgVzRcUC |access-date=2009-04-19 |year=1993 |publisher=Oxford University Press US |location=New York |isbn=978-0-19-508677-5 |oclc=243767445 |ref=Pei93}} *{{kitob manbasi |last=Quataert |first=Donald |title=The Ottoman Empire, 1700–1922 |url=https://books.google.com/books?id=OX3lsOrXJGcC |access-date=2009-04-18 |edition=2nd |year=2005 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83910-5 |oclc=59280221 |ref=Qua05}} *{{kitob manbasi |last=Stavrides |first=Theoharis |title=The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelović (1453–1474) |url=https://books.google.com/books?id=ptXG0uA70lAC |access-date=2009-04-18 |year=2001 |publisher=Brill Publishers |location=Leiden |isbn=978-90-04-12106-5 |oclc=46640850 |ref=Sta01}} *{{kitob manbasi |last=Strauss |first=Johann|url=https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/menalib/download/pdf/2734659?originalFilename=true |year=2010 |chapter=A Constitution for a Multilingual Empire: Translations of the ''Kanun-ı Esasi'' and Other Official Texts into Minority Languages | editor=Herzog, Christoph|editor2=Malek Sharif|title= The First Ottoman Experiment in Democracy|publisher=Orient-Institut Istanbul|publication-place= Würzburg |ref=Str10}}} ([http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 info page on book] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190920231333/http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 |date=2019-09-20 }} at Martin Luther University) // CITED: p. 43-44 (PDF p. 45-46/338). *{{kitob manbasi |last=Sugar |first=Peter F. |author-link=Peter Sugar |title=Southeastern Europe under Ottoman Rule, 1354–1804 |url=https://books.google.com/books?id=LOln4TGdDHYC |access-date=2009-04-18 |edition=3rd |year=1993 |publisher=University of Washington Press |location=Seattle |isbn=978-0-295-96033-3 |oclc=34219399 |ref=Sug93}} *{{kitob manbasi |last=Toprak |first=Binnaz |title=Islam and Political Development in Turkey |url=https://books.google.com/books?id=xIoeAAAAIAAJ |access-date=2009-04-19 |year=1981 |publisher=Brill Publishers |location=Leiden |isbn=978-90-04-06471-3 |oclc=8258992 |ref=Top81}} *{{kitob manbasi |last=Toynbee |first=Arnold J. |author-link=Arnold J. Toynbee |editor-last=Karpat |editor-first=Kemal H. |editor-link=Kemal Karpat |title=The Ottoman State and Its Place in World History |url=https://books.google.com/books?id=orEfAAAAIAAJ |access-date=2009-05-02 |series=Social, Economic and Political Studies of the Middle East |volume=11 |year=1974 |publisher=Brill Publishers |location=Leiden |isbn=978-90-04-03945-2 |oclc=1318483 |chapter=The Ottoman Empire's Place in World History |ref=Toy74}} *{{kitob manbasi |last=Uğur |first=Ali |title=Mavi Emperyalizm |trans-title=Blue Imperialism |url=http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=120251 |access-date=2009-04-19 |year=2007 |publisher=Çatı Publishing |location=Istanbul |isbn=978-975-8845-87-3 |oclc=221203375 |language=tr |ref=Top81}} *{{kitob manbasi |last=von Hammer |first=Joseph |author-link=Joseph von Hammer-Purgstall |title=Osmanlı Tarihi cilt I |publisher=Milliyet yayınları |location=Istanbul |others=condensed by Abdülkadir Karahan |ref=vonH}} {{refend}} [[Turkum:Turkiya]] [[Turkum:Usmonli tarixi]] [[Turkum:Turk sultonlari]] [[Turkum:Turkiya davlat rahbarlari]] [[Turkum:Usmonlilar imperiyasi hukmdorlari]] 738tri20kx6hqnts6b4e8t5nhxgg099 0 734999 5997653 5848754 2026-04-17T05:54:58Z ~2026-23521-16 259358 5997653 wikitext text/x-wiki '''Diqqat yetishmasligi va giperaktivlik sindromi''' ({{lang-en|attention deficit hyperactivity disorder}} (ADHD)) bolalik davridan boshlanadigan [[Ruhiy kasallik|ruhiy]] xulq-atvorning buzilishi hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.loni.ucla.edu/Research/Projects/ADHD.shtml#CurrentResearch|sarlavha=LONI: Laboratory of Neuro Imaging|kirish sanasi=2008-04-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080906160442/http://www.loni.ucla.edu/Research/Projects/ADHD.shtml#CurrentResearch|arxivsana=2008-09-06}}</ref><ref name="ninds">[http://www.ninds.nih.gov/disorders/adhd/adhd.htm NINDS Attention Deficit-Hyperactivity Disorder Information Page.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161202230225/http://www.ninds.nih.gov/disorders/adhd/adhd.htm|date=2016-12-02}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS/NIH) [[9 февраля]], [[2007]]. Po dannim na 2007-08-13.</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.russellbarkley.org/adhd-facts.htm|sarlavha=Dr. Russell A. Barkley Official Site, Authority ADHD, Attention Deficit Hyperactivity Disorder|kirish sanasi=2008-04-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080415230154/http://www.russellbarkley.org/adhd-facts.htm|arxivsana=2008-04-15}}</ref>. U oʻzida diqqatni jamlash, giperaktivlik bilan bogʻliq qiyinchiliklar va yomon boshqariladigan impulsivlik kabi alomatlarni namoyon qiladi<ref>[http://www.behavenet.com/capsules/disorders/adhd.htm Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD).]{{ref-en}} Dannie s sayta ''Behavenet.com''. Informatsiya sobrana 11-dekabrya 2006 goda.</ref>. XKT-10 da ([[Xalqaro kasalliklar tasnifi]]) mazkur [[sindrom]] [[giperkinetik]] buzilishlar turiga kiritiladi va odatda bolalik davrida boshlanadigan hissiy va xulq-atvor muammolari guruhi sifatida tasniflanadi<ref name="ICD-10-RU-ADHD">{{Книга|автор=[[Всемирная организация здравоохранения]]|заглавие=Международная классификация болезней (10-й пересмотр). Класс V: Психические расстройства и расстройства поведения (F00—F99) (адаптированный для использования в Российской Федерации)|место=[[Ростов-на-Дону]]|издательство=«Феникс»|год=1999|страницы=334|isbn=5-86727-005-8|часть=F90—F98 Эмоциональные расстройства и расстройства поведения, начинающиеся обычно в детском и подростковом возрасте|ссылка часть=http://ncpz.ru/lib/1/book/14/chapter/11}}</ref>, XKT-11 esa DYGSni neyrorivojlanish muammosi sifatida tasniflangan<ref name="ICD-11-web">{{Veb manbasi|muallif=[[Всемирная организация здравоохранения|World Health Organisation]]|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en|sarlavha=ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics: 6A05 Attention deficit hyperactivity disorder|til=en|sana=2018|kirish sanasi=2018-11-02|qaralgan sana=2022-06-10|arxivsana=2018-08-01|arxivurl=https://archive.today/20180801205234/https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853}}</ref>. Nevrologik nuqtai nazardan diqqat yetishmasligi va giperaktivlik sindromiga hech qanday davo chorasi topilmagan doimiy va surunkali [[sindrom]] sifatida qaraladi<ref name="ninds"/>. Baʼzi bolalarning aynan 30 % ida, bu sindrom paydo boʻlib „oʻsishni“ boshlaydi yoki bolaning ulgʻayish davrida unga moslashadi, deb ishoniladi<ref name="ninds" />. == Tasniflash == DSM-5 buzilishning 3 ta asosiy va 2 ta qoʻshimcha („boshqa aniqlik kiritilgan“ va „aniqlanmagan“) turga ajratadi: * (ingliz.{{lang-en2|attention-deficit/hyperactivity disorder: predominantly inattentive presentation}}), diqqat yetishmasligi giperaktivligi buzilishi/diqqat yetishmasligini kuzatish * Diqqat yetishmasligi/giperaktivlik buzilishi: asosan giperaktiv/impulsiv koʻrinish * (ingliz. {{lang-en2|attention-deficit/hyperactivity disorder: combined presentation}}), diqqat yetishmasligi / giperaktivlik buzilishi: aralash tip — DEHB-C * (ingliz.{{lang-en2|other specified attention-deficit/hyperactivity disorder}}), diqqat yetishmasligi / boshqa belgilangan diqqatning yetishmasligi / giperaktivlik buzilishi. * (ingliz. {{lang-en2|unspecified attention-deficit/hyperactivity disorder}}), aniqlanmagan eʼtiborning yetishmasligi / giperaktivlik buzilishi. XKT-11 (2018) da DEHB alohida tashxis sifatida qayd etilgan. Kasallikning quyidagi kichik turlari kuzatiladi:<ref name="ICD-11-web"/> * 6A05.0: Asosan beparvolik koʻrsatilgan. * 6A05.1: Asosan giperaktivlik — impulsivlik. * 6A05.2: Aralash turi. * 6A05. Y: Boshqa belgilangan turi. * 6A05. Z: Aniqlanmagan turi. == Statistikasi == Amerika [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlar]]i aholisining fikriga koʻra, bu sindrom odamlarning 3-5 foizida, shu jumladan bolalarda ham, kattalarda ham uchraydi<ref name=":0">[http://www.webmd.com/diseases_and_conditions/add_adhd.htm ADD/ADHD Health Center.]{{ref-en}} Informatsiya s sayta ''WebMD.com''. Dannie sobrani 11-dekabrya 2006 goda.</ref>. DEHB koʻproq oʻgʻil bolalarda aniqlanadi. Oʻgʻil bolalar va qizlar oʻrtasidagi nisbiy tarqalish diagnostika mezonlari, tadqiqot usullari va oʻrganish guruhlari (shifokorga yuborilgan bolalar; maktab oʻquvchilari; umumiy [[aholi]])ga qarab 3: 1 dan 9: 1 gacha belgilanadi. DEHB tarqalishining taxminlari ham ushbu omillarga bogʻliq. == Taʼrifi == Hozirgi vaqtda [[fenomenologik]] [[psixologik]] xususiyat tashxis sifatida belgilash uchun asosdir. DEHBning koʻpgina belgilari vaqti-vaqti bilan paydo boʻladi. Mavjud (2007-yil boshi) diagnostika mezonlariga koʻra, DEHBni kech maktab yoki maktab yoshidan boshlab tashxislash mumkin, chunki bolaning xatti-harakatlarini aniqlash uchun kamida ikkita sharoitda (masalan, uyda va maktabda) baholash talablariga javob berishi zarurdir. Harakatlarni oʻrganish va ijtimoiy faoliyatda nuqsonlarning mavjudligi DEHB tashxisini qoʻyish uchun zaruriy mezondir<ref name=":1">[http://www.nevromed.ru/stati/sindrom-deficita-vnimaniya ''Belousova Ye. D., Nikanorova M. Yu.'' Sindrom defitsita vnimaniya & giperaktivnosti: Otdel psixonevrologii i epileptologii Moskovskogo NII pediatrii i detskoy xirurgii Minzdrava RF // Rossiyskiy vestnik perinatologii i pediatrii. — 2000. — № 3. — S. 39—42.]</ref>. == Impulsivlik == DEHBning asosiy belgilaridan biri diqqatning buzilishi bilan birga impulsivlik hisoblanadi — muayyan talablarga javoban xatti-harakatlar ustidan nazoratning yetishmasligi. Klinik jihatdan bunday bolalar barcha vaziyatlarga tez munosabat koʻrsatishadi, topshiriqni bajarish uchun koʻrsatmalar va ruxsat kutmasliklari, shuningdek, topshiriq talablarini hurmatsizlik bilan baholashlari orqali tavsiflanadi. Natijada, ular juda beparvo, eʼtiborsiz, loqayd boʻlib qoladilar. Bunday bolalar koʻpincha potentsial salbiy, zararli yoki havfli (va hatto xalokatli) muayyan vaziyatli harakatlariga olib kelishi mumkin boʻlgan oqibatlarni analiz qila olmaydi. Bunday bolalar oʻzlarining jasoratlarini, injiqliklarini va gʻayrioddiyliklarini koʻrsatish uchun ayniqsa tengdoshlari oldida oʻzlarini asossiz, keraksiz xavf-xatarlarga duchor qilishadi. Natijada, zaharlanish va jarohatlar bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar yuzaga keladi. DEHB bilan ogʻrigan bolalar, DEHB belgilari boʻlmagan bolalarga qaraganda, birovning mulkiga beparvolik bilan zarar yetkazishi yoki yoʻq qilishi mumkin. DEHB diagnostikasidagi qiyinchiliklardan biri shundaki, u koʻpincha boshqa muammolar bilan birga keladi. DEHB bilan ogʻrigan odamlarning kichik guruhi kam uchraydigan [[Tourette sindromi|tourette]] sindromi (qoʻshma ovozli va koʻp harakatli tiklar) deb ataladigan kasallikdan aziyat chekadi<ref name=":2">{{Статья|заглавие=The treatment of attention-deficit hyperactivity disorder in Tourette's syndrome: a double-blind placebo-controlled study with clonidine and desipramine|издание={{Нп3|Pediatrics (журнал)|Pediatrics||Pediatrics (journal)}}|tom=95|nomer=1|stranitsi=74—81|pmid=7770313|yazik=en|tip=journal|avtor=Singer H. S., Brown J., Quaskey S., Rosenberg L. A., Mellits E. D., Denckla M.B.|god=1995|izdatelstvo={{Нп3|American Academy of Pediatrics}}}}</ref>. == Diagnostika mezonlari == === DEHB uchun DSM-5 diagnostika mezonlari === DSM-5 (2013) ga koʻra, diqqat yetishmasligi / giperaktivlik buzilishi tashxisi 12 yoshdan oldin (1994-yildagi DSM-IV nashriga koʻra, 6 yoshdan boshlab) aniqlanishi mumkin. Simptomlarni turli vaziyatlarda va sharoitlarda kuzatish zarur. Tashxis qoʻyish uchun bemorda 6 ta simptom („eʼtiborsizlik“ va / yoki „giperaktivlik va impulsivlik“ guruhidan) va 17 yoshdan boshlab — 5 ta simptomning mavjudligi talab qilinadi. Alomatlar kamida olti oy davomida mavjud boʻlishi kerak va bemorlar oʻz yoshidagi aksariyat oʻsmirlarning rivojlanish darajasidan orqada qolgan boʻlishi kerak. Tashxis qoʻyish uchun simptomlar 12 yoshdan oldin boʻlgan, boʻlishi va shu bilan birga ularni boshqa [[Ruhiy kasallik|psixiatrik kasalliklar]] bilan izohlab boʻlmaydigan boʻlishi muhim ahamiyat kasb etadi. '''Beparvolik''' # Koʻpincha detallarga eʼtibor bera olmaydi: beparvolik tufayli maktab topshiriqlarida, bajarilgan ishlarda va boshqa faoliyatda xatolarga yoʻl qoʻyadi (masalan, detallarni oʻtkazib yuboradi, ishni notoʻgʻri bajaradi). Odatda topshiriqlarni bajarish yoki oʻyin oʻynashda diqqatni jamlashda qiynaladi (masalan, maʼruzalar, suhbatlar yoki uzoq vaqt oʻqish paytida diqqatni jamlashda qiyinchiliklar). # Koʻpincha oʻyin oʻynayotganda yoki topshiriqni bajarish vaqtida qiyinchilik bilan eʼtibor koʻrsatadi (masalan, chalgʻimasdan maʼruzalar tinglashi yoki uzoq vaqt kitob oʻqib oʻtira olmaydi). # Koʻrsatmalarga rioya qilmaydi va maktab topshiriqlarini, vazifalarini yoki odatiy ish vazifalarini bajarmaydi (masalan, topshiriqlarni boshlagan taqdirda, osongina chalgʻiydi va tezda diqqatini yoʻqotadi). # Koʻpincha topshiriqlarni va boshqa tadbirlarda qatnashishda qiyinchiliklarga duch keladi (masalan, ketma-ket topshiriqlarni boshqarishda qiynalish; materiallar va shaxsiy narsalarni tartibda saqlashda qiyinchiliklar; tartibsizlik; vaqtni notoʻgʻri boshqarish; belgilangan muddatlarga rioya qilmaslik). # Odatda uzoq davom etadigan aqliy kuch talab qiladigan vazifalarni bajarishdan qochishga intiladi (masalan, maktab va uy vazifalari; katta yoshli oʻsmirlar va kattalarda, hisobotlarni tayyorlash, shakllarni toʻldirish, uzun maqolalarni umumlashtirish). # Maktabda va uyda kerakli narsalarni tez-tez yoʻqotadi (masalan, oʻquv qurollari, qalamlar, kitoblar, asboblar, hamyonlar, kalitlar, hujjatlar, koʻzoynaklar, mobil telefonlar, soyabonlar, qoʻlqoplar, uzuklar). # Koʻpincha osongina chalgʻiydi (katta oʻsmirlar va kattalarda bu shunchaki keraksiz fikrlar boʻlishi mumkin).Kundalik vaziyatlarda unutuvchanlikni namoyon qiladi (masalan, uy yumushlari va topshiriqlarini bajarishda; katta yoshli oʻsmirlar va kattalar qoʻngʻiroq qilishni, hisob-kitoblarni toʻlashni, uchrashuvga kelishni unutishadi). '''Giperaktivlik va impulsivlik''' # Qoʻllar yoki oyoqlarni urib oʻtiradi yoki chayqaltib oʻtiradi. # Koʻpincha maʼqul boʻlmagan holatlarda (sinfda, ofisda yoki boshqa ish muhitida, shuningdek, qatʼiyat talab qiladigan boshqa holatlarda)oʻz oʻrnini tark etadi. # Qabul qilib boʻlmaydigan holatlarda yuguradi yoki biror joyga tirmashib osiladi.  (Eslatma: oʻsmirlarda yoki kattalarda bezovtalik tashqi koʻrinishda koʻrinmasligi mumkin.) # Odatda jimgina, xotirjam oʻynay olmaydi yoki boʻsh vaqtlarida hech narsa qila olmaydi. # Oʻz navbatini jimgina kuta olmaydi(masalan, restoranlarda, yigʻilishlarda uzoq vaqt jim oʻtirishning iloji yoʻq yoki noqulay; boshqalar tomonidan notinch, ular bilan aloqa qilish qiyin boʻlgan odam sifatida qabul qilinishi mumkin) # Haddan tashqari koʻp gapiradi. # Savoliga berilgan javoblarni ohirigacha kutmaydi(masalan, odamlarning gaplarini boʻladi, suhbatning navbatini kutmaydi). # Tez-tez halaqit qiladi yoki boshqalarning ishlariga aralashib yuradi (masalan, suhbatga, oʻyinlarga yoki mashgʻulotlarga aralashadi; soʻramasdan yoki ruxsat olmasdan boshqa odamlarning narsalaridan foydalanishi mumkin; oʻsmirlar va kattalar boshqalarning qilayotgan ishlariga aralashishi mumkin). [7] === DSM-5 tasnifi boʻyicha DEHB diagnostikasi === DSM-5 tasnifiga koʻra DEHB belgilarini tashxislash usullaridan biri MOXO uzluksiz ishlash testidir<ref name="Borkowska">{{Статья|название=The dynamics of attentional and inhibitory functions in the presence of distracting stimuli in children with attention-deficit/hyperactivity disorder, high-functioning autism and oppositional defiant disorder|язык=en}}</ref>. [[MOXO]] — bu bolalar, oʻsmirlar va kattalardagi DEHB belgilarini tashxislash uchun kompyuterlashtirilgan test. Test bolalar (6-12 yosh) va kattalar auditoriyasi (13-70 yosh) uchun moʻljallangan ikkita versiyada mavjud<ref>{{Статья|title=OUP accepted manuscript|url=https://academic.oup.com/acn/article/32/1/81/2571992}}</ref><ref>{{Статья|title=Maturational delay in ADHD: evidence from CPT|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3829464/}}</ref>. Test sakkiz darajadan iborat dasturdir. Sinovdan oʻtish jarayonida ekranda maqsadli va maqsadli boʻlmagan ogohlantirishlar paydo boʻladi, ularga subyekt mos ravishda boʻsh joy tugmachasini bosib javob berishi kerak yoki aksincha — hech qanday harakat yoʻqligi bilan<ref>{{Статья|title=Murational delay in ADHD: Evidence using MOXO d-CPT test|url=https://www.neurotech-solutions.com/wp-content/uploads/2016/12/Maturational-delay-in-ADHD-evidence-using-MOXO-d-cpt-test.pdf}}</ref>. Sinovning oʻziga xosligi shundaki, uni vizual animatsiya va ovoz effektlari yordamida ekranda oʻtkazishda real hayotdagi stimullarga oʻxshash stimulyatsiyalar paydo boʻladi. Bunday ogohlantiruvchilardan foydalanish DEHB belgilarini tashxislashda yuqori aniqlikka erishishga imkon beradi (90 % ga)<ref name="ICD-10 D. criteria">{{Книга|автор=[[Всемирная организация здравоохранения|World Health Organisation]]|ссылка=http://www.who.int/classifications/icd/en/GRNBOOK.pdf|заглавие=The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders. Diagnostic criteria for research|место=[[Женева|Jeneva]]|страницы=188—191|страниц=263}}{{En icon}}</ref>. Sinov natijalari DEHB belgilarining raqamli qiymatlari, shuningdek, 8 ta sinov bosqichining har birida subyektning faoliyat grafiklari eshitish munosabati mutaxassisga koʻrinadi. Mutaxassis vizual va qoʻshma ogohlantirishlarning test ishlovchining umumiy diqqat profiliga va toʻrtta DSM-5 DEHB mezonlarining: diqqat, harakatlarni muvofiqlashtirish, impulsivlik va giperaktivlik<ref name="Borkowska"/> har biriga taʼsirini aniqlashga imkon beradi. === XKT-10 tasnifiga koʻra DEHB diagnostikasi mezonlari === Kasalliklarning xalqaro tasnifi 10-reviziyada (ICD-10) diqqat yetishmasligi giperaktivligi buzilishi diagnostik mavzusiga „faoliyat va eʼtiborning buzilishi“ sarlavhasi ({{ICD10|F|90|0}}) kiritilgan. Diqqat yetishmasligi giperaktivligi buzilishi diagnostikasi uchun kasallikning umumiy mezonlari ({{ICD10|F|90}}) toʻliq bajarilishi kerak, xatti-harakatlarning buzilishi {{ICD10|F|91}} bundan mustasno. Xulosa qilib aytadigan boʻlsa, diagnostika uchun quyidagi guruhlarning ayrim belgilarini aniqlash kerak („giperkinetik buzilishlar“ ning umumiy mezonlari — {{ICD10|F|90}}): ''eʼtiborsizlik'' (tafsilotlarga eʼtibor bermaslik, koʻrsatmalarga rioya qilmaslik yoki maktab vazifalarini bajara olmaslik). ''Giperaktivlik'' (tana aʼzolarining notinch harakatlari, joyida tebranish, oʻtira olmaslik, notoʻgʻri vaziyatlarda [[yugurish]] yoki biror joyga tirmashish, oʻyinlarda shovqinning koʻpligi va boshqalar) va ''impulsivlik'' (savollar tugashini kutmay javob berish, navbatda turolmaslik, ijtimoiy cheklovlarga adekvat javob bermasdan vaysash, boshqalarni tez-tez gapini boʻlib turish va suhbat paytida oʻyinlarga berilish)<ref name="ICD-10 D. criteria"/>. Kasallik 7 yoshdan oldin boshlangan boʻlishi, uning davomiyligi kamida 6 oy boʻlishi va [[Intellektuallik koeffitsiyenti|bemorning intellekt koeffitsiyenti]] (IQ) 50 dan yuqori boʻlishi kerak<ref name="ICD-10 D. criteria"/>. == Kattalardagi DEHB == Bolaligida DEHB tashxisi qoʻyilmagan koʻplab kattalar ularning yahshi eʼtibor qarata olmasliklari, yangi materialni oʻrganishdagi qiyinchiliklar, atrofdagi olamni kashf qilish va shaxslararo munosabatlarning yomonlashishi DEHBning sabablari ekanligini tushunishmaydi. 2006-yilgi Amerikada boʻlib oʻtgan uch mingdan ozroq odamni oʻz ichiga olgan tadqiqotida ''(„Harvard tadqiqoti“'' deb ataladi), tadqiqot olib borayotgan olimlarga kattalar populyatsiyasida 4,4 % DEHBning kutilayotgan tarqalishini hisoblash imkonini berdi (DSM-IV mezonlari boʻyicha tashxis). DEHBning yuqori tarqalish subyekti etnik jihatdan yevropalik, ishsiz, uylangan erkaklarda aniqlangan<ref>Harvard Study Suggests Significant Prevalence of ADHD Symptoms Among Adults. National Institute of Menthal Health Press Release, April 01, 2006. [http://www.nimh.nih.gov/science-news/2006/harvard-study-suggests-significant-prevalence-of-adhd-symptoms-among-adults.shtml Full text]</ref>. Biroz oldinroq oʻtkazilgan tadqiqotda (AQSh, 966 ta yoshi katta odamlardan iborat) voyaga yetganlar orasida DEHB tarqalishi tor maʼnoda 2,9 % boʻlgan (DSM-IV mezonlari boʻyicha oʻrnatilgan Narrow ADHD) va DEHB uchun esa keng maʼnoda 16,4 % deb belgilangan (tashxis qoʻshimcha, chegaradan past mezonlarni hisobga olgan holda qoʻyilgan)<ref>Faraone S.V., Biederman J. What is the prevalence of adult ADHD? Results of a population screen of 966 adults. J. Atten. Disord. 2005; 9(2):384-391. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16371661 PubMed Abstract]</ref>. Yosh ulgʻaygan sayin kattalarda DEHB taralishi kamayadi. Kattalardagi DEHBning tarqalishi komorbid psixologik muammolar va kasalliklarning mavjudligiga sezilarli darajada bogʻliq: 2007-yilda Meksikada oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, aholidan DEHB mavjud yo yoʻqligini soʻralganlarning 5,37 foizida (149 kishi tekshirilgan) va Psixotik boʻlmagan psixiatrik kasalliklarga chalingan psixiatrik ambulatoriya bemorlarining (161 kishi tekshirilgan)16,8 foizida aniqlangan. Shunisi eʼtiborga loyiqki, psixiatrik bemorlarda DEHB tarqalishidagi jins farqlari umumiy populyatsiya va bolalarda aniqlangan DEHBga nisbatan „teskari“ boʻlib chiqdi: DEHB pxixiatrik beʼmorlarda ayollarning 21,6 foizida va faqat 8,5 erkak bemorlarda aniqlangan. Ruhiy kasalliklarning DSM-IV klassifikatorini yaratishga rahbarlik qilgan Amerikalik psixiatr Allen Frensis kattalardagi DEHB tashxisiga nisbatan oʻta salbiy fikr bildirdi. Uning fikriga koʻra, tashxis chegaralari shunchalik loyqaki, yaʼni zerikarli va qiziq boʻlmagan ishlar bilan shugʻullanishdan norozi boʻlgan koʻplab oddiy odamlarga anashu tashxis asossiz ravishda berilishi mumkin. Tashxis insonning diqqatni jamlash va vazifalarni bajarish qobiliyati haqidagi subyektiv fikriga asoslanganligi bilan vaziyat yanada ogʻirlashadi. Bundan tashqari, Allen Frensis baʼzida DEHB belgilaridan shikoyat qilgan odamlarda [[Maniakal-depressiv psixoz|bipolyar affektiv buzuqlik]] yoki [[Depressiya (tibbiyot)|depressiya]] boʻlishi mumkinligi haqida qaygʻuradi. Bunday holda, DEHB davolashda keng tarqalgan psixostimulyatorlarni tavsiya qilish faqat vaziyatni yomonlashtirishi mumkin<ref>{{Книга|автор=Allen Frances|заглавие=Saving Normal: An Insider's Revolt against Out-of-Control Psychiatric Diagnosis, DSM-5, Big Pharma, and the Medicalization of Ordinary Life|ссылка=|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=2014|том=|страницы=|страниц=|серия=|isbn=978-0-0622-2926-7}}</ref>. Ingliz psixiatri Joanna Monkriffning taʼkidlashicha, kasallik va buzilishning odatiy mezonlari kattalardagi DEHB taʼrifiga toʻgʻri kelmaydi, chunki bu holatning oʻzi aqliy meʼyordan farq qilmaydi. Monkriffning fikricha, kattalardagi DEHB diagnostikasi koʻpayishi ortida oʻz dori vositalarini targʻib qiluvchi farmatsevtika kompaniyalarining moliyaviy manfaatlari turibdi. Psixostimulyatorlarning taʼsiri odatda odamlar tomonidan yoqimli his qilinadi va shuning uchun baʼzilari ushbu dorilarni qabul qilish uchun ularda DEHB borligini daʼvo qilishadi. == DEHBni davolash metodlari == DEHBni davolash va tuzatishga boʻlgan yondashuvlar va mavjud usullar turli mamlakatlarda turlicha boʻlishi mumkin. Koʻpgina mamlakatlarda davolashning birinchi yoʻnalishi ota-onalarga bolani toʻgʻri tarbiyalash usullarini oʻrgatishdir. Xulq-atvorni oʻzgartirish, psixoterapiya, pedagogik va neyropsikologik davolash usullari qoʻllanadi. Dori darmon bilan davolash terapiyasida xulq-atvor va kognitiv funktsiyalarning buzilishini pedagogik usullar bilan bartaraf etish mumkin boʻlmagan hollarda individual koʻrsatmalarga muvofiq belgilanadi<ref name="Заваденко и др">''Zavadenko N. N., Suvorinova N. Yu., Grigoreva N. V.'' [http://con-med.ru/magazines/psikhiatriya_i_psikhofarmakoterapiya_im_p_b_ganushkina/psikhiatriya_i_psikhofarmakoterapiya_im_p_b_ganushkina-02-2000/giperaktivnost_s_defitsitom_vnimaniya_u_detey_sovremennye_podkhody_k_farmakoterapii/ Giperaktivnost s defitsitom vnimaniya u detey: sovremennie podxodi k farmakoterapii.] // Psixiatriya i psixofarmakoterapiya im. P. B. Gannushkina. — 2000. — № 2. — S. 59—62.</ref>. Amerika Qoʻshma Shtatlarida bolalar uchun WWK3<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.help4adhd.org/en/treatment/medication/WWK3|sarlavha=Managing Medication for Children and Adolescents with ADHD (WWK3)|kirish sanasi=2014-10-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141018130257/http://www.help4adhd.org/en/treatment/medication/WWK3|arxivsana=2014-10-18}}</ref> protokoli, kattalar uchun esa WWK10<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.help4adhd.org/en/treatment/medication/WWK10|sarlavha=Managing Medication for Adults with ADHD (WWK10)|kirish sanasi=2014-10-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141018130148/http://www.help4adhd.org/en/treatment/medication/WWK10|arxivsana=2014-10-18}}</ref> protokoli qoʻllanadi. Jumladan, bolalarni davolash uchun yuqori ([[narkogen]]) potentsialga ega boʻlgan bahsli dori [[Ritalin]] ([[metilfenidat]]) dan foydalanishga ruxsat beriladi<ref>[http://www.addictiontreatmentcenter.com/ritalinaddiction.htm Ritalin addiction] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090122122202/http://addictiontreatmentcenter.com/ritalinaddiction.htm |date=2009-01-22 }}{{ref-en}}</ref>. DEHBni davolashda metilfenidat, [[amfetamin]] va [[deksamfetamin]] kabi [[psixostimulyator]]lar birinchi navbatda AQSh va Gʻarbiy Evropada yordamchi darmon sifatida qoʻllanadi. Psixostimulyatorlarning beʼmorga taʼsir qilish mexanizmi yaxshi oʻrganilgan. U eksperimental hayvonlarda ham, bolalarda ham normal spontan xatti-harakatlar reaktsiyalarini vaqtincha bostiradi. Xususan, metilfenidat bolalar va ularning tengdoshlari bilan muloqotini, mustaqillik va oʻyin koʻnikmalarini hosil qiladi, bu sizga maktabda va uyda, oʻgʻil bolalarning xatti-harakatlarini nazorat qilish imkonini beradi. Metilfenidat bilan bunday xatti-harakatlar nazorati oʻz-oʻzini tarbiyalashning rivojlanishini cheklaydi.<ref>P.R.Breggin. Psychostimulants in the treatment of children diagnosed with ADHD: Risks and Mechanisms of Action. International Journal of Risk and Safety in Medicine 12 (1999) 3-35</ref><ref>P.R.Breggin. Psychostimulants in the treatment of children diagnosed with ADHD: part I—acute risks and psychological effects. Ethical Human Sciences and Services 1 (1999):13-33</ref>[[Fayl:Dextroamphetamine.jpg|thumb|Deksamfetamin 5 mg tabletkalar shaklida.]]Ushbu stimulyatorlarning kamchiliklaridan biri ularni kuniga bir necha marta qabul qilish zarurati borligi(taʼsir muddati taxminan 4 soat). Hozirda uzoq muddatli taʼsirga ega (12 soatgacha) metilfenidat va deksamfetamin mavjud. Metilfenidatning uzoq muddatli taʼsir koʻrsatadigan shakli (savdo nomi concerta) DEHBni<ref name="Schatzberg"/> davolashda keng qoʻllanadi. Deksamfetamin, metamfetamin va vaqt bilan ajralib chiqadigan metilfenidatning DEHBni davolashda samaradorligi toʻliq aniqlanmagan<ref name="Schatzberg" />. Ilgari, psixostimulyator pemolin ishlatilgan, ammo gepatotoksisite tufayli foydalanish cheklangan. Atomoksetin (norepinefrinni qaytarib olish inhibitori, adreno- va simpatomimetiklar guruhi) kabi boshqa dorilar guruhlari ham qoʻllanadi. [[Antidepressantlar]] ham samarali: past dozalarda desipramin, bupropion. Klonidinni psixostimulyatorlar bilan birlashtirish mumkin, bu nojoʻya taʼsirlarni yengillashtiradi ([[uyqusizlik]] va impulsivlikni yoʻq qiladi) va giperkinez va giperaktivlikka qarshi taʼsirini oshiradi<ref name="Schatzberg" />. 2015-yil aprel holatiga koʻra, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi DEHBni davolash uchun quyidagi psixostimulyatorlarni tasdiqladi: amfetamin (levoamfetamin va deksamfetamin), metilfenidat, deksmetilfenidat, metamfetamin, lisdeksamfetamin (psixostimin bilan bogʻliq emas)<ref name="StimulantsFDA-Approved">{{Veb manbasi|sarlavha=Stimulants Used to Treat Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD)|url=https://www.fda.gov/Safety/MedWatch/SafetyInformation/ucm446139.htm|ish=[[Food and Drug Administration]]|kirish sanasi=2017-03-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170112172437/http://www.fda.gov/Safety/MedWatch/SafetyInformation/ucm446139.htm#|arxivsana=2017-01-12}}{{En icon}}</ref>. Ikki marta koʻr-koʻrona, randomizatsiya bilan boshqariladigan sinovlar modafinilning DEHBda samaradorligini koʻrsatdi, ammo bu dori AQSH oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi tomonidan tasdiqlanmagan va dermatologik toksiklik tufayli DEHBni davolash uchun Amerika tibbiy amaliyotida qoʻllanilmaydi (Stivens -Jonson sindromi bemorlarda klinik tadqiqotlarda yuzaga kelgan). Yevropa dori mahsulotlari agentligi, shuningdek, ushbu preparatni faqat uyquchanlikni davolashva narkolepsiya uchun qoʻllashni tavsiya qildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/Referrals_document/Modafinil_31/WC500099177.pdf|sarlavha=Questions and answers on the review of medicines containing modafinil|muallif=European Medicines Agency|sana=2011-01-27|kirish sanasi=2017-08-09|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170809140347/http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/Referrals_document/Modafinil_31/WC500099177.pdf|arxivsana=2017-08-09}}</ref>. Bolalarga psixostimulyatorlarni buyurishda alohida eʼtibor talab etiladi, chunki bir qator tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, yuqori dozalar (masalan, kuniga 60&nbsp;mg dan ortiq metilfenidat) yoki notoʻgʻri foydalanish giyohvandlikka olib keladi va oʻsmirlarni giyohvandlik taʼsiriga erishish uchun yuqori dozalardan foydalanishga undashi mumkin<ref>{{Veb manbasi|url=http://psychservices.psychiatryonline.org/cgi/content/full/53/1/102|sarlavha=Treatment of ADHD When Tolerance to Methylphenidate Develops|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUHaJvv?url=http://ps.psychiatryonline.org/journal.aspx?journalid=18|arxivsana=2012-02-21|til=en|kirish sanasi=2010-06-09}}</ref><ref name="nature.com">{{Veb manbasi|url=http://www.nature.com/clpt/journal/v66/n3/abs/clpt1999454a.html|sarlavha=Acute tolerance to methylphenidate in the treatment of attention deficit hyperactivity disorder in children|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUIUwoF?url=http://www.nature.com/clpt/journal/v66/n3/abs/clpt1999454a.html#|arxivsana=2012-02-21|til=en|kirish sanasi=2010-06-09}}</ref> ]<ref name="nature.com"/><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.teenoverthecounterdrugabuse.com/methylphenidate.html|sarlavha=Methylphenidate|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUJ4b2T?url=http://www.teenoverthecounterdrugabuse.com/methylphenidate.html|arxivsana=2012-02-21|til=en|kirish sanasi=2010-06-09}}</ref>. AQShda [[kokain]]ga qaram boʻlganlar oʻrtasida oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, oʻsmirlik davrida stimulyatorlardan foydalangan DEHB bilan kasallangan odamlar, shuningdek, DEHB tashxisi qoʻyilgan, ammo stimulyatorlarni ishlatmaganlarga qaraganda ikki baravar koʻp<ref name="addict_r">{{Veb manbasi|url=http://www.addictionsearch.com/treatment_articles/article/ritalin-abuse-addiction-and-treatment_43.html|sarlavha=Ritalin Abuse, Addiction and Treatment|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUJXho7?url=http://www.addictionsearch.com/treatment_articles/article/ritalin-abuse-addiction-and-treatment_43.html#|arxivsana=2012-02-21|til=en|kirish sanasi=2010-06-09}}</ref>. 2003-yilda nashr etilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, DEHB tashxisi qoʻyilgan bolalarning miya hajmi tashxisi qoʻyilmagan bolalarnikiga qaraganda kichikroq. Miya hajmining kichrayishi kasallikning oʻzini yoki DEHB ni davolash uchun ishlatiladigan dorilar tufayli yuzaga keladimi yoʻqmi, aniq emas. DEHBda psixostimulyatorlarning afzalliklari 5000 ga yaqin bolalarni qamrab olgan 170 dan ortiq randomizatsiyalangan nazorat ostida oʻtkazilgan tadqiqotlarda tasdiqlangan<ref name="Schatzberg"/>. Biroq, bu faqat qisqa muddatli davolanishga kiradi. [[2010]]-yilda [[Avstraliya]]da DEHB uchun psixostimulyator terapiyasining uzoq muddatli foydali taʼsiri yoʻqligi boʻyicha tadqiqot nashr etildi. Tadqiqot 20 yil davomida kuzatilgan 2868 ta oilani qamrab oldi<ref name="Raine ADHD Study">{{Veb manbasi|muallif=G. Smith, B. Jongeling, P. Hartmann, C. Russell, L. Landau|sana=2010|url=http://www.health.wa.gov.au/publications/documents/MICADHD_Raine_ADHD_Study_report_022010.pdf|sarlavha=Raine ADHD Study: Long-term outcomes associated with stimulant medication in the treatment of ADHD in children|nashriyot=Government of Western Australia: Department of Health|kirish sanasi=2010-02-24|til=en|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUMPSAX?url=http://www.health.wa.gov.au/publications/documents/MICADHD_Raine_ADHD_Study_report_022010.pdf#|arxivsana=2012-02-21}}</ref><ref name="Lunn">{{Veb manbasi|muallif=Lunn S.|sana=2010-02-17|url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/kids-on-adhd-drugs-poor-at-school/story-e6frg6nf-1225831116701|sarlavha=Kids on ADHD drugs “poor at school”|nashriyot=The Australian|kirish sanasi=2010-02-24|til=en|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUNJhNs?url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/kids-on-adhd-drugs-poor-at-school/story-e6frg6nf-1225831116701#|arxivsana=2012-02-21}}</ref><ref name="Landau">{{Veb manbasi|muallif=Landau L.|sana=2010-02-17|url=http://www.abc.net.au/news/audio/2010/02/17/2822025.htm|sarlavha=Professor Lou Landau on an ADHD study which found stimulant medication increased blood pressure and didn't improve behaviour|nashriyot=ABC News|kirish sanasi=2010-02-24|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100311201256/http://www.abc.net.au/news/audio/2010/02/17/2822025.htm|arxivsana=2010-03-11}}</ref>. Odatda, psixostimulyatorlarni qabul qilganda, bolalarning holati sezilarli darajada yaxshilanadi (xulq-atvorda koʻproq, uzoq muddatda oʻqishdagi yuksalish koʻrsatkichlarda deyarli yahshilanish kuzatilmagan) va faqat bir nechta bemorda yaxshilanish kuzatilmaydi<ref name="Schatzberg">{{Книга|автор=Шацберг Алан Ф., Коул Джонатан О., ДеБаттиста Чарлз|заглавие=Руководство по клинической психофармакологии|оригинал=Manual of Clinical Psychopharmacology|место=М.|издательство=МЕДпресс-информ|год=2014|страниц=608|страницы=493—494|isbn=978-5-00030-101-2}}</ref>. Psixostimulyatorlarni qabul qilishda oʻqishdagi zaif koʻrsatkichlar, chalgʻuvchanlik va tajovuzkorlikning namoyon boʻlishi qisman yoʻqoladi va preparat toʻxtatilganda yoki platsebo bilan almashtirilganda yana paydo boʻladi<ref name="Schatzberg" />. DEHB dori-darmonlarini qabul qilishda qisqa muddatli takomillashtirishtirish orqali uzoq muddatli davo topish zarar deyilgan dalillar mavjud va hayvonlarni oʻrganishda bu dorilar miyaga zarar yetkazishi mumkinligini koʻrsatdi. AQSHda psixostimulyatorlar buyurilgan bolalar soni 1990-yillardan beri sezilarli darajada oshdi<ref name="Schatzberg"/>. Faqat 1990-1993-yillar orasida DEHB uchun [[Ambulatoriya|ambulator]] psixiatrik tashriflar yiliga 1,6 milliondan 4,2 milliongacha koʻpaydi, bunda bolalarning 90 foizi davolanishning maʼlum bir bosqichida psixostimulyatorlarni qabul qilishdi<ref name="Schatzberg" /> va 71 % hollarda metilfenidat qabul qilishgan. 1996-yilda Qoʻshma Shtatlardagi psixiatrlar tomonidan metilfenidatning 10 milliondan ortiq retseptlari yozilgan<ref name="Schatzberg" />. [[Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi|MDHda]] keng tarqalgan yondashuvda [[nootropik]] dorilar, moddalar, baʼzi ekspertlarning fikriga koʻra, miya faoliyatini, metabolizmini, energiyani yaxshilaydi va korteksning tonini oshiradi. Baʼzi hollarda[[Aminokislotalar|aminokislota]] preparatlari ham buyuriladi, ular ishlab chiqaruvchilarning fikriga koʻra, miya metabolizmini yaxshilaydi, ammo bunday davolashning samaradorligi haqida hech qanday dalil yoʻq. Bir rus tadqiqotiga koʻra, Conners soʻrovnomasidan foydalangan holda ota-onalar anketa toʻldirishi orqali baholangan, DEHB bilan ogʻrigan bolalarning xatti-harakatlarining umumiy yaxshilanishiga quyidagi nootropiklar bilan erishildi: serebrolizin (60 % bolalar), piratsetam (48 %)), fenibut (50 %), instenon (59 %)<ref name="Заваденко и др"/>. Antipsikotik tioridazin (sonapax) bilan 1&nbsp;mg / kg (20–30&nbsp;mg) dozasida terapiya paytida ijobiy dinamika 22 % bolalarda<ref name="Заваденко и др" /> multivitaminli preparatlar bilan nazorat guruhida 10 % bolalarda kuzatilgan.<ref name="Заваденко и др" />. Hozirgi vaqtda DEHBni davolashda bir nechta farmakologik boʻlmagan yondashuvlar mavjud boʻlib, ular farmakologik tuzatish bilan birlashtirilishi yoki mustaqil ravishda ishlatilishi mumkin. * '''Psixostimulyatorlar''' ** Amfetamin (Adderall) *** Deksamfetamin (Dexedrine va Dexedrine Spansula) *** Lizdexamfetamin (Vyvanse, Venvanse, Elvanse, Tivense) ** metamfetamin (deoksin) ** Metilfenidat (ritalin, metilin, metadat, kontsert, deytran) ** Pemolin (betanamin, silert, seraktiv) * '''Markaziy simpatomimetiklar''' ** Atomoksetin * '''Markaziy simpatolitiklar (a ₂ -agonistlar)''' ** Klonidin ** Guanfasin * '''[[Antidepressantlar]]''' ** Bupropion ** Imipramin ** Desipramin ** Nortriptilin * GAYK-gamma aminayogʻ kislotasi === Farmakologik boʻlmagan yondashuvlar === Ota-onalarga bolani toʻgʻri tarbiyalash usullarini oʻrgatish. Bolalarni taʼlim tizimda qoʻllab-quvvatlash uchun xulq-atvor usullariga asoslangan amaliy ishlanmalar, masalan, aralashuv tizimi va kerakli xatti-harakatlarni qoʻllab-quvvatlash, oʻquvchilarning qiyin xatti-harakatlarini funktsional baholash va muammolarni hal qilish uchun oʻquv muhitini qayta loyihalashni taʼminlaydi. * Neyropsixologik (turli xil mashqlar yordamida). * Sindromik. Servikal umurtqa pogʻonasining tugʻilish jarohatlari oqibatlarini tuzatish va miyada qon aylanishini tiklash. * Xulq-atvor psixoterapiyasi maʼlum xulq-atvor modellariga qaratilgan boʻlib, ularni ragʻbatlantirish, jazolash, majburlash va ilhomlantirish yordamida shakllantirish yoki yoʻq qilishdir. U faqat neyropsixologik davolash va miya tuzilmalarining yetukligidan keyin qoʻllanishi mumkin, aks holda xulq-atvor terapiyasi samarasiz boʻladi. Kanadaning Makmaster universiteti tadqiqotchilari munozaralar rivojlantirgan beshta asosiy fikrni aniqladilar: * Shaxsiyat ustida ishlash. Shaxsiyatni shakllantiradigan va bu fazilatlarni qayerga yoʻnaltirishni belgilaydigan oilaviy [[psixoterapiya]] (dizinhibisyon, tajovuzkorlik, faollikni oshirish). * Dieta terapiyasi. Serotonin va katexolamin neyrotransmitterlarining sintezi va sekretsiyasida ishtirok etadigan maʼlum mikroelementlarning etishmasligini qoplash. DEHB ushbu neyrotransmitterlarning anormal darajalari bilan tavsiflanadi<ref>{{Статья|заглавие=Platelet Serotonin Concentration in Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder|издание={{Нп3|Neuropsychobiology}}|izdatelstvo=S. Karger AG|tom=59|nomer=1|issn=0302-282X|doi=10.1159/000202825|stranitsi=17—22|yazik=en|tip=journal|avtor=Hercigonja Novkovic V., Rudan V., Pivac N., Nedic G., Muck-Seler D.|god=2009}}</ref><ref>{{Статья|заглавие=Urinary catecholamines in children with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): Modulation by a polyphenolic extract from pine bark (Pycnogenol®)|издание=Nutritional Neuroscience|издательство=Informa UK Limited|том=10|номер=3—4|issn=1028-415X|doi=10.1080/09513590701565443|страницы=151—157|язык=en|тип=journal|автор=Dvoráková M., Jezová D., Blazícek P., Trebatická J., Skodácek I., Suba J., Iveta W., Rohdewald P., Duracková Z.|год=2007}}</ref>. * Biofeedback terapiyasi (biofeedback yordamida), xususan elektroensefalografik fikr-mulohazani qoʻllash bilan EEG-BFB, shuningdek, neyrofeedback (NeuroBFB) deb ataladi.ga koʻra. Rossiter, neurofeedback (NeuroFB) bolalarda diqqat buzilishini tuzatish uchun dori usullariga yaxshi alternativ boʻlib xizmat qilishi mumkin<ref>{{Статья|заглавие=A Comparison of EEG Biofeedback and Psychostimulants in Treating Attention Deficit/Hyperactivity Disorders|издание={{Нп3|Journal of Neurotherapy}}|izdatelstvo=International Society for Neurofeedback Research|tom=1|nomer=1|issn=1087-4208|doi=10.1300/j184v01n01_07|stranitsi=48—59|yazik=en|tip=journal|avtor=Rossiter T. R., La Vaque T. J.|god=1995}}</ref>. Baʼzi hollarda, buzilishlarning ogʻirligi tufayli dori terapiyasini rad etish qiyin boʻlsa, NeuroBOS usuli terapiyaga kuchli qoʻshimcha boʻlib xizmat qilishi va ijobiy dinamikaning uzoq muddatli mustahkamlanishiga hissa qoʻshishi mumkin. Mualliflarning taʼkidlashicha, preparatni qoʻllash toʻxtatilgandan soʻng barqaror yaxshilanishlar faqat preparatni qabul qilish bilan birga mashgʻulotlardan oʻtgan bemorlar guruhida qayd etilgan<ref>{{Citation|author=Monastra V. J., Monastra D. M., George S.|title=The effects of stimulant therapy, EEG biofeedback, and parenting style on the primary symptoms of attention-deficit/hyperactivity disorder.|journal=Applied psychophysiology and biofeedback|volume=27|issue=4|year=2002|issn=1090-0586|pmid=12557451|pages=231—249|url=http://www.braintrainuk.com/wp-content/uploads/2013/06/Monastra-Monastra-George-2002-The-Effects-of-Stimulant-Therapy-Neurofeedback-and-Parenting-Style-on-the-Symptoms-of-ADHD.pdf}}</ref>. Baʼzi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, Neurofeedback protseduralarini oʻtkazgandan soʻng, DEHB boʻlgan bolalarda umumiy IQ testi natijalari oʻrtacha 12 ballga yaxshilangan<ref>{{Статья|заглавие=EEG biofeedback in the treatment of attention deficit hyperactivity disorder|издание=Alternative medicine review : a journal of clinical therapeutic|том=12|номер=2|issn=1089-5159|страницы=146—151|язык=en|тип=journal|автор=Friel P. N.|год=2007}}</ref>. Xuddi shu tadqiqotlarda mualliflar EEG interfeyslaridan foydalangan holda biofeedback DEHB uchun tasdiqlangan samaradorlik va minimal yon taʼsirga ega boʻlgan dori-darmonsiz davolash usuli ekanligini taʼkidladilar. Oʻz vaqtida tashxis qoʻygan holda yuqorida keltirilgan psixokorreksiya va dori-darmonlarni davolash usullari majmuasi bolalarda DEHB belgilarining ogʻirligini kamaytirishi, shuningdek, mavjud buzilishlarning oʻrnini qoplashi va kelajakda oʻzini hayotda toʻliq anglashga yordam berishi mumkin. == DEHB sabablari == DEHBning aniq sababi nomaʼlum<ref>{{Статья|title=Stimulant medication for the treatment of attention-deficit hyperactivity disorder: evidence-b(i)ased practice?}}</ref>, biroq bir nechta nazariyalar mavjud. Organik buzilishlarning sabablari quyidagilar boʻlishi mumkin: * Oilaning ijtimoiy, moliyaviy, hissiy holatidagi muammolar. Yolgʻiz onalar, giyohvandlik bilan ogʻrigan ota-onalar, past ijtimoiy mavqe, ota-onalarning xatolari * Ekologik vaziyatning umumiy yomonlashishi. * Homiladorlik paytida onaning infektsiyalari va bu davrda giyohvand moddalar, spirtli ichimliklar, chekish taʼsiri. * Immunologik mos kelmaslik ([[Qon guruhlari|Rh omiliga]] koʻra). * Homila tushish xavflari. * Onaning surunkali kasalliklari. * Erta yoki uzoq muddatli tugʻilish, haddan tashqari mehnat qilish, narkoz bilan zaharlanish, sezaryen. * Tugʻilishning asoratlari (homilaning notoʻgʻri koʻrinishi, kindik ichakchasidagi chigallik) homila umurtqa pogʻonasining shikastlanishiga, asfiksiyaga, ichki miya qon ketishiga olib keladi. * Yuqori isitma va kuchli dori-darmonlarni qabul qiladigan chaqaloqlarning har qanday kasalligi. * [[Bronxial astma|Astma]], pnevmoniya, yurak yetishmovchiligi, diabet, buyrak kasalliklari miyaning normal faoliyatini buzadigan omillar sifatida harakat qilishi mumkin<ref>[http://centercep.ru/content/view/151/39/ Statya o SDVG na sayte fakulteta psixologo-pedagogicheskogo menedjmenta visshey shkoli sotsialno-upravlencheskogo konsaltinga]</ref> ; * Notoʻgʻri ovqatlanish, shu jumladan baʼzi ozuqaviy qoʻshimchalar giperaktivlikka taʼsir qiluvchi omil sifatida oʻrganilmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.southampton.ac.uk/news/2007/09/hyperactivity-in-children-and-food-additives.page|sarlavha=Major study indicates a link between hyperactivity in children and certain food additives {{!}} University of Southampton|nashriyot=www.southampton.ac.uk|kirish sanasi=2019-03-25}}</ref>. Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasining Tibbiy-genetik tadqiqotlar markazi va [[Moskva davlat universiteti]]ning psixologiya fakulteti mutaxassislari „koʻpchilik tadqiqotchilarning fikriga koʻra kasallikning yagona sababini aniqlab boʻlmaydi va bu hech qachon mumkin emas“<ref name="himija2008">Genetika giperaktivnosti i defitsita vnimaniya // Ximiya i jizn. — 2008. — № 1. — S. 5.</ref> degan fikrga kelishdi.<ref name="himija2008"/> AQSH, Gollandiya, Kolumbiya va [[Germaniya]] olimlari DEHB paydo boʻlishining 80 foizi genetik omillarga bogʻliqligini taʼkidladilar. Oʻttizdan ortiq nomzod genlari orasidan uchta gen tanlangan — dofamin tashuvchi gen, shuningdek, ikkita dofamin retseptorlari genlari. Biroq, DEHB rivojlanishining genetik asoslari atrof-muhit bilan oʻzaro taʼsirda namoyon boʻladi, bu esa ushbu asoslarni kuchaytirishi yoki zaiflashtirishi mumkin<ref name="himija2008" />. == Tanqid == DEHB eng munozarali va bahsli ruhiy kasalliklardan biridir<ref name="Mayes R, Bagwell C, Erkulwater J 2008 151—66">{{Статья|автор=Mayes R., Bagwell C., Erkulwater J.|заглавие=ADHD and the rise in stimulant use among children|год=2008|язык=en|издание={{Нп3|Harvard Review of Psychiatry|Harv Rev Psychiatry||Harvard Review of Psychiatry}}|tip=journal|tom=16|nomer=3|stranitsi=151—166|doi=10.1080/10673220802167782|pmid=18569037}}</ref><ref name="Foreman2006">{{Статья|заглавие=Attention deficit hyperactivity disorder: legal and ethical aspects|издание={{Нп3|Archives of Disease in Childhood}}|tom=91|nomer=2|doi=10.1136/adc.2004.064576|stranitsi=192—194|yazik=en|tip=journal|avtor=Foreman D. M.|god=2005}}</ref>. DEHB va uni davolash kamida 1970-yillardan beri izlanib kelinmoqda<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":2"/><ref name="US1999">{{Veb manbasi|url=http://www.ahrq.gov/clinic/epcsums/adhdsum.htm|sarlavha=Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder|ish=|sana=1999-12|nashriyot=US department of health and human services|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUH2pgC?url=http://www.ahrq.gov/clinic/epcsums/adhdsum.htm#|arxivsana=2012-02-21|kirish sanasi=2008-10-02}}</ref><ref name="Cohen, Donald J.; Cicchetti, Dante 2006">{{Книга|автор=Cohen, Donald J.; Cicchetti, Dante|заглавие=Developmental psychopathology|год=2006|место=Chichester|издательство=[[John Wiley & Sons]]|isbn=0-471-23737-X}}</ref><ref>{{Книга|заглавие=Encyclopedia of Social Problems|ссылка=https://books.google.com/books?id=mRGr_B4Y1CEC&pg=PA63|год=2008|издательство=SAGE|isbn=978-1-4129-4165-5|страницы=63|автор=Vincent N. Parrillo}}</ref>. Ushbu sindromning mavjudligiga koʻplab shifokorlar, oʻqituvchilar, yuqori lavozimli siyosatchilar, ota-onalar va ommaviy axborot vositalari tomonidan shubha bilan qaraladi. DEHB haqidagi fikrlar doirasi juda keng — bu kasallik mavjudligiga ishonmaydiganlardan tortib, bu holat uchun genetik yoki fiziologik shartlar mavjudligiga ishonadiganlargacha<ref name="US1999" />. Baʼzi tadqiqotchilar hatto iqlim omillarining bolalarda DEHB rivojlanishiga taʼsirini taʼkidlaydilar<ref>{{Статья|автор=Arns M., van der Heijden K. B., Arnold L. E., Kenemans J. L.|заглавие=Geographic variation in the prevalence of attention-deficit/hyperactivity disorder: the sunny perspective|год=2013|язык=en|издание={{Нп3|Biological Psychiatry (journal)|Biological Psychiatry||Biological Psychiatry (journal)}}|tip=journal|tom=74|nomer=8|stranitsi=585—590|doi=10.1016/j.biopsych.2013.02.010|pmid=23523340}}{{En icon}}</ref>. DEHB nimadan iboratligi haqida aniqlik yoʻqligi va diagnostika mezonlarining oʻzgarishi chalkashlikka olib keladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/medicating/adhd/aapguidelines.html|sarlavha=PBS - frontline: medicating kids: adhd: american academy of pediatrics' guidelines|ish=|kirish sanasi=|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUOj8OQ?url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/medicating/adhd/aapguidelines.html#|arxivsana=2012-02-21}}</ref>. Davolashning axloqiy va huquqiy masalalari ayniqsa terapiyada psixostimulyatorlardan foydalanish, shuningdek, farmatsevtika kompaniyalaridan pul oladigan guruhlar va shaxslar tomonidan DEHB stimulyatorlarini reklama qilish bahs-munozaralarning asosiy yoʻnalishlari sifatida paydo boʻldi .<ref name="Foreman2006"/>. '''Tanqid sabablari quyidagilardan iborat:''' # Kasallikni tasdiqlash uchun laboratoriya yoki rentgenologik tekshiruvlari va tananing xarakterli fiziologik xususiyatlari mavjud boʻlmagan klinik tashxis. # Diagnostik mezonlarning tez-tez oʻzgarishi. # Samarali davolashning yoʻqligi. Davolashning mavjud usullarining uzoq davomiyligi. # Davolashda giyohvand moddalar qoʻllanishi, ularning baʼzilarida psixotrop moddalar (metilfenidat, dekstroamfetamin) mavjudligi. # DEHB diagnostikasi chastotasi turli mamlakatlarda sezilarli darajada farq qilishi<ref>{{Статья|title=The treatment of attention-deficit hyperactivity disorder: an annotated bibliography and critical appraisal of published systematic reviews and metaanalyses|url=https://ww1.cpa-apc.org/French_Site/Publications/Archives/CJP/1999/Dec/jadad.htm}}</ref>. Tibbiyot mutaxassislari va axborot agentliklari ushbu kasallikning diagnostikasi va davolashini chuqurroq oʻrganishga loyiq ekanligini taʼkidladilar<ref>{{Veb manbasi|url=http://news.bbc.co.uk/1/low/health/7093944.stm|sarlavha=BBC NEWS - Health - Peer calls for ADHD care review|format=|ish=|kirish sanasi=|arxivurl=https://www.webcitation.org/65cUPMGL2?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7093944.stm#|arxivsana=2012-02-21}}</ref>. Britaniyalik bolalar psixiatri, "Tanqidiy psixiatriyaʼ hamjamiyatining yetakchilaridan biri, professor Sami Timimi DEHBni bolaning normal xulq-atvorini genetik jihatdan aniqlangan ruhiy kasallikning mavjudligi bilan tushuntirishga harakat qiladigan ijtimoiy tuzilma deb hisoblaydi<ref>''A Straight-talking Introduction to Childrenʼs Mental Health Problems'', by Sami Timimi, PCCS Books, 2009. {{ISBN|978-1906254155}}</ref><ref>''Critical Voices in Child and Adolescent Mental Health'', by Sami Timimi, Begum Maitra, Free Association Books, 2006. {{ISBN|978-1853439438}}</ref><ref>''Pathological Child Psychiatry and the Medicalization of Childhood'', by Sami Timimi, Routledge, 2002. {{ISBN|978-1583912164}}</ref><ref>''Naughty Boys: Anti-Social Behaviour, ADHD and the Role of Culture'', by Sami Timimi, Palgrave, 2005. {{ISBN|978-1403945112}}</ref>. DEHB belgilarini tushuntirish uchun muqobil nazariyalar taklif qilingan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.palgrave.com/newsearch/title.aspx?PID=277194|sarlavha=Rethinking ADHD >> Palgrave.com : Title Page|format=|ish=|kirish sanasi=|arxivsana=2020-04-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200414115844/http://www.palgrave.com/newsearch/title.aspx?PID=277194}}</ref>, ular orasida ovchi va dehqon nazariyasi, neyroxilma [[:en:Neurodiversity|-]] xillik va DEHBning ijtimoiy [[:en:Social construct theory of ADHD|tuzilish nazariyasi kiradi]]. Baʼzi shaxslar va guruhlar DEHB mavjudligini butunlay inkor etadilar. Bularga Tomas Szas, Mishel Fuko va Inson huquqlari boʻyicha fuqarolar komissiyasi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cchr.org.au/news.php?id=95|sarlavha=Citizens Commission On Human Rights - Australia (CCHR Australia)|format=|ish=|kirish sanasi=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070702114340/http://www.cchr.org.au/news.php?id=95|arxivsana=2007-07-02}}</ref> kabi guruhlar kiradi. Biroq, koʻpchilik{{manba kerak|25|02|2016}} AQSh tibbiyot idoralari va sudlari DEHB tashxisini qonuniy deb hisoblashadi (pastga qarang). [[:en:Ritalin class action lawsuits|Ritalin sinfidagi daʼvolar]]). == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Altherr P, Berg L, Welfl A, Passolt M.'' Giperaktiv bolalar. Psikomotor rivojlanishni tuzatish. — M. : „Akademiya“ nashriyot markazi, 2004-yil. * ''Bryazgunov I.P., Kasatikova E.V. Bezovta'' bola yoki giperaktiv bolalar haqida hamma narsa. — M. : Psixoterapiya instituti nashriyoti, 2002-yil. * ''Bryazgunov I. P., Kasatikova E. V.'' Bolalarda giperaktivlik bilan eʼtibor etishmasligi. — M..: Medpraktika-M, 2002-yil. * ''Zavadenko N. N.'' Bolalikdagi giperaktivlik va diqqat etishmasligi. — M. : „Akademiya“ nashriyot markazi, 2005-yil. * ''Zavadenko N. N.'' Bolani qanday tushunish kerak: giperaktivlik va diqqat etishmasligi boʻlgan bolalar. — M. : Maktab matbuoti, 2001-yil. * ''Zavadenko N. N., Suvorinova N. Yu., Rumyantseva M. V.'' Diqqat etishmasligi bilan giperaktivlik: xavf omillari, yosh dinamikasi, diagnostika xususiyatlari // Defektologiya. — 2003. — 6-son. * ''Monina G. B., Lyutova-Roberts E. K., Chutko L. S.'' Giperaktiv bolalar. Psixologik va pedagogik tuzatish. — SPb. : Nutq, 2007. * ''Barclay Russell A., Benton Christina M.'' Sizning yaramas bolangiz. — SPb. : Piter, 2004-yil. * ''Ratner A. Yu.'' Neonatal nevrologiya: oʻtkir davr va kech asoratlar. 4-nashr. — M. : BINOM; Bilimlar laboratoriyasi, 2008. — 368 b. — ISBN 978-5-94774-897-0. * ''Chutko L. S., Palchik A. B., Kropotov Yu. D.'' Bolalar va oʻsmirlarda giperaktivlik bilan eʼtiborning buzilishi sindromi. — SPb. : SPbMAPO nashriyoti, 2004-yil. * ''Chutko L.S.'' Diqqat etishmasligi giperaktivligi buzilishi va u bilan bogʻliq kasalliklar. — SPb. : Xoka, 2007. == Havolalar == * [http://centercep.ru/content/view/151/39/ Diqqat etishmasligi giperaktivlik buzilishi.] [http://centercep.ru/content/view/151/39/ (DEHB)] * [http://www.practica.ru/BK5/18.htm ''Wender P., Shader R.'' Psixiatriya. (18-bob.] [http://www.practica.ru/BK5/18.htm ''Giperaktivlik buzilishi bilan diqqat buzilishi'')] * [http://med-edu.ru/pediatr/nevrology/904 DEHB mavzusidagi shifokorlar simpoziumining video yozuvi, Moskva, 2008-yil] [[Turkum:Disleksiya]] [[Turkum:Neyropsixologik baholash]] [[Turkum:Psixologik kasalliklar]] j5ud2e0g8828mijxhi2372p7kza6xuu 0 735716 5997787 5981860 2026-04-17T08:06:53Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997787 wikitext text/x-wiki '''RWTH Aachen universiteti''' yoki '''''Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen''''' Germaniya davlat tadqiqot [[universitet]]i, [[Shimoliy Reyn-Vestfaliya]], [[Germaniya|Germaniyaning]] Axen shahrida joylashgan. 144 ta oʻquv dasturida 47 000 dan ortiq talaba tahsil oladi, bu Germaniyadagi eng yirik texnik universitetdir. 2018-yilda universitet muhandislik va texnologiya sohasida jahon universitetlari reytingida 31-oʻrinni egalladi<ref name="University 2018">{{veb manbasi|sarlavha=RWTH Among the Top in International Ranking - English|ish=RWTH Aachen University|sana=1-mart 2018-yil|url=https://www.rwth-aachen.de/go/id/pxgs?lidx=1|kirish sanasi=15-aprel 2022-yil}}</ref> va tabiiy fanlar boʻyicha jahon miqyosida 36-oʻrinni egalladi<ref name="rwth-aachen.de">[http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die_RWTH/Profil/~enw/Daten_Fakten/ Daten & Fakten — RWTH AACHEN UNIVERSITY — Deutsch]. </ref>. 2019-yilda RWTH Aachen uchinchi federal va shtat mukammallik strategiyasining finalidan muvaffaqiyatli chiqdi. Universitet kelgusi yetti yil davomida mukammallik universiteti sifatida moliyalashtiriladi. RWTH Aachen 2007 va 2012-yillarda federal va shtat mukammallik tashabbusining bir qismi boʻlgan. 2007-yildan beri RWTH Aachen DFG va Germaniya fan va gumanitar fanlar kengashi tomonidan oʻzining kelajakdagi RWTH 2020 kontseptsiyasi uchun oʻn bir (ilgari toʻqqiz) Germaniya mukammal universitetlaridan biri sifatida doimiy ravishda moliyalashtiriladi '': Global muammolarga'' javob berish va keyingi kontseptsiya ''Integrated Fan va texnologiya fanlararo universiteti: bilim, taʼsir, tarmoqlar'', shuningdek, aspirantura maktablari va ''mukammallik klasterlari'' uchun grantlar oladi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|sarlavha=Excellence Strategy|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2020-07-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html}}</ref>. Universitet muntazam ravishda barcha Germaniya universitetlari orasida uchinchi tomon mablagʻlarining eng yuqori miqdorini tashkil etadi, bu 2018-yildagi soʻnggi soʻrovda har bir oʻqituvchiga birinchi va ikkinchi oʻrinni egallaydi<ref>[https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bildung-Forschung-Kultur/Bildungsfinanzen-Ausbildungsfoerderung/Tabellen/professoren-einzelne-hochschulen-medizin.html Figures by the German Federal Statistical Office] '' (German; retrieved 2 August 2021)''.</ref>. RWTH Aachen Yevropadagi besh yetakchi texnologiya universiteti<ref>{{veb manbasi|url=http://idealeague.org/who-we-are/|sarlavha=Who We Are|til=inglizcha|qaralgan sana=13-iyul 2019-yil}}</ref> strategik ittifoqi IDEA ligasining asoschi aʼzosi hamda uning nemis hamkasbi [[TU9]] hisoblanadi. == Tarixi == 1858-yil 25-yanvarda Prussiya shahzodasi Frederik Uilyamga (keyinchalik Germaniya imperatori) AachenMyunchener [[Sugʻurta|sugʻurta kompaniyasining]] prekursori boʻlgan Aachener und Myunchener ''Feuer-Versicherungs-Gesellschaftdan'' char uchun 5000 talers xayriya qilindi. Mart oyida shahzoda ehsondan Reyn provinsiyasida birinchi [[Prussiya]] texnologiya institutini ochish uchun foydalanishni tanladi. Tashkilotning joylashuvi yillar davomida hal qilinmagan; shahzoda dastlab [[Koblenz|Koblenzni]] afzal koʻrgan boʻlsa, [[Aachen|Axen]], [[Bonn]], [[Kyoln]] va [[Dusseldorf|Dyusseldorf]] shaharlari ham murojaat qildi, Axen va Kyoln asosiy raqobatchilar edi. Axen nihoyat sugʻurta kompaniyasi va mahalliy banklar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan moliyalashtirish kontseptsiyasi bilan gʻalaba qozondi. Yangi Politexnikumning poydevori ''1865-''yil 15-mayda boʻlib oʻtdi va 1870-yil 10-oktabrda [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushi]] paytida 223 talaba va 32 oʻqituvchi bilan [[Leksiya|maʼruzalar]] boshlandi. Yangi institutning asosiy maqsadi muhandislarni, ayniqsa Rur hududidagi togʻ-kon sanoati uchun taʼlim berish edi; [[kimyo]], [[elektrotexnika]] va [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]] maktablari, shuningdek, [[matematika]] va [[tabiiy fanlar]] va baʼzi [[Ijtimoiy fanlar|ijtimoiy fanlarni]] oʻrgatadigan kirish ''umumiy maktabi'' mavjud edi. [[Fayl:RWTH_Aachen_Hauptgebäude.jpg|thumb| RWTH Aachenning asosiy binosi. U 1870-yilda qurilgan.]] Yangi Prussiya ''politexnikasining'' noaniq pozitsiyasi (rasmiy ravishda [[Universitet|universitetlar]] boʻlmagan) birinchi yillarga taʼsir qildi. Politexnika jamiyatda obroʻ-eʼtiborga ega emas edi va talabalar soni kamaydi. Bu 1880-yilda oʻzgara boshladi, birinchi RWTH, boshqalar qatori, ''Qirollik Texnik Universiteti'' sifatida qayta tashkil etildi, Prussiya Lordlar Palatasida oʻrin oldi va nihoyat Doktor-Ingni berish huquqini qoʻlga kiritdi. Xuddi shu yili 800 dan ortiq erkak talaba oʻqishga kirdi. 1909-yilda birinchi ayollar oʻqishga qabul qilindi va rassom Avgust fon Brandis arxitektura fakultetiga Aleksandr Frenzning oʻrniga „figura va peyzaj rasmlari professori“ lavozimini egalladi, Brandis 1929-yilda dekan boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.spurensuche-ausstellung.de/brandis.php|sarlavha=Spurensuche Ausstellung > Brandis|ish=spurensuche-ausstellung.de|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2024-09-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240910204934/http://www.spurensuche-ausstellung.de/brandis.php}}</ref> 1920-yillarda koʻproq mustaqil [[Fakultet|fakultetlar]], bir qancha yangi institutlar va umumiy talabalar qoʻmitasining tashkil etilishi bilan (oʻsha paytda qirollik boʻlmagan) ''TH Aachen'' (Technische Hochschule Aachen) gullab-yashnagan boʻlsa-da, [[millatchilik]] radikallashuvining dastlabki belgilari 1920-yillarda ham namoyon boʻldi.1933-yilda [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasining]] ''Gleichschaltung'' TH talabalari va professor-oʻqituvchilari tomonidan nisbatan past qarshilikka duch keldi. 1933-yil sentabr oyidan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]] va [[Kommunizm|kommunistik]] professorlar (1937-yildan boshlab talabalar ham) muntazam ravishda taʼqib qilinib, universitetdan chetlashtirildi. Boʻsh [[Professor|stullar]] tobora koʻproq NSDAP partiyasi aʼzolari yoki xayrixohlariga berila boshlandi. Tadqiqot va oʻqitish erkinligi keskin cheklandi va rejim rejalari uchun muhim boʻlgan institutlar tizimli ravishda tashkil etildi va 1939-yilda qisqa muddat yopildi, TH 1940-yilda garchi talabalar soni kam boʻlsa ham kurslarni davom ettirdi,. 1944-yil 21-oktabrda, Axen taslim boʻlganida, universitetning barcha binolarining 70 % dan ortigʻi vayron boʻlgan yoki jiddiy shikastlangan. 1945-yilda [[Ikkinchi Jahon urushi]] tugagandan soʻng, universitet tezda tiklandi. 1950-yillarda natsistlar partiyasiga mansubligi sababli olib tashlangan koʻplab professorlarga qaytishga ruxsat berildi va koʻplab yangi institutlar tashkil etildi. 1960-yillarning oxiriga kelib, THda 10 000 talaba bor edi, bu uni Germaniyaning barcha texnik universitetlari orasida birinchi oʻringa qoʻydi. 1965 va 1966-yillarda [[Falsafa|falsafiy]] va [[tibbiyot]] fakultetlari tashkil etilishi bilan universitet yanada „universal“ tus oldi. Ayniqsa, yangi tashkil etilgan fakultetlarga yangi talabalar jalb qilina boshladi va talabalar soni 1970 (10 000) yildan 1980-yilgacha (25 000 dan ortiq) va 1980 dan 1990-yilgacha (37 000 dan ortiq) deyarli ikki baravar koʻpaydi.<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13">{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die-RWTH/Profil/~enw/Daten-Fakten/?lidx=1|sarlavha=Facts and Figures – RWTH AACHEN UNIVERSITY – English|ism=RWTH Aachen|muallif=University|ish=www.rwth-aachen.de}}</ref> Hozirda talabalarning oʻrtacha soni 42 000 ga yaqin, barcha talabalarning uchdan bir qismi ayollardir. Nisbiy nuqtai nazardan, eng mashhur oʻquv dasturlari [[muhandislik]] (57 %), [[tabiiy fanlar]] (23 %), [[Iqtisodiyot|iqtisod]] va gumanitar fanlar (13 %) va [[tibbiyot]] (7 %).<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13" /> === Soʻnggi oʻzgarishlar === [[Fayl:RWTH_Roter_Hoersaal.JPG|right|thumb| Markaziy kampusdagi „Qizil maʼruza zali“]] 2006-yil dekabr oyida RWTH Aachen va [[Ummon Sultonligi|Ummon]] sultonligi [[Maskat|Maskatda]] xususiy nemis texnologiya universitetini tashkil etish toʻgʻrisida shartnoma imzoladi. Aaxenlik professorlar hozirgi beshta oʻquv dasturlari uchun oʻquv dasturlarini ishlab chiqishda yordam berishdi va ilmiy xodimlar birinchi kurslarning bir qismini oʻzlashtirdilar.<ref>[http://www-i5.informatik.rwth-aachen.de/i5new/publications/annualreports/i5_jb2007_2008.pdf Annual report 2007/2008 of the Chair of Computer Science 5 (Information Systems)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170507102709/http://www-i5.informatik.rwth-aachen.de/i5new/publications/annualreports/i5_jb2007_2008.pdf |date=7-may 2017-yil }} (retrieved 11 April 2009)</ref> 2007-yilda RWTH Aachen oʻzining kelajakdagi ''RWTH 2020'' kontseptsiyasi uchun toʻqqizta Germaniya mukammal universitetlaridan biri sifatida tanlandi. Biroq, kelajakdagi kontseptsiyalari uchun taqdirlangan universitetlar roʻyxati asosan yirik va allaqachon hurmatga sazovor boʻlgan institutlardan iborat boʻlsa-da, Federal Taʼlim va Tadqiqot Vazirligining taʼkidlashicha, bu tashabbus kelajakda bagʻishlangan kontseptsiyaga ega boʻlgan universitetlarni xalqaro miqyosda tadqiqotlarni davom ettirishi uchun ilgari surishga qaratilgan.. Har uch moliyalashtirish yoʻnalishi boʻyicha mablagʻ yutib, jarayon RWTH Aachen universitetiga 2007—2011-yillar davomida 180 [[million]] [[Yevro|evro]] miqdorida qoʻshimcha mablagʻ olib keldi. Moliyalashtirishning boshqa ikkita yoʻnalishi aspirantura maktablari boʻlib, ularda ''Axen hisoblash texnikasi fanlari boʻyicha ilgʻor taʼlim instituti'' moliyalashtirildi va „mukammallik klasterlari“ deb ataladi, bu yerda RWTH Aachen uchta klaster uchun moliyalashtirishga muvaffaq boʻldi: ''Ultra yuqori tezlikdagi mobil''. ''Axborot va kommunikatsiya (UMIC)'', ''yuqori ish haqi oladigan mamlakatlar uchun integral ishlab chiqarish texnologiyasi'' va ''biomassadan tayyorlangan yoqilgʻi (TMFB)''.<ref>[http://www.exzellenz.rwth-aachen.de/aw/cms/home/Startseite/~rzv/Exzellenzinitiative_an_der_RWTH_Aachen/?lang=en Excellence Initiative at RWTH Aachen University] '' (retrieved 11 April 2009)''</ref> RWTH Germaniya federal va shtat hukumatlaridan 2019-yildan boshlab uchinchi Excellence universitetlarini moliyalashtirish liniyasini moliyalashtirish uchun tanlangan. RWTH taklifi „Integratsiyalashgan fan va texnologiya fanlararo universiteti — bilim“ deb nomlangan. Taʼsir. Tarmoqlar." va yetti yillik muddatga moliyalashtirishni taʼminladi. 2019 Mukammallik klasterlari * Yoqilgʻi Ilmiy Markazi (FSC) [[qayta tiklanadigan energiya]] va [[uglerod]] manbalari uchun moslashuvchan konversiya tizimlari * Ishlab chiqarish Interneti * ML4Q — Kvant hisoblash uchun materiya va yorugʻlik RWTH mos ravishda 2007 va 2012-yillarda birinchi va ikkinchi Excellence universitetlarida moliyalashtirish bilan taqdirlangan. [[Fayl:Blick_über_Aachen_auf_den_Katschhof,_Sept_2008.jpg|thumb| [[Aachen|SuperC]] dan ''Axen'' shahri tomon koʻrinish, shahar markazidagi kampusdagi asosiy bino yonidagi talabalar uchun markaziy bino]] == Kampus == [[Fayl:RWTH-Hörsaalzentrum CARL.JPG|thumb| 2017-yilda yangi qurilgan CARL, RWTH Aachen]] RWTH Aachen universitetining kampusi Axen shahrining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Ikkita asosiy hudud mavjud — shahar markazi va Melaten tumani. Boshqa diqqatga sazovor joylar orasida universitetning [[Botanika bogʻi|botanika bogʻi]] (Botanischer Garten Aachen) mavjud. 2017-yilda ''tadqiqot va taʼlimning markaziy auditoriyasi'' (CARL) deb nomlangan yangi bino ochildi. U 4000 talaba uchun joy taklif etadi va eng katta auditoriya binosi sifatida Audimax oʻrnini egallaydi. Turli xil maʼruza zallarini oʻz ichiga oladigan yangi markaziy auditoriya nomi oʻrta asrlarda Aaxendan oʻz imperiyasini boshqargan [[Charlemagne|Karlga]] ishoradir.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aachener-nachrichten.de/lokales/aachen/rwth-hoersaalzentrum-carl-noch-im-oktober-in-den-probebetrieb-1.1474022|sarlavha=RWTH-Hörsaalzentrum C.A.R.L.: Noch im Oktober in den Probebetrieb|ish=aachener-nachrichten.de|sana=20-oktabr 2016-yil|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2017-11-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171107014412/http://www.aachener-nachrichten.de/lokales/aachen/rwth-hoersaalzentrum-carl-noch-im-oktober-in-den-probebetrieb-1.1474022}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die-RWTH/Aktuell/Pressemitteilungen/Februar/~hmcd/Neues-Hoersaalzentrum-heisst-C-A-R-L/|sarlavha=Neues Hörsaalzentrum heißt C.A.R.L. – RWTH AACHEN UNIVERSITY – Deutsch|ism=RWTH Aachen|muallif=University|ish=www.rwth-aachen.de}}</ref> RWTH [[Jülich]] va [[Essen]] shaharlarida tashqi inshootlarga ega [[Shtutgart universiteti|va Shtutgart universiteti]] bilan birgalikda Avstriya [[Alplar|Alp togʻlaridagi]] Kleinvalsertaldagi uyga egalik qiladi. Universitet hozirda shahar markazida va Melaten tumanida kengaymoqda. SuperC, talabalar uchun yangi markaziy xizmat koʻrsatish binosi 2008-yilda ochilgan. Yangi ''Campus-Melaten'' uchun poydevor qoʻyish 2009-yilda boʻlgan. == Xalqarolik == Ikki tomonlama diplomlar va talabalarning harakatchanligi TIME (Yevropa uchun eng yaxshi sanoat menejerlari) tarmogʻi orqali boshqa texnologiya universitetlari bilan targʻib qilinadi. Bundan tashqari, RWTH IDEA ligasining aʼzosi boʻlib, u Yevropaning toʻrtta yetakchi tadqiqot universitetlari, jumladan TU Delft, Chalmers texnologiya universiteti va ETH Tsyurix oʻrtasida strategik hamkorlik boʻlib, bakalavriatda tadqiqot imkoniyatlari dasturini boshlagan birinchi nemis universitetidir. Boshqa nemis universitetlari bilan taqqoslaganda, RWTH Aachen oxirgi yillarda uchinchi tomon donorlari tomonidan berilgan eng koʻp mablagʻni oldi.<ref name="Third-party donors">{{veb manbasi|url=http://www.eua.be/eua/jsp/en/upload/Case_RWTH_Aachen.1088177395947.pdf|sarlavha=Research Funding at RWTH Aachen University|ish=eua.be|qaralgan sana=7-avgust 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20061014212540/http://www.eua.be/eua/jsp/en/upload/Case_RWTH_Aachen.1088177395947.pdf|arxivsana=14-oktabr 2006-yil}}</ref> Hozirda bakalavriat, magistratura yoki PhD dasturida 7000 dan ortiq xalqaro talabalar tahsil olmoqda. Boshqa nemis universitetlari bilan solishtirganda, RWTH Aachendagi xalqaro talabalarning ulushi oʻrtachadan yuqori.<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13"/> Axenning [[Niderlandiya]], [[Belgiya]] va Lyuksemburgga yaqinligi va keyinchalik turli madaniy meroslar bilan tanishish RWTH Aachen universitetini xalqaro jihatlarni aks ettirish va targʻib qilish va boshqa universitetlar bilan intensiv oʻzaro aloqada oʻziga xos mavqega ega boʻldi. == Reytinglar ==   RWTH Aachen 2018-yilda [[DAX]] [[Direktorlar kengashi|boshqaruv kengashi]] aʼzolari soni bilan oʻlchangan Germaniya iqtisodiyotidagi top-menejerlar soni boʻyicha 3-oʻrinni egalladi.<ref name=":0">https://www.odgersberndtson.com/media/6963/7-dax-vorstands-report-2018.pdf {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220122011200/https://www.odgersberndtson.com/media/6963/7-dax-vorstands-report-2018.pdf |date=2022-01-22 }} {{Bare URL PDF|date=2022-yil mart}}</ref> 2019-yilda RWTH Aachen 2-oʻrinni egalladi.<ref name=":1">Klaus Hansen. (2019). 8. </ref> 2019-yilda eng koʻp top-menejerga ega boʻlgan 3 ta universitet [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|LMU Myunxen]], RWTH Aachen va Technische Universität Darmshtadt boʻldi.<ref name=":1" /> ''2019/2020 bitiruvchilari uchun Stepstone ish haqi hisobotiga'' koʻra, RWTH Aachen bitiruvchilari fan, texnologiya, muhandislik va matematika boʻyicha eng yuqori daromad oluvchilar qatoriga kiradi.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.stepstone.de/wissen/einstiegsgehalt/|sarlavha=Einstiegsgehälter für Absolventen|sana=19-noyabr 2019-yil}}</ref> 2001-yildan 2013-yilgacha milliy reytinglar muntazam ravishda RWTH Aachenni [[muhandislik]] (ayniqsa, [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]], [[elektrotexnika]]) sohasida Germaniyaning eng yaxshi universitetlaridan biri, shuningdek, [[Informatika|kompyuter fanlari]], [[fizika]], [[kimyo]] va [[tibbiyot]] boʻyicha kuchli uchlikka kirdi..<ref>[http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaanwbi RWTH Aachen ranking report 2001-2010] '' (German; retrieved 9 April 2009)''</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.che-ranking.de/downloads/CHE_AP149_Vielfaeltige_Exzellenz_2011_Maschinenbau_Uni.pdf|sarlavha=CHE report|ish=che-ranking.de|qaralgan sana=13-iyun 2022-yil|arxivsana=17-oktabr 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131017042948/http://www.che-ranking.de/downloads/CHE_AP149_Vielfaeltige_Exzellenz_2011_Maschinenbau_Uni.pdf}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.wiwo.de/erfolg/campus-mba/uni-ranking-die-besten-unis-sind-in-der-provinz-/8023206.html|sarlavha=Uni-Ranking: Deutschlands beste Universitäten – Campus & MBA – Erfolg – Wirtschaftswoche|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> 2019 QS World University Rankings universitetni ''muhandislik — mexanika, aviatsiya va ishlab chiqarish'' (mavzu boʻyicha) boʻyicha 19-oʻrinni va ''muhandislik va texnologiya boʻyicha'' 44-oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2013/engineering-mechanical|sarlavha=QS World University Rankings by Subject 2013 – Engineering – Mechanical, Aeronautical & Manufacturing|ish=Top Universities|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/faculty-rankings/engineering-and-technology/2013|sarlavha=QS World University Rankings by Faculty 2013 – Engineering and Technology|ish=Top Universities|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref name=":3">{{veb manbasi|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2019/engineering-technology|sarlavha=Engineering and Technology|sana=15-fevral 2019-yil|ish=Top Universities|til=inglizcha|qaralgan sana=3-oktabr 2019-yil}}</ref> 2009-yilda ikkita taniqli nemis gazetalari " Handelsblatt " va " Wirtschaftswoche " RWTH Aachenni mashinasozlik, elektrotexnika, sanoat muhandisligi va kompyuter fanlari boʻyicha Germaniyada birinchi oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.tim.rwth-aachen.de/blog/?p=178|sarlavha=Mass Customization|ish=Prof. Frank Piller – RWTH Aachen TIM Group|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100827193123/http://www.tim.rwth-aachen.de/blog/?p=178|arxivsana=27-avgust 2010-yil}}</ref> 2012-yilda Handelsblatt RWTH Biznes va Iqtisodiyot maktabini Germaniyadagi eng yaxshi 10 talikka kiritdi.<ref>{{veb manbasi|url=https://tool.handelsblatt.com/tabelle/index.php?id=118&so=1a&pc=100&po=0|sarlavha=Handelsblatt-Ranking Betriebswirtschaftslehre 2012 – Handelsblatt Online|ish=tool.handelsblatt.com|qaralgan sana=22-aprel 2019-yil|arxivsana=28-oktabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211028073406/https://tool.handelsblatt.com/tabelle/index.php?id=118&so=1a&pc=100&po=0}}</ref> DAAD tomonidan Oliy taʼlimni rivojlantirish markazi va Die Zeit bilan birgalikda eʼlon qilingan 2015-yil reytingida RWTH Aachen ham yuqorida tilga olingan muhandislik va informatika sohalarida Germaniyaning boshqa universitetlari orasida birinchi oʻrinda turadi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.daad.de|sarlavha=Deutscher Akademischer Austauschdienst – DAAD – Deutscher Akademischer Austauschdienst|muallif=DAAD – Deutscher Akademischer Austauschdienst|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> Xalqaro miqyosda, 2020 QS fakulteti reytingida RWTH Aachen 20 (Mashinasozlik), 34 (Elektrotexnika), =40 (Fizika va Astronomiya), 36 (Kimyo muhandisligi), 21 (Materialshunoslik), =42 (Kimyo) oʻrinlarini egalladi. =26 (Mineral va kon muhandisligi.<ref name="QS_subject_rankings">[http://www.topuniversities.com/node/2159/ranking-details/university-subject-rankings/2016 Subject Rankings for RWTH Aachen], QS World University Rankings, retrieved on 6 March 2014.</ref> 2019-yilgi [[Times Higher Education|The Times Higher Education]] mavzular reytingida RWTH ''muhandislik va texnologiya'' boʻyicha 27-oʻrin, ''fizika fanlari boʻyicha'' 72-oʻrin, ''kompyuter fanlari boʻyicha'' 47-oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/rwth-aachen-university|sarlavha=RWTH Aachen University|sana=9-sentabr 2019-yil|ish=Times Higher Education (THE)|til=inglizcha|qaralgan sana=3-oktabr 2019-yil}}</ref> == Tashkilot == Deyarli barcha asosiy maʼruzalar nemis tilida oʻtkaziladi, ammo koʻpayib borayotgan magistrlik dasturlari kirish uchun ingliz tilini bilishni talab qiladi. === Toʻlovlar === RWTH Aachen [[Shimoliy Reyn-Vestfaliya]] [[Germaniya yerlari|federal shtati]] tomonidan boshqariladi. 2004-yilning yoz semestridan boshlab Shimoliy Reyn-Vestfaliya shtati universitetlarga oʻqish toʻlovi sifatida har bir semestr uchun maksimal 500 evro soʻrashga ruxsat berdi. Ilgari oʻquv toʻlovlari faqat uzoq muddatli talabalar va ikkinchi oʻqish uchun qoʻllanadi. 2007-yilning yozgi semestridan boshlab, RWTH Aachenda oʻqigan barcha talabalar, agar Shimoliy Reyn-Vestfaliya shtati tomonidan koʻrsatilgan bir necha sabablarga koʻra ozod qilinmagan boʻlsa, ushbu €500 toʻlashlari kerak edi. 2011-yil 24-fevraldan boshlab oʻqish toʻlovlari Shimoliy Reyn-Vestfaliya Landtagi (Universitetga kirish uchun teng imkoniyatlarni yaxshilash toʻgʻrisidagi qonunchilik) tomonidan 2011/12 qishki mavsumdan boshlab bekor qilindi. Universitetlar kompensatsiya sifatida oʻqitish sifatini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar (masalan, qoʻshimcha oʻqituvchilar va repetitorlar orqali) uchun 249 million evro miqdoridagi milliy mablagʻ oladi. Har bir semestr uchun oʻqish toʻlovlari hali ham olinadi. [[Fayl:RWTH Institut f. Phys. Chemie.JPG|thumb| Fizik kimyo instituti]] === Fakultetlar === RWTH toʻqqizta (ilgari oʻnta) fakultetga boʻlingan: {| |F 1 — Matematika, informatika va tabiiy fanlar fakulteti |- | F 2 — Arxitektura fakulteti |- | F 3 — Qurilish fakulteti |- | F 4 — Mashinasozlik fakulteti |- | F 5 — Georesurslar va materiallar muhandisligi fakulteti |- | F 6 — Elektrotexnika va axborot texnologiyalari fakulteti |- | F 7 — Sanʼat va gumanitar fanlar fakulteti |- | F 8 — Biznes va iqtisodiyot maktabi |- | F 10 — Tibbiyot fakulteti |} Toʻqqizinchi fakultet [[Pedagogika|pedagogika fanlari]] boʻlgan, ammo 1989-yilda u tugatilgan. Biroq, oʻqituvchilar taʼlimi davom etdi.<ref>[http://www.rwth-aachen.de/go/id/las/scol/3/sasc/1/pl/20/pn/3 Rwth-aachen.de] (Note the degree of 'Lehramtʼ, i.e. the certification to teach at [[Gymnasium (Germany)|Gymnasium]] level)</ref> [[Fayl:KlinikumAachen.jpg|thumb| Klinikum Aachen (Universitet kasalxonasi)]] === Fraungofer institutlari === Universitet [[Aachen|Axenning]] Melaten tumanida joylashgan Fraunhofer institutlari bilan hamkorlik qiladi. Institutlar RWTH Aachen talabalari uchun seminarlar, kurslar va maʼruzalar taklif qiladi. [[Fayl:Aachen_Fraunhofer-IME.jpg|thumb| Fraungofer-Molekulyar biologiya va amaliy ekologiya instituti]] * Amaliy [[axborot texnologiyalari]] (FIT) Sankt Augustin va Aachen * Fraungofer-ILT lazer texnologiyasi instituti * Fraungofer-IPT ishlab chiqarish texnologiyasi instituti * Fraungofer-Molekulyar [[biologiya]] va amaliy ekologiya instituti === Jülich-Aachen tadqiqot ittifoqi (JARA) === ''Jülich-Aachen Research Alliance'' (JARA) RWTH Aachen va Forschungszentrum Jülich tomonidan 2007-yilda tashkil etilgan<ref name="JARA">{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaazygh|sarlavha=Jülich Aachen Research Alliance (JARA)|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110614163803/http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaazygh|arxivsana=14-iyun 2011-yil}}</ref> Beshta boʻlim tadqiqot muassasalari tomonidan muvofiqlashtirilgan: * JARA-Brain (Nevrologik kasalliklar diagnostikasi va davolash) * JARA-Fit (Kelajak axborot texnologiyalari asoslari) * JARA-HPC (Yuqori unumdorlikdagi hisoblash) * JARA-Energy (Energiya tadqiqoti)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.exzellenz.rwth-aachen.de/go/id/sam/lang/en|sarlavha=Error|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * JARA-FAME (Kuchlar va materiya tajribalari)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/main/root/Forschung/Einrichtungen/JARA/~dsgx/JARA_FAME/|sarlavha=JARA-FAME|muallif=RWTH Aachen University|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> === Oliy maktablar === ==== Hisoblash muhandisligi fanlari boʻyicha ilgʻor tadqiqotlar uchun Aachen instituti ==== [[Fayl:Aices.png|thumb|100x100px]] Hisoblash muhandisligi fanlari boʻyicha ilgʻor taʼlim uchun Aachen instituti (AICES) RWTH Aachen universitetida Germaniya universitetlari mukammallik tashabbusi ostida 2006-yilda tashkil etilgan aspirantura maktabidir. AICES’dagi tadqiqotlar [[matematika]], informatika va muhandislik, [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]] va [[Tabiiy fanlar|tabiiy fanlarda]] qoʻllanilishini topadigan teskari muammolarni hal qilish uchun hisoblash muhandisligi sohasida keng tarqalgan. AICES RWTH Axen universitetining 8 ta ilmiy boʻlinmasi, shuningdek Maks Plank Temir tadqiqot instituti va Forschungszentrum Jülich institutining 47 ta asosiy tadqiqotchilarining hamkorlikdagi saʼy-harakatlaridir. == Uyushmalar == * RWTH Aachen — Shimoliy Amerika bitiruvchilari uyushmasi: Prof. RWTH sobiq prezidenti doktor Burkhard Rauhut va prof. Doktor Laszlo Baksay, yangi tashkil etilgan „Shimoliy Amerikadagi RWTH Aachen universiteti bitiruvchilari, doʻstlari va qoʻllab-quvvatlovchilari assotsiatsiyasi“ prezidenti 2006-yil may oyida Melburnda ([[Florida]]) RWTH Bitiruvchilar Jamiyatining yangi boʻlimining taʼsis bayonotiga imzo chekdi. * AStA (Talabalar uyushmasi) * AISA (Aaxendagi hind talabalari assotsiatsiyasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aisa.rwth-aachen.de|sarlavha=Association of Indian Students in Aachen|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> * GATS (Aaxendagi Tailand talabalari assotsiatsiyasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gats.rwth-aachen.de|sarlavha=Association of Thai Students in Aachen|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070521203306/http://www.gats.rwth-aachen.de/|arxivsana=21-may 2007-yil}}</ref> * Pokiston talabalar uyushmasi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.psa.rwth-aachen.de|sarlavha=Home|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * MexAS — Mexikanische Aachener Studierende (Meksika talabalar uyushmasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.mexas.rwth-aachen.de/index.php/ueber-uns.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100425185045/http://www.mexas.rwth-aachen.de/index.php/ueber-uns.html|arxivsana=25-aprel 2010-yil|sarlavha=MexAS – Über uns|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.facebook.com/groups/mexas.aachen/|sarlavha=MexAS – Mexikanische Aachener Studierende|ish=Facebook|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> * '''Flugwissenschaftliche Vereinigung Aachen''' ([[Abbreviatura|qisqartmasi]] : FVA, [[Ingliz tili|inglizcha]]: Parvoz tadqiqotlari assotsiatsiyasi Aachen).<ref name="FVA">{{veb manbasi|url=http://www.fva.rwth-aachen.de/fliegerei/index.htm|sarlavha=Fva.rwth-aachen.de|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070612015159/http://www.fva.rwth-aachen.de/fliegerei/index.htm|arxivsana=12-iyun 2007-yil}}</ref> FVA akademik uchish guruhi RWTH Aachen bilan chambarchas bogʻlangan va IDAFLIEG tomonidan nazorat qilinadi (''Interessengemeinschaft deutscher akademischer Fliegergruppen e.'' ''V.'').<ref name="IDA">{{veb manbasi|url=http://www.idaflieg.de/|sarlavha=Home|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * '''Team Sonnenwagen Aachen''' Student jamoasi Avstraliyada World Solar Challenge uchun quyosh avtomobillarini ishlab chiqish va qurish maqsadi bilan 2015-yil oxirida tashkil etilgan. 2017-yilda jamoa birinchi marta musobaqada ishtirok etdi. * Ecurie Aix — Talabalar jamoasi 1999-yilda-formula talabasi boʻyicha raqobatlashish uchun tashkil etilgan<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Ecurie Aix – Der Verein|url=https://www.ecurie-aix.de/ueber-uns/der-verein|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=Ecurie Aix RWTH Aachen|til=de-de|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2022-05-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220524004129/https://www.ecurie-aix.de/ueber-uns/der-verein}}</ref> == Taniqli oʻqituvchilar va bitiruvchilar == RWTH Aachen universiteti bir qancha taniqli shaxslarni, jumladan fizika va [[kimyo boʻyicha Nobel mukofoti]] laureatlarini tarbiyalagan. RWTH Aachenʼning olimlari va bitiruvchilari [[kimyo]], [[tibbiyot]], [[elektrotexnika]] va [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlikda]] katta rol oʻynagan. Misol uchun, Nobel mukofoti laureati [[Peter Debye|Piter Debye]] RWTH Aachenʼdan elektrotexnika boʻyicha diplom oldi va [[Debay harorati|Debye modeli]] va [[Dielektriklar|Debye boʻshashishi]] bilan mashhur. Yana bir misol, Helmut Zahn va uning Toʻqimachilik kimyosi instituti jamoasi 1963-yilda [[Insulin|insulinni]] birinchi boʻlib sintez qilgan va ular Nobel mukofotiga nomzod boʻlgan. Yana bir misol — [[Indoneziya|Indoneziyaning]] uchinchi prezidenti, aviatsiya sohasidagi koʻplab yutuqlarga hissa qoʻshgan BJ Habibie. Frans Jozef Och [[Google Tarjimon|Google Translate]] bosh dasturchisi edi. Verner Tits Volkswagen guruhining yetakchi muhandislaridan biri va SEAT vitse-prezidenti hisoblanadi. == Trivia == * Axenning lord meri va sobori provosti bilan birgalikda RWTH Axen universiteti rektori Axen xalqaro Karl mukofoti direktorlar kengashining uchta avtomatik aʼzolaridan biri hisoblanadi. Mukofot har yili [[Yevropa]] birligiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun beriladi va Yevropaning eng nufuzli mukofotlari qatoriga kiradi.<ref>[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] on the Special Charlemange Award for [[Pope John Paul II]] in 2004 '' (German; Retrieved 27 September 2009)''</ref> == Eslatmalar == {{Manbalar|group="Note"}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.rwth-aachen.de/lang/en RWTH Aachen] konz2g3a86gjstz1zmgvazu79m1s5b7 5997788 5997787 2026-04-17T08:07:05Z KWiki78 246724 5997788 wikitext text/x-wiki '''RWTH Aachen universiteti''' yoki '''''Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen''''' Germaniya davlat tadqiqot [[universitet]]i, [[Shimoliy Reyn-Vestfaliya]], [[Germaniya|Germaniyaning]] Axen shahrida joylashgan. 144 ta oʻquv dasturida 47 000 dan ortiq talaba tahsil oladi, bu Germaniyadagi eng yirik texnik universitetdir. 2018-yilda universitet [[muhandislik]] va [[texnologiya]] sohasida jahon universitetlari reytingida 31-oʻrinni egalladi<ref name="University 2018">{{veb manbasi|sarlavha=RWTH Among the Top in International Ranking - English|ish=RWTH Aachen University|sana=1-mart 2018-yil|url=https://www.rwth-aachen.de/go/id/pxgs?lidx=1|kirish sanasi=15-aprel 2022-yil}}</ref> va tabiiy fanlar boʻyicha jahon miqyosida 36-oʻrinni egalladi<ref name="rwth-aachen.de">[http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die_RWTH/Profil/~enw/Daten_Fakten/ Daten & Fakten — RWTH AACHEN UNIVERSITY — Deutsch]. </ref>. 2019-yilda RWTH Aachen uchinchi federal va shtat mukammallik strategiyasining finalidan muvaffaqiyatli chiqdi. Universitet kelgusi yetti yil davomida mukammallik universiteti sifatida moliyalashtiriladi. RWTH Aachen 2007 va 2012-yillarda federal va shtat mukammallik tashabbusining bir qismi boʻlgan. 2007-yildan beri RWTH Aachen DFG va Germaniya fan va gumanitar fanlar kengashi tomonidan oʻzining kelajakdagi RWTH 2020 kontseptsiyasi uchun oʻn bir (ilgari toʻqqiz) Germaniya mukammal universitetlaridan biri sifatida doimiy ravishda moliyalashtiriladi '': Global muammolarga'' javob berish va keyingi kontseptsiya ''Integrated Fan va texnologiya fanlararo universiteti: bilim, taʼsir, tarmoqlar'', shuningdek, aspirantura maktablari va ''mukammallik klasterlari'' uchun grantlar oladi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|sarlavha=Excellence Strategy|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2020-07-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html}}</ref>. Universitet muntazam ravishda barcha Germaniya universitetlari orasida uchinchi tomon mablagʻlarining eng yuqori miqdorini tashkil etadi, bu 2018-yildagi soʻnggi soʻrovda har bir oʻqituvchiga birinchi va ikkinchi oʻrinni egallaydi<ref>[https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bildung-Forschung-Kultur/Bildungsfinanzen-Ausbildungsfoerderung/Tabellen/professoren-einzelne-hochschulen-medizin.html Figures by the German Federal Statistical Office] '' (German; retrieved 2 August 2021)''.</ref>. RWTH Aachen Yevropadagi besh yetakchi texnologiya universiteti<ref>{{veb manbasi|url=http://idealeague.org/who-we-are/|sarlavha=Who We Are|til=inglizcha|qaralgan sana=13-iyul 2019-yil}}</ref> strategik ittifoqi IDEA ligasining asoschi aʼzosi hamda uning nemis hamkasbi [[TU9]] hisoblanadi. == Tarixi == 1858-yil 25-yanvarda Prussiya shahzodasi Frederik Uilyamga (keyinchalik Germaniya imperatori) AachenMyunchener [[Sugʻurta|sugʻurta kompaniyasining]] prekursori boʻlgan Aachener und Myunchener ''Feuer-Versicherungs-Gesellschaftdan'' char uchun 5000 talers xayriya qilindi. Mart oyida shahzoda ehsondan Reyn provinsiyasida birinchi [[Prussiya]] texnologiya institutini ochish uchun foydalanishni tanladi. Tashkilotning joylashuvi yillar davomida hal qilinmagan; shahzoda dastlab [[Koblenz|Koblenzni]] afzal koʻrgan boʻlsa, [[Aachen|Axen]], [[Bonn]], [[Kyoln]] va [[Dusseldorf|Dyusseldorf]] shaharlari ham murojaat qildi, Axen va Kyoln asosiy raqobatchilar edi. Axen nihoyat sugʻurta kompaniyasi va mahalliy banklar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan moliyalashtirish kontseptsiyasi bilan gʻalaba qozondi. Yangi Politexnikumning poydevori ''1865-''yil 15-mayda boʻlib oʻtdi va 1870-yil 10-oktabrda [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushi]] paytida 223 talaba va 32 oʻqituvchi bilan [[Leksiya|maʼruzalar]] boshlandi. Yangi institutning asosiy maqsadi muhandislarni, ayniqsa Rur hududidagi togʻ-kon sanoati uchun taʼlim berish edi; [[kimyo]], [[elektrotexnika]] va [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]] maktablari, shuningdek, [[matematika]] va [[tabiiy fanlar]] va baʼzi [[Ijtimoiy fanlar|ijtimoiy fanlarni]] oʻrgatadigan kirish ''umumiy maktabi'' mavjud edi. [[Fayl:RWTH_Aachen_Hauptgebäude.jpg|thumb| RWTH Aachenning asosiy binosi. U 1870-yilda qurilgan.]] Yangi Prussiya ''politexnikasining'' noaniq pozitsiyasi (rasmiy ravishda [[Universitet|universitetlar]] boʻlmagan) birinchi yillarga taʼsir qildi. Politexnika jamiyatda obroʻ-eʼtiborga ega emas edi va talabalar soni kamaydi. Bu 1880-yilda oʻzgara boshladi, birinchi RWTH, boshqalar qatori, ''Qirollik Texnik Universiteti'' sifatida qayta tashkil etildi, Prussiya Lordlar Palatasida oʻrin oldi va nihoyat Doktor-Ingni berish huquqini qoʻlga kiritdi. Xuddi shu yili 800 dan ortiq erkak talaba oʻqishga kirdi. 1909-yilda birinchi ayollar oʻqishga qabul qilindi va rassom Avgust fon Brandis arxitektura fakultetiga Aleksandr Frenzning oʻrniga „figura va peyzaj rasmlari professori“ lavozimini egalladi, Brandis 1929-yilda dekan boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.spurensuche-ausstellung.de/brandis.php|sarlavha=Spurensuche Ausstellung > Brandis|ish=spurensuche-ausstellung.de|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2024-09-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240910204934/http://www.spurensuche-ausstellung.de/brandis.php}}</ref> 1920-yillarda koʻproq mustaqil [[Fakultet|fakultetlar]], bir qancha yangi institutlar va umumiy talabalar qoʻmitasining tashkil etilishi bilan (oʻsha paytda qirollik boʻlmagan) ''TH Aachen'' (Technische Hochschule Aachen) gullab-yashnagan boʻlsa-da, [[millatchilik]] radikallashuvining dastlabki belgilari 1920-yillarda ham namoyon boʻldi.1933-yilda [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasining]] ''Gleichschaltung'' TH talabalari va professor-oʻqituvchilari tomonidan nisbatan past qarshilikka duch keldi. 1933-yil sentabr oyidan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]] va [[Kommunizm|kommunistik]] professorlar (1937-yildan boshlab talabalar ham) muntazam ravishda taʼqib qilinib, universitetdan chetlashtirildi. Boʻsh [[Professor|stullar]] tobora koʻproq NSDAP partiyasi aʼzolari yoki xayrixohlariga berila boshlandi. Tadqiqot va oʻqitish erkinligi keskin cheklandi va rejim rejalari uchun muhim boʻlgan institutlar tizimli ravishda tashkil etildi va 1939-yilda qisqa muddat yopildi, TH 1940-yilda garchi talabalar soni kam boʻlsa ham kurslarni davom ettirdi,. 1944-yil 21-oktabrda, Axen taslim boʻlganida, universitetning barcha binolarining 70 % dan ortigʻi vayron boʻlgan yoki jiddiy shikastlangan. 1945-yilda [[Ikkinchi Jahon urushi]] tugagandan soʻng, universitet tezda tiklandi. 1950-yillarda natsistlar partiyasiga mansubligi sababli olib tashlangan koʻplab professorlarga qaytishga ruxsat berildi va koʻplab yangi institutlar tashkil etildi. 1960-yillarning oxiriga kelib, THda 10 000 talaba bor edi, bu uni Germaniyaning barcha texnik universitetlari orasida birinchi oʻringa qoʻydi. 1965 va 1966-yillarda [[Falsafa|falsafiy]] va [[tibbiyot]] fakultetlari tashkil etilishi bilan universitet yanada „universal“ tus oldi. Ayniqsa, yangi tashkil etilgan fakultetlarga yangi talabalar jalb qilina boshladi va talabalar soni 1970 (10 000) yildan 1980-yilgacha (25 000 dan ortiq) va 1980 dan 1990-yilgacha (37 000 dan ortiq) deyarli ikki baravar koʻpaydi.<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13">{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die-RWTH/Profil/~enw/Daten-Fakten/?lidx=1|sarlavha=Facts and Figures – RWTH AACHEN UNIVERSITY – English|ism=RWTH Aachen|muallif=University|ish=www.rwth-aachen.de}}</ref> Hozirda talabalarning oʻrtacha soni 42 000 ga yaqin, barcha talabalarning uchdan bir qismi ayollardir. Nisbiy nuqtai nazardan, eng mashhur oʻquv dasturlari [[muhandislik]] (57 %), [[tabiiy fanlar]] (23 %), [[Iqtisodiyot|iqtisod]] va gumanitar fanlar (13 %) va [[tibbiyot]] (7 %).<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13" /> === Soʻnggi oʻzgarishlar === [[Fayl:RWTH_Roter_Hoersaal.JPG|right|thumb| Markaziy kampusdagi „Qizil maʼruza zali“]] 2006-yil dekabr oyida RWTH Aachen va [[Ummon Sultonligi|Ummon]] sultonligi [[Maskat|Maskatda]] xususiy nemis texnologiya universitetini tashkil etish toʻgʻrisida shartnoma imzoladi. Aaxenlik professorlar hozirgi beshta oʻquv dasturlari uchun oʻquv dasturlarini ishlab chiqishda yordam berishdi va ilmiy xodimlar birinchi kurslarning bir qismini oʻzlashtirdilar.<ref>[http://www-i5.informatik.rwth-aachen.de/i5new/publications/annualreports/i5_jb2007_2008.pdf Annual report 2007/2008 of the Chair of Computer Science 5 (Information Systems)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170507102709/http://www-i5.informatik.rwth-aachen.de/i5new/publications/annualreports/i5_jb2007_2008.pdf |date=7-may 2017-yil }} (retrieved 11 April 2009)</ref> 2007-yilda RWTH Aachen oʻzining kelajakdagi ''RWTH 2020'' kontseptsiyasi uchun toʻqqizta Germaniya mukammal universitetlaridan biri sifatida tanlandi. Biroq, kelajakdagi kontseptsiyalari uchun taqdirlangan universitetlar roʻyxati asosan yirik va allaqachon hurmatga sazovor boʻlgan institutlardan iborat boʻlsa-da, Federal Taʼlim va Tadqiqot Vazirligining taʼkidlashicha, bu tashabbus kelajakda bagʻishlangan kontseptsiyaga ega boʻlgan universitetlarni xalqaro miqyosda tadqiqotlarni davom ettirishi uchun ilgari surishga qaratilgan.. Har uch moliyalashtirish yoʻnalishi boʻyicha mablagʻ yutib, jarayon RWTH Aachen universitetiga 2007—2011-yillar davomida 180 [[million]] [[Yevro|evro]] miqdorida qoʻshimcha mablagʻ olib keldi. Moliyalashtirishning boshqa ikkita yoʻnalishi aspirantura maktablari boʻlib, ularda ''Axen hisoblash texnikasi fanlari boʻyicha ilgʻor taʼlim instituti'' moliyalashtirildi va „mukammallik klasterlari“ deb ataladi, bu yerda RWTH Aachen uchta klaster uchun moliyalashtirishga muvaffaq boʻldi: ''Ultra yuqori tezlikdagi mobil''. ''Axborot va kommunikatsiya (UMIC)'', ''yuqori ish haqi oladigan mamlakatlar uchun integral ishlab chiqarish texnologiyasi'' va ''biomassadan tayyorlangan yoqilgʻi (TMFB)''.<ref>[http://www.exzellenz.rwth-aachen.de/aw/cms/home/Startseite/~rzv/Exzellenzinitiative_an_der_RWTH_Aachen/?lang=en Excellence Initiative at RWTH Aachen University] '' (retrieved 11 April 2009)''</ref> RWTH Germaniya federal va shtat hukumatlaridan 2019-yildan boshlab uchinchi Excellence universitetlarini moliyalashtirish liniyasini moliyalashtirish uchun tanlangan. RWTH taklifi „Integratsiyalashgan fan va texnologiya fanlararo universiteti — bilim“ deb nomlangan. Taʼsir. Tarmoqlar." va yetti yillik muddatga moliyalashtirishni taʼminladi. 2019 Mukammallik klasterlari * Yoqilgʻi Ilmiy Markazi (FSC) [[qayta tiklanadigan energiya]] va [[uglerod]] manbalari uchun moslashuvchan konversiya tizimlari * Ishlab chiqarish Interneti * ML4Q — Kvant hisoblash uchun materiya va yorugʻlik RWTH mos ravishda 2007 va 2012-yillarda birinchi va ikkinchi Excellence universitetlarida moliyalashtirish bilan taqdirlangan. [[Fayl:Blick_über_Aachen_auf_den_Katschhof,_Sept_2008.jpg|thumb| [[Aachen|SuperC]] dan ''Axen'' shahri tomon koʻrinish, shahar markazidagi kampusdagi asosiy bino yonidagi talabalar uchun markaziy bino]] == Kampus == [[Fayl:RWTH-Hörsaalzentrum CARL.JPG|thumb| 2017-yilda yangi qurilgan CARL, RWTH Aachen]] RWTH Aachen universitetining kampusi Axen shahrining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Ikkita asosiy hudud mavjud — shahar markazi va Melaten tumani. Boshqa diqqatga sazovor joylar orasida universitetning [[Botanika bogʻi|botanika bogʻi]] (Botanischer Garten Aachen) mavjud. 2017-yilda ''tadqiqot va taʼlimning markaziy auditoriyasi'' (CARL) deb nomlangan yangi bino ochildi. U 4000 talaba uchun joy taklif etadi va eng katta auditoriya binosi sifatida Audimax oʻrnini egallaydi. Turli xil maʼruza zallarini oʻz ichiga oladigan yangi markaziy auditoriya nomi oʻrta asrlarda Aaxendan oʻz imperiyasini boshqargan [[Charlemagne|Karlga]] ishoradir.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aachener-nachrichten.de/lokales/aachen/rwth-hoersaalzentrum-carl-noch-im-oktober-in-den-probebetrieb-1.1474022|sarlavha=RWTH-Hörsaalzentrum C.A.R.L.: Noch im Oktober in den Probebetrieb|ish=aachener-nachrichten.de|sana=20-oktabr 2016-yil|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2017-11-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171107014412/http://www.aachener-nachrichten.de/lokales/aachen/rwth-hoersaalzentrum-carl-noch-im-oktober-in-den-probebetrieb-1.1474022}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die-RWTH/Aktuell/Pressemitteilungen/Februar/~hmcd/Neues-Hoersaalzentrum-heisst-C-A-R-L/|sarlavha=Neues Hörsaalzentrum heißt C.A.R.L. – RWTH AACHEN UNIVERSITY – Deutsch|ism=RWTH Aachen|muallif=University|ish=www.rwth-aachen.de}}</ref> RWTH [[Jülich]] va [[Essen]] shaharlarida tashqi inshootlarga ega [[Shtutgart universiteti|va Shtutgart universiteti]] bilan birgalikda Avstriya [[Alplar|Alp togʻlaridagi]] Kleinvalsertaldagi uyga egalik qiladi. Universitet hozirda shahar markazida va Melaten tumanida kengaymoqda. SuperC, talabalar uchun yangi markaziy xizmat koʻrsatish binosi 2008-yilda ochilgan. Yangi ''Campus-Melaten'' uchun poydevor qoʻyish 2009-yilda boʻlgan. == Xalqarolik == Ikki tomonlama diplomlar va talabalarning harakatchanligi TIME (Yevropa uchun eng yaxshi sanoat menejerlari) tarmogʻi orqali boshqa texnologiya universitetlari bilan targʻib qilinadi. Bundan tashqari, RWTH IDEA ligasining aʼzosi boʻlib, u Yevropaning toʻrtta yetakchi tadqiqot universitetlari, jumladan TU Delft, Chalmers texnologiya universiteti va ETH Tsyurix oʻrtasida strategik hamkorlik boʻlib, bakalavriatda tadqiqot imkoniyatlari dasturini boshlagan birinchi nemis universitetidir. Boshqa nemis universitetlari bilan taqqoslaganda, RWTH Aachen oxirgi yillarda uchinchi tomon donorlari tomonidan berilgan eng koʻp mablagʻni oldi.<ref name="Third-party donors">{{veb manbasi|url=http://www.eua.be/eua/jsp/en/upload/Case_RWTH_Aachen.1088177395947.pdf|sarlavha=Research Funding at RWTH Aachen University|ish=eua.be|qaralgan sana=7-avgust 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20061014212540/http://www.eua.be/eua/jsp/en/upload/Case_RWTH_Aachen.1088177395947.pdf|arxivsana=14-oktabr 2006-yil}}</ref> Hozirda bakalavriat, magistratura yoki PhD dasturida 7000 dan ortiq xalqaro talabalar tahsil olmoqda. Boshqa nemis universitetlari bilan solishtirganda, RWTH Aachendagi xalqaro talabalarning ulushi oʻrtachadan yuqori.<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13"/> Axenning [[Niderlandiya]], [[Belgiya]] va Lyuksemburgga yaqinligi va keyinchalik turli madaniy meroslar bilan tanishish RWTH Aachen universitetini xalqaro jihatlarni aks ettirish va targʻib qilish va boshqa universitetlar bilan intensiv oʻzaro aloqada oʻziga xos mavqega ega boʻldi. == Reytinglar ==   RWTH Aachen 2018-yilda [[DAX]] [[Direktorlar kengashi|boshqaruv kengashi]] aʼzolari soni bilan oʻlchangan Germaniya iqtisodiyotidagi top-menejerlar soni boʻyicha 3-oʻrinni egalladi.<ref name=":0">https://www.odgersberndtson.com/media/6963/7-dax-vorstands-report-2018.pdf {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220122011200/https://www.odgersberndtson.com/media/6963/7-dax-vorstands-report-2018.pdf |date=2022-01-22 }} {{Bare URL PDF|date=2022-yil mart}}</ref> 2019-yilda RWTH Aachen 2-oʻrinni egalladi.<ref name=":1">Klaus Hansen. (2019). 8. </ref> 2019-yilda eng koʻp top-menejerga ega boʻlgan 3 ta universitet [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|LMU Myunxen]], RWTH Aachen va Technische Universität Darmshtadt boʻldi.<ref name=":1" /> ''2019/2020 bitiruvchilari uchun Stepstone ish haqi hisobotiga'' koʻra, RWTH Aachen bitiruvchilari fan, texnologiya, muhandislik va matematika boʻyicha eng yuqori daromad oluvchilar qatoriga kiradi.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.stepstone.de/wissen/einstiegsgehalt/|sarlavha=Einstiegsgehälter für Absolventen|sana=19-noyabr 2019-yil}}</ref> 2001-yildan 2013-yilgacha milliy reytinglar muntazam ravishda RWTH Aachenni [[muhandislik]] (ayniqsa, [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]], [[elektrotexnika]]) sohasida Germaniyaning eng yaxshi universitetlaridan biri, shuningdek, [[Informatika|kompyuter fanlari]], [[fizika]], [[kimyo]] va [[tibbiyot]] boʻyicha kuchli uchlikka kirdi..<ref>[http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaanwbi RWTH Aachen ranking report 2001-2010] '' (German; retrieved 9 April 2009)''</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.che-ranking.de/downloads/CHE_AP149_Vielfaeltige_Exzellenz_2011_Maschinenbau_Uni.pdf|sarlavha=CHE report|ish=che-ranking.de|qaralgan sana=13-iyun 2022-yil|arxivsana=17-oktabr 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131017042948/http://www.che-ranking.de/downloads/CHE_AP149_Vielfaeltige_Exzellenz_2011_Maschinenbau_Uni.pdf}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.wiwo.de/erfolg/campus-mba/uni-ranking-die-besten-unis-sind-in-der-provinz-/8023206.html|sarlavha=Uni-Ranking: Deutschlands beste Universitäten – Campus & MBA – Erfolg – Wirtschaftswoche|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> 2019 QS World University Rankings universitetni ''muhandislik — mexanika, aviatsiya va ishlab chiqarish'' (mavzu boʻyicha) boʻyicha 19-oʻrinni va ''muhandislik va texnologiya boʻyicha'' 44-oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2013/engineering-mechanical|sarlavha=QS World University Rankings by Subject 2013 – Engineering – Mechanical, Aeronautical & Manufacturing|ish=Top Universities|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/faculty-rankings/engineering-and-technology/2013|sarlavha=QS World University Rankings by Faculty 2013 – Engineering and Technology|ish=Top Universities|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref name=":3">{{veb manbasi|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2019/engineering-technology|sarlavha=Engineering and Technology|sana=15-fevral 2019-yil|ish=Top Universities|til=inglizcha|qaralgan sana=3-oktabr 2019-yil}}</ref> 2009-yilda ikkita taniqli nemis gazetalari " Handelsblatt " va " Wirtschaftswoche " RWTH Aachenni mashinasozlik, elektrotexnika, sanoat muhandisligi va kompyuter fanlari boʻyicha Germaniyada birinchi oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.tim.rwth-aachen.de/blog/?p=178|sarlavha=Mass Customization|ish=Prof. Frank Piller – RWTH Aachen TIM Group|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100827193123/http://www.tim.rwth-aachen.de/blog/?p=178|arxivsana=27-avgust 2010-yil}}</ref> 2012-yilda Handelsblatt RWTH Biznes va Iqtisodiyot maktabini Germaniyadagi eng yaxshi 10 talikka kiritdi.<ref>{{veb manbasi|url=https://tool.handelsblatt.com/tabelle/index.php?id=118&so=1a&pc=100&po=0|sarlavha=Handelsblatt-Ranking Betriebswirtschaftslehre 2012 – Handelsblatt Online|ish=tool.handelsblatt.com|qaralgan sana=22-aprel 2019-yil|arxivsana=28-oktabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211028073406/https://tool.handelsblatt.com/tabelle/index.php?id=118&so=1a&pc=100&po=0}}</ref> DAAD tomonidan Oliy taʼlimni rivojlantirish markazi va Die Zeit bilan birgalikda eʼlon qilingan 2015-yil reytingida RWTH Aachen ham yuqorida tilga olingan muhandislik va informatika sohalarida Germaniyaning boshqa universitetlari orasida birinchi oʻrinda turadi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.daad.de|sarlavha=Deutscher Akademischer Austauschdienst – DAAD – Deutscher Akademischer Austauschdienst|muallif=DAAD – Deutscher Akademischer Austauschdienst|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> Xalqaro miqyosda, 2020 QS fakulteti reytingida RWTH Aachen 20 (Mashinasozlik), 34 (Elektrotexnika), =40 (Fizika va Astronomiya), 36 (Kimyo muhandisligi), 21 (Materialshunoslik), =42 (Kimyo) oʻrinlarini egalladi. =26 (Mineral va kon muhandisligi.<ref name="QS_subject_rankings">[http://www.topuniversities.com/node/2159/ranking-details/university-subject-rankings/2016 Subject Rankings for RWTH Aachen], QS World University Rankings, retrieved on 6 March 2014.</ref> 2019-yilgi [[Times Higher Education|The Times Higher Education]] mavzular reytingida RWTH ''muhandislik va texnologiya'' boʻyicha 27-oʻrin, ''fizika fanlari boʻyicha'' 72-oʻrin, ''kompyuter fanlari boʻyicha'' 47-oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/rwth-aachen-university|sarlavha=RWTH Aachen University|sana=9-sentabr 2019-yil|ish=Times Higher Education (THE)|til=inglizcha|qaralgan sana=3-oktabr 2019-yil}}</ref> == Tashkilot == Deyarli barcha asosiy maʼruzalar nemis tilida oʻtkaziladi, ammo koʻpayib borayotgan magistrlik dasturlari kirish uchun ingliz tilini bilishni talab qiladi. === Toʻlovlar === RWTH Aachen [[Shimoliy Reyn-Vestfaliya]] [[Germaniya yerlari|federal shtati]] tomonidan boshqariladi. 2004-yilning yoz semestridan boshlab Shimoliy Reyn-Vestfaliya shtati universitetlarga oʻqish toʻlovi sifatida har bir semestr uchun maksimal 500 evro soʻrashga ruxsat berdi. Ilgari oʻquv toʻlovlari faqat uzoq muddatli talabalar va ikkinchi oʻqish uchun qoʻllanadi. 2007-yilning yozgi semestridan boshlab, RWTH Aachenda oʻqigan barcha talabalar, agar Shimoliy Reyn-Vestfaliya shtati tomonidan koʻrsatilgan bir necha sabablarga koʻra ozod qilinmagan boʻlsa, ushbu €500 toʻlashlari kerak edi. 2011-yil 24-fevraldan boshlab oʻqish toʻlovlari Shimoliy Reyn-Vestfaliya Landtagi (Universitetga kirish uchun teng imkoniyatlarni yaxshilash toʻgʻrisidagi qonunchilik) tomonidan 2011/12 qishki mavsumdan boshlab bekor qilindi. Universitetlar kompensatsiya sifatida oʻqitish sifatini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar (masalan, qoʻshimcha oʻqituvchilar va repetitorlar orqali) uchun 249 million evro miqdoridagi milliy mablagʻ oladi. Har bir semestr uchun oʻqish toʻlovlari hali ham olinadi. [[Fayl:RWTH Institut f. Phys. Chemie.JPG|thumb| Fizik kimyo instituti]] === Fakultetlar === RWTH toʻqqizta (ilgari oʻnta) fakultetga boʻlingan: {| |F 1 — Matematika, informatika va tabiiy fanlar fakulteti |- | F 2 — Arxitektura fakulteti |- | F 3 — Qurilish fakulteti |- | F 4 — Mashinasozlik fakulteti |- | F 5 — Georesurslar va materiallar muhandisligi fakulteti |- | F 6 — Elektrotexnika va axborot texnologiyalari fakulteti |- | F 7 — Sanʼat va gumanitar fanlar fakulteti |- | F 8 — Biznes va iqtisodiyot maktabi |- | F 10 — Tibbiyot fakulteti |} Toʻqqizinchi fakultet [[Pedagogika|pedagogika fanlari]] boʻlgan, ammo 1989-yilda u tugatilgan. Biroq, oʻqituvchilar taʼlimi davom etdi.<ref>[http://www.rwth-aachen.de/go/id/las/scol/3/sasc/1/pl/20/pn/3 Rwth-aachen.de] (Note the degree of 'Lehramtʼ, i.e. the certification to teach at [[Gymnasium (Germany)|Gymnasium]] level)</ref> [[Fayl:KlinikumAachen.jpg|thumb| Klinikum Aachen (Universitet kasalxonasi)]] === Fraungofer institutlari === Universitet [[Aachen|Axenning]] Melaten tumanida joylashgan Fraunhofer institutlari bilan hamkorlik qiladi. Institutlar RWTH Aachen talabalari uchun seminarlar, kurslar va maʼruzalar taklif qiladi. [[Fayl:Aachen_Fraunhofer-IME.jpg|thumb| Fraungofer-Molekulyar biologiya va amaliy ekologiya instituti]] * Amaliy [[axborot texnologiyalari]] (FIT) Sankt Augustin va Aachen * Fraungofer-ILT lazer texnologiyasi instituti * Fraungofer-IPT ishlab chiqarish texnologiyasi instituti * Fraungofer-Molekulyar [[biologiya]] va amaliy ekologiya instituti === Jülich-Aachen tadqiqot ittifoqi (JARA) === ''Jülich-Aachen Research Alliance'' (JARA) RWTH Aachen va Forschungszentrum Jülich tomonidan 2007-yilda tashkil etilgan<ref name="JARA">{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaazygh|sarlavha=Jülich Aachen Research Alliance (JARA)|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110614163803/http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaazygh|arxivsana=14-iyun 2011-yil}}</ref> Beshta boʻlim tadqiqot muassasalari tomonidan muvofiqlashtirilgan: * JARA-Brain (Nevrologik kasalliklar diagnostikasi va davolash) * JARA-Fit (Kelajak axborot texnologiyalari asoslari) * JARA-HPC (Yuqori unumdorlikdagi hisoblash) * JARA-Energy (Energiya tadqiqoti)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.exzellenz.rwth-aachen.de/go/id/sam/lang/en|sarlavha=Error|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * JARA-FAME (Kuchlar va materiya tajribalari)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/main/root/Forschung/Einrichtungen/JARA/~dsgx/JARA_FAME/|sarlavha=JARA-FAME|muallif=RWTH Aachen University|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> === Oliy maktablar === ==== Hisoblash muhandisligi fanlari boʻyicha ilgʻor tadqiqotlar uchun Aachen instituti ==== [[Fayl:Aices.png|thumb|100x100px]] Hisoblash muhandisligi fanlari boʻyicha ilgʻor taʼlim uchun Aachen instituti (AICES) RWTH Aachen universitetida Germaniya universitetlari mukammallik tashabbusi ostida 2006-yilda tashkil etilgan aspirantura maktabidir. AICES’dagi tadqiqotlar [[matematika]], informatika va muhandislik, [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]] va [[Tabiiy fanlar|tabiiy fanlarda]] qoʻllanilishini topadigan teskari muammolarni hal qilish uchun hisoblash muhandisligi sohasida keng tarqalgan. AICES RWTH Axen universitetining 8 ta ilmiy boʻlinmasi, shuningdek Maks Plank Temir tadqiqot instituti va Forschungszentrum Jülich institutining 47 ta asosiy tadqiqotchilarining hamkorlikdagi saʼy-harakatlaridir. == Uyushmalar == * RWTH Aachen — Shimoliy Amerika bitiruvchilari uyushmasi: Prof. RWTH sobiq prezidenti doktor Burkhard Rauhut va prof. Doktor Laszlo Baksay, yangi tashkil etilgan „Shimoliy Amerikadagi RWTH Aachen universiteti bitiruvchilari, doʻstlari va qoʻllab-quvvatlovchilari assotsiatsiyasi“ prezidenti 2006-yil may oyida Melburnda ([[Florida]]) RWTH Bitiruvchilar Jamiyatining yangi boʻlimining taʼsis bayonotiga imzo chekdi. * AStA (Talabalar uyushmasi) * AISA (Aaxendagi hind talabalari assotsiatsiyasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aisa.rwth-aachen.de|sarlavha=Association of Indian Students in Aachen|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> * GATS (Aaxendagi Tailand talabalari assotsiatsiyasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gats.rwth-aachen.de|sarlavha=Association of Thai Students in Aachen|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070521203306/http://www.gats.rwth-aachen.de/|arxivsana=21-may 2007-yil}}</ref> * Pokiston talabalar uyushmasi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.psa.rwth-aachen.de|sarlavha=Home|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * MexAS — Mexikanische Aachener Studierende (Meksika talabalar uyushmasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.mexas.rwth-aachen.de/index.php/ueber-uns.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100425185045/http://www.mexas.rwth-aachen.de/index.php/ueber-uns.html|arxivsana=25-aprel 2010-yil|sarlavha=MexAS – Über uns|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.facebook.com/groups/mexas.aachen/|sarlavha=MexAS – Mexikanische Aachener Studierende|ish=Facebook|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> * '''Flugwissenschaftliche Vereinigung Aachen''' ([[Abbreviatura|qisqartmasi]] : FVA, [[Ingliz tili|inglizcha]]: Parvoz tadqiqotlari assotsiatsiyasi Aachen).<ref name="FVA">{{veb manbasi|url=http://www.fva.rwth-aachen.de/fliegerei/index.htm|sarlavha=Fva.rwth-aachen.de|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070612015159/http://www.fva.rwth-aachen.de/fliegerei/index.htm|arxivsana=12-iyun 2007-yil}}</ref> FVA akademik uchish guruhi RWTH Aachen bilan chambarchas bogʻlangan va IDAFLIEG tomonidan nazorat qilinadi (''Interessengemeinschaft deutscher akademischer Fliegergruppen e.'' ''V.'').<ref name="IDA">{{veb manbasi|url=http://www.idaflieg.de/|sarlavha=Home|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * '''Team Sonnenwagen Aachen''' Student jamoasi Avstraliyada World Solar Challenge uchun quyosh avtomobillarini ishlab chiqish va qurish maqsadi bilan 2015-yil oxirida tashkil etilgan. 2017-yilda jamoa birinchi marta musobaqada ishtirok etdi. * Ecurie Aix — Talabalar jamoasi 1999-yilda-formula talabasi boʻyicha raqobatlashish uchun tashkil etilgan<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Ecurie Aix – Der Verein|url=https://www.ecurie-aix.de/ueber-uns/der-verein|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=Ecurie Aix RWTH Aachen|til=de-de|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2022-05-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220524004129/https://www.ecurie-aix.de/ueber-uns/der-verein}}</ref> == Taniqli oʻqituvchilar va bitiruvchilar == RWTH Aachen universiteti bir qancha taniqli shaxslarni, jumladan fizika va [[kimyo boʻyicha Nobel mukofoti]] laureatlarini tarbiyalagan. RWTH Aachenʼning olimlari va bitiruvchilari [[kimyo]], [[tibbiyot]], [[elektrotexnika]] va [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlikda]] katta rol oʻynagan. Misol uchun, Nobel mukofoti laureati [[Peter Debye|Piter Debye]] RWTH Aachenʼdan elektrotexnika boʻyicha diplom oldi va [[Debay harorati|Debye modeli]] va [[Dielektriklar|Debye boʻshashishi]] bilan mashhur. Yana bir misol, Helmut Zahn va uning Toʻqimachilik kimyosi instituti jamoasi 1963-yilda [[Insulin|insulinni]] birinchi boʻlib sintez qilgan va ular Nobel mukofotiga nomzod boʻlgan. Yana bir misol — [[Indoneziya|Indoneziyaning]] uchinchi prezidenti, aviatsiya sohasidagi koʻplab yutuqlarga hissa qoʻshgan BJ Habibie. Frans Jozef Och [[Google Tarjimon|Google Translate]] bosh dasturchisi edi. Verner Tits Volkswagen guruhining yetakchi muhandislaridan biri va SEAT vitse-prezidenti hisoblanadi. == Trivia == * Axenning lord meri va sobori provosti bilan birgalikda RWTH Axen universiteti rektori Axen xalqaro Karl mukofoti direktorlar kengashining uchta avtomatik aʼzolaridan biri hisoblanadi. Mukofot har yili [[Yevropa]] birligiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun beriladi va Yevropaning eng nufuzli mukofotlari qatoriga kiradi.<ref>[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] on the Special Charlemange Award for [[Pope John Paul II]] in 2004 '' (German; Retrieved 27 September 2009)''</ref> == Eslatmalar == {{Manbalar|group="Note"}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.rwth-aachen.de/lang/en RWTH Aachen] 1dkhctxvhlncm822w9jz0dut1kn8mdq 5997789 5997788 2026-04-17T08:07:17Z KWiki78 246724 5997789 wikitext text/x-wiki '''RWTH Aachen universiteti''' yoki '''''Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen''''' Germaniya davlat tadqiqot [[universitet]]i, [[Shimoliy Reyn-Vestfaliya]], [[Germaniya|Germaniyaning]] Axen shahrida joylashgan. 144 ta oʻquv dasturida 47 000 dan ortiq talaba tahsil oladi, bu Germaniyadagi eng yirik texnik universitetdir. 2018-yilda universitet [[muhandislik]] va [[texnologiya]] sohasida jahon universitetlari reytingida 31-oʻrinni egalladi<ref name="University 2018">{{veb manbasi|sarlavha=RWTH Among the Top in International Ranking - English|ish=RWTH Aachen University|sana=1-mart 2018-yil|url=https://www.rwth-aachen.de/go/id/pxgs?lidx=1|kirish sanasi=15-aprel 2022-yil}}</ref> va tabiiy fanlar boʻyicha jahon miqyosida 36-oʻrinni egalladi<ref name="rwth-aachen.de">[http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die_RWTH/Profil/~enw/Daten_Fakten/ Daten & Fakten — RWTH AACHEN UNIVERSITY — Deutsch]. </ref>. 2019-yilda RWTH Aachen uchinchi federal va shtat mukammallik strategiyasining finalidan muvaffaqiyatli chiqdi. Universitet kelgusi yetti yil davomida mukammallik universiteti sifatida moliyalashtiriladi. RWTH Aachen 2007 va 2012-yillarda federal va shtat mukammallik tashabbusining bir qismi boʻlgan. 2007-yildan beri RWTH Aachen DFG va Germaniya fan va gumanitar fanlar kengashi tomonidan oʻzining kelajakdagi RWTH 2020 kontseptsiyasi uchun oʻn bir (ilgari toʻqqiz) Germaniya mukammal universitetlaridan biri sifatida doimiy ravishda moliyalashtiriladi '': Global muammolarga'' javob berish va keyingi kontseptsiya ''Integrated Fan va texnologiya fanlararo universiteti: bilim, taʼsir, tarmoqlar'', shuningdek, aspirantura maktablari va ''mukammallik klasterlari'' uchun grantlar oladi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|sarlavha=Excellence Strategy|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2020-07-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html}}</ref>. Universitet muntazam ravishda barcha Germaniya universitetlari orasida uchinchi tomon mablagʻlarining eng yuqori miqdorini tashkil etadi, bu 2018-yildagi soʻnggi soʻrovda har bir oʻqituvchiga birinchi va ikkinchi oʻrinni egallaydi<ref>[https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bildung-Forschung-Kultur/Bildungsfinanzen-Ausbildungsfoerderung/Tabellen/professoren-einzelne-hochschulen-medizin.html Figures by the German Federal Statistical Office] '' (German; retrieved 2 August 2021)''.</ref>. RWTH Aachen Yevropadagi besh yetakchi texnologiya universiteti<ref>{{veb manbasi|url=http://idealeague.org/who-we-are/|sarlavha=Who We Are|til=inglizcha|qaralgan sana=13-iyul 2019-yil}}</ref> strategik ittifoqi IDEA ligasining asoschi aʼzosi hamda uning nemis hamkasbi [[TU9]] hisoblanadi. == Tarixi == 1858-yil 25-yanvarda Prussiya shahzodasi Frederik Uilyamga (keyinchalik Germaniya imperatori) AachenMyunchener [[Sugʻurta|sugʻurta kompaniyasining]] prekursori boʻlgan Aachener und Myunchener ''Feuer-Versicherungs-Gesellschaftdan'' char uchun 5000 talers xayriya qilindi. Mart oyida shahzoda ehsondan Reyn provinsiyasida birinchi [[Prussiya]] texnologiya institutini ochish uchun foydalanishni tanladi. Tashkilotning joylashuvi yillar davomida hal qilinmagan; shahzoda dastlab [[Koblenz|Koblenzni]] afzal koʻrgan boʻlsa, [[Aachen|Axen]], [[Bonn]], [[Kyoln]] va [[Dusseldorf|Dyusseldorf]] shaharlari ham murojaat qildi, Axen va Kyoln asosiy raqobatchilar edi. Axen nihoyat sugʻurta kompaniyasi va mahalliy banklar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan moliyalashtirish kontseptsiyasi bilan gʻalaba qozondi. Yangi Politexnikumning poydevori ''1865-''yil 15-mayda boʻlib oʻtdi va 1870-yil 10-oktabrda [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushi]] paytida 223 talaba va 32 oʻqituvchi bilan [[Leksiya|maʼruzalar]] boshlandi. Yangi institutning asosiy maqsadi muhandislarni, ayniqsa Rur hududidagi togʻ-kon sanoati uchun taʼlim berish edi; [[kimyo]], [[elektrotexnika]] va [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]] maktablari, shuningdek, [[matematika]] va [[tabiiy fanlar]] va baʼzi [[Ijtimoiy fanlar|ijtimoiy fanlarni]] oʻrgatadigan kirish ''umumiy maktabi'' mavjud edi. [[Fayl:RWTH_Aachen_Hauptgebäude.jpg|thumb| RWTH Aachenning asosiy binosi. U 1870-yilda qurilgan.]] Yangi Prussiya ''politexnikasining'' noaniq pozitsiyasi (rasmiy ravishda [[Universitet|universitetlar]] boʻlmagan) birinchi yillarga taʼsir qildi. Politexnika jamiyatda obroʻ-eʼtiborga ega emas edi va talabalar soni kamaydi. Bu 1880-yilda oʻzgara boshladi, birinchi RWTH, boshqalar qatori, ''Qirollik Texnik Universiteti'' sifatida qayta tashkil etildi, Prussiya Lordlar Palatasida oʻrin oldi va nihoyat Doktor-Ingni berish huquqini qoʻlga kiritdi. Xuddi shu yili 800 dan ortiq erkak talaba oʻqishga kirdi. 1909-yilda birinchi ayollar oʻqishga qabul qilindi va rassom Avgust fon Brandis arxitektura fakultetiga Aleksandr Frenzning oʻrniga „figura va peyzaj rasmlari professori“ lavozimini egalladi, Brandis 1929-yilda dekan boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.spurensuche-ausstellung.de/brandis.php|sarlavha=Spurensuche Ausstellung > Brandis|ish=spurensuche-ausstellung.de|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2024-09-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240910204934/http://www.spurensuche-ausstellung.de/brandis.php}}</ref> 1920-yillarda koʻproq mustaqil [[Fakultet|fakultetlar]], bir qancha yangi institutlar va umumiy talabalar qoʻmitasining tashkil etilishi bilan (oʻsha paytda qirollik boʻlmagan) ''TH Aachen'' (Technische Hochschule Aachen) gullab-yashnagan boʻlsa-da, [[millatchilik]] radikallashuvining dastlabki belgilari 1920-yillarda ham namoyon boʻldi.1933-yilda [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasining]] ''Gleichschaltung'' TH talabalari va professor-oʻqituvchilari tomonidan nisbatan past qarshilikka duch keldi. 1933-yil sentabr oyidan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]] va [[Kommunizm|kommunistik]] professorlar (1937-yildan boshlab talabalar ham) muntazam ravishda taʼqib qilinib, universitetdan chetlashtirildi. Boʻsh [[Professor|stullar]] tobora koʻproq NSDAP partiyasi aʼzolari yoki xayrixohlariga berila boshlandi. Tadqiqot va oʻqitish erkinligi keskin cheklandi va rejim rejalari uchun muhim boʻlgan institutlar tizimli ravishda tashkil etildi va 1939-yilda qisqa muddat yopildi, TH 1940-yilda garchi talabalar soni kam boʻlsa ham kurslarni davom ettirdi,. 1944-yil 21-oktabrda, Axen taslim boʻlganida, universitetning barcha binolarining 70 % dan ortigʻi vayron boʻlgan yoki jiddiy shikastlangan. 1945-yilda [[Ikkinchi Jahon urushi]] tugagandan soʻng, universitet tezda tiklandi. 1950-yillarda natsistlar partiyasiga mansubligi sababli olib tashlangan koʻplab professorlarga qaytishga ruxsat berildi va koʻplab yangi institutlar tashkil etildi. 1960-yillarning oxiriga kelib, THda 10 000 talaba bor edi, bu uni Germaniyaning barcha texnik universitetlari orasida birinchi oʻringa qoʻydi. 1965 va 1966-yillarda [[Falsafa|falsafiy]] va [[tibbiyot]] fakultetlari tashkil etilishi bilan universitet yanada „universal“ tus oldi. Ayniqsa, yangi tashkil etilgan fakultetlarga yangi talabalar jalb qilina boshladi va talabalar soni 1970 (10 000) yildan 1980-yilgacha (25 000 dan ortiq) va 1980 dan 1990-yilgacha (37 000 dan ortiq) deyarli ikki baravar koʻpaydi.<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13">{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die-RWTH/Profil/~enw/Daten-Fakten/?lidx=1|sarlavha=Facts and Figures – RWTH AACHEN UNIVERSITY – English|ism=RWTH Aachen|muallif=University|ish=www.rwth-aachen.de}}</ref> Hozirda talabalarning oʻrtacha soni 42 000 ga yaqin, barcha talabalarning uchdan bir qismi ayollardir. Nisbiy nuqtai nazardan, eng mashhur oʻquv dasturlari [[muhandislik]] (57 %), [[tabiiy fanlar]] (23 %), [[Iqtisodiyot|iqtisod]] va gumanitar fanlar (13 %) va [[tibbiyot]] (7 %).<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13" /> === Soʻnggi oʻzgarishlar === [[Fayl:RWTH_Roter_Hoersaal.JPG|right|thumb| Markaziy kampusdagi „Qizil maʼruza zali“]] 2006-yil dekabr oyida RWTH Aachen va [[Ummon Sultonligi|Ummon]] sultonligi [[Maskat|Maskatda]] xususiy nemis texnologiya universitetini tashkil etish toʻgʻrisida shartnoma imzoladi. Aaxenlik professorlar hozirgi beshta oʻquv dasturlari uchun oʻquv dasturlarini ishlab chiqishda yordam berishdi va ilmiy xodimlar birinchi kurslarning bir qismini oʻzlashtirdilar.<ref>[http://www-i5.informatik.rwth-aachen.de/i5new/publications/annualreports/i5_jb2007_2008.pdf Annual report 2007/2008 of the Chair of Computer Science 5 (Information Systems)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170507102709/http://www-i5.informatik.rwth-aachen.de/i5new/publications/annualreports/i5_jb2007_2008.pdf |date=7-may 2017-yil }} (retrieved 11 April 2009)</ref> 2007-yilda RWTH Aachen oʻzining kelajakdagi ''RWTH 2020'' kontseptsiyasi uchun toʻqqizta Germaniya mukammal universitetlaridan biri sifatida tanlandi. Biroq, kelajakdagi kontseptsiyalari uchun taqdirlangan universitetlar roʻyxati asosan yirik va allaqachon hurmatga sazovor boʻlgan institutlardan iborat boʻlsa-da, Federal Taʼlim va Tadqiqot Vazirligining taʼkidlashicha, bu tashabbus kelajakda bagʻishlangan kontseptsiyaga ega boʻlgan universitetlarni xalqaro miqyosda tadqiqotlarni davom ettirishi uchun ilgari surishga qaratilgan.. Har uch moliyalashtirish yoʻnalishi boʻyicha mablagʻ yutib, jarayon RWTH Aachen universitetiga 2007—2011-yillar davomida 180 [[million]] [[Yevro|evro]] miqdorida qoʻshimcha mablagʻ olib keldi. Moliyalashtirishning boshqa ikkita yoʻnalishi aspirantura maktablari boʻlib, ularda ''Axen hisoblash texnikasi fanlari boʻyicha ilgʻor taʼlim instituti'' moliyalashtirildi va „mukammallik klasterlari“ deb ataladi, bu yerda RWTH Aachen uchta klaster uchun moliyalashtirishga muvaffaq boʻldi: ''Ultra yuqori tezlikdagi mobil''. ''Axborot va kommunikatsiya (UMIC)'', ''yuqori ish haqi oladigan mamlakatlar uchun integral ishlab chiqarish texnologiyasi'' va ''biomassadan tayyorlangan yoqilgʻi (TMFB)''.<ref>[http://www.exzellenz.rwth-aachen.de/aw/cms/home/Startseite/~rzv/Exzellenzinitiative_an_der_RWTH_Aachen/?lang=en Excellence Initiative at RWTH Aachen University] '' (retrieved 11 April 2009)''</ref> RWTH Germaniya federal va shtat hukumatlaridan 2019-yildan boshlab uchinchi Excellence universitetlarini moliyalashtirish liniyasini moliyalashtirish uchun tanlangan. RWTH taklifi „Integratsiyalashgan fan va texnologiya fanlararo universiteti — bilim“ deb nomlangan. Taʼsir. Tarmoqlar." va yetti yillik muddatga moliyalashtirishni taʼminladi. 2019 Mukammallik klasterlari * Yoqilgʻi Ilmiy Markazi (FSC) [[qayta tiklanadigan energiya]] va [[uglerod]] manbalari uchun moslashuvchan konversiya tizimlari * Ishlab chiqarish Interneti * ML4Q — Kvant hisoblash uchun materiya va yorugʻlik RWTH mos ravishda 2007 va 2012-yillarda birinchi va ikkinchi Excellence universitetlarida moliyalashtirish bilan taqdirlangan. [[Fayl:Blick_über_Aachen_auf_den_Katschhof,_Sept_2008.jpg|thumb| [[Aachen|SuperC]] dan ''Axen'' shahri tomon koʻrinish, shahar markazidagi kampusdagi asosiy bino yonidagi talabalar uchun markaziy bino]] == Kampus == [[Fayl:RWTH-Hörsaalzentrum CARL.JPG|thumb| 2017-yilda yangi qurilgan CARL, RWTH Aachen]] RWTH Aachen universitetining kampusi Axen shahrining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Ikkita asosiy hudud mavjud — shahar markazi va Melaten tumani. Boshqa diqqatga sazovor joylar orasida universitetning [[Botanika bogʻi|botanika bogʻi]] (Botanischer Garten Aachen) mavjud. 2017-yilda ''tadqiqot va taʼlimning markaziy auditoriyasi'' (CARL) deb nomlangan yangi bino ochildi. U 4000 talaba uchun joy taklif etadi va eng katta auditoriya binosi sifatida Audimax oʻrnini egallaydi. Turli xil maʼruza zallarini oʻz ichiga oladigan yangi markaziy auditoriya nomi oʻrta asrlarda Aaxendan oʻz imperiyasini boshqargan [[Charlemagne|Karlga]] ishoradir.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aachener-nachrichten.de/lokales/aachen/rwth-hoersaalzentrum-carl-noch-im-oktober-in-den-probebetrieb-1.1474022|sarlavha=RWTH-Hörsaalzentrum C.A.R.L.: Noch im Oktober in den Probebetrieb|ish=aachener-nachrichten.de|sana=20-oktabr 2016-yil|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2017-11-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171107014412/http://www.aachener-nachrichten.de/lokales/aachen/rwth-hoersaalzentrum-carl-noch-im-oktober-in-den-probebetrieb-1.1474022}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/root/Die-RWTH/Aktuell/Pressemitteilungen/Februar/~hmcd/Neues-Hoersaalzentrum-heisst-C-A-R-L/|sarlavha=Neues Hörsaalzentrum heißt C.A.R.L. – RWTH AACHEN UNIVERSITY – Deutsch|ism=RWTH Aachen|muallif=University|ish=www.rwth-aachen.de}}</ref> RWTH [[Jülich]] va [[Essen]] shaharlarida tashqi inshootlarga ega [[Shtutgart universiteti|va Shtutgart universiteti]] bilan birgalikda Avstriya [[Alplar|Alp togʻlaridagi]] Kleinvalsertaldagi uyga egalik qiladi. Universitet hozirda shahar markazida va Melaten tumanida kengaymoqda. SuperC, talabalar uchun yangi markaziy xizmat koʻrsatish binosi 2008-yilda ochilgan. Yangi ''Campus-Melaten'' uchun poydevor qoʻyish 2009-yilda boʻlgan. == Xalqarolik == Ikki tomonlama diplomlar va talabalarning harakatchanligi TIME (Yevropa uchun eng yaxshi sanoat menejerlari) tarmogʻi orqali boshqa texnologiya universitetlari bilan targʻib qilinadi. Bundan tashqari, RWTH IDEA ligasining aʼzosi boʻlib, u Yevropaning toʻrtta yetakchi tadqiqot universitetlari, jumladan TU Delft, Chalmers texnologiya universiteti va ETH Tsyurix oʻrtasida strategik hamkorlik boʻlib, bakalavriatda tadqiqot imkoniyatlari dasturini boshlagan birinchi nemis universitetidir. Boshqa nemis universitetlari bilan taqqoslaganda, RWTH Aachen oxirgi yillarda uchinchi tomon donorlari tomonidan berilgan eng koʻp mablagʻni oldi.<ref name="Third-party donors">{{veb manbasi|url=http://www.eua.be/eua/jsp/en/upload/Case_RWTH_Aachen.1088177395947.pdf|sarlavha=Research Funding at RWTH Aachen University|ish=eua.be|qaralgan sana=7-avgust 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20061014212540/http://www.eua.be/eua/jsp/en/upload/Case_RWTH_Aachen.1088177395947.pdf|arxivsana=14-oktabr 2006-yil}}</ref> Hozirda bakalavriat, magistratura yoki PhD dasturida 7000 dan ortiq xalqaro talabalar tahsil olmoqda. Boshqa nemis universitetlari bilan solishtirganda, RWTH Aachendagi xalqaro talabalarning ulushi oʻrtachadan yuqori.<ref name="RWTH – Facts & Figures, p. 13"/> Axenning [[Niderlandiya]], [[Belgiya]] va Lyuksemburgga yaqinligi va keyinchalik turli madaniy meroslar bilan tanishish RWTH Aachen universitetini xalqaro jihatlarni aks ettirish va targʻib qilish va boshqa universitetlar bilan intensiv oʻzaro aloqada oʻziga xos mavqega ega boʻldi. == Reytinglar ==   RWTH Aachen 2018-yilda [[DAX]] [[Direktorlar kengashi|boshqaruv kengashi]] aʼzolari soni bilan oʻlchangan Germaniya iqtisodiyotidagi top-menejerlar soni boʻyicha 3-oʻrinni egalladi.<ref name=":0">https://www.odgersberndtson.com/media/6963/7-dax-vorstands-report-2018.pdf {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220122011200/https://www.odgersberndtson.com/media/6963/7-dax-vorstands-report-2018.pdf |date=2022-01-22 }} {{Bare URL PDF|date=2022-yil mart}}</ref> 2019-yilda RWTH Aachen 2-oʻrinni egalladi.<ref name=":1">Klaus Hansen. (2019). 8. </ref> 2019-yilda eng koʻp top-menejerga ega boʻlgan 3 ta universitet [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|LMU Myunxen]], RWTH Aachen va Technische Universität Darmshtadt boʻldi.<ref name=":1" /> ''2019/2020 bitiruvchilari uchun Stepstone ish haqi hisobotiga'' koʻra, RWTH Aachen bitiruvchilari fan, texnologiya, muhandislik va matematika boʻyicha eng yuqori daromad oluvchilar qatoriga kiradi.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.stepstone.de/wissen/einstiegsgehalt/|sarlavha=Einstiegsgehälter für Absolventen|sana=19-noyabr 2019-yil}}</ref> 2001-yildan 2013-yilgacha milliy reytinglar muntazam ravishda RWTH Aachenni [[muhandislik]] (ayniqsa, [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]], [[elektrotexnika]]) sohasida Germaniyaning eng yaxshi universitetlaridan biri, shuningdek, [[Informatika|kompyuter fanlari]], [[fizika]], [[kimyo]] va [[tibbiyot]] boʻyicha kuchli uchlikka kirdi..<ref>[http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaanwbi RWTH Aachen ranking report 2001-2010] '' (German; retrieved 9 April 2009)''</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.che-ranking.de/downloads/CHE_AP149_Vielfaeltige_Exzellenz_2011_Maschinenbau_Uni.pdf|sarlavha=CHE report|ish=che-ranking.de|qaralgan sana=13-iyun 2022-yil|arxivsana=17-oktabr 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131017042948/http://www.che-ranking.de/downloads/CHE_AP149_Vielfaeltige_Exzellenz_2011_Maschinenbau_Uni.pdf}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.wiwo.de/erfolg/campus-mba/uni-ranking-die-besten-unis-sind-in-der-provinz-/8023206.html|sarlavha=Uni-Ranking: Deutschlands beste Universitäten – Campus & MBA – Erfolg – Wirtschaftswoche|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> 2019 QS World University Rankings universitetni ''muhandislik — mexanika, aviatsiya va ishlab chiqarish'' (mavzu boʻyicha) boʻyicha 19-oʻrinni va ''muhandislik va texnologiya boʻyicha'' 44-oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2013/engineering-mechanical|sarlavha=QS World University Rankings by Subject 2013 – Engineering – Mechanical, Aeronautical & Manufacturing|ish=Top Universities|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/faculty-rankings/engineering-and-technology/2013|sarlavha=QS World University Rankings by Faculty 2013 – Engineering and Technology|ish=Top Universities|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref name=":3">{{veb manbasi|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2019/engineering-technology|sarlavha=Engineering and Technology|sana=15-fevral 2019-yil|ish=Top Universities|til=inglizcha|qaralgan sana=3-oktabr 2019-yil}}</ref> 2009-yilda ikkita taniqli nemis gazetalari " Handelsblatt " va " Wirtschaftswoche " RWTH Aachenni mashinasozlik, elektrotexnika, sanoat muhandisligi va kompyuter fanlari boʻyicha Germaniyada birinchi oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.tim.rwth-aachen.de/blog/?p=178|sarlavha=Mass Customization|ish=Prof. Frank Piller – RWTH Aachen TIM Group|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100827193123/http://www.tim.rwth-aachen.de/blog/?p=178|arxivsana=27-avgust 2010-yil}}</ref> 2012-yilda Handelsblatt RWTH Biznes va Iqtisodiyot maktabini Germaniyadagi eng yaxshi 10 talikka kiritdi.<ref>{{veb manbasi|url=https://tool.handelsblatt.com/tabelle/index.php?id=118&so=1a&pc=100&po=0|sarlavha=Handelsblatt-Ranking Betriebswirtschaftslehre 2012 – Handelsblatt Online|ish=tool.handelsblatt.com|qaralgan sana=22-aprel 2019-yil|arxivsana=28-oktabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211028073406/https://tool.handelsblatt.com/tabelle/index.php?id=118&so=1a&pc=100&po=0}}</ref> DAAD tomonidan Oliy taʼlimni rivojlantirish markazi va Die Zeit bilan birgalikda eʼlon qilingan 2015-yil reytingida RWTH Aachen ham yuqorida tilga olingan muhandislik va informatika sohalarida Germaniyaning boshqa universitetlari orasida birinchi oʻrinda turadi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.daad.de|sarlavha=Deutscher Akademischer Austauschdienst – DAAD – Deutscher Akademischer Austauschdienst|muallif=DAAD – Deutscher Akademischer Austauschdienst|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> Xalqaro miqyosda, 2020 QS fakulteti reytingida RWTH Aachen 20 (Mashinasozlik), 34 (Elektrotexnika), =40 (Fizika va Astronomiya), 36 (Kimyo muhandisligi), 21 (Materialshunoslik), =42 (Kimyo) oʻrinlarini egalladi. =26 (Mineral va kon muhandisligi.<ref name="QS_subject_rankings">[http://www.topuniversities.com/node/2159/ranking-details/university-subject-rankings/2016 Subject Rankings for RWTH Aachen], QS World University Rankings, retrieved on 6 March 2014.</ref> 2019-yilgi [[Times Higher Education|The Times Higher Education]] mavzular reytingida RWTH ''muhandislik va texnologiya'' boʻyicha 27-oʻrin, ''fizika fanlari boʻyicha'' 72-oʻrin, ''kompyuter fanlari boʻyicha'' 47-oʻrinni egalladi.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/rwth-aachen-university|sarlavha=RWTH Aachen University|sana=9-sentabr 2019-yil|ish=Times Higher Education (THE)|til=inglizcha|qaralgan sana=3-oktabr 2019-yil}}</ref> == Tashkilot == Deyarli barcha asosiy maʼruzalar nemis tilida oʻtkaziladi, ammo koʻpayib borayotgan magistrlik dasturlari kirish uchun ingliz tilini bilishni talab qiladi. === Toʻlovlar === RWTH Aachen [[Shimoliy Reyn-Vestfaliya]] [[Germaniya yerlari|federal shtati]] tomonidan boshqariladi. 2004-yilning yoz semestridan boshlab Shimoliy Reyn-Vestfaliya shtati universitetlarga oʻqish toʻlovi sifatida har bir semestr uchun maksimal 500 evro soʻrashga ruxsat berdi. Ilgari oʻquv toʻlovlari faqat uzoq muddatli talabalar va ikkinchi oʻqish uchun qoʻllanadi. 2007-yilning yozgi semestridan boshlab, RWTH Aachenda oʻqigan barcha talabalar, agar Shimoliy Reyn-Vestfaliya shtati tomonidan koʻrsatilgan bir necha sabablarga koʻra ozod qilinmagan boʻlsa, ushbu €500 toʻlashlari kerak edi. 2011-yil 24-fevraldan boshlab oʻqish toʻlovlari Shimoliy Reyn-Vestfaliya Landtagi (Universitetga kirish uchun teng imkoniyatlarni yaxshilash toʻgʻrisidagi qonunchilik) tomonidan 2011/12 qishki mavsumdan boshlab bekor qilindi. Universitetlar kompensatsiya sifatida oʻqitish sifatini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar (masalan, qoʻshimcha oʻqituvchilar va repetitorlar orqali) uchun 249 million evro miqdoridagi milliy mablagʻ oladi. Har bir semestr uchun oʻqish toʻlovlari hali ham olinadi. [[Fayl:RWTH Institut f. Phys. Chemie.JPG|thumb| Fizik kimyo instituti]] === Fakultetlar === RWTH toʻqqizta (ilgari oʻnta) fakultetga boʻlingan: {| |F 1 — Matematika, informatika va tabiiy fanlar fakulteti |- | F 2 — Arxitektura fakulteti |- | F 3 — Qurilish fakulteti |- | F 4 — Mashinasozlik fakulteti |- | F 5 — Georesurslar va materiallar muhandisligi fakulteti |- | F 6 — Elektrotexnika va axborot texnologiyalari fakulteti |- | F 7 — Sanʼat va gumanitar fanlar fakulteti |- | F 8 — Biznes va iqtisodiyot maktabi |- | F 10 — Tibbiyot fakulteti |} Toʻqqizinchi fakultet [[Pedagogika|pedagogika fanlari]] boʻlgan, ammo 1989-yilda u tugatilgan. Biroq, oʻqituvchilar taʼlimi davom etdi.<ref>[http://www.rwth-aachen.de/go/id/las/scol/3/sasc/1/pl/20/pn/3 Rwth-aachen.de] (Note the degree of 'Lehramtʼ, i.e. the certification to teach at [[Gymnasium (Germany)|Gymnasium]] level)</ref> [[Fayl:KlinikumAachen.jpg|thumb| Klinikum Aachen (Universitet kasalxonasi)]] === Fraungofer institutlari === Universitet [[Aachen|Axenning]] Melaten tumanida joylashgan Fraunhofer institutlari bilan hamkorlik qiladi. Institutlar RWTH Aachen talabalari uchun seminarlar, kurslar va maʼruzalar taklif qiladi. [[Fayl:Aachen_Fraunhofer-IME.jpg|thumb| Fraungofer-Molekulyar biologiya va amaliy ekologiya instituti]] * Amaliy [[axborot texnologiyalari]] (FIT) Sankt Augustin va Aachen * Fraungofer-ILT lazer texnologiyasi instituti * Fraungofer-IPT ishlab chiqarish texnologiyasi instituti * Fraungofer-Molekulyar [[biologiya]] va amaliy ekologiya instituti === Jülich-Aachen tadqiqot ittifoqi (JARA) === ''Jülich-Aachen Research Alliance'' (JARA) RWTH Aachen va Forschungszentrum Jülich tomonidan 2007-yilda tashkil etilgan<ref name="JARA">{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaazygh|sarlavha=Jülich Aachen Research Alliance (JARA)|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110614163803/http://www.rwth-aachen.de/global/show_document.asp?id=aaaaaaaaaaazygh|arxivsana=14-iyun 2011-yil}}</ref> Beshta boʻlim tadqiqot muassasalari tomonidan muvofiqlashtirilgan: * JARA-Brain (Nevrologik kasalliklar diagnostikasi va davolash) * JARA-Fit (Kelajak axborot texnologiyalari asoslari) * JARA-HPC (Yuqori unumdorlikdagi hisoblash) * JARA-Energy (Energiya tadqiqoti)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.exzellenz.rwth-aachen.de/go/id/sam/lang/en|sarlavha=Error|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * JARA-FAME (Kuchlar va materiya tajribalari)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.rwth-aachen.de/cms/main/root/Forschung/Einrichtungen/JARA/~dsgx/JARA_FAME/|sarlavha=JARA-FAME|muallif=RWTH Aachen University|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> === Oliy maktablar === ==== Hisoblash muhandisligi fanlari boʻyicha ilgʻor tadqiqotlar uchun Aachen instituti ==== [[Fayl:Aices.png|thumb|100x100px]] Hisoblash muhandisligi fanlari boʻyicha ilgʻor taʼlim uchun Aachen instituti (AICES) RWTH Aachen universitetida Germaniya universitetlari mukammallik tashabbusi ostida 2006-yilda tashkil etilgan aspirantura maktabidir. AICES’dagi tadqiqotlar [[matematika]], informatika va muhandislik, [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]] va [[Tabiiy fanlar|tabiiy fanlarda]] qoʻllanilishini topadigan teskari muammolarni hal qilish uchun hisoblash muhandisligi sohasida keng tarqalgan. AICES RWTH Axen universitetining 8 ta ilmiy boʻlinmasi, shuningdek Maks Plank Temir tadqiqot instituti va Forschungszentrum Jülich institutining 47 ta asosiy tadqiqotchilarining hamkorlikdagi saʼy-harakatlaridir. == Uyushmalar == * RWTH Aachen — Shimoliy Amerika bitiruvchilari uyushmasi: Prof. RWTH sobiq prezidenti doktor Burkhard Rauhut va prof. Doktor Laszlo Baksay, yangi tashkil etilgan „Shimoliy Amerikadagi RWTH Aachen universiteti bitiruvchilari, doʻstlari va qoʻllab-quvvatlovchilari assotsiatsiyasi“ prezidenti 2006-yil may oyida Melburnda ([[Florida]]) RWTH Bitiruvchilar Jamiyatining yangi boʻlimining taʼsis bayonotiga imzo chekdi. * AStA (Talabalar uyushmasi) * AISA (Aaxendagi hind talabalari assotsiatsiyasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aisa.rwth-aachen.de|sarlavha=Association of Indian Students in Aachen|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> * GATS (Aaxendagi Tailand talabalari assotsiatsiyasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gats.rwth-aachen.de|sarlavha=Association of Thai Students in Aachen|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070521203306/http://www.gats.rwth-aachen.de/|arxivsana=21-may 2007-yil}}</ref> * Pokiston talabalar uyushmasi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.psa.rwth-aachen.de|sarlavha=Home|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * MexAS — Mexikanische Aachener Studierende (Meksika talabalar uyushmasi)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.mexas.rwth-aachen.de/index.php/ueber-uns.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100425185045/http://www.mexas.rwth-aachen.de/index.php/ueber-uns.html|arxivsana=25-aprel 2010-yil|sarlavha=MexAS – Über uns|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.facebook.com/groups/mexas.aachen/|sarlavha=MexAS – Mexikanische Aachener Studierende|ish=Facebook|qaralgan sana=21-iyul 2015-yil}}</ref> * '''Flugwissenschaftliche Vereinigung Aachen''' ([[Abbreviatura|qisqartmasi]] : FVA, [[Ingliz tili|inglizcha]]: Parvoz tadqiqotlari assotsiatsiyasi Aachen).<ref name="FVA">{{veb manbasi|url=http://www.fva.rwth-aachen.de/fliegerei/index.htm|sarlavha=Fva.rwth-aachen.de|ish=rwth-aachen.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070612015159/http://www.fva.rwth-aachen.de/fliegerei/index.htm|arxivsana=12-iyun 2007-yil}}</ref> FVA akademik uchish guruhi RWTH Aachen bilan chambarchas bogʻlangan va IDAFLIEG tomonidan nazorat qilinadi (''Interessengemeinschaft deutscher akademischer Fliegergruppen e.'' ''V.'').<ref name="IDA">{{veb manbasi|url=http://www.idaflieg.de/|sarlavha=Home|kirish sanasi=21-iyul 2015-yil}}</ref> * '''Team Sonnenwagen Aachen''' Student jamoasi Avstraliyada World Solar Challenge uchun quyosh avtomobillarini ishlab chiqish va qurish maqsadi bilan 2015-yil oxirida tashkil etilgan. 2017-yilda jamoa birinchi marta musobaqada ishtirok etdi. * Ecurie Aix — Talabalar jamoasi 1999-yilda-formula talabasi boʻyicha raqobatlashish uchun tashkil etilgan<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Ecurie Aix – Der Verein|url=https://www.ecurie-aix.de/ueber-uns/der-verein|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=Ecurie Aix RWTH Aachen|til=de-de|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2022-05-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220524004129/https://www.ecurie-aix.de/ueber-uns/der-verein}}</ref> == Taniqli oʻqituvchilar va bitiruvchilar == RWTH Aachen universiteti bir qancha taniqli shaxslarni, jumladan fizika va [[kimyo boʻyicha Nobel mukofoti]] laureatlarini tarbiyalagan. RWTH Aachenʼning olimlari va bitiruvchilari [[kimyo]], [[tibbiyot]], [[elektrotexnika]] va [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlikda]] katta rol oʻynagan. Misol uchun, Nobel mukofoti laureati [[Peter Debye|Piter Debye]] RWTH Aachenʼdan elektrotexnika boʻyicha diplom oldi va [[Debay harorati|Debye modeli]] va [[Dielektriklar|Debye boʻshashishi]] bilan mashhur. Yana bir misol, Helmut Zahn va uning Toʻqimachilik kimyosi instituti jamoasi 1963-yilda [[Insulin|insulinni]] birinchi boʻlib sintez qilgan va ular Nobel mukofotiga nomzod boʻlgan. Yana bir misol — [[Indoneziya|Indoneziyaning]] uchinchi prezidenti, aviatsiya sohasidagi koʻplab yutuqlarga hissa qoʻshgan BJ Habibie. Frans Jozef Och [[Google Tarjimon|Google Translate]] bosh dasturchisi edi. Verner Tits Volkswagen guruhining yetakchi muhandislaridan biri va SEAT vitse-prezidenti hisoblanadi. == Trivia == * Axenning lord meri va sobori provosti bilan birgalikda RWTH Axen universiteti rektori Axen xalqaro Karl mukofoti direktorlar kengashining uchta avtomatik aʼzolaridan biri hisoblanadi. Mukofot har yili [[Yevropa]] birligiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun beriladi va Yevropaning eng nufuzli mukofotlari qatoriga kiradi.<ref>[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] on the Special Charlemange Award for [[Pope John Paul II]] in 2004 '' (German; Retrieved 27 September 2009)''</ref> == Eslatmalar == {{manbalar|group="Note"}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.rwth-aachen.de/lang/en RWTH Aachen] 04i35lj79w616xmu1k8h46atcyw1a3v 0 736313 5997396 5968325 2026-04-16T12:09:13Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997396 wikitext text/x-wiki '''Viyaduk''' – bu uzoq uzunlikdagi va balandlikdagi temir yoʻl yoki yoʻlni qoʻllab-quvvatlovchi bir qator kamar yoki [[Ustun|ustunlardan]] tashkil topgan oʻziga xos [[Koʻprik|koʻprik]] turi hisoblanadi. Odatda viyaduklar bir xil balandlikdagi ikkita nuqtani bogʻlaydigan boʻlib, bu esa keng vodiylar hamda yoʻl va daryo yoki boshqa past-baland [[Relyef|relef]] xususiyatlarini va toʻsiqlar orqali toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻl oʻtkazgichdan oʻtish imkonini beradi<ref name="oxf">{{veb manbasi|url=https://www.oed.com/|sarlavha=viaduct – Definition of viaduct in English by Oxford English Dictionary|ish=OED|kirish sanasi=21-sentabr 2020-yil}}</ref><ref name="mer-web">{{veb manbasi|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/viaduct|sarlavha=Definition of VIADUCT|ish=www.merriam-webster.com|kirish sanasi=27-mart 2018-yil}}</ref>. ''Viyaduk'' atamasi [[Lotin tili|lotincha:]] via meaning – „yoʻl“ va ducere – „yetakchi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu 19-asrda [[qadimgi Rim]] suv oʻtkazgichlari bilan [[Analogiya|oʻxshashlikdan]] olingan<ref name="oxf" />. Rim suv oʻtkazgichlari singari, koʻplab ilk viyaduklar taxminan bir xil uzunlikdagi bir qator kamarlardan va ustunlardan iborat boʻlgan. == Yer ustida == [[Fayl:Light_trail_along_Wugu–Yangmei_Elevated_Road.jpg|thumb| Tayvandagi Vugu-Yangmei baland yoʻli, bir ustunli ikki qavatli viaduk]] [[Qadimgi dunyo tarixi|Antik davrda]] eng uzun viyaduk [[Fransiya]] janubidagi keng botqoqlarni kesib oʻtgan Pont Serme koʻprigi deb hisoblanadi<ref>Colin OʻConnor: Roman Bridges, Cambridge University Press 1993, {{ISBN|0-521-39326-4}}, p. 99</ref>. Uning eng uzun nuqtasidan viyaduk 2679 metrni, kengligi esa 22 metrni tashkil etadi. Viyaduklar odatda Chikago, [[Atlanta]], Birmingem, London va [[Manchester]] kabi temir yoʻl markazlari boʻlgan koʻplab shaharlarda qoʻllanadi. Bu viyaduklar u yerdagi yuk poyezdlari uchun zarur boʻlgan katta temir yoʻl hovlilarini kesib oʻtadi, shuningdek, ogʻir temir yoʻl harakati uchun zarur boʻlgan koʻp yoʻlli temir yoʻl liniyalarini kesib oʻtadi. Ushbu viyaduklar poyezdlar harakatini doimiy ravishda toʻxtatib turishni taʼminlaydi va magistral va shahar koʻchalarida harakatlanishni taʼminlaydi. Xuddi shunday, baʼzi viyaduklar temir yoʻllarni katta vodiylar orqali olib oʻtadi yoki ular koʻplab koʻchalar va xiyobonlar boʻlgan shaharlar orqali temir yoʻllarni olib oʻtadi. Quruqlikdagi koʻplab viyaduklar landshaftdagi oʻxshash balandlikdagi nuqtalarni, odatda daryo vodiysi yoki boshqa tekislikdagi boshqa eroziyalangan teshiklarni koʻprik qilish orqali bogʻlaydi. Koʻpincha bunday vodiylarning ikkala tomoniga tushadigan yoʻllar (zarurat boʻlganda, daryo ustidagi kichik koʻprik bilan) transport yukini taʼminlay olmaydi, bu esa „oʻtish“ uchun viyadukni talab qiladi<ref>Brownlee, Christy (March 2005) „Taking the high road: Franceʼs new bridge helps a small town dodge traffic—and set a new world record“ ''SuperScience'' 16(6): pp.12–15;</ref>. Bunday koʻpriklar toʻgʻriroq va tekisroq marshrutlarni talab qiladigan temir yoʻl harakati uchun ham foydalanishga topshiriladi<ref>Davidsen, Judith (April 1993) "A new „lite“ rail viaduct formula: Norman Foster designs a rapid-transit viaduct for Rennes, France" ''Architectural Record'' 181(4): p.26;</ref>. Baʼzi viyaduklarda bir nechta palubalar mavjud boʻlib, bitta palubada transport vositalari, boshqasida esa temir yoʻl harakati mavjud. Bunga misol qilib Kanadaning Toronto shahridagi [[Shahzoda Eduard oroli|Shahzoda Eduard viadukini]] keltirish mumkin, u Bloor koʻchasi kabi yuqori palubada avtotransportni, pastki palubada esa tik Don daryosi [[Vodiy|vodiysi]] ustidagi Bloor-Danforth [[Toronto metropoliteni|metro liniyasi]] sifatida metroni olib boradi. Boshqalari esa [[London|Londondagi]] koʻplab viyaduklarning sababi boʻlib, ularning ostidagi yoʻllarni kesib oʻtib, aholi punktlarini qamrab olish uchun qurilgan. == Suv ustida == [[Fayl:Glenfinnan_Viaduct.jpg|thumb| Buyuk Britaniyadagi Glenfinnan viadukti]] Suv ustidagi viyaduklar orollar yoki ketma-ket yoylardan foydalanadi. Ular koʻpincha boshqa turdagi koʻpriklar yoki tunnellar bilan birlashtirilib, kema suvlarini viyaduk uchastkalari sifatida kesib oʻtadilar, lekin loyihalash va qurish kattaroq oraliqli tunnel yoki koʻpriklarga qaraganda arzonroq, odatda katta kemalar uchun etarli gorizontal va vertikal boʻshliqqa ega emas. Millau viyaduki – Fransiya janubidagi Millau yaqinidagi [[Tarn (daryo)|Tarn]] daryosi vodiysi boʻylab oʻtuvchi simli yoʻl koʻprigi hisoblanadi. U 2004-yilda ochilgan va dunyodagi eng baland avtomobil koʻprigi boʻlib, uning choʻqqisi 343 metrni tashkil qiladi (1125).&nbsp;ft). Undan oldin esa Xitoydagi Danyang-Kunshan Grand koʻprigi dunyodagi eng uzun koʻprik edi<ref>[http://www.guinnessworldrecords.com/Search/Details/Longestbridge/49848.htm Longest bridge], Guinness World Records. Last accessed July 2011.</ref>. == Viyaduklar ostidagi yerdan foydalanish == [[Fayl:Deansgate_Locks_-_geograph.org.uk_-_1352312.jpg|thumb| Manchesterdagi Deansgate Metrolink stantsiyasi ostidagi „Deansgate Locks“ panjaralari.]] Viyaduk suvdan koʻra quruqlik boʻylab qurilgan boʻlsa, arklar ostidagi boʻsh joy avtoturargoh, avtoulovlarni taʼmirlash, yengil sanoat, barlar va tungi klublar kabi korxonalar uchun ishlatilishi mumkin. Buyuk Britaniyada shaharlardagi koʻplab temir yoʻl liniyalari viyaduklarda qurilgan va shuning uchun infratuzilma egasi Network Rail viyaduklar ostidagi kamarlarda keng mulk portfeliga ega<ref>{{veb manbasi|url=http://property.networkrail.co.uk/industrialunitstolet.aspx|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120517005210/http://property.networkrail.co.uk/industrialunitstolet.aspx|arxivsana=2012-05-17|sarlavha=Light Industrial Units To Let/Rent {{!}} Small Industrial Space}}</ref>. Berlinda baland metro liniyalari kamarlari ostidagi boʻsh joy turli xil maqsadlarda, jumladan, kichik ovqatlanish joylari yoki barlar uchun ishlatiladi. == Oʻtmish va kelajak == [[Boston]] (Markaziy Arteriya), [[Los-Anjeles]], [[San Francisco|San-Fransisko]], [[Seul]], Tokio va [[Toronto]] (Gardiner Expressway) kabi yirik shaharlarda baland tezyurar yoʻllar qurilgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.tac-atc.ca/english/resourcecentre/readingroom/conference/conf2003/pdfs/gadiner.pdf|sarlavha=Toronto built, then demolished an expressway|ish=tac-atc.ca|kirish sanasi=27-mart 2018-yil|arxivsana=6-iyul 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110706204817/http://www.tac-atc.ca/english/resourcecentre/readingroom/conference/conf2003/pdfs/gadiner.pdf}}</ref>. Baʼzilari nomaqbul boʻlgani uchun vayron qilingan va shaharni ikkiga boʻlgan. Boshqa hollarda, viyaduklar konstruktiv jihatdan xavfli boʻlgani uchun buzib tashlandi, masalan, 1989-yildagi zilziladan keyin shikastlangan San-Fransiskodagi Embarcadero avtomagistrali. Biroq, Tailand, Hindiston (Dehli-Gurgaon ekspress yoʻli), Xitoy, Bangladesh, Pokiston, Nikaragua kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda transport oqimini yaxshilash uchun, xususan, er taqchilligini bartaraf etish uchun baland koʻtarilgan tezyurar yoʻllar qurilgan va koʻproq qurilish ishlari olib borilmoqda. yoʻllar.  [[Fayl:P1060258_Paris_XII_boulevard_Daumesnil_arcades_rwk.JPG|left|thumb| Viaduc des Arts, Parij, Fransiya.]] Baʼzi viyaduklar uchun boshqa foydalanish joylari topilgan. [[Parij|Parijda]] (Fransiya) temir yoʻl yoʻl oʻtkazgichi tepada bogʻni sayr qilish va pastda hunarmandlar uchun ish joyini taqdim etadi. Bogʻning sayr qilish joyi Coulée verte René-Dumont deb ataladi, pastdagi arklardagi ish joylari esa Viaduc des Arts hisoblanadi. Loyiha 1993-yilda ochilgan. 2009-yilda ochilgan Manxetten High Line ham chiziqli shahar parki sifatida baland poyezd liniyasidan foydalanadi. Indoneziyada viyaduklar [[Yava|Java]] temir yoʻllari uchun, shuningdek, Jakarta ichki halqa yoʻli kabi avtomobil yoʻllari uchun ishlatiladi. 2019-yil yanvar oyida Sietldagi Alyaska yoʻli viyadukti seysmik jihatdan xavfli boʻlgani uchun bir necha oʻn yillik foydalanishdan keyin yopildi va [[tunnel]] bilan almashtirildi.  == Yana qarang == * [[Dunyo koʻchalari]] * [[Inshootlar dinamikasi|Inshootlar]] * [[Koʻprik|Koʻprik]] == Manbalar == {{manbalar|22em}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] lyeib011blacyln4hy6x7jbuiabq8gi 0 740435 5997442 5976864 2026-04-16T12:21:33Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997442 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Gothic-architecture002.jpg|thumb|Gotika arxitekturasi]] [[XII asr|XII asrning]] ikkinchi yarmidan boshlab, [[Yevropa]] davlatlari shaharlarida savdo va hunarmandchilik tez rivojlanadi. Shaharlar iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayot markazlariga aylanadi. Buning natijasida arxitektura sohasida yangi uslub— gotika uslubi shakllanadi va rivojlanadi. [[Rim]] uslubining asosiy xususiyati ogʻir tosh konstruksiyalaridan iborat edi. [[Gotika]] uslubi esa yengil karkas konstruksiyalariga asoslangan. Yevropa davlatlarida shaharlar asosan savdo yoʻllari kesishgan joylarda shakllanadi. Savdo yoʻllari kesishgan joyda bozor maydoni hosil boʻladi. Bozor maydoniga yaqin joyda shahar asosiy ibodatxonasi va shahar hokimiyati binosi-ratusha quriladi. Devorlar bilan oʻralgan shahar hududining yeri juda qimmat va qadrli edi. Shuning uchun arxitektor va quruvchilar shaharda quriladigan imoratlarning tejamli va yengil qilib qurilishi usullari ustida ish оlib borishadi va natijada gotika karkas uslubi shakllanadi. Gotika uslubi shakllanishi sharqiy mamlakatlar arxitekturasi taʻsiri ostida amalga oshdi. Gotika uslubini yaratgan arxitektorlarning texnik yutuqlari, birinchi navbatda, bazilika turidagi ibodatxonalar qurilishida qoʻllandi. Gotika karkas sistemasi nervyura, arkbutan va kontrforslardan iborat. '''Nervyura''' - bu bino yopilmasi qobiqlaridagi toshdan terilgan [[ravoq]] shaklidagi qovurgʻalar. Nervyuralar — yopilma qobiqlaridagi asosiy yuk koʻtaruvchi konstruktiv qism. Nervyuralarning ishlatilishi yopilma ogʻirligini kamaytirishga imkon yaratdi, chunki yopilma qobiqlarida avval nervyuralar ravoq shaklida terib chiqiladi va keyin havzalar yordamida qobiqning qolgan qismlari teriladi. Bino yopilmasi ogʻirligi nervyuralardan arkbutanlarga uzatiladi.[[Fayl:Cathédrale Saint-Gatien - portail (Tours).jpg|thumb|Saint-Gatien sabori]]'''Arkbutan''' — ogʻma turgan yarim ravoq shaklli konstruktiv element boʻlib, kuchlanishini nervyuralardan kontrforslarga uzatish uchun xizmat qiladi. [[Kontrfos|Kontrforslar]] bino yopilmalaridan barcha kuchlanishni qabul qiluvchi ustunlardir. Kontrforslar qalinligi pastga qarab oʻsib boradi. Shunday qilib, gotika uslubida qurilgan binolarda nervyura, arkbutan va kontrforslardan tashkil topgan karkas bino mustahkamligi va turgʻunligini taʻminlaydi. Gotika uslubidagi binolar yopilmasini bajarishda yogʻoch fermalardan keng foydalanilgan. Gotika uslubining nazariy asoslari dominikanlik rohib Vinsent de Bovening "Buyuk oyna" deb nomlangan asarida oʻz aksini topgan. Muallifning 83 ta kitobi 3 jildlik asarlar toʻplamida jamlangan boʻlib, arxitekturaviy va qurilish faoliyatining barcha sohalari yoritilgan. Gotika arxitekturasida bino va inshootlar qurilishi uchun oldindan loyiha tayyorlangan va barcha konstruktiv qisimlarning hisob-kitoblari bajarilgan boʻladi. Gotika arxitekturasida turar-joy imoratlari qurilishida yogʻoch karkasdan iborat '''faxverk uylari''' keng tarqaladi. '''Faxverk''' uylarida ustunlar va boshqa yuk koʻtaruvchi qismlar yogʻochdan tayyorlanib, ularning oraligʻi [[gʻisht]] va toshlar bilan toʻldirilgan boʻladi. Gotika arxitekturasidagi karkas sistemasi oʻzining vertikal yoʻnalishida rivojlangan [[Kompozitsion materiallar|kompozitsion]] tuzilishi bilan ajralib turadi va bu konstruktiv badiiy ifodalanish vositasiga aylanadi. Gotikadagi bazilika turidagi ibodatxonalar konstruktiv tuzilishiga mos ravishda binoning ichki fazoviy tuzilishi va bezatilishida ham oʻziga xos xususiyatlar hosil boʻladi. Masalan, markaziy nervyura uch qavatli ravoqli arkadadan, ikkinchi qavat triforiy boʻlimidan va uchinchi qavat markaziy neryuraga yorugʻlik beradigan derazalardan tashkil topgan. Asosiy ustunlardan ingichkaroq ustunchalar ajraladi va ular yopilma qobiqning nervyuralariga oʻxshab ketadi.Karkas sistemasidan foydalanish devorlarni yengil qilib ishlash va ulardagi derazalar sonini koʻpaytirishga imkon yaratadi. Natijada ibodatxonalar ichki fazosi yaxshi yoritiladi. Derazalar baland ravoqli shaklda bajarilib, vitrajlar bilan toʻldiriladi. Turli ranglarda bajarilgan vitrajlardan oʻtadigan yorugʻlik nurlari bino interyerlarida sirli muhit yaratishga xizmat qiladi. Binolarning tashqi koʻrinishlarida ham ularning konstruktiv qismlari (nervyuralar, transept, arkbutan, kontrfors ravoqli qobiqlar) kompozitsion elementlar sifatida badiiy ifodalanish vositalariga aylanadi.<ref>Asqarov.Sh.J. [[Arxitektura]] tarixi. — Тoshkent: 2009-yil</ref> == GOTIKA uslubidagi bino va arxitekturaviy ansambllar == [[Fayl:Salisbury Cathedral Nave, Wiltshire, UK - Diliff.jpg|thumb|Salisbury_Cathedral]] Gotika uslubidagi eng birinchi bino — bu [[Angliya]]ning Derxem shahrida (1093—1140)-yillarda qurilgan ibodatxona. Uch qavatdan iborat bu binoda birinchi marta gotika karkasi elementlari sifatida — uchli qobiqlardagi nervyuralar va ulardan kuchlanishni qabul qiluvchi arkbutan va kontforslar ishlatilgan. Ammo, gotika uslubining gullab-yashnashi birinchi navbatda [[Fransiya]] arxitekturasi bilan bogʻliq. Gotika uslubidagi eng mashhur binolardan biri - bu [[Parij]] shahridagi [[Notre Dame Sobori|Notr-Dam]] ibodatxonasidir. Bu bino qurilishi 1163-yilda boshlanib, XIV asrning oʻrtalarida tugallangan. Beshta minoradan iborat ibodatxona uzunligi 129 metr, markaziy qisimdagi [[minora]] balandligi 69 metrni tashkil qiladli. Gotika uslubining xususiyatlari binoning tashqi koʻrinishi va ichki tuzilishida yaqqol namoyon boʻladi. Binoning asosiy gʻarbiy tarzi(fasadi) uch qavatli boʻlinishga ega boʻlib; birinchi qavatda perspektiv turʻda ishlangan uchinchi minoraga kiruvchi uch kirish peshtoqi; ikkinchi qavatda ravoqli shaklda ishlangan derazalar va markaziy minoraning aylana derazasi va uchinchi qavat ravoqli tokchalardan tashkil topgan. Undan yuqorida esa ikki simmetrik prizmashakl minoralar joylashgan. Binoning yon tarzida arkbutan va kontrforslar asosiy kompozitsion vosita sifatida ishlatilgan. Notr-Dam ibodatxonasi nafaqat Parijda, balki butun Fransiyada eng katta ibodatxona boʻlib, 9 ming kishiga moʻljallangan edi. Fransiyaning Lana shahrida 1174 — 1226-yillarda qurilgan ibodatxona ham gotika uslubidagi birinchi binolardan edi. Ayniqsa, bu bino qurilishida qoʻllangan minoralar boshqa ibodatxonalar kompozitsion tuzilishiga katta taʻsir koʻrsatdi. Shunday qilib XIIl asr Fransiyada gotika uslubining eng rivojlangan davri hisoblanadi. Bu davrda Reyms, Amen, Sharpr, Bove va boshqa shaharlarda ulkan ibodatxonalar quriladi. '''[[Reyms]]''' shahridagi ibodatxona 1212 - 1311-yillar orasida qurilgan boʻlib, uzunligi 124 metr, markaziy minora balandligi 38 metrni tashkil qiladi. Ibodatxona kompozitsion tuzilishi gotika uslubining eng yaqqol namunasidir. Reymsdagi sobor Parijdagi Notr-Dam ibodatxonasiga nisbatan yanada yengil va yuqoriga yoʻnaltirilgan boʻlib, tashqi bezaklarining boyligi va turli haykalchalar bilan bezatilganligi bilan alohida ajralib turadi. '''[[Amen]]''' shahrida 1218-1268-yillarda qurilgan ibodatxona oʻz oʻlchamlari bilan Fransiyadagi eng yirik va baland bino hisoblanadi. Bu binoning uzunligi 145 metr boʻlib, markaziy minora balandligi esa 42,5 metrni tashkil qiladi. Fransiyada gotika uslubidagi monastir komplekslaridan [[Bretan]] viloyatidagi MonSen-Mishel abbatligi oʻziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. Dengiz boʻyida baland qoyalar ustida qurilgan kompleks - ibodatxona va boshqa binolardan tashkil topgan va XIII - XV asrlar davomida shakllangan. [[Feodamant|Feodal]] kyoshklaridan 1220-1230-yillarda qurilgan boʻlib, u "Kuzi-kyoshki" gotika uslubida qurilgan. Bu kyoshk markazida balandligi 60 metr va diametri 30 metrni tashkil qiluvchi don-jon qurilgan. Bu inshoot devorlarining qalinligi 7 metrni tashkil qiladi. Fransiyada XIV asrdan boshlab qirol hokimiyati kuchayishi bilan kyoshklar qurilishi toʻxtatiladi. Bu davrdan boshlab kyoshklar faqatgina qirol ruxsati bilan qurilgan. Germaniyada gotika uslubi asosan XIII asrdan boshlab rivojlanadi. Gotika uslubida [[Germaniya|Germaniyada]] qurilgan ibodatxonalar [[tarh]] tuzilishining oddiyligi, bosh tarz koʻrinishida ikki minora oʻrniga bitta oʻtkir uchlik minora joylashtirilishi bilan ajralib turadi. Germaniyadagi eng yirik gotika uslubidagi ibodatxona - [[Kyoln]] sobori qurilishi 1248-yildan boshlab, toʻliq tugallanishi XIX asrga toʻgʻri keladi. [[Germaniya]]da gotika uslubidagi ibodatxonalar asosan pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, "Gʻishtli gotika" nomini olgan. [[Praga]] shahrida qurilgan [[Avliyo]] Vita ibodatxonasi ham oʻz tuzilishi bilan [[Germaniya]] ibodatxonalariga oʻxshaydi. Bu ibodatxona qurilishi XIV asrda tugallangan. Angliyada gotika arxitekturasining rivojlanishi asosan XII - XV asrlarga toʻgʻri keladi. Angliyada gotika uslubida qurilgan ibodatxonalar boʻylama oʻq boʻyicha uzun oʻlchamlari va bosh fasadning kengligi bilan ajralib turadi. [[Linkoln]] shahrida XI - XIII asrlarda qurilgan ibodatxona toʻliq gotika uslubi qonuniyatlari asosida shakllangan. [[Italiya]]da gotika uslubi alohida xususiyatlarga ega. Bu yerda asosiy qurilish materiali sifatida gʻishtdan foydalanish natijasida gotika karkas tuzilishi keng ishlatilmagan. Karkas sistemasi ishlatilmaganligi sababli derazalar oʻlchamlari katta qilib olinmagan va vitrajlardan foydalanilgan. Italiyada ibodatxonalarning ichi ustunlari nafis va yengil qilib ishlanganligi sababli minoralarga boʻlinishi sezilmaydi va ichki muhit katta zalga oʻxshab koʻrinadi. Florensiyada 1245—1278-yillarda qurilgan Santa Mariya Novella ibodatxonasi va Orviyeto shahrida 1290—1330-yillarda qurilgan ibodatxonalar shunday tuzilishga ega. [[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiya]] shahrida 1246-yilda qurilishi boshlangan San Djovanni E-Paolo ibodatxonasi roman uslubida boshlanib, gotika uslubida 1430-yilda tugallangan.<ref>Всеобщая история архитектуры: книга I и II. под. ред. Михайлова Б.П. М., 1978</ref>[[Florensiya]] shahrida arxitektorlar Kambio va Talenti loyihasi asosida Santa Maria Del Fore ibodatxonasi qurilishi boshlangan, bu bino oʻsha davrning eng yirik ibodatxonasi edi. Bazilika turidagi bu binoning loyiha asosidagi diametri 42 metrni tashkil qiluvchi gumbaz bilan yopilishi kerak edi. Gumbaz qurilishi 1471 -yilda arxitektor Bruanaleski rahbarligida tugatildi. Gumbaz bilan birga binoning umumiy balandligi 114,7 metrni tashkil qiladi. Kompozitsion jihatdan gumbaz binoning asosiy elementiga aylanadi. [[Italiya]] shaharlarida gotika uslubida shakllangan asosiy maydonlar ansambllari alohida eʻtiborga molik. Masalan, Florensiyadagi Sinoriya maydoni, Venetsiyadagi SanMarko maydoni ansambllari. Maydon ansambllari kompozitsion jihatdan turli imoratlar, haykallar va ochiq favvorali hovuzlardan tashkil topgan. Ayniqsa, [[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiyadagi]] San-Marko ansambli uygʻunlashgan kompozitsiyasi va gotika uslubining yorqin namunasi boʻlgan Dojlar saroyi tuzilishi bilan ajralib turadi. Bu binoning tashqi tuzilishida [[Vizantiya]] arxitekturasi va [[Sharq]] arxitekturasi elementlaridan keng foydalanilgan. Binoning tashqi koʻrinishi bezatilishida turli rangdagi [[marmar]] toshlari va rangli koshinlardan keng foydalanilgan. Boltiqboʻyi davlatlarida ham gotika uslubi keng tarqaladi va rivojlanadi. Bu davlatlarda gotika uslubi asosan binolarning kompozitsion tuzilishida vertikal yoʻnaltirilgan uchlik minoralar qoʻllanishi va gotika karkas elementlaridan ustalik bilan foydalanishda namoyon boʻladi. Masalan, [[Riga|Riga shahrida]] XIV - XVI asrlarda qurilgan Avliyo Ioann cherkovi, [[XIII asr|XIII]] - [[XV asr|XV]] asrlarda qurilgan Avliyo Yakov cherkovi va ХIII - XVI asrlarda qurilgan Domskiy sobori. Vilnyus shahrida qurilishi 1584-yilda tugallangan. Avliyo Anna kosteli oʻzining nafis qilib ishlangan bosh fasadidagi minoralari bilan ajralib turadi. Tallin shahrida XIII - XV asrlarda qurilgan Avliyo Olay ibodatxonasi [[Boltiq dengizi|Boltiq]] boʻyi davlatlarida gotika uslubidagi eng baland bino boʻlib, uning balandligi 123,7 metrni tashkil qiladi.<ref> San'at, arxitеktura va shaharsozlik tarixi. Oʻquv qoʻllanma. Mualif: S.A.Masharipova. Toshkеnt Arxitеktura-qurilish instituti, 2013-yil</ref> == Galareya == <gallery> File:Wells Cathedral Lady Chapel, Somerset, UK - Diliff.jpg|Lady_Chapel,Buyuk Britaniya File:Gothic architecture in France, England, and Italy (1915) (14595033180).jpg|Gothic_architecture File:English Gothic architecture decorated style 1.jpg|ingliz gotika arxitekturasi File:English Gothic architecture and arch elements.jpg|Gotika arxitektura elementlari </gallery> == Yana qarang == *[[Barokko]] uslubi *[[Klassitsizm]] *[[Modern]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[https://peskiadmin.ru/uz/samyi-bolshoi-goticheskii-sobor-v-evrope-goticheskii-stil-v.html Gotika arxitekturasi] *[https://taqi.uz Toshkent Arxitektura-qurilish instituti sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220621194940/http://www.taqi.uz/ |date=2022-06-21 }} [[Turkum: Arxitektura]] [[Turkum: Gotika]] 7yb0lie4hhu4rpnbyqep55te1ngs58t 5997443 5997442 2026-04-16T12:21:49Z KWiki78 246724 5997443 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Gothic-architecture002.jpg|thumb|Gotika arxitekturasi]] [[XII asr|XII asrning]] ikkinchi yarmidan boshlab, [[Yevropa]] davlatlari shaharlarida savdo va hunarmandchilik tez rivojlanadi. Shaharlar iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayot markazlariga aylanadi. Buning natijasida arxitektura sohasida yangi uslub—gotika uslubi shakllanadi va rivojlanadi. [[Rim]] uslubining asosiy xususiyati ogʻir tosh konstruksiyalaridan iborat edi. [[Gotika]] uslubi esa yengil karkas konstruksiyalariga asoslangan. Yevropa davlatlarida shaharlar asosan savdo yoʻllari kesishgan joylarda shakllanadi. Savdo yoʻllari kesishgan joyda bozor maydoni hosil boʻladi. Bozor maydoniga yaqin joyda shahar asosiy ibodatxonasi va shahar hokimiyati binosi-ratusha quriladi. Devorlar bilan oʻralgan shahar hududining yeri juda qimmat va qadrli edi. Shuning uchun arxitektor va quruvchilar shaharda quriladigan imoratlarning tejamli va yengil qilib qurilishi usullari ustida ish оlib borishadi va natijada gotika karkas uslubi shakllanadi. Gotika uslubi shakllanishi sharqiy mamlakatlar arxitekturasi taʻsiri ostida amalga oshdi. Gotika uslubini yaratgan arxitektorlarning texnik yutuqlari, birinchi navbatda, bazilika turidagi ibodatxonalar qurilishida qoʻllandi. Gotika karkas sistemasi nervyura, arkbutan va kontrforslardan iborat. '''Nervyura''' - bu bino yopilmasi qobiqlaridagi toshdan terilgan [[ravoq]] shaklidagi qovurgʻalar. Nervyuralar — yopilma qobiqlaridagi asosiy yuk koʻtaruvchi konstruktiv qism. Nervyuralarning ishlatilishi yopilma ogʻirligini kamaytirishga imkon yaratdi, chunki yopilma qobiqlarida avval nervyuralar ravoq shaklida terib chiqiladi va keyin havzalar yordamida qobiqning qolgan qismlari teriladi. Bino yopilmasi ogʻirligi nervyuralardan arkbutanlarga uzatiladi.[[Fayl:Cathédrale Saint-Gatien - portail (Tours).jpg|thumb|Saint-Gatien sabori]]'''Arkbutan''' — ogʻma turgan yarim ravoq shaklli konstruktiv element boʻlib, kuchlanishini nervyuralardan kontrforslarga uzatish uchun xizmat qiladi. [[Kontrfos|Kontrforslar]] bino yopilmalaridan barcha kuchlanishni qabul qiluvchi ustunlardir. Kontrforslar qalinligi pastga qarab oʻsib boradi. Shunday qilib, gotika uslubida qurilgan binolarda nervyura, arkbutan va kontrforslardan tashkil topgan karkas bino mustahkamligi va turgʻunligini taʻminlaydi. Gotika uslubidagi binolar yopilmasini bajarishda yogʻoch fermalardan keng foydalanilgan. Gotika uslubining nazariy asoslari dominikanlik rohib Vinsent de Bovening "Buyuk oyna" deb nomlangan asarida oʻz aksini topgan. Muallifning 83 ta kitobi 3 jildlik asarlar toʻplamida jamlangan boʻlib, arxitekturaviy va qurilish faoliyatining barcha sohalari yoritilgan. Gotika arxitekturasida bino va inshootlar qurilishi uchun oldindan loyiha tayyorlangan va barcha konstruktiv qisimlarning hisob-kitoblari bajarilgan boʻladi. Gotika arxitekturasida turar-joy imoratlari qurilishida yogʻoch karkasdan iborat '''faxverk uylari''' keng tarqaladi. '''Faxverk''' uylarida ustunlar va boshqa yuk koʻtaruvchi qismlar yogʻochdan tayyorlanib, ularning oraligʻi [[gʻisht]] va toshlar bilan toʻldirilgan boʻladi. Gotika arxitekturasidagi karkas sistemasi oʻzining vertikal yoʻnalishida rivojlangan [[Kompozitsion materiallar|kompozitsion]] tuzilishi bilan ajralib turadi va bu konstruktiv badiiy ifodalanish vositasiga aylanadi. Gotikadagi bazilika turidagi ibodatxonalar konstruktiv tuzilishiga mos ravishda binoning ichki fazoviy tuzilishi va bezatilishida ham oʻziga xos xususiyatlar hosil boʻladi. Masalan, markaziy nervyura uch qavatli ravoqli arkadadan, ikkinchi qavat triforiy boʻlimidan va uchinchi qavat markaziy neryuraga yorugʻlik beradigan derazalardan tashkil topgan. Asosiy ustunlardan ingichkaroq ustunchalar ajraladi va ular yopilma qobiqning nervyuralariga oʻxshab ketadi.Karkas sistemasidan foydalanish devorlarni yengil qilib ishlash va ulardagi derazalar sonini koʻpaytirishga imkon yaratadi. Natijada ibodatxonalar ichki fazosi yaxshi yoritiladi. Derazalar baland ravoqli shaklda bajarilib, vitrajlar bilan toʻldiriladi. Turli ranglarda bajarilgan vitrajlardan oʻtadigan yorugʻlik nurlari bino interyerlarida sirli muhit yaratishga xizmat qiladi. Binolarning tashqi koʻrinishlarida ham ularning konstruktiv qismlari (nervyuralar, transept, arkbutan, kontrfors ravoqli qobiqlar) kompozitsion elementlar sifatida badiiy ifodalanish vositalariga aylanadi.<ref>Asqarov.Sh.J. [[Arxitektura]] tarixi. — Тoshkent: 2009-yil</ref> == GOTIKA uslubidagi bino va arxitekturaviy ansambllar == [[Fayl:Salisbury Cathedral Nave, Wiltshire, UK - Diliff.jpg|thumb|Salisbury_Cathedral]] Gotika uslubidagi eng birinchi bino — bu [[Angliya]]ning Derxem shahrida (1093—1140)-yillarda qurilgan ibodatxona. Uch qavatdan iborat bu binoda birinchi marta gotika karkasi elementlari sifatida — uchli qobiqlardagi nervyuralar va ulardan kuchlanishni qabul qiluvchi arkbutan va kontforslar ishlatilgan. Ammo, gotika uslubining gullab-yashnashi birinchi navbatda [[Fransiya]] arxitekturasi bilan bogʻliq. Gotika uslubidagi eng mashhur binolardan biri - bu [[Parij]] shahridagi [[Notre Dame Sobori|Notr-Dam]] ibodatxonasidir. Bu bino qurilishi 1163-yilda boshlanib, XIV asrning oʻrtalarida tugallangan. Beshta minoradan iborat ibodatxona uzunligi 129 metr, markaziy qisimdagi [[minora]] balandligi 69 metrni tashkil qiladli. Gotika uslubining xususiyatlari binoning tashqi koʻrinishi va ichki tuzilishida yaqqol namoyon boʻladi. Binoning asosiy gʻarbiy tarzi(fasadi) uch qavatli boʻlinishga ega boʻlib; birinchi qavatda perspektiv turʻda ishlangan uchinchi minoraga kiruvchi uch kirish peshtoqi; ikkinchi qavatda ravoqli shaklda ishlangan derazalar va markaziy minoraning aylana derazasi va uchinchi qavat ravoqli tokchalardan tashkil topgan. Undan yuqorida esa ikki simmetrik prizmashakl minoralar joylashgan. Binoning yon tarzida arkbutan va kontrforslar asosiy kompozitsion vosita sifatida ishlatilgan. Notr-Dam ibodatxonasi nafaqat Parijda, balki butun Fransiyada eng katta ibodatxona boʻlib, 9 ming kishiga moʻljallangan edi. Fransiyaning Lana shahrida 1174 — 1226-yillarda qurilgan ibodatxona ham gotika uslubidagi birinchi binolardan edi. Ayniqsa, bu bino qurilishida qoʻllangan minoralar boshqa ibodatxonalar kompozitsion tuzilishiga katta taʻsir koʻrsatdi. Shunday qilib XIIl asr Fransiyada gotika uslubining eng rivojlangan davri hisoblanadi. Bu davrda Reyms, Amen, Sharpr, Bove va boshqa shaharlarda ulkan ibodatxonalar quriladi. '''[[Reyms]]''' shahridagi ibodatxona 1212 - 1311-yillar orasida qurilgan boʻlib, uzunligi 124 metr, markaziy minora balandligi 38 metrni tashkil qiladi. Ibodatxona kompozitsion tuzilishi gotika uslubining eng yaqqol namunasidir. Reymsdagi sobor Parijdagi Notr-Dam ibodatxonasiga nisbatan yanada yengil va yuqoriga yoʻnaltirilgan boʻlib, tashqi bezaklarining boyligi va turli haykalchalar bilan bezatilganligi bilan alohida ajralib turadi. '''[[Amen]]''' shahrida 1218-1268-yillarda qurilgan ibodatxona oʻz oʻlchamlari bilan Fransiyadagi eng yirik va baland bino hisoblanadi. Bu binoning uzunligi 145 metr boʻlib, markaziy minora balandligi esa 42,5 metrni tashkil qiladi. Fransiyada gotika uslubidagi monastir komplekslaridan [[Bretan]] viloyatidagi MonSen-Mishel abbatligi oʻziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. Dengiz boʻyida baland qoyalar ustida qurilgan kompleks - ibodatxona va boshqa binolardan tashkil topgan va XIII - XV asrlar davomida shakllangan. [[Feodamant|Feodal]] kyoshklaridan 1220-1230-yillarda qurilgan boʻlib, u "Kuzi-kyoshki" gotika uslubida qurilgan. Bu kyoshk markazida balandligi 60 metr va diametri 30 metrni tashkil qiluvchi don-jon qurilgan. Bu inshoot devorlarining qalinligi 7 metrni tashkil qiladi. Fransiyada XIV asrdan boshlab qirol hokimiyati kuchayishi bilan kyoshklar qurilishi toʻxtatiladi. Bu davrdan boshlab kyoshklar faqatgina qirol ruxsati bilan qurilgan. Germaniyada gotika uslubi asosan XIII asrdan boshlab rivojlanadi. Gotika uslubida [[Germaniya|Germaniyada]] qurilgan ibodatxonalar [[tarh]] tuzilishining oddiyligi, bosh tarz koʻrinishida ikki minora oʻrniga bitta oʻtkir uchlik minora joylashtirilishi bilan ajralib turadi. Germaniyadagi eng yirik gotika uslubidagi ibodatxona - [[Kyoln]] sobori qurilishi 1248-yildan boshlab, toʻliq tugallanishi XIX asrga toʻgʻri keladi. [[Germaniya]]da gotika uslubidagi ibodatxonalar asosan pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, "Gʻishtli gotika" nomini olgan. [[Praga]] shahrida qurilgan [[Avliyo]] Vita ibodatxonasi ham oʻz tuzilishi bilan [[Germaniya]] ibodatxonalariga oʻxshaydi. Bu ibodatxona qurilishi XIV asrda tugallangan. Angliyada gotika arxitekturasining rivojlanishi asosan XII - XV asrlarga toʻgʻri keladi. Angliyada gotika uslubida qurilgan ibodatxonalar boʻylama oʻq boʻyicha uzun oʻlchamlari va bosh fasadning kengligi bilan ajralib turadi. [[Linkoln]] shahrida XI - XIII asrlarda qurilgan ibodatxona toʻliq gotika uslubi qonuniyatlari asosida shakllangan. [[Italiya]]da gotika uslubi alohida xususiyatlarga ega. Bu yerda asosiy qurilish materiali sifatida gʻishtdan foydalanish natijasida gotika karkas tuzilishi keng ishlatilmagan. Karkas sistemasi ishlatilmaganligi sababli derazalar oʻlchamlari katta qilib olinmagan va vitrajlardan foydalanilgan. Italiyada ibodatxonalarning ichi ustunlari nafis va yengil qilib ishlanganligi sababli minoralarga boʻlinishi sezilmaydi va ichki muhit katta zalga oʻxshab koʻrinadi. Florensiyada 1245—1278-yillarda qurilgan Santa Mariya Novella ibodatxonasi va Orviyeto shahrida 1290—1330-yillarda qurilgan ibodatxonalar shunday tuzilishga ega. [[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiya]] shahrida 1246-yilda qurilishi boshlangan San Djovanni E-Paolo ibodatxonasi roman uslubida boshlanib, gotika uslubida 1430-yilda tugallangan.<ref>Всеобщая история архитектуры: книга I и II. под. ред. Михайлова Б.П. М., 1978</ref>[[Florensiya]] shahrida arxitektorlar Kambio va Talenti loyihasi asosida Santa Maria Del Fore ibodatxonasi qurilishi boshlangan, bu bino oʻsha davrning eng yirik ibodatxonasi edi. Bazilika turidagi bu binoning loyiha asosidagi diametri 42 metrni tashkil qiluvchi gumbaz bilan yopilishi kerak edi. Gumbaz qurilishi 1471 -yilda arxitektor Bruanaleski rahbarligida tugatildi. Gumbaz bilan birga binoning umumiy balandligi 114,7 metrni tashkil qiladi. Kompozitsion jihatdan gumbaz binoning asosiy elementiga aylanadi. [[Italiya]] shaharlarida gotika uslubida shakllangan asosiy maydonlar ansambllari alohida eʻtiborga molik. Masalan, Florensiyadagi Sinoriya maydoni, Venetsiyadagi SanMarko maydoni ansambllari. Maydon ansambllari kompozitsion jihatdan turli imoratlar, haykallar va ochiq favvorali hovuzlardan tashkil topgan. Ayniqsa, [[Venetsiya (provinsiya)|Venetsiyadagi]] San-Marko ansambli uygʻunlashgan kompozitsiyasi va gotika uslubining yorqin namunasi boʻlgan Dojlar saroyi tuzilishi bilan ajralib turadi. Bu binoning tashqi tuzilishida [[Vizantiya]] arxitekturasi va [[Sharq]] arxitekturasi elementlaridan keng foydalanilgan. Binoning tashqi koʻrinishi bezatilishida turli rangdagi [[marmar]] toshlari va rangli koshinlardan keng foydalanilgan. Boltiqboʻyi davlatlarida ham gotika uslubi keng tarqaladi va rivojlanadi. Bu davlatlarda gotika uslubi asosan binolarning kompozitsion tuzilishida vertikal yoʻnaltirilgan uchlik minoralar qoʻllanishi va gotika karkas elementlaridan ustalik bilan foydalanishda namoyon boʻladi. Masalan, [[Riga|Riga shahrida]] XIV - XVI asrlarda qurilgan Avliyo Ioann cherkovi, [[XIII asr|XIII]] - [[XV asr|XV]] asrlarda qurilgan Avliyo Yakov cherkovi va ХIII - XVI asrlarda qurilgan Domskiy sobori. Vilnyus shahrida qurilishi 1584-yilda tugallangan. Avliyo Anna kosteli oʻzining nafis qilib ishlangan bosh fasadidagi minoralari bilan ajralib turadi. Tallin shahrida XIII - XV asrlarda qurilgan Avliyo Olay ibodatxonasi [[Boltiq dengizi|Boltiq]] boʻyi davlatlarida gotika uslubidagi eng baland bino boʻlib, uning balandligi 123,7 metrni tashkil qiladi.<ref> San'at, arxitеktura va shaharsozlik tarixi. Oʻquv qoʻllanma. Mualif: S.A.Masharipova. Toshkеnt Arxitеktura-qurilish instituti, 2013-yil</ref> == Galareya == <gallery> File:Wells Cathedral Lady Chapel, Somerset, UK - Diliff.jpg|Lady_Chapel,Buyuk Britaniya File:Gothic architecture in France, England, and Italy (1915) (14595033180).jpg|Gothic_architecture File:English Gothic architecture decorated style 1.jpg|ingliz gotika arxitekturasi File:English Gothic architecture and arch elements.jpg|Gotika arxitektura elementlari </gallery> == Yana qarang == *[[Barokko]] uslubi *[[Klassitsizm]] *[[Modern]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[https://peskiadmin.ru/uz/samyi-bolshoi-goticheskii-sobor-v-evrope-goticheskii-stil-v.html Gotika arxitekturasi] *[https://taqi.uz Toshkent Arxitektura-qurilish instituti sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220621194940/http://www.taqi.uz/ |date=2022-06-21 }} [[Turkum: Arxitektura]] [[Turkum: Gotika]] kdt0631bfvgp381qlcv3b1zkclxj2c0 0 747244 5997600 5915476 2026-04-17T04:05:34Z Young Economist7 75200 /* Taʼrif */ 5997600 wikitext text/x-wiki [[File:Elasticity-elastic.png|200px|thumb|1.1-rasm. Absolyut elastik talab]] [[File:Elasticity-inelastic.png|200px|thumb|1.2-rasm. Absolyut noelastik talab]] [[File:Price elasticity of supply-cjenovna elastičnost ponude.png|200px|thumb|1.3-rasm. Taklif elastikligining 3 xil koʻrinishi, Engel egri chiziqlari]] '''Iqtisodiyotda elastiklik''' — maʼlum bir x qiymatining oʻzgarishi oqibatida y qiymatiga boʻlgan oʻzgarilish nisbati. Masalan, [[narx|narx]] yoki [[daromad|daromadning]] 1 foizga oʻzgarishi [[talab va taklif|talab va taklifning]] necha foizga oʻzgarishini koʻrsatilib berilishidir<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/elasticity-economics | title=Elasticity &#124; economics &#124; Britannica }}</ref>. Bu tushuncha hosila yordamida kiritiladi. U biror ishlab chiqarish faktoriga qarab iqtisodiy ko‘rsatkichning o‘zgarish darajasini anglatadi. Elastiklik miqdori elastiklik koeffitsiyenti bilan aniqlanadi. Elastiklik koeffitsienti tekshirilayotgan iqtisodiy ko‘rsatkichning unga taʼsir etuvchi iqtisodiy faktorlardan birining qolganlari o‘zgarmas bo‘lganda birlik nisbiy o‘zgarishi taʼsiridagi o‘zgarishni ko‘rsatadi. Koʻpgina iqtisodiy hodisalarda [[chekli naflilikning kamayish qonuni]] sababli koʻrsatkich qanchalik absolyut katta boʻlsa, unga sarflangan resurslar samarasi shunchalik past boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://encyclopedia.uia.org/en/problem/134501|sarlavha=Economic inefficiency|qaralgan sana=2022-08-15|arxivsana=2022-08-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220815062657/http://encyclopedia.uia.org/en/problem/134501}}</ref>. Masalan, dunyoning rivojlangan davlatlarida yillik iqtisodiy oʻsish rivojlanayotgan davlatlarga nisbatan kamligi yoki 2 va undan ortiq bir-biriga bogʻliq empirik oʻzgaruvchilardan tashkil topgan iqtisodiy modelning faqat bir oʻzgaruvchisiga eʼtibor berish elastiklikni pasaytiradi. Xususan, [[soliq]] siyosati, [[xalqaro savdo]] kabi muhim iqtisodiy tarmoqlarda aynan elastiklik asosiy tahliliy koʻrsatkich hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mof.portal.gov.bd/sites/default/files/files/mof.portal.gov.bd/page/17643e1a_542c_47c8_a833_91a90d156ac7/chapter3.pdf |sarlavha=Elasticity and Buoyancy of Major Tax Categories: Evidence from Bangladesh and Its Policy Implications |qaralgan sana=2026-01-06 |arxivsana=2025-08-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250805035139/http://mof.portal.gov.bd/sites/default/files/files/mof.portal.gov.bd/page/17643e1a_542c_47c8_a833_91a90d156ac7/chapter3.pdf }}</ref><ref>{{статья|автор=Akmaljon Ibroximovich Sotvoldiyev, Nodir Gʻiyosaliyevich Xidirov|заглавие=Dinamik modellarni iqtisodiyotda qoʻllanishi|издание=Science and Education|год=2022|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/dinamik-modellarni-iqtisodiyotda-qo-llanilishi|номер=3}}</ref>. Elastiklik empirik iqtisodiy modellar (masalan, [[Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi]]) va [[xulq-atvor iqtisodiyoti]]da isteʼmolchilar xulq-atvorini oʻrganish uchun yirik ishlab chiqaruvchilar tomonidan qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nber.org/system/files/working_papers/w19177/revisions/w19177.rev0.pdf |sarlavha=Nathaniel Hendren, The policy elasticity. NATIONAL BUREAU OF ECONOMIC RESEARCH, 2013.}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://publichealth.buffalo.edu/content/dam/sphhp/biostatistics/Documents/techreports/UB-Biostatistics-TR1201.pdf |sarlavha=Jihnhee Yu et al. Analytical Problems and Suggestions in the Analysis of Behavioral Economic Demand Curves}}</ref><ref name="MintonKahle2013">{{cite book|first1=Elizabeth A. |last1=Minton|first2=Lynn R. |last2=Kahle|title=Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics: Marketing in Multicultural Environments|url={{google books |plainurl=y |id=hk5pngEACAAJ}}|year=2013|publisher=Business Expert Press|isbn=978-1-60649-704-3}}</ref>. == Taʼrif == Elastiklik istalgan iqtisodiy fanda (ayniqsa, [[mikroiqtisodiyot]] nazariyasida) va amaliy iqtisodiy sohada, xususan, [[marketing|marketing]], [[ekonometriya|ekonometrika]] va [[makroiqtisodiyot|makroiqtisodiyotda]] qoʻllanadi<ref>{{veb manbasi |url=http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf |title=Macroeconomics and International Policy Terms |access-date=2007-05-04 |last=Marchant |first=Mary A. |author2=Snell, William M. |publisher=[[University of Kentucky]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318072324/http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf |archive-date=2007-03-18 }}</ref><ref name="glossary">{{veb manbasi|title=Economics Glossary|publisher=Monroe County Women's Disability Network|url=http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|access-date=2008-02-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080204220231/http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|archive-date=2008-02-04}}</ref>. Elastiklik ishlab chiqaruvchilarning [[foyda|foydasini]] maksimallashtirishda va [[davlat|davlatning]] ichki ijtimoiy-iqtisodiy ahvolini belgilashda muhim rol oʻynaydi. [[Siyosiy iqtisod]]iyotda matematik elementlarni muvaffaqiyatli qoʻllashni [[Antoine Augustin Cournot]] boshlab beradi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/biography/Antoine-Augustin-Cournot | title=Antoine-Augustin-Cournot &#124; Britannica }}</ref>. U oʻzining „Recherches sur les principes mathématiques de la théorie des richesses“ asarida boylik nazariyasining matematik elementlar asosida vujudga kelishi haqida soʻz yuritadi<ref>{{cite book|author=Antoine Augustin Cournot|title=Researches into the Mathematical Principles of the Theory of Wealth|url=https://archive.org/details/bub_gb_AGoGpyJY_SAC|year=1897|publisher=Macmillan}}</ref><ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Researches-into-the-Mathematical-Principles-of-the-Theory-of-Wealth | title=Researches-into-the-Mathematical-Principles-of-the-Theory-of-Wealth &#124; Britannica }}</ref>, „Revue Sommaire Des Doctrines Economiques“ asarida esa talab va taklif qonunlarini tanqid qiladi. Aynan Cournotning asarlari tufayli matematik iqtisodiyotda katta burilish paydo boʻlib, iqtisodchilarning keyingi ilmiy ishlarini mukammallashtirishda, iqtisodiy kibernetika, ekonometrika fanlarining paydo boʻlishida asos boʻldi. Elastiklik atamasi birinchi marta ingliz iqtisodchisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]] tomonidan „Principles of Economics“ kitobida keltirilgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Principles-of-Economics-by-Marshall | title= Principles-of-Economics &#124; Alfred Marshall &#124; Britannica }}</ref>. Kitobning „General Relations of Demand, Supply, and Value“ nomli 5-boʻlimida iqtisodchi talab va taklifning oʻzgarishiga taʼsir etuvchi omillar, ularning taʼsirchanligi haqida soʻz yuritiladi<ref>{{kitob manbasi |last1=Marshall |first1=Alfred |title=Principles of Economics |date=1920 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |isbn=978-1-137-37526-1 |pages=198-200}}</ref>. Aynan Cournot va [[marjinalizm]] ilmiy maktabi asarlaridan foydalangan holda u oʻzining „Marshall xochi“ grafigini (chekli xarajat va chekli daromadga asoslangan bozor muvozanati) yaratadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.amosweb.com/cgi-bin/awb_nav.pl?s=wpd&c=dsp&k=Marshallian+cross#:~:text=MARSHALLIAN%20CROSS%3A,an%20upward%2Dsloping%20supply%20curve.|sarlavha=MARSHALLIAN CROSS}}</ref>. {| class="wikitable" |- | Absolyut noelastik talab || <math>E^{D}_{P}=0</math> || narx oʻzgarganida [[tovar]] hajmi oʻzgarmaydi: birinchi [[ehtiyoj]] talablari ([[insulin]], [[tuz]])<ref>{{Veb manbasi |url=https://fdp.hse.ru/data/2011/05/27/1212548737/52_modul-1-2011.pdf |sarlavha=Елена Александровна Давыдова. Эластичность спроса и предложения}}</ref> |- | Noelastik talab || <math>-1 < E^{D}_{P} < 0</math> || talab hajmi narx oʻzgarishidan pastroq oʻzgaradi: oʻrinbosar tovarlarga ega boʻlmagan (yoki juda qimmat boʻlgan) kundalik tovarlar |- | Birlik elastiklik || <math>E^{D}_{P} = -1</math> || talab narxga proporsional tarzda oʻzgaradi (10 foiz lik oʻsish −10 foizlik pasayishni olib keladi) |- | Elastik talab || <math>-\infty < E^{D}_{P} < -1</math> || talab hajmi narxdan koʻra koʻproq oʻzgaradi: tovar oʻrinbosar tovarlarga ega yoki unchalik muhim emas |- | Absolyut elastik talab || <math>E^{D}_{P} = -\infty</math> || narxning ozgina oʻzgarishi talab hajmini cheksizlikkacha oʻzgartiradi: talab hajmi ozgina oʻzgarishlarga ham juda taʼsirchan boʻladi |} == Elastiklik koʻrsatkichlari == === Talab elastikligi === [[Fayl:Price elasticity of demand.svg|thumb|1.4-rasm. Narxga bogʻliq talab elastikligi]] '''Narxga bogʻliq talab elastikligi''' Narxga bogʻliq talab elastikligi tovar narxining bir foizga oʻzgarishi unga boʻlgan talabning necha foizga oʻzgarishini koʻrsatadi<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Xudong |title=Elasticity as Relative Slopes: A Graphical Approach to Linking the Concepts of Elasticity and Slope |journal=The American Economist |date=October 1, 2017 |volume=62 |issue=2 |pages=258–267 |doi=10.1177/0569434516682713 |s2cid=157222255 | issn=0569-4345 }}</ref>. Agar tovar narxining 10 foizga kamayishi sotuv hajmini 20 foizga oshirsa, bunday tovar elastik hisoblanadi. Narxga bogʻliq talab elastikligi deyarli har doim ([[Giffen|Giffen samarasi]] va [[Veblen samarasi|Veblen samarasi]] bundan mustasno) musbat va manfiy qiymatni qabul qilganligi uchun elastiklik darajasi ham manfiy hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.investopedia.com/terms/p/priceelasticity.asp#:~:text=Price%20elasticity%20of%20demand%20is%20the%20ratio%20of%20the%20percentage,when%20a%20product's%20price%20changes.|sarlavha=Price Elasticity of Demand. Investopedia}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/276173/1/MRSG_2022_1_24-31.pdf |sarlavha=The Effect of Price Changes in Luxury Goods}}</ref>. <math>E_{\langle p \rangle} = \frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P}</math> === Taklif elastikligi === Narxga bogʻliq taklif elastikligi tovar narxining bir foizga oʻzgarishi, unga boʻlgan talabning necha foizga oʻzgarishini koʻrsatadi. Agar tovar narxining 10 foizga kamayishi, taklif etiluvchi tovarlar hajmini 20 foizga kamaytirsa, bunday tovar elastik hisoblanadi<ref name="Economics for today">{{cite book |last1=Layton |first1=Allan P. |last2=Robinson |first2=Tim |last3=Tucker III |first3=Irvin B. |title=Economics for today |date=2015 |location=South Melbourne, Vic. |isbn=9780170347006 |pages=119-123 |edition=5th}}</ref>. <math>E_{\langle p \rangle} = \frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P}</math> === Kesishgan elastiklik === A tovar narxining oʻzgarishi B tovarga boʻlgan talab yoki taklifning oʻzgarishiga olib kelsa, bu oʻzgarishlarning nisbati kesishgan elastiklik deyiladi<ref name=":2">{{Cite book|last=Webster|first=Thomas, J.|title=Managerial Economics: Tools for Analysing Business Strategy|publisher=[[Lexington Books]]|year=2015|isbn=978-1-4985-0794-3|location=Lanham, Maryland|pages=55, 70}}</ref>. Baʼzi tovarlarning narxi oʻzgarishi nafaqat oʻsha tovarning oʻziga, balki boshqa tovarlarga ham (oʻrinbosar va toʻldiruvchi tovarlar) taʼsiri bor hisoblanadi. Masalan, benzin narxining oshishi vaqt oʻtishi bilan avtomashinalar sotuviga taʼsir oʻtkazadi (yaʼni, kamroq benzin sarf qiluvchi mashinalar sotib olishadi yoki umuman avtomobildan voz kechishadi)<ref>{{Veb manbasi|title=OECD Glossary of Statistical Terms – Cross price elasticity of demand Definition|url=https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=3185|access-date=2021-04-17|website=stats.oecd.org|arxivsana=2022-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220709230807/https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=3185}}</ref>. Benzin va avtomashinalar toʻldiruvchi tovarlar boʻlgani uchun, ular oʻrtasidagi bogʻliqlik teskari hisoblanadi. Lekin, tovarlar oʻrinbosar boʻlsa, ular oʻrtasidagi bogʻliqlik toʻgʻri boʻladi. Masalan, mol goʻshti narxining oshishi, qoʻy goʻshtiga taklif oshishiga olib kelishi mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.macrothink.org/journal/index.php/ber/article/view/2115 |sarlavha=A Meta-Analysis of the Price Elasticity of Meat: Evidence of Regional Differences}}</ref><ref>{{cite journal|last=Gallet|first=Craig A|title=Meat Meets Meta: A Quantitative Review of the Price Elasticity of Meat|journal=American Journal of Agricultural Economics|year=2010|page=258—272|url=http://www.jstor.org/stable/40647981}}</ref>. <math>\varepsilon_\times^D=\frac{\Delta{Q_A}/{Q_A}}{\Delta{P_B}/{P_B}}</math>. Agar <math>_\varepsilon\times^D>0</math> boʻlsa, u holda bu oʻrinbosar tovarlardir ([[substitutlar]])<ref>{{Cite book|last=D. Besanko, D. Dranove, S. Schaefer, M. Shanley|title=Economics of Strategy|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|isbn=9781118273630|location=United States of America|pages=168}}</ref>. Agar <math>\varepsilon_\times^D<0</math> boʻlsa, u holda bir-birini toʻldiruvchi tovarlar ([[komplementlar]])<ref>{{cite book|last=Carbaugh|first=Robert|title=Contemporary Economics: An Applications Approach|publisher=Cengage Learning|year=2006|isbn=978-0-324-31461-8|page=[https://archive.org/details/contemporaryecon00robe/page/35 35]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporaryecon00robe/page/35}}</ref>. == Elastikka boshqa omillarning taʼsiri == [[Fayl:Price elasticity of demand and revenue.svg|thumb|1.5-rasm. Narxga bogʻliq talab elastikligi va daromadning bogʻliqligi]] === Elastiklikka daromadning taʼsiri === Elastiklik oʻzgarishi oqibatida ishlab chiqaruvchilar daromadida oʻzgarish sodir boʻladi. 1.5-rasmdan koʻriladiki, elastic zone — elastikligi 1 dan katta boʻlgan hudud, unit elastic — elastikligi 1 ga teng boʻlgan nuqta (daromad bu yerda maksimal boʻladi) va inelastic zone — elastikligi 1 dan past boʻlgan hududdir. Rasmga koʻra, elastiklik juda yuqori yoki juda past boʻlganida daromad (Revenue) past boʻladi, elastiklik 1 ga teng boʻlganida esa daromad eng yuqori boʻladi. Lekin daromad bu foyda emas, shu sababli bu nuqta foydani maksimallashtirmaydi<ref>{{cite journal |last1=E |first1=Reilly |title=The Use of the Elasticity Concept in Economic Theory: With Special Reference to Some Economic Effects of a Commodity Tax |journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science |date=Feb, 1940 |volume=6 |issue=1 |pages=39–55 |doi=10.2307/137053}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.investopedia.com/terms/i/incomeelasticityofdemand.asp#:~:text=Income%20elasticity%20of%20demand%20is%20an%20economic%20measure%20of%20how,the%20percent%20change%20in%20income.|sarlavha=Income Elasticity of Demand. Investopedia}}</ref>. Ishlab chiqaruvchi firmalar tovarni bozordagi elastiklik darajasini aniqlaganlaridan soʻng, oʻz [[Narx shakllanishi|narx siyosatini]] yuritadilar. Noelastik boʻlgan tovarlarning narxining keskin oshishi (masalan, tuzning 2000 soʻmdan 3000 soʻmga, yaʼni, 50 foizga oshishi), unga boʻlgan talabni kamaytirmaydi yoki juda kichik miqdorda kamaytiradi. Shu sababli, umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining kamayishi va noelastik tovarlardan keluvchi daromad oshirilishi, ishlab chiqaruvchiga kafolatlangan foydani olib keladi. Lekin elastik tovar bozorida vaziyat murakkab va koʻp axborotga tayanish kerak. Yaʼni narx 30 foizga kamaygani tufayli sotuv hajmining 90 foizga oshishi, har doim ham ishlab chiqaruvchi foyda olishini bildirmaydi<ref>{{Cite book|last1=Gans|first1=Joshua|title=Principles of Microeconomics|last2=King|first2=Stephen|last3=Mankiw|first3=Gregory, N.|publisher=Cengage Learning|year=2017|isbn=978-0-17-028246-8|location=South Melbourne, Victoria|pages=107}}</ref>. Chunki sotuv hajmi oshishi qoʻshimcha ishlab chiqarish xarajatlariga olib keladi (chekli naflilikning kamayish qonuni sababli, agar firmaning mehnat boʻyicha chekli xarajatlari manfiy qiymatni qabul qilsa, firma zarar koʻrishi mumkin)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.britannica.com/topic/marginal-productivity-theory|sarlavha=Marginal productivity theory. Britannica}}</ref>. === Omillar asosida elastiklik darajalari === {| class="wikitable" |+''' Omillar asosida elastiklik darajalari<ref name=":0">Филатов А.Ю. Микроэкономика: учебное пособие для вузов – М.: Юрайт, 2021, 204 с.</ref>''' |- ! style="background:#efefef;" | Omil ! style="background:#efefef;" | Past elastiklik ! style="background:#efefef;" | Yuqori elastiklik |- |Mahsulot turi |1-oʻrinda kerakli tovarlar |Hashamat tovarlari |- |Oʻrinbosar tovarlar mavjudligi |Kam |Koʻp |- |[[Budjet]] xarajatlaridagi ulushi |Past |Yuqori |- |Vaqt oraligʻi |Qisqa muddatda |Uzoq muddatda |} === Vaqt omilining daromad boʻyicha elastiklikka taʼsiri === {| class="wikitable" |+''' Vaqt omilining taʼsiri<ref name=":0" />''' |- ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Qisqa muddatli oraliqda ! style="background:#efefef;" | Uzoq muddatli oraliqda |- |[[Mol]] [[goʻsht|goʻshti]], [[Kiyim|Kiyim-kechak]] |0,45 0,95 |0,51 1,17 |- |[[Koʻchmas mulk]], Chet elga turlar |0,07 0,24 |2,45 3,07 |- |[[Mebel]], Maishiy texnika |2,60 2,72 |0,53 1,40 |} '''1-guruh'''. Mol goʻshti deyarli barcha qatlamlar orasida keng isteʼmol qilinadi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonda]] mol goʻshti talab yuqori boʻlgan [[qoʻy]] goʻshtidek oʻrinbosarga ega boʻlsa-da, jahonda mol goʻshtidan voz kechish koʻrsatkichi kamroq. Kiyim-kechaklar elastikligi esa barcha vaqt oraligʻida deyarli 1 ga teng (statistik xatolik chegarasida). Bu degani iqtisodiy oʻsish paytida ham, iqtisodiy [[inqiroz]] paytida ham isteʼmolchilar birdek xarajat qilishadi<ref>{{Cite book|title=Textile Economies : Power and Value from the Local to the Transnational|year=2011|author=Patricia A. Mcanany|publisher=Altamira Press|pages=342|isbn=9780759120617}}</ref>. '''2-guruh'''. Bu guruhdagi tovarlar qisqa muddatda elastikligi past, uzoq muddatda esa yuqori hisoblanadi. Masalan, inson mehnat faoliyatini boshlaganida kam kapitalga ega boʻladi va koʻchmas mulkdek qimmatbaho tovarga mablagʻi yetmaydi (shu jumladan, [[ipoteka]] kreditlari). Lekin vaqt oʻtgani sayin, uni toʻlovga qobiliyatlilik darajasi oshadi va koʻchmas mulk xarid qilishga talab darajasi ortadi. Chet elga turlar bilan ham deyarli shunday, ammo chet elga turlar ancha arzonligi sababli, qisqa muddatda turlarning elastiklari 3,4 barobarga ortiqroq<ref>{{Cite journal|last1=Reisch|first1=Lucia A.|last2=Zhao|first2=Min|date=November 2017|title=Behavioural economics, consumer behaviour and consumer policy: state of the art|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S2398063X1700001X/type/journal_article|journal=Behavioural Public Policy|language=en|volume=1|issue=2|pages=190–206|doi=10.1017/bpp.2017.1|issn=2398-063X|hdl=10398/01e85b29-3d75-4be3-95dc-d256ad5dd947|s2cid=158160660|hdl-access=free}}</ref>. '''3-guruh'''. Bu guruhdagi tovarlarning qisqa muddatda elastiklari baland, uzoq muddatda esa pastdir. Isteʼmolchi oshirilgan oylikka birinchi navbatda oʻzining 1-oʻrinda muhim boʻlgan va standart tovarlariga boʻlgan ehtiyojini qondiradi. Shu sababli qisqa muddatda koʻchmas mulk yoki chet elga turlarning oʻrniga mebel, maishiy texnika sotib oladi. Lekin, isteʼmolchi har yili yangi [[kir yuvish mashinasi]], shkaflar toʻplami yoki divan olmaydi. Shu sababli uzoq muddatda bu tovarlarga talab kamayadi, ayniqsa mebelga<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.eia.gov/consumption/residential/data/2001/appliances/appliances.php | title=The Effect of Income on Appliances in U.S. Households }}</ref>. Yuqoridagi vaqt omiliga asoslanib (elastiklikka asoslanib), qaysi tarmoqlar inqirozdan birinchi chiqishini prognozlash mumkin. Bular — qisqa muddatli oraliqda katta daromadga bogʻliq talab elastikligiga ega tarmoqlardir. Yaʼni, iqtisodiy bumlardan soʻng(keskin iqtisodiy oʻsish), pasayish va inqiroz keladi. Ana shu inqirozdan soʻng odamlar koʻchmas mulk sotib oladigan, turistik sayohatlar xizmatidan foydalanadigan darajada xarid qilish qobiliyatiga ega boʻlmaydi. Lekin vaqt oʻtgani sari avval 3-guruh tovarlariga, iqtisodiy oʻsish uzoq davom etsa (jahon iqtisodiyotida 2003—2007 yillar), isteʼmolchilar tomonidan 2-guruh tovarlariga talab keskin ortadi (chunki isteʼmolchilar iqtisodiy oʻsish uzoq davom etadi degan fikrga kelishadi)<ref>{{cite journal |last1=Nützenadel |first1=Alexander |title=The financial crisis of 2008—Experience, memory, history |journal=Journal of Modern European History |date=November 18, 2020 |volume=19 |issue=1 |pages=3–7 |doi=10.1177/1611894420973590}}</ref>. == Elastiklikni hisoblash usullari == === Nuqtaviy elastiklik === Elastiklikni hisoblashning eng oddiy usuli hisoblanib, koʻpincha sodda 2 ta oʻzgaruvchilar (narx va talab/taklif, daromad va talab) yordamida aniqlanadi<ref>{{cite journal |last1=Alan |first1=Daskin |title=Two Propositions on the Application of Point Elasticities to Finite Price Changes |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-education_1992_winter_23_1/page/17 |journal=The Journal of Economic Education |date=January, 1992 |volume=23 |issue=1 |pages=17–21 |ISSN = 21524068}}</ref>. Masalan, aholi daromadining 40 foizga oshishi, mashina sotib olishni 10 foizga oshirdi. Bu yerda mashina noelastik tovar hisoblanadi, chunki: {{math|{{sfrac|10|''40''}}}}={{math|{{sfrac|1|''4''}}}}. === Yoysimon elastiklik (Allan elastikligi) === Yoysimon elastiklik — keskin bir omil oʻzgarishining ikkinchi omilga taʼsirining oʻrtacha koʻrsatkichi hisoblanadi. Yaʼni, agar burger narxi 2 dollardan 4 dollarga oshganida (100 foizga), talab hajmi 1000 tadan 500 taga tushsa (50 foizga), elastiklik {{math|{{sfrac|50|''100''}}}}=0,5 ni tashkil etadi. Lekin narx 4 dollardan yana avvalgi 2 dollarga arzonlasa (50 foizga kamaysa) va talab hajmi avvalgi holiga qaytsa (yaʼni 100 foizga oshsa) bu holatda elastiklik {{math|{{sfrac|100|''50''}}}}=2 ni tashkil etadi. 0,5 va 2 [[koeffitsiyent|koeffitsiyentlari]] orasidagi farq katta boʻlganligi uchun iqtisodchilar oʻrtacha qiymatni olishadi va yoysimon elastiklikdan foydalanishadi<ref>{{cite journal |first=R. G. D. |last=Allen |year=1933 |title=The Concept of Arc Elasticity of Demand |journal=[[Review of Economic Studies]] |volume=1 |issue=3 |pages=226–229 |jstor=2967486}}</ref>. ''Talabning yoysimon oʻzgarishi'' — talab funksiyasining narx, daromad va boshqa omillar oʻzgarishiga taʼsirchanlik darajasidir. Bu turdagi <math> E^{D}_{P}</math> funksiya quyidagi formula orqali aniqlanadi<ref>{{cite book |last1=Parkin |first1=Michael |last2=Powell |first2=Melanie |last3=Matthews |first3=Kent |title=Economics |url=https://archive.org/details/economics0000park |date=2014 |publisher=Pearson |location=Harlow |isbn=978-1-292-00945-2 |page=[https://archive.org/details/economics0000park/page/82 82] |edition=9th European |chapter=Elasticity}}</ref>: : <math>E^{D}_{P}=\frac{Q_2-Q_1} {P_2-P_1} \frac {(P_1+P_2)/2} {(Q_1+Q_2)/2} =\frac{\Delta Q} {\Delta P} \frac { P_1+P_2} {Q_1+Q_2}</math>, bu yerda <math>D</math> — bu talab, <math>Q_1</math> — tovarning avvalgi sotilgan hajmi, <math>Q_2</math> — yangi talab hajmi, <math>P_1</math> — dastlabki tovar narxi, <math>P_2</math> — yangi tovar narxi, <math> \Delta Q =Q_2-Q_1</math>, <math>\Delta P=P_2-P_1</math> — talab va taklifning oʻzgarishi. ''Taklifning yoysimon oʻzgarishi'' — taklif funksiyasining narx va boshqa koʻrsatkichlarga taʼsir darajasi. Taklif elastikligi koʻrsatkichi <math> E^{S}_{P}</math>, quyidagicha ham aniqlanadi: : <math>E^{S}_{P}=\frac{Q_2-Q_1} {P_2-P_1} \frac {(P_1+P_2)/2} {(Q_1+Q_2)/2} =\frac{\Delta Q} {\Delta P} \frac { P_1+P_2} {Q_1+Q_2}</math>, bu yerda <math>S</math> — bu taklif, <math>Q_1</math> — dastlabki taklif etilgan tovar hajmi, <math>Q_2</math> — taklifning yangi hajmi, <math>P_1</math> — dastlabki tovar narxi, <math>P_2</math> — yangi tovar narxi, <math> \Delta Q =Q_2-Q_1</math>, <math>\Delta P=P_2-P_1</math> — talab va taklifning oʻzgarishi. === Hosila orqali === Iqtisodiyotda oʻzgarishlar asosan funksiyalar koʻrinishida berilganligi uchun, quyidagi [[hosila]] olish formulasi orqali funksiyaning umumiy elastikligini (uning qiyaligini) aniqlash mumkin<ref>{{cite book | author=J. Edwards|title=Differential Calculus| publisher= MacMillan and Co.|location=London|year=1892|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.109607|page=512 }}</ref>: <math>\varepsilon=\frac{dy}{y}:\frac{dx}{x}=\frac{dy}{dx}\frac{x}{y}=f'(x)\frac{x}{y}</math> === Amaliy misol === Tailandga boʻlgan turistik turlarning daromad boʻyicha elastikligi 1,5 ga teng. Turga talab hajmi 30 foizga oshishi uchun daromadlar qanchaga oshishi lozim? Yechish. Birinchi navbatda nomaʼlumga ega tenglama tuziladi: n×1,5=30 Soʻngra 30 ni 1,5 ga boʻlish orqali kerakli miqdor topiladi: {{math|{{sfrac|30×2|''3''}}}}=20 Javob: Daromad 20 foizga oshishi kerak. == Xususiy hollardagi elastiklik koʻrsatkichlari == [[File:Linear Function Graph.svg|220px|thumb|1.6-rasm. Chiziqli talab (koʻk) va taklif (qizil) funksiyalari]] [[File:The function 1 over x.svg|250px|thumb|1.7-rasm. Egri chiziqli talab funksiyasi]] Elastiklik eng koʻp qoʻllaniluvchi soha ekonometrika boʻlganligi uchun elastiklikni oʻlchashda turli funksiyalardan foydalaniladi<ref> [[Mary S. Morgan]], 2008 "models, „ ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition, [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000391 Abstract], pp. 482-83.</ref>. Quyidagi funksiyalar ekonometrikada uchraydi: 1.Chiziqli funksiya. 2.Egri chiziqli funksiya (Darajali funksiya). Chiziqli funksiyada elastiklik y=kx+b dagi k koeffitsienti orqali ifodalanadi. Yaʼni, ixtiyoriy <math> Q^{P}_{D}=100-2P</math> funksiyadan 2 soni k koeffisienti hisoblanib, funksiya elastik hisoblanadi. Chiziqli funksiyada oʻzgaruvchiga manfiy qiymat berilmaydi, chunki narx noldan kichik boʻlishi mumkin emas. Rasmdagi {{math|-x+5}} funksiyaning elastikligi 1 ga, {{math|1=''y'' = {{sfrac|x|''2''}}+2}} funksiyasida esa elastiklik {{math|{{sfrac|1|''2''}}}} ga teng hisoblanadi, yaʼni funksiya noelastikdir<ref>{{cite book |authorlink=Knut Sydsæter |last1=Sydsaeter |first1=Knut |last2=Hammond |first2=Peter |title=Mathematics for Economic Analysis |location=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice Hall |year=1995 |pages=[https://archive.org/details/matematicasparae00pete/page/173 173–175] |isbn=013583600X |url-access=registration |url=https://archive.org/details/matematicasparae00pete/page/173 }}</ref>. Egri chiziqli funksiyada esa funksiyaning darajasi bu vazifani oʻtaydi. Ixtiyoriy <math>3x^{-2}</math> funksiyada funksiya elastikligi 2 hisoblanadi. Darajali funksiyada x ning manfiy qiymati olinmaydi, chunki narx noldan kichik boʻlishi mumkin emas. Real iqtisodiyotdagi funksiyalarda modellar aynan egri chiziqli funksiya koʻrinishida ifodalanadi, chunki aynan koʻp chiziqli funksiyalar yigʻindisi egri chiziqli funksiyani hosil qiladi<ref>{{cite book |last1=Hass |first1=Joel R. |last2=Heil |first2=Christopher E. |last3=Weir |first3=Maurice D. |last4=Thomas |first4=George B. |title=Thomas' Calculus |url=https://archive.org/details/thomascalculusea0000hass_14ed |date=2018 |publisher=Pearson |isbn=9780134439020 |pages=[https://archive.org/details/thomascalculusea0000hass_14ed/page/7 7]–8 |edition=14}}</ref>. == Elastiklik koʻrsatkichlari == {| class="wikitable" |+''' Baʼzi tovarlarning narxga bogʻliq talab elastikligi koʻrsatkichlari<ref name=":0"/>''' |- ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Elastiklik darajasi ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Elastiklik darajasi |- | Aviachiptalar (biznes-klass) | −0,3 | [[Tuxum]] ([[AQSH]]) | −0,1 |- | Aviachiptalar (ekonom-klass) | −0,9 | Tuxum ([[Afrika]]) | −0,55 |- | Aviachiptalar ([[turizm]]) | −1,5 | [[Guruch]] ([[Yaponiya|Yaponiya]]) | −0,25 |- | [[Avtobus]] | −0,2 | Guruch (AQSh) | −0,55 |- | [[Ford Motor Company|“Ford"]] [[avtomobil|avtomobili]] | −2,8 | Guruch ([[Xitoy]]) | −0,8 |- | [[Benzin]] (qisqa muddatda) | −0,1 | Guruch ([[Bangladesh]]) | −0,8 |- | Benzin (uzoq muddatda) | −0,4 | Salqin [[ichimlik|ichimliklar]] | −0,9 |- | [[Elektr]] energiyasi (qisqa muddatda) | −0,1 | „[[Coca-Cola]]“ | −3,8 |- | Elektr energiyasi (uzoq muddatda) | −1,4 | „Mountain Dew“ | −4,4 |- | [[Temir]] | −0,3 | [[Pivo]] | −0,7 |- | [[Spektakl]], [[konsert|konsertlar]] | −0,6 | [[Vino]] | −1,0 |- | [[Film|Kinofilmlar]] | −0,9 | [[Alkogolli ichimliklar|Kuchli alkogol ichimliklari]] | −1,5 |- | [[Telekommunikatsiya]] | −0,4 | [[Tamaki|Tamaki mahsulotlari]] | −0,5 |- | [[tibbiyot|Tibbiy]] [[sugʻurta]] | −0,3 | Tamaki mahsulotlari (yoshlar orasida) | −0,7 |- | [[Doktor]] qabuliga borish | −0,05 | [[Marixuana]] | −0,7 |} Jadvaldan koʻrish mumkinki, uzoq muddatda deyarli barcha tovarlarning elastikligi ortadi. Quyida baʼzi tovarlar elastikligi sharhi keltirilgan. '''Aviachiptalar (biznes-klass)'''. Biznes-klass xizmatlaridan foydalanuvchi isteʼmolchilarning xarid qobiliyati yuqoriligi, bu xizmatdan olinadigan naflilik darajasi sarflangan xarajatdan yuqori boʻlganligi va boshqa klassda uchishi uning obroʻsiga putur yetkazib qoʻyishi mumkinligi uchun bu xizmatning elastikligi past<ref>{{Veb manbasi |url=https://pitjournal.unc.edu/2024/02/06/navigating-navigation-assessing-the-relationship-between-airline-elasticities-and-price-setting/ |sarlavha=Navigating Navigation: Assessing the Relationship Between Airline Elasticities and Price Setting}}</ref>. '''Aviachiptalar (ekonom-klass)'''. Ekonom-klass xizmatidan foydalanuvchi isteʼmolchilarning xarid qobiliyati pastroq boʻladi va shu sababli, ularning narxga sezuvchanligi biznes-klassga nisbatan 3 barobar yuqori. Bu xizmatdan foydalanuvchi isteʼmolchilar chiptani oldindan buyurtma qilishi, narx oshganida esa alternativ yetib olish xizmatlaridan foydalanishi mumkin (masalan, mashina, tezyurar poyezd yoki avtobus)<ref>{{Veb manbasi |url=https://papers.tinbergen.nl/01047.pdf |sarlavha=Price Elasticities of Demand for Passenger Air Travel: a Meta-Analysis}}</ref>. '''Aviachiptalar (turizm)'''. Turistlar eng arzon biletni oldindan topishi, oʻzi vaqtni belgilashi osonroq. Bundan tashqari turistik reyslar ixtiyoriy qaror boʻlib, biznes va ekonom-klassdan farqli ravishda faqat dam olishni koʻzlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.worldwatch.org/system/files/EWP159.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708015751/http://www.worldwatch.org/system/files/EWP159.pdf |archive-date=2018-07-08 |url-status=dead }}</ref>. '''Avtobus chiptalari'''. Avtobus xizmatlari eng arzon, ommabop transport xizmati boʻlganligi va uning oʻrinbosarlari narxi nisbatan qimmatligi sababli past elastiklikka ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vtpi.org/elasticities.pdf |sarlavha=Understanding Transport Demands and Elasticities. How Prices and Other Factors Affect Travel Behavior}}</ref>. '''"Ford" avtomobili'''. Yengil avtomobillar bozori [[monopolistik raqobat]] hisoblanganligi uchun, isteʼmolchilar „Ford“ avtomobilidan voz kechib, osongina boshqa tovar markasini sotib olishlari mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=https://media.rff.org/documents/WP_23-33.pdf |sarlavha=Benjamin Leard and Yidi Wu. New Passenger Vehicle Demand Elasticities: Estimates and Policy Implications}}</ref>. '''Benzin (qisqa va uzoq muddatda)'''. Benzin narxi oshgach, avtomobil egalari mashinadan foydalanishni qisqa muddatda toʻxtatishmaydi. Lekin uzoq muddatda koʻp benzin sarflovchi mashinani kamroq benzin sarflovchi mashinaga almashtirishadi. Elektr energiyasi ham xuddi shu mexanizmda ishlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.dallasfed.org/research/economics/2020/0616 |sarlavha=Gasoline demand more responsive to price changes than economists once thought}}</ref>. '''Tibbiyot sugʻurtalari'''. Tibbiyot sugʻurtalari hozirgi rivojlangan davlatlarida, ayniqsa AQShda katta talabga ega. Rivojlangan davlatlarda tibbiyot xizmatlari isteʼmolchi daromadining katta qismiga tengligi sababli, isteʼmolchilar ratsional tarzda tibbiyot sugʻurtalari xizmatlaridan foydalanishadi<ref name="OECDHealth">{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=oUM39nDp2s4C&q=employer+provided+private+health+insurance+in+canada | title = Private Health Insurance in OECD Countries | publisher = [[OECD]] Health Project | year = 2004 | access-date = 19 November 2007 | isbn = 978-92-64-00668-3 | author1 = Development, Organisation for Economic Co-Operation and }}</ref>. '''Doktor qabuliga borish'''. Inson koʻproq daromad olishi, umuman yashashi uchun sogʻlik darajasi muhimdir. Shu sababli doktor qabuliga borish deyarli hech qachon voz kechilmaydi<ref>{{cite journal|last1=Ellis|first1=Randall|last2=Martins|first2=Bruno |last3=Zhu|first3=Wenjia|title=Health care demand elasticities by type of service|journal=J Health Econ| url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5600717/|date=2017|pages=232—243|doi=10.1016/j.jhealeco.2017.07.007}}</ref>. '''Guruch'''. Maʼlum tovar aholi orasida milliy taom hisoblanib, qanchalik keng tarqalgan boʻlsa, undan voz kechish shunchalik qiyin boʻladi. Yaponiyada guruch aynan shunday tovar hisoblanadi, bundan tashqari Yaponiya aholisi boy aholi toifasiga kiradi<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=JP | title=GDP per capita &#124; Japan &#124; World Bank }}</ref>. AQSh aholisi ham boy, lekin AQShda guruch unchalik mashhur emas. Xitoydagi aholi esa rivojlangan davlatlardan 3 barobarga kambagʻalroq<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=CN | title=GDP per capita &#124; China &#124; World Bank }}</ref>. Bangladeshda esa guruch ancha mashhur tovar, ammo davlat aholisi yuqoridagi davlatlar aholisidan ancha kambagʻal<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=BD | title=GDP per capita &#124; Bangladesh &#124; World Bank }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{bu xushsifat maqola}} [[Turkum:Iqtisodiy atamalar]] [[Turkum:Moliya]] 4al6b5gikje9sn837f2o0zslgp3m7rl 5997601 5997600 2026-04-17T04:06:40Z Young Economist7 75200 /* Taʼrif */ 5997601 wikitext text/x-wiki [[File:Elasticity-elastic.png|200px|thumb|1.1-rasm. Absolyut elastik talab]] [[File:Elasticity-inelastic.png|200px|thumb|1.2-rasm. Absolyut noelastik talab]] [[File:Price elasticity of supply-cjenovna elastičnost ponude.png|200px|thumb|1.3-rasm. Taklif elastikligining 3 xil koʻrinishi, Engel egri chiziqlari]] '''Iqtisodiyotda elastiklik''' — maʼlum bir x qiymatining oʻzgarishi oqibatida y qiymatiga boʻlgan oʻzgarilish nisbati. Masalan, [[narx|narx]] yoki [[daromad|daromadning]] 1 foizga oʻzgarishi [[talab va taklif|talab va taklifning]] necha foizga oʻzgarishini koʻrsatilib berilishidir<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/elasticity-economics | title=Elasticity &#124; economics &#124; Britannica }}</ref>. Bu tushuncha hosila yordamida kiritiladi. U biror ishlab chiqarish faktoriga qarab iqtisodiy ko‘rsatkichning o‘zgarish darajasini anglatadi. Elastiklik miqdori elastiklik koeffitsiyenti bilan aniqlanadi. Elastiklik koeffitsienti tekshirilayotgan iqtisodiy ko‘rsatkichning unga taʼsir etuvchi iqtisodiy faktorlardan birining qolganlari o‘zgarmas bo‘lganda birlik nisbiy o‘zgarishi taʼsiridagi o‘zgarishni ko‘rsatadi. Koʻpgina iqtisodiy hodisalarda [[chekli naflilikning kamayish qonuni]] sababli koʻrsatkich qanchalik absolyut katta boʻlsa, unga sarflangan resurslar samarasi shunchalik past boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://encyclopedia.uia.org/en/problem/134501|sarlavha=Economic inefficiency|qaralgan sana=2022-08-15|arxivsana=2022-08-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220815062657/http://encyclopedia.uia.org/en/problem/134501}}</ref>. Masalan, dunyoning rivojlangan davlatlarida yillik iqtisodiy oʻsish rivojlanayotgan davlatlarga nisbatan kamligi yoki 2 va undan ortiq bir-biriga bogʻliq empirik oʻzgaruvchilardan tashkil topgan iqtisodiy modelning faqat bir oʻzgaruvchisiga eʼtibor berish elastiklikni pasaytiradi. Xususan, [[soliq]] siyosati, [[xalqaro savdo]] kabi muhim iqtisodiy tarmoqlarda aynan elastiklik asosiy tahliliy koʻrsatkich hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mof.portal.gov.bd/sites/default/files/files/mof.portal.gov.bd/page/17643e1a_542c_47c8_a833_91a90d156ac7/chapter3.pdf |sarlavha=Elasticity and Buoyancy of Major Tax Categories: Evidence from Bangladesh and Its Policy Implications |qaralgan sana=2026-01-06 |arxivsana=2025-08-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250805035139/http://mof.portal.gov.bd/sites/default/files/files/mof.portal.gov.bd/page/17643e1a_542c_47c8_a833_91a90d156ac7/chapter3.pdf }}</ref><ref>{{статья|автор=Akmaljon Ibroximovich Sotvoldiyev, Nodir Gʻiyosaliyevich Xidirov|заглавие=Dinamik modellarni iqtisodiyotda qoʻllanishi|издание=Science and Education|год=2022|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/dinamik-modellarni-iqtisodiyotda-qo-llanilishi|номер=3}}</ref>. Elastiklik empirik iqtisodiy modellar (masalan, [[Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi]]) va [[xulq-atvor iqtisodiyoti]]da isteʼmolchilar xulq-atvorini oʻrganish uchun yirik ishlab chiqaruvchilar tomonidan qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nber.org/system/files/working_papers/w19177/revisions/w19177.rev0.pdf |sarlavha=Nathaniel Hendren, The policy elasticity. NATIONAL BUREAU OF ECONOMIC RESEARCH, 2013.}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://publichealth.buffalo.edu/content/dam/sphhp/biostatistics/Documents/techreports/UB-Biostatistics-TR1201.pdf |sarlavha=Jihnhee Yu et al. Analytical Problems and Suggestions in the Analysis of Behavioral Economic Demand Curves}}</ref><ref name="MintonKahle2013">{{cite book|first1=Elizabeth A. |last1=Minton|first2=Lynn R. |last2=Kahle|title=Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics: Marketing in Multicultural Environments|url={{google books |plainurl=y |id=hk5pngEACAAJ}}|year=2013|publisher=Business Expert Press|isbn=978-1-60649-704-3}}</ref>. == Taʼrif == Elastiklik istalgan iqtisodiy fanda (ayniqsa, [[mikroiqtisodiyot]] nazariyasida) va amaliy iqtisodiy sohada, xususan, [[marketing|marketing]], [[ekonometriya|ekonometrika]] va [[makroiqtisodiyot|makroiqtisodiyotda]] qoʻllanadi<ref>{{veb manbasi |url=http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf |title=Macroeconomics and International Policy Terms |access-date=2007-05-04 |last=Marchant |first=Mary A. |author2=Snell, William M. |publisher=[[University of Kentucky]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318072324/http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf |archive-date=2007-03-18 }}</ref><ref name="glossary">{{veb manbasi|title=Economics Glossary|publisher=Monroe County Women's Disability Network|url=http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|access-date=2008-02-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080204220231/http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|archive-date=2008-02-04}}</ref>. Elastiklik ishlab chiqaruvchilarning [[foyda|foydasini]] maksimallashtirishda va [[davlat|davlatning]] ichki ijtimoiy-iqtisodiy ahvolini belgilashda muhim rol oʻynaydi. [[Siyosiy iqtisod]]iyotda matematik elementlarni muvaffaqiyatli qoʻllashni [[Antuan Avgustin Kournot|Antoine Augustin Cournot]] boshlab beradi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/biography/Antoine-Augustin-Cournot | title=Antoine-Augustin-Cournot &#124; Britannica }}</ref>. U oʻzining „Recherches sur les principes mathématiques de la théorie des richesses“ asarida boylik nazariyasining matematik elementlar asosida vujudga kelishi haqida soʻz yuritadi<ref>{{cite book|author=Antoine Augustin Cournot|title=Researches into the Mathematical Principles of the Theory of Wealth|url=https://archive.org/details/bub_gb_AGoGpyJY_SAC|year=1897|publisher=Macmillan}}</ref><ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Researches-into-the-Mathematical-Principles-of-the-Theory-of-Wealth | title=Researches-into-the-Mathematical-Principles-of-the-Theory-of-Wealth &#124; Britannica }}</ref>, „Revue Sommaire Des Doctrines Economiques“ asarida esa talab va taklif qonunlarini tanqid qiladi. Aynan Cournotning asarlari tufayli matematik iqtisodiyotda katta burilish paydo boʻlib, iqtisodchilarning keyingi ilmiy ishlarini mukammallashtirishda, iqtisodiy kibernetika, ekonometrika fanlarining paydo boʻlishida asos boʻldi. Elastiklik atamasi birinchi marta ingliz iqtisodchisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]] tomonidan „Principles of Economics“ kitobida keltirilgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Principles-of-Economics-by-Marshall | title= Principles-of-Economics &#124; Alfred Marshall &#124; Britannica }}</ref>. Kitobning „General Relations of Demand, Supply, and Value“ nomli 5-boʻlimida iqtisodchi talab va taklifning oʻzgarishiga taʼsir etuvchi omillar, ularning taʼsirchanligi haqida soʻz yuritiladi<ref>{{kitob manbasi |last1=Marshall |first1=Alfred |title=Principles of Economics |date=1920 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |isbn=978-1-137-37526-1 |pages=198-200}}</ref>. Aynan Cournot va [[marjinalizm]] ilmiy maktabi asarlaridan foydalangan holda u oʻzining „Marshall xochi“ grafigini (chekli xarajat va chekli daromadga asoslangan bozor muvozanati) yaratadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.amosweb.com/cgi-bin/awb_nav.pl?s=wpd&c=dsp&k=Marshallian+cross#:~:text=MARSHALLIAN%20CROSS%3A,an%20upward%2Dsloping%20supply%20curve.|sarlavha=MARSHALLIAN CROSS}}</ref>. {| class="wikitable" |- | Absolyut noelastik talab || <math>E^{D}_{P}=0</math> || narx oʻzgarganida [[tovar]] hajmi oʻzgarmaydi: birinchi [[ehtiyoj]] talablari ([[insulin]], [[tuz]])<ref>{{Veb manbasi |url=https://fdp.hse.ru/data/2011/05/27/1212548737/52_modul-1-2011.pdf |sarlavha=Елена Александровна Давыдова. Эластичность спроса и предложения}}</ref> |- | Noelastik talab || <math>-1 < E^{D}_{P} < 0</math> || talab hajmi narx oʻzgarishidan pastroq oʻzgaradi: oʻrinbosar tovarlarga ega boʻlmagan (yoki juda qimmat boʻlgan) kundalik tovarlar |- | Birlik elastiklik || <math>E^{D}_{P} = -1</math> || talab narxga proporsional tarzda oʻzgaradi (10 foiz lik oʻsish −10 foizlik pasayishni olib keladi) |- | Elastik talab || <math>-\infty < E^{D}_{P} < -1</math> || talab hajmi narxdan koʻra koʻproq oʻzgaradi: tovar oʻrinbosar tovarlarga ega yoki unchalik muhim emas |- | Absolyut elastik talab || <math>E^{D}_{P} = -\infty</math> || narxning ozgina oʻzgarishi talab hajmini cheksizlikkacha oʻzgartiradi: talab hajmi ozgina oʻzgarishlarga ham juda taʼsirchan boʻladi |} == Elastiklik koʻrsatkichlari == === Talab elastikligi === [[Fayl:Price elasticity of demand.svg|thumb|1.4-rasm. Narxga bogʻliq talab elastikligi]] '''Narxga bogʻliq talab elastikligi''' Narxga bogʻliq talab elastikligi tovar narxining bir foizga oʻzgarishi unga boʻlgan talabning necha foizga oʻzgarishini koʻrsatadi<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Xudong |title=Elasticity as Relative Slopes: A Graphical Approach to Linking the Concepts of Elasticity and Slope |journal=The American Economist |date=October 1, 2017 |volume=62 |issue=2 |pages=258–267 |doi=10.1177/0569434516682713 |s2cid=157222255 | issn=0569-4345 }}</ref>. Agar tovar narxining 10 foizga kamayishi sotuv hajmini 20 foizga oshirsa, bunday tovar elastik hisoblanadi. Narxga bogʻliq talab elastikligi deyarli har doim ([[Giffen|Giffen samarasi]] va [[Veblen samarasi|Veblen samarasi]] bundan mustasno) musbat va manfiy qiymatni qabul qilganligi uchun elastiklik darajasi ham manfiy hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.investopedia.com/terms/p/priceelasticity.asp#:~:text=Price%20elasticity%20of%20demand%20is%20the%20ratio%20of%20the%20percentage,when%20a%20product's%20price%20changes.|sarlavha=Price Elasticity of Demand. Investopedia}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/276173/1/MRSG_2022_1_24-31.pdf |sarlavha=The Effect of Price Changes in Luxury Goods}}</ref>. <math>E_{\langle p \rangle} = \frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P}</math> === Taklif elastikligi === Narxga bogʻliq taklif elastikligi tovar narxining bir foizga oʻzgarishi, unga boʻlgan talabning necha foizga oʻzgarishini koʻrsatadi. Agar tovar narxining 10 foizga kamayishi, taklif etiluvchi tovarlar hajmini 20 foizga kamaytirsa, bunday tovar elastik hisoblanadi<ref name="Economics for today">{{cite book |last1=Layton |first1=Allan P. |last2=Robinson |first2=Tim |last3=Tucker III |first3=Irvin B. |title=Economics for today |date=2015 |location=South Melbourne, Vic. |isbn=9780170347006 |pages=119-123 |edition=5th}}</ref>. <math>E_{\langle p \rangle} = \frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P}</math> === Kesishgan elastiklik === A tovar narxining oʻzgarishi B tovarga boʻlgan talab yoki taklifning oʻzgarishiga olib kelsa, bu oʻzgarishlarning nisbati kesishgan elastiklik deyiladi<ref name=":2">{{Cite book|last=Webster|first=Thomas, J.|title=Managerial Economics: Tools for Analysing Business Strategy|publisher=[[Lexington Books]]|year=2015|isbn=978-1-4985-0794-3|location=Lanham, Maryland|pages=55, 70}}</ref>. Baʼzi tovarlarning narxi oʻzgarishi nafaqat oʻsha tovarning oʻziga, balki boshqa tovarlarga ham (oʻrinbosar va toʻldiruvchi tovarlar) taʼsiri bor hisoblanadi. Masalan, benzin narxining oshishi vaqt oʻtishi bilan avtomashinalar sotuviga taʼsir oʻtkazadi (yaʼni, kamroq benzin sarf qiluvchi mashinalar sotib olishadi yoki umuman avtomobildan voz kechishadi)<ref>{{Veb manbasi|title=OECD Glossary of Statistical Terms – Cross price elasticity of demand Definition|url=https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=3185|access-date=2021-04-17|website=stats.oecd.org|arxivsana=2022-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220709230807/https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=3185}}</ref>. Benzin va avtomashinalar toʻldiruvchi tovarlar boʻlgani uchun, ular oʻrtasidagi bogʻliqlik teskari hisoblanadi. Lekin, tovarlar oʻrinbosar boʻlsa, ular oʻrtasidagi bogʻliqlik toʻgʻri boʻladi. Masalan, mol goʻshti narxining oshishi, qoʻy goʻshtiga taklif oshishiga olib kelishi mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.macrothink.org/journal/index.php/ber/article/view/2115 |sarlavha=A Meta-Analysis of the Price Elasticity of Meat: Evidence of Regional Differences}}</ref><ref>{{cite journal|last=Gallet|first=Craig A|title=Meat Meets Meta: A Quantitative Review of the Price Elasticity of Meat|journal=American Journal of Agricultural Economics|year=2010|page=258—272|url=http://www.jstor.org/stable/40647981}}</ref>. <math>\varepsilon_\times^D=\frac{\Delta{Q_A}/{Q_A}}{\Delta{P_B}/{P_B}}</math>. Agar <math>_\varepsilon\times^D>0</math> boʻlsa, u holda bu oʻrinbosar tovarlardir ([[substitutlar]])<ref>{{Cite book|last=D. Besanko, D. Dranove, S. Schaefer, M. Shanley|title=Economics of Strategy|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|isbn=9781118273630|location=United States of America|pages=168}}</ref>. Agar <math>\varepsilon_\times^D<0</math> boʻlsa, u holda bir-birini toʻldiruvchi tovarlar ([[komplementlar]])<ref>{{cite book|last=Carbaugh|first=Robert|title=Contemporary Economics: An Applications Approach|publisher=Cengage Learning|year=2006|isbn=978-0-324-31461-8|page=[https://archive.org/details/contemporaryecon00robe/page/35 35]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporaryecon00robe/page/35}}</ref>. == Elastikka boshqa omillarning taʼsiri == [[Fayl:Price elasticity of demand and revenue.svg|thumb|1.5-rasm. Narxga bogʻliq talab elastikligi va daromadning bogʻliqligi]] === Elastiklikka daromadning taʼsiri === Elastiklik oʻzgarishi oqibatida ishlab chiqaruvchilar daromadida oʻzgarish sodir boʻladi. 1.5-rasmdan koʻriladiki, elastic zone — elastikligi 1 dan katta boʻlgan hudud, unit elastic — elastikligi 1 ga teng boʻlgan nuqta (daromad bu yerda maksimal boʻladi) va inelastic zone — elastikligi 1 dan past boʻlgan hududdir. Rasmga koʻra, elastiklik juda yuqori yoki juda past boʻlganida daromad (Revenue) past boʻladi, elastiklik 1 ga teng boʻlganida esa daromad eng yuqori boʻladi. Lekin daromad bu foyda emas, shu sababli bu nuqta foydani maksimallashtirmaydi<ref>{{cite journal |last1=E |first1=Reilly |title=The Use of the Elasticity Concept in Economic Theory: With Special Reference to Some Economic Effects of a Commodity Tax |journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science |date=Feb, 1940 |volume=6 |issue=1 |pages=39–55 |doi=10.2307/137053}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.investopedia.com/terms/i/incomeelasticityofdemand.asp#:~:text=Income%20elasticity%20of%20demand%20is%20an%20economic%20measure%20of%20how,the%20percent%20change%20in%20income.|sarlavha=Income Elasticity of Demand. Investopedia}}</ref>. Ishlab chiqaruvchi firmalar tovarni bozordagi elastiklik darajasini aniqlaganlaridan soʻng, oʻz [[Narx shakllanishi|narx siyosatini]] yuritadilar. Noelastik boʻlgan tovarlarning narxining keskin oshishi (masalan, tuzning 2000 soʻmdan 3000 soʻmga, yaʼni, 50 foizga oshishi), unga boʻlgan talabni kamaytirmaydi yoki juda kichik miqdorda kamaytiradi. Shu sababli, umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining kamayishi va noelastik tovarlardan keluvchi daromad oshirilishi, ishlab chiqaruvchiga kafolatlangan foydani olib keladi. Lekin elastik tovar bozorida vaziyat murakkab va koʻp axborotga tayanish kerak. Yaʼni narx 30 foizga kamaygani tufayli sotuv hajmining 90 foizga oshishi, har doim ham ishlab chiqaruvchi foyda olishini bildirmaydi<ref>{{Cite book|last1=Gans|first1=Joshua|title=Principles of Microeconomics|last2=King|first2=Stephen|last3=Mankiw|first3=Gregory, N.|publisher=Cengage Learning|year=2017|isbn=978-0-17-028246-8|location=South Melbourne, Victoria|pages=107}}</ref>. Chunki sotuv hajmi oshishi qoʻshimcha ishlab chiqarish xarajatlariga olib keladi (chekli naflilikning kamayish qonuni sababli, agar firmaning mehnat boʻyicha chekli xarajatlari manfiy qiymatni qabul qilsa, firma zarar koʻrishi mumkin)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.britannica.com/topic/marginal-productivity-theory|sarlavha=Marginal productivity theory. Britannica}}</ref>. === Omillar asosida elastiklik darajalari === {| class="wikitable" |+''' Omillar asosida elastiklik darajalari<ref name=":0">Филатов А.Ю. Микроэкономика: учебное пособие для вузов – М.: Юрайт, 2021, 204 с.</ref>''' |- ! style="background:#efefef;" | Omil ! style="background:#efefef;" | Past elastiklik ! style="background:#efefef;" | Yuqori elastiklik |- |Mahsulot turi |1-oʻrinda kerakli tovarlar |Hashamat tovarlari |- |Oʻrinbosar tovarlar mavjudligi |Kam |Koʻp |- |[[Budjet]] xarajatlaridagi ulushi |Past |Yuqori |- |Vaqt oraligʻi |Qisqa muddatda |Uzoq muddatda |} === Vaqt omilining daromad boʻyicha elastiklikka taʼsiri === {| class="wikitable" |+''' Vaqt omilining taʼsiri<ref name=":0" />''' |- ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Qisqa muddatli oraliqda ! style="background:#efefef;" | Uzoq muddatli oraliqda |- |[[Mol]] [[goʻsht|goʻshti]], [[Kiyim|Kiyim-kechak]] |0,45 0,95 |0,51 1,17 |- |[[Koʻchmas mulk]], Chet elga turlar |0,07 0,24 |2,45 3,07 |- |[[Mebel]], Maishiy texnika |2,60 2,72 |0,53 1,40 |} '''1-guruh'''. Mol goʻshti deyarli barcha qatlamlar orasida keng isteʼmol qilinadi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonda]] mol goʻshti talab yuqori boʻlgan [[qoʻy]] goʻshtidek oʻrinbosarga ega boʻlsa-da, jahonda mol goʻshtidan voz kechish koʻrsatkichi kamroq. Kiyim-kechaklar elastikligi esa barcha vaqt oraligʻida deyarli 1 ga teng (statistik xatolik chegarasida). Bu degani iqtisodiy oʻsish paytida ham, iqtisodiy [[inqiroz]] paytida ham isteʼmolchilar birdek xarajat qilishadi<ref>{{Cite book|title=Textile Economies : Power and Value from the Local to the Transnational|year=2011|author=Patricia A. Mcanany|publisher=Altamira Press|pages=342|isbn=9780759120617}}</ref>. '''2-guruh'''. Bu guruhdagi tovarlar qisqa muddatda elastikligi past, uzoq muddatda esa yuqori hisoblanadi. Masalan, inson mehnat faoliyatini boshlaganida kam kapitalga ega boʻladi va koʻchmas mulkdek qimmatbaho tovarga mablagʻi yetmaydi (shu jumladan, [[ipoteka]] kreditlari). Lekin vaqt oʻtgani sayin, uni toʻlovga qobiliyatlilik darajasi oshadi va koʻchmas mulk xarid qilishga talab darajasi ortadi. Chet elga turlar bilan ham deyarli shunday, ammo chet elga turlar ancha arzonligi sababli, qisqa muddatda turlarning elastiklari 3,4 barobarga ortiqroq<ref>{{Cite journal|last1=Reisch|first1=Lucia A.|last2=Zhao|first2=Min|date=November 2017|title=Behavioural economics, consumer behaviour and consumer policy: state of the art|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S2398063X1700001X/type/journal_article|journal=Behavioural Public Policy|language=en|volume=1|issue=2|pages=190–206|doi=10.1017/bpp.2017.1|issn=2398-063X|hdl=10398/01e85b29-3d75-4be3-95dc-d256ad5dd947|s2cid=158160660|hdl-access=free}}</ref>. '''3-guruh'''. Bu guruhdagi tovarlarning qisqa muddatda elastiklari baland, uzoq muddatda esa pastdir. Isteʼmolchi oshirilgan oylikka birinchi navbatda oʻzining 1-oʻrinda muhim boʻlgan va standart tovarlariga boʻlgan ehtiyojini qondiradi. Shu sababli qisqa muddatda koʻchmas mulk yoki chet elga turlarning oʻrniga mebel, maishiy texnika sotib oladi. Lekin, isteʼmolchi har yili yangi [[kir yuvish mashinasi]], shkaflar toʻplami yoki divan olmaydi. Shu sababli uzoq muddatda bu tovarlarga talab kamayadi, ayniqsa mebelga<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.eia.gov/consumption/residential/data/2001/appliances/appliances.php | title=The Effect of Income on Appliances in U.S. Households }}</ref>. Yuqoridagi vaqt omiliga asoslanib (elastiklikka asoslanib), qaysi tarmoqlar inqirozdan birinchi chiqishini prognozlash mumkin. Bular — qisqa muddatli oraliqda katta daromadga bogʻliq talab elastikligiga ega tarmoqlardir. Yaʼni, iqtisodiy bumlardan soʻng(keskin iqtisodiy oʻsish), pasayish va inqiroz keladi. Ana shu inqirozdan soʻng odamlar koʻchmas mulk sotib oladigan, turistik sayohatlar xizmatidan foydalanadigan darajada xarid qilish qobiliyatiga ega boʻlmaydi. Lekin vaqt oʻtgani sari avval 3-guruh tovarlariga, iqtisodiy oʻsish uzoq davom etsa (jahon iqtisodiyotida 2003—2007 yillar), isteʼmolchilar tomonidan 2-guruh tovarlariga talab keskin ortadi (chunki isteʼmolchilar iqtisodiy oʻsish uzoq davom etadi degan fikrga kelishadi)<ref>{{cite journal |last1=Nützenadel |first1=Alexander |title=The financial crisis of 2008—Experience, memory, history |journal=Journal of Modern European History |date=November 18, 2020 |volume=19 |issue=1 |pages=3–7 |doi=10.1177/1611894420973590}}</ref>. == Elastiklikni hisoblash usullari == === Nuqtaviy elastiklik === Elastiklikni hisoblashning eng oddiy usuli hisoblanib, koʻpincha sodda 2 ta oʻzgaruvchilar (narx va talab/taklif, daromad va talab) yordamida aniqlanadi<ref>{{cite journal |last1=Alan |first1=Daskin |title=Two Propositions on the Application of Point Elasticities to Finite Price Changes |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-education_1992_winter_23_1/page/17 |journal=The Journal of Economic Education |date=January, 1992 |volume=23 |issue=1 |pages=17–21 |ISSN = 21524068}}</ref>. Masalan, aholi daromadining 40 foizga oshishi, mashina sotib olishni 10 foizga oshirdi. Bu yerda mashina noelastik tovar hisoblanadi, chunki: {{math|{{sfrac|10|''40''}}}}={{math|{{sfrac|1|''4''}}}}. === Yoysimon elastiklik (Allan elastikligi) === Yoysimon elastiklik — keskin bir omil oʻzgarishining ikkinchi omilga taʼsirining oʻrtacha koʻrsatkichi hisoblanadi. Yaʼni, agar burger narxi 2 dollardan 4 dollarga oshganida (100 foizga), talab hajmi 1000 tadan 500 taga tushsa (50 foizga), elastiklik {{math|{{sfrac|50|''100''}}}}=0,5 ni tashkil etadi. Lekin narx 4 dollardan yana avvalgi 2 dollarga arzonlasa (50 foizga kamaysa) va talab hajmi avvalgi holiga qaytsa (yaʼni 100 foizga oshsa) bu holatda elastiklik {{math|{{sfrac|100|''50''}}}}=2 ni tashkil etadi. 0,5 va 2 [[koeffitsiyent|koeffitsiyentlari]] orasidagi farq katta boʻlganligi uchun iqtisodchilar oʻrtacha qiymatni olishadi va yoysimon elastiklikdan foydalanishadi<ref>{{cite journal |first=R. G. D. |last=Allen |year=1933 |title=The Concept of Arc Elasticity of Demand |journal=[[Review of Economic Studies]] |volume=1 |issue=3 |pages=226–229 |jstor=2967486}}</ref>. ''Talabning yoysimon oʻzgarishi'' — talab funksiyasining narx, daromad va boshqa omillar oʻzgarishiga taʼsirchanlik darajasidir. Bu turdagi <math> E^{D}_{P}</math> funksiya quyidagi formula orqali aniqlanadi<ref>{{cite book |last1=Parkin |first1=Michael |last2=Powell |first2=Melanie |last3=Matthews |first3=Kent |title=Economics |url=https://archive.org/details/economics0000park |date=2014 |publisher=Pearson |location=Harlow |isbn=978-1-292-00945-2 |page=[https://archive.org/details/economics0000park/page/82 82] |edition=9th European |chapter=Elasticity}}</ref>: : <math>E^{D}_{P}=\frac{Q_2-Q_1} {P_2-P_1} \frac {(P_1+P_2)/2} {(Q_1+Q_2)/2} =\frac{\Delta Q} {\Delta P} \frac { P_1+P_2} {Q_1+Q_2}</math>, bu yerda <math>D</math> — bu talab, <math>Q_1</math> — tovarning avvalgi sotilgan hajmi, <math>Q_2</math> — yangi talab hajmi, <math>P_1</math> — dastlabki tovar narxi, <math>P_2</math> — yangi tovar narxi, <math> \Delta Q =Q_2-Q_1</math>, <math>\Delta P=P_2-P_1</math> — talab va taklifning oʻzgarishi. ''Taklifning yoysimon oʻzgarishi'' — taklif funksiyasining narx va boshqa koʻrsatkichlarga taʼsir darajasi. Taklif elastikligi koʻrsatkichi <math> E^{S}_{P}</math>, quyidagicha ham aniqlanadi: : <math>E^{S}_{P}=\frac{Q_2-Q_1} {P_2-P_1} \frac {(P_1+P_2)/2} {(Q_1+Q_2)/2} =\frac{\Delta Q} {\Delta P} \frac { P_1+P_2} {Q_1+Q_2}</math>, bu yerda <math>S</math> — bu taklif, <math>Q_1</math> — dastlabki taklif etilgan tovar hajmi, <math>Q_2</math> — taklifning yangi hajmi, <math>P_1</math> — dastlabki tovar narxi, <math>P_2</math> — yangi tovar narxi, <math> \Delta Q =Q_2-Q_1</math>, <math>\Delta P=P_2-P_1</math> — talab va taklifning oʻzgarishi. === Hosila orqali === Iqtisodiyotda oʻzgarishlar asosan funksiyalar koʻrinishida berilganligi uchun, quyidagi [[hosila]] olish formulasi orqali funksiyaning umumiy elastikligini (uning qiyaligini) aniqlash mumkin<ref>{{cite book | author=J. Edwards|title=Differential Calculus| publisher= MacMillan and Co.|location=London|year=1892|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.109607|page=512 }}</ref>: <math>\varepsilon=\frac{dy}{y}:\frac{dx}{x}=\frac{dy}{dx}\frac{x}{y}=f'(x)\frac{x}{y}</math> === Amaliy misol === Tailandga boʻlgan turistik turlarning daromad boʻyicha elastikligi 1,5 ga teng. Turga talab hajmi 30 foizga oshishi uchun daromadlar qanchaga oshishi lozim? Yechish. Birinchi navbatda nomaʼlumga ega tenglama tuziladi: n×1,5=30 Soʻngra 30 ni 1,5 ga boʻlish orqali kerakli miqdor topiladi: {{math|{{sfrac|30×2|''3''}}}}=20 Javob: Daromad 20 foizga oshishi kerak. == Xususiy hollardagi elastiklik koʻrsatkichlari == [[File:Linear Function Graph.svg|220px|thumb|1.6-rasm. Chiziqli talab (koʻk) va taklif (qizil) funksiyalari]] [[File:The function 1 over x.svg|250px|thumb|1.7-rasm. Egri chiziqli talab funksiyasi]] Elastiklik eng koʻp qoʻllaniluvchi soha ekonometrika boʻlganligi uchun elastiklikni oʻlchashda turli funksiyalardan foydalaniladi<ref> [[Mary S. Morgan]], 2008 "models, „ ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition, [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000391 Abstract], pp. 482-83.</ref>. Quyidagi funksiyalar ekonometrikada uchraydi: 1.Chiziqli funksiya. 2.Egri chiziqli funksiya (Darajali funksiya). Chiziqli funksiyada elastiklik y=kx+b dagi k koeffitsienti orqali ifodalanadi. Yaʼni, ixtiyoriy <math> Q^{P}_{D}=100-2P</math> funksiyadan 2 soni k koeffisienti hisoblanib, funksiya elastik hisoblanadi. Chiziqli funksiyada oʻzgaruvchiga manfiy qiymat berilmaydi, chunki narx noldan kichik boʻlishi mumkin emas. Rasmdagi {{math|-x+5}} funksiyaning elastikligi 1 ga, {{math|1=''y'' = {{sfrac|x|''2''}}+2}} funksiyasida esa elastiklik {{math|{{sfrac|1|''2''}}}} ga teng hisoblanadi, yaʼni funksiya noelastikdir<ref>{{cite book |authorlink=Knut Sydsæter |last1=Sydsaeter |first1=Knut |last2=Hammond |first2=Peter |title=Mathematics for Economic Analysis |location=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice Hall |year=1995 |pages=[https://archive.org/details/matematicasparae00pete/page/173 173–175] |isbn=013583600X |url-access=registration |url=https://archive.org/details/matematicasparae00pete/page/173 }}</ref>. Egri chiziqli funksiyada esa funksiyaning darajasi bu vazifani oʻtaydi. Ixtiyoriy <math>3x^{-2}</math> funksiyada funksiya elastikligi 2 hisoblanadi. Darajali funksiyada x ning manfiy qiymati olinmaydi, chunki narx noldan kichik boʻlishi mumkin emas. Real iqtisodiyotdagi funksiyalarda modellar aynan egri chiziqli funksiya koʻrinishida ifodalanadi, chunki aynan koʻp chiziqli funksiyalar yigʻindisi egri chiziqli funksiyani hosil qiladi<ref>{{cite book |last1=Hass |first1=Joel R. |last2=Heil |first2=Christopher E. |last3=Weir |first3=Maurice D. |last4=Thomas |first4=George B. |title=Thomas' Calculus |url=https://archive.org/details/thomascalculusea0000hass_14ed |date=2018 |publisher=Pearson |isbn=9780134439020 |pages=[https://archive.org/details/thomascalculusea0000hass_14ed/page/7 7]–8 |edition=14}}</ref>. == Elastiklik koʻrsatkichlari == {| class="wikitable" |+''' Baʼzi tovarlarning narxga bogʻliq talab elastikligi koʻrsatkichlari<ref name=":0"/>''' |- ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Elastiklik darajasi ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Elastiklik darajasi |- | Aviachiptalar (biznes-klass) | −0,3 | [[Tuxum]] ([[AQSH]]) | −0,1 |- | Aviachiptalar (ekonom-klass) | −0,9 | Tuxum ([[Afrika]]) | −0,55 |- | Aviachiptalar ([[turizm]]) | −1,5 | [[Guruch]] ([[Yaponiya|Yaponiya]]) | −0,25 |- | [[Avtobus]] | −0,2 | Guruch (AQSh) | −0,55 |- | [[Ford Motor Company|“Ford"]] [[avtomobil|avtomobili]] | −2,8 | Guruch ([[Xitoy]]) | −0,8 |- | [[Benzin]] (qisqa muddatda) | −0,1 | Guruch ([[Bangladesh]]) | −0,8 |- | Benzin (uzoq muddatda) | −0,4 | Salqin [[ichimlik|ichimliklar]] | −0,9 |- | [[Elektr]] energiyasi (qisqa muddatda) | −0,1 | „[[Coca-Cola]]“ | −3,8 |- | Elektr energiyasi (uzoq muddatda) | −1,4 | „Mountain Dew“ | −4,4 |- | [[Temir]] | −0,3 | [[Pivo]] | −0,7 |- | [[Spektakl]], [[konsert|konsertlar]] | −0,6 | [[Vino]] | −1,0 |- | [[Film|Kinofilmlar]] | −0,9 | [[Alkogolli ichimliklar|Kuchli alkogol ichimliklari]] | −1,5 |- | [[Telekommunikatsiya]] | −0,4 | [[Tamaki|Tamaki mahsulotlari]] | −0,5 |- | [[tibbiyot|Tibbiy]] [[sugʻurta]] | −0,3 | Tamaki mahsulotlari (yoshlar orasida) | −0,7 |- | [[Doktor]] qabuliga borish | −0,05 | [[Marixuana]] | −0,7 |} Jadvaldan koʻrish mumkinki, uzoq muddatda deyarli barcha tovarlarning elastikligi ortadi. Quyida baʼzi tovarlar elastikligi sharhi keltirilgan. '''Aviachiptalar (biznes-klass)'''. Biznes-klass xizmatlaridan foydalanuvchi isteʼmolchilarning xarid qobiliyati yuqoriligi, bu xizmatdan olinadigan naflilik darajasi sarflangan xarajatdan yuqori boʻlganligi va boshqa klassda uchishi uning obroʻsiga putur yetkazib qoʻyishi mumkinligi uchun bu xizmatning elastikligi past<ref>{{Veb manbasi |url=https://pitjournal.unc.edu/2024/02/06/navigating-navigation-assessing-the-relationship-between-airline-elasticities-and-price-setting/ |sarlavha=Navigating Navigation: Assessing the Relationship Between Airline Elasticities and Price Setting}}</ref>. '''Aviachiptalar (ekonom-klass)'''. Ekonom-klass xizmatidan foydalanuvchi isteʼmolchilarning xarid qobiliyati pastroq boʻladi va shu sababli, ularning narxga sezuvchanligi biznes-klassga nisbatan 3 barobar yuqori. Bu xizmatdan foydalanuvchi isteʼmolchilar chiptani oldindan buyurtma qilishi, narx oshganida esa alternativ yetib olish xizmatlaridan foydalanishi mumkin (masalan, mashina, tezyurar poyezd yoki avtobus)<ref>{{Veb manbasi |url=https://papers.tinbergen.nl/01047.pdf |sarlavha=Price Elasticities of Demand for Passenger Air Travel: a Meta-Analysis}}</ref>. '''Aviachiptalar (turizm)'''. Turistlar eng arzon biletni oldindan topishi, oʻzi vaqtni belgilashi osonroq. Bundan tashqari turistik reyslar ixtiyoriy qaror boʻlib, biznes va ekonom-klassdan farqli ravishda faqat dam olishni koʻzlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.worldwatch.org/system/files/EWP159.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708015751/http://www.worldwatch.org/system/files/EWP159.pdf |archive-date=2018-07-08 |url-status=dead }}</ref>. '''Avtobus chiptalari'''. Avtobus xizmatlari eng arzon, ommabop transport xizmati boʻlganligi va uning oʻrinbosarlari narxi nisbatan qimmatligi sababli past elastiklikka ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vtpi.org/elasticities.pdf |sarlavha=Understanding Transport Demands and Elasticities. How Prices and Other Factors Affect Travel Behavior}}</ref>. '''"Ford" avtomobili'''. Yengil avtomobillar bozori [[monopolistik raqobat]] hisoblanganligi uchun, isteʼmolchilar „Ford“ avtomobilidan voz kechib, osongina boshqa tovar markasini sotib olishlari mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=https://media.rff.org/documents/WP_23-33.pdf |sarlavha=Benjamin Leard and Yidi Wu. New Passenger Vehicle Demand Elasticities: Estimates and Policy Implications}}</ref>. '''Benzin (qisqa va uzoq muddatda)'''. Benzin narxi oshgach, avtomobil egalari mashinadan foydalanishni qisqa muddatda toʻxtatishmaydi. Lekin uzoq muddatda koʻp benzin sarflovchi mashinani kamroq benzin sarflovchi mashinaga almashtirishadi. Elektr energiyasi ham xuddi shu mexanizmda ishlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.dallasfed.org/research/economics/2020/0616 |sarlavha=Gasoline demand more responsive to price changes than economists once thought}}</ref>. '''Tibbiyot sugʻurtalari'''. Tibbiyot sugʻurtalari hozirgi rivojlangan davlatlarida, ayniqsa AQShda katta talabga ega. Rivojlangan davlatlarda tibbiyot xizmatlari isteʼmolchi daromadining katta qismiga tengligi sababli, isteʼmolchilar ratsional tarzda tibbiyot sugʻurtalari xizmatlaridan foydalanishadi<ref name="OECDHealth">{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=oUM39nDp2s4C&q=employer+provided+private+health+insurance+in+canada | title = Private Health Insurance in OECD Countries | publisher = [[OECD]] Health Project | year = 2004 | access-date = 19 November 2007 | isbn = 978-92-64-00668-3 | author1 = Development, Organisation for Economic Co-Operation and }}</ref>. '''Doktor qabuliga borish'''. Inson koʻproq daromad olishi, umuman yashashi uchun sogʻlik darajasi muhimdir. Shu sababli doktor qabuliga borish deyarli hech qachon voz kechilmaydi<ref>{{cite journal|last1=Ellis|first1=Randall|last2=Martins|first2=Bruno |last3=Zhu|first3=Wenjia|title=Health care demand elasticities by type of service|journal=J Health Econ| url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5600717/|date=2017|pages=232—243|doi=10.1016/j.jhealeco.2017.07.007}}</ref>. '''Guruch'''. Maʼlum tovar aholi orasida milliy taom hisoblanib, qanchalik keng tarqalgan boʻlsa, undan voz kechish shunchalik qiyin boʻladi. Yaponiyada guruch aynan shunday tovar hisoblanadi, bundan tashqari Yaponiya aholisi boy aholi toifasiga kiradi<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=JP | title=GDP per capita &#124; Japan &#124; World Bank }}</ref>. AQSh aholisi ham boy, lekin AQShda guruch unchalik mashhur emas. Xitoydagi aholi esa rivojlangan davlatlardan 3 barobarga kambagʻalroq<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=CN | title=GDP per capita &#124; China &#124; World Bank }}</ref>. Bangladeshda esa guruch ancha mashhur tovar, ammo davlat aholisi yuqoridagi davlatlar aholisidan ancha kambagʻal<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=BD | title=GDP per capita &#124; Bangladesh &#124; World Bank }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{bu xushsifat maqola}} [[Turkum:Iqtisodiy atamalar]] [[Turkum:Moliya]] 14jv7s5865jerdcaqmygumn6m52blrq 5997602 5997601 2026-04-17T04:07:31Z Young Economist7 75200 /* Talab elastikligi */ 5997602 wikitext text/x-wiki [[File:Elasticity-elastic.png|200px|thumb|1.1-rasm. Absolyut elastik talab]] [[File:Elasticity-inelastic.png|200px|thumb|1.2-rasm. Absolyut noelastik talab]] [[File:Price elasticity of supply-cjenovna elastičnost ponude.png|200px|thumb|1.3-rasm. Taklif elastikligining 3 xil koʻrinishi, Engel egri chiziqlari]] '''Iqtisodiyotda elastiklik''' — maʼlum bir x qiymatining oʻzgarishi oqibatida y qiymatiga boʻlgan oʻzgarilish nisbati. Masalan, [[narx|narx]] yoki [[daromad|daromadning]] 1 foizga oʻzgarishi [[talab va taklif|talab va taklifning]] necha foizga oʻzgarishini koʻrsatilib berilishidir<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/elasticity-economics | title=Elasticity &#124; economics &#124; Britannica }}</ref>. Bu tushuncha hosila yordamida kiritiladi. U biror ishlab chiqarish faktoriga qarab iqtisodiy ko‘rsatkichning o‘zgarish darajasini anglatadi. Elastiklik miqdori elastiklik koeffitsiyenti bilan aniqlanadi. Elastiklik koeffitsienti tekshirilayotgan iqtisodiy ko‘rsatkichning unga taʼsir etuvchi iqtisodiy faktorlardan birining qolganlari o‘zgarmas bo‘lganda birlik nisbiy o‘zgarishi taʼsiridagi o‘zgarishni ko‘rsatadi. Koʻpgina iqtisodiy hodisalarda [[chekli naflilikning kamayish qonuni]] sababli koʻrsatkich qanchalik absolyut katta boʻlsa, unga sarflangan resurslar samarasi shunchalik past boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://encyclopedia.uia.org/en/problem/134501|sarlavha=Economic inefficiency|qaralgan sana=2022-08-15|arxivsana=2022-08-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220815062657/http://encyclopedia.uia.org/en/problem/134501}}</ref>. Masalan, dunyoning rivojlangan davlatlarida yillik iqtisodiy oʻsish rivojlanayotgan davlatlarga nisbatan kamligi yoki 2 va undan ortiq bir-biriga bogʻliq empirik oʻzgaruvchilardan tashkil topgan iqtisodiy modelning faqat bir oʻzgaruvchisiga eʼtibor berish elastiklikni pasaytiradi. Xususan, [[soliq]] siyosati, [[xalqaro savdo]] kabi muhim iqtisodiy tarmoqlarda aynan elastiklik asosiy tahliliy koʻrsatkich hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mof.portal.gov.bd/sites/default/files/files/mof.portal.gov.bd/page/17643e1a_542c_47c8_a833_91a90d156ac7/chapter3.pdf |sarlavha=Elasticity and Buoyancy of Major Tax Categories: Evidence from Bangladesh and Its Policy Implications |qaralgan sana=2026-01-06 |arxivsana=2025-08-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250805035139/http://mof.portal.gov.bd/sites/default/files/files/mof.portal.gov.bd/page/17643e1a_542c_47c8_a833_91a90d156ac7/chapter3.pdf }}</ref><ref>{{статья|автор=Akmaljon Ibroximovich Sotvoldiyev, Nodir Gʻiyosaliyevich Xidirov|заглавие=Dinamik modellarni iqtisodiyotda qoʻllanishi|издание=Science and Education|год=2022|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/dinamik-modellarni-iqtisodiyotda-qo-llanilishi|номер=3}}</ref>. Elastiklik empirik iqtisodiy modellar (masalan, [[Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi]]) va [[xulq-atvor iqtisodiyoti]]da isteʼmolchilar xulq-atvorini oʻrganish uchun yirik ishlab chiqaruvchilar tomonidan qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nber.org/system/files/working_papers/w19177/revisions/w19177.rev0.pdf |sarlavha=Nathaniel Hendren, The policy elasticity. NATIONAL BUREAU OF ECONOMIC RESEARCH, 2013.}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://publichealth.buffalo.edu/content/dam/sphhp/biostatistics/Documents/techreports/UB-Biostatistics-TR1201.pdf |sarlavha=Jihnhee Yu et al. Analytical Problems and Suggestions in the Analysis of Behavioral Economic Demand Curves}}</ref><ref name="MintonKahle2013">{{cite book|first1=Elizabeth A. |last1=Minton|first2=Lynn R. |last2=Kahle|title=Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics: Marketing in Multicultural Environments|url={{google books |plainurl=y |id=hk5pngEACAAJ}}|year=2013|publisher=Business Expert Press|isbn=978-1-60649-704-3}}</ref>. == Taʼrif == Elastiklik istalgan iqtisodiy fanda (ayniqsa, [[mikroiqtisodiyot]] nazariyasida) va amaliy iqtisodiy sohada, xususan, [[marketing|marketing]], [[ekonometriya|ekonometrika]] va [[makroiqtisodiyot|makroiqtisodiyotda]] qoʻllanadi<ref>{{veb manbasi |url=http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf |title=Macroeconomics and International Policy Terms |access-date=2007-05-04 |last=Marchant |first=Mary A. |author2=Snell, William M. |publisher=[[University of Kentucky]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318072324/http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf |archive-date=2007-03-18 }}</ref><ref name="glossary">{{veb manbasi|title=Economics Glossary|publisher=Monroe County Women's Disability Network|url=http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|access-date=2008-02-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080204220231/http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|archive-date=2008-02-04}}</ref>. Elastiklik ishlab chiqaruvchilarning [[foyda|foydasini]] maksimallashtirishda va [[davlat|davlatning]] ichki ijtimoiy-iqtisodiy ahvolini belgilashda muhim rol oʻynaydi. [[Siyosiy iqtisod]]iyotda matematik elementlarni muvaffaqiyatli qoʻllashni [[Antuan Avgustin Kournot|Antoine Augustin Cournot]] boshlab beradi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/biography/Antoine-Augustin-Cournot | title=Antoine-Augustin-Cournot &#124; Britannica }}</ref>. U oʻzining „Recherches sur les principes mathématiques de la théorie des richesses“ asarida boylik nazariyasining matematik elementlar asosida vujudga kelishi haqida soʻz yuritadi<ref>{{cite book|author=Antoine Augustin Cournot|title=Researches into the Mathematical Principles of the Theory of Wealth|url=https://archive.org/details/bub_gb_AGoGpyJY_SAC|year=1897|publisher=Macmillan}}</ref><ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Researches-into-the-Mathematical-Principles-of-the-Theory-of-Wealth | title=Researches-into-the-Mathematical-Principles-of-the-Theory-of-Wealth &#124; Britannica }}</ref>, „Revue Sommaire Des Doctrines Economiques“ asarida esa talab va taklif qonunlarini tanqid qiladi. Aynan Cournotning asarlari tufayli matematik iqtisodiyotda katta burilish paydo boʻlib, iqtisodchilarning keyingi ilmiy ishlarini mukammallashtirishda, iqtisodiy kibernetika, ekonometrika fanlarining paydo boʻlishida asos boʻldi. Elastiklik atamasi birinchi marta ingliz iqtisodchisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]] tomonidan „Principles of Economics“ kitobida keltirilgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Principles-of-Economics-by-Marshall | title= Principles-of-Economics &#124; Alfred Marshall &#124; Britannica }}</ref>. Kitobning „General Relations of Demand, Supply, and Value“ nomli 5-boʻlimida iqtisodchi talab va taklifning oʻzgarishiga taʼsir etuvchi omillar, ularning taʼsirchanligi haqida soʻz yuritiladi<ref>{{kitob manbasi |last1=Marshall |first1=Alfred |title=Principles of Economics |date=1920 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |isbn=978-1-137-37526-1 |pages=198-200}}</ref>. Aynan Cournot va [[marjinalizm]] ilmiy maktabi asarlaridan foydalangan holda u oʻzining „Marshall xochi“ grafigini (chekli xarajat va chekli daromadga asoslangan bozor muvozanati) yaratadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.amosweb.com/cgi-bin/awb_nav.pl?s=wpd&c=dsp&k=Marshallian+cross#:~:text=MARSHALLIAN%20CROSS%3A,an%20upward%2Dsloping%20supply%20curve.|sarlavha=MARSHALLIAN CROSS}}</ref>. {| class="wikitable" |- | Absolyut noelastik talab || <math>E^{D}_{P}=0</math> || narx oʻzgarganida [[tovar]] hajmi oʻzgarmaydi: birinchi [[ehtiyoj]] talablari ([[insulin]], [[tuz]])<ref>{{Veb manbasi |url=https://fdp.hse.ru/data/2011/05/27/1212548737/52_modul-1-2011.pdf |sarlavha=Елена Александровна Давыдова. Эластичность спроса и предложения}}</ref> |- | Noelastik talab || <math>-1 < E^{D}_{P} < 0</math> || talab hajmi narx oʻzgarishidan pastroq oʻzgaradi: oʻrinbosar tovarlarga ega boʻlmagan (yoki juda qimmat boʻlgan) kundalik tovarlar |- | Birlik elastiklik || <math>E^{D}_{P} = -1</math> || talab narxga proporsional tarzda oʻzgaradi (10 foiz lik oʻsish −10 foizlik pasayishni olib keladi) |- | Elastik talab || <math>-\infty < E^{D}_{P} < -1</math> || talab hajmi narxdan koʻra koʻproq oʻzgaradi: tovar oʻrinbosar tovarlarga ega yoki unchalik muhim emas |- | Absolyut elastik talab || <math>E^{D}_{P} = -\infty</math> || narxning ozgina oʻzgarishi talab hajmini cheksizlikkacha oʻzgartiradi: talab hajmi ozgina oʻzgarishlarga ham juda taʼsirchan boʻladi |} == Elastiklik koʻrsatkichlari == === Talab elastikligi === [[Fayl:Price elasticity of demand.svg|thumb|1.4-rasm. Narxga bogʻliq talab elastikligi]] '''Narxga bogʻliq talab elastikligi''' Narxga bogʻliq talab elastikligi tovar narxining bir foizga oʻzgarishi unga boʻlgan talabning necha foizga oʻzgarishini koʻrsatadi<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Xudong |title=Elasticity as Relative Slopes: A Graphical Approach to Linking the Concepts of Elasticity and Slope |journal=The American Economist |date=October 1, 2017 |volume=62 |issue=2 |pages=258–267 |doi=10.1177/0569434516682713 |s2cid=157222255 | issn=0569-4345 }}</ref>. Agar tovar narxining 10 foizga kamayishi sotuv hajmini 20 foizga oshirsa, bunday tovar elastik hisoblanadi. Narxga bogʻliq talab elastikligi deyarli har doim ([[Giffen tovarlar|Giffen samarasi]] va [[Veblen samarasi|Veblen samarasi]] bundan mustasno) musbat va manfiy qiymatni qabul qilganligi uchun elastiklik darajasi ham manfiy hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.investopedia.com/terms/p/priceelasticity.asp#:~:text=Price%20elasticity%20of%20demand%20is%20the%20ratio%20of%20the%20percentage,when%20a%20product's%20price%20changes.|sarlavha=Price Elasticity of Demand. Investopedia}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/276173/1/MRSG_2022_1_24-31.pdf |sarlavha=The Effect of Price Changes in Luxury Goods}}</ref>. <math>E_{\langle p \rangle} = \frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P}</math> === Taklif elastikligi === Narxga bogʻliq taklif elastikligi tovar narxining bir foizga oʻzgarishi, unga boʻlgan talabning necha foizga oʻzgarishini koʻrsatadi. Agar tovar narxining 10 foizga kamayishi, taklif etiluvchi tovarlar hajmini 20 foizga kamaytirsa, bunday tovar elastik hisoblanadi<ref name="Economics for today">{{cite book |last1=Layton |first1=Allan P. |last2=Robinson |first2=Tim |last3=Tucker III |first3=Irvin B. |title=Economics for today |date=2015 |location=South Melbourne, Vic. |isbn=9780170347006 |pages=119-123 |edition=5th}}</ref>. <math>E_{\langle p \rangle} = \frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P}</math> === Kesishgan elastiklik === A tovar narxining oʻzgarishi B tovarga boʻlgan talab yoki taklifning oʻzgarishiga olib kelsa, bu oʻzgarishlarning nisbati kesishgan elastiklik deyiladi<ref name=":2">{{Cite book|last=Webster|first=Thomas, J.|title=Managerial Economics: Tools for Analysing Business Strategy|publisher=[[Lexington Books]]|year=2015|isbn=978-1-4985-0794-3|location=Lanham, Maryland|pages=55, 70}}</ref>. Baʼzi tovarlarning narxi oʻzgarishi nafaqat oʻsha tovarning oʻziga, balki boshqa tovarlarga ham (oʻrinbosar va toʻldiruvchi tovarlar) taʼsiri bor hisoblanadi. Masalan, benzin narxining oshishi vaqt oʻtishi bilan avtomashinalar sotuviga taʼsir oʻtkazadi (yaʼni, kamroq benzin sarf qiluvchi mashinalar sotib olishadi yoki umuman avtomobildan voz kechishadi)<ref>{{Veb manbasi|title=OECD Glossary of Statistical Terms – Cross price elasticity of demand Definition|url=https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=3185|access-date=2021-04-17|website=stats.oecd.org|arxivsana=2022-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220709230807/https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=3185}}</ref>. Benzin va avtomashinalar toʻldiruvchi tovarlar boʻlgani uchun, ular oʻrtasidagi bogʻliqlik teskari hisoblanadi. Lekin, tovarlar oʻrinbosar boʻlsa, ular oʻrtasidagi bogʻliqlik toʻgʻri boʻladi. Masalan, mol goʻshti narxining oshishi, qoʻy goʻshtiga taklif oshishiga olib kelishi mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.macrothink.org/journal/index.php/ber/article/view/2115 |sarlavha=A Meta-Analysis of the Price Elasticity of Meat: Evidence of Regional Differences}}</ref><ref>{{cite journal|last=Gallet|first=Craig A|title=Meat Meets Meta: A Quantitative Review of the Price Elasticity of Meat|journal=American Journal of Agricultural Economics|year=2010|page=258—272|url=http://www.jstor.org/stable/40647981}}</ref>. <math>\varepsilon_\times^D=\frac{\Delta{Q_A}/{Q_A}}{\Delta{P_B}/{P_B}}</math>. Agar <math>_\varepsilon\times^D>0</math> boʻlsa, u holda bu oʻrinbosar tovarlardir ([[substitutlar]])<ref>{{Cite book|last=D. Besanko, D. Dranove, S. Schaefer, M. Shanley|title=Economics of Strategy|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|isbn=9781118273630|location=United States of America|pages=168}}</ref>. Agar <math>\varepsilon_\times^D<0</math> boʻlsa, u holda bir-birini toʻldiruvchi tovarlar ([[komplementlar]])<ref>{{cite book|last=Carbaugh|first=Robert|title=Contemporary Economics: An Applications Approach|publisher=Cengage Learning|year=2006|isbn=978-0-324-31461-8|page=[https://archive.org/details/contemporaryecon00robe/page/35 35]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporaryecon00robe/page/35}}</ref>. == Elastikka boshqa omillarning taʼsiri == [[Fayl:Price elasticity of demand and revenue.svg|thumb|1.5-rasm. Narxga bogʻliq talab elastikligi va daromadning bogʻliqligi]] === Elastiklikka daromadning taʼsiri === Elastiklik oʻzgarishi oqibatida ishlab chiqaruvchilar daromadida oʻzgarish sodir boʻladi. 1.5-rasmdan koʻriladiki, elastic zone — elastikligi 1 dan katta boʻlgan hudud, unit elastic — elastikligi 1 ga teng boʻlgan nuqta (daromad bu yerda maksimal boʻladi) va inelastic zone — elastikligi 1 dan past boʻlgan hududdir. Rasmga koʻra, elastiklik juda yuqori yoki juda past boʻlganida daromad (Revenue) past boʻladi, elastiklik 1 ga teng boʻlganida esa daromad eng yuqori boʻladi. Lekin daromad bu foyda emas, shu sababli bu nuqta foydani maksimallashtirmaydi<ref>{{cite journal |last1=E |first1=Reilly |title=The Use of the Elasticity Concept in Economic Theory: With Special Reference to Some Economic Effects of a Commodity Tax |journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science |date=Feb, 1940 |volume=6 |issue=1 |pages=39–55 |doi=10.2307/137053}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.investopedia.com/terms/i/incomeelasticityofdemand.asp#:~:text=Income%20elasticity%20of%20demand%20is%20an%20economic%20measure%20of%20how,the%20percent%20change%20in%20income.|sarlavha=Income Elasticity of Demand. Investopedia}}</ref>. Ishlab chiqaruvchi firmalar tovarni bozordagi elastiklik darajasini aniqlaganlaridan soʻng, oʻz [[Narx shakllanishi|narx siyosatini]] yuritadilar. Noelastik boʻlgan tovarlarning narxining keskin oshishi (masalan, tuzning 2000 soʻmdan 3000 soʻmga, yaʼni, 50 foizga oshishi), unga boʻlgan talabni kamaytirmaydi yoki juda kichik miqdorda kamaytiradi. Shu sababli, umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining kamayishi va noelastik tovarlardan keluvchi daromad oshirilishi, ishlab chiqaruvchiga kafolatlangan foydani olib keladi. Lekin elastik tovar bozorida vaziyat murakkab va koʻp axborotga tayanish kerak. Yaʼni narx 30 foizga kamaygani tufayli sotuv hajmining 90 foizga oshishi, har doim ham ishlab chiqaruvchi foyda olishini bildirmaydi<ref>{{Cite book|last1=Gans|first1=Joshua|title=Principles of Microeconomics|last2=King|first2=Stephen|last3=Mankiw|first3=Gregory, N.|publisher=Cengage Learning|year=2017|isbn=978-0-17-028246-8|location=South Melbourne, Victoria|pages=107}}</ref>. Chunki sotuv hajmi oshishi qoʻshimcha ishlab chiqarish xarajatlariga olib keladi (chekli naflilikning kamayish qonuni sababli, agar firmaning mehnat boʻyicha chekli xarajatlari manfiy qiymatni qabul qilsa, firma zarar koʻrishi mumkin)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.britannica.com/topic/marginal-productivity-theory|sarlavha=Marginal productivity theory. Britannica}}</ref>. === Omillar asosida elastiklik darajalari === {| class="wikitable" |+''' Omillar asosida elastiklik darajalari<ref name=":0">Филатов А.Ю. Микроэкономика: учебное пособие для вузов – М.: Юрайт, 2021, 204 с.</ref>''' |- ! style="background:#efefef;" | Omil ! style="background:#efefef;" | Past elastiklik ! style="background:#efefef;" | Yuqori elastiklik |- |Mahsulot turi |1-oʻrinda kerakli tovarlar |Hashamat tovarlari |- |Oʻrinbosar tovarlar mavjudligi |Kam |Koʻp |- |[[Budjet]] xarajatlaridagi ulushi |Past |Yuqori |- |Vaqt oraligʻi |Qisqa muddatda |Uzoq muddatda |} === Vaqt omilining daromad boʻyicha elastiklikka taʼsiri === {| class="wikitable" |+''' Vaqt omilining taʼsiri<ref name=":0" />''' |- ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Qisqa muddatli oraliqda ! style="background:#efefef;" | Uzoq muddatli oraliqda |- |[[Mol]] [[goʻsht|goʻshti]], [[Kiyim|Kiyim-kechak]] |0,45 0,95 |0,51 1,17 |- |[[Koʻchmas mulk]], Chet elga turlar |0,07 0,24 |2,45 3,07 |- |[[Mebel]], Maishiy texnika |2,60 2,72 |0,53 1,40 |} '''1-guruh'''. Mol goʻshti deyarli barcha qatlamlar orasida keng isteʼmol qilinadi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonda]] mol goʻshti talab yuqori boʻlgan [[qoʻy]] goʻshtidek oʻrinbosarga ega boʻlsa-da, jahonda mol goʻshtidan voz kechish koʻrsatkichi kamroq. Kiyim-kechaklar elastikligi esa barcha vaqt oraligʻida deyarli 1 ga teng (statistik xatolik chegarasida). Bu degani iqtisodiy oʻsish paytida ham, iqtisodiy [[inqiroz]] paytida ham isteʼmolchilar birdek xarajat qilishadi<ref>{{Cite book|title=Textile Economies : Power and Value from the Local to the Transnational|year=2011|author=Patricia A. Mcanany|publisher=Altamira Press|pages=342|isbn=9780759120617}}</ref>. '''2-guruh'''. Bu guruhdagi tovarlar qisqa muddatda elastikligi past, uzoq muddatda esa yuqori hisoblanadi. Masalan, inson mehnat faoliyatini boshlaganida kam kapitalga ega boʻladi va koʻchmas mulkdek qimmatbaho tovarga mablagʻi yetmaydi (shu jumladan, [[ipoteka]] kreditlari). Lekin vaqt oʻtgani sayin, uni toʻlovga qobiliyatlilik darajasi oshadi va koʻchmas mulk xarid qilishga talab darajasi ortadi. Chet elga turlar bilan ham deyarli shunday, ammo chet elga turlar ancha arzonligi sababli, qisqa muddatda turlarning elastiklari 3,4 barobarga ortiqroq<ref>{{Cite journal|last1=Reisch|first1=Lucia A.|last2=Zhao|first2=Min|date=November 2017|title=Behavioural economics, consumer behaviour and consumer policy: state of the art|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S2398063X1700001X/type/journal_article|journal=Behavioural Public Policy|language=en|volume=1|issue=2|pages=190–206|doi=10.1017/bpp.2017.1|issn=2398-063X|hdl=10398/01e85b29-3d75-4be3-95dc-d256ad5dd947|s2cid=158160660|hdl-access=free}}</ref>. '''3-guruh'''. Bu guruhdagi tovarlarning qisqa muddatda elastiklari baland, uzoq muddatda esa pastdir. Isteʼmolchi oshirilgan oylikka birinchi navbatda oʻzining 1-oʻrinda muhim boʻlgan va standart tovarlariga boʻlgan ehtiyojini qondiradi. Shu sababli qisqa muddatda koʻchmas mulk yoki chet elga turlarning oʻrniga mebel, maishiy texnika sotib oladi. Lekin, isteʼmolchi har yili yangi [[kir yuvish mashinasi]], shkaflar toʻplami yoki divan olmaydi. Shu sababli uzoq muddatda bu tovarlarga talab kamayadi, ayniqsa mebelga<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.eia.gov/consumption/residential/data/2001/appliances/appliances.php | title=The Effect of Income on Appliances in U.S. Households }}</ref>. Yuqoridagi vaqt omiliga asoslanib (elastiklikka asoslanib), qaysi tarmoqlar inqirozdan birinchi chiqishini prognozlash mumkin. Bular — qisqa muddatli oraliqda katta daromadga bogʻliq talab elastikligiga ega tarmoqlardir. Yaʼni, iqtisodiy bumlardan soʻng(keskin iqtisodiy oʻsish), pasayish va inqiroz keladi. Ana shu inqirozdan soʻng odamlar koʻchmas mulk sotib oladigan, turistik sayohatlar xizmatidan foydalanadigan darajada xarid qilish qobiliyatiga ega boʻlmaydi. Lekin vaqt oʻtgani sari avval 3-guruh tovarlariga, iqtisodiy oʻsish uzoq davom etsa (jahon iqtisodiyotida 2003—2007 yillar), isteʼmolchilar tomonidan 2-guruh tovarlariga talab keskin ortadi (chunki isteʼmolchilar iqtisodiy oʻsish uzoq davom etadi degan fikrga kelishadi)<ref>{{cite journal |last1=Nützenadel |first1=Alexander |title=The financial crisis of 2008—Experience, memory, history |journal=Journal of Modern European History |date=November 18, 2020 |volume=19 |issue=1 |pages=3–7 |doi=10.1177/1611894420973590}}</ref>. == Elastiklikni hisoblash usullari == === Nuqtaviy elastiklik === Elastiklikni hisoblashning eng oddiy usuli hisoblanib, koʻpincha sodda 2 ta oʻzgaruvchilar (narx va talab/taklif, daromad va talab) yordamida aniqlanadi<ref>{{cite journal |last1=Alan |first1=Daskin |title=Two Propositions on the Application of Point Elasticities to Finite Price Changes |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-education_1992_winter_23_1/page/17 |journal=The Journal of Economic Education |date=January, 1992 |volume=23 |issue=1 |pages=17–21 |ISSN = 21524068}}</ref>. Masalan, aholi daromadining 40 foizga oshishi, mashina sotib olishni 10 foizga oshirdi. Bu yerda mashina noelastik tovar hisoblanadi, chunki: {{math|{{sfrac|10|''40''}}}}={{math|{{sfrac|1|''4''}}}}. === Yoysimon elastiklik (Allan elastikligi) === Yoysimon elastiklik — keskin bir omil oʻzgarishining ikkinchi omilga taʼsirining oʻrtacha koʻrsatkichi hisoblanadi. Yaʼni, agar burger narxi 2 dollardan 4 dollarga oshganida (100 foizga), talab hajmi 1000 tadan 500 taga tushsa (50 foizga), elastiklik {{math|{{sfrac|50|''100''}}}}=0,5 ni tashkil etadi. Lekin narx 4 dollardan yana avvalgi 2 dollarga arzonlasa (50 foizga kamaysa) va talab hajmi avvalgi holiga qaytsa (yaʼni 100 foizga oshsa) bu holatda elastiklik {{math|{{sfrac|100|''50''}}}}=2 ni tashkil etadi. 0,5 va 2 [[koeffitsiyent|koeffitsiyentlari]] orasidagi farq katta boʻlganligi uchun iqtisodchilar oʻrtacha qiymatni olishadi va yoysimon elastiklikdan foydalanishadi<ref>{{cite journal |first=R. G. D. |last=Allen |year=1933 |title=The Concept of Arc Elasticity of Demand |journal=[[Review of Economic Studies]] |volume=1 |issue=3 |pages=226–229 |jstor=2967486}}</ref>. ''Talabning yoysimon oʻzgarishi'' — talab funksiyasining narx, daromad va boshqa omillar oʻzgarishiga taʼsirchanlik darajasidir. Bu turdagi <math> E^{D}_{P}</math> funksiya quyidagi formula orqali aniqlanadi<ref>{{cite book |last1=Parkin |first1=Michael |last2=Powell |first2=Melanie |last3=Matthews |first3=Kent |title=Economics |url=https://archive.org/details/economics0000park |date=2014 |publisher=Pearson |location=Harlow |isbn=978-1-292-00945-2 |page=[https://archive.org/details/economics0000park/page/82 82] |edition=9th European |chapter=Elasticity}}</ref>: : <math>E^{D}_{P}=\frac{Q_2-Q_1} {P_2-P_1} \frac {(P_1+P_2)/2} {(Q_1+Q_2)/2} =\frac{\Delta Q} {\Delta P} \frac { P_1+P_2} {Q_1+Q_2}</math>, bu yerda <math>D</math> — bu talab, <math>Q_1</math> — tovarning avvalgi sotilgan hajmi, <math>Q_2</math> — yangi talab hajmi, <math>P_1</math> — dastlabki tovar narxi, <math>P_2</math> — yangi tovar narxi, <math> \Delta Q =Q_2-Q_1</math>, <math>\Delta P=P_2-P_1</math> — talab va taklifning oʻzgarishi. ''Taklifning yoysimon oʻzgarishi'' — taklif funksiyasining narx va boshqa koʻrsatkichlarga taʼsir darajasi. Taklif elastikligi koʻrsatkichi <math> E^{S}_{P}</math>, quyidagicha ham aniqlanadi: : <math>E^{S}_{P}=\frac{Q_2-Q_1} {P_2-P_1} \frac {(P_1+P_2)/2} {(Q_1+Q_2)/2} =\frac{\Delta Q} {\Delta P} \frac { P_1+P_2} {Q_1+Q_2}</math>, bu yerda <math>S</math> — bu taklif, <math>Q_1</math> — dastlabki taklif etilgan tovar hajmi, <math>Q_2</math> — taklifning yangi hajmi, <math>P_1</math> — dastlabki tovar narxi, <math>P_2</math> — yangi tovar narxi, <math> \Delta Q =Q_2-Q_1</math>, <math>\Delta P=P_2-P_1</math> — talab va taklifning oʻzgarishi. === Hosila orqali === Iqtisodiyotda oʻzgarishlar asosan funksiyalar koʻrinishida berilganligi uchun, quyidagi [[hosila]] olish formulasi orqali funksiyaning umumiy elastikligini (uning qiyaligini) aniqlash mumkin<ref>{{cite book | author=J. Edwards|title=Differential Calculus| publisher= MacMillan and Co.|location=London|year=1892|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.109607|page=512 }}</ref>: <math>\varepsilon=\frac{dy}{y}:\frac{dx}{x}=\frac{dy}{dx}\frac{x}{y}=f'(x)\frac{x}{y}</math> === Amaliy misol === Tailandga boʻlgan turistik turlarning daromad boʻyicha elastikligi 1,5 ga teng. Turga talab hajmi 30 foizga oshishi uchun daromadlar qanchaga oshishi lozim? Yechish. Birinchi navbatda nomaʼlumga ega tenglama tuziladi: n×1,5=30 Soʻngra 30 ni 1,5 ga boʻlish orqali kerakli miqdor topiladi: {{math|{{sfrac|30×2|''3''}}}}=20 Javob: Daromad 20 foizga oshishi kerak. == Xususiy hollardagi elastiklik koʻrsatkichlari == [[File:Linear Function Graph.svg|220px|thumb|1.6-rasm. Chiziqli talab (koʻk) va taklif (qizil) funksiyalari]] [[File:The function 1 over x.svg|250px|thumb|1.7-rasm. Egri chiziqli talab funksiyasi]] Elastiklik eng koʻp qoʻllaniluvchi soha ekonometrika boʻlganligi uchun elastiklikni oʻlchashda turli funksiyalardan foydalaniladi<ref> [[Mary S. Morgan]], 2008 "models, „ ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition, [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000391 Abstract], pp. 482-83.</ref>. Quyidagi funksiyalar ekonometrikada uchraydi: 1.Chiziqli funksiya. 2.Egri chiziqli funksiya (Darajali funksiya). Chiziqli funksiyada elastiklik y=kx+b dagi k koeffitsienti orqali ifodalanadi. Yaʼni, ixtiyoriy <math> Q^{P}_{D}=100-2P</math> funksiyadan 2 soni k koeffisienti hisoblanib, funksiya elastik hisoblanadi. Chiziqli funksiyada oʻzgaruvchiga manfiy qiymat berilmaydi, chunki narx noldan kichik boʻlishi mumkin emas. Rasmdagi {{math|-x+5}} funksiyaning elastikligi 1 ga, {{math|1=''y'' = {{sfrac|x|''2''}}+2}} funksiyasida esa elastiklik {{math|{{sfrac|1|''2''}}}} ga teng hisoblanadi, yaʼni funksiya noelastikdir<ref>{{cite book |authorlink=Knut Sydsæter |last1=Sydsaeter |first1=Knut |last2=Hammond |first2=Peter |title=Mathematics for Economic Analysis |location=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice Hall |year=1995 |pages=[https://archive.org/details/matematicasparae00pete/page/173 173–175] |isbn=013583600X |url-access=registration |url=https://archive.org/details/matematicasparae00pete/page/173 }}</ref>. Egri chiziqli funksiyada esa funksiyaning darajasi bu vazifani oʻtaydi. Ixtiyoriy <math>3x^{-2}</math> funksiyada funksiya elastikligi 2 hisoblanadi. Darajali funksiyada x ning manfiy qiymati olinmaydi, chunki narx noldan kichik boʻlishi mumkin emas. Real iqtisodiyotdagi funksiyalarda modellar aynan egri chiziqli funksiya koʻrinishida ifodalanadi, chunki aynan koʻp chiziqli funksiyalar yigʻindisi egri chiziqli funksiyani hosil qiladi<ref>{{cite book |last1=Hass |first1=Joel R. |last2=Heil |first2=Christopher E. |last3=Weir |first3=Maurice D. |last4=Thomas |first4=George B. |title=Thomas' Calculus |url=https://archive.org/details/thomascalculusea0000hass_14ed |date=2018 |publisher=Pearson |isbn=9780134439020 |pages=[https://archive.org/details/thomascalculusea0000hass_14ed/page/7 7]–8 |edition=14}}</ref>. == Elastiklik koʻrsatkichlari == {| class="wikitable" |+''' Baʼzi tovarlarning narxga bogʻliq talab elastikligi koʻrsatkichlari<ref name=":0"/>''' |- ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Elastiklik darajasi ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Elastiklik darajasi |- | Aviachiptalar (biznes-klass) | −0,3 | [[Tuxum]] ([[AQSH]]) | −0,1 |- | Aviachiptalar (ekonom-klass) | −0,9 | Tuxum ([[Afrika]]) | −0,55 |- | Aviachiptalar ([[turizm]]) | −1,5 | [[Guruch]] ([[Yaponiya|Yaponiya]]) | −0,25 |- | [[Avtobus]] | −0,2 | Guruch (AQSh) | −0,55 |- | [[Ford Motor Company|“Ford"]] [[avtomobil|avtomobili]] | −2,8 | Guruch ([[Xitoy]]) | −0,8 |- | [[Benzin]] (qisqa muddatda) | −0,1 | Guruch ([[Bangladesh]]) | −0,8 |- | Benzin (uzoq muddatda) | −0,4 | Salqin [[ichimlik|ichimliklar]] | −0,9 |- | [[Elektr]] energiyasi (qisqa muddatda) | −0,1 | „[[Coca-Cola]]“ | −3,8 |- | Elektr energiyasi (uzoq muddatda) | −1,4 | „Mountain Dew“ | −4,4 |- | [[Temir]] | −0,3 | [[Pivo]] | −0,7 |- | [[Spektakl]], [[konsert|konsertlar]] | −0,6 | [[Vino]] | −1,0 |- | [[Film|Kinofilmlar]] | −0,9 | [[Alkogolli ichimliklar|Kuchli alkogol ichimliklari]] | −1,5 |- | [[Telekommunikatsiya]] | −0,4 | [[Tamaki|Tamaki mahsulotlari]] | −0,5 |- | [[tibbiyot|Tibbiy]] [[sugʻurta]] | −0,3 | Tamaki mahsulotlari (yoshlar orasida) | −0,7 |- | [[Doktor]] qabuliga borish | −0,05 | [[Marixuana]] | −0,7 |} Jadvaldan koʻrish mumkinki, uzoq muddatda deyarli barcha tovarlarning elastikligi ortadi. Quyida baʼzi tovarlar elastikligi sharhi keltirilgan. '''Aviachiptalar (biznes-klass)'''. Biznes-klass xizmatlaridan foydalanuvchi isteʼmolchilarning xarid qobiliyati yuqoriligi, bu xizmatdan olinadigan naflilik darajasi sarflangan xarajatdan yuqori boʻlganligi va boshqa klassda uchishi uning obroʻsiga putur yetkazib qoʻyishi mumkinligi uchun bu xizmatning elastikligi past<ref>{{Veb manbasi |url=https://pitjournal.unc.edu/2024/02/06/navigating-navigation-assessing-the-relationship-between-airline-elasticities-and-price-setting/ |sarlavha=Navigating Navigation: Assessing the Relationship Between Airline Elasticities and Price Setting}}</ref>. '''Aviachiptalar (ekonom-klass)'''. Ekonom-klass xizmatidan foydalanuvchi isteʼmolchilarning xarid qobiliyati pastroq boʻladi va shu sababli, ularning narxga sezuvchanligi biznes-klassga nisbatan 3 barobar yuqori. Bu xizmatdan foydalanuvchi isteʼmolchilar chiptani oldindan buyurtma qilishi, narx oshganida esa alternativ yetib olish xizmatlaridan foydalanishi mumkin (masalan, mashina, tezyurar poyezd yoki avtobus)<ref>{{Veb manbasi |url=https://papers.tinbergen.nl/01047.pdf |sarlavha=Price Elasticities of Demand for Passenger Air Travel: a Meta-Analysis}}</ref>. '''Aviachiptalar (turizm)'''. Turistlar eng arzon biletni oldindan topishi, oʻzi vaqtni belgilashi osonroq. Bundan tashqari turistik reyslar ixtiyoriy qaror boʻlib, biznes va ekonom-klassdan farqli ravishda faqat dam olishni koʻzlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.worldwatch.org/system/files/EWP159.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708015751/http://www.worldwatch.org/system/files/EWP159.pdf |archive-date=2018-07-08 |url-status=dead }}</ref>. '''Avtobus chiptalari'''. Avtobus xizmatlari eng arzon, ommabop transport xizmati boʻlganligi va uning oʻrinbosarlari narxi nisbatan qimmatligi sababli past elastiklikka ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vtpi.org/elasticities.pdf |sarlavha=Understanding Transport Demands and Elasticities. How Prices and Other Factors Affect Travel Behavior}}</ref>. '''"Ford" avtomobili'''. Yengil avtomobillar bozori [[monopolistik raqobat]] hisoblanganligi uchun, isteʼmolchilar „Ford“ avtomobilidan voz kechib, osongina boshqa tovar markasini sotib olishlari mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=https://media.rff.org/documents/WP_23-33.pdf |sarlavha=Benjamin Leard and Yidi Wu. New Passenger Vehicle Demand Elasticities: Estimates and Policy Implications}}</ref>. '''Benzin (qisqa va uzoq muddatda)'''. Benzin narxi oshgach, avtomobil egalari mashinadan foydalanishni qisqa muddatda toʻxtatishmaydi. Lekin uzoq muddatda koʻp benzin sarflovchi mashinani kamroq benzin sarflovchi mashinaga almashtirishadi. Elektr energiyasi ham xuddi shu mexanizmda ishlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.dallasfed.org/research/economics/2020/0616 |sarlavha=Gasoline demand more responsive to price changes than economists once thought}}</ref>. '''Tibbiyot sugʻurtalari'''. Tibbiyot sugʻurtalari hozirgi rivojlangan davlatlarida, ayniqsa AQShda katta talabga ega. Rivojlangan davlatlarda tibbiyot xizmatlari isteʼmolchi daromadining katta qismiga tengligi sababli, isteʼmolchilar ratsional tarzda tibbiyot sugʻurtalari xizmatlaridan foydalanishadi<ref name="OECDHealth">{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=oUM39nDp2s4C&q=employer+provided+private+health+insurance+in+canada | title = Private Health Insurance in OECD Countries | publisher = [[OECD]] Health Project | year = 2004 | access-date = 19 November 2007 | isbn = 978-92-64-00668-3 | author1 = Development, Organisation for Economic Co-Operation and }}</ref>. '''Doktor qabuliga borish'''. Inson koʻproq daromad olishi, umuman yashashi uchun sogʻlik darajasi muhimdir. Shu sababli doktor qabuliga borish deyarli hech qachon voz kechilmaydi<ref>{{cite journal|last1=Ellis|first1=Randall|last2=Martins|first2=Bruno |last3=Zhu|first3=Wenjia|title=Health care demand elasticities by type of service|journal=J Health Econ| url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5600717/|date=2017|pages=232—243|doi=10.1016/j.jhealeco.2017.07.007}}</ref>. '''Guruch'''. Maʼlum tovar aholi orasida milliy taom hisoblanib, qanchalik keng tarqalgan boʻlsa, undan voz kechish shunchalik qiyin boʻladi. Yaponiyada guruch aynan shunday tovar hisoblanadi, bundan tashqari Yaponiya aholisi boy aholi toifasiga kiradi<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=JP | title=GDP per capita &#124; Japan &#124; World Bank }}</ref>. AQSh aholisi ham boy, lekin AQShda guruch unchalik mashhur emas. Xitoydagi aholi esa rivojlangan davlatlardan 3 barobarga kambagʻalroq<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=CN | title=GDP per capita &#124; China &#124; World Bank }}</ref>. Bangladeshda esa guruch ancha mashhur tovar, ammo davlat aholisi yuqoridagi davlatlar aholisidan ancha kambagʻal<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=BD | title=GDP per capita &#124; Bangladesh &#124; World Bank }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{bu xushsifat maqola}} [[Turkum:Iqtisodiy atamalar]] [[Turkum:Moliya]] 19ldyf7lr57lz30o2tfw5inmvjq681c 5997603 5997602 2026-04-17T04:08:06Z Young Economist7 75200 /* Talab elastikligi */ 5997603 wikitext text/x-wiki [[File:Elasticity-elastic.png|200px|thumb|1.1-rasm. Absolyut elastik talab]] [[File:Elasticity-inelastic.png|200px|thumb|1.2-rasm. Absolyut noelastik talab]] [[File:Price elasticity of supply-cjenovna elastičnost ponude.png|200px|thumb|1.3-rasm. Taklif elastikligining 3 xil koʻrinishi, Engel egri chiziqlari]] '''Iqtisodiyotda elastiklik''' — maʼlum bir x qiymatining oʻzgarishi oqibatida y qiymatiga boʻlgan oʻzgarilish nisbati. Masalan, [[narx|narx]] yoki [[daromad|daromadning]] 1 foizga oʻzgarishi [[talab va taklif|talab va taklifning]] necha foizga oʻzgarishini koʻrsatilib berilishidir<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/elasticity-economics | title=Elasticity &#124; economics &#124; Britannica }}</ref>. Bu tushuncha hosila yordamida kiritiladi. U biror ishlab chiqarish faktoriga qarab iqtisodiy ko‘rsatkichning o‘zgarish darajasini anglatadi. Elastiklik miqdori elastiklik koeffitsiyenti bilan aniqlanadi. Elastiklik koeffitsienti tekshirilayotgan iqtisodiy ko‘rsatkichning unga taʼsir etuvchi iqtisodiy faktorlardan birining qolganlari o‘zgarmas bo‘lganda birlik nisbiy o‘zgarishi taʼsiridagi o‘zgarishni ko‘rsatadi. Koʻpgina iqtisodiy hodisalarda [[chekli naflilikning kamayish qonuni]] sababli koʻrsatkich qanchalik absolyut katta boʻlsa, unga sarflangan resurslar samarasi shunchalik past boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://encyclopedia.uia.org/en/problem/134501|sarlavha=Economic inefficiency|qaralgan sana=2022-08-15|arxivsana=2022-08-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220815062657/http://encyclopedia.uia.org/en/problem/134501}}</ref>. Masalan, dunyoning rivojlangan davlatlarida yillik iqtisodiy oʻsish rivojlanayotgan davlatlarga nisbatan kamligi yoki 2 va undan ortiq bir-biriga bogʻliq empirik oʻzgaruvchilardan tashkil topgan iqtisodiy modelning faqat bir oʻzgaruvchisiga eʼtibor berish elastiklikni pasaytiradi. Xususan, [[soliq]] siyosati, [[xalqaro savdo]] kabi muhim iqtisodiy tarmoqlarda aynan elastiklik asosiy tahliliy koʻrsatkich hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://mof.portal.gov.bd/sites/default/files/files/mof.portal.gov.bd/page/17643e1a_542c_47c8_a833_91a90d156ac7/chapter3.pdf |sarlavha=Elasticity and Buoyancy of Major Tax Categories: Evidence from Bangladesh and Its Policy Implications |qaralgan sana=2026-01-06 |arxivsana=2025-08-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250805035139/http://mof.portal.gov.bd/sites/default/files/files/mof.portal.gov.bd/page/17643e1a_542c_47c8_a833_91a90d156ac7/chapter3.pdf }}</ref><ref>{{статья|автор=Akmaljon Ibroximovich Sotvoldiyev, Nodir Gʻiyosaliyevich Xidirov|заглавие=Dinamik modellarni iqtisodiyotda qoʻllanishi|издание=Science and Education|год=2022|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/dinamik-modellarni-iqtisodiyotda-qo-llanilishi|номер=3}}</ref>. Elastiklik empirik iqtisodiy modellar (masalan, [[Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi]]) va [[xulq-atvor iqtisodiyoti]]da isteʼmolchilar xulq-atvorini oʻrganish uchun yirik ishlab chiqaruvchilar tomonidan qoʻllanadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nber.org/system/files/working_papers/w19177/revisions/w19177.rev0.pdf |sarlavha=Nathaniel Hendren, The policy elasticity. NATIONAL BUREAU OF ECONOMIC RESEARCH, 2013.}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://publichealth.buffalo.edu/content/dam/sphhp/biostatistics/Documents/techreports/UB-Biostatistics-TR1201.pdf |sarlavha=Jihnhee Yu et al. Analytical Problems and Suggestions in the Analysis of Behavioral Economic Demand Curves}}</ref><ref name="MintonKahle2013">{{cite book|first1=Elizabeth A. |last1=Minton|first2=Lynn R. |last2=Kahle|title=Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics: Marketing in Multicultural Environments|url={{google books |plainurl=y |id=hk5pngEACAAJ}}|year=2013|publisher=Business Expert Press|isbn=978-1-60649-704-3}}</ref>. == Taʼrif == Elastiklik istalgan iqtisodiy fanda (ayniqsa, [[mikroiqtisodiyot]] nazariyasida) va amaliy iqtisodiy sohada, xususan, [[marketing|marketing]], [[ekonometriya|ekonometrika]] va [[makroiqtisodiyot|makroiqtisodiyotda]] qoʻllanadi<ref>{{veb manbasi |url=http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf |title=Macroeconomics and International Policy Terms |access-date=2007-05-04 |last=Marchant |first=Mary A. |author2=Snell, William M. |publisher=[[University of Kentucky]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318072324/http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf |archive-date=2007-03-18 }}</ref><ref name="glossary">{{veb manbasi|title=Economics Glossary|publisher=Monroe County Women's Disability Network|url=http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|access-date=2008-02-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080204220231/http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|archive-date=2008-02-04}}</ref>. Elastiklik ishlab chiqaruvchilarning [[foyda|foydasini]] maksimallashtirishda va [[davlat|davlatning]] ichki ijtimoiy-iqtisodiy ahvolini belgilashda muhim rol oʻynaydi. [[Siyosiy iqtisod]]iyotda matematik elementlarni muvaffaqiyatli qoʻllashni [[Antuan Avgustin Kournot|Antoine Augustin Cournot]] boshlab beradi<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/biography/Antoine-Augustin-Cournot | title=Antoine-Augustin-Cournot &#124; Britannica }}</ref>. U oʻzining „Recherches sur les principes mathématiques de la théorie des richesses“ asarida boylik nazariyasining matematik elementlar asosida vujudga kelishi haqida soʻz yuritadi<ref>{{cite book|author=Antoine Augustin Cournot|title=Researches into the Mathematical Principles of the Theory of Wealth|url=https://archive.org/details/bub_gb_AGoGpyJY_SAC|year=1897|publisher=Macmillan}}</ref><ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Researches-into-the-Mathematical-Principles-of-the-Theory-of-Wealth | title=Researches-into-the-Mathematical-Principles-of-the-Theory-of-Wealth &#124; Britannica }}</ref>, „Revue Sommaire Des Doctrines Economiques“ asarida esa talab va taklif qonunlarini tanqid qiladi. Aynan Cournotning asarlari tufayli matematik iqtisodiyotda katta burilish paydo boʻlib, iqtisodchilarning keyingi ilmiy ishlarini mukammallashtirishda, iqtisodiy kibernetika, ekonometrika fanlarining paydo boʻlishida asos boʻldi. Elastiklik atamasi birinchi marta ingliz iqtisodchisi [[Marshall Alfred|Alfred Marshall]] tomonidan „Principles of Economics“ kitobida keltirilgan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.britannica.com/topic/Principles-of-Economics-by-Marshall | title= Principles-of-Economics &#124; Alfred Marshall &#124; Britannica }}</ref>. Kitobning „General Relations of Demand, Supply, and Value“ nomli 5-boʻlimida iqtisodchi talab va taklifning oʻzgarishiga taʼsir etuvchi omillar, ularning taʼsirchanligi haqida soʻz yuritiladi<ref>{{kitob manbasi |last1=Marshall |first1=Alfred |title=Principles of Economics |date=1920 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |isbn=978-1-137-37526-1 |pages=198-200}}</ref>. Aynan Cournot va [[marjinalizm]] ilmiy maktabi asarlaridan foydalangan holda u oʻzining „Marshall xochi“ grafigini (chekli xarajat va chekli daromadga asoslangan bozor muvozanati) yaratadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.amosweb.com/cgi-bin/awb_nav.pl?s=wpd&c=dsp&k=Marshallian+cross#:~:text=MARSHALLIAN%20CROSS%3A,an%20upward%2Dsloping%20supply%20curve.|sarlavha=MARSHALLIAN CROSS}}</ref>. {| class="wikitable" |- | Absolyut noelastik talab || <math>E^{D}_{P}=0</math> || narx oʻzgarganida [[tovar]] hajmi oʻzgarmaydi: birinchi [[ehtiyoj]] talablari ([[insulin]], [[tuz]])<ref>{{Veb manbasi |url=https://fdp.hse.ru/data/2011/05/27/1212548737/52_modul-1-2011.pdf |sarlavha=Елена Александровна Давыдова. Эластичность спроса и предложения}}</ref> |- | Noelastik talab || <math>-1 < E^{D}_{P} < 0</math> || talab hajmi narx oʻzgarishidan pastroq oʻzgaradi: oʻrinbosar tovarlarga ega boʻlmagan (yoki juda qimmat boʻlgan) kundalik tovarlar |- | Birlik elastiklik || <math>E^{D}_{P} = -1</math> || talab narxga proporsional tarzda oʻzgaradi (10 foiz lik oʻsish −10 foizlik pasayishni olib keladi) |- | Elastik talab || <math>-\infty < E^{D}_{P} < -1</math> || talab hajmi narxdan koʻra koʻproq oʻzgaradi: tovar oʻrinbosar tovarlarga ega yoki unchalik muhim emas |- | Absolyut elastik talab || <math>E^{D}_{P} = -\infty</math> || narxning ozgina oʻzgarishi talab hajmini cheksizlikkacha oʻzgartiradi: talab hajmi ozgina oʻzgarishlarga ham juda taʼsirchan boʻladi |} == Elastiklik koʻrsatkichlari == === Talab elastikligi === [[Fayl:Price elasticity of demand.svg|thumb|1.4-rasm. Narxga bogʻliq talab elastikligi]] '''Narxga bogʻliq talab elastikligi''' Narxga bogʻliq talab elastikligi tovar narxining bir foizga oʻzgarishi unga boʻlgan talabning necha foizga oʻzgarishini koʻrsatadi<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Xudong |title=Elasticity as Relative Slopes: A Graphical Approach to Linking the Concepts of Elasticity and Slope |journal=The American Economist |date=October 1, 2017 |volume=62 |issue=2 |pages=258–267 |doi=10.1177/0569434516682713 |s2cid=157222255 | issn=0569-4345 }}</ref>. Agar tovar narxining 10 foizga kamayishi sotuv hajmini 20 foizga oshirsa, bunday tovar elastik hisoblanadi. Narxga bogʻliq talab elastikligi deyarli har doim ([[Giffen tovarlar|Giffen samarasi]] va [[Veblen effekti|Veblen samarasi]] bundan mustasno) musbat va manfiy qiymatni qabul qilganligi uchun elastiklik darajasi ham manfiy hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.investopedia.com/terms/p/priceelasticity.asp#:~:text=Price%20elasticity%20of%20demand%20is%20the%20ratio%20of%20the%20percentage,when%20a%20product's%20price%20changes.|sarlavha=Price Elasticity of Demand. Investopedia}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/276173/1/MRSG_2022_1_24-31.pdf |sarlavha=The Effect of Price Changes in Luxury Goods}}</ref>. <math>E_{\langle p \rangle} = \frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P}</math> === Taklif elastikligi === Narxga bogʻliq taklif elastikligi tovar narxining bir foizga oʻzgarishi, unga boʻlgan talabning necha foizga oʻzgarishini koʻrsatadi. Agar tovar narxining 10 foizga kamayishi, taklif etiluvchi tovarlar hajmini 20 foizga kamaytirsa, bunday tovar elastik hisoblanadi<ref name="Economics for today">{{cite book |last1=Layton |first1=Allan P. |last2=Robinson |first2=Tim |last3=Tucker III |first3=Irvin B. |title=Economics for today |date=2015 |location=South Melbourne, Vic. |isbn=9780170347006 |pages=119-123 |edition=5th}}</ref>. <math>E_{\langle p \rangle} = \frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P}</math> === Kesishgan elastiklik === A tovar narxining oʻzgarishi B tovarga boʻlgan talab yoki taklifning oʻzgarishiga olib kelsa, bu oʻzgarishlarning nisbati kesishgan elastiklik deyiladi<ref name=":2">{{Cite book|last=Webster|first=Thomas, J.|title=Managerial Economics: Tools for Analysing Business Strategy|publisher=[[Lexington Books]]|year=2015|isbn=978-1-4985-0794-3|location=Lanham, Maryland|pages=55, 70}}</ref>. Baʼzi tovarlarning narxi oʻzgarishi nafaqat oʻsha tovarning oʻziga, balki boshqa tovarlarga ham (oʻrinbosar va toʻldiruvchi tovarlar) taʼsiri bor hisoblanadi. Masalan, benzin narxining oshishi vaqt oʻtishi bilan avtomashinalar sotuviga taʼsir oʻtkazadi (yaʼni, kamroq benzin sarf qiluvchi mashinalar sotib olishadi yoki umuman avtomobildan voz kechishadi)<ref>{{Veb manbasi|title=OECD Glossary of Statistical Terms – Cross price elasticity of demand Definition|url=https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=3185|access-date=2021-04-17|website=stats.oecd.org|arxivsana=2022-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220709230807/https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=3185}}</ref>. Benzin va avtomashinalar toʻldiruvchi tovarlar boʻlgani uchun, ular oʻrtasidagi bogʻliqlik teskari hisoblanadi. Lekin, tovarlar oʻrinbosar boʻlsa, ular oʻrtasidagi bogʻliqlik toʻgʻri boʻladi. Masalan, mol goʻshti narxining oshishi, qoʻy goʻshtiga taklif oshishiga olib kelishi mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.macrothink.org/journal/index.php/ber/article/view/2115 |sarlavha=A Meta-Analysis of the Price Elasticity of Meat: Evidence of Regional Differences}}</ref><ref>{{cite journal|last=Gallet|first=Craig A|title=Meat Meets Meta: A Quantitative Review of the Price Elasticity of Meat|journal=American Journal of Agricultural Economics|year=2010|page=258—272|url=http://www.jstor.org/stable/40647981}}</ref>. <math>\varepsilon_\times^D=\frac{\Delta{Q_A}/{Q_A}}{\Delta{P_B}/{P_B}}</math>. Agar <math>_\varepsilon\times^D>0</math> boʻlsa, u holda bu oʻrinbosar tovarlardir ([[substitutlar]])<ref>{{Cite book|last=D. Besanko, D. Dranove, S. Schaefer, M. Shanley|title=Economics of Strategy|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|isbn=9781118273630|location=United States of America|pages=168}}</ref>. Agar <math>\varepsilon_\times^D<0</math> boʻlsa, u holda bir-birini toʻldiruvchi tovarlar ([[komplementlar]])<ref>{{cite book|last=Carbaugh|first=Robert|title=Contemporary Economics: An Applications Approach|publisher=Cengage Learning|year=2006|isbn=978-0-324-31461-8|page=[https://archive.org/details/contemporaryecon00robe/page/35 35]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporaryecon00robe/page/35}}</ref>. == Elastikka boshqa omillarning taʼsiri == [[Fayl:Price elasticity of demand and revenue.svg|thumb|1.5-rasm. Narxga bogʻliq talab elastikligi va daromadning bogʻliqligi]] === Elastiklikka daromadning taʼsiri === Elastiklik oʻzgarishi oqibatida ishlab chiqaruvchilar daromadida oʻzgarish sodir boʻladi. 1.5-rasmdan koʻriladiki, elastic zone — elastikligi 1 dan katta boʻlgan hudud, unit elastic — elastikligi 1 ga teng boʻlgan nuqta (daromad bu yerda maksimal boʻladi) va inelastic zone — elastikligi 1 dan past boʻlgan hududdir. Rasmga koʻra, elastiklik juda yuqori yoki juda past boʻlganida daromad (Revenue) past boʻladi, elastiklik 1 ga teng boʻlganida esa daromad eng yuqori boʻladi. Lekin daromad bu foyda emas, shu sababli bu nuqta foydani maksimallashtirmaydi<ref>{{cite journal |last1=E |first1=Reilly |title=The Use of the Elasticity Concept in Economic Theory: With Special Reference to Some Economic Effects of a Commodity Tax |journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science |date=Feb, 1940 |volume=6 |issue=1 |pages=39–55 |doi=10.2307/137053}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.investopedia.com/terms/i/incomeelasticityofdemand.asp#:~:text=Income%20elasticity%20of%20demand%20is%20an%20economic%20measure%20of%20how,the%20percent%20change%20in%20income.|sarlavha=Income Elasticity of Demand. Investopedia}}</ref>. Ishlab chiqaruvchi firmalar tovarni bozordagi elastiklik darajasini aniqlaganlaridan soʻng, oʻz [[Narx shakllanishi|narx siyosatini]] yuritadilar. Noelastik boʻlgan tovarlarning narxining keskin oshishi (masalan, tuzning 2000 soʻmdan 3000 soʻmga, yaʼni, 50 foizga oshishi), unga boʻlgan talabni kamaytirmaydi yoki juda kichik miqdorda kamaytiradi. Shu sababli, umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining kamayishi va noelastik tovarlardan keluvchi daromad oshirilishi, ishlab chiqaruvchiga kafolatlangan foydani olib keladi. Lekin elastik tovar bozorida vaziyat murakkab va koʻp axborotga tayanish kerak. Yaʼni narx 30 foizga kamaygani tufayli sotuv hajmining 90 foizga oshishi, har doim ham ishlab chiqaruvchi foyda olishini bildirmaydi<ref>{{Cite book|last1=Gans|first1=Joshua|title=Principles of Microeconomics|last2=King|first2=Stephen|last3=Mankiw|first3=Gregory, N.|publisher=Cengage Learning|year=2017|isbn=978-0-17-028246-8|location=South Melbourne, Victoria|pages=107}}</ref>. Chunki sotuv hajmi oshishi qoʻshimcha ishlab chiqarish xarajatlariga olib keladi (chekli naflilikning kamayish qonuni sababli, agar firmaning mehnat boʻyicha chekli xarajatlari manfiy qiymatni qabul qilsa, firma zarar koʻrishi mumkin)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.britannica.com/topic/marginal-productivity-theory|sarlavha=Marginal productivity theory. Britannica}}</ref>. === Omillar asosida elastiklik darajalari === {| class="wikitable" |+''' Omillar asosida elastiklik darajalari<ref name=":0">Филатов А.Ю. Микроэкономика: учебное пособие для вузов – М.: Юрайт, 2021, 204 с.</ref>''' |- ! style="background:#efefef;" | Omil ! style="background:#efefef;" | Past elastiklik ! style="background:#efefef;" | Yuqori elastiklik |- |Mahsulot turi |1-oʻrinda kerakli tovarlar |Hashamat tovarlari |- |Oʻrinbosar tovarlar mavjudligi |Kam |Koʻp |- |[[Budjet]] xarajatlaridagi ulushi |Past |Yuqori |- |Vaqt oraligʻi |Qisqa muddatda |Uzoq muddatda |} === Vaqt omilining daromad boʻyicha elastiklikka taʼsiri === {| class="wikitable" |+''' Vaqt omilining taʼsiri<ref name=":0" />''' |- ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Qisqa muddatli oraliqda ! style="background:#efefef;" | Uzoq muddatli oraliqda |- |[[Mol]] [[goʻsht|goʻshti]], [[Kiyim|Kiyim-kechak]] |0,45 0,95 |0,51 1,17 |- |[[Koʻchmas mulk]], Chet elga turlar |0,07 0,24 |2,45 3,07 |- |[[Mebel]], Maishiy texnika |2,60 2,72 |0,53 1,40 |} '''1-guruh'''. Mol goʻshti deyarli barcha qatlamlar orasida keng isteʼmol qilinadi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonda]] mol goʻshti talab yuqori boʻlgan [[qoʻy]] goʻshtidek oʻrinbosarga ega boʻlsa-da, jahonda mol goʻshtidan voz kechish koʻrsatkichi kamroq. Kiyim-kechaklar elastikligi esa barcha vaqt oraligʻida deyarli 1 ga teng (statistik xatolik chegarasida). Bu degani iqtisodiy oʻsish paytida ham, iqtisodiy [[inqiroz]] paytida ham isteʼmolchilar birdek xarajat qilishadi<ref>{{Cite book|title=Textile Economies : Power and Value from the Local to the Transnational|year=2011|author=Patricia A. Mcanany|publisher=Altamira Press|pages=342|isbn=9780759120617}}</ref>. '''2-guruh'''. Bu guruhdagi tovarlar qisqa muddatda elastikligi past, uzoq muddatda esa yuqori hisoblanadi. Masalan, inson mehnat faoliyatini boshlaganida kam kapitalga ega boʻladi va koʻchmas mulkdek qimmatbaho tovarga mablagʻi yetmaydi (shu jumladan, [[ipoteka]] kreditlari). Lekin vaqt oʻtgani sayin, uni toʻlovga qobiliyatlilik darajasi oshadi va koʻchmas mulk xarid qilishga talab darajasi ortadi. Chet elga turlar bilan ham deyarli shunday, ammo chet elga turlar ancha arzonligi sababli, qisqa muddatda turlarning elastiklari 3,4 barobarga ortiqroq<ref>{{Cite journal|last1=Reisch|first1=Lucia A.|last2=Zhao|first2=Min|date=November 2017|title=Behavioural economics, consumer behaviour and consumer policy: state of the art|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S2398063X1700001X/type/journal_article|journal=Behavioural Public Policy|language=en|volume=1|issue=2|pages=190–206|doi=10.1017/bpp.2017.1|issn=2398-063X|hdl=10398/01e85b29-3d75-4be3-95dc-d256ad5dd947|s2cid=158160660|hdl-access=free}}</ref>. '''3-guruh'''. Bu guruhdagi tovarlarning qisqa muddatda elastiklari baland, uzoq muddatda esa pastdir. Isteʼmolchi oshirilgan oylikka birinchi navbatda oʻzining 1-oʻrinda muhim boʻlgan va standart tovarlariga boʻlgan ehtiyojini qondiradi. Shu sababli qisqa muddatda koʻchmas mulk yoki chet elga turlarning oʻrniga mebel, maishiy texnika sotib oladi. Lekin, isteʼmolchi har yili yangi [[kir yuvish mashinasi]], shkaflar toʻplami yoki divan olmaydi. Shu sababli uzoq muddatda bu tovarlarga talab kamayadi, ayniqsa mebelga<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.eia.gov/consumption/residential/data/2001/appliances/appliances.php | title=The Effect of Income on Appliances in U.S. Households }}</ref>. Yuqoridagi vaqt omiliga asoslanib (elastiklikka asoslanib), qaysi tarmoqlar inqirozdan birinchi chiqishini prognozlash mumkin. Bular — qisqa muddatli oraliqda katta daromadga bogʻliq talab elastikligiga ega tarmoqlardir. Yaʼni, iqtisodiy bumlardan soʻng(keskin iqtisodiy oʻsish), pasayish va inqiroz keladi. Ana shu inqirozdan soʻng odamlar koʻchmas mulk sotib oladigan, turistik sayohatlar xizmatidan foydalanadigan darajada xarid qilish qobiliyatiga ega boʻlmaydi. Lekin vaqt oʻtgani sari avval 3-guruh tovarlariga, iqtisodiy oʻsish uzoq davom etsa (jahon iqtisodiyotida 2003—2007 yillar), isteʼmolchilar tomonidan 2-guruh tovarlariga talab keskin ortadi (chunki isteʼmolchilar iqtisodiy oʻsish uzoq davom etadi degan fikrga kelishadi)<ref>{{cite journal |last1=Nützenadel |first1=Alexander |title=The financial crisis of 2008—Experience, memory, history |journal=Journal of Modern European History |date=November 18, 2020 |volume=19 |issue=1 |pages=3–7 |doi=10.1177/1611894420973590}}</ref>. == Elastiklikni hisoblash usullari == === Nuqtaviy elastiklik === Elastiklikni hisoblashning eng oddiy usuli hisoblanib, koʻpincha sodda 2 ta oʻzgaruvchilar (narx va talab/taklif, daromad va talab) yordamida aniqlanadi<ref>{{cite journal |last1=Alan |first1=Daskin |title=Two Propositions on the Application of Point Elasticities to Finite Price Changes |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-education_1992_winter_23_1/page/17 |journal=The Journal of Economic Education |date=January, 1992 |volume=23 |issue=1 |pages=17–21 |ISSN = 21524068}}</ref>. Masalan, aholi daromadining 40 foizga oshishi, mashina sotib olishni 10 foizga oshirdi. Bu yerda mashina noelastik tovar hisoblanadi, chunki: {{math|{{sfrac|10|''40''}}}}={{math|{{sfrac|1|''4''}}}}. === Yoysimon elastiklik (Allan elastikligi) === Yoysimon elastiklik — keskin bir omil oʻzgarishining ikkinchi omilga taʼsirining oʻrtacha koʻrsatkichi hisoblanadi. Yaʼni, agar burger narxi 2 dollardan 4 dollarga oshganida (100 foizga), talab hajmi 1000 tadan 500 taga tushsa (50 foizga), elastiklik {{math|{{sfrac|50|''100''}}}}=0,5 ni tashkil etadi. Lekin narx 4 dollardan yana avvalgi 2 dollarga arzonlasa (50 foizga kamaysa) va talab hajmi avvalgi holiga qaytsa (yaʼni 100 foizga oshsa) bu holatda elastiklik {{math|{{sfrac|100|''50''}}}}=2 ni tashkil etadi. 0,5 va 2 [[koeffitsiyent|koeffitsiyentlari]] orasidagi farq katta boʻlganligi uchun iqtisodchilar oʻrtacha qiymatni olishadi va yoysimon elastiklikdan foydalanishadi<ref>{{cite journal |first=R. G. D. |last=Allen |year=1933 |title=The Concept of Arc Elasticity of Demand |journal=[[Review of Economic Studies]] |volume=1 |issue=3 |pages=226–229 |jstor=2967486}}</ref>. ''Talabning yoysimon oʻzgarishi'' — talab funksiyasining narx, daromad va boshqa omillar oʻzgarishiga taʼsirchanlik darajasidir. Bu turdagi <math> E^{D}_{P}</math> funksiya quyidagi formula orqali aniqlanadi<ref>{{cite book |last1=Parkin |first1=Michael |last2=Powell |first2=Melanie |last3=Matthews |first3=Kent |title=Economics |url=https://archive.org/details/economics0000park |date=2014 |publisher=Pearson |location=Harlow |isbn=978-1-292-00945-2 |page=[https://archive.org/details/economics0000park/page/82 82] |edition=9th European |chapter=Elasticity}}</ref>: : <math>E^{D}_{P}=\frac{Q_2-Q_1} {P_2-P_1} \frac {(P_1+P_2)/2} {(Q_1+Q_2)/2} =\frac{\Delta Q} {\Delta P} \frac { P_1+P_2} {Q_1+Q_2}</math>, bu yerda <math>D</math> — bu talab, <math>Q_1</math> — tovarning avvalgi sotilgan hajmi, <math>Q_2</math> — yangi talab hajmi, <math>P_1</math> — dastlabki tovar narxi, <math>P_2</math> — yangi tovar narxi, <math> \Delta Q =Q_2-Q_1</math>, <math>\Delta P=P_2-P_1</math> — talab va taklifning oʻzgarishi. ''Taklifning yoysimon oʻzgarishi'' — taklif funksiyasining narx va boshqa koʻrsatkichlarga taʼsir darajasi. Taklif elastikligi koʻrsatkichi <math> E^{S}_{P}</math>, quyidagicha ham aniqlanadi: : <math>E^{S}_{P}=\frac{Q_2-Q_1} {P_2-P_1} \frac {(P_1+P_2)/2} {(Q_1+Q_2)/2} =\frac{\Delta Q} {\Delta P} \frac { P_1+P_2} {Q_1+Q_2}</math>, bu yerda <math>S</math> — bu taklif, <math>Q_1</math> — dastlabki taklif etilgan tovar hajmi, <math>Q_2</math> — taklifning yangi hajmi, <math>P_1</math> — dastlabki tovar narxi, <math>P_2</math> — yangi tovar narxi, <math> \Delta Q =Q_2-Q_1</math>, <math>\Delta P=P_2-P_1</math> — talab va taklifning oʻzgarishi. === Hosila orqali === Iqtisodiyotda oʻzgarishlar asosan funksiyalar koʻrinishida berilganligi uchun, quyidagi [[hosila]] olish formulasi orqali funksiyaning umumiy elastikligini (uning qiyaligini) aniqlash mumkin<ref>{{cite book | author=J. Edwards|title=Differential Calculus| publisher= MacMillan and Co.|location=London|year=1892|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.109607|page=512 }}</ref>: <math>\varepsilon=\frac{dy}{y}:\frac{dx}{x}=\frac{dy}{dx}\frac{x}{y}=f'(x)\frac{x}{y}</math> === Amaliy misol === Tailandga boʻlgan turistik turlarning daromad boʻyicha elastikligi 1,5 ga teng. Turga talab hajmi 30 foizga oshishi uchun daromadlar qanchaga oshishi lozim? Yechish. Birinchi navbatda nomaʼlumga ega tenglama tuziladi: n×1,5=30 Soʻngra 30 ni 1,5 ga boʻlish orqali kerakli miqdor topiladi: {{math|{{sfrac|30×2|''3''}}}}=20 Javob: Daromad 20 foizga oshishi kerak. == Xususiy hollardagi elastiklik koʻrsatkichlari == [[File:Linear Function Graph.svg|220px|thumb|1.6-rasm. Chiziqli talab (koʻk) va taklif (qizil) funksiyalari]] [[File:The function 1 over x.svg|250px|thumb|1.7-rasm. Egri chiziqli talab funksiyasi]] Elastiklik eng koʻp qoʻllaniluvchi soha ekonometrika boʻlganligi uchun elastiklikni oʻlchashda turli funksiyalardan foydalaniladi<ref> [[Mary S. Morgan]], 2008 "models, „ ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition, [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000391 Abstract], pp. 482-83.</ref>. Quyidagi funksiyalar ekonometrikada uchraydi: 1.Chiziqli funksiya. 2.Egri chiziqli funksiya (Darajali funksiya). Chiziqli funksiyada elastiklik y=kx+b dagi k koeffitsienti orqali ifodalanadi. Yaʼni, ixtiyoriy <math> Q^{P}_{D}=100-2P</math> funksiyadan 2 soni k koeffisienti hisoblanib, funksiya elastik hisoblanadi. Chiziqli funksiyada oʻzgaruvchiga manfiy qiymat berilmaydi, chunki narx noldan kichik boʻlishi mumkin emas. Rasmdagi {{math|-x+5}} funksiyaning elastikligi 1 ga, {{math|1=''y'' = {{sfrac|x|''2''}}+2}} funksiyasida esa elastiklik {{math|{{sfrac|1|''2''}}}} ga teng hisoblanadi, yaʼni funksiya noelastikdir<ref>{{cite book |authorlink=Knut Sydsæter |last1=Sydsaeter |first1=Knut |last2=Hammond |first2=Peter |title=Mathematics for Economic Analysis |location=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice Hall |year=1995 |pages=[https://archive.org/details/matematicasparae00pete/page/173 173–175] |isbn=013583600X |url-access=registration |url=https://archive.org/details/matematicasparae00pete/page/173 }}</ref>. Egri chiziqli funksiyada esa funksiyaning darajasi bu vazifani oʻtaydi. Ixtiyoriy <math>3x^{-2}</math> funksiyada funksiya elastikligi 2 hisoblanadi. Darajali funksiyada x ning manfiy qiymati olinmaydi, chunki narx noldan kichik boʻlishi mumkin emas. Real iqtisodiyotdagi funksiyalarda modellar aynan egri chiziqli funksiya koʻrinishida ifodalanadi, chunki aynan koʻp chiziqli funksiyalar yigʻindisi egri chiziqli funksiyani hosil qiladi<ref>{{cite book |last1=Hass |first1=Joel R. |last2=Heil |first2=Christopher E. |last3=Weir |first3=Maurice D. |last4=Thomas |first4=George B. |title=Thomas' Calculus |url=https://archive.org/details/thomascalculusea0000hass_14ed |date=2018 |publisher=Pearson |isbn=9780134439020 |pages=[https://archive.org/details/thomascalculusea0000hass_14ed/page/7 7]–8 |edition=14}}</ref>. == Elastiklik koʻrsatkichlari == {| class="wikitable" |+''' Baʼzi tovarlarning narxga bogʻliq talab elastikligi koʻrsatkichlari<ref name=":0"/>''' |- ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Elastiklik darajasi ! style="background:#efefef;" | Tovar ! style="background:#efefef;" | Elastiklik darajasi |- | Aviachiptalar (biznes-klass) | −0,3 | [[Tuxum]] ([[AQSH]]) | −0,1 |- | Aviachiptalar (ekonom-klass) | −0,9 | Tuxum ([[Afrika]]) | −0,55 |- | Aviachiptalar ([[turizm]]) | −1,5 | [[Guruch]] ([[Yaponiya|Yaponiya]]) | −0,25 |- | [[Avtobus]] | −0,2 | Guruch (AQSh) | −0,55 |- | [[Ford Motor Company|“Ford"]] [[avtomobil|avtomobili]] | −2,8 | Guruch ([[Xitoy]]) | −0,8 |- | [[Benzin]] (qisqa muddatda) | −0,1 | Guruch ([[Bangladesh]]) | −0,8 |- | Benzin (uzoq muddatda) | −0,4 | Salqin [[ichimlik|ichimliklar]] | −0,9 |- | [[Elektr]] energiyasi (qisqa muddatda) | −0,1 | „[[Coca-Cola]]“ | −3,8 |- | Elektr energiyasi (uzoq muddatda) | −1,4 | „Mountain Dew“ | −4,4 |- | [[Temir]] | −0,3 | [[Pivo]] | −0,7 |- | [[Spektakl]], [[konsert|konsertlar]] | −0,6 | [[Vino]] | −1,0 |- | [[Film|Kinofilmlar]] | −0,9 | [[Alkogolli ichimliklar|Kuchli alkogol ichimliklari]] | −1,5 |- | [[Telekommunikatsiya]] | −0,4 | [[Tamaki|Tamaki mahsulotlari]] | −0,5 |- | [[tibbiyot|Tibbiy]] [[sugʻurta]] | −0,3 | Tamaki mahsulotlari (yoshlar orasida) | −0,7 |- | [[Doktor]] qabuliga borish | −0,05 | [[Marixuana]] | −0,7 |} Jadvaldan koʻrish mumkinki, uzoq muddatda deyarli barcha tovarlarning elastikligi ortadi. Quyida baʼzi tovarlar elastikligi sharhi keltirilgan. '''Aviachiptalar (biznes-klass)'''. Biznes-klass xizmatlaridan foydalanuvchi isteʼmolchilarning xarid qobiliyati yuqoriligi, bu xizmatdan olinadigan naflilik darajasi sarflangan xarajatdan yuqori boʻlganligi va boshqa klassda uchishi uning obroʻsiga putur yetkazib qoʻyishi mumkinligi uchun bu xizmatning elastikligi past<ref>{{Veb manbasi |url=https://pitjournal.unc.edu/2024/02/06/navigating-navigation-assessing-the-relationship-between-airline-elasticities-and-price-setting/ |sarlavha=Navigating Navigation: Assessing the Relationship Between Airline Elasticities and Price Setting}}</ref>. '''Aviachiptalar (ekonom-klass)'''. Ekonom-klass xizmatidan foydalanuvchi isteʼmolchilarning xarid qobiliyati pastroq boʻladi va shu sababli, ularning narxga sezuvchanligi biznes-klassga nisbatan 3 barobar yuqori. Bu xizmatdan foydalanuvchi isteʼmolchilar chiptani oldindan buyurtma qilishi, narx oshganida esa alternativ yetib olish xizmatlaridan foydalanishi mumkin (masalan, mashina, tezyurar poyezd yoki avtobus)<ref>{{Veb manbasi |url=https://papers.tinbergen.nl/01047.pdf |sarlavha=Price Elasticities of Demand for Passenger Air Travel: a Meta-Analysis}}</ref>. '''Aviachiptalar (turizm)'''. Turistlar eng arzon biletni oldindan topishi, oʻzi vaqtni belgilashi osonroq. Bundan tashqari turistik reyslar ixtiyoriy qaror boʻlib, biznes va ekonom-klassdan farqli ravishda faqat dam olishni koʻzlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.worldwatch.org/system/files/EWP159.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708015751/http://www.worldwatch.org/system/files/EWP159.pdf |archive-date=2018-07-08 |url-status=dead }}</ref>. '''Avtobus chiptalari'''. Avtobus xizmatlari eng arzon, ommabop transport xizmati boʻlganligi va uning oʻrinbosarlari narxi nisbatan qimmatligi sababli past elastiklikka ega<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vtpi.org/elasticities.pdf |sarlavha=Understanding Transport Demands and Elasticities. How Prices and Other Factors Affect Travel Behavior}}</ref>. '''"Ford" avtomobili'''. Yengil avtomobillar bozori [[monopolistik raqobat]] hisoblanganligi uchun, isteʼmolchilar „Ford“ avtomobilidan voz kechib, osongina boshqa tovar markasini sotib olishlari mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=https://media.rff.org/documents/WP_23-33.pdf |sarlavha=Benjamin Leard and Yidi Wu. New Passenger Vehicle Demand Elasticities: Estimates and Policy Implications}}</ref>. '''Benzin (qisqa va uzoq muddatda)'''. Benzin narxi oshgach, avtomobil egalari mashinadan foydalanishni qisqa muddatda toʻxtatishmaydi. Lekin uzoq muddatda koʻp benzin sarflovchi mashinani kamroq benzin sarflovchi mashinaga almashtirishadi. Elektr energiyasi ham xuddi shu mexanizmda ishlaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.dallasfed.org/research/economics/2020/0616 |sarlavha=Gasoline demand more responsive to price changes than economists once thought}}</ref>. '''Tibbiyot sugʻurtalari'''. Tibbiyot sugʻurtalari hozirgi rivojlangan davlatlarida, ayniqsa AQShda katta talabga ega. Rivojlangan davlatlarda tibbiyot xizmatlari isteʼmolchi daromadining katta qismiga tengligi sababli, isteʼmolchilar ratsional tarzda tibbiyot sugʻurtalari xizmatlaridan foydalanishadi<ref name="OECDHealth">{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=oUM39nDp2s4C&q=employer+provided+private+health+insurance+in+canada | title = Private Health Insurance in OECD Countries | publisher = [[OECD]] Health Project | year = 2004 | access-date = 19 November 2007 | isbn = 978-92-64-00668-3 | author1 = Development, Organisation for Economic Co-Operation and }}</ref>. '''Doktor qabuliga borish'''. Inson koʻproq daromad olishi, umuman yashashi uchun sogʻlik darajasi muhimdir. Shu sababli doktor qabuliga borish deyarli hech qachon voz kechilmaydi<ref>{{cite journal|last1=Ellis|first1=Randall|last2=Martins|first2=Bruno |last3=Zhu|first3=Wenjia|title=Health care demand elasticities by type of service|journal=J Health Econ| url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5600717/|date=2017|pages=232—243|doi=10.1016/j.jhealeco.2017.07.007}}</ref>. '''Guruch'''. Maʼlum tovar aholi orasida milliy taom hisoblanib, qanchalik keng tarqalgan boʻlsa, undan voz kechish shunchalik qiyin boʻladi. Yaponiyada guruch aynan shunday tovar hisoblanadi, bundan tashqari Yaponiya aholisi boy aholi toifasiga kiradi<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=JP | title=GDP per capita &#124; Japan &#124; World Bank }}</ref>. AQSh aholisi ham boy, lekin AQShda guruch unchalik mashhur emas. Xitoydagi aholi esa rivojlangan davlatlardan 3 barobarga kambagʻalroq<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=CN | title=GDP per capita &#124; China &#124; World Bank }}</ref>. Bangladeshda esa guruch ancha mashhur tovar, ammo davlat aholisi yuqoridagi davlatlar aholisidan ancha kambagʻal<ref>{{Veb manbasi | url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=BD | title=GDP per capita &#124; Bangladesh &#124; World Bank }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{bu xushsifat maqola}} [[Turkum:Iqtisodiy atamalar]] [[Turkum:Moliya]] 5rosupgcc9oziy2t11p0cmr9f8envwl 0 747866 5997641 5989176 2026-04-17T05:39:12Z ~2026-23605-37 259355 5997641 wikitext text/x-wiki {{Bank | nomi = Oʻzsanoatqurilishbank | logo = SQB Logo.png | turi = | litsenziya = | omonatlarni sugʻurtalash= | birja listingi = | faoliyati = Bank xizmatlari | asos solingan yil = 1922-yil 28-oktyabr | yopilgan yil = | avvalgi nomi = | joylashuvi = | raxbar(lari) = | nizom jamgʻarmasi = | shaxsiy kapitali = | aktivlari = | sof foyda = | xodimlar soni = | qaram = | boshqaruvchi jamiyati = | shoʻba tashkilotlari = | auditor = | vikiombor = Oʻzsanoatqurilishbank | website = https://sqb.uz }} '''„Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB''' (rasmiy nomi — „Oʻzbekiston sanoat-qurilish banki“ aksiyadorlik [[tijorat banki]], qisqacha nomi — '''SQB''') — 1922-yilda tashkil etilgan Oʻzbekiston Respublikasining eng yirik va eng qadimgi tizim tashkil etuvchi universal tijorat banklaridan biri<ref name=":0">[https://sqb.uz/general-information/bank-details-ru/ Bank haqida maʼlumot]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Moliya instituti Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2021-yil 25-dekabrdagi 17-sonli litsenziyasi asosida faoliyat yuritadi<ref name=":1">[https://cbu.uz/ru/credit-organizations/banks/branches/golovnoy-ofis-akb-uzpromstroybank-00440/ Reyestr: „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB Bosh ofisi]. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Bosh qarorgohi Toshkent shahrida joylashgan. Bankning hududiy tarmogʻi mamlakatning barcha viloyatlarini qamrab oladi va 79 ta filial hamda xizmat koʻrsatish ofislarini oʻz ichiga oladi, xodimlar soni esa 4000 ga yaqin kishini tashkil etadi. Moliya muassasasining mijozlar bazasi 1,5 milliondan ortiq chakana mijozlarni tashkil etib, ularning yarmini 25 yoshdan 44 yoshgacha boʻlgan iqtisodiy faol aholi tashkil qiladi<ref name=":2">[https://www.gazeta.uz/ru/2021/06/07/sqb/ „Oʻzsanoatqurilishbank“ yangi rivojlanish strategiyasini taqdim etdi]. Gazeta.uz. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Oʻzsanoatqurilishbank mamlakat iqtisodiyotida muhim rol oʻynaydigan, kattaligi boʻyicha respublikadagi ikkinchi yirik kredit muassasasi hisoblanadi. 2023–2024-yillar yakunlariga koʻra, bank jami aktivlar va kredit portfeli hajmi boʻyicha yetakchi uchlikka ishonchli tarzda kiradi<ref name=":3">[https://cbu.uz/upload/medialibrary/dba/py0zs3bo0qsthievm25p53nbc4sypafk/Godovoy-otchet-2023.pdf Yillik hisobot]. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Aksiyadorlik kapitali tarkibida tarixan davlat ishtiroki ustunlik qiladi (taxminan 60–65%), biroq bank sektorini xususiylashtirish boʻyicha davlat dasturi doirasida davlat ulushini sotishga tayyorgarlik koʻrilmoqda<ref name=":4">[https://www.spot.uz/ru/2023/08/02/bank-privatization/ „Oʻzsanoatqurilishbank“ning nazorat paketi xususiylashtiriladi]. Spot.uz. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Bankning oddiy aksiyalari listingga kiritilgan va „Toshkent“ Respublika fond birjasida faol sotilmoqda (tiker: SQBN). Bankning biznes-modeli dastlab strategik ahamiyatga ega boʻlgan yirik sanoat korxonalarini: neft-gaz sektori, energetika, transport va metallurgiyani loyihaviy moliyalashtirish atrofida qurilgan. [[Xalqaro moliya korporatsiyasi]] (IFC) va Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankining (YTTB) maslahat va moliyaviy qoʻllab-quvvatlashi ostida kechayotgan zamonaviy institutsional transformatsiya jarayonida, SQB eʼtiborni raqamli xizmatlarni rivojlantirishga, chakana segmentga xizmat koʻrsatishga hamda kichik va oʻrta biznes (KOB) subyektlarini faol kreditlashga qaratdi<ref name=":5">[https://www.gazeta.uz/ru/2018/11/21/uzpsb/ „Oʻzsanoatqurilishbank“ transformatsiya boshlanganini eʼlon qildi]. Gazeta.uz. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Oʻzsanoatqurilishbank Oʻzbekistonda London fond birjasida (LSE) korporativ yevroobligatsiyalarni chiqargan birinchi tijorat banki boʻldi<ref name=":6">[https://www.spot.uz/ru/2024/07/23/sqb-bonds/ „Oʻzsanoatqurilishbank“ London fond birjasida obligatsiyalarni joylashtirdi]. Spot.uz. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Moliya instituti mobil ilovalar va masofaviy xizmat koʻrsatishning ixtisoslashtirilgan platformalarini taklif qilgan holda, oʻzining IT-infratuzilmasini faol rivojlantirmoqda<ref name=":7">[https://sqb.uz/ru/ „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti]. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. == Tarixi == === Tashkil topishi va sovet davri === * '''1922-yil:''' 28-oktabrda Toshkent shahrida yangi iqtisodiy siyosat (NEP) sharoitida sanoat va savdoni moliyalashtirish maqsadida SSSR Savdo-sanoat bankining (Prombank) [[Oʻrta Osiyo]] idorasi tashkil etildi<ref name="history">[https://sqb.uz/ru/about/history/ „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB tarixi]. Bankning rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * '''1924-yil:''' Oktabr oyida, [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] tashkil topishi bilan, bankka respublika muassasasi maqomi berildi hamda xalq xoʻjaligi tarmoqlarini moliyalashtirish va kreditlash boʻyicha hukumat agentiga aylandi<ref name="history" />. * '''1926-yil:''' Bank dastlabki infratuzilma loyihalarini, shu jumladan Boʻzsuv gidroelektr stansiyasi qurilishini moliyalashtirdi<ref name="history" />. * '''1932-yil:''' May oyida muassasa kapital qurilish va sanoatni moliyalashtirishga ixtisoslashgan bank — Prombank sifatida qayta tashkil etildi<ref name="history" />. * '''1940–1960-yillar:''' Urush va urushdan keyingi yillarda moliya instituti sanoat obyektlarini qoʻllab-quvvatlashni taʼminladi<ref name="history" />. * '''1959-yil:''' SSSR bank tizimini qayta tashkil etish doirasida Sanoat banki „SSSR Stroybanki“ nomini olgan Butunittifoq kapital qoʻyilmalarni moliyalashtirish bankiga aylantirildi<ref name="history" />. * '''1966-yil:''' Bank vayronkor zilziladan soʻng Toshkent binolari va infratuzilmasini tiklash uchun moliyaviy yordam va kreditlar ajratish boʻyicha asosiy operator boʻlib xizmat qildi<ref name="history" />. * '''1987-yil:''' Stroybank Sanoat-qurilish bankiga (Promstroybank) aylantirildi. Xoʻjalik hisobiga oʻtish sharoitida korxonalarga hisob-kitob va kassa xizmatlarini koʻrsatish hamda qisqa muddatli kreditlar ajratish hisobiga muassasaning funksiyalari kengaytirildi<ref name="history" />. * '''1988-yil:''' Bank oilalarni qoʻllab-quvvatlash va iqtisodiyotni barqarorlashtirish boʻyicha hukumat dasturlarida ishtirok etdi<ref name="history" />. === Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligi davri === * '''1991-yil:''' SSSR parchalanganidan soʻng, ittifoq Promstroybankining filiallar tarmogʻi milliylashtirildi. Muassasa mustaqil „Oʻzsanoatqurilishbank“ aksiyadorlik tijorat bankiga aylantirildi<ref name="history" />. * '''2000-yillar boshi:''' Asosan neft-gaz va energetika sohalaridagi strategik loyihalarni moliyalashtirish kengaytirildi<ref name="history" />. * '''2006-yil:''' Yanvar oyida bank Oʻzbekiston xalqaro banki (Oʻzprivatbank) bilan qoʻshilish jarayonini amalga oshirdi<ref name="history" />. * '''2009-yil:''' Muassasa oʻz nomini rasman „Oʻzbekiston sanoat-qurilish banki“ ochiq aksiyadorlik tijorat banki deb oʻzgartirdi<ref name="history" />. * '''2011–2016-yillar:''' Bank iqtisodiyotning tayanch tarmoqlarini loyihaviy moliyalashtirishni davom ettirdi va shu bilan birga Bazelning tartibga soluvchi islohotlariga muvofiq xavflarni, likvidlikni va kapitalni boshqarish tizimlarini mustahkamladi<ref name="history" />. === Zamonaviy transformatsiya va raqamlashtirish === * '''2018-yil:''' Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC) ekspertlarining maslahat yordami bilan tarkibiy transformatsiya va biznes jarayonlarini isloh qilish boshlandi. Qisqacha SQB nomini qabul qilish bilan rebrending oʻtkazildi<ref name=":0" />. * '''2019-yil:''' Yashil banking departamenti (Green Banking) tashkil etildi. London fond birjasida (LSE) listingga ega boʻlgan, qiymati 300 mln AQSh dollariga teng boʻlgan Oʻzbekiston tarixidagi ilk korporativ yevroobligatsiyalar chiqarildi<ref name=":1" />. * '''2020-yil:''' ESG-siyosati ishlab chiqildi va joriy etildi. Chakana bank xizmatlari va elektron marketpleysni birlashtirgan JOYDA raqamli platformasi ishga tushirildi<ref name=":2" />. * '''2021-yil:''' IFC bankni xususiylashtirishga tayyorlash doirasida KOB (kichik va oʻrta biznes) va yashil loyihalarni kreditlashni kengaytirish uchun 75 mln AQSh dollari miqdorida konvertatsiya qilinadigan kredit ajratdi<ref name=":3" />. * '''2022-yil:''' [[Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki|Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki]] (YTTB) 50 mln AQSh dollari miqdorida konvertatsiya qilinadigan kredit taqdim etdi. Korporativ mijozlar va KOB subyektlari uchun masofaviy xizmat koʻrsatuvchi SQB Business ixtisoslashtirilgan platformasi ishga tushirildi<ref name=":4" />. * '''2023-yil:''' Iqlim bilan bogʻliq loyihalarni moliyalashtirish uchun xususiy joylashtirish orqali 100 mln AQSh dollari miqdoridagi yevroobligatsiyalar chiqarildi. Yil oxirida SuperApp formatidagi integratsiyalashgan chakana ilovani ishlab chiqish boshlandi. * '''2024-yil:''' London fond birjasida Reg S / 144A formatida qiymati 400 mln AQSh dollari va 2,25 trln soʻmlik ikki valyutali barqaror obligatsiyalar (Sustainability Bonds) chiqarildi. JOYDA ilovasi SQB Mobile deb oʻzgartirildi<ref name=":5" />. * '''2025-yil:''' Xalqaro reyting agentliklari kredit reytinglarini oshirdi va tasdiqladi (Fitch — „BB“, S&P — „BB-“, Moody’s — „Ba3“). Sentabr oyida bank aksiyalarining 30% davlat paketi IPOga tayyorgarlik koʻrish doirasida Oʻzbekiston Milliy investitsiya fondiga (UzNIF) topshirildi<ref name=":6" />. Oktabr oyida 300 mln AQSh dollariga teng muddatsiz xalqaro sertifikatlar (AT1) chiqarildi, shuningdek, bankning IT-infratuzilmasini zamonaviy server arxitekturasiga oʻtkazish (migratsiya) yakunlandi. Bank tomonidan doimiy ravishda yangi muddatli omonatlar ishlab chiqilgan va joriy qilingan, ular jozibadorligi va yuqori daromadliligi tufayli aholi orasida katta qiziqish uygʻotdi. Bank oʻzining toʻlov tizimini rivojlantirayapti, respublikamizning tashkilotlarida ish haqi loyihalarini joriy etishni davom ettirmoqda. „Oʻzsanoatqurilishbank“ respublikamizda birinchi boʻlib oʻz dizayniga ega boʻlgan Visa Electron<ref name=":8">{{veb manbasi|url=https://cis.visa.com/ru_TJ/visa-in-uzbekistan.html|sarlavha=https://cis.visa.com/ru_TJ/visa-in-uzbekistan.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211206050154/https://cis.visa.com/ru_TJ/visa-in-uzbekistan.html|arxivsana=2021-12-06|kirish sanasi=2022-07-08}}</ref> va Visa Classic xalqaro toʻlov chipli kartalarini chiqarishni va ularga xizmat koʻrsatishni yoʻlga qoʻygan. == Mulkdorlar va rahbariyat == === Aksiyadorlik kapitali tarkibi === „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB tarixan davlat kapitalining yuqori konsentratsiyasi bilan ajralib turadi. 2024–2025-yillar holatiga koʻra, bankning mulk tuzilmasi quyidagicha taqsimlangan: * Davlat ulushi (Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Oʻzbekiston Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi) — taxminan 60–65% (toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita egalik qilish)<ref name="structure">[https://www.spot.uz/ru/2025/09/24/uznif-reshuffle/ Milliy investitsiya fondini IPOga tayyorlash boshlanmoqda]. Spot.uz. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * Oʻzbekiston Milliy investitsiya fondi (UzNIF) ulushi — 30% (davlat paketi xususiylashtirishga tayyorgarlik koʻrish doirasida fondga oʻtkazilgan)<ref name="structure" />. * Yirik korporativ aksiyadorlar (shu jumladan „Oʻztransgaz“ AJ) ulushi — 2–5%<ref name="structure" />. * Erkin muomaladagi aksiyalar (free-float) ulushi — 3–7% (minoritar investorlarga tegishli aksiyalar)<ref name="uzse">[https://uzse.uz/isu_infos/UZ7037560008 Emitent profili: „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB]. „Toshkent“ Respublika fond birjasi. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Bankning qimmatli qogʻozlari „Toshkent“ Respublika fond birjasida muomalada boʻlib: oddiy aksiyalar SQBN tikeri, imtiyozli aksiyalar esa SQBNP tikeri ostida sotiladi<ref name="uzse" />. Bank xususiylashtirishga tayyorgarlik koʻrish jarayonida boʻlib, uning maqsadli yoʻnalishi davlat ulushini 49% dan past darajaga tushirishdan iborat. Xususiylashtirish oldi transformatsiyasini qoʻllab-quvvatlash maqsadida bank Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC), Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB) hamda Osiyo taraqqiyot bankidan (OTB) konvertatsiya qilinadigan kreditlarni jalb qildi<ref name=":7" />. UzNIF fondi London (LSE) va Toshkent fond birjalarida ikki tomonlama listing (qoʻshaloq listing) orqali bank aksiyalarining birlamchi ommaviy joylashtirilishini (IPO) oʻtkazishi kutilmoqda<ref name=":8" />. === Rahbariyat === „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB faoliyatini operativ boshqarish Boshqaruv tomonidan, strategik nazorat esa Kuzatuv kengashi tomonidan amalga oshiriladi. Korporativ boshqaruv islohoti doirasida Kuzatuv kengashi tarkibiga xalqaro tajribaga ega boʻlgan mustaqil direktorlarning koʻpchiligi kiritilgan. '''Boshqaruv tarkibi (ijroiya organi):''' * Aziz Akbarjonovich Akbarjonov — Boshqaruv raisi<ref name="management">[https://sqb.uz/general-information/board-management-ru/ Bank rahbariyati]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * Anvarjon Abdumajitovich Ergashev — Boshqaruv raisining birinchi oʻrinbosari<ref name="management" />. * Shuxrat Israilovich Yakubov — Boshqaruv raisi oʻrinbosari<ref name="management" />. * Sanjar Abduraxmanovich Abduvaliyev — Boshqaruv raisi oʻrinbosari<ref name="management" />. * Shoxzod Maxmatmurodovich Yusupov — Boshqaruv raisi oʻrinbosari<ref name="management" />. * Davron Shavkatovich Umarov — Boshqaruv raisi oʻrinbosari<ref name="management" />. == Korporativ biznes va KOB == Tarixan „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB (SQB) Oʻzbekiston iqtisodiyotining asosiy tarmoqlari, jumladan, energetika, neft-gaz sektori, metallurgiya, kimyo sanoati va qurilish materiallari ishlab chiqarishdagi yirik korxonalarni loyihaviy moliyalashtirishga ixtisoslashgan<ref name="strategy">[https://www.gazeta.uz/ru/2024/02/10/sqb-strategy/ Oʻzsanoatqurilishbankning rivojlanish strategiyasi va transformatsiyasi]. Gazeta.uz. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Biznes-modelni diversifikatsiya qilish doirasida bank kichik va oʻrta biznes (KOB) subyektlariga xizmat koʻrsatishni faol rivojlantirmoqda. 2022-yilda yuridik shaxslar uchun masofaviy bank xizmatlarini koʻrsatuvchi ixtisoslashtirilgan SQB Business raqamli platformasi ishga tushirildi, uning faol foydalanuvchilari soni 2024–2025-yillarda 42 000 dan oshdi<ref name="sqb_business">[https://sqb.uz/uz/press-center/news/sqb-sozdayet-tsifrovoy-bank-dlya-malogo-biznesa/ SQB kichik biznes uchun raqamli bank yaratmoqda]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. Biznes uchun asosiy kredit mahsulotlari va moliyaviy xizmatlar: * Investitsion moliyalashtirish va korporativ kredit liniyalari<ref name="corp_credits">[https://sqb.uz/uz/corporate/credits/ Korporativ kreditlash]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * Aylanma mablagʻlarni toʻldirish uchun kreditlar (shu jumladan „ONLINE REVOLVER“ qayta tiklanadigan kredit liniyasi)<ref name="corp_credits" />. * Qurilish va qurilish materiallari ishlab chiqarishni moliyalashtirish. * KOB uchun maxsus kredit mahsulotlari (shu jumladan „TEZKOR KREDIT“, „MAHALLA TADBIRKORI“, „BIZNES START-UP“, „YOSH VA AYOL TADBIRKORLAR UCHUN“ maqsadli dasturlari)<ref name="sme_credits">[https://sqb.uz/uz/sme/credits/ Kichik va oʻrta biznes uchun kreditlar]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * Ekologik loyihalarni kreditlash („Corporate Green Loan“, „SME Green Loan“, quyosh panellarini xarid qilish uchun „Green Energy Microloan“ mikroqarzlari)<ref>[https://sqb.uz/uz/corporate/green-banking/ Yashil moliyalashtirish (Green Banking)]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * Eksportoldi moliyalashtirish („EKSPORT OLDI MOLIYASHTIRISH“). * Elektron va blankli bank kafolatlarini taqdim etish. * Islom moliyasi (korporativ sektor uchun ruxsat etilgan vositalar)<ref>[https://www.spot.uz/ru/2023/05/18/islamic-finance/ Oʻzbekiston banklari islom moliyasi vositalarini joriy qilmoqda]. Spot.uz. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * Korporativ mijozlar uchun avtokreditlash. == Chakana biznes == SQB Chakana biznes departamenti jismoniy shaxslarga moliyaviy xizmatlar koʻrsatadi, jumladan, har xil turdagi kreditlar ajratish, bank kartalarini chiqarish, jamgʻarma va muddatli depozitlarga xizmat koʻrsatish, shuningdek, xalqaro pul oʻtkazmalarini amalga oshirish. Jismoniy shaxslar uchun asosiy mahsulot va xizmatlar: * '''Avtokreditlar:''' standart „Avtokredit“ mahsuloti, ixtisoslashtirilgan „Avtokredit JAC“ dasturi, shuningdek, ikkilamchi bozordan avtotransport xarid qilish uchun kreditlar<ref name="retail_credits">[https://sqb.uz/uz/individuals/credits/ Jismoniy shaxslar uchun kreditlar]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * '''Ipoteka kreditlash:''' uy-joy sotib olish uchun kreditlar („Imkon ipoteka“, „Hamkor ipoteka“, „Ishonchli ipoteka“, „Universal hamkor ipoteka“, „Exclusive ipoteka“, „Yangi Toshkent“, birlamchi uy-joy uchun ipoteka), shuningdek, uy-joyni taʼmirlash uchun kreditlar, shu jumladan ixtisoslashtirilgan „Yashil taʼmir“ eko-ipotekasi<ref name="retail_credits" />. * '''Mikroqarzlar:''' onlayn-mikroqarzlar, ish haqi loyihalari doirasidagi qarzlar, „Welcome limit“ limitlari, „Yangicha“ va „Mikrokredit“ kreditlari, shuningdek, oʻzini oʻzi band qilganlar uchun maxsus mikroqarzlar (shu jumladan „Biznesga ikkinchi qadam“ va „Agrokoʻmakchi“)<ref name="retail_credits" />. * '''Isteʼmol va maqsadli kreditlar:''' „Yangicha“ isteʼmol krediti, talabalar uchun taʼlim kreditlari („Taʼlim“), yosh tadbirkorlarni qoʻllab-quvvatlash uchun kreditlar („Yosh tadbirkor“)<ref name="retail_credits" />. * '''Omonatlar (depozitlar):''' milliy va xorijiy valyutadagi muddatli va jamgʻarma depozit mahsulotlari, shu jumladan „Yevro“, „Ideal“, „Green deposit“, „Sarmoya“, „Manfaatli“, „Barakali“, „Konstruktor“, „Daromadli“, „Foyda“<ref>[https://sqb.uz/uz/individuals/deposits/ Jismoniy shaxslar uchun omonatlar]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * '''Xalqaro pul oʻtkazmalari va valyuta ayirboshlash:''' bank filiallari va mobil ilova orqali xalqaro pul oʻtkazmalari tizimlari, jumladan [[:ru:Золотая_корона_(платёжная_система)|"Zolotaya Korona"]] (KoronaPay), [[Western Union kompaniyasi|Western Union]], [[:en:MoneyGram|MoneyGram]] va boshqalar orqali xizmat koʻrsatish. Shuningdek, mijozlar uchun naqd va naqdsiz valyuta ayirboshlash amaliyotlari mavjud<ref>[https://sqb.uz/uz/individuals/money-transfers/ Xalqaro pul oʻtkazmalari]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. * '''Bank kartalari:''' mahalliy toʻlov kartalari ([[Uzcard|UZCARD]], [[:ru:HUMO_(платёжная_система)|HUMO]]), shuningdek, xalqaro toʻlov tizimlarining kartalari — [[Visa Inc.|Visa]] (Classic, Platinum, Infinite), Mastercard (World, Black Edition, World Elite) va [[UnionPay]] Gold<ref>[https://sqb.uz/uz/individuals/cards/ Bank kartalari]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 26-fevral 2026-yil.</ref>. == Moliyaviy koʻrsatkichlar == „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATBning 2020–2025-yillardagi moliyaviy hisoboti biznes hajmining muttasil oʻsib borayotganini koʻrsatmoqda. Aktivlarning asosiy qismini korporativ va chakana kreditlash portfeli tashkil etadi. 2024-yil yakunlariga koʻra oʻz kapitali rentabelligi (ROE) koʻrsatkichi 13,9% ni tashkil etgan boʻlsa, 2025-yil oʻrtalariga kelib bu koʻrsatkich 16,34% ga yetdi<ref name="fitch_upgrade">[https://sqb.uz/uz/press-center/news-uz/fitch-ratings-upgrades-the-credit-rating-of-jscb-uzbek-industrial-and-construction-bank/ „Fitch Ratings“ „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB kredit reytingini oshirdi]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 2-mart 2026-yil.</ref>. Asosiy moliyaviy koʻrsatkichlar dinamikasi (mlrd soʻm hisobida)<ref name="cbu_stat">[https://cbu.uz/uz/statistics/bank-indicators/ Tijorat banklarining asosiy koʻrsatkichlari toʻgʻrisida maʼlumot]. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. Murojaat qilingan sana: 2-mart 2026-yil.</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Yil !Jami aktivlar !Kredit portfeli !Oʻz kapitali !Sof foyda |- |'''2020''' |48 320 |38 960 |6 080 |798 |- |'''2021''' |55 731 |42 537 |8 100 |856 |- |'''2022''' |63 191 |48 420 |7 560 |620 |- |'''2023''' |73 293 |58 008 |8 439 |856 |- |'''2024''' |84 800 |66 475 |9 352 |1 115 |- |'''2025 (I yarim yillik)''' |94 767 |70 060 |10 022 |661 |} == Reytinglar va mukofotlar == Bankning kreditga layoqatliligi va xavflarni boshqarish darajasi „Katta uchlik“ xalqaro reyting agentliklari, shuningdek barqaror rivojlanish (ESG) sohasidagi ixtisoslashgan institutlar tomonidan baholanadi. '''Kredit va ESG reytinglari (2025-yil holatiga koʻra):''' * '''Fitch Ratings:''' Emitentning uzoq muddatli defolt reytingi „BB“ darajasida, prognoz — „Barqaror“<ref name="fitch_upgrade" />. * '''S&P Global Ratings:''' Emitentning uzoq muddatli kredit reytingi „BB-“ darajasida, prognoz — „Barqaror“. * '''Moody’s:''' Uzoq muddatli reyting „Ba3“ darajasida, prognoz — „Ijobiy“<ref name="moodys">[https://sqb.uz/uz/press-center/news-uz/moody-s-assigns-a-ba3-rating-to-uzbek-industrial-and-construction-bank-sqb/ Moody’s assigns a „Ba3“ rating to Uzbek Industrial and Construction Bank]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 2-mart 2026-yil.</ref>. * '''Sustainable Fitch (ESG Rating):''' Umumiy ball 100 dan 59 (daraja — „3“). '''Tarmoq mukofotlari:''' „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB moliyaviy koʻrsatkichlar, raqamli texnologiyalarni joriy etish va yashil iqtisodiyotni rivojlantirish boʻyicha bir qator xalqaro tarmoq mukofotlari sohibi hisoblanadi: * '''Euromoney:''' „Oʻzbekistonning eng yaxshi banki“ (Best Bank of Uzbekistan, 2024 va 2025 yillar), „ESG sohasidagi eng yaxshi bank“ (Best Bank in ESG, 2024), „Oʻzbekistondagi eng yaxshi korporativ bank“ (Best Corporate Bank in Uzbekistan, 2024) hamda „Qarz kapitali bozoridagi eng yaxshi investitsiya banki“ (Best Investment Bank for Debt Capital Market, 2025). * '''Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB):''' „Yil bitimi — Yashil savdo“ (Deal of the Year — Green Trade) mukofotining koʻp karra gʻolibi (2020, 2021, 2023 va 2024 yillar), shuningdek „Iqtisodiyotni dekarbonizatsiya qilishdagi taraqqiyot uchun“ mukofoti va eng faol emitent bank unvoni<ref name="ebrd_award">[https://www.ebrd.com/news/2022/ebrd-provides-us-50-million-to-uzbekistans-sqb-bank-.html EBRD provides US$ 50 million to Uzbekistanʼs SQB bank (Green Economy Transition)]. Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki. Murojaat qilingan sana: 2-mart 2026-yil.</ref>. * '''Osiyo taraqqiyot banki (OTB):''' „Oʻzbekistonning yetakchi hamkor banki“ (2017–2020) va „Yilning savdo bitimi — Emitent bank“<ref name="awards">[https://sqb.uz/uz/about/awards/ Mukofotlar va yutuqlar]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 2-mart 2026-yil.</ref>. * '''Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC):''' Iqlim moliyalashtirishidagi yetakchilik uchun mukofot (Climate Financing Leadership Award, 2022) va Markaziy Osiyoda GTFP doirasidagi ulkan oʻsish uchun mukofot<ref name="awards" />. * '''Asiamoney:''' „Oʻzbekistondagi eng yaxshi milliy bank“ (Best Domestic Bank in Uzbekistan, 2020–2021)<ref name="awards" />. * '''AIFC:''' „Yilning eng yaxshi yashil investitsiya banki“ (2020)<ref name="awards" />. * '''ESG Business Awards:''' Sanoatda energiya samaradorligi va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish uchun mukofotlar (2024)<ref name="awards" />. * '''The Digital Banker / Asian Banking & Finance:''' KOBga xizmat koʻrsatish, xavflarni boshqarishdagi tashabbuslar va raqamli transformatsiya boʻyicha ulkan yutuqlar uchun mukofotlar<ref name="awards" />. == Shoʻba korxonalar va ekotizimi == Biznesni diversifikatsiya qilish va kompleks xizmatlar koʻrsatish maqsadida „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB (SQB) oʻzining moliyaviy va investitsiya ekotizimini shakllantirgan boʻlib, uning tarkibiga qator 100 foizlik shoʻba korxonalar kiradi: * '''[[SQB Capital]]''' — aktivlarni boshqarish, toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar (Private Equity), qoʻshib olish va yutib yuborish (M&A), shuningdek, korporativ mijozlarni kapital bozorlariga olib chiqishga ixtisoslashgan investitsiya kompaniyasi. * '''[[SQB Insurance]]''' — korporativ va chakana sugʻurta xizmatlarini koʻrsatuvchi sugʻurta kompaniyasi. * '''[[SQB securities|SQB Securities]]''' — qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchisi boʻlib, brokerlik va depozitar xizmatlarni taqdim etadi. * '''[[SQB Factoring]]''' — biznes uchun faktoring xizmatlarini taqdim etishga ixtisoslashgan kompaniya (2025-yil yanvar oyida taʼsis etilgan). * '''[[SQB Mikromoliyalashtirish tashkiloti]]''' — kichik biznes va aholining kredit xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan mikromoliya tashkiloti (2025-yil yanvar oyida taʼsis etilgan). * '''[[SQB Consulting]]''' — konsalting, baholash va tahliliy xizmatlarni taqdim etuvchi kompaniya. * '''[[SQB Construction]]''' — bankning ixtisoslashgan injiniring tuzilmasi boʻlib, infratuzilma obyektlarini loyihalashtirish, qurish va ularning ustidan texnik nazoratni amalga oshiradi. * '''[[SQB Ventures]]''' — 2025-yil boshida texnologik startaplarni moliyalashtirish va har tomonlama qoʻllab-quvvatlash boʻyicha davlat dasturi doirasida (SQB Capital orqali) taʼsis etilgan venchur kompaniya. Bundan tashqari, bank oʻzining investitsiya tuzilmalari orqali tijorat koʻchmas mulki va turizm sohasidagi qator aktivlarga egalik qiladi va ularni boshqaradi. Ular qatoriga bankning qurilayotgan bosh qarorgohi — '''SQB Tower''' boshqaruvchi kompaniyasi, shuningdek, Oʻzbekiston hududlarida mehmonxona va rekreatsiya infratuzilmasini rivojlantiruvchi korxonalar tarmogʻi (masalan, ''New Zomin Plaza'', ''Khiva Plaza'', ''Miraki Town Plaza'' va boshqalar) kiradi. == Raqamli transformatsiya == Rivojlanish strategiyasi doirasida „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB moslashuvchan metodologiyalar (Agile) va zamonaviy IT-yechimlarni joriy etish asosida oʻz xizmatlarini kompleks raqamlashtirishni va operatsion modelni tarkibiy optimallashtirishni amalga oshirmoqda. 2020-yilda JOYDA chakana raqamli platformasi ishga tushirildi, u 2024-yilda keng koʻlamli yangilanishdan oʻtdi va SQB Mobile deb qayta nomlandi. 2025-yil oktabr holatiga koʻra, mobil ilova foydalanuvchilari soni 2,46 million kishiga yetdi<ref name="joyda">[https://sqb.uz/press-center/newsuz/endi-hammasi-bir-joyda/ Oʻzsanoatqurilishbank tomonidan JOYDA mobil ilovasi ishga tushirildi]. „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB rasmiy sayti. Murojaat qilingan sana: 2-mart 2026-yil.</ref>. Mijozlar bilan oʻzaro munosabatlar jarayonlarini soddalashtirish maqsadida biznes subyektlariga hisobraqamlarini ochish va identifikatsiyadan toʻliq masofadan oʻtish imkonini beruvchi Digital Onboarding texnologiyasi joriy etildi. Ichki tartib-qoidalar samaradorligini oshirish va Cost-Income Ratio (CIR) koʻrsatkichini optimallashtirish maqsadida 2024-yilda Process Mining va Task Mining tahliliy tizimlarining tajriba sinovi (pilot) ishga tushirildi. 2025-yil oktabr oyida bank oʻz axborot tizimlarini Intel protsessorlariga asoslangan zamonaviy server arxitekturasiga koʻchirishni muvaffaqiyatli yakunladi, bu esa raqamli xizmatlarning nosozliklarga chidamliligi va ishlash tezligini sezilarli darajada oshirishni taʼminladi<ref>[https://kun.uz/20308840 Oʻzsanoatqurilishbank IT-infratuzilmasi modernizatsiya qilinmoqda]. Kun.uz. Murojaat qilingan sana: 2-mart 2026-yil.</ref>. == Faoliyati == [[Bank]] tomonidan xizmat koʻrsatiladigan mijozlar doirasi respublikamizning barcha sohalarini qamrab oladi. Bankning umumiy mijozlar bazasi bir milliondan ortiq korporativ va xususiy mijozlarni oʻz ichiga oladi. „Oʻzsanoatqurilishbank“ oʻz mijozlariga 50 dan ortiq anʼanaviy bank xizmatlari va boshqa turdagi zamonaviy bank mahsulotlarini taqdim etmoqda. == Bank aksiyadorlari == Bankning asosiy aksiyadorlari: [[Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi|Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi]], Oʻzbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi, shuningdek, iqtisodiyotimizning bazaviy tarmoqlaridagi korxonalar. Bank aksiyadorlari tarkibida: „Oʻztransgaz“ AJ, [[Buxoro neftni qayta ishlash zavodi]], [[Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi|Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi]], „[[Toshkent issiqlik elektr stansiyasi]]“ UK, „Absolut eInvestmentsTrust“ MChJ, „[[Talimarjanskaya TES]]“ DK, „Oʻzbekenergo“ DAK, „AssetInvest Trust“ MChJ, [[Oʻzbekiston temir yoʻllari|"Oʻzbekiston temir yoʻllari" DATYK]], [[Shoʻrtan gaz-kimyo majmuasi|"Shoʻrtan gaz-kimyo majmuasi" UDK]]. == Reyting agentliklarining baholashi == „Ahbor-Reyting“ reyting agentligi „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB ning milliy shkala boʻyicha kredit reytingini „uzA+“ darajasida „Ijobiy“ prognozi bilan tasdiqladi. 2019-yilda [[Fitch Ratings]] xalqaro reyting agentligi „Oʻzsanoatqurilishbank“ning kredit reytingini „B+“dan „B+/B“ darajasigacha koʻtardi va uning istiqbollarini „Barqaror“ deb prognoz qilib baholadi. Hisobot yilida yana bir obroʻli reyting agentligi Standard&Poor’s yana „Oʻzsanoatqurilishbank“ning xalqaro reytingini „[[Barqaror davlatlar indeksi|Barqaror]]“ prognozi bilan baholadi. == Yutuqlar == „Oʻzsanoatqurilishbank“ ATB jahonning yetakchi banklarining mukofotlari bilan taqdirlandi. 2010-yilda bank Citibank N. A. bankining „AQSh dollarida amalga oshirilgan xalqaro toʻlovlarning benuqson sifati uchun“ (Quality Recognition Award) bilan taqdirlandi. 2012-yilda bank Commerzbank AG ning „Uzoq muddatli hamkorlik uchun“ (Long-StandingPartnershipAward) va 2014-yil avgust oyida „2013-yilda hujjatli operatsiyalar sohasida mukammal hamkorlik uchun“ (Tradeaward, great partnership of the year 2013) mukofotlari bilan taqdirlandi. Bank yuqori nufuzli Germaniya sertifikatlashtirish organi TUV tomonidan ISO 9001:2015 xalqaro standarti talablariga muvofiqligi boʻyicha banklarni sertifikatlash tartib-amallaridan muvaffaqiyatli oʻtdi va sertifikatga ega boʻldi. Bank UzR Monopoliyaga qarshi qoʻmitasi va Milliy marketing markazi tomonidan Oʻzbekiston banklari oʻrtasida berilgan „Yil brendi — 2019“ mukofotining sohibi hisoblanadi. 2021-yilda Oʻzsanoatqurilishbank MDH mamlakatlari oʻrtasida oʻtkazilgan „SAP Quality Awards“ tanlovida „Raqamli evolyutsiya“ nominatsiyasi gʻolibi deb eʼtirof etilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://depozit.uz/news/xalqaro-tanlov-sovrindoriga-aylangan-bank|sarlavha=Xalqaro tanlov sovrindoriga aylangan bank! - Depozit.uz|sana=06.05.2021|kirish sanasi=31.08.2022}}</ref>. == Tashkiliy tuzilmasi, filiallari va vakolatxonalari == Bankning oliy boshqaruv organi aksiyadorlar yigʻilishi hisoblanadi. Taʼsischilar yigʻilishlari oraligʻidagi davrda bank faoliyatiga umumiy rahbarlikni amalga oshiruvchi keyingi boshqaruv organi — Bank Kengashi hisoblanadi. Bankning bevosita ijro etuvchi organi -Bank Boshqaruvining raisi va uning oʻrinbosarlari boshchiligidagi Bank Boshqaruvi hisoblanadi. Bank Boshqaruvi tarkibiga bankning asosiy tarkibiy boʻlinmalarining rahbarlari kiradi. Bank tarmogʻi respublika boʻylab 45 ta filialni va 43 ta bank xizmatlarini koʻrsatish markazlarini oʻz ichiga oladi. == Logotip va rebrending == 2018-yilda „Oʻzsanoatqurilishbank“ bank rebrendingini oʻtkazdi. Yangi brend, bank logotipini oʻzgartirish bilan birga, biznes jarayonlarini takomillashtirish, xizmat koʻrsatish sifatini oshirish va mahsulot turlarini koʻpaytirish maʼnosini anglatadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Oʻzbekiston banklari}} [[Turkum:Oʻzbekiston banklari]] ek4t9q47x5ry6reprncjhzyai5w27yq 0 748427 5997448 5451015 2026-04-16T12:23:18Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997448 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — SSSR va Rossiya shoirasi.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan .<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan . Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959 yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan) .<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989 yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan . [6] U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan . Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] 111t9gao1jxjkfgxfteezdr5l1lm13b 5997449 5997448 2026-04-16T12:23:32Z KWiki78 246724 5997449 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] shoirasi.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan .<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan . Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959 yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan) .<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989 yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan . [6] U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan . Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] rdt9avtoa75qipwutrgfqjtlh0892sh 5997450 5997449 2026-04-16T12:23:44Z KWiki78 246724 5997450 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] shoirasi.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan .<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan . Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959 yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan) .<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989 yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan . [6] U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan . Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] 0j5f38094ywv1apfwhdjfv1tmprxumf 5997451 5997450 2026-04-16T12:24:07Z KWiki78 246724 5997451 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]<nowiki/>si.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan .<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan . Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959 yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan) .<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989 yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan . [6] U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan . Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] hpq5cuo3rozo1bh85f5juvnh1lrir2r 5997452 5997451 2026-04-16T12:24:21Z KWiki78 246724 5997452 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan .<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan . Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959 yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan) .<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989 yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan . [6] U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan . Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] t858t164mw0ti6nhezg5rd0czipq1j3 5997453 5997452 2026-04-16T12:24:35Z KWiki78 246724 5997453 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan . Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959 yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan) .<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989 yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan . [6] U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan . Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] nxtw28kqyx4aw6m8sg4hq2wy6zzawf8 5997454 5997453 2026-04-16T12:24:46Z KWiki78 246724 5997454 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan . Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959 yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan) .<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989 yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan . [6] U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan . Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] aipokkvn1ugpajtq3quxlkccpnld7t8 5997456 5997454 2026-04-16T12:25:27Z KWiki78 246724 5997456 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan. Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959-yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan)<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989-yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan[6]. U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] dk4tatej04wwoxblk0bnreeu55vwke6 5997457 5997456 2026-04-16T12:25:33Z KWiki78 246724 5997457 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937 yil 10 aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan. Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959-yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan)<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989-yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan[6]. U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] ky69f45snvv0xtpsjfnwm7o7e6adsl3 5997458 5997457 2026-04-16T12:25:42Z KWiki78 246724 5997458 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937-yil 10-aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan . Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi . Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan. Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959-yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan)<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989-yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan[6]. U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] 9a8q5wm2x04bbl8jqp8iz8r10z3muea 5997459 5997458 2026-04-16T12:25:55Z KWiki78 246724 5997459 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937-yil 10-aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan. Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi. Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan. Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959-yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan)<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989-yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan[6]. U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] jche6xnc8lv8cmvqp52b015m8gmhzww 5997460 5997459 2026-04-16T12:26:04Z KWiki78 246724 5997460 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937-yil 10-aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan. Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi. Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan. Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959-yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan)<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989-yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan[6]. U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan.<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref> == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] s9kr02jf6j3un3h10q4hev1t846hlaf 5997461 5997460 2026-04-16T12:26:15Z KWiki78 246724 5997461 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina'''(1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937-yil 10-aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan. Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi. Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan. Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959-yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan)<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989-yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan[6]. U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] 4gu2ewmphfz0mkzaiba9w1lujhip66v 5997462 5997461 2026-04-16T12:26:22Z KWiki78 246724 5997462 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina''' (1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937-yil 10-aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan. Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi. Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan. Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959-yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan)<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989-yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan[6]. U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] am7qpdcso65gk3zu51xkt1l5zkrs68r 5997463 5997462 2026-04-16T12:26:35Z KWiki78 246724 5997463 wikitext text/x-wiki {{Adib|Ism=Bella Akhmadulina|Ism (oz tilida)=Белла Ахмадулина|Surat=Bella Akhmadulina.jpg|Toliq ismi=Izabella Akhatovna Akhmadulina|Taxallus=Bella|Tavallud sanasi=10-aprel 1937-yil|Tavallud joyi=[[Moskva]], [[SSSR]]|Vafot sanasi=29-noyabr 2010-yil (73 yoshida)|Vafot joyi=[[Peredelkino]], [[Rossiya]]|Fuqarolik={{SSSR}}→{{RUS}}|Kasb=Shoira|Faoliyat=|Yonalish=|Janr=[[Sheʼr|sheriyat]]|Magnum opus=|Mukofot=|Sayt=}} '''Bella Akhmadulina''' (1937-2010) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] va [[Rossiya]] [[shoira]]si<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.culture.ru/persons/9343/bella-akhmadulina|website=www.culture.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Rossiyaning „Yangi toʻlqin“ adabiy harakatining yetakchilaridan biri<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина (Bella Ahmadulina) Далее: https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-bella-ahmadulina.html|website=uznayvse.ru/|accessdate=11.07.2022}}</ref>. U Iosif Brodskiy tomonidan rus tilida yozuvchi eng yaxshi tirik shoira sifatida tilga olingan<ref>{{veb manbasi|title=Избранное by Bella Akhmadulina, Белла Ахмадулина|url=https://www.goodreads.com/book/show/1479815._|website=www.goodreads.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Bolalik yillari == Izabella Axatovna Ahmadulina 1937 yilning aprel oyida Moskva shahrida ziyoli va o‘ziga to‘q oilada dunyoga keldi. Bellaning otasi ministir o‘rinbosari, onasi bo‘lsa tarjimon bo‘lib ishlardi. Unga Izabbela ismini buvisi qo‘ygan. Bunga sabab 30chi yillarda sovet davlatida Ispaniya va unga bog‘liq nomlar ancha ommalashgandi. Ispancha ism olgan rus qizi keyinchalik o‘z asarlari so‘nggiga qisqacha Bella deb yozadigan bo‘ldi. Bellaning qon tomirlarida turli millatlar qoni oqardi: tatar, rus, italyan. Uning tarbiyasi bilan asosan buvisi (ona tarafdan) shug‘ullanar, sababi ota-onasi juda band kishilar edi. Aynan Nadejda buvi unda mutolaa va klassik adabiyotga bo‘lgan muhabbatni shakllantirdi. U nabirasiga Gogol va Pushkin asarlarini tez-tez o‘qib berardi. == Biografiya va ijodi == [[Fayl:Bella Akhmadulina signature.svg|left|thumb|366x366px|Bella Akhmadulinaning imzosi]] Bella Axmadulina 1937-yil 10-aprelda Moskvada tatar otasi Axat Valeevich Axmadulin va rus — italiyalik onasi Nadejda Makarovna Lazarevaning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] boshlanganda ular Qozonga evakuatsiya qilingan. Axmadulinaning adabiy faoliyati maktab oʻquvchisi boʻlganida, u Moskvadagi " Metrostroevets " gazetasida jurnalist boʻlib ishlagan va shoir Yevgeniy Vinokurov tomonidan tashkil etilgan toʻgarakda sheʼriy mahoratini oshirgan paytda boshlangan . Uning ilk sheʼrlari sovet shoirlari tomonidan maʼqullangandan keyin " Oktyabr " jurnalida paydo boʻldi. Bu ilk sheʼrlar 1955-yilda nashr etilgan. Muhojir tanqidchisi Mark Slonim 1964 yilda oʻzining istiqbollarini quyidagicha taʼriflagan (Sovet rus adabiyoti): "Uning ovozida shunday sof ohang, tembr boyligi, oʻziga xos individuallik bor. Agar uning oʻsishi davom etsa, u bir kun muvaffaqiyatga erisha oladiAxmatova „Rossiyadagi eng buyuk tirik ayol shoir“ sifatida. Axmadulina maktabni tugatgach, 1960-yilda Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi. Institutda oʻqib yurgan kezlari sheʼr va maqolalarini turli gazetalarda rasmiy va qoʻlyozmalarda chop ettirdi. U 1957 yilda " Komsomolskaya pravda "da tanqidga uchragan. Boris Pasternakning taʼqibiga qarshi chiqqani uchun 1959-yilda haydalgan (lekin vaqt oʻtishi bilan qayta kirishga ruxsat berilgan)<ref>{{veb manbasi|title=Revelations from the Russian Archives|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/intn.html|website=www.loc.gov|accessdate=11.07.2022}}</ref> 1962-yilda uning birinchi sheʼrlar toʻplami " Struna " (The String) nashr etildi va ajoyib muvaffaqiyat edi. Oʻchirilganiga qaramay, keyinchalik uning koʻplab sheʼriy toʻplamlari nashr etildi: Musiqa darslari (1970), Sheʼrlar (1975), Sham (1977), Gruziya orzulari (1977), „Sir“ (1983) , Coastline (1991) va boshqalar. " Sad " (Bog‘) nomli to‘plam 1989-yilda Ahmadulina SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo‘lishiga olib keldi. Syurreal uslubda yozilgan „Koʻp itlar va bitta it“ qisqa hikoyasi 1979 yilda Samizdatning Metropol Almanaxida nashr etilgan[6]. U Metropolni yaratishda yordam bergan . U [[Aleksandr Pushkin]] va Mixail Lermontov haqida insholar yozgan Bella koʻplab xalqaro sheʼriyat tadbirlarida, jumladan Kuala-Lumpurdagi xalqaro sheʼriyat oʻqishlarida (1988) ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=How about reviving KL world poetry reading event?|url=https://www.nst.com.my/opinion/columnists/2021/04/679198/how-about-reviving-kl-world-poetry-reading-event|website=www.nst.com|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Kino va sheʼriyat == [[Fayl:Белла Ахмадулина - panoramio.jpg|thumb|460x460px|Bella Akhmadulinaga o'rnatilgan yodgorlik]] Ahmadulina ikkita filmda suratga tushgan -"Shunday yigit mavjud" va „Sport, sport, sport“. Birinchi filmda u 22 yoshida jurnalist qiz rolini o‘ynab chiqqan. Ikkinchi kartinada esa o‘z sheʼrlarini sportchilarga o‘qib bergan. Atigi ikki marta kinoda ko‘rinish bergan bo‘lsada, uning romantik sheʼrlari va qo‘shiqlari turli filmlarda tez-tez yangrab turardi. Masalan, „Taqdir hazili yoki qushdek yengil bo‘ling“ filmida Bella Ahmadulina sheʼrlaridan foydalanilgan, uni Alla Pugachyova ijro etgan. „Ishdagi ishq“ filmida ham Bellaning sheʼriy to‘plami rejissyorga as qotgan. Shoira ko‘plab xalqaro adabiy festivallarda ishtirok etgan<ref>{{veb manbasi|title=Белла Ахмадулина|url=https://www.film.ru/person/bella-ahmadulina|website=film.ru|accessdate=11.07.2022}}</ref>. == Birinchi muhabbat == O‘n sakkiz yoshli dilbar shoiraga oshiqlar ko‘p edi. Ular orasida taniqli shoir, yozuvchi, kinossenarist va [[aktyor]] Yevgeniy Yevtushenko ham bo‘lib, u Bellani bir ko‘rishdayoq sevib qolgandi. Yevgeniy o‘z xotiralarida uni birinchi muhabbati sifatida taʼriflar va go‘yo qiz bolaga emas, sanʼat asariga boqqandek qaraganini eslardi. Ularning sevgi qissasi bir roman bo‘lgulik edi. Tez tez tortishar va darhol yarashib olardilar. Yevtushenko unga atab sheʼr bitishdan tinmasdi. Ularni tez-tez Moskva ko‘chalarida sayr qilgan holda uchratardilar. Juftlik 1955 yilda turmush qurdi. Bella suyganidan farzand ko‘rishni juda istardi. Biroq Yevtushenko boshqa shoirlar singari bolalar ijod qilishga halal beradi va erkinlikdan mahrum etadi, deb hisoblardi. Ayolning ko‘ngli sindi. Yevgeniy bu istakni rad etib, suyumli rafiqasining mehridan ham ayrilayotganini o‘sha payt bilmas, keyinchalik esa afsus chekkandi. O‘rtada jiddiy kelishmovchiliklar chiqmadi, ammo sevgi so‘ndi. Yevgeniy Bellaning muhabbatini qayta qozonolmadi. Uch yillik turmush nihoyasiga yetdi. Keyinchalik bolajon Bella yetimlar uyidan qizcha asrab oldi. Turmushga chiqib, nihoyat azaliy orzusiga ham yetdi: qizli bo‘ldi. Biroq u farzandlarini azaliy muhabbati Yevgeniy bilan tarbiyalashni juda istagan edi. == Umrining soʻnggi yillari == Shoira hayotining so‘nggi yillari og‘ir o‘tdi. U hastalanib qoldi. Bella paypaslanib bazo‘r yurar, sababi butunlay ko‘z nuridan ayrilgandi. Sheʼr ham yozolmay qoldi. Jarrohlik amaliyotidan to‘rt kun o‘tib, 2010 yil 29 noyabrda Izabella hayotdan ko‘z yumdi. Afsonaviy ijodkor bilan vidolashish marosimi poytaxtda, Markaziy adabiyot uyida kamtarona tarzda bo‘lib o‘tdi. Unga faqat yaqinlari tashrif buyurishdi. Bellaning asrandi qizi Anna poligrafiya yo‘nalishida taʼlim olib, kitob bosmaxonasida faoliyat yuritadi. O‘zining qizi Yelizaveta esa onasining izidan borib Adabiyot institutini tamomladi. == O‘zbek tilida == Shoiraning bir qator sheʼrlari mohir tarjimonlar mehnati bilan o‘zbek muxlislariga yetib kelgan. Jumladan, „XX asr rus sheʼriyati“ abadiy-badiiy nashridan ([[Mirpoʻlat Mirzo]] tarjimalari) o‘n besh nafar zabardast rus shoirlari qatorida Bella Ahmadulinaning ham sheʼrlari joy olgan. Ahmadulinaning „Gunglik“, „Xayrlashuv“, „Oyparastlar“, „Gurji ayollarin ismlari“, „Sheʼriyat kuni“, „Mehr“, „Aprel“, „Bo‘ron“, „Kuz“, „Manzara“ kabi sheʼrlari o‘zbek tilida ham dilbar va tiniq yangradi, o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. == Bibliografiya == * ''Struna (The String)'', Moscow, 1962 * ''Musiqa darsi'', (Music Lessons), 1969 * ''Gruziya tushlari'' (Dreams of Georgia), 1978-79 * ''Dekabrning bir kuni'' (One Day in December), 1996. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Rossiyalik shoirlar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya kishilari]] 1xcs0jqtfndriuyojgk5took3luwxe2 0 752144 5997464 5517729 2026-04-16T12:26:53Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997464 wikitext text/x-wiki  {{Infobox company|name=Beko Elektronik|logo=New Beko logo.svg|type=[[Anonim Şirket]]|industry=[[Yirik jihozlar]] <br />[[Kichik jihozlar]] <br />[[Elektronika]] <br />Texnologiya|fate=Bosh kompaniyasi bilan birga|foundation={{Ishga tushish sanasi|df=yes|1955}} [[Istanbul]], [[Turkiya]]|founders=[[Vehbi Koç]], Leon Bejerano|location=[[Istanbul]], [[Turkiya]]|area_served=Dunyo boʻylab|key_people=[[Vehbi Koç]]<br />{{small|([[Tadbirkor|Asoschi]])}}|products='''''Products''''' <br />Kir yuvish mashinalari va quritkichlar <br />Sovitkichlar <br />Muzlatkichlar <br />Idish yuvish mashinalari <br />Oshxona anjomlari <br />Konditsionerlar <br />Mikrotoʻlqinli pechlar <br />Pechlar <br />Stol jihozlari <br />Audio qurilmalar<br />Vizual mahsulotlar<br />TV pristavkalari <br />Noutbuklar <br />Kompyuterga aloqador qurilmalar <br />Media qurilmalar|owner=[[Arçelik|Arçelik A.Ş.]]|parent=[[Koç Holding]]|subsid=[[Grundig]], Beko pic(BQ), Beko LLC (Rossiya), Beko (Xitoy)|homepage=[http://www.beko.com beko.com]}} '''Beko''' ({{IPAc-en|b|ɛ|k|oʊ}} ; '''beko''' nomi bilan tuzilgan qilingan) — [[Arcelik|Arçelik A.Ş.ga]] qarashli turk maishiy texnika va maishiy elektronika brendi.<ref name="Arcelikbrands">{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: Brands |url=http://www.arcelikas.com/page/80/Brands |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201023075047/http://www.arcelikas.com/page/80/Brands }}</ref> [[Koç Holding]] tomonidan nazorat qilinadi. [[Fayl:Beko_logo.svg|right|thumb| Bekoning eski logotipi]] Beko Elektronik A.Ş. [[Koç Holding|Koch Holding]] asoschisi Vehbi Koch (shuningdek, 1955-yilda Beko kompaniyasining bosh kompaniyasi boʻlgan [[Arcelik|Arçelik A.Ş.]] ga asos solgan) va Leon [[Turkiya|Bejerano]] tomonidan 1954-yilda [[Istanbul|Istanbulda]] asos solingan. Kompaniyaning nomi taʼsischilar familiyasining birinchi ikki harfining birikmasidan iborat. 2004-yilda Beko Elektronik [[Germaniya|Germaniyaning]] Grundig elektronika kompaniyasini sotib oldi va 2005-yil yanvarida Beko va uning raqibi turk elektronika va oliy toifali buyumlar Vestel brendi Yevropada ishlab chiqarilgan televizorlarning yarmidan koʻpini tashkil etdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boulden |first=Jim |date=17 January 2005 |title=Turkey switches on to TV market |work=[[CNN.com]] |url=http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |access-date=21 November 2011 |archive-date=2020-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213121003/http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |url-status=dead }}</ref> 2010-yil aprel oyida Bekoning elektronika boʻlimi oʻzini Grundig Elektronik A Ş. deb oʻzgartirdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf|sarlavha=Koç Holding A.Ş. – Board of Directors' Report – Annual Report 2008|nashriyot=Koç Holding|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2016-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161012071733/http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf}}</ref> Arçelik A.Ş. aksiyadorlarining navbatdan tashqari umumiy yigʻilishida 2009-yil 29-iyunda Arçelik A.Ş.ni birlashtirishga qaror qilindi; kompaniyaning shoʻba korxonasi bilan Grundig Elektronik A.Ş. (bevosita Koch Holdingning Arçelik A.Ş. tomonidan boshqariladi) Grundigning barcha aktivlari va majburiyatlarini bir butun sifatida qabul qilish orqali birlashtirildi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf|sarlavha=Annual Report 2009|nashriyot=Arçelik A.Ş.|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2018-12-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181223120913/http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf}}</ref> Beko baʼzi mamlakatlarda byudjet brendidir va Arçelik A.Ş. mahsulotlari boʻlgan [[Televizor|televizorlar]],<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|sarlavha=Beko Türkiye: LED Televizyonlar|kirish sanasi=30 June 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120626004944/http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|arxivsana=26 June 2012}}</ref> [[Muzlatgich|muzlatkichlar]], [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] va idishlarni yuvish mashinalari kabi mahsulotlar bir qancha mamlakatlarda ishlatilmoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.co.uk/Pg/BekoBrands|sarlavha=Beko Brands|nashriyot=beko.co.uk|kirish sanasi=21 June 2012}}</ref> Beko 2014-yil iyun oyida oʻzining [[c:File:Beko logo.svg|eski logotipini]] [[c:File:Beko_2014_logo.png|yangisiga]] oʻzgartirdi.<ref name="BekoBarcelona">[http://www.fcbarcelona.com/club/detail/article/season/2013-2014/fc-barcelona-and-beko-sign-global-sponsorship-agreement FC Barcelona: "FC Barcelona and Beko sign global sponsorship agreement"]</ref> Beko oʻz mahsulotlarini 2014-yilda Misrda sotishni boshladi, u yerda uning mashhurligi va bozor ulushi ortib bormoqda.<ref name="BekoEgypt">{{Veb manbasi|url=https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=6 May 2019|arxivsana=6 May 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190506094719/https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/}}</ref> Hindistonda dastlab konditsioner brendi va Tata Group shoʻba korxonasi boʻlgan Voltas Beko bilan hamkorlik qilib [[Televideniye|televizor]], idish yuvish mashinalari, [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] kabi maishiy texnika ishlab chiqaradi. == Hodisalar == Baʼzi Beko mahsulotlari ularni sotib olgan isteʼmolchilar uchun xavfsizlik muammolarini keltirib chiqardi. 2016-yilda Mishell Molonini Beko quritish mashinasi nosozligi tufayli oʻlik holda topilgan va yonib ketgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> Beko Molonining oʻlimiga sabab boʻlgan ayb “fojiali va alohida voqea” ekanligini taʼkidlashga harakat qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=correspondent |first=Rebecca Smithers Consumer affairs |date=2017-05-30 |title=Beko issues tumble dryers safety alert over fire risk concerns |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/money/2017/may/30/beko-issues-tumble-dryers-safety-alert-concerns-fire-risk-recall-blaze |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> Biroq Moloney ishlatgan DCS 85W quritish mashinasi Buyuk Britaniyadagi yigirmaga yaqin yongʻin uchun javobgar boʻlgan. Beko sifat nazorati boʻlimi boshligʻi Endryu Mullin ham assortimentdagi kichikroq modellar yuzlab xavfsizlik hodisalari tufayli qaytarib olinganini ma’lum qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> == Homiylik == Beko Turkiya, [[Italiya]] va Litva oliy basketbol ligalari hamda Ispaniyada boʻlib oʻtgan 2014-yilgi FIBA Basketbol Jahon Kubogining rasmiy homiysi boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=FIBA: "FIBA and Beko sign global partnership leading up to 2014 Basketball World Cup" |url=http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin |qaralgan sana=2022-07-19 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304222745/http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin }}</ref> Beko Ispaniyaning [[FC Barcelona|“Barselona”]] futbol klubi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/fc-barcelona-extends-sponsorship-agreement-with-beko|sarlavha=FC Barcelona extends sponsorship agreement with Beko {{!}} FC Barcelona|ish=FC Barcelona|til=en-US|kirish sanasi=2018-02-15}}</ref> 2014-yildan beri va Turkiyaning “Beşiktaş JK” futbol klubi,<ref>[http://www.fanatik.com.tr/2013/12/26/besiktas-beko-ile-imzaladi-348870 Fanatik: "Beşiktaş Beko ile imzaladı"]</ref> Turkmaniston FC HTTU futbol klubining hamkori hisoblanadi. Bundan tashqari, u 2008-yildan beri [[Angliya Premyer-ligasi|Angliya Premer-ligasidagi]] eng yirik reklama beruvchilardan biri<ref>[http://www.sportspromedia.com/news/beko_teams_up_with_the_football_league/ SportsPro: "Beko teams up with The Football League"]</ref> va [[Angliya kubogi|Angliya Kubogining]] rasmiy homiysi edi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: "Beko becomes a sponsor to the oldest football cup in the world" |url=http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806014846/http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World }}</ref> Beko 2005-06 yilgi mavsumda Millwall FCga homiylik qilgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=S|ism=Jake|sana=2020-03-17|sarlavha=QUIZ: Can you name every Millwall front-of-shirt sponsor from the last 15 seasons?|url=https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/|kirish sanasi=2021-07-14|ish=Football League World|til=en-GB|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2021-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210714125904/https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/}}</ref> 2016 va 2020-yillar oraligʻida Beko Netball Yangi Zelandiya Milliy Netbol Ligasining bosh homiysi boʻlgan.<ref name="netballnz240216">{{Veb manbasi|url=https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league|sarlavha=Global brand Beko joins forces with new National Netball League|nashriyot=www.netballnz.co.nz|sana=24 February 2016|kirish sanasi=2 May 2022|arxivsana=2022-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220223115636/https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league}}</ref><ref name="ds251117">{{Veb manbasi|url=https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries|sarlavha=Turkish companies eye local sports sponsorships in distant countries|nashriyot=www.dailysabah.com|sana=25 November 2017|kirish sanasi=2 May 2022|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2022-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221222205258/https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries}}</ref> Beko Volley Lube kompaniyasining asosiy homiysi hisoblanadi.<ref>[https://ganxoo.com/beko/ Beko] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220625105554/https://ganxoo.com/beko/ |date=2022-06-25 }}. ''ganxoo.com''. Retrieved 13 May 2022.</ref> == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] kxixg7fye0k0tuks2phqa6gidxjf5bg 5997465 5997464 2026-04-16T12:27:11Z KWiki78 246724 5997465 wikitext text/x-wiki  {{Infobox company|name=Beko Elektronik|logo=New Beko logo.svg|type=[[Anonim Şirket]]|industry=[[Yirik jihozlar]] <br />[[Kichik jihozlar]] <br />[[Elektronika]] <br />Texnologiya|fate=Bosh kompaniyasi bilan birga|foundation={{Ishga tushish sanasi|df=yes|1955}} [[Istanbul]], [[Turkiya]]|founders=[[Vehbi Koç]], Leon Bejerano|location=[[Istanbul]], [[Turkiya]]|area_served=Dunyo boʻylab|key_people=[[Vehbi Koç]]<br />{{small|([[Tadbirkor|Asoschi]])}}|products='''''Products''''' <br />Kir yuvish mashinalari va quritkichlar <br />Sovitkichlar <br />Muzlatkichlar <br />Idish yuvish mashinalari <br />Oshxona anjomlari <br />Konditsionerlar <br />Mikrotoʻlqinli pechlar <br />Pechlar <br />Stol jihozlari <br />Audio qurilmalar<br />Vizual mahsulotlar<br />TV pristavkalari <br />Noutbuklar <br />Kompyuterga aloqador qurilmalar <br />Media qurilmalar|owner=[[Arçelik|Arçelik A.Ş.]]|parent=[[Koç Holding]]|subsid=[[Grundig]], Beko pic(BQ), Beko LLC (Rossiya), Beko (Xitoy)|homepage=[http://www.beko.com beko.com]}} '''Beko''' ({{IPAc-en|b|ɛ|k|oʊ}} ; '''beko''' nomi bilan tuzilgan qilingan) — [[Arcelik|Arçelik A.Ş.ga]] qarashli turk maishiy texnika va maishiy [[elektronika]] brendi.<ref name="Arcelikbrands">{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: Brands |url=http://www.arcelikas.com/page/80/Brands |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201023075047/http://www.arcelikas.com/page/80/Brands }}</ref> [[Koç Holding]] tomonidan nazorat qilinadi. [[Fayl:Beko_logo.svg|right|thumb| Bekoning eski logotipi]] Beko Elektronik A.Ş. [[Koç Holding|Koch Holding]] asoschisi Vehbi Koch (shuningdek, 1955-yilda Beko kompaniyasining bosh kompaniyasi boʻlgan [[Arcelik|Arçelik A.Ş.]] ga asos solgan) va Leon [[Turkiya|Bejerano]] tomonidan 1954-yilda [[Istanbul|Istanbulda]] asos solingan. Kompaniyaning nomi taʼsischilar familiyasining birinchi ikki harfining birikmasidan iborat. 2004-yilda Beko Elektronik [[Germaniya|Germaniyaning]] Grundig elektronika kompaniyasini sotib oldi va 2005-yil yanvarida Beko va uning raqibi turk elektronika va oliy toifali buyumlar Vestel brendi Yevropada ishlab chiqarilgan televizorlarning yarmidan koʻpini tashkil etdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boulden |first=Jim |date=17 January 2005 |title=Turkey switches on to TV market |work=[[CNN.com]] |url=http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |access-date=21 November 2011 |archive-date=2020-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213121003/http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |url-status=dead }}</ref> 2010-yil aprel oyida Bekoning elektronika boʻlimi oʻzini Grundig Elektronik A Ş. deb oʻzgartirdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf|sarlavha=Koç Holding A.Ş. – Board of Directors' Report – Annual Report 2008|nashriyot=Koç Holding|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2016-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161012071733/http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf}}</ref> Arçelik A.Ş. aksiyadorlarining navbatdan tashqari umumiy yigʻilishida 2009-yil 29-iyunda Arçelik A.Ş.ni birlashtirishga qaror qilindi; kompaniyaning shoʻba korxonasi bilan Grundig Elektronik A.Ş. (bevosita Koch Holdingning Arçelik A.Ş. tomonidan boshqariladi) Grundigning barcha aktivlari va majburiyatlarini bir butun sifatida qabul qilish orqali birlashtirildi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf|sarlavha=Annual Report 2009|nashriyot=Arçelik A.Ş.|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2018-12-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181223120913/http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf}}</ref> Beko baʼzi mamlakatlarda byudjet brendidir va Arçelik A.Ş. mahsulotlari boʻlgan [[Televizor|televizorlar]],<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|sarlavha=Beko Türkiye: LED Televizyonlar|kirish sanasi=30 June 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120626004944/http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|arxivsana=26 June 2012}}</ref> [[Muzlatgich|muzlatkichlar]], [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] va idishlarni yuvish mashinalari kabi mahsulotlar bir qancha mamlakatlarda ishlatilmoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.co.uk/Pg/BekoBrands|sarlavha=Beko Brands|nashriyot=beko.co.uk|kirish sanasi=21 June 2012}}</ref> Beko 2014-yil iyun oyida oʻzining [[c:File:Beko logo.svg|eski logotipini]] [[c:File:Beko_2014_logo.png|yangisiga]] oʻzgartirdi.<ref name="BekoBarcelona">[http://www.fcbarcelona.com/club/detail/article/season/2013-2014/fc-barcelona-and-beko-sign-global-sponsorship-agreement FC Barcelona: "FC Barcelona and Beko sign global sponsorship agreement"]</ref> Beko oʻz mahsulotlarini 2014-yilda Misrda sotishni boshladi, u yerda uning mashhurligi va bozor ulushi ortib bormoqda.<ref name="BekoEgypt">{{Veb manbasi|url=https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=6 May 2019|arxivsana=6 May 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190506094719/https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/}}</ref> Hindistonda dastlab konditsioner brendi va Tata Group shoʻba korxonasi boʻlgan Voltas Beko bilan hamkorlik qilib [[Televideniye|televizor]], idish yuvish mashinalari, [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] kabi maishiy texnika ishlab chiqaradi. == Hodisalar == Baʼzi Beko mahsulotlari ularni sotib olgan isteʼmolchilar uchun xavfsizlik muammolarini keltirib chiqardi. 2016-yilda Mishell Molonini Beko quritish mashinasi nosozligi tufayli oʻlik holda topilgan va yonib ketgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> Beko Molonining oʻlimiga sabab boʻlgan ayb “fojiali va alohida voqea” ekanligini taʼkidlashga harakat qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=correspondent |first=Rebecca Smithers Consumer affairs |date=2017-05-30 |title=Beko issues tumble dryers safety alert over fire risk concerns |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/money/2017/may/30/beko-issues-tumble-dryers-safety-alert-concerns-fire-risk-recall-blaze |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> Biroq Moloney ishlatgan DCS 85W quritish mashinasi Buyuk Britaniyadagi yigirmaga yaqin yongʻin uchun javobgar boʻlgan. Beko sifat nazorati boʻlimi boshligʻi Endryu Mullin ham assortimentdagi kichikroq modellar yuzlab xavfsizlik hodisalari tufayli qaytarib olinganini ma’lum qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> == Homiylik == Beko Turkiya, [[Italiya]] va Litva oliy basketbol ligalari hamda Ispaniyada boʻlib oʻtgan 2014-yilgi FIBA Basketbol Jahon Kubogining rasmiy homiysi boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=FIBA: "FIBA and Beko sign global partnership leading up to 2014 Basketball World Cup" |url=http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin |qaralgan sana=2022-07-19 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304222745/http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin }}</ref> Beko Ispaniyaning [[FC Barcelona|“Barselona”]] futbol klubi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/fc-barcelona-extends-sponsorship-agreement-with-beko|sarlavha=FC Barcelona extends sponsorship agreement with Beko {{!}} FC Barcelona|ish=FC Barcelona|til=en-US|kirish sanasi=2018-02-15}}</ref> 2014-yildan beri va Turkiyaning “Beşiktaş JK” futbol klubi,<ref>[http://www.fanatik.com.tr/2013/12/26/besiktas-beko-ile-imzaladi-348870 Fanatik: "Beşiktaş Beko ile imzaladı"]</ref> Turkmaniston FC HTTU futbol klubining hamkori hisoblanadi. Bundan tashqari, u 2008-yildan beri [[Angliya Premyer-ligasi|Angliya Premer-ligasidagi]] eng yirik reklama beruvchilardan biri<ref>[http://www.sportspromedia.com/news/beko_teams_up_with_the_football_league/ SportsPro: "Beko teams up with The Football League"]</ref> va [[Angliya kubogi|Angliya Kubogining]] rasmiy homiysi edi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: "Beko becomes a sponsor to the oldest football cup in the world" |url=http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806014846/http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World }}</ref> Beko 2005-06 yilgi mavsumda Millwall FCga homiylik qilgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=S|ism=Jake|sana=2020-03-17|sarlavha=QUIZ: Can you name every Millwall front-of-shirt sponsor from the last 15 seasons?|url=https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/|kirish sanasi=2021-07-14|ish=Football League World|til=en-GB|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2021-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210714125904/https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/}}</ref> 2016 va 2020-yillar oraligʻida Beko Netball Yangi Zelandiya Milliy Netbol Ligasining bosh homiysi boʻlgan.<ref name="netballnz240216">{{Veb manbasi|url=https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league|sarlavha=Global brand Beko joins forces with new National Netball League|nashriyot=www.netballnz.co.nz|sana=24 February 2016|kirish sanasi=2 May 2022|arxivsana=2022-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220223115636/https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league}}</ref><ref name="ds251117">{{Veb manbasi|url=https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries|sarlavha=Turkish companies eye local sports sponsorships in distant countries|nashriyot=www.dailysabah.com|sana=25 November 2017|kirish sanasi=2 May 2022|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2022-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221222205258/https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries}}</ref> Beko Volley Lube kompaniyasining asosiy homiysi hisoblanadi.<ref>[https://ganxoo.com/beko/ Beko] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220625105554/https://ganxoo.com/beko/ |date=2022-06-25 }}. ''ganxoo.com''. Retrieved 13 May 2022.</ref> == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] bw9pu0lks3ny9oy8h3f85grh653f0v8 5997467 5997465 2026-04-16T12:27:22Z KWiki78 246724 5997467 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Beko Elektronik|logo=New Beko logo.svg|type=[[Anonim Şirket]]|industry=[[Yirik jihozlar]] <br />[[Kichik jihozlar]] <br />[[Elektronika]] <br />Texnologiya|fate=Bosh kompaniyasi bilan birga|foundation={{Ishga tushish sanasi|df=yes|1955}} [[Istanbul]], [[Turkiya]]|founders=[[Vehbi Koç]], Leon Bejerano|location=[[Istanbul]], [[Turkiya]]|area_served=Dunyo boʻylab|key_people=[[Vehbi Koç]]<br />{{small|([[Tadbirkor|Asoschi]])}}|products='''''Products''''' <br />Kir yuvish mashinalari va quritkichlar <br />Sovitkichlar <br />Muzlatkichlar <br />Idish yuvish mashinalari <br />Oshxona anjomlari <br />Konditsionerlar <br />Mikrotoʻlqinli pechlar <br />Pechlar <br />Stol jihozlari <br />Audio qurilmalar<br />Vizual mahsulotlar<br />TV pristavkalari <br />Noutbuklar <br />Kompyuterga aloqador qurilmalar <br />Media qurilmalar|owner=[[Arçelik|Arçelik A.Ş.]]|parent=[[Koç Holding]]|subsid=[[Grundig]], Beko pic(BQ), Beko LLC (Rossiya), Beko (Xitoy)|homepage=[http://www.beko.com beko.com]}} '''Beko''' ({{IPAc-en|b|ɛ|k|oʊ}} ; '''beko''' nomi bilan tuzilgan qilingan) — [[Arcelik|Arçelik A.Ş.ga]] qarashli turk maishiy texnika va maishiy [[elektronika]] brendi.<ref name="Arcelikbrands">{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: Brands |url=http://www.arcelikas.com/page/80/Brands |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201023075047/http://www.arcelikas.com/page/80/Brands }}</ref> [[Koç Holding]] tomonidan nazorat qilinadi. [[Fayl:Beko_logo.svg|right|thumb| Bekoning eski logotipi]] Beko Elektronik A.Ş. [[Koç Holding|Koch Holding]] asoschisi Vehbi Koch (shuningdek, 1955-yilda Beko kompaniyasining bosh kompaniyasi boʻlgan [[Arcelik|Arçelik A.Ş.]] ga asos solgan) va Leon [[Turkiya|Bejerano]] tomonidan 1954-yilda [[Istanbul|Istanbulda]] asos solingan. Kompaniyaning nomi taʼsischilar familiyasining birinchi ikki harfining birikmasidan iborat. 2004-yilda Beko Elektronik [[Germaniya|Germaniyaning]] Grundig elektronika kompaniyasini sotib oldi va 2005-yil yanvarida Beko va uning raqibi turk elektronika va oliy toifali buyumlar Vestel brendi Yevropada ishlab chiqarilgan televizorlarning yarmidan koʻpini tashkil etdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boulden |first=Jim |date=17 January 2005 |title=Turkey switches on to TV market |work=[[CNN.com]] |url=http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |access-date=21 November 2011 |archive-date=2020-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213121003/http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |url-status=dead }}</ref> 2010-yil aprel oyida Bekoning elektronika boʻlimi oʻzini Grundig Elektronik A Ş. deb oʻzgartirdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf|sarlavha=Koç Holding A.Ş. – Board of Directors' Report – Annual Report 2008|nashriyot=Koç Holding|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2016-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161012071733/http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf}}</ref> Arçelik A.Ş. aksiyadorlarining navbatdan tashqari umumiy yigʻilishida 2009-yil 29-iyunda Arçelik A.Ş.ni birlashtirishga qaror qilindi; kompaniyaning shoʻba korxonasi bilan Grundig Elektronik A.Ş. (bevosita Koch Holdingning Arçelik A.Ş. tomonidan boshqariladi) Grundigning barcha aktivlari va majburiyatlarini bir butun sifatida qabul qilish orqali birlashtirildi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf|sarlavha=Annual Report 2009|nashriyot=Arçelik A.Ş.|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2018-12-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181223120913/http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf}}</ref> Beko baʼzi mamlakatlarda byudjet brendidir va Arçelik A.Ş. mahsulotlari boʻlgan [[Televizor|televizorlar]],<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|sarlavha=Beko Türkiye: LED Televizyonlar|kirish sanasi=30 June 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120626004944/http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|arxivsana=26 June 2012}}</ref> [[Muzlatgich|muzlatkichlar]], [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] va idishlarni yuvish mashinalari kabi mahsulotlar bir qancha mamlakatlarda ishlatilmoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.co.uk/Pg/BekoBrands|sarlavha=Beko Brands|nashriyot=beko.co.uk|kirish sanasi=21 June 2012}}</ref> Beko 2014-yil iyun oyida oʻzining [[c:File:Beko logo.svg|eski logotipini]] [[c:File:Beko_2014_logo.png|yangisiga]] oʻzgartirdi.<ref name="BekoBarcelona">[http://www.fcbarcelona.com/club/detail/article/season/2013-2014/fc-barcelona-and-beko-sign-global-sponsorship-agreement FC Barcelona: "FC Barcelona and Beko sign global sponsorship agreement"]</ref> Beko oʻz mahsulotlarini 2014-yilda Misrda sotishni boshladi, u yerda uning mashhurligi va bozor ulushi ortib bormoqda.<ref name="BekoEgypt">{{Veb manbasi|url=https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=6 May 2019|arxivsana=6 May 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190506094719/https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/}}</ref> Hindistonda dastlab konditsioner brendi va Tata Group shoʻba korxonasi boʻlgan Voltas Beko bilan hamkorlik qilib [[Televideniye|televizor]], idish yuvish mashinalari, [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] kabi maishiy texnika ishlab chiqaradi. == Hodisalar == Baʼzi Beko mahsulotlari ularni sotib olgan isteʼmolchilar uchun xavfsizlik muammolarini keltirib chiqardi. 2016-yilda Mishell Molonini Beko quritish mashinasi nosozligi tufayli oʻlik holda topilgan va yonib ketgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> Beko Molonining oʻlimiga sabab boʻlgan ayb “fojiali va alohida voqea” ekanligini taʼkidlashga harakat qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=correspondent |first=Rebecca Smithers Consumer affairs |date=2017-05-30 |title=Beko issues tumble dryers safety alert over fire risk concerns |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/money/2017/may/30/beko-issues-tumble-dryers-safety-alert-concerns-fire-risk-recall-blaze |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> Biroq Moloney ishlatgan DCS 85W quritish mashinasi Buyuk Britaniyadagi yigirmaga yaqin yongʻin uchun javobgar boʻlgan. Beko sifat nazorati boʻlimi boshligʻi Endryu Mullin ham assortimentdagi kichikroq modellar yuzlab xavfsizlik hodisalari tufayli qaytarib olinganini ma’lum qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> == Homiylik == Beko Turkiya, [[Italiya]] va Litva oliy basketbol ligalari hamda Ispaniyada boʻlib oʻtgan 2014-yilgi FIBA Basketbol Jahon Kubogining rasmiy homiysi boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=FIBA: "FIBA and Beko sign global partnership leading up to 2014 Basketball World Cup" |url=http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin |qaralgan sana=2022-07-19 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304222745/http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin }}</ref> Beko Ispaniyaning [[FC Barcelona|“Barselona”]] futbol klubi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/fc-barcelona-extends-sponsorship-agreement-with-beko|sarlavha=FC Barcelona extends sponsorship agreement with Beko {{!}} FC Barcelona|ish=FC Barcelona|til=en-US|kirish sanasi=2018-02-15}}</ref> 2014-yildan beri va Turkiyaning “Beşiktaş JK” futbol klubi,<ref>[http://www.fanatik.com.tr/2013/12/26/besiktas-beko-ile-imzaladi-348870 Fanatik: "Beşiktaş Beko ile imzaladı"]</ref> Turkmaniston FC HTTU futbol klubining hamkori hisoblanadi. Bundan tashqari, u 2008-yildan beri [[Angliya Premyer-ligasi|Angliya Premer-ligasidagi]] eng yirik reklama beruvchilardan biri<ref>[http://www.sportspromedia.com/news/beko_teams_up_with_the_football_league/ SportsPro: "Beko teams up with The Football League"]</ref> va [[Angliya kubogi|Angliya Kubogining]] rasmiy homiysi edi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: "Beko becomes a sponsor to the oldest football cup in the world" |url=http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806014846/http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World }}</ref> Beko 2005-06 yilgi mavsumda Millwall FCga homiylik qilgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=S|ism=Jake|sana=2020-03-17|sarlavha=QUIZ: Can you name every Millwall front-of-shirt sponsor from the last 15 seasons?|url=https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/|kirish sanasi=2021-07-14|ish=Football League World|til=en-GB|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2021-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210714125904/https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/}}</ref> 2016 va 2020-yillar oraligʻida Beko Netball Yangi Zelandiya Milliy Netbol Ligasining bosh homiysi boʻlgan.<ref name="netballnz240216">{{Veb manbasi|url=https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league|sarlavha=Global brand Beko joins forces with new National Netball League|nashriyot=www.netballnz.co.nz|sana=24 February 2016|kirish sanasi=2 May 2022|arxivsana=2022-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220223115636/https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league}}</ref><ref name="ds251117">{{Veb manbasi|url=https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries|sarlavha=Turkish companies eye local sports sponsorships in distant countries|nashriyot=www.dailysabah.com|sana=25 November 2017|kirish sanasi=2 May 2022|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2022-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221222205258/https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries}}</ref> Beko Volley Lube kompaniyasining asosiy homiysi hisoblanadi.<ref>[https://ganxoo.com/beko/ Beko] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220625105554/https://ganxoo.com/beko/ |date=2022-06-25 }}. ''ganxoo.com''. Retrieved 13 May 2022.</ref> == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 9t188z9uaps30kc97pns3xinm8ay59l 5997469 5997467 2026-04-16T12:28:17Z KWiki78 246724 5997469 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Beko Elektronik|logo=New Beko logo.svg|type=[[Anonim Şirket]]|industry=[[Yirik jihozlar]] <br />[[Kichik jihozlar]] <br />[[Elektronika]] <br />Texnologiya|fate=Bosh kompaniyasi bilan birga|foundation={{Ishga tushish sanasi|df=yes|1955}} [[Istanbul]], [[Turkiya]]|founders=[[Vehbi Koç]], Leon Bejerano|location=[[Istanbul]], [[Turkiya]]|area_served=Dunyo boʻylab|key_people=[[Vehbi Koç]]<br />{{small|([[Tadbirkor|Asoschi]])}}|products='''''Products''''' <br />Kir yuvish mashinalari va quritkichlar <br />Sovitkichlar <br />Muzlatkichlar <br />Idish yuvish mashinalari <br />Oshxona anjomlari <br />Konditsionerlar <br />Mikrotoʻlqinli pechlar <br />Pechlar <br />Stol jihozlari <br />Audio qurilmalar<br />Vizual mahsulotlar<br />TV pristavkalari <br />Noutbuklar <br />Kompyuterga aloqador qurilmalar <br />Media qurilmalar|owner=[[Arçelik|Arçelik A.Ş.]]|parent=[[Koç Holding]]|subsid=[[Grundig]], Beko pic(BQ), Beko LLC (Rossiya), Beko (Xitoy)|homepage=[http://www.beko.com beko.com]}} '''Beko''' ({{IPAc-en|b|ɛ|k|oʊ}} ; '''beko''' nomi bilan tuzilgan qilingan) — [[Arcelik|Arçelik A.Ş.ga]] qarashli turk maishiy texnika va maishiy [[elektronika]] brendi<ref name="Arcelikbrands">{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: Brands |url=http://www.arcelikas.com/page/80/Brands |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201023075047/http://www.arcelikas.com/page/80/Brands }}</ref>. [[Koç Holding]] tomonidan nazorat qilinadi. [[Fayl:Beko_logo.svg|right|thumb| Bekoning eski logotipi]] Beko Elektronik A.Ş. [[Koç Holding|Koch Holding]] asoschisi Vehbi Koch (shuningdek, 1955-yilda Beko kompaniyasining bosh kompaniyasi boʻlgan [[Arcelik|Arçelik A.Ş.]] ga asos solgan) va Leon [[Turkiya|Bejerano]] tomonidan 1954-yilda [[Istanbul|Istanbulda]] asos solingan. Kompaniyaning nomi taʼsischilar familiyasining birinchi ikki harfining birikmasidan iborat. 2004-yilda Beko Elektronik [[Germaniya|Germaniyaning]] Grundig elektronika kompaniyasini sotib oldi va 2005-yil yanvarida Beko va uning raqibi turk elektronika va oliy toifali buyumlar Vestel brendi Yevropada ishlab chiqarilgan televizorlarning yarmidan koʻpini tashkil etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boulden |first=Jim |date=17 January 2005 |title=Turkey switches on to TV market |work=[[CNN.com]] |url=http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |access-date=21 November 2011 |archive-date=2020-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213121003/http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |url-status=dead }}</ref>. 2010-yil aprel oyida Bekoning elektronika boʻlimi oʻzini Grundig Elektronik A Ş. deb oʻzgartirdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf|sarlavha=Koç Holding A.Ş. – Board of Directors' Report – Annual Report 2008|nashriyot=Koç Holding|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2016-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161012071733/http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf}}</ref>. Arçelik A.Ş. aksiyadorlarining navbatdan tashqari umumiy yigʻilishida 2009-yil 29-iyunda Arçelik A.Ş.ni birlashtirishga qaror qilindi; kompaniyaning shoʻba korxonasi bilan Grundig Elektronik A.Ş. (bevosita Koch Holdingning Arçelik A.Ş. tomonidan boshqariladi) Grundigning barcha aktivlari va majburiyatlarini bir butun sifatida qabul qilish orqali birlashtirildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf|sarlavha=Annual Report 2009|nashriyot=Arçelik A.Ş.|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2018-12-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181223120913/http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf}}</ref>. Beko baʼzi mamlakatlarda byudjet brendidir va Arçelik A.Ş. mahsulotlari boʻlgan [[Televizor|televizorlar]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|sarlavha=Beko Türkiye: LED Televizyonlar|kirish sanasi=30 June 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120626004944/http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|arxivsana=26 June 2012}}</ref>, [[Muzlatgich|muzlatkichlar]], [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] va idishlarni yuvish mashinalari kabi mahsulotlar bir qancha mamlakatlarda ishlatilmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.co.uk/Pg/BekoBrands|sarlavha=Beko Brands|nashriyot=beko.co.uk|kirish sanasi=21 June 2012}}</ref>. Beko 2014-yil iyun oyida oʻzining [[c:File:Beko logo.svg|eski logotipini]] [[c:File:Beko_2014_logo.png|yangisiga]] oʻzgartirdi<ref name="BekoBarcelona">[http://www.fcbarcelona.com/club/detail/article/season/2013-2014/fc-barcelona-and-beko-sign-global-sponsorship-agreement FC Barcelona: "FC Barcelona and Beko sign global sponsorship agreement"]</ref>. Beko oʻz mahsulotlarini 2014-yilda Misrda sotishni boshladi, u yerda uning mashhurligi va bozor ulushi ortib bormoqda<ref name="BekoEgypt">{{Veb manbasi|url=https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=6 May 2019|arxivsana=6 May 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190506094719/https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/}}</ref>. Hindistonda dastlab konditsioner brendi va Tata Group shoʻba korxonasi boʻlgan Voltas Beko bilan hamkorlik qilib [[Televideniye|televizor]], idish yuvish mashinalari, [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] kabi maishiy texnika ishlab chiqaradi. == Hodisalar == Baʼzi Beko mahsulotlari ularni sotib olgan isteʼmolchilar uchun xavfsizlik muammolarini keltirib chiqardi. 2016-yilda Mishell Molonini Beko quritish mashinasi nosozligi tufayli oʻlik holda topilgan va yonib ketgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> Beko Molonining oʻlimiga sabab boʻlgan ayb “fojiali va alohida voqea” ekanligini taʼkidlashga harakat qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=correspondent |first=Rebecca Smithers Consumer affairs |date=2017-05-30 |title=Beko issues tumble dryers safety alert over fire risk concerns |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/money/2017/may/30/beko-issues-tumble-dryers-safety-alert-concerns-fire-risk-recall-blaze |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> Biroq Moloney ishlatgan DCS 85W quritish mashinasi Buyuk Britaniyadagi yigirmaga yaqin yongʻin uchun javobgar boʻlgan. Beko sifat nazorati boʻlimi boshligʻi Endryu Mullin ham assortimentdagi kichikroq modellar yuzlab xavfsizlik hodisalari tufayli qaytarib olinganini ma’lum qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref> == Homiylik == Beko Turkiya, [[Italiya]] va Litva oliy basketbol ligalari hamda Ispaniyada boʻlib oʻtgan 2014-yilgi FIBA Basketbol Jahon Kubogining rasmiy homiysi boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=FIBA: "FIBA and Beko sign global partnership leading up to 2014 Basketball World Cup" |url=http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin |qaralgan sana=2022-07-19 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304222745/http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin }}</ref> Beko Ispaniyaning [[FC Barcelona|“Barselona”]] futbol klubi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/fc-barcelona-extends-sponsorship-agreement-with-beko|sarlavha=FC Barcelona extends sponsorship agreement with Beko {{!}} FC Barcelona|ish=FC Barcelona|til=en-US|kirish sanasi=2018-02-15}}</ref> 2014-yildan beri va Turkiyaning “Beşiktaş JK” futbol klubi,<ref>[http://www.fanatik.com.tr/2013/12/26/besiktas-beko-ile-imzaladi-348870 Fanatik: "Beşiktaş Beko ile imzaladı"]</ref> Turkmaniston FC HTTU futbol klubining hamkori hisoblanadi. Bundan tashqari, u 2008-yildan beri [[Angliya Premyer-ligasi|Angliya Premer-ligasidagi]] eng yirik reklama beruvchilardan biri<ref>[http://www.sportspromedia.com/news/beko_teams_up_with_the_football_league/ SportsPro: "Beko teams up with The Football League"]</ref> va [[Angliya kubogi|Angliya Kubogining]] rasmiy homiysi edi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: "Beko becomes a sponsor to the oldest football cup in the world" |url=http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806014846/http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World }}</ref> Beko 2005-06 yilgi mavsumda Millwall FCga homiylik qilgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=S|ism=Jake|sana=2020-03-17|sarlavha=QUIZ: Can you name every Millwall front-of-shirt sponsor from the last 15 seasons?|url=https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/|kirish sanasi=2021-07-14|ish=Football League World|til=en-GB|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2021-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210714125904/https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/}}</ref> 2016 va 2020-yillar oraligʻida Beko Netball Yangi Zelandiya Milliy Netbol Ligasining bosh homiysi boʻlgan.<ref name="netballnz240216">{{Veb manbasi|url=https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league|sarlavha=Global brand Beko joins forces with new National Netball League|nashriyot=www.netballnz.co.nz|sana=24 February 2016|kirish sanasi=2 May 2022|arxivsana=2022-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220223115636/https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league}}</ref><ref name="ds251117">{{Veb manbasi|url=https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries|sarlavha=Turkish companies eye local sports sponsorships in distant countries|nashriyot=www.dailysabah.com|sana=25 November 2017|kirish sanasi=2 May 2022|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2022-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221222205258/https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries}}</ref> Beko Volley Lube kompaniyasining asosiy homiysi hisoblanadi.<ref>[https://ganxoo.com/beko/ Beko] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220625105554/https://ganxoo.com/beko/ |date=2022-06-25 }}. ''ganxoo.com''. Retrieved 13 May 2022.</ref> == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 0rnrx2pmeazru45mmh4clqneehq4dou 5997470 5997469 2026-04-16T12:28:42Z KWiki78 246724 5997470 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Beko Elektronik|logo=New Beko logo.svg|type=[[Anonim Şirket]]|industry=[[Yirik jihozlar]] <br />[[Kichik jihozlar]] <br />[[Elektronika]] <br />Texnologiya|fate=Bosh kompaniyasi bilan birga|foundation={{Ishga tushish sanasi|df=yes|1955}} [[Istanbul]], [[Turkiya]]|founders=[[Vehbi Koç]], Leon Bejerano|location=[[Istanbul]], [[Turkiya]]|area_served=Dunyo boʻylab|key_people=[[Vehbi Koç]]<br />{{small|([[Tadbirkor|Asoschi]])}}|products='''''Products''''' <br />Kir yuvish mashinalari va quritkichlar <br />Sovitkichlar <br />Muzlatkichlar <br />Idish yuvish mashinalari <br />Oshxona anjomlari <br />Konditsionerlar <br />Mikrotoʻlqinli pechlar <br />Pechlar <br />Stol jihozlari <br />Audio qurilmalar<br />Vizual mahsulotlar<br />TV pristavkalari <br />Noutbuklar <br />Kompyuterga aloqador qurilmalar <br />Media qurilmalar|owner=[[Arçelik|Arçelik A.Ş.]]|parent=[[Koç Holding]]|subsid=[[Grundig]], Beko pic(BQ), Beko LLC (Rossiya), Beko (Xitoy)|homepage=[http://www.beko.com beko.com]}} '''Beko''' ({{IPAc-en|b|ɛ|k|oʊ}} ; '''beko''' nomi bilan tuzilgan qilingan) — [[Arcelik|Arçelik A.Ş.ga]] qarashli turk maishiy texnika va maishiy [[elektronika]] brendi<ref name="Arcelikbrands">{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: Brands |url=http://www.arcelikas.com/page/80/Brands |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201023075047/http://www.arcelikas.com/page/80/Brands }}</ref>. [[Koç Holding]] tomonidan nazorat qilinadi. [[Fayl:Beko_logo.svg|right|thumb| Bekoning eski logotipi]] Beko Elektronik A.Ş. [[Koç Holding|Koch Holding]] asoschisi Vehbi Koch (shuningdek, 1955-yilda Beko kompaniyasining bosh kompaniyasi boʻlgan [[Arcelik|Arçelik A.Ş.]] ga asos solgan) va Leon [[Turkiya|Bejerano]] tomonidan 1954-yilda [[Istanbul|Istanbulda]] asos solingan. Kompaniyaning nomi taʼsischilar familiyasining birinchi ikki harfining birikmasidan iborat. 2004-yilda Beko Elektronik [[Germaniya|Germaniyaning]] Grundig elektronika kompaniyasini sotib oldi va 2005-yil yanvarida Beko va uning raqibi turk elektronika va oliy toifali buyumlar Vestel brendi Yevropada ishlab chiqarilgan televizorlarning yarmidan koʻpini tashkil etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boulden |first=Jim |date=17 January 2005 |title=Turkey switches on to TV market |work=[[CNN.com]] |url=http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |access-date=21 November 2011 |archive-date=2020-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213121003/http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |url-status=dead }}</ref>. 2010-yil aprel oyida Bekoning elektronika boʻlimi oʻzini Grundig Elektronik A Ş. deb oʻzgartirdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf|sarlavha=Koç Holding A.Ş. – Board of Directors' Report – Annual Report 2008|nashriyot=Koç Holding|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2016-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161012071733/http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf}}</ref>. Arçelik A.Ş. aksiyadorlarining navbatdan tashqari umumiy yigʻilishida 2009-yil 29-iyunda Arçelik A.Ş.ni birlashtirishga qaror qilindi; kompaniyaning shoʻba korxonasi bilan Grundig Elektronik A.Ş. (bevosita Koch Holdingning Arçelik A.Ş. tomonidan boshqariladi) Grundigning barcha aktivlari va majburiyatlarini bir butun sifatida qabul qilish orqali birlashtirildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf|sarlavha=Annual Report 2009|nashriyot=Arçelik A.Ş.|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2018-12-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181223120913/http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf}}</ref>. Beko baʼzi mamlakatlarda byudjet brendidir va Arçelik A.Ş. mahsulotlari boʻlgan [[Televizor|televizorlar]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|sarlavha=Beko Türkiye: LED Televizyonlar|kirish sanasi=30 June 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120626004944/http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|arxivsana=26 June 2012}}</ref>, [[Muzlatgich|muzlatkichlar]], [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] va idishlarni yuvish mashinalari kabi mahsulotlar bir qancha mamlakatlarda ishlatilmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.co.uk/Pg/BekoBrands|sarlavha=Beko Brands|nashriyot=beko.co.uk|kirish sanasi=21 June 2012}}</ref>. Beko 2014-yil iyun oyida oʻzining [[c:File:Beko logo.svg|eski logotipini]] [[c:File:Beko_2014_logo.png|yangisiga]] oʻzgartirdi<ref name="BekoBarcelona">[http://www.fcbarcelona.com/club/detail/article/season/2013-2014/fc-barcelona-and-beko-sign-global-sponsorship-agreement FC Barcelona: "FC Barcelona and Beko sign global sponsorship agreement"]</ref>. Beko oʻz mahsulotlarini 2014-yilda Misrda sotishni boshladi, u yerda uning mashhurligi va bozor ulushi ortib bormoqda<ref name="BekoEgypt">{{Veb manbasi|url=https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=6 May 2019|arxivsana=6 May 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190506094719/https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/}}</ref>. Hindistonda dastlab konditsioner brendi va Tata Group shoʻba korxonasi boʻlgan Voltas Beko bilan hamkorlik qilib [[Televideniye|televizor]], idish yuvish mashinalari, [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] kabi maishiy texnika ishlab chiqaradi. == Hodisalar == Baʼzi Beko mahsulotlari ularni sotib olgan isteʼmolchilar uchun xavfsizlik muammolarini keltirib chiqardi. 2016-yilda Mishell Molonini Beko quritish mashinasi nosozligi tufayli oʻlik holda topilgan va yonib ketgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. Beko Molonining oʻlimiga sabab boʻlgan ayb “fojiali va alohida voqea” ekanligini taʼkidlashga harakat qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=correspondent |first=Rebecca Smithers Consumer affairs |date=2017-05-30 |title=Beko issues tumble dryers safety alert over fire risk concerns |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/money/2017/may/30/beko-issues-tumble-dryers-safety-alert-concerns-fire-risk-recall-blaze |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. Biroq Moloney ishlatgan DCS 85W quritish mashinasi Buyuk Britaniyadagi yigirmaga yaqin yongʻin uchun javobgar boʻlgan. Beko sifat nazorati boʻlimi boshligʻi Endryu Mullin ham assortimentdagi kichikroq modellar yuzlab xavfsizlik hodisalari tufayli qaytarib olinganini ma’lum qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. == Homiylik == Beko Turkiya, [[Italiya]] va Litva oliy basketbol ligalari hamda Ispaniyada boʻlib oʻtgan 2014-yilgi FIBA Basketbol Jahon Kubogining rasmiy homiysi boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=FIBA: "FIBA and Beko sign global partnership leading up to 2014 Basketball World Cup" |url=http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin |qaralgan sana=2022-07-19 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304222745/http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin }}</ref> Beko Ispaniyaning [[FC Barcelona|“Barselona”]] futbol klubi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/fc-barcelona-extends-sponsorship-agreement-with-beko|sarlavha=FC Barcelona extends sponsorship agreement with Beko {{!}} FC Barcelona|ish=FC Barcelona|til=en-US|kirish sanasi=2018-02-15}}</ref> 2014-yildan beri va Turkiyaning “Beşiktaş JK” futbol klubi,<ref>[http://www.fanatik.com.tr/2013/12/26/besiktas-beko-ile-imzaladi-348870 Fanatik: "Beşiktaş Beko ile imzaladı"]</ref> Turkmaniston FC HTTU futbol klubining hamkori hisoblanadi. Bundan tashqari, u 2008-yildan beri [[Angliya Premyer-ligasi|Angliya Premer-ligasidagi]] eng yirik reklama beruvchilardan biri<ref>[http://www.sportspromedia.com/news/beko_teams_up_with_the_football_league/ SportsPro: "Beko teams up with The Football League"]</ref> va [[Angliya kubogi|Angliya Kubogining]] rasmiy homiysi edi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: "Beko becomes a sponsor to the oldest football cup in the world" |url=http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806014846/http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World }}</ref> Beko 2005-06 yilgi mavsumda Millwall FCga homiylik qilgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=S|ism=Jake|sana=2020-03-17|sarlavha=QUIZ: Can you name every Millwall front-of-shirt sponsor from the last 15 seasons?|url=https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/|kirish sanasi=2021-07-14|ish=Football League World|til=en-GB|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2021-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210714125904/https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/}}</ref> 2016 va 2020-yillar oraligʻida Beko Netball Yangi Zelandiya Milliy Netbol Ligasining bosh homiysi boʻlgan.<ref name="netballnz240216">{{Veb manbasi|url=https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league|sarlavha=Global brand Beko joins forces with new National Netball League|nashriyot=www.netballnz.co.nz|sana=24 February 2016|kirish sanasi=2 May 2022|arxivsana=2022-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220223115636/https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league}}</ref><ref name="ds251117">{{Veb manbasi|url=https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries|sarlavha=Turkish companies eye local sports sponsorships in distant countries|nashriyot=www.dailysabah.com|sana=25 November 2017|kirish sanasi=2 May 2022|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2022-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221222205258/https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries}}</ref> Beko Volley Lube kompaniyasining asosiy homiysi hisoblanadi.<ref>[https://ganxoo.com/beko/ Beko] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220625105554/https://ganxoo.com/beko/ |date=2022-06-25 }}. ''ganxoo.com''. Retrieved 13 May 2022.</ref> == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] p9tudq0sp1re4oa00b15ivihg2k2won 5997471 5997470 2026-04-16T12:29:34Z KWiki78 246724 5997471 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Beko Elektronik|logo=New Beko logo.svg|type=[[Anonim Şirket]]|industry=[[Yirik jihozlar]] <br />[[Kichik jihozlar]] <br />[[Elektronika]] <br />Texnologiya|fate=Bosh kompaniyasi bilan birga|foundation={{Ishga tushish sanasi|df=yes|1955}} [[Istanbul]], [[Turkiya]]|founders=[[Vehbi Koç]], Leon Bejerano|location=[[Istanbul]], [[Turkiya]]|area_served=Dunyo boʻylab|key_people=[[Vehbi Koç]]<br />{{small|([[Tadbirkor|Asoschi]])}}|products='''''Products''''' <br />Kir yuvish mashinalari va quritkichlar <br />Sovitkichlar <br />Muzlatkichlar <br />Idish yuvish mashinalari <br />Oshxona anjomlari <br />Konditsionerlar <br />Mikrotoʻlqinli pechlar <br />Pechlar <br />Stol jihozlari <br />Audio qurilmalar<br />Vizual mahsulotlar<br />TV pristavkalari <br />Noutbuklar <br />Kompyuterga aloqador qurilmalar <br />Media qurilmalar|owner=[[Arçelik|Arçelik A.Ş.]]|parent=[[Koç Holding]]|subsid=[[Grundig]], Beko pic(BQ), Beko LLC (Rossiya), Beko (Xitoy)|homepage=[http://www.beko.com beko.com]}} '''Beko''' ({{IPAc-en|b|ɛ|k|oʊ}} ; '''beko''' nomi bilan tuzilgan qilingan) — [[Arcelik|Arçelik A.Ş.ga]] qarashli turk maishiy texnika va maishiy [[elektronika]] brendi<ref name="Arcelikbrands">{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: Brands |url=http://www.arcelikas.com/page/80/Brands |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201023075047/http://www.arcelikas.com/page/80/Brands }}</ref>. [[Koç Holding]] tomonidan nazorat qilinadi. [[Fayl:Beko_logo.svg|right|thumb| Bekoning eski logotipi]] Beko Elektronik A.Ş. [[Koç Holding|Koch Holding]] asoschisi Vehbi Koch (shuningdek, 1955-yilda Beko kompaniyasining bosh kompaniyasi boʻlgan [[Arcelik|Arçelik A.Ş.]] ga asos solgan) va Leon [[Turkiya|Bejerano]] tomonidan 1954-yilda [[Istanbul|Istanbulda]] asos solingan. Kompaniyaning nomi taʼsischilar familiyasining birinchi ikki harfining birikmasidan iborat. 2004-yilda Beko Elektronik [[Germaniya|Germaniyaning]] Grundig elektronika kompaniyasini sotib oldi va 2005-yil yanvarida Beko va uning raqibi turk elektronika va oliy toifali buyumlar Vestel brendi Yevropada ishlab chiqarilgan televizorlarning yarmidan koʻpini tashkil etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boulden |first=Jim |date=17 January 2005 |title=Turkey switches on to TV market |work=[[CNN.com]] |url=http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |access-date=21 November 2011 |archive-date=2020-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213121003/http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |url-status=dead }}</ref>. 2010-yil aprel oyida Bekoning elektronika boʻlimi oʻzini Grundig Elektronik A Ş. deb oʻzgartirdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf|sarlavha=Koç Holding A.Ş. – Board of Directors' Report – Annual Report 2008|nashriyot=Koç Holding|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2016-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161012071733/http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf}}</ref>. Arçelik A.Ş. aksiyadorlarining navbatdan tashqari umumiy yigʻilishida 2009-yil 29-iyunda Arçelik A.Ş.ni birlashtirishga qaror qilindi; kompaniyaning shoʻba korxonasi bilan Grundig Elektronik A.Ş. (bevosita Koch Holdingning Arçelik A.Ş. tomonidan boshqariladi) Grundigning barcha aktivlari va majburiyatlarini bir butun sifatida qabul qilish orqali birlashtirildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf|sarlavha=Annual Report 2009|nashriyot=Arçelik A.Ş.|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2018-12-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181223120913/http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf}}</ref>. Beko baʼzi mamlakatlarda byudjet brendidir va Arçelik A.Ş. mahsulotlari boʻlgan [[Televizor|televizorlar]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|sarlavha=Beko Türkiye: LED Televizyonlar|kirish sanasi=30 June 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120626004944/http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|arxivsana=26 June 2012}}</ref>, [[Muzlatgich|muzlatkichlar]], [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] va idishlarni yuvish mashinalari kabi mahsulotlar bir qancha mamlakatlarda ishlatilmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.co.uk/Pg/BekoBrands|sarlavha=Beko Brands|nashriyot=beko.co.uk|kirish sanasi=21 June 2012}}</ref>. Beko 2014-yil iyun oyida oʻzining [[c:File:Beko logo.svg|eski logotipini]] [[c:File:Beko_2014_logo.png|yangisiga]] oʻzgartirdi<ref name="BekoBarcelona">[http://www.fcbarcelona.com/club/detail/article/season/2013-2014/fc-barcelona-and-beko-sign-global-sponsorship-agreement FC Barcelona: "FC Barcelona and Beko sign global sponsorship agreement"]</ref>. Beko oʻz mahsulotlarini 2014-yilda Misrda sotishni boshladi, u yerda uning mashhurligi va bozor ulushi ortib bormoqda<ref name="BekoEgypt">{{Veb manbasi|url=https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=6 May 2019|arxivsana=6 May 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190506094719/https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/}}</ref>. Hindistonda dastlab konditsioner brendi va Tata Group shoʻba korxonasi boʻlgan Voltas Beko bilan hamkorlik qilib [[Televideniye|televizor]], idish yuvish mashinalari, [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] kabi maishiy texnika ishlab chiqaradi. == Hodisalar == Baʼzi Beko mahsulotlari ularni sotib olgan isteʼmolchilar uchun xavfsizlik muammolarini keltirib chiqardi. 2016-yilda Mishell Molonini Beko quritish mashinasi nosozligi tufayli oʻlik holda topilgan va yonib ketgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. Beko Molonining oʻlimiga sabab boʻlgan ayb “fojiali va alohida voqea” ekanligini taʼkidlashga harakat qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=correspondent |first=Rebecca Smithers Consumer affairs |date=2017-05-30 |title=Beko issues tumble dryers safety alert over fire risk concerns |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/money/2017/may/30/beko-issues-tumble-dryers-safety-alert-concerns-fire-risk-recall-blaze |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. Biroq Moloney ishlatgan DCS 85W quritish mashinasi Buyuk Britaniyadagi yigirmaga yaqin yongʻin uchun javobgar boʻlgan. Beko sifat nazorati boʻlimi boshligʻi Endryu Mullin ham assortimentdagi kichikroq modellar yuzlab xavfsizlik hodisalari tufayli qaytarib olinganini ma’lum qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. == Homiylik == Beko Turkiya, [[Italiya]] va Litva oliy basketbol ligalari hamda Ispaniyada boʻlib oʻtgan 2014-yilgi FIBA Basketbol Jahon Kubogining rasmiy homiysi boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=FIBA: "FIBA and Beko sign global partnership leading up to 2014 Basketball World Cup" |url=http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin |qaralgan sana=2022-07-19 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304222745/http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin }}</ref>. Beko Ispaniyaning [[FC Barcelona|“Barselona”]] futbol klubi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/fc-barcelona-extends-sponsorship-agreement-with-beko|sarlavha=FC Barcelona extends sponsorship agreement with Beko {{!}} FC Barcelona|ish=FC Barcelona|til=en-US|kirish sanasi=2018-02-15}}</ref>. 2014-yildan beri va Turkiyaning “Beşiktaş JK” futbol klubi<ref>[http://www.fanatik.com.tr/2013/12/26/besiktas-beko-ile-imzaladi-348870 Fanatik: "Beşiktaş Beko ile imzaladı"]</ref>, Turkmaniston FC HTTU futbol klubining hamkori hisoblanadi. Bundan tashqari, u 2008-yildan beri [[Angliya Premyer-ligasi|Angliya Premer-ligasidagi]] eng yirik reklama beruvchilardan biri<ref>[http://www.sportspromedia.com/news/beko_teams_up_with_the_football_league/ SportsPro: "Beko teams up with The Football League"]</ref> va [[Angliya kubogi|Angliya Kubogining]] rasmiy homiysi edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: "Beko becomes a sponsor to the oldest football cup in the world" |url=http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806014846/http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World }}</ref>. Beko 2005-06 yilgi mavsumda Millwall FCga homiylik qilgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=S|ism=Jake|sana=2020-03-17|sarlavha=QUIZ: Can you name every Millwall front-of-shirt sponsor from the last 15 seasons?|url=https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/|kirish sanasi=2021-07-14|ish=Football League World|til=en-GB|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2021-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210714125904/https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/}}</ref>. 2016 va 2020-yillar oraligʻida Beko Netball Yangi Zelandiya Milliy Netbol Ligasining bosh homiysi boʻlgan<ref name="netballnz240216">{{Veb manbasi|url=https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league|sarlavha=Global brand Beko joins forces with new National Netball League|nashriyot=www.netballnz.co.nz|sana=24 February 2016|kirish sanasi=2 May 2022|arxivsana=2022-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220223115636/https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league}}</ref><ref name="ds251117">{{Veb manbasi|url=https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries|sarlavha=Turkish companies eye local sports sponsorships in distant countries|nashriyot=www.dailysabah.com|sana=25 November 2017|kirish sanasi=2 May 2022|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2022-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221222205258/https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries}}</ref>. Beko Volley Lube kompaniyasining asosiy homiysi hisoblanadi<ref>[https://ganxoo.com/beko/ Beko] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220625105554/https://ganxoo.com/beko/ |date=2022-06-25 }}. ''ganxoo.com''. Retrieved 13 May 2022.</ref>. == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] ogs0n54h3d1ad99htos1cp0hlcx78a4 5997472 5997471 2026-04-16T12:29:46Z KWiki78 246724 5997472 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Beko Elektronik|logo=New Beko logo.svg|type=[[Anonim Şirket]]|industry=[[Yirik jihozlar]] <br />[[Kichik jihozlar]] <br />[[Elektronika]] <br />Texnologiya|fate=Bosh kompaniyasi bilan birga|foundation={{Ishga tushish sanasi|df=yes|1955}} [[Istanbul]], [[Turkiya]]|founders=[[Vehbi Koç]], Leon Bejerano|location=[[Istanbul]], [[Turkiya]]|area_served=Dunyo boʻylab|key_people=[[Vehbi Koç]]<br />{{small|([[Tadbirkor|Asoschi]])}}|products='''''Products''''' <br />Kir yuvish mashinalari va quritkichlar <br />Sovitkichlar <br />Muzlatkichlar <br />Idish yuvish mashinalari <br />Oshxona anjomlari <br />Konditsionerlar <br />Mikrotoʻlqinli pechlar <br />Pechlar <br />Stol jihozlari <br />Audio qurilmalar<br />Vizual mahsulotlar<br />TV pristavkalari <br />Noutbuklar <br />Kompyuterga aloqador qurilmalar <br />Media qurilmalar|owner=[[Arçelik|Arçelik A.Ş.]]|parent=[[Koç Holding]]|subsid=[[Grundig]], Beko pic(BQ), Beko LLC (Rossiya), Beko (Xitoy)|homepage=[http://www.beko.com beko.com]}} '''Beko''' ({{IPAc-en|b|ɛ|k|oʊ}} ; '''beko''' nomi bilan tuzilgan qilingan) — [[Arcelik|Arçelik A.Ş.ga]] qarashli turk maishiy texnika va maishiy [[elektronika]] brendi<ref name="Arcelikbrands">{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: Brands |url=http://www.arcelikas.com/page/80/Brands |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-10-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201023075047/http://www.arcelikas.com/page/80/Brands }}</ref>. [[Koç Holding]] tomonidan nazorat qilinadi. [[Fayl:Beko_logo.svg|right|thumb| Bekoning eski logotipi]] Beko Elektronik A.Ş. [[Koç Holding|Koch Holding]] asoschisi Vehbi Koch (shuningdek, 1955-yilda Beko kompaniyasining bosh kompaniyasi boʻlgan [[Arcelik|Arçelik A.Ş.]] ga asos solgan) va Leon [[Turkiya|Bejerano]] tomonidan 1954-yilda [[Istanbul|Istanbulda]] asos solingan. Kompaniyaning nomi taʼsischilar familiyasining birinchi ikki harfining birikmasidan iborat. 2004-yilda Beko Elektronik [[Germaniya|Germaniyaning]] Grundig elektronika kompaniyasini sotib oldi va 2005-yil yanvarida Beko va uning raqibi turk elektronika va oliy toifali buyumlar Vestel brendi Yevropada ishlab chiqarilgan televizorlarning yarmidan koʻpini tashkil etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boulden |first=Jim |date=17 January 2005 |title=Turkey switches on to TV market |work=[[CNN.com]] |url=http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |access-date=21 November 2011 |archive-date=2020-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213121003/http://edition.cnn.com/2005/BUSINESS/01/17/turkey.beko/ |url-status=dead }}</ref>. 2010-yil aprel oyida Bekoning elektronika boʻlimi oʻzini Grundig Elektronik A Ş. deb oʻzgartirdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf|sarlavha=Koç Holding A.Ş. – Board of Directors' Report – Annual Report 2008|nashriyot=Koç Holding|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2016-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161012071733/http://www.koc.com.tr/en-us/Investor_Relations/FinancialStatementsStatistics/AnnualReports/Documents/Board%20of%20Directors%27%20Report.pdf}}</ref>. Arçelik A.Ş. aksiyadorlarining navbatdan tashqari umumiy yigʻilishida 2009-yil 29-iyunda Arçelik A.Ş.ni birlashtirishga qaror qilindi; kompaniyaning shoʻba korxonasi bilan Grundig Elektronik A.Ş. (bevosita Koch Holdingning Arçelik A.Ş. tomonidan boshqariladi) Grundigning barcha aktivlari va majburiyatlarini bir butun sifatida qabul qilish orqali birlashtirildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf|sarlavha=Annual Report 2009|nashriyot=Arçelik A.Ş.|kirish sanasi=13 June 2012|format=PDF|arxivsana=2018-12-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181223120913/http://www.arcelikas.com/UserFiles/file/PDF/EN/2009.pdf}}</ref>. Beko baʼzi mamlakatlarda byudjet brendidir va Arçelik A.Ş. mahsulotlari boʻlgan [[Televizor|televizorlar]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|sarlavha=Beko Türkiye: LED Televizyonlar|kirish sanasi=30 June 2012|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120626004944/http://www.beko.com.tr/led-televizyonlar-led-tv.html|arxivsana=26 June 2012}}</ref>, [[Muzlatgich|muzlatkichlar]], [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] va idishlarni yuvish mashinalari kabi mahsulotlar bir qancha mamlakatlarda ishlatilmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beko.co.uk/Pg/BekoBrands|sarlavha=Beko Brands|nashriyot=beko.co.uk|kirish sanasi=21 June 2012}}</ref>. Beko 2014-yil iyun oyida oʻzining [[c:File:Beko logo.svg|eski logotipini]] [[c:File:Beko_2014_logo.png|yangisiga]] oʻzgartirdi<ref name="BekoBarcelona">[http://www.fcbarcelona.com/club/detail/article/season/2013-2014/fc-barcelona-and-beko-sign-global-sponsorship-agreement FC Barcelona: "FC Barcelona and Beko sign global sponsorship agreement"]</ref>. Beko oʻz mahsulotlarini 2014-yilda Misrda sotishni boshladi, u yerda uning mashhurligi va bozor ulushi ortib bormoqda<ref name="BekoEgypt">{{Veb manbasi|url=https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=6 May 2019|arxivsana=6 May 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190506094719/https://worldwidemarketnow.com/38656-u-s-and-global-refrigerated-air-dryers-april-2019-u-s-and-global-in-depth-analysis-by-key-players-type-and-applications-forecast-to-2026/}}</ref>. Hindistonda dastlab konditsioner brendi va Tata Group shoʻba korxonasi boʻlgan Voltas Beko bilan hamkorlik qilib [[Televideniye|televizor]], idish yuvish mashinalari, [[Kir yuvish mashinasi|kir yuvish mashinalari]] kabi maishiy texnika ishlab chiqaradi. == Hodisalar == Baʼzi Beko mahsulotlari ularni sotib olgan isteʼmolchilar uchun xavfsizlik muammolarini keltirib chiqardi. 2016-yilda Mishell Molonini Beko quritish mashinasi nosozligi tufayli oʻlik holda topilgan va yonib ketgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. Beko Molonining oʻlimiga sabab boʻlgan ayb “fojiali va alohida voqea” ekanligini taʼkidlashga harakat qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=correspondent |first=Rebecca Smithers Consumer affairs |date=2017-05-30 |title=Beko issues tumble dryers safety alert over fire risk concerns |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/money/2017/may/30/beko-issues-tumble-dryers-safety-alert-concerns-fire-risk-recall-blaze |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. Biroq Moloney ishlatgan DCS 85W quritish mashinasi Buyuk Britaniyadagi yigirmaga yaqin yongʻin uchun javobgar boʻlgan. Beko sifat nazorati boʻlimi boshligʻi Endryu Mullin ham assortimentdagi kichikroq modellar yuzlab xavfsizlik hodisalari tufayli qaytarib olinganini ma’lum qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Association |first=Press |date=2016-08-08 |title=Defective tumble dryer blamed for fatal fire in Birmingham |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/aug/08/defective-beko-tumble-dryer-mishell-moloney-birmingham-coroner-fatal-fire |access-date=2019-07-21 |issn=0261-3077}}</ref>. == Homiylik == Beko Turkiya, [[Italiya]] va Litva oliy basketbol ligalari hamda Ispaniyada boʻlib oʻtgan 2014-yilgi FIBA Basketbol Jahon Kubogining rasmiy homiysi boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=FIBA: "FIBA and Beko sign global partnership leading up to 2014 Basketball World Cup" |url=http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin |qaralgan sana=2022-07-19 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304222745/http://www.fiba.com/basketballworldcup/2014/news/PR-N-4-FIBA-and-Beko-sign-global-partnership-leadin }}</ref>. Beko Ispaniyaning [[FC Barcelona|“Barselona”]] futbol klubi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/fc-barcelona-extends-sponsorship-agreement-with-beko|sarlavha=FC Barcelona extends sponsorship agreement with Beko {{!}} FC Barcelona|ish=FC Barcelona|til=en-US|kirish sanasi=2018-02-15}}</ref>. 2014-yildan beri va Turkiyaning “Beşiktaş JK” futbol klubi<ref>[http://www.fanatik.com.tr/2013/12/26/besiktas-beko-ile-imzaladi-348870 Fanatik: "Beşiktaş Beko ile imzaladı"]</ref>, Turkmaniston FC HTTU futbol klubining hamkori hisoblanadi. Bundan tashqari, u 2008-yildan beri [[Angliya Premyer-ligasi|Angliya Premer-ligasidagi]] eng yirik reklama beruvchilardan biri<ref>[http://www.sportspromedia.com/news/beko_teams_up_with_the_football_league/ SportsPro: "Beko teams up with The Football League"]</ref> va [[Angliya kubogi|Angliya Kubogining]] rasmiy homiysi edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arçelik A.Ş.: "Beko becomes a sponsor to the oldest football cup in the world" |url=http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World |kirish sanasi=2022-07-19 |arxivsana=2020-08-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806014846/http://www.arcelikas.com/page/747/Beko_Becomes_a_Sponsor_to_the_Oldest_Football_Cup_of_the_World }}</ref>. Beko 2005-06 yilgi mavsumda Millwall FCga homiylik qilgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=S|ism=Jake|sana=2020-03-17|sarlavha=QUIZ: Can you name every Millwall front-of-shirt sponsor from the last 15 seasons?|url=https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/|kirish sanasi=2021-07-14|ish=Football League World|til=en-GB|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2021-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210714125904/https://footballleagueworld.co.uk/snack-quiz/quiz-can-you-name-every-millwall-front-of-shirt-sponsor-from-the-last-15-seasons/}}</ref>. 2016 va 2020-yillar oraligʻida Beko Netball Yangi Zelandiya Milliy Netbol Ligasining bosh homiysi boʻlgan<ref name="netballnz240216">{{Veb manbasi|url=https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league|sarlavha=Global brand Beko joins forces with new National Netball League|nashriyot=www.netballnz.co.nz|sana=24 February 2016|kirish sanasi=2 May 2022|arxivsana=2022-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220223115636/https://www.netballnz.co.nz/news/detail/global-brand-beko-joins-forces-with-new-national-netball-league}}</ref><ref name="ds251117">{{Veb manbasi|url=https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries|sarlavha=Turkish companies eye local sports sponsorships in distant countries|nashriyot=www.dailysabah.com|sana=25 November 2017|kirish sanasi=2 May 2022|qaralgan sana=2022-07-19|arxivsana=2022-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221222205258/https://www.dailysabah.com/business/2017/11/25/turkish-companies-eye-local-sports-sponsorships-in-distant-countries}}</ref>. Beko Volley Lube kompaniyasining asosiy homiysi hisoblanadi<ref>[https://ganxoo.com/beko/ Beko] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220625105554/https://ganxoo.com/beko/ |date=2022-06-25 }}. ''ganxoo.com''. Retrieved 13 May 2022.</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] sg03xevdoocq1y2r1cqyjiibr7cmo0a 0 752797 5997755 5957718 2026-04-17T07:55:20Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997755 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi |nomi = Cagliari universiteti |qisqartma = |asl_nomi = Università degli Studi di Cagliari |xalqaronom = |tasvir = Logo Università di Cagliari.jpg |tasvir_tagyozuvi = |shior = |asos_yil = 1606-yil |turi = <!-- institut yoki universitet (kichik harflar bilan) [[Davlat universiteti]] teglarisiz kiritilishi kerak. --> |tipi = <!-- tibbiyot/mashinasozlik (kichik harflar bilan) [[]] teglarisiz kiritilishi kerak. --> |sohasi = <!-- stomatologiya/shunga oʻxshash (kichik harflar bilan) [[]] teglarisiz kiritilishi kerak. --> |prezident = |rektor = Francesco Mola |talabalar = 31,102<ref>{{veb manbasi|url=http://www.unica.it/pub/english/index.jsp?is=23&iso=377|title=unica.it - Università degli Studi di Cagliari). : International Version -|website=unica.it|qaralgan sana=2022-07-20|arxivsana=2017-09-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170917225407/http://www.unica.it/pub/english/index.jsp?is=23&iso=377}}</ref> |fakultet = <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |bakalavriat = |magistratura = |aspirantura = |doktorantura = |akademik = <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |doktor = <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |professor = <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |oʻqituvchi = <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |kampus = |manzil = <!-- Bu parametr yoki quyidagi uch parametr taʼlim muassasi manzilini kiritish uchun. --> |davlat_nomi = <!-- Bu parametr orqali taʼlim muassasi joylashgan davlat nomi [[]] teglarisiz kiritilishi kerak. Misol: Oʻzbekiston --> |shahar nomi = <!-- Bu parametr orqali taʼlim muassasi joylashgan shahar nomi [[]] teglarisiz kiritilishi kerak. Misol: Toshkent --> |koʻchasi = |vebsayt = {{URL|http://www.unica.it/}} |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |mamlakat = }} '''Cagliari universiteti''' ({{Lang-it|Università degli Studi di Cagliari}}) – [[Italiya]]ning [[Sardiniya]] shtatida joylashgan [[Cagliari|Kalyari]] shahridagi [[universitet]]dir. U 1606-yilda tashkil etilgan boʻlib 11 fakultetdan iborat. Uning ramzi: ''Ushbu universitet gerblari oʻrtada Muqaddas Konsepsiyaning surati va etagida H harfi bilan [[Rim papasi|Rim Papasi]] joylashgan boʻlib, bu Avliyo Gilarius Papa nomini bildiradi va pastda ikkita [[prelat]] . Mitre, oʻng tomonda, L harfi, yaʼni Primatial Xochli Avliyo Lyutsiferning ismini, boshqa tomondan, E harfi, [[Pastor|choʻponlik]] belgisi bilan Avliyo Evseviy nomini anglatadi''<ref>"Que las armas de la dicha Universidad sean en medio la imagen de la Sanctissima Conception, y a los pies una tiara de Pontefice con la Letra H que signifique el nombre de San Hylario Papa, y mas abaxo dos mitras de Prelados en la una a la mano derecha una letra L que signifique el nombre de San Lucifero con la cruz primaziale, y en la otra la letra E que signifique el nombre de San Eusebio con su ingignia pastoral, y luego, al lado derecho de la Virgen, las armas deste Reyno, y al lado isquierdo, las desta ciudad de Caller". </ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.unica.it/UserFiles/Image/Grafica/logo_unica_col.GIF.jpg|sarlavha=Image|ish=unica.it|format=JPG|qaralgan sana=2022-07-20|arxivsana=2022-07-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220720061654/https://www.unica.it/UserFiles/Image/Grafica/logo_unica_col.GIF.jpg}}</ref>. == Tarix == ''Studium Generalis Kalaritanum'' 1606-yilda tashkil etilgan <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/v2/pagine03.jpg|sarlavha=Data|ish=unica.it|format=JPG|qaralgan sana=2022-07-20|arxivsana=2021-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211121191802/https://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/v2/pagine03.jpg}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/trascrizione_bolla_1607.pdf|sarlavha=Transcript|ish=unica.it|qaralgan sana=2022-07-20|arxivsana=2021-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211121164841/https://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/trascrizione_bolla_1607.pdf}}</ref> Ispaniyaning [[Salamanka universiteti|Salamanka]], Valyadolid va Lleydadagi eski universitetlari qatorida, lekin u 1620-yilda qirol Filipp III imtiyozidan soʻng faoliyat yurita boshlagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/v1/pagine02.jpg|sarlavha=Info|ish=unica.it|format=JPG|qaralgan sana=2022-07-20|arxivsana=2021-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211121161847/https://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/v1/pagine02.jpg}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/v1/pagine03.jpg|sarlavha=Data|ish=unica.it|format=JPG|qaralgan sana=2022-07-20|arxivsana=2021-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211121191754/https://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/v1/pagine03.jpg}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/trascrizione_privilegio_1620.pdf|sarlavha=Transcript|ish=unica.it|qaralgan sana=2022-07-20|arxivsana=2021-11-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211121191644/https://www.unica.it/UserFiles/File/Utenti/verdeoro/ic/atti_fondazione/trascrizione_privilegio_1620.pdf}}</ref>. Universitet sifatida esa quyidaggi [[nom]] ostida faoliyat boshlagan: ''Universidad y Estudio General de Caller en el Reyno de Cerdeña'' ([[Sardiniya qirolligi|Sardiniya Qirolligidagi]] Cagliari universiteti). U dastlab huquq, [[Lotin tili|lotin]], [[Yunon tili|yunon]] va [[Ivrit|ibroniy]] adabiyoti, liberal sanʼat, tibbiyot, jarrohlik, falsafa va fanni taklif qilgan. XVIII-asrda [[Sardiniya]] Savoy hukumati palatasi tasarrufiga oʻtganida, oʻquv fan fakultetlari va institutlarining kengayishi bilan universitet nizomi sezilarli darajada oʻzgartirilgan. Pyemontelik muhandis Saverio Belgrano di Famolasko tomonidan ishlab chiqilgan yangi universitet binosi XVIII-asr oxirida qurib bitkazilgan. Bugungi kunda u rektorat va maʼmuriy idoralarga ega. IXX-XX-asrlarda tadqiqot faoliyatiga koʻproq eʼtibor qaratilib, xalqaro miqyosda eʼtirof etilgan muhim natijalarga erishilgan, ayniqsa tibbiyot, fizika, kimyo, biologiya va arxeologiya sohalarida. XX-asrda [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida universitet binolariga jiddiy zarar yetkazilishi natijasida yuzaga kelgan muammolarni hal qilish kerak edi va rekonstruksiya endigina yakuniy bosqichiga yaqinlashmoqda. 1960-yillarning oxirida Anglo-Sakson tipidagi universitet tuzilmalarini yagona organda qurish uchun ulkan rejalar ishlab chiqilgan.  [[Fayl:OldUniversityLibraryCagliari.jpg|thumb| Kalyari universitetining eski kutubxona zali.]] Bugun kunda shahar chekkasida yangi universitet kampusi ochilgan. Yangi kampus [[Monserrato]] shahrida, 73 gektar maydonda joylashgan. Unda oʻquv fan fakultetlari, tegishli fakultetlari boʻlgan koʻplab boʻlimlar va boshqa tibbiyot muassasalari bilan yetarlicha integratsiyalashgan universitet umumiy kasalxonalaridan biri joylashgan. == Tashkilot == Universitet 11 ta fakultetga boʻlingan: * Iqtisodiy, Giuridik va Siyosiy fanlar fakulteti <ref>{{Veb manbasi|url=http://facolta.unica.it/segp/|sarlavha=Home - Facoltà di scienze economiche giuridiche e politiche - Università di Cagliari|ish=facolta.unica.it}}</ref> * Gumanistik tadqiqotlar fakulteti <ref>{{Veb manbasi|url=http://facolta.unica.it/studiumanistici/|sarlavha=Home - Facoltà di Studi Umanistici - Università di Cagliari|nashriyot=Facolta.unica.it|kirish sanasi=2018-08-05}}</ref> * Muhandislik va arxitektura fakulteti <ref>{{Veb manbasi|url=http://facolta.unica.it/ingegneriarchitettura/|sarlavha=Home - Facoltà di ingegneria e architettura - Università di Cagliari|nashriyot=Facolta.unica.it|kirish sanasi=2018-08-05}}</ref> * Tibbiyot va jarrohlik fakulteti <ref>{{Veb manbasi|url=http://facolta.unica.it/medicinaechirurgia/|sarlavha=Home - Facoltà di Medicina e Chirurgia - Università di Cagliari|ish=facolta.unica.it}}</ref> * [[Biologiya]] va [[Farmatsiya|farmatsevtika]] fakulteti <ref>{{Veb manbasi|url=http://facolta.unica.it/biologiaefarmacia/|sarlavha=Home - Facoltà di Biologia e Farmacia - Università di Cagliari|ish=facolta.unica.it}}</ref> * Fanlar fakulteti <ref>{{Veb manbasi|url=http://facolta.unica.it/scienze/|sarlavha=Home - Facoltà di Scienze - Università di Cagliari|ish=facolta.unica.it}}</ref> Universitetda 36 000taga yaqin talaba tahsil oladi, 1200 dan ortiq professor-oʻqituvchilar va 1300 ga yaqin texnik-maʼmuriy xodimlar mavjud. Cagliari universiteti talabalari UnicaRadio.it veb-radiosini oʻzari mustaqil boshqaradilar. Ayni paytda Cagliari universiteti oʻzining xalqaro siyosati, tadqiqotlari va Yevropa va dunyoning nufuzli universitetlari bilan tuzilgan koʻplab kelishuvlari tufayli [[Sardiniya]] mintaqasidagi eng yirik muassalardan biri hisoblanadi.  == Korporativ joylashtirish va kampus haydovchisi == Universitet oʻz talabalari uchun korporativ joylashtirish imkoniyatlarining keng tarmogʻini taqdim etgan va yaqinda TreeAndHumanKnot bilan xalqaro miqyosda hamkorlik qilib, oʻz talabalari uchun xalqaro imkoniyat RisingIndia ThinkTankning birinchi mafkurasini taqdim etadi. Bu [[Hindiston|Hindistondagi]] universitet uchun birinchi yirik hamkorlik boʻlgan. == Radio == Unica Radio <ref>{{Veb manbasi|url=https://www.unicaradio.it|sarlavha=Unica Radio|ish=unicaradio.it}}</ref> loyihasi 2007-yil 8-oktyabrda Universitetda tashkil etilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Unica Radio chi siamo |url=https://www.unicaradio.it/chi-siamo/}}</ref>, yaʼni RadUni assotsiatsiyasiga aʼzo talabalar tomonidan boshqariladigan universitet radiosi ham DAB+ <ref>{{Yangiliklar manbasi |date=13 December 2018 |title=Unica Radio prima radio universitaria italiana a trasmettere in DAB+ |url=https://www.unica.it/unica/it/news_notizie_s1.page?contentId=NTZ144822}}</ref> da uzatadi. == Mashhur fakultet == Uning taniqli professor-oʻqituvchilari orasida: * Corrado Gini, statistik, Gini koeffitsientini ishlab chiquvchi * [[Nicola Abbagnano|Nikola Abbagnano]], faylasuf * Giulio Angioni, yozuvchi va antropolog * [[Enrico Bombieri|Enriko Bombieri]], matematik * Juzeppe Brotzu, shifokor * Aldo Kapitini, [[Falsafa|faylasuf]] va siyosatchi * Ernesto de Martino, antropolog * Oliviero Diliberto, siyosatchi va huquqshunos * Ludoviko Geymonat, faylasuf * Pietro Ichino, siyosatchi va huquqshunos * Beppo Levi, matematik * Doro Levi, arxeolog * Jovanni Lilliu, arxeolog * Eva Mameli, botanik * Antonio Pachinotti, fizik * Guido Tabellini, iqtisodchi == Manfaat nuqtalari == * Orto Botanico dell’Università di Cagliari, (universitetning [[Botanika bogʻi|botanika bogʻi]]) == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Italiyadagi universitetlar]] [[Turkum:Universitetlar]] g0m9oefh0xygth5zef5x8r17vjvuc6r 0 756702 5997799 5892173 2026-04-17T08:10:00Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997799 wikitext text/x-wiki {{Stadion bilgiqutisi | stadium_name = Kamp de la Industriya | bgcolor = | nickname = | image = [[File:Camp carrer industria 1909.jpg|300px]] | fullname = Camp de la Indústria | location = [[Barselona]], [[Kataloniya]], {{Ispaniya bayrogʻi}} [[Ispaniya]] | coordinates = | broke_ground = [[1909|1909-yil]] | built = [[1909|1909-yil]] | opened = [[1909|1909-yil]] [[14-mart]] | renovated = [[1916|1916-yil]] | expanded = | closed = [[1922|1922-yil]] | demolished = | owner = [[FC Barcelona]] | operator = | surface = tabiiy maysa | construction_cost = | architect = | structural engineer = | services engineer = | general_contractor = | project_manager = | main_contractors = | former_names = | tenants = [[FC Barcelona|Barcelona]] (1909 — 1922) | seating_capacity = 6.000 | dimensions = 91 × 52 m | scoreboard = }} '''"Industria"''' ({{Lang-es|Camp de la Industria}}) — sobiq futbol [[Stadion|stadioni]], [[Kataloniya]] poytaxti [[Barselona|Barselonada]] joylashgan. 1909-yildan 1922-yilgacha — [[FC Barcelona|"Barselona"]] [[futbol]] klubining uy arenasi<ref>{{Veb manbasi|til=es|url=http://lafutbolteca.com/futbol-club-barcelona/|sarlavha=Fútbol Club Barcelona :: La Futbolteca. Enciclopedia del Fútbol Español}}</ref>. == Arena tarixi == [[Fayl:20_Inauguració_del_camp_del_Barça_al_c._Indústria.jpg|left|thumb|150px|Stadion ochilishi sharafiga esdalik lavhasi]] Umumiy sig‘imi 1500 kishiga mo‘ljallangan stadion 1909-yil 14-martda bir yil avval bu lavozimga qaytgan prezident Joan Gamper davrida rasman ochilgan. „koʻk-anorranglilar“ arenasini qurish jarayonida jiddiy moliyaviy qiyinchiliklarni boshdan kechirishdi, ammo Gamper yirik mahalliy tadbirkorlardan birining yordamini olishga muvaffaq boʻldi<ref>{{Veb manbasi|til=ca|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html|sarlavha=Cent anys del camp de la Indústria|ish=FCBarcelona.cat|sana=2012-08-04|access-date=2022-07-27|archive-date=2012-08-04|archive-url=https://archive.today/20120804055554/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html}}</ref>. 1916-yilda stadion sigʻimi sezilarli darajada kengaytirildi, buning natijasida u 6000 tomoshabinni sigʻdira boshladi. „Barselona“ning oʻsha paytdagi eng iqtidorli futbolchilaridan biri hisoblangan hujumchi Paulino Alkantara 15 yoshida „Camp de la Industria“da debyut qildi<ref>{{Veb manbasi|til=es|url=https://www.fcbarcelona.es/es/club/noticias/1645589/el-campo-de-la-calle-de-la-industria-111-anos-de-inspiracion|sarlavha=El campo de la calle de la Industria, 111 años de inspiración|ish=FCBarcelona.es}}</ref>. Klubning ajoyib yutuqlari tez orada stadionning qulaylik va xavfsizlik standartlariga javob berishni toʻxtatib, jamoaning oʻyinlarini oʻz koʻzlari bilan tomosha qilishni istagan barcha muxlislarni sigʻdira olmasligiga olib keldi, shuning uchun jamoa rahbariyati arenani oʻzgartirishga qaror qildi va 1922-yilda Barselona [[Camp de Les Corts|"]][[Camp de Les Corts]]"da oʻynay boshladi<ref>{{Veb manbasi|til=es|ish=Futbol Mundial|url=https://www.futbolmundial.com/2020/10/22/por-que-los-fans-del-barcelona-estan-orgullosos-de-ser-llamados-cules/|sarlavha=Por qué los fans del Barcelona están orgullosos de ser llamados ‘Culés’|qaralgan sana=2022-07-26|arxivsana=2022-01-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220124164853/https://www.futbolmundial.com/2020/10/22/por-que-los-fans-del-barcelona-estan-orgullosos-de-ser-llamados-cules/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://estadiosdeespana.blogspot.co.uk/2011/04/barcelona-camp-de-les-corts.html|sarlavha=Estadios de Fútbol en España: Barcelona - Camp de Les Corts|ish=web.archive.org|sana=2012-06-10|access-date=2022-07-26|archive-date=2012-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610162657/http://estadiosdeespana.blogspot.co.uk/2011/04/barcelona-camp-de-les-corts.html}}</ref>. == Tavsifi == Maydon [[Barselona|Barselona shahridagi]] inshootlarning zamonaviyligi tufayli toʻliq inqilob boʻldi. Bu Ispaniyada sunʼiy yoritgichli birinchi [[futbol maydoni]] edi. Uning ikki qavatli yogʻoch tribunasi 1500 kishiga moʻljallangan boʻlib, koʻcha sigʻimi yonida maksimal sigʻimi 6000 kishiga yetdi. Dastlab, maydonda kiyim almashtirish xonalari yoki dush xonalari boʻlmagan, shuning uchun oʻyindan soʻng oʻyinchilar lavabo va sovuq suv toʻla vaza bilan yuvinishgan. Keyinchalik kiyim almashtirish xonalari va dushlar qurildi. Maydon uzunligi 91 metr, eni 52 metr edi. Maydonni himoya qiluvchi xavfsizlik panjaralari yoʻq edi. == Ushbu arenada qoʻlga kiritilgan sovrinlar == Ushbu maydonda oʻynab, „Barselona“ 13 ta rasmiy chempionlikni tantana qildi: :* '''Kataloniya chempionati''' ('''8'''): 1909/10, 1910/11, 1912/13, 1915/16, 1918/19, 1919/20, 1920/21 va 1921/22 :* '''Ispaniya kubogi''' ('''5'''): 1910, 1912, 1913, 1920 va 1922 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Ispaniya stadionlari]] a875q2rtpcm0hrwa60v58141pgfac4i 5997801 5997799 2026-04-17T08:10:11Z KWiki78 246724 5997801 wikitext text/x-wiki {{Stadion bilgiqutisi | stadium_name = Kamp de la Industriya | bgcolor = | nickname = | image = [[File:Camp carrer industria 1909.jpg|300px]] | fullname = Camp de la Indústria | location = [[Barselona]], [[Kataloniya]], {{Ispaniya bayrogʻi}} [[Ispaniya]] | coordinates = | broke_ground = [[1909|1909-yil]] | built = [[1909|1909-yil]] | opened = [[1909|1909-yil]] [[14-mart]] | renovated = [[1916|1916-yil]] | expanded = | closed = [[1922|1922-yil]] | demolished = | owner = [[FC Barcelona]] | operator = | surface = tabiiy maysa | construction_cost = | architect = | structural engineer = | services engineer = | general_contractor = | project_manager = | main_contractors = | former_names = | tenants = [[FC Barcelona|Barcelona]] (1909 — 1922) | seating_capacity = 6.000 | dimensions = 91 × 52 m | scoreboard = }} '''"Industria"''' ({{Lang-es|Camp de la Industria}}) — sobiq futbol [[Stadion|stadioni]], [[Kataloniya]] poytaxti [[Barselona|Barselonada]] joylashgan. 1909-yildan 1922-yilgacha — [[FC Barcelona|"Barselona"]] [[futbol]] klubining uy arenasi<ref>{{Veb manbasi|til=es|url=http://lafutbolteca.com/futbol-club-barcelona/|sarlavha=Fútbol Club Barcelona :: La Futbolteca. Enciclopedia del Fútbol Español}}</ref>. == Arena tarixi == [[Fayl:20_Inauguració_del_camp_del_Barça_al_c._Indústria.jpg|left|thumb|150px|Stadion ochilishi sharafiga esdalik lavhasi]] Umumiy sig‘imi 1500 kishiga mo‘ljallangan stadion 1909-yil 14-martda bir yil avval bu lavozimga qaytgan prezident Joan Gamper davrida rasman ochilgan. „koʻk-anorranglilar“ arenasini qurish jarayonida jiddiy moliyaviy qiyinchiliklarni boshdan kechirishdi, ammo Gamper yirik mahalliy tadbirkorlardan birining yordamini olishga muvaffaq boʻldi<ref>{{Veb manbasi|til=ca|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html|sarlavha=Cent anys del camp de la Indústria|ish=FCBarcelona.cat|sana=2012-08-04|access-date=2022-07-27|archive-date=2012-08-04|archive-url=https://archive.today/20120804055554/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html}}</ref>. 1916-yilda stadion sigʻimi sezilarli darajada kengaytirildi, buning natijasida u 6000 tomoshabinni sigʻdira boshladi. „Barselona“ning oʻsha paytdagi eng iqtidorli futbolchilaridan biri hisoblangan hujumchi Paulino Alkantara 15 yoshida „Camp de la Industria“da debyut qildi<ref>{{Veb manbasi|til=es|url=https://www.fcbarcelona.es/es/club/noticias/1645589/el-campo-de-la-calle-de-la-industria-111-anos-de-inspiracion|sarlavha=El campo de la calle de la Industria, 111 años de inspiración|ish=FCBarcelona.es}}</ref>. Klubning ajoyib yutuqlari tez orada stadionning qulaylik va xavfsizlik standartlariga javob berishni toʻxtatib, jamoaning oʻyinlarini oʻz koʻzlari bilan tomosha qilishni istagan barcha muxlislarni sigʻdira olmasligiga olib keldi, shuning uchun jamoa rahbariyati arenani oʻzgartirishga qaror qildi va 1922-yilda Barselona [[Camp de Les Corts|"]][[Camp de Les Corts]]"da oʻynay boshladi<ref>{{Veb manbasi|til=es|ish=Futbol Mundial|url=https://www.futbolmundial.com/2020/10/22/por-que-los-fans-del-barcelona-estan-orgullosos-de-ser-llamados-cules/|sarlavha=Por qué los fans del Barcelona están orgullosos de ser llamados ‘Culés’|qaralgan sana=2022-07-26|arxivsana=2022-01-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220124164853/https://www.futbolmundial.com/2020/10/22/por-que-los-fans-del-barcelona-estan-orgullosos-de-ser-llamados-cules/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://estadiosdeespana.blogspot.co.uk/2011/04/barcelona-camp-de-les-corts.html|sarlavha=Estadios de Fútbol en España: Barcelona - Camp de Les Corts|ish=web.archive.org|sana=2012-06-10|access-date=2022-07-26|archive-date=2012-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610162657/http://estadiosdeespana.blogspot.co.uk/2011/04/barcelona-camp-de-les-corts.html}}</ref>. == Tavsifi == Maydon [[Barselona|Barselona shahridagi]] inshootlarning zamonaviyligi tufayli toʻliq inqilob boʻldi. Bu Ispaniyada sunʼiy yoritgichli birinchi [[futbol maydoni]] edi. Uning ikki qavatli yogʻoch tribunasi 1500 kishiga moʻljallangan boʻlib, koʻcha sigʻimi yonida maksimal sigʻimi 6000 kishiga yetdi. Dastlab, maydonda kiyim almashtirish xonalari yoki dush xonalari boʻlmagan, shuning uchun oʻyindan soʻng oʻyinchilar lavabo va sovuq suv toʻla vaza bilan yuvinishgan. Keyinchalik kiyim almashtirish xonalari va dushlar qurildi. Maydon uzunligi 91 metr, eni 52 metr edi. Maydonni himoya qiluvchi xavfsizlik panjaralari yoʻq edi. == Ushbu arenada qoʻlga kiritilgan sovrinlar == Ushbu maydonda oʻynab, „Barselona“ 13 ta rasmiy chempionlikni tantana qildi: :* '''Kataloniya chempionati''' ('''8'''): 1909/10, 1910/11, 1912/13, 1915/16, 1918/19, 1919/20, 1920/21 va 1921/22 :* '''Ispaniya kubogi''' ('''5'''): 1910, 1912, 1913, 1920 va 1922 == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Ispaniya stadionlari]] 89dsfwqt5wb8kc9oi4oa5z8vcbaz2r6 0 761851 5997927 5356208 2026-04-17T11:41:03Z Mirishkorlik 75661 5997927 wikitext text/x-wiki '''Siypantosh''' — [[Oʻzbekiston]]dagi madaniy meros obyekti, arxeologiya yodgorligi. IX—XIV asrlarga oid. [[Qashqadaryo viloyati]]ning [[Chiroqchi tumani]]da „Quruqsoy“ MFY da joylashgan. Qashqadaryo viloyati „Shahrisabz“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida. 2019-yil 4-oktabrda davlat muhofazasiga olingan<ref>{{veb manbasi|url=https://lex.uz/ru/docs/4543266|sarlavha=Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori|vebsayt=Lex.uz|kirish sanasi=2022-07-21|deadlink=no}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://backend.madaniymeros.uz/media/uploads/open-data/846_04.10.2019_milliy_royhat.pdf|sarlavha=Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori|vebsayt=Backend.madaniymeros.uz|kirish sanasi=2022-07-21|deadlink=no|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2023-02-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230225081333/https://backend.madaniymeros.uz/media/uploads/open-data/846_04.10.2019_milliy_royhat.pdf}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi Butunjahon merosi roʻyxatiga nomzodlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonda qoyatosh sanʼati]] [[Turkum:Oʻzbekiston arxeologiyasi]] {{chala}} jmod4or25324xpifihdmq9u8q2d2oxp 0 763992 5997749 5975812 2026-04-17T07:53:50Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997749 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti|nomi=High Prairie|tasvir=|bayroq=|gerb=|asos solingan=1950-yil 10-yanvar|sanalgan yil=2021|aholi=2380 <!-- 2021 StatCan census population only per [[WP:CANPOP]]; do not replace with latest municipal census population count; this municipal census population count can go in the population_blank1_title and population_blank1 parameters further below and can be noted in the article body (so long as it doesn't replace the 2021 StatCan census population in the body). -->|vaqt mintaqasi=−07 (MST)|sayt={{URL|www.highprairie.ca}}|mamlakat=Kanada|mintaqa=Athabasca|qaram=Alberta|rahbar=Brian Panasiuk|rahbar turi=Oliy Prairie shahar kengashi}} '''High Prairie''' — Kanadaning [[Alberta]] shimolidagi Big Lakes okrugidagi shaharcha. U 2-magistral va 749-avtomagistral kesishmasida, taxminan 89 kmda joylashgan Valleyview shimoli-sharqida va 118 km Slave koʻlining gʻarbiy qismida. == Tarixi == Pochta boʻlimi 1910-yilda ochilgan. Dastlabki nomi, Prairie River<ref>{{Kitob manbasi|last=Hamilton|first=William|title=The Macmillan Book of Canadian Place Names|url=https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami|publisher=Macmillan|year=1978|isbn=0-7715-9754-1|location=Toronto|pages=[https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami/page/26 26]}}</ref>. 1914-yilda [[Edmonton]], Dunvegan va [[Britaniya Kolumbiyasi]] temir yoʻli, keyinchalik Shimoliy Alberta temir yoʻli sifatida tanilgan, shimoli-sharqdagi Grouard oʻrniga High Prairie orqali oʻtish uchun tanlangan<ref name="archivist17">{{Cite journal|last=Brown|first1=Richard|title=A Town Bypassed: Grouard, Alberta, and the Building of the Edmonton, Dunvegan and British Columbia Railway|journal=The Archivist|publisher=National Archives of Canada|issue=17|place=Ottawa|issn=0705-2855|access-date=June 12, 2011|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/002/015002-2201-e.html}}</ref>. Natijada, Edmonton, Dunvegan va Britaniya Kolumbiyasi temir yoʻllari qurilgach, Grouardning koʻplab aholisi va korxonalari High Prairiega koʻchib oʻtishdi<ref name="archivist17" />. Taxminan 600 kishilik aholiga ega High Prairie 1945-yil 6-aprelda qishloq sifatida va keyinchalik 1950-yil 10-yanvarda shahar sifatida tashkil etilgan<ref name="HPmainpage">{{Veb manbasi|url=http://www.townofhighprairie.com|sarlavha=Town of High Prairie|nashriyot=Town of High Prairie|kirish sanasi=September 28, 2011}}</ref>. == Demografiya == Kanada Statistikasi tomonidan oʻtkazilgan 2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda, High Prairie shahrida 2,380 aholi istiqomat qilgan boʻlib, uning 1,119 ta xususiy uylaridan 941 tasida istiqomat qilgan ({{Foiz|{{#expr:2380-2564}}|2564|1}}). Yer maydoni {{Cvt|7.01|km2}}. 2021-yilda 339,5/km² aholi zichligiga ega edi<ref name="2021census">{{Veb manbasi|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248|sarlavha=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities)|nashriyot=[[Statistics Canada]]|sana=February 9, 2022|kirish sanasi=February 9, 2022|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2022-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220209200828/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248}}</ref>. {| class="wikitable" |+Federal aholini roʻyxatga olish tarixi !Yil !Aholi !<abbr>±%</abbr> |- !1946 |643 |—     |- !1951 |1141 | +77,4 % |- !1956 |1743 | +52,8 % |- !1961 |1756 | +0,7 % |- !1966 |2241 | +27,6 % |- !1971 |2354 | +5,0 % |- !1976 |2281 |−3,1 % |- !1981 |2506 | +9,9 % |- !1986 |2817 | +12,4 % |- !1991 |2932 | +4,1 % |- !1996 |2907 |−0,9 % |- !2001 |2737 |−5,8 % |- !2006 |2750 | +0,5 % |- !2011 |2600 |−5,5 % |- !2016 |2564 |−1,4 % |} == Iqtisodiyot == High Prairiening asosiy tarmoqlariga [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligi]], [[Oʻrmonshunoslik|oʻrmon xoʻjaligi]], [[Moy|neft]] va gaz va xizmat koʻrsatish sanoati kiradi. Uning asosiy ish beruvchilaridan biri 1994-yilda qurilgan Tolko OSB tegirmonidir, zavod iqtisodiy inqiroz tufayli 2008-yilda yopilgan. 2018-yilda zavod qayta ishga tushirildi va hozirda 174 kishi ishlaydi. West Fraser Mills 2014-yilda Buchanan yogʻoch zavodini sotib oldi va 150 nafar ishchisi boʻlgan High Prairie uchun yana bir asosiy ish beruvchi hisoblanadi. == Hukumat == High Prairie shahar kengashi, mer va olti kengash aʼzosi tomonidan boshqariladi, ularning har biri toʻrt yillik muddatga saylanadi. Federal ravishda u Fort-Makmurrey-Atabaska saylov okrugining bir qismidir. Kelgusi federal saylovlarda u [[:en:Peace_River—Westlock|Peace River—Westlock]]<nowiki/>ning yangi tashkil etilgan qismiga aylanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now/reports&document=index&lang=e|muallif=Alberta Redistribution Commission|sarlavha=Alberta Electoral Districts|kirish sanasi=February 1, 2014|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2021-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210824164840/https://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now%2Freports&document=index&lang=e}}</ref>. == Tibbiy xizmatlar == Alberta Health Services (AHS) tomonidan boshqariladigan ''High Prairie Community Health and Wellness Clinic'' 2014-yilda ''Associate Medical Clinic'' oʻrniga tashkil etilgan<ref name="AHS_20141031">{{Cite press release|accessdate=March 4, 2022|date=October 31, 2014|url=https://www.albertahealthservices.ca/assets/zone/zn-nor-high-prairie-2014-10-30.pdf|title=Update about health care services for High Prairie physicians, community partners and residents"}}</ref>. Oilaga yoʻnaltirilgan va birlamchi tibbiy yordam xizmatlarini oʻz ichiga olgan Jamiyat salomatlik va sogʻlomlashtirish klinikasi diabet, yuqori [[qon bosimi]] va nafas olish kabi surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarning koʻp uchraydigan hodisalariga javob beradigan hamkorlikdagi, professional tibbiy yordam guruhiga ega. == Taniqli odamlar == * Tom Lisiak, sobiq professional xokkeychi * Rendi Ragan, sobiq professional futbolchi * Larri Shaben, Kanadaning birinchi musulmonlar mahkamasi vaziri * Cheyanne Turions, kurator, rassom, yozuvchi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=cheyanne turions|url=https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions|ish=Chicago Architecture Biennial|kirish sanasi=August 24, 2019|arxivsana=2019-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190824215658/https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions}}</ref> == Tan olish == 2001-yilda High Prairie oʻzining eng zamonaviy suv tozalash tizimi bilan tan olindi va Kanada jamoalarida ekologik mas’uliyat va obodonlashtirishni ragʻbatlantiradigan notijorat tashkilot Bloomdagi jamoalar tomonidan 4 ta „blooms“ bilan taqdirlandi. == Manbalar == <references /> [[Turkum:Alberta shaharlari]] [[Turkum:Kanada shaharlari]] kf0vp0jt3ck13dbfwos6rz6t1qtt8um 5997750 5997749 2026-04-17T07:54:06Z KWiki78 246724 5997750 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti|nomi=High Prairie|tasvir=|bayroq=|gerb=|asos solingan=1950-yil 10-yanvar|sanalgan yil=2021|aholi=2380 <!-- 2021 StatCan census population only per [[WP:CANPOP]]; do not replace with latest municipal census population count; this municipal census population count can go in the population_blank1_title and population_blank1 parameters further below and can be noted in the article body (so long as it doesn't replace the 2021 StatCan census population in the body). -->|vaqt mintaqasi=−07 (MST)|sayt={{URL|www.highprairie.ca}}|mamlakat=Kanada|mintaqa=Athabasca|qaram=Alberta|rahbar=Brian Panasiuk|rahbar turi=Oliy Prairie shahar kengashi}} '''High Prairie''' — [[Kanada]]<nowiki/>ning [[Alberta]] shimolidagi Big Lakes okrugidagi shaharcha. U 2-magistral va 749-avtomagistral kesishmasida, taxminan 89 kmda joylashgan Valleyview shimoli-sharqida va 118 km Slave koʻlining gʻarbiy qismida. == Tarixi == Pochta boʻlimi 1910-yilda ochilgan. Dastlabki nomi, Prairie River<ref>{{Kitob manbasi|last=Hamilton|first=William|title=The Macmillan Book of Canadian Place Names|url=https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami|publisher=Macmillan|year=1978|isbn=0-7715-9754-1|location=Toronto|pages=[https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami/page/26 26]}}</ref>. 1914-yilda [[Edmonton]], Dunvegan va [[Britaniya Kolumbiyasi]] temir yoʻli, keyinchalik Shimoliy Alberta temir yoʻli sifatida tanilgan, shimoli-sharqdagi Grouard oʻrniga High Prairie orqali oʻtish uchun tanlangan<ref name="archivist17">{{Cite journal|last=Brown|first1=Richard|title=A Town Bypassed: Grouard, Alberta, and the Building of the Edmonton, Dunvegan and British Columbia Railway|journal=The Archivist|publisher=National Archives of Canada|issue=17|place=Ottawa|issn=0705-2855|access-date=June 12, 2011|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/002/015002-2201-e.html}}</ref>. Natijada, Edmonton, Dunvegan va Britaniya Kolumbiyasi temir yoʻllari qurilgach, Grouardning koʻplab aholisi va korxonalari High Prairiega koʻchib oʻtishdi<ref name="archivist17" />. Taxminan 600 kishilik aholiga ega High Prairie 1945-yil 6-aprelda qishloq sifatida va keyinchalik 1950-yil 10-yanvarda shahar sifatida tashkil etilgan<ref name="HPmainpage">{{Veb manbasi|url=http://www.townofhighprairie.com|sarlavha=Town of High Prairie|nashriyot=Town of High Prairie|kirish sanasi=September 28, 2011}}</ref>. == Demografiya == Kanada Statistikasi tomonidan oʻtkazilgan 2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda, High Prairie shahrida 2,380 aholi istiqomat qilgan boʻlib, uning 1,119 ta xususiy uylaridan 941 tasida istiqomat qilgan ({{Foiz|{{#expr:2380-2564}}|2564|1}}). Yer maydoni {{Cvt|7.01|km2}}. 2021-yilda 339,5/km² aholi zichligiga ega edi<ref name="2021census">{{Veb manbasi|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248|sarlavha=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities)|nashriyot=[[Statistics Canada]]|sana=February 9, 2022|kirish sanasi=February 9, 2022|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2022-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220209200828/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248}}</ref>. {| class="wikitable" |+Federal aholini roʻyxatga olish tarixi !Yil !Aholi !<abbr>±%</abbr> |- !1946 |643 |—     |- !1951 |1141 | +77,4 % |- !1956 |1743 | +52,8 % |- !1961 |1756 | +0,7 % |- !1966 |2241 | +27,6 % |- !1971 |2354 | +5,0 % |- !1976 |2281 |−3,1 % |- !1981 |2506 | +9,9 % |- !1986 |2817 | +12,4 % |- !1991 |2932 | +4,1 % |- !1996 |2907 |−0,9 % |- !2001 |2737 |−5,8 % |- !2006 |2750 | +0,5 % |- !2011 |2600 |−5,5 % |- !2016 |2564 |−1,4 % |} == Iqtisodiyot == High Prairiening asosiy tarmoqlariga [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligi]], [[Oʻrmonshunoslik|oʻrmon xoʻjaligi]], [[Moy|neft]] va gaz va xizmat koʻrsatish sanoati kiradi. Uning asosiy ish beruvchilaridan biri 1994-yilda qurilgan Tolko OSB tegirmonidir, zavod iqtisodiy inqiroz tufayli 2008-yilda yopilgan. 2018-yilda zavod qayta ishga tushirildi va hozirda 174 kishi ishlaydi. West Fraser Mills 2014-yilda Buchanan yogʻoch zavodini sotib oldi va 150 nafar ishchisi boʻlgan High Prairie uchun yana bir asosiy ish beruvchi hisoblanadi. == Hukumat == High Prairie shahar kengashi, mer va olti kengash aʼzosi tomonidan boshqariladi, ularning har biri toʻrt yillik muddatga saylanadi. Federal ravishda u Fort-Makmurrey-Atabaska saylov okrugining bir qismidir. Kelgusi federal saylovlarda u [[:en:Peace_River—Westlock|Peace River—Westlock]]<nowiki/>ning yangi tashkil etilgan qismiga aylanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now/reports&document=index&lang=e|muallif=Alberta Redistribution Commission|sarlavha=Alberta Electoral Districts|kirish sanasi=February 1, 2014|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2021-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210824164840/https://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now%2Freports&document=index&lang=e}}</ref>. == Tibbiy xizmatlar == Alberta Health Services (AHS) tomonidan boshqariladigan ''High Prairie Community Health and Wellness Clinic'' 2014-yilda ''Associate Medical Clinic'' oʻrniga tashkil etilgan<ref name="AHS_20141031">{{Cite press release|accessdate=March 4, 2022|date=October 31, 2014|url=https://www.albertahealthservices.ca/assets/zone/zn-nor-high-prairie-2014-10-30.pdf|title=Update about health care services for High Prairie physicians, community partners and residents"}}</ref>. Oilaga yoʻnaltirilgan va birlamchi tibbiy yordam xizmatlarini oʻz ichiga olgan Jamiyat salomatlik va sogʻlomlashtirish klinikasi diabet, yuqori [[qon bosimi]] va nafas olish kabi surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarning koʻp uchraydigan hodisalariga javob beradigan hamkorlikdagi, professional tibbiy yordam guruhiga ega. == Taniqli odamlar == * Tom Lisiak, sobiq professional xokkeychi * Rendi Ragan, sobiq professional futbolchi * Larri Shaben, Kanadaning birinchi musulmonlar mahkamasi vaziri * Cheyanne Turions, kurator, rassom, yozuvchi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=cheyanne turions|url=https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions|ish=Chicago Architecture Biennial|kirish sanasi=August 24, 2019|arxivsana=2019-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190824215658/https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions}}</ref> == Tan olish == 2001-yilda High Prairie oʻzining eng zamonaviy suv tozalash tizimi bilan tan olindi va Kanada jamoalarida ekologik mas’uliyat va obodonlashtirishni ragʻbatlantiradigan notijorat tashkilot Bloomdagi jamoalar tomonidan 4 ta „blooms“ bilan taqdirlandi. == Manbalar == <references /> [[Turkum:Alberta shaharlari]] [[Turkum:Kanada shaharlari]] 2yrqmgux6gx6k6nm7fwp7ppkmxqx1sn 5997751 5997750 2026-04-17T07:54:19Z KWiki78 246724 5997751 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti|nomi=High Prairie|tasvir=|bayroq=|gerb=|asos solingan=1950-yil 10-yanvar|sanalgan yil=2021|aholi=2380 <!-- 2021 StatCan census population only per [[WP:CANPOP]]; do not replace with latest municipal census population count; this municipal census population count can go in the population_blank1_title and population_blank1 parameters further below and can be noted in the article body (so long as it doesn't replace the 2021 StatCan census population in the body). -->|vaqt mintaqasi=−07 (MST)|sayt={{URL|www.highprairie.ca}}|mamlakat=Kanada|mintaqa=Athabasca|qaram=Alberta|rahbar=Brian Panasiuk|rahbar turi=Oliy Prairie shahar kengashi}} '''High Prairie''' — [[Kanada]]<nowiki/>ning [[Alberta]] shimolidagi Big Lakes okrugidagi shaharcha. U 2-magistral va 749-avtomagistral kesishmasida, taxminan 89 kmda joylashgan Valleyview shimoli-sharqida va 118 km Slave koʻlining gʻarbiy qismida. == Tarixi == Pochta boʻlimi 1910-yilda ochilgan. Dastlabki nomi, Prairie River<ref>{{Kitob manbasi|last=Hamilton|first=William|title=The Macmillan Book of Canadian Place Names|url=https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami|publisher=Macmillan|year=1978|isbn=0-7715-9754-1|location=Toronto|pages=[https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami/page/26 26]}}</ref>. 1914-yilda [[Edmonton]], Dunvegan va [[Britaniya Kolumbiyasi]] temir yoʻli, keyinchalik Shimoliy Alberta temir yoʻli sifatida tanilgan, shimoli-sharqdagi Grouard oʻrniga High Prairie orqali oʻtish uchun tanlangan<ref name="archivist17">{{Cite journal|last=Brown|first1=Richard|title=A Town Bypassed: Grouard, Alberta, and the Building of the Edmonton, Dunvegan and British Columbia Railway|journal=The Archivist|publisher=National Archives of Canada|issue=17|place=Ottawa|issn=0705-2855|access-date=June 12, 2011|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/002/015002-2201-e.html}}</ref>. Natijada, Edmonton, Dunvegan va Britaniya Kolumbiyasi temir yoʻllari qurilgach, Grouardning koʻplab aholisi va korxonalari High Prairiega koʻchib oʻtishdi<ref name="archivist17" />. Taxminan 600 kishilik aholiga ega High Prairie 1945-yil 6-aprelda qishloq sifatida va keyinchalik 1950-yil 10-yanvarda shahar sifatida tashkil etilgan<ref name="HPmainpage">{{Veb manbasi|url=http://www.townofhighprairie.com|sarlavha=Town of High Prairie|nashriyot=Town of High Prairie|kirish sanasi=September 28, 2011}}</ref>. == Demografiya == Kanada Statistikasi tomonidan oʻtkazilgan 2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda, High Prairie shahrida 2,380 aholi istiqomat qilgan boʻlib, uning 1,119 ta xususiy uylaridan 941 tasida istiqomat qilgan ({{Foiz|{{#expr:2380-2564}}|2564|1}}). Yer maydoni {{Cvt|7.01|km2}}. 2021-yilda 339,5/km² aholi zichligiga ega edi<ref name="2021census">{{Veb manbasi|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248|sarlavha=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities)|nashriyot=[[Statistics Canada]]|sana=February 9, 2022|kirish sanasi=February 9, 2022|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2022-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220209200828/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248}}</ref>. {| class="wikitable" |+Federal aholini roʻyxatga olish tarixi !Yil !Aholi !<abbr>±%</abbr> |- !1946 |643 |—     |- !1951 |1141 | +77,4 % |- !1956 |1743 | +52,8 % |- !1961 |1756 | +0,7 % |- !1966 |2241 | +27,6 % |- !1971 |2354 | +5,0 % |- !1976 |2281 |−3,1 % |- !1981 |2506 | +9,9 % |- !1986 |2817 | +12,4 % |- !1991 |2932 | +4,1 % |- !1996 |2907 |−0,9 % |- !2001 |2737 |−5,8 % |- !2006 |2750 | +0,5 % |- !2011 |2600 |−5,5 % |- !2016 |2564 |−1,4 % |} == Iqtisodiyot == High Prairiening asosiy tarmoqlariga [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligi]], [[Oʻrmonshunoslik|oʻrmon xoʻjaligi]], [[Moy|neft]] va gaz va xizmat koʻrsatish sanoati kiradi. Uning asosiy ish beruvchilaridan biri 1994-yilda qurilgan Tolko OSB tegirmonidir, zavod iqtisodiy inqiroz tufayli 2008-yilda yopilgan. 2018-yilda zavod qayta ishga tushirildi va hozirda 174 kishi ishlaydi. West Fraser Mills 2014-yilda Buchanan yogʻoch zavodini sotib oldi va 150 nafar ishchisi boʻlgan High Prairie uchun yana bir asosiy ish beruvchi hisoblanadi. == Hukumat == High Prairie shahar kengashi, mer va olti kengash aʼzosi tomonidan boshqariladi, ularning har biri toʻrt yillik muddatga saylanadi. Federal ravishda u Fort-Makmurrey-Atabaska saylov okrugining bir qismidir. Kelgusi federal saylovlarda u [[:en:Peace_River—Westlock|Peace River—Westlock]]<nowiki/>ning yangi tashkil etilgan qismiga aylanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now/reports&document=index&lang=e|muallif=Alberta Redistribution Commission|sarlavha=Alberta Electoral Districts|kirish sanasi=February 1, 2014|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2021-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210824164840/https://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now%2Freports&document=index&lang=e}}</ref>. == Tibbiy xizmatlar == Alberta Health Services (AHS) tomonidan boshqariladigan ''High Prairie Community Health and Wellness Clinic'' 2014-yilda ''Associate Medical Clinic'' oʻrniga tashkil etilgan<ref name="AHS_20141031">{{Cite press release|accessdate=March 4, 2022|date=October 31, 2014|url=https://www.albertahealthservices.ca/assets/zone/zn-nor-high-prairie-2014-10-30.pdf|title=Update about health care services for High Prairie physicians, community partners and residents"}}</ref>. Oilaga yoʻnaltirilgan va birlamchi tibbiy yordam xizmatlarini oʻz ichiga olgan Jamiyat salomatlik va sogʻlomlashtirish klinikasi diabet, yuqori [[qon bosimi]] va nafas olish kabi surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarning koʻp uchraydigan hodisalariga javob beradigan hamkorlikdagi, professional tibbiy yordam guruhiga ega. == Taniqli odamlar == * Tom Lisiak, sobiq professional xokkeychi * Rendi Ragan, sobiq professional futbolchi * Larri Shaben, Kanadaning birinchi musulmonlar mahkamasi vaziri * Cheyanne Turions, kurator, rassom, yozuvchi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=cheyanne turions|url=https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions|ish=Chicago Architecture Biennial|kirish sanasi=August 24, 2019|arxivsana=2019-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190824215658/https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions}}</ref> == Tan olish == 2001-yilda High Prairie oʻzining eng zamonaviy suv tozalash tizimi bilan tan olindi va Kanada jamoalarida ekologik mas’uliyat va obodonlashtirishni ragʻbatlantiradigan notijorat tashkilot Bloomdagi jamoalar tomonidan 4 ta „blooms“ bilan taqdirlandi. == Manbalar == <references /> [[Turkum:Alberta shaharlari]] [[Turkum:Kanada shaharlari]] 7dfyoaq06795d1hbmbd53bif8m46ho6 5997752 5997751 2026-04-17T07:54:29Z KWiki78 246724 5997752 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti|nomi=High Prairie|tasvir=|bayroq=|gerb=|asos solingan=1950-yil 10-yanvar|sanalgan yil=2021|aholi=2380 <!-- 2021 StatCan census population only per [[WP:CANPOP]]; do not replace with latest municipal census population count; this municipal census population count can go in the population_blank1_title and population_blank1 parameters further below and can be noted in the article body (so long as it doesn't replace the 2021 StatCan census population in the body). -->|vaqt mintaqasi=−07 (MST)|sayt={{URL|www.highprairie.ca}}|mamlakat=Kanada|mintaqa=Athabasca|qaram=Alberta|rahbar=Brian Panasiuk|rahbar turi=Oliy Prairie shahar kengashi}} '''High Prairie''' — [[Kanada]]ning [[Alberta]] shimolidagi Big Lakes okrugidagi shaharcha. U 2-magistral va 749-avtomagistral kesishmasida, taxminan 89 kmda joylashgan Valleyview shimoli-sharqida va 118 km Slave koʻlining gʻarbiy qismida. == Tarixi == Pochta boʻlimi 1910-yilda ochilgan. Dastlabki nomi, Prairie River<ref>{{Kitob manbasi|last=Hamilton|first=William|title=The Macmillan Book of Canadian Place Names|url=https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami|publisher=Macmillan|year=1978|isbn=0-7715-9754-1|location=Toronto|pages=[https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami/page/26 26]}}</ref>. 1914-yilda [[Edmonton]], Dunvegan va [[Britaniya Kolumbiyasi]] temir yoʻli, keyinchalik Shimoliy Alberta temir yoʻli sifatida tanilgan, shimoli-sharqdagi Grouard oʻrniga High Prairie orqali oʻtish uchun tanlangan<ref name="archivist17">{{Cite journal|last=Brown|first1=Richard|title=A Town Bypassed: Grouard, Alberta, and the Building of the Edmonton, Dunvegan and British Columbia Railway|journal=The Archivist|publisher=National Archives of Canada|issue=17|place=Ottawa|issn=0705-2855|access-date=June 12, 2011|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/002/015002-2201-e.html}}</ref>. Natijada, Edmonton, Dunvegan va Britaniya Kolumbiyasi temir yoʻllari qurilgach, Grouardning koʻplab aholisi va korxonalari High Prairiega koʻchib oʻtishdi<ref name="archivist17" />. Taxminan 600 kishilik aholiga ega High Prairie 1945-yil 6-aprelda qishloq sifatida va keyinchalik 1950-yil 10-yanvarda shahar sifatida tashkil etilgan<ref name="HPmainpage">{{Veb manbasi|url=http://www.townofhighprairie.com|sarlavha=Town of High Prairie|nashriyot=Town of High Prairie|kirish sanasi=September 28, 2011}}</ref>. == Demografiya == Kanada Statistikasi tomonidan oʻtkazilgan 2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda, High Prairie shahrida 2,380 aholi istiqomat qilgan boʻlib, uning 1,119 ta xususiy uylaridan 941 tasida istiqomat qilgan ({{Foiz|{{#expr:2380-2564}}|2564|1}}). Yer maydoni {{Cvt|7.01|km2}}. 2021-yilda 339,5/km² aholi zichligiga ega edi<ref name="2021census">{{Veb manbasi|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248|sarlavha=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities)|nashriyot=[[Statistics Canada]]|sana=February 9, 2022|kirish sanasi=February 9, 2022|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2022-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220209200828/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248}}</ref>. {| class="wikitable" |+Federal aholini roʻyxatga olish tarixi !Yil !Aholi !<abbr>±%</abbr> |- !1946 |643 |—     |- !1951 |1141 | +77,4 % |- !1956 |1743 | +52,8 % |- !1961 |1756 | +0,7 % |- !1966 |2241 | +27,6 % |- !1971 |2354 | +5,0 % |- !1976 |2281 |−3,1 % |- !1981 |2506 | +9,9 % |- !1986 |2817 | +12,4 % |- !1991 |2932 | +4,1 % |- !1996 |2907 |−0,9 % |- !2001 |2737 |−5,8 % |- !2006 |2750 | +0,5 % |- !2011 |2600 |−5,5 % |- !2016 |2564 |−1,4 % |} == Iqtisodiyot == High Prairiening asosiy tarmoqlariga [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligi]], [[Oʻrmonshunoslik|oʻrmon xoʻjaligi]], [[Moy|neft]] va gaz va xizmat koʻrsatish sanoati kiradi. Uning asosiy ish beruvchilaridan biri 1994-yilda qurilgan Tolko OSB tegirmonidir, zavod iqtisodiy inqiroz tufayli 2008-yilda yopilgan. 2018-yilda zavod qayta ishga tushirildi va hozirda 174 kishi ishlaydi. West Fraser Mills 2014-yilda Buchanan yogʻoch zavodini sotib oldi va 150 nafar ishchisi boʻlgan High Prairie uchun yana bir asosiy ish beruvchi hisoblanadi. == Hukumat == High Prairie shahar kengashi, mer va olti kengash aʼzosi tomonidan boshqariladi, ularning har biri toʻrt yillik muddatga saylanadi. Federal ravishda u Fort-Makmurrey-Atabaska saylov okrugining bir qismidir. Kelgusi federal saylovlarda u [[:en:Peace_River—Westlock|Peace River—Westlock]]<nowiki/>ning yangi tashkil etilgan qismiga aylanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now/reports&document=index&lang=e|muallif=Alberta Redistribution Commission|sarlavha=Alberta Electoral Districts|kirish sanasi=February 1, 2014|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2021-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210824164840/https://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now%2Freports&document=index&lang=e}}</ref>. == Tibbiy xizmatlar == Alberta Health Services (AHS) tomonidan boshqariladigan ''High Prairie Community Health and Wellness Clinic'' 2014-yilda ''Associate Medical Clinic'' oʻrniga tashkil etilgan<ref name="AHS_20141031">{{Cite press release|accessdate=March 4, 2022|date=October 31, 2014|url=https://www.albertahealthservices.ca/assets/zone/zn-nor-high-prairie-2014-10-30.pdf|title=Update about health care services for High Prairie physicians, community partners and residents"}}</ref>. Oilaga yoʻnaltirilgan va birlamchi tibbiy yordam xizmatlarini oʻz ichiga olgan Jamiyat salomatlik va sogʻlomlashtirish klinikasi diabet, yuqori [[qon bosimi]] va nafas olish kabi surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarning koʻp uchraydigan hodisalariga javob beradigan hamkorlikdagi, professional tibbiy yordam guruhiga ega. == Taniqli odamlar == * Tom Lisiak, sobiq professional xokkeychi * Rendi Ragan, sobiq professional futbolchi * Larri Shaben, Kanadaning birinchi musulmonlar mahkamasi vaziri * Cheyanne Turions, kurator, rassom, yozuvchi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=cheyanne turions|url=https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions|ish=Chicago Architecture Biennial|kirish sanasi=August 24, 2019|arxivsana=2019-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190824215658/https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions}}</ref> == Tan olish == 2001-yilda High Prairie oʻzining eng zamonaviy suv tozalash tizimi bilan tan olindi va Kanada jamoalarida ekologik mas’uliyat va obodonlashtirishni ragʻbatlantiradigan notijorat tashkilot Bloomdagi jamoalar tomonidan 4 ta „blooms“ bilan taqdirlandi. == Manbalar == <references /> [[Turkum:Alberta shaharlari]] [[Turkum:Kanada shaharlari]] snc6qxdyt971wwbs1bakp0lyjzdhfvc 5997753 5997752 2026-04-17T07:54:45Z KWiki78 246724 5997753 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti|nomi=High Prairie|tasvir=|bayroq=|gerb=|asos solingan=1950-yil 10-yanvar|sanalgan yil=2021|aholi=2380 <!-- 2021 StatCan census population only per [[WP:CANPOP]]; do not replace with latest municipal census population count; this municipal census population count can go in the population_blank1_title and population_blank1 parameters further below and can be noted in the article body (so long as it doesn't replace the 2021 StatCan census population in the body). -->|vaqt mintaqasi=−07 (MST)|sayt={{URL|www.highprairie.ca}}|mamlakat=Kanada|mintaqa=Athabasca|qaram=Alberta|rahbar=Brian Panasiuk|rahbar turi=Oliy Prairie shahar kengashi}} '''High Prairie''' — [[Kanada]]ning [[Alberta]] shimolidagi Big Lakes okrugidagi [[shaharcha]]. U 2-magistral va 749-avtomagistral kesishmasida, taxminan 89 kmda joylashgan Valleyview shimoli-sharqida va 118 km Slave koʻlining gʻarbiy qismida. == Tarixi == Pochta boʻlimi 1910-yilda ochilgan. Dastlabki nomi, Prairie River<ref>{{Kitob manbasi|last=Hamilton|first=William|title=The Macmillan Book of Canadian Place Names|url=https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami|publisher=Macmillan|year=1978|isbn=0-7715-9754-1|location=Toronto|pages=[https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami/page/26 26]}}</ref>. 1914-yilda [[Edmonton]], Dunvegan va [[Britaniya Kolumbiyasi]] temir yoʻli, keyinchalik Shimoliy Alberta temir yoʻli sifatida tanilgan, shimoli-sharqdagi Grouard oʻrniga High Prairie orqali oʻtish uchun tanlangan<ref name="archivist17">{{Cite journal|last=Brown|first1=Richard|title=A Town Bypassed: Grouard, Alberta, and the Building of the Edmonton, Dunvegan and British Columbia Railway|journal=The Archivist|publisher=National Archives of Canada|issue=17|place=Ottawa|issn=0705-2855|access-date=June 12, 2011|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/002/015002-2201-e.html}}</ref>. Natijada, Edmonton, Dunvegan va Britaniya Kolumbiyasi temir yoʻllari qurilgach, Grouardning koʻplab aholisi va korxonalari High Prairiega koʻchib oʻtishdi<ref name="archivist17" />. Taxminan 600 kishilik aholiga ega High Prairie 1945-yil 6-aprelda qishloq sifatida va keyinchalik 1950-yil 10-yanvarda shahar sifatida tashkil etilgan<ref name="HPmainpage">{{Veb manbasi|url=http://www.townofhighprairie.com|sarlavha=Town of High Prairie|nashriyot=Town of High Prairie|kirish sanasi=September 28, 2011}}</ref>. == Demografiya == Kanada Statistikasi tomonidan oʻtkazilgan 2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda, High Prairie shahrida 2,380 aholi istiqomat qilgan boʻlib, uning 1,119 ta xususiy uylaridan 941 tasida istiqomat qilgan ({{Foiz|{{#expr:2380-2564}}|2564|1}}). Yer maydoni {{Cvt|7.01|km2}}. 2021-yilda 339,5/km² aholi zichligiga ega edi<ref name="2021census">{{Veb manbasi|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248|sarlavha=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities)|nashriyot=[[Statistics Canada]]|sana=February 9, 2022|kirish sanasi=February 9, 2022|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2022-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220209200828/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248}}</ref>. {| class="wikitable" |+Federal aholini roʻyxatga olish tarixi !Yil !Aholi !<abbr>±%</abbr> |- !1946 |643 |—     |- !1951 |1141 | +77,4 % |- !1956 |1743 | +52,8 % |- !1961 |1756 | +0,7 % |- !1966 |2241 | +27,6 % |- !1971 |2354 | +5,0 % |- !1976 |2281 |−3,1 % |- !1981 |2506 | +9,9 % |- !1986 |2817 | +12,4 % |- !1991 |2932 | +4,1 % |- !1996 |2907 |−0,9 % |- !2001 |2737 |−5,8 % |- !2006 |2750 | +0,5 % |- !2011 |2600 |−5,5 % |- !2016 |2564 |−1,4 % |} == Iqtisodiyot == High Prairiening asosiy tarmoqlariga [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligi]], [[Oʻrmonshunoslik|oʻrmon xoʻjaligi]], [[Moy|neft]] va gaz va xizmat koʻrsatish sanoati kiradi. Uning asosiy ish beruvchilaridan biri 1994-yilda qurilgan Tolko OSB tegirmonidir, zavod iqtisodiy inqiroz tufayli 2008-yilda yopilgan. 2018-yilda zavod qayta ishga tushirildi va hozirda 174 kishi ishlaydi. West Fraser Mills 2014-yilda Buchanan yogʻoch zavodini sotib oldi va 150 nafar ishchisi boʻlgan High Prairie uchun yana bir asosiy ish beruvchi hisoblanadi. == Hukumat == High Prairie shahar kengashi, mer va olti kengash aʼzosi tomonidan boshqariladi, ularning har biri toʻrt yillik muddatga saylanadi. Federal ravishda u Fort-Makmurrey-Atabaska saylov okrugining bir qismidir. Kelgusi federal saylovlarda u [[:en:Peace_River—Westlock|Peace River—Westlock]]<nowiki/>ning yangi tashkil etilgan qismiga aylanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now/reports&document=index&lang=e|muallif=Alberta Redistribution Commission|sarlavha=Alberta Electoral Districts|kirish sanasi=February 1, 2014|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2021-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210824164840/https://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now%2Freports&document=index&lang=e}}</ref>. == Tibbiy xizmatlar == Alberta Health Services (AHS) tomonidan boshqariladigan ''High Prairie Community Health and Wellness Clinic'' 2014-yilda ''Associate Medical Clinic'' oʻrniga tashkil etilgan<ref name="AHS_20141031">{{Cite press release|accessdate=March 4, 2022|date=October 31, 2014|url=https://www.albertahealthservices.ca/assets/zone/zn-nor-high-prairie-2014-10-30.pdf|title=Update about health care services for High Prairie physicians, community partners and residents"}}</ref>. Oilaga yoʻnaltirilgan va birlamchi tibbiy yordam xizmatlarini oʻz ichiga olgan Jamiyat salomatlik va sogʻlomlashtirish klinikasi diabet, yuqori [[qon bosimi]] va nafas olish kabi surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarning koʻp uchraydigan hodisalariga javob beradigan hamkorlikdagi, professional tibbiy yordam guruhiga ega. == Taniqli odamlar == * Tom Lisiak, sobiq professional xokkeychi * Rendi Ragan, sobiq professional futbolchi * Larri Shaben, Kanadaning birinchi musulmonlar mahkamasi vaziri * Cheyanne Turions, kurator, rassom, yozuvchi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=cheyanne turions|url=https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions|ish=Chicago Architecture Biennial|kirish sanasi=August 24, 2019|arxivsana=2019-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190824215658/https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions}}</ref> == Tan olish == 2001-yilda High Prairie oʻzining eng zamonaviy suv tozalash tizimi bilan tan olindi va Kanada jamoalarida ekologik mas’uliyat va obodonlashtirishni ragʻbatlantiradigan notijorat tashkilot Bloomdagi jamoalar tomonidan 4 ta „blooms“ bilan taqdirlandi. == Manbalar == <references /> [[Turkum:Alberta shaharlari]] [[Turkum:Kanada shaharlari]] hng8h8504m9lo9whgkh0kcbnp9tq8ta 5997754 5997753 2026-04-17T07:54:56Z KWiki78 246724 5997754 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti|nomi=High Prairie|tasvir=|bayroq=|gerb=|asos solingan=1950-yil 10-yanvar|sanalgan yil=2021|aholi=2380 <!-- 2021 StatCan census population only per [[WP:CANPOP]]; do not replace with latest municipal census population count; this municipal census population count can go in the population_blank1_title and population_blank1 parameters further below and can be noted in the article body (so long as it doesn't replace the 2021 StatCan census population in the body). -->|vaqt mintaqasi=−07 (MST)|sayt={{URL|www.highprairie.ca}}|mamlakat=Kanada|mintaqa=Athabasca|qaram=Alberta|rahbar=Brian Panasiuk|rahbar turi=Oliy Prairie shahar kengashi}} '''High Prairie''' — [[Kanada]]ning [[Alberta]] shimolidagi Big Lakes okrugidagi [[shaharcha]]. U 2-magistral va 749-avtomagistral kesishmasida, taxminan 89 kmda joylashgan Valleyview shimoli-sharqida va 118 km Slave koʻlining gʻarbiy qismida. == Tarixi == Pochta boʻlimi 1910-yilda ochilgan. Dastlabki nomi, Prairie River<ref>{{Kitob manbasi|last=Hamilton|first=William|title=The Macmillan Book of Canadian Place Names|url=https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami|publisher=Macmillan|year=1978|isbn=0-7715-9754-1|location=Toronto|pages=[https://archive.org/details/macmillanbookofc0000hami/page/26 26]}}</ref>. 1914-yilda [[Edmonton]], Dunvegan va [[Britaniya Kolumbiyasi]] temir yoʻli, keyinchalik Shimoliy Alberta temir yoʻli sifatida tanilgan, shimoli-sharqdagi Grouard oʻrniga High Prairie orqali oʻtish uchun tanlangan<ref name="archivist17">{{Cite journal|last=Brown|first1=Richard|title=A Town Bypassed: Grouard, Alberta, and the Building of the Edmonton, Dunvegan and British Columbia Railway|journal=The Archivist|publisher=National Archives of Canada|issue=17|place=Ottawa|issn=0705-2855|access-date=June 12, 2011|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/002/015002-2201-e.html}}</ref>. Natijada, Edmonton, Dunvegan va Britaniya Kolumbiyasi temir yoʻllari qurilgach, Grouardning koʻplab aholisi va korxonalari High Prairiega koʻchib oʻtishdi<ref name="archivist17" />. Taxminan 600 kishilik aholiga ega High Prairie 1945-yil 6-aprelda qishloq sifatida va keyinchalik 1950-yil 10-yanvarda shahar sifatida tashkil etilgan<ref name="HPmainpage">{{Veb manbasi|url=http://www.townofhighprairie.com|sarlavha=Town of High Prairie|nashriyot=Town of High Prairie|kirish sanasi=September 28, 2011}}</ref>. == Demografiya == Kanada Statistikasi tomonidan oʻtkazilgan 2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda, High Prairie shahrida 2,380 aholi istiqomat qilgan boʻlib, uning 1,119 ta xususiy uylaridan 941 tasida istiqomat qilgan ({{Foiz|{{#expr:2380-2564}}|2564|1}}). Yer maydoni {{Cvt|7.01|km2}}. 2021-yilda 339,5/km² aholi zichligiga ega edi<ref name="2021census">{{Veb manbasi|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248|sarlavha=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities)|nashriyot=[[Statistics Canada]]|sana=February 9, 2022|kirish sanasi=February 9, 2022|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2022-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220209200828/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&geocode=A000248}}</ref>. {| class="wikitable" |+Federal aholini roʻyxatga olish tarixi !Yil !Aholi !<abbr>±%</abbr> |- !1946 |643 |—     |- !1951 |1141 | +77,4 % |- !1956 |1743 | +52,8 % |- !1961 |1756 | +0,7 % |- !1966 |2241 | +27,6 % |- !1971 |2354 | +5,0 % |- !1976 |2281 |−3,1 % |- !1981 |2506 | +9,9 % |- !1986 |2817 | +12,4 % |- !1991 |2932 | +4,1 % |- !1996 |2907 |−0,9 % |- !2001 |2737 |−5,8 % |- !2006 |2750 | +0,5 % |- !2011 |2600 |−5,5 % |- !2016 |2564 |−1,4 % |} == Iqtisodiyot == High Prairiening asosiy tarmoqlariga [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligi]], [[Oʻrmonshunoslik|oʻrmon xoʻjaligi]], [[Moy|neft]] va gaz va xizmat koʻrsatish sanoati kiradi. Uning asosiy ish beruvchilaridan biri 1994-yilda qurilgan Tolko OSB tegirmonidir, zavod iqtisodiy inqiroz tufayli 2008-yilda yopilgan. 2018-yilda zavod qayta ishga tushirildi va hozirda 174 kishi ishlaydi. West Fraser Mills 2014-yilda Buchanan yogʻoch zavodini sotib oldi va 150 nafar ishchisi boʻlgan High Prairie uchun yana bir asosiy ish beruvchi hisoblanadi. == Hukumat == High Prairie shahar kengashi, mer va olti kengash aʼzosi tomonidan boshqariladi, ularning har biri toʻrt yillik muddatga saylanadi. Federal ravishda u Fort-Makmurrey-Atabaska saylov okrugining bir qismidir. Kelgusi federal saylovlarda u [[:en:Peace_River—Westlock|Peace River—Westlock]]<nowiki/>ning yangi tashkil etilgan qismiga aylanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now/reports&document=index&lang=e|muallif=Alberta Redistribution Commission|sarlavha=Alberta Electoral Districts|kirish sanasi=February 1, 2014|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2021-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210824164840/https://www.redecoupage-federal-redistribution.ca/content.asp?section=ab&dir=now%2Freports&document=index&lang=e}}</ref>. == Tibbiy xizmatlar == Alberta Health Services (AHS) tomonidan boshqariladigan ''High Prairie Community Health and Wellness Clinic'' 2014-yilda ''Associate Medical Clinic'' oʻrniga tashkil etilgan<ref name="AHS_20141031">{{Cite press release|accessdate=March 4, 2022|date=October 31, 2014|url=https://www.albertahealthservices.ca/assets/zone/zn-nor-high-prairie-2014-10-30.pdf|title=Update about health care services for High Prairie physicians, community partners and residents"}}</ref>. Oilaga yoʻnaltirilgan va birlamchi tibbiy yordam xizmatlarini oʻz ichiga olgan Jamiyat salomatlik va sogʻlomlashtirish klinikasi diabet, yuqori [[qon bosimi]] va nafas olish kabi surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarning koʻp uchraydigan hodisalariga javob beradigan hamkorlikdagi, professional tibbiy yordam guruhiga ega. == Taniqli odamlar == * Tom Lisiak, sobiq professional xokkeychi * Rendi Ragan, sobiq professional futbolchi * Larri Shaben, Kanadaning birinchi musulmonlar mahkamasi vaziri * Cheyanne Turions, kurator, rassom, yozuvchi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=cheyanne turions|url=https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions|ish=Chicago Architecture Biennial|kirish sanasi=August 24, 2019|arxivsana=2019-08-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190824215658/https://chicagoarchitecturebiennial.org/current/contributors/cheyanne_turions}}</ref> == Tan olish == 2001-yilda High Prairie oʻzining eng zamonaviy suv tozalash tizimi bilan tan olindi va Kanada jamoalarida ekologik mas’uliyat va obodonlashtirishni ragʻbatlantiradigan notijorat tashkilot Bloomdagi jamoalar tomonidan 4 ta „blooms“ bilan taqdirlandi. == Manbalar == {{manbalar}} <references /> [[Turkum:Alberta shaharlari]] [[Turkum:Kanada shaharlari]] hni63ccblsfsr8716ivbva7ootscnh7 0 765216 5997414 5969720 2026-04-16T12:13:51Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997414 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%; background-color:#C3D6EF;" |<div class="fn" style="display:inline">Simon Bolivar Buckner Jr.</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-bottom: 1px solid #aaa;; line-height: 1.5em" |[[File:General_Simon_B._Buckner,_Jr.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="font-size: 100%">Buckner in 1940</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Born | class="infobox-data" |<span style="display:none">(<span class="bday">1886-07-18</span>)</span>July 18, 1886<br /><br />[[Munfordville, Kentucky]], United States |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Died | class="infobox-data" |June 18, 1945<span style="display:none">(1945-06-18)</span> (aged&nbsp;58)<br /><br />[[Okinawa]], Japan |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Buried | class="infobox-data" |<div class="label" style="display:inline">[[Frankfort Cemetery]], [[Kentucky]], United States</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Service/branch | class="infobox-data" |[[United States Army]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Years&nbsp;of service | class="infobox-data" |1908–1945 ([[killed in action]]) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Rank | class="infobox-data" |[[File:US-O10_insignia.svg|25x25px]] [[General (United States)|General]] (posthumous) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |[[Service number]] | class="infobox-data" |0-2730 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Unit | class="infobox-data" |[[Infantry Branch (United States)|Infantry Branch]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Commands held | class="infobox-data" |[[Tenth United States Army]]<br /><br />[[Alaska Defense Command]]<br /><br />[[22nd Infantry Regiment (United States)|22nd Infantry Regiment]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Battles/wars | class="infobox-data" |[[World War I]]<br /><br /><templatestyles src="Tree list/styles.css" /><div class="treeview"> * [[Ikkinchi Jahon urushi|World War II]] ** Aleutian Islands campaign *** Battle of Attu ** Volcano and Ryukyu Islands campaign *** Battle of Okinawa&nbsp;<nowiki><span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif"><b><span typeof="mw:Entity">†</span></nowiki><nowiki></b></nowiki><nowiki></span></nowiki> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Awards | class="infobox-data" |Distinguished Service Cross<br /><br />Army Distinguished Service Medal<br /><br />Navy Distinguished Service Medal<br /><br />Purple Heart |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Spouse(s) | class="infobox-data" |Adele Blanc Buckner |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Relations | class="infobox-data" |Simon Bolivar Buckner (father) |} '''Kichik Saymon Bolivar Buckner''' (1886-yil 18-iyul – 1945-yil 18-iyun) – [[Tinch okeanidagi urush|Tinch okeani teatrida]] xizmat qilgan [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasining [[General-leytenant (AQSh)|general-leytenanti]] . Alyaska mudofaa qo'mondonligining general qo'mondoni sifatida Bukner Aleut orollari kampaniyasida, jumladan Attu jangi va Kiska ekspeditsiyasida Amerika-Kanada kuchlariga qo'mondonlik qildi. Ushbu topshiriqdan so'ng u 1945-yilda Yaponiyaning Okinava oroliga amfibiya bosqinini amalga oshirgan O'ninchi armiya qo'mondonligiga ko'tarildi. U Okinava jangining so'nggi kunlarida dushman artilleriya o'qidan halok bo'ldi, bu esa uni Ikkinchi Jahon urushi paytida dushman otishmasida yo'qolgan Qo'shma Shtatlarning eng yuqori martabali [[Ofitser|harbiy ofitseriga]] aylantirdi.<ref>Sarantakes p. 129</ref> Bakner, Lesli J. Makneyr, Frenk Maksvell Endryu va Millard Harmon, ularning o'limi paytidagi general-leytenantlar Ikkinchi Jahon urushida halok bo'lgan eng yuqori martabali amerikaliklar edi . 1954-yil 19-iyulda Kongressning maxsus akti (Ommaviy huquq 83-508) bilan Bakner va Makneyr vafotidan keyin toʻrt yulduzli general unvoniga koʻtarildi. == Erta hayot va ta'limi == Bukner Konfederatsiya generali Saymon Bolivar Bakner va uning rafiqasi Delia Xeys Kleybornning o'g'li edi. Bakner va uning otasi Venesuela askari va davlat arbobi [[Simón Bolívar|Simon Bolivar]] sharafiga nomlangan, u hozirgi vaqtda Kolumbiya, Venesuela, Ekvador, Panama, Peru va Boliviyani Ispaniya imperiyasidan mustaqillikka olib kelgan. Uning otasi 1887-yildan 1891-yilgacha Kentukki gubernatori bo'lgan va 1896-yilda Oltin Demokratik partiyadan AQSh vitse-prezidentligiga nomzod bo'lgan<ref>{{Kitob manbasi|last=Stickles|first=Arndt M.|title=Simon Bolivar Buckner : borderland knight|date=1940|publisher=University of North Carolina Press|location=Chapel Hill, N.C.|isbn=978-0-8078-5356-6|page=409|edition=[Reprint ed.].}}</ref> [[Munfordville (Kentucky)|Bakner Kentukki shtatining Munfordvill]] shahri yaqinida o'sgan va 1896-yilgi prezidentlik kampaniyasida sobiq Ittifoq generali Jon M. Palmerning yordamchisi bo'lganida otasiga hamroh bo'lgan. == Harbiy martabasi == Bakner Virjiniya harbiy institutida tahsil olgan. 1904-yilning yozida u 18 yoshga to'lganda, otasi prezident [[Theodore Roosevelt|Teodor Ruzveltdan]] uni Vest-Poyntga tayinlashni so'radi. Ruzvelt bu iltimosni qondirdi va Bukner 1908 yilgi sinfni tugatdi. U [[Filippin|Filippinda]] ikki marta harbiy safarda bo'lgan va o'zining sarguzashtlari haqida ''"Filippin ertaklari" - 1900-yillarning boshida'' yozgan.<ref name="Tales of the Philippines">Simon B. Buckner Jr. ''Tales of the Philippines – In the Early 1900s'', {{ISBN|978-1-54397-264-1}}</ref> Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] paytida u aviator kursantlariga vaqtinchalik asosiy, burg'ulash intizomi bo'lib xizmat qildi.<ref name="Buck's Battle, Time Magazine">Buck's Battle, Time Magazine</ref> === Urushlararo davri === 1919-yil may oyidan boshlangan 17 yil davomida Bukner qo'shinlar bilan emas, balki harbiy maktablar bilan ishlagan: to'rt yil davomida Amerika Qo'shma Shtatlari Harbiy Akademiyasida taktik ofitser sifatida, West Point, [[Nyu-York]] ; Fort-Benningdagi Piyodalar maktabida bir yil talaba sifatida, [[Jorjiya]]; Qo'mondonlik va Bosh shtab maktabida to'rt yil, Ft. Leavenworth, Kanzas, birinchi yil talaba (taniqli bitiruvchi), keyin uch yil o'qituvchi sifatida; to'rt yil armiya harbiy kollejida, Vashington, Kolumbiya okrugida, birinchi yil talaba, keyin uch yil ijrochi direktor lavozimida; West Pointda yana to'rt yil, komendant yordamchisi va kursantlar komendanti sifatida. Vest-Poyntda "Uning hukmronligi konstruktiv progressivlik bilan esda qoladi, qattiq, sog'lom ma'no va adolatga ega bo'lgan jiddiylik ulushi".<ref name="1-22infantry.org"/> Biroq, bir kursantning ota-onasi shunday izoh berdi: "Bakner kursantlar tug'ilishni unutadi, toshlardan emas".<ref name="Buck's Battle, Time Magazine">Buck's Battle, Time Magazine</ref> Bakner butun faoliyati davomida qo'shinlar bilan birga edi. 1936-yil sentyabr oyida u Ftdagi 23-piyoda polkining ijrochi direktori bo'ldi . Texasdagi Sem [[Hyuston|Xyuston]] . 1937-yil yanvar oyida polkovnik unvoniga ko'tarilib, u Ftda 66-piyoda (engil tank) qo'mondonligi bilan tayinlandi. Merilend shtatidagi Meade. 1938-yil sentyabr oyida u Ftdagi 22-piyoda qo'shiniga qo'mondonlik qildi . MakKlellan, [[Alabama]]. 1939 -yil noyabrdan 1940-yil avgustigacha u [[Janubiy Karolina]] shtatidagi Kamp Jeksonda 6-divizion shtab boshlig'i bo'lgan. Jorjiyadagi Benning va Luizianadagi Kamp Beauregard .<ref name="1-22infantry.org"/> === Ikkinchi jahon urushi === [[Fayl:Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_(22431162748).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_%2822431162748%29.jpg/220px-Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_%2822431162748%29.jpg|thumb| Bakner (o'tirgan, 3-o'ngda) vitse-admiral Tomas C. Kinkaid bilan (o'tirgan, 2-chapda) Aleut orollari kampaniyasi paytida]] Bakner 1940-yilda brigada generali lavozimiga ko'tarildi va armiyaning Alyaska mudofaa qo'mondonligi qo'mondoni sifatida Alyaskani mustahkamlash va himoya qilish uchun tayinlangan. 1941-yil avgustida general -mayor unvoni berilgan<ref name="1-22infantry.org">{{Veb manbasi|url=http://1-22infantry.org/commanders/bucknerpers.htm|sarlavha=Simon Bolivar Buckner Jr|ish=1-22infantry.org}}</ref> Alyaska suvlari, shu jumladan Aleut orollari va Bering dengizi qirg'oqlari, 1930-yillarda Yaponiya Imperator dengiz floti kemalari tomonidan tekshirilgan. Harakatning qandaydir potentsiali AQSh va Kanada kuchlari tomonidan jiddiy ko'rib chiqildi. AQSh nihoyat Ikkinchi Jahon urushiga jalb qilinganida, Alyaskaning mudofaasi allaqachon boshlangan edi - ammo yaponlar qaerga, qachon va qanday hujum qilishini hech kim bilmas edi. Bu 1942-yil 3-5 iyunda Gollandiya bandargohiga hayratlanarli kutilmagan hujumda sodir bo'ldi ; G'arbdan uzoqroqda, Yaponiya imperatorlik kuchlari Kiska va Attu orollarini egallab, 7000 ga yaqin (Kiskada) va Attuda 3000 ga yaqin askarni olib kelishdi. Amerika qo'mondonlari, shu jumladan Bakner, yaponlar orollardan AQShning G'arbiy qirg'og'ining qolgan qismiga zarba berish uchun baza sifatida foydalanishidan qo'rqishdi. G'arbiy sohilga so'nggi olti oy ichida bir necha marta hujum qilingan (shu jumladan qirg'oq suvlarida cheklanmagan suv osti urushi, Kaliforniyadagi Ellvud bombardimonlari va Oregondagi Fort Stivens bombardimonlari ). 28-bombardimon guruhining [[Leytenant|leytenanti]] Pol Bishop shunday deb esladi: {{Quote|General Simon B. Buckner Jr. said to us that the Japanese would have the opportunity to set up [[Air base|airbases]] in the Aleutians, making coastal cities like [[Anchorage, Alaska|Anchorage]], [[Seattle]], and [[San Francisco]] vulnerable within range to attack by their bombers. The fear of that scenario was real at the time because the Japanese were nearly invincible and ruthless in Asia and the Pacific. We knew that they [[Strategic bombing during World War II#Japanese bombing|bombed China relentlessly]] and [[attack on Pearl Harbor|by surprise on Pearl Harbor]], so we had to make sure it wouldn't happen here in the continental U.S. similar to what the Germans [[The Blitz|did over London and Coventry]].<ref>{{cite book|last=Parshall|first=Jonathan|author2=Anthony Tully|title=Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway|url=https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars|url-access=registration|year=2005|page=[https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars/page/57 57]|publisher=Potomac Books|isbn=978-1-57488-924-6}}</ref>}} Bakner 1942-yil iyun oyida mahalliy aleutlarni evakuatsiya qilish va ularning qishloqlarini yoqib yuborish haqida buyruq berdi. Aleut xalqiga 1945-yilgacha urush tugaganidan keyin qaytishga ruxsat berilmagan.<ref>{{Kitob manbasi|last=Mobley|first=Charles|title=World War II Aleut relocation camps in southeast Alaska|year=2015|location=Anchorage|isbn=978-0-9853948-0-6|page=5|url=https://www.nps.gov/aleu/learn/historyculture/upload/mobley-aleut-book-lo_res.pdf|accessdate=31 August 2020}}</ref> Bundan tashqari, Bakner afro-amerikalik qo'shinlarning Alyaskaga kiritilishiga e'tiroz bildirdi va o'z boshliqlariga urushdan keyin ham qolishidan xavotirda ekanligini yozdi: "Tabiiy natijada ular hindular va eskimoslar bilan aralashib, hayratlanarli darajada nomaqbul irqni keltirib chiqaradi. bu muammo bo'lardi.<ref>{{Kitob manbasi|last=Grandin|first=Greg|url=https://www.worldcat.org/oclc/1057732664|title=The end of the myth : from the frontier to the border wall in the mind of America|date=2019|isbn=978-1-250-17982-1|edition=First|location=New York|oclc=1057732664}}</ref> Attu orolini qaytarib olish kampaniyasi deyarli bir yil davom etdi. Attu uchun jang, Landcrab operatsiyasi 1943-yil may oyida uch hafta davomida bo'lib o'tdi. Har ikki tomondan qurbonlar ko'p edi. Sohilda 549 ga yaqin AQSh askari halok bo'ldi, 1148 nafari yaralandi, 1814 nafari sovuq va kasallikdan aziyat chekdi. 2900 yapon garnizonidan faqat 28 tasi tirik qoldi. Sohilda va havoda, Aleut yurishi oylarida har ikki tomonning o'nlab harbiylari va dengizchilari halok bo'ldi. {{Quote|text=The loyal courage, vigorous energy and determined fortitude of our armed forces in Alaska—on land, in the air and on the water—have turned back the tide of Japanese invasion, ejected the enemy from our shores and made a fortress of our last frontier. But this is only the beginning. We have opened the road to [[Tokyo]]; the shortest, most direct and most devastating to our enemies. May we soon travel that road to victory.|sign=Lieutenant General Simon Bolivar Buckner Jr., a few months after the Aleutian Islands Campaign<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/aleu/learn/photosmultimedia/upload/McGinnis-Battle-of-the-Aleutians-508.pdf|title=The Battle of the Aleutians, October 1943}}</ref>}} Keyinchalik, 1943-yil avgust oyida Kiska Kanada va AQSh askarlari tomonidan bosib olindi. Xuddi Attuda bo'lgani kabi, ob-havo dushmanga yordam berish uchun fitna uyushtirdi. Taxminan 5400 askar va dengizchilar ittifoqchi kuchlar kelishidan oldin Imperator dengiz floti tomonidan tuman qoplami ostida yashirincha olib ketilgan. Ittifoq qo'mondonlari yaponlar Kiskani butunlay evakuatsiya qilishlari mumkinligiga ishonishdan bosh tortdilar. Sakkiz kun davomida qo'shinlar orolni qidirib, zich tumanga o'q uzdilar va ba'zida tasodifan o'rtoqlarini otib tashladilar. Ittifoqchilarning 24 askari do'stona otishmada, to'rttasi yapon tuzoqlaridan va yana 71 nafari ''Abner Read'' kemasi suzuvchi minaga urilganda halok bo'ldi. 168 ittifoqchi askar Kiskada yarador yoki kasal bo'lib qoldi. Kimsasiz orolni bombardimon qilish va bosib olish "mashq mashg'uloti" sifatida bekor qilindi va Aleut kampaniyasi 439 kunlik urushdan keyin rasman yakunlandi. Bu Aleut orollari kampaniyasini tashkil etdi. 1943-yilda unga general- [[General-leytenant (AQSh)|leytenant unvoni]] berildi.<ref name="1-22infantry.org"/> [[Fayl:LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg/170px-LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg|thumb| Bakner Okinavada, 1945 yil]] 1944-yil iyul oyida Bakner Gavayiga armiya va dengiz piyodalari korpuslaridan tashkil topgan O'ninchi armiyani tashkil qilish uchun yuborildi. O'ninchi armiyaning asl vazifasi Tayvanga bostirib kirishga tayyorgarlik ko'rish edi; ammo, bu operatsiya bekor qilindi va Buknerning buyrug'i o'rniga Okinava jangiga tayyorgarlik ko'rish buyurildi. 1945-yil 1-apreldan boshlab bu Amerika harbiy tarixidagi eng katta, eng sekin va eng qonli dengiz {{En dash}} quruqlik {{En dash}} havo janglaridan biri bo'ldi. Tarixiy amfibiya aktivlariga qaramay, Bukner qazib olingan yaponlarga frontal hujum qilishni talab qildi, garchi Amerika hayoti uchun juda qimmatga tushsa ham, uning strategiyasi oxir-oqibat muvaffaqiyatli bo'ldi. Jangning oxirida Bukner yaponlar ikkinchi darajali mudofaa chizig'iga qaytganini tushuna olmadi, bu esa yaponlarga halokatdan qochish va muhim kuch bilan qochish imkonini berdi. Orolning janubiy qismida bu kuchni kamaytirish, ayniqsa jangovar zonada qolib ketgan tinch aholi orasida juda katta talofatlarga olib keldi. [[Fayl:Simon_B._Buckner.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Simon_B._Buckner.jpg/170px-Simon_B._Buckner.jpg|left|thumb| Bukner (old planda, kamerani ushlab turadi), Okinavada general-mayor Lemuel C. Shepherd Jr., USMC bilan suratga olingan.]] Uning 1945-yildagi iqtiboslari vatandagi gazetalarda u yaponlarni nasroniylashtirish niyatida ekanligini va "buning eng yaxshi yo'li ularga nasroniylarni dafn etish edi" deganida xabar qilingan.<ref name="Star-Gazette (Elmira, New York) 03 Apr 1945, Tue Page 2 i">{{Yangiliklar manbasi |date=3 April 1945 |title=10th Army Chief |page=2 |publisher=Star-Gazette (Elmira, New York) |url=https://www.newspapers.com/image/276561290/ |access-date=5 September 2018}}</ref> ==== O'limi ==== 18-iyun kuni Bukner oʻzining standart 3 yulduzli bayrogʻini koʻtarib yurgan oʻzining qoʻmondonlik jipisida taxminan {{Convert|300|yd}} togʻ tizmasidagi oldinga kuzatuv postiga tashrif buyurish uchun yetib keldi. front ortida, dengiz piyoda askarlari Yaponiyaning Ibaru tizmasi bo'ylab oldinga siljishda. Generalning tashrifi har doim ham ma'qul kelmasdi, chunki uning borligi dushmanni tez-tez o'qqa tutdi, odatda u ketayotganda. Bukner po'lat dubulg'asining old tomonida standart uchta yulduzni ko'rsatgan holda keldi va yaqin atrofdagi dengiz piyodalari posti Buknerning pozitsiyasiga signal yubordi va ular generalning dubulg'asidagi uchta yulduzini aniq ko'rishlari mumkinligini aytdi. Bu haqda gapirganda, Bakner o'zining dubulg'asini belgilanmaganiga almashtirdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.militaryhallofhonor.com/honoree-record.php?id=197|sarlavha=GEN Simon Bolivar Buckner, Jr.|ish=www.militaryhallofhonor.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://valor.militarytimes.com/hero/6042|sarlavha=Simon Buckner – Recipient – Military Times Hall Of Valor|ish=valor.militarytimes.com}}</ref> [[Fayl:Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg/220px-Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg|thumb| Buknerning so'nggi surati (o'ngda), u yapon artilleriyasi tomonidan o'ldirilishidan oldin olingan.]] Bukner postda turganida, noma'lum kalibrli (taxminan 47 mm bo'lgan) kichik tekis traektoriyali yapon artilleriya snaryadlari uning yaqinidagi marjon qoyasiga tegdi va uning parchalari ko'kragini teshdi.<ref name="military">Military Vol XVII, pp22 & 23</ref><ref>Marine Corps Gazette, p.103</ref> Bakner zambilda yaqin atrofdagi yordam punktiga olib ketilgan va u yerda operatsiya stolida vafot etgan. Uning o'rniga dengiz piyodasi generali Roy Geyger qo'mondonlik qildi. Okinava jangida jami amerikalik o'lganlar soni 12 513 kishini tashkil etdi. Bukner [[Frankfort (Kentucky)|Kentukki shtatining Frankfort]] shahridagi Frankfort qabristonidagi oilaviy uchastkaga dafn qilindi.<ref>{{Veb manbasi|ish=Find a Grave|sarlavha=Simon Bolivar Buckner, Jr|url=https://www.findagrave.com/memorial/6925151/simon-bolivar-buckner|kirish sanasi=July 1, 2019}}</ref> Bakner Adel Blan Buknerga uylangan (1893–1988). Ularning uchta farzandi bor edi: Saymon Bolivar Bakner III, Meri Blan Bukner va Uilyam Kleyborn Bakner. [[Fayl:Buckner_Plaque.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Buckner_Plaque.jpg/170px-Buckner_Plaque.jpg|thumb| Fort McClellan binosidagi plaket]] * Fort Bakner, Okinavadagi dengiz piyodalari lageri lagerining armiya bo'linmasi, 78-signal bataloni va 53-signal batalyonining E Co. joylashgan va uning nomiga kichik yodgorlik o'z ichiga oladi.<ref>The Patriot Files: "[http://www.patriotfiles.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=8316&page=1 Fort Buckner] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220420110005/http://www.patriotfiles.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=8316&page=1 |date=2022-04-20 }}"</ref> * USNS General Saymon B. Bukner (T-AP-123), ''[[P2 tashish|Admiral WS Benson]]'' sinfidagi [[Harbiylar transporti|qo'shin transporti]] . * Okinavaning sharqiy tomonidagi Nakagusuku ko'rfazi 1940-yillarda amerikalik harbiylar tomonidan "Bakner ko'rfazi" deb atalgan. Ular ko'pincha bu kunga qadar, hatto rasmiy yozishmalarda ham shunday deb murojaat qilishadi.<ref>US Navy Typhoon Havens Handbook: "[http://www.nrlmry.navy.mil/port_studies/thh-nc/japan/buckner/text/frame.htm Buckner Bay] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131006023432/http://www.nrlmry.navy.mil/port_studies/thh-nc/japan/buckner/text/frame.htm |date=2013-10-06 }}"</ref> * Vest-Poynt Kampi Bukner, u yerda yilgi bolalar (ikkinchi kurs talabalari) kursantlar dala mashg'ulotlaridan (CFT) o'tadilar. * [[Sovuq urush]] bilan bog'liq harbiy qurilish paytida Alyaskada qurilgan bir nechta joylar, jumladan: ** [[Ankorij|Alyaskaning]] Ankorij shahridagi Fort-Richardsondagi (hozirgi Elmendorf-Richardson qo'shma bazasining bir qismi) Buckner gimnaziyasi (shuningdek, Fieldhouse va jismoniy tayyorgarlik markazi), general Ikkinchi Jahon urushi paytida tashkil etilgan lavozim. ** Uittierdagi Bukner binosi [[Whittier (Alaska)|, Alyaska]], bir vaqtlar Alyaskadagi kvadrat metr bo'yicha eng katta bino. ** Ankorijning Nunaka vodiysi bo'linmasidagi Buckner Drive, dastlab harbiy uy sifatida qurilgan. * Fort Leavenworthning Normandiya qishlog'idagi Buckner Drive. * Fort Jorj Meade merosi bog'idagi Bukner prospekti. * Fort Shafterdagi Bukner darvozasi, Gavayi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.usarpac.army.mil/tour01.asp|sarlavha=Tour Fort Shafter, Hawaii|kirish sanasi=23 August 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130226193949/http://www.usarpac.army.mil/tour01.asp|arxivsana=26 February 2013}}</ref> * Buckner Hall, sobiq Fort McClellandagi bosh qarorgoh binosi * Buckner Circle, sobiq Fort MakKlellandagi ko'cha, bu yerda katta ofitserlar uylari (20) joylashgan bo'lib, barchasi markaziy yashil maydonga qaragan. * Buckner Road, Mount Vernon, Virjiniya, McNair Road, Patton Road va Stillwell Avenue bilan birga Vudlaun Manor mahallasidagi barcha AQSh armiyasi generallari. == Harbiy mukofotlar == Buknerning harbiy ordenlari va mukofotlariga quyidagilar kiradi: {| style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="3" |&nbsp; |- | | | |- |{{ribbon devices|width60|number=1|type=service-star|ribbon=American Defense Service Medal ribbon.svg}} |{{ribbon devices|width60|number=2|type=service-star|ribbon=Asiatic-Pacific Campaign ribbon.svg}} | |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="2" |Hurmatli xizmat xochi | colspan="2" | Harbiy xizmat uchun medal |- | Harbiy-dengiz kuchlaridagi xizmatlari uchun medali | Binafsha yurak | Birinchi jahon urushi g'alaba medali |- | Amerika mudofaa xizmati medali | Osiyo-Tinch okeani kampaniyasi medali | Ikkinchi jahon urushi g'alaba medali |- |} {| class="wikitable" !Belgilar ! Daraja ! Komponent ! Sana |- | Hech qanday nishon yo'q | Kursant | USMA | 1904 yil 16 iyun |- | 1908 yilda hech qanday nishon yo'q | Ikkinchi leytenant | Doimiy armiya | 1908 yil 14 fevral |- |[[Fayl:US-O2_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O2_insignia.svg/13px-US-O2_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Birinchi leytenant | Doimiy armiya | 1914 yil 5 avgust |- |[[Fayl:US-O3_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O3_insignia.svg/33px-US-O3_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Kapitan | Doimiy armiya | 1917-yil 5-may |- |[[Fayl:US-O4_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/US-O4_insignia.svg/40px-US-O4_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;mayor | Vaqtinchalik | 1917-yil 5-avgust |- |[[Fayl:US-O3_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O3_insignia.svg/33px-US-O3_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Kapitan | Doimiy armiya | 1919-yil 21-avgust |- |[[Fayl:US-O4_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/US-O4_insignia.svg/40px-US-O4_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;mayor | Doimiy armiya | 1920-yil 1-iyul |- |[[Fayl:US-O5_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/US-O5_insignia.svg/40px-US-O5_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;Podpolkovnik | Doimiy armiya | 1932-yil 1-aprel |- |[[Fayl:US-O6_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/US-O6_insignia.svg/60px-US-O6_insignia.svg.png|center|60x60px]] |&nbsp;Polkovnik | Doimiy armiya | 1937-yil 11-yanvar |- |[[Fayl:US-O7_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/US-O7_insignia.svg/33px-US-O7_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Brigadir generali | Doimiy armiya | 1940-yil 1-sentyabr |- |[[Fayl:US-O8_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/US-O8_insignia.svg/66px-US-O8_insignia.svg.png|center|66x66px]] |&nbsp;General-mayor | Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasi | 1941-yil 4-avgust |- |[[Fayl:US-O9_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/US-O9_insignia.svg/100px-US-O9_insignia.svg.png|center|100x100px]] |&nbsp;[[General-leytenant (AQSh)|General-leytenant]] | Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasi | 1943-yil 4-may |- |[[Fayl:US-O10_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/US-O10_insignia.svg/133px-US-O10_insignia.svg.png|center|133x133px]] |&nbsp;General | O'limdan keyin | 1954-yil 19-iyul |} <references responsive="1"></references> == Bibliografiyasi ==   * [http://eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/B.html Kichik Saymon Bolivar Bakner, Duayt D. Eyzenxauer prezidentlik kutubxonasi hujjatlari] * [http://www.thebucknerhome.com Oila bosh sahifasi] * [https://www.okinawa.org/threads/memorial-monument-of-lieutenant-general-buckner.204/ Okinavaning Itoman shahridagi Kuniyoshidagi yodgorligi, u yerda vafot etgan.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190707022054/https://www.okinawa.org/threads/memorial-monument-of-lieutenant-general-buckner.204/ |date=2019-07-07 }} (in English) * Simon Bolivar Buckner Jr. * [http://www.navsource.org/archives/09/22/22123.htm USNS generali Saymon B. Bukner (T-AP-123)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101203025123/http://www.navsource.org/archives/09/22/22123.htm |date=2010-12-03 }} * [https://generals.dk/general/Buckner/Simon_Bolivar_Jr./USA.html Ikkinchi jahon urushi generallari] * [http://rememberthedeadeyes.com/GeneralBuckner.html General Saymon Bolivar Bukner Jr. Deadeyes 96-piyoda diviziyasi] * Dartmut kolleji kutubxonasidagi [https://archives-manuscripts.dartmouth.edu/repositories/2/resources/1183 ''qor va haddan tashqari sovuqda asosiy dala qo'llanmasi'' qo'lyozmasi] {{Start box}} {{s-mil}} {{S-new|command}} {{S-ttl}} {{s-aft|after=[[Roy Geiger]]}} {{S-end}}{{Tashqi havolalar}} [[Turkum:1945-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] oe37i7urv3kmdqeeqsivole3ggg139e 5997416 5997414 2026-04-16T12:14:25Z KWiki78 246724 5997416 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%; background-color:#C3D6EF;" |<div class="fn" style="display:inline">Simon Bolivar Buckner Jr.</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-bottom: 1px solid #aaa;; line-height: 1.5em" |[[File:General_Simon_B._Buckner,_Jr.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="font-size: 100%">Buckner in 1940</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Born | class="infobox-data" |<span style="display:none">(<span class="bday">1886-07-18</span>)</span>July 18, 1886<br /><br />[[Munfordville, Kentucky]], United States |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Died | class="infobox-data" |June 18, 1945<span style="display:none">(1945-06-18)</span> (aged&nbsp;58)<br /><br />[[Okinawa]], Japan |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Buried | class="infobox-data" |<div class="label" style="display:inline">[[Frankfort Cemetery]], [[Kentucky]], United States</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Service/branch | class="infobox-data" |[[United States Army]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Years&nbsp;of service | class="infobox-data" |1908–1945 ([[killed in action]]) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Rank | class="infobox-data" |[[File:US-O10_insignia.svg|25x25px]] [[General (United States)|General]] (posthumous) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |[[Service number]] | class="infobox-data" |0-2730 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Unit | class="infobox-data" |[[Infantry Branch (United States)|Infantry Branch]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Commands held | class="infobox-data" |[[Tenth United States Army]]<br /><br />[[Alaska Defense Command]]<br /><br />[[22nd Infantry Regiment (United States)|22nd Infantry Regiment]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Battles/wars | class="infobox-data" |[[World War I]]<br /><br /><templatestyles src="Tree list/styles.css" /><div class="treeview"> * [[Ikkinchi Jahon urushi|World War II]] ** Aleutian Islands campaign *** Battle of Attu ** Volcano and Ryukyu Islands campaign *** Battle of Okinawa&nbsp;<nowiki><span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif"><b><span typeof="mw:Entity">†</span></nowiki><nowiki></b></nowiki><nowiki></span></nowiki> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Awards | class="infobox-data" |Distinguished Service Cross<br /><br />Army Distinguished Service Medal<br /><br />Navy Distinguished Service Medal<br /><br />Purple Heart |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Spouse(s) | class="infobox-data" |Adele Blanc Buckner |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Relations | class="infobox-data" |Simon Bolivar Buckner (father) |} '''Kichik Saymon Bolivar Buckner''' (1886-yil 18-iyul – 1945-yil 18-iyun) – [[Tinch okeanidagi urush|Tinch okeani teatrida]] xizmat qilgan [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qo'shma Shtatlari]] armiyasining [[General-leytenant (AQSh)|general-leytenanti]] . Alyaska mudofaa qo'mondonligining general qo'mondoni sifatida Bukner Aleut orollari kampaniyasida, jumladan Attu jangi va Kiska ekspeditsiyasida Amerika-Kanada kuchlariga qo'mondonlik qildi. Ushbu topshiriqdan so'ng u 1945-yilda Yaponiyaning Okinava oroliga amfibiya bosqinini amalga oshirgan O'ninchi armiya qo'mondonligiga ko'tarildi. U Okinava jangining so'nggi kunlarida dushman artilleriya o'qidan halok bo'ldi, bu esa uni Ikkinchi Jahon urushi paytida dushman otishmasida yo'qolgan Qo'shma Shtatlarning eng yuqori martabali [[Ofitser|harbiy ofitseriga]] aylantirdi.<ref>Sarantakes p. 129</ref> Bakner, Lesli J. Makneyr, Frenk Maksvell Endryu va Millard Harmon, ularning o'limi paytidagi general-leytenantlar Ikkinchi Jahon urushida halok bo'lgan eng yuqori martabali amerikaliklar edi . 1954-yil 19-iyulda Kongressning maxsus akti (Ommaviy huquq 83-508) bilan Bakner va Makneyr vafotidan keyin toʻrt yulduzli general unvoniga koʻtarildi. == Erta hayot va ta'limi == Bukner Konfederatsiya generali Saymon Bolivar Bakner va uning rafiqasi Delia Xeys Kleybornning o'g'li edi. Bakner va uning otasi Venesuela askari va davlat arbobi [[Simón Bolívar|Simon Bolivar]] sharafiga nomlangan, u hozirgi vaqtda Kolumbiya, Venesuela, Ekvador, Panama, Peru va Boliviyani Ispaniya imperiyasidan mustaqillikka olib kelgan. Uning otasi 1887-yildan 1891-yilgacha Kentukki gubernatori bo'lgan va 1896-yilda Oltin Demokratik partiyadan AQSh vitse-prezidentligiga nomzod bo'lgan<ref>{{Kitob manbasi|last=Stickles|first=Arndt M.|title=Simon Bolivar Buckner : borderland knight|date=1940|publisher=University of North Carolina Press|location=Chapel Hill, N.C.|isbn=978-0-8078-5356-6|page=409|edition=[Reprint ed.].}}</ref> [[Munfordville (Kentucky)|Bakner Kentukki shtatining Munfordvill]] shahri yaqinida o'sgan va 1896-yilgi prezidentlik kampaniyasida sobiq Ittifoq generali Jon M. Palmerning yordamchisi bo'lganida otasiga hamroh bo'lgan. == Harbiy martabasi == Bakner Virjiniya harbiy institutida tahsil olgan. 1904-yilning yozida u 18 yoshga to'lganda, otasi prezident [[Theodore Roosevelt|Teodor Ruzveltdan]] uni Vest-Poyntga tayinlashni so'radi. Ruzvelt bu iltimosni qondirdi va Bukner 1908 yilgi sinfni tugatdi. U [[Filippin|Filippinda]] ikki marta harbiy safarda bo'lgan va o'zining sarguzashtlari haqida ''"Filippin ertaklari" - 1900-yillarning boshida'' yozgan.<ref name="Tales of the Philippines">Simon B. Buckner Jr. ''Tales of the Philippines – In the Early 1900s'', {{ISBN|978-1-54397-264-1}}</ref> Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] paytida u aviator kursantlariga vaqtinchalik asosiy, burg'ulash intizomi bo'lib xizmat qildi.<ref name="Buck's Battle, Time Magazine">Buck's Battle, Time Magazine</ref> === Urushlararo davri === 1919-yil may oyidan boshlangan 17 yil davomida Bukner qo'shinlar bilan emas, balki harbiy maktablar bilan ishlagan: to'rt yil davomida Amerika Qo'shma Shtatlari Harbiy Akademiyasida taktik ofitser sifatida, West Point, [[Nyu-York]] ; Fort-Benningdagi Piyodalar maktabida bir yil talaba sifatida, [[Jorjiya]]; Qo'mondonlik va Bosh shtab maktabida to'rt yil, Ft. Leavenworth, Kanzas, birinchi yil talaba (taniqli bitiruvchi), keyin uch yil o'qituvchi sifatida; to'rt yil armiya harbiy kollejida, Vashington, Kolumbiya okrugida, birinchi yil talaba, keyin uch yil ijrochi direktor lavozimida; West Pointda yana to'rt yil, komendant yordamchisi va kursantlar komendanti sifatida. Vest-Poyntda "Uning hukmronligi konstruktiv progressivlik bilan esda qoladi, qattiq, sog'lom ma'no va adolatga ega bo'lgan jiddiylik ulushi".<ref name="1-22infantry.org"/> Biroq, bir kursantning ota-onasi shunday izoh berdi: "Bakner kursantlar tug'ilishni unutadi, toshlardan emas".<ref name="Buck's Battle, Time Magazine">Buck's Battle, Time Magazine</ref> Bakner butun faoliyati davomida qo'shinlar bilan birga edi. 1936-yil sentyabr oyida u Ftdagi 23-piyoda polkining ijrochi direktori bo'ldi . Texasdagi Sem [[Hyuston|Xyuston]] . 1937-yil yanvar oyida polkovnik unvoniga ko'tarilib, u Ftda 66-piyoda (engil tank) qo'mondonligi bilan tayinlandi. Merilend shtatidagi Meade. 1938-yil sentyabr oyida u Ftdagi 22-piyoda qo'shiniga qo'mondonlik qildi . MakKlellan, [[Alabama]]. 1939 -yil noyabrdan 1940-yil avgustigacha u [[Janubiy Karolina]] shtatidagi Kamp Jeksonda 6-divizion shtab boshlig'i bo'lgan. Jorjiyadagi Benning va Luizianadagi Kamp Beauregard .<ref name="1-22infantry.org"/> === Ikkinchi jahon urushi === [[Fayl:Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_(22431162748).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_%2822431162748%29.jpg/220px-Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_%2822431162748%29.jpg|thumb| Bakner (o'tirgan, 3-o'ngda) vitse-admiral Tomas C. Kinkaid bilan (o'tirgan, 2-chapda) Aleut orollari kampaniyasi paytida]] Bakner 1940-yilda brigada generali lavozimiga ko'tarildi va armiyaning Alyaska mudofaa qo'mondonligi qo'mondoni sifatida Alyaskani mustahkamlash va himoya qilish uchun tayinlangan. 1941-yil avgustida general -mayor unvoni berilgan<ref name="1-22infantry.org">{{Veb manbasi|url=http://1-22infantry.org/commanders/bucknerpers.htm|sarlavha=Simon Bolivar Buckner Jr|ish=1-22infantry.org}}</ref> Alyaska suvlari, shu jumladan Aleut orollari va Bering dengizi qirg'oqlari, 1930-yillarda Yaponiya Imperator dengiz floti kemalari tomonidan tekshirilgan. Harakatning qandaydir potentsiali AQSh va Kanada kuchlari tomonidan jiddiy ko'rib chiqildi. AQSh nihoyat Ikkinchi Jahon urushiga jalb qilinganida, Alyaskaning mudofaasi allaqachon boshlangan edi - ammo yaponlar qaerga, qachon va qanday hujum qilishini hech kim bilmas edi. Bu 1942-yil 3-5 iyunda Gollandiya bandargohiga hayratlanarli kutilmagan hujumda sodir bo'ldi ; G'arbdan uzoqroqda, Yaponiya imperatorlik kuchlari Kiska va Attu orollarini egallab, 7000 ga yaqin (Kiskada) va Attuda 3000 ga yaqin askarni olib kelishdi. Amerika qo'mondonlari, shu jumladan Bakner, yaponlar orollardan AQShning G'arbiy qirg'og'ining qolgan qismiga zarba berish uchun baza sifatida foydalanishidan qo'rqishdi. G'arbiy sohilga so'nggi olti oy ichida bir necha marta hujum qilingan (shu jumladan qirg'oq suvlarida cheklanmagan suv osti urushi, Kaliforniyadagi Ellvud bombardimonlari va Oregondagi Fort Stivens bombardimonlari ). 28-bombardimon guruhining [[Leytenant|leytenanti]] Pol Bishop shunday deb esladi: {{Quote|General Simon B. Buckner Jr. said to us that the Japanese would have the opportunity to set up [[Air base|airbases]] in the Aleutians, making coastal cities like [[Anchorage, Alaska|Anchorage]], [[Seattle]], and [[San Francisco]] vulnerable within range to attack by their bombers. The fear of that scenario was real at the time because the Japanese were nearly invincible and ruthless in Asia and the Pacific. We knew that they [[Strategic bombing during World War II#Japanese bombing|bombed China relentlessly]] and [[attack on Pearl Harbor|by surprise on Pearl Harbor]], so we had to make sure it wouldn't happen here in the continental U.S. similar to what the Germans [[The Blitz|did over London and Coventry]].<ref>{{cite book|last=Parshall|first=Jonathan|author2=Anthony Tully|title=Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway|url=https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars|url-access=registration|year=2005|page=[https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars/page/57 57]|publisher=Potomac Books|isbn=978-1-57488-924-6}}</ref>}} Bakner 1942-yil iyun oyida mahalliy aleutlarni evakuatsiya qilish va ularning qishloqlarini yoqib yuborish haqida buyruq berdi. Aleut xalqiga 1945-yilgacha urush tugaganidan keyin qaytishga ruxsat berilmagan.<ref>{{Kitob manbasi|last=Mobley|first=Charles|title=World War II Aleut relocation camps in southeast Alaska|year=2015|location=Anchorage|isbn=978-0-9853948-0-6|page=5|url=https://www.nps.gov/aleu/learn/historyculture/upload/mobley-aleut-book-lo_res.pdf|accessdate=31 August 2020}}</ref> Bundan tashqari, Bakner afro-amerikalik qo'shinlarning Alyaskaga kiritilishiga e'tiroz bildirdi va o'z boshliqlariga urushdan keyin ham qolishidan xavotirda ekanligini yozdi: "Tabiiy natijada ular hindular va eskimoslar bilan aralashib, hayratlanarli darajada nomaqbul irqni keltirib chiqaradi. bu muammo bo'lardi.<ref>{{Kitob manbasi|last=Grandin|first=Greg|url=https://www.worldcat.org/oclc/1057732664|title=The end of the myth : from the frontier to the border wall in the mind of America|date=2019|isbn=978-1-250-17982-1|edition=First|location=New York|oclc=1057732664}}</ref> Attu orolini qaytarib olish kampaniyasi deyarli bir yil davom etdi. Attu uchun jang, Landcrab operatsiyasi 1943-yil may oyida uch hafta davomida bo'lib o'tdi. Har ikki tomondan qurbonlar ko'p edi. Sohilda 549 ga yaqin AQSh askari halok bo'ldi, 1148 nafari yaralandi, 1814 nafari sovuq va kasallikdan aziyat chekdi. 2900 yapon garnizonidan faqat 28 tasi tirik qoldi. Sohilda va havoda, Aleut yurishi oylarida har ikki tomonning o'nlab harbiylari va dengizchilari halok bo'ldi. {{Quote|text=The loyal courage, vigorous energy and determined fortitude of our armed forces in Alaska—on land, in the air and on the water—have turned back the tide of Japanese invasion, ejected the enemy from our shores and made a fortress of our last frontier. But this is only the beginning. We have opened the road to [[Tokyo]]; the shortest, most direct and most devastating to our enemies. May we soon travel that road to victory.|sign=Lieutenant General Simon Bolivar Buckner Jr., a few months after the Aleutian Islands Campaign<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/aleu/learn/photosmultimedia/upload/McGinnis-Battle-of-the-Aleutians-508.pdf|title=The Battle of the Aleutians, October 1943}}</ref>}} Keyinchalik, 1943-yil avgust oyida Kiska Kanada va AQSh askarlari tomonidan bosib olindi. Xuddi Attuda bo'lgani kabi, ob-havo dushmanga yordam berish uchun fitna uyushtirdi. Taxminan 5400 askar va dengizchilar ittifoqchi kuchlar kelishidan oldin Imperator dengiz floti tomonidan tuman qoplami ostida yashirincha olib ketilgan. Ittifoq qo'mondonlari yaponlar Kiskani butunlay evakuatsiya qilishlari mumkinligiga ishonishdan bosh tortdilar. Sakkiz kun davomida qo'shinlar orolni qidirib, zich tumanga o'q uzdilar va ba'zida tasodifan o'rtoqlarini otib tashladilar. Ittifoqchilarning 24 askari do'stona otishmada, to'rttasi yapon tuzoqlaridan va yana 71 nafari ''Abner Read'' kemasi suzuvchi minaga urilganda halok bo'ldi. 168 ittifoqchi askar Kiskada yarador yoki kasal bo'lib qoldi. Kimsasiz orolni bombardimon qilish va bosib olish "mashq mashg'uloti" sifatida bekor qilindi va Aleut kampaniyasi 439 kunlik urushdan keyin rasman yakunlandi. Bu Aleut orollari kampaniyasini tashkil etdi. 1943-yilda unga general- [[General-leytenant (AQSh)|leytenant unvoni]] berildi.<ref name="1-22infantry.org"/> [[Fayl:LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg/170px-LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg|thumb| Bakner Okinavada, 1945 yil]] 1944-yil iyul oyida Bakner Gavayiga armiya va dengiz piyodalari korpuslaridan tashkil topgan O'ninchi armiyani tashkil qilish uchun yuborildi. O'ninchi armiyaning asl vazifasi Tayvanga bostirib kirishga tayyorgarlik ko'rish edi; ammo, bu operatsiya bekor qilindi va Buknerning buyrug'i o'rniga Okinava jangiga tayyorgarlik ko'rish buyurildi. 1945-yil 1-apreldan boshlab bu Amerika harbiy tarixidagi eng katta, eng sekin va eng qonli dengiz {{En dash}} quruqlik {{En dash}} havo janglaridan biri bo'ldi. Tarixiy amfibiya aktivlariga qaramay, Bukner qazib olingan yaponlarga frontal hujum qilishni talab qildi, garchi Amerika hayoti uchun juda qimmatga tushsa ham, uning strategiyasi oxir-oqibat muvaffaqiyatli bo'ldi. Jangning oxirida Bukner yaponlar ikkinchi darajali mudofaa chizig'iga qaytganini tushuna olmadi, bu esa yaponlarga halokatdan qochish va muhim kuch bilan qochish imkonini berdi. Orolning janubiy qismida bu kuchni kamaytirish, ayniqsa jangovar zonada qolib ketgan tinch aholi orasida juda katta talofatlarga olib keldi. [[Fayl:Simon_B._Buckner.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Simon_B._Buckner.jpg/170px-Simon_B._Buckner.jpg|left|thumb| Bukner (old planda, kamerani ushlab turadi), Okinavada general-mayor Lemuel C. Shepherd Jr., USMC bilan suratga olingan.]] Uning 1945-yildagi iqtiboslari vatandagi gazetalarda u yaponlarni nasroniylashtirish niyatida ekanligini va "buning eng yaxshi yo'li ularga nasroniylarni dafn etish edi" deganida xabar qilingan.<ref name="Star-Gazette (Elmira, New York) 03 Apr 1945, Tue Page 2 i">{{Yangiliklar manbasi |date=3 April 1945 |title=10th Army Chief |page=2 |publisher=Star-Gazette (Elmira, New York) |url=https://www.newspapers.com/image/276561290/ |access-date=5 September 2018}}</ref> ==== O'limi ==== 18-iyun kuni Bukner oʻzining standart 3 yulduzli bayrogʻini koʻtarib yurgan oʻzining qoʻmondonlik jipisida taxminan {{Convert|300|yd}} togʻ tizmasidagi oldinga kuzatuv postiga tashrif buyurish uchun yetib keldi. front ortida, dengiz piyoda askarlari Yaponiyaning Ibaru tizmasi bo'ylab oldinga siljishda. Generalning tashrifi har doim ham ma'qul kelmasdi, chunki uning borligi dushmanni tez-tez o'qqa tutdi, odatda u ketayotganda. Bukner po'lat dubulg'asining old tomonida standart uchta yulduzni ko'rsatgan holda keldi va yaqin atrofdagi dengiz piyodalari posti Buknerning pozitsiyasiga signal yubordi va ular generalning dubulg'asidagi uchta yulduzini aniq ko'rishlari mumkinligini aytdi. Bu haqda gapirganda, Bakner o'zining dubulg'asini belgilanmaganiga almashtirdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.militaryhallofhonor.com/honoree-record.php?id=197|sarlavha=GEN Simon Bolivar Buckner, Jr.|ish=www.militaryhallofhonor.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://valor.militarytimes.com/hero/6042|sarlavha=Simon Buckner – Recipient – Military Times Hall Of Valor|ish=valor.militarytimes.com}}</ref> [[Fayl:Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg/220px-Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg|thumb| Buknerning so'nggi surati (o'ngda), u yapon artilleriyasi tomonidan o'ldirilishidan oldin olingan.]] Bukner postda turganida, noma'lum kalibrli (taxminan 47 mm bo'lgan) kichik tekis traektoriyali yapon artilleriya snaryadlari uning yaqinidagi marjon qoyasiga tegdi va uning parchalari ko'kragini teshdi.<ref name="military">Military Vol XVII, pp22 & 23</ref><ref>Marine Corps Gazette, p.103</ref> Bakner zambilda yaqin atrofdagi yordam punktiga olib ketilgan va u yerda operatsiya stolida vafot etgan. Uning o'rniga dengiz piyodasi generali Roy Geyger qo'mondonlik qildi. Okinava jangida jami amerikalik o'lganlar soni 12 513 kishini tashkil etdi. Bukner [[Frankfort (Kentucky)|Kentukki shtatining Frankfort]] shahridagi Frankfort qabristonidagi oilaviy uchastkaga dafn qilindi.<ref>{{Veb manbasi|ish=Find a Grave|sarlavha=Simon Bolivar Buckner, Jr|url=https://www.findagrave.com/memorial/6925151/simon-bolivar-buckner|kirish sanasi=July 1, 2019}}</ref> Bakner Adel Blan Buknerga uylangan (1893–1988). Ularning uchta farzandi bor edi: Saymon Bolivar Bakner III, Meri Blan Bukner va Uilyam Kleyborn Bakner. [[Fayl:Buckner_Plaque.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Buckner_Plaque.jpg/170px-Buckner_Plaque.jpg|thumb| Fort McClellan binosidagi plaket]] * Fort Bakner, Okinavadagi dengiz piyodalari lageri lagerining armiya bo'linmasi, 78-signal bataloni va 53-signal batalyonining E Co. joylashgan va uning nomiga kichik yodgorlik o'z ichiga oladi.<ref>The Patriot Files: "[http://www.patriotfiles.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=8316&page=1 Fort Buckner] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220420110005/http://www.patriotfiles.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=8316&page=1 |date=2022-04-20 }}"</ref> * USNS General Saymon B. Bukner (T-AP-123), ''[[P2 tashish|Admiral WS Benson]]'' sinfidagi [[Harbiylar transporti|qo'shin transporti]] . * Okinavaning sharqiy tomonidagi Nakagusuku ko'rfazi 1940-yillarda amerikalik harbiylar tomonidan "Bakner ko'rfazi" deb atalgan. Ular ko'pincha bu kunga qadar, hatto rasmiy yozishmalarda ham shunday deb murojaat qilishadi.<ref>US Navy Typhoon Havens Handbook: "[http://www.nrlmry.navy.mil/port_studies/thh-nc/japan/buckner/text/frame.htm Buckner Bay] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131006023432/http://www.nrlmry.navy.mil/port_studies/thh-nc/japan/buckner/text/frame.htm |date=2013-10-06 }}"</ref> * Vest-Poynt Kampi Bukner, u yerda yilgi bolalar (ikkinchi kurs talabalari) kursantlar dala mashg'ulotlaridan (CFT) o'tadilar. * [[Sovuq urush]] bilan bog'liq harbiy qurilish paytida Alyaskada qurilgan bir nechta joylar, jumladan: ** [[Ankorij|Alyaskaning]] Ankorij shahridagi Fort-Richardsondagi (hozirgi Elmendorf-Richardson qo'shma bazasining bir qismi) Buckner gimnaziyasi (shuningdek, Fieldhouse va jismoniy tayyorgarlik markazi), general Ikkinchi Jahon urushi paytida tashkil etilgan lavozim. ** Uittierdagi Bukner binosi [[Whittier (Alaska)|, Alyaska]], bir vaqtlar Alyaskadagi kvadrat metr bo'yicha eng katta bino. ** Ankorijning Nunaka vodiysi bo'linmasidagi Buckner Drive, dastlab harbiy uy sifatida qurilgan. * Fort Leavenworthning Normandiya qishlog'idagi Buckner Drive. * Fort Jorj Meade merosi bog'idagi Bukner prospekti. * Fort Shafterdagi Bukner darvozasi, Gavayi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.usarpac.army.mil/tour01.asp|sarlavha=Tour Fort Shafter, Hawaii|kirish sanasi=23 August 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130226193949/http://www.usarpac.army.mil/tour01.asp|arxivsana=26 February 2013}}</ref> * Buckner Hall, sobiq Fort McClellandagi bosh qarorgoh binosi * Buckner Circle, sobiq Fort MakKlellandagi ko'cha, bu yerda katta ofitserlar uylari (20) joylashgan bo'lib, barchasi markaziy yashil maydonga qaragan. * Buckner Road, Mount Vernon, Virjiniya, McNair Road, Patton Road va Stillwell Avenue bilan birga Vudlaun Manor mahallasidagi barcha AQSh armiyasi generallari. == Harbiy mukofotlar == Buknerning harbiy ordenlari va mukofotlariga quyidagilar kiradi: {| style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="3" |&nbsp; |- | | | |- |{{ribbon devices|width60|number=1|type=service-star|ribbon=American Defense Service Medal ribbon.svg}} |{{ribbon devices|width60|number=2|type=service-star|ribbon=Asiatic-Pacific Campaign ribbon.svg}} | |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="2" |Hurmatli xizmat xochi | colspan="2" | Harbiy xizmat uchun medal |- | Harbiy-dengiz kuchlaridagi xizmatlari uchun medali | Binafsha yurak | Birinchi jahon urushi g'alaba medali |- | Amerika mudofaa xizmati medali | Osiyo-Tinch okeani kampaniyasi medali | Ikkinchi jahon urushi g'alaba medali |- |} {| class="wikitable" !Belgilar ! Daraja ! Komponent ! Sana |- | Hech qanday nishon yo'q | Kursant | USMA | 1904 yil 16 iyun |- | 1908 yilda hech qanday nishon yo'q | Ikkinchi leytenant | Doimiy armiya | 1908 yil 14 fevral |- |[[Fayl:US-O2_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O2_insignia.svg/13px-US-O2_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Birinchi leytenant | Doimiy armiya | 1914 yil 5 avgust |- |[[Fayl:US-O3_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O3_insignia.svg/33px-US-O3_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Kapitan | Doimiy armiya | 1917-yil 5-may |- |[[Fayl:US-O4_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/US-O4_insignia.svg/40px-US-O4_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;mayor | Vaqtinchalik | 1917-yil 5-avgust |- |[[Fayl:US-O3_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O3_insignia.svg/33px-US-O3_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Kapitan | Doimiy armiya | 1919-yil 21-avgust |- |[[Fayl:US-O4_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/US-O4_insignia.svg/40px-US-O4_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;mayor | Doimiy armiya | 1920-yil 1-iyul |- |[[Fayl:US-O5_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/US-O5_insignia.svg/40px-US-O5_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;Podpolkovnik | Doimiy armiya | 1932-yil 1-aprel |- |[[Fayl:US-O6_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/US-O6_insignia.svg/60px-US-O6_insignia.svg.png|center|60x60px]] |&nbsp;Polkovnik | Doimiy armiya | 1937-yil 11-yanvar |- |[[Fayl:US-O7_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/US-O7_insignia.svg/33px-US-O7_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Brigadir generali | Doimiy armiya | 1940-yil 1-sentyabr |- |[[Fayl:US-O8_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/US-O8_insignia.svg/66px-US-O8_insignia.svg.png|center|66x66px]] |&nbsp;General-mayor | Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasi | 1941-yil 4-avgust |- |[[Fayl:US-O9_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/US-O9_insignia.svg/100px-US-O9_insignia.svg.png|center|100x100px]] |&nbsp;[[General-leytenant (AQSh)|General-leytenant]] | Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasi | 1943-yil 4-may |- |[[Fayl:US-O10_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/US-O10_insignia.svg/133px-US-O10_insignia.svg.png|center|133x133px]] |&nbsp;General | O'limdan keyin | 1954-yil 19-iyul |} <references responsive="1"></references> == Bibliografiyasi ==   * [http://eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/B.html Kichik Saymon Bolivar Bakner, Duayt D. Eyzenxauer prezidentlik kutubxonasi hujjatlari] * [http://www.thebucknerhome.com Oila bosh sahifasi] * [https://www.okinawa.org/threads/memorial-monument-of-lieutenant-general-buckner.204/ Okinavaning Itoman shahridagi Kuniyoshidagi yodgorligi, u yerda vafot etgan.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190707022054/https://www.okinawa.org/threads/memorial-monument-of-lieutenant-general-buckner.204/ |date=2019-07-07 }} (in English) * Simon Bolivar Buckner Jr. * [http://www.navsource.org/archives/09/22/22123.htm USNS generali Saymon B. Bukner (T-AP-123)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101203025123/http://www.navsource.org/archives/09/22/22123.htm |date=2010-12-03 }} * [https://generals.dk/general/Buckner/Simon_Bolivar_Jr./USA.html Ikkinchi jahon urushi generallari] * [http://rememberthedeadeyes.com/GeneralBuckner.html General Saymon Bolivar Bukner Jr. Deadeyes 96-piyoda diviziyasi] * Dartmut kolleji kutubxonasidagi [https://archives-manuscripts.dartmouth.edu/repositories/2/resources/1183 ''qor va haddan tashqari sovuqda asosiy dala qo'llanmasi'' qo'lyozmasi] {{Start box}} {{s-mil}} {{S-new|command}} {{S-ttl}} {{s-aft|after=[[Roy Geiger]]}} {{S-end}}{{Tashqi havolalar}} [[Turkum:1945-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] mhq2mgbviznetvdad569jdqa5341vs7 5997417 5997416 2026-04-16T12:15:06Z KWiki78 246724 5997417 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%; background-color:#C3D6EF;" |<div class="fn" style="display:inline">Simon Bolivar Buckner Jr.</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-bottom: 1px solid #aaa;; line-height: 1.5em" |[[File:General_Simon_B._Buckner,_Jr.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="font-size: 100%">Buckner in 1940</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Born | class="infobox-data" |<span style="display:none">(<span class="bday">1886-07-18</span>)</span>July 18, 1886<br /><br />[[Munfordville, Kentucky]], United States |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Died | class="infobox-data" |June 18, 1945<span style="display:none">(1945-06-18)</span> (aged&nbsp;58)<br /><br />[[Okinawa]], Japan |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Buried | class="infobox-data" |<div class="label" style="display:inline">[[Frankfort Cemetery]], [[Kentucky]], United States</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Service/branch | class="infobox-data" |[[United States Army]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Years&nbsp;of service | class="infobox-data" |1908–1945 ([[killed in action]]) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Rank | class="infobox-data" |[[File:US-O10_insignia.svg|25x25px]] [[General (United States)|General]] (posthumous) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |[[Service number]] | class="infobox-data" |0-2730 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Unit | class="infobox-data" |[[Infantry Branch (United States)|Infantry Branch]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Commands held | class="infobox-data" |[[Tenth United States Army]]<br /><br />[[Alaska Defense Command]]<br /><br />[[22nd Infantry Regiment (United States)|22nd Infantry Regiment]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Battles/wars | class="infobox-data" |[[World War I]]<br /><br /><templatestyles src="Tree list/styles.css" /><div class="treeview"> * [[Ikkinchi Jahon urushi|World War II]] ** Aleutian Islands campaign *** Battle of Attu ** Volcano and Ryukyu Islands campaign *** Battle of Okinawa&nbsp;<nowiki><span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif"><b><span typeof="mw:Entity">†</span></nowiki><nowiki></b></nowiki><nowiki></span></nowiki> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Awards | class="infobox-data" |Distinguished Service Cross<br /><br />Army Distinguished Service Medal<br /><br />Navy Distinguished Service Medal<br /><br />Purple Heart |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Spouse(s) | class="infobox-data" |Adele Blanc Buckner |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Relations | class="infobox-data" |Simon Bolivar Buckner (father) |} '''Kichik Saymon Bolivar Buckner''' (1886-yil 18-iyul – 1945-yil 18-iyun) – [[Tinch okeanidagi urush|Tinch okeani teatrida]] xizmat qilgan [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qo'shma Shtatlari]] armiyasining [[General-leytenant (AQSh)|general-leytenanti]] . Alyaska mudofaa qo'mondonligining general qo'mondoni sifatida Bukner Aleut orollari kampaniyasida, jumladan Attu jangi va Kiska ekspeditsiyasida Amerika-Kanada kuchlariga qo'mondonlik qildi. Ushbu topshiriqdan so'ng u 1945-yilda Yaponiyaning Okinava oroliga amfibiya bosqinini amalga oshirgan O'ninchi armiya qo'mondonligiga ko'tarildi. U Okinava jangining so'nggi kunlarida dushman artilleriya o'qidan halok bo'ldi, bu esa uni Ikkinchi Jahon urushi paytida dushman otishmasida yo'qolgan Qo'shma Shtatlarning eng yuqori martabali [[Ofitser|harbiy ofitseriga]] aylantirdi.<ref>Sarantakes p. 129</ref> Bakner, Lesli J. Makneyr, Frenk Maksvell Endryu va Millard Harmon, ularning o'limi paytidagi general-leytenantlar Ikkinchi Jahon urushida halok bo'lgan eng yuqori martabali amerikaliklar edi . 1954-yil 19-iyulda Kongressning maxsus akti (Ommaviy huquq 83-508) bilan Bakner va Makneyr vafotidan keyin toʻrt yulduzli general unvoniga koʻtarildi. == Erta hayot va ta'limi == Bukner Konfederatsiya generali Saymon Bolivar Bakner va uning rafiqasi Delia Xeys Kleybornning o'g'li edi. Bakner va uning otasi Venesuela askari va davlat arbobi [[Simón Bolívar|Simon Bolivar]] sharafiga nomlangan, u hozirgi vaqtda Kolumbiya, Venesuela, Ekvador, Panama, Peru va Boliviyani Ispaniya imperiyasidan mustaqillikka olib kelgan. Uning otasi 1887-yildan 1891-yilgacha Kentukki gubernatori bo'lgan va 1896-yilda Oltin Demokratik partiyadan AQSh vitse-prezidentligiga nomzod bo'lgan<ref>{{Kitob manbasi|last=Stickles|first=Arndt M.|title=Simon Bolivar Buckner : borderland knight|date=1940|publisher=University of North Carolina Press|location=Chapel Hill, N.C.|isbn=978-0-8078-5356-6|page=409|edition=[Reprint ed.].}}</ref> [[Munfordville (Kentucky)|Bakner Kentukki shtatining Munfordvill]] shahri yaqinida o'sgan va 1896-yilgi prezidentlik kampaniyasida sobiq Ittifoq generali Jon M. Palmerning yordamchisi bo'lganida otasiga hamroh bo'lgan. == Harbiy martabasi == Bakner Virjiniya harbiy institutida tahsil olgan. 1904-yilning yozida u 18 yoshga to'lganda, otasi prezident [[Theodore Roosevelt|Teodor Ruzveltdan]] uni Vest-Poyntga tayinlashni so'radi. Ruzvelt bu iltimosni qondirdi va Bukner 1908 yilgi sinfni tugatdi. U [[Filippin|Filippinda]] ikki marta harbiy safarda bo'lgan va o'zining sarguzashtlari haqida ''"Filippin ertaklari" - 1900-yillarning boshida'' yozgan.<ref name="Tales of the Philippines">Simon B. Buckner Jr. ''Tales of the Philippines – In the Early 1900s'', {{ISBN|978-1-54397-264-1}}</ref> Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] paytida u aviator kursantlariga vaqtinchalik asosiy, burg'ulash intizomi bo'lib xizmat qildi.<ref name="Buck's Battle, Time Magazine">Buck's Battle, Time Magazine</ref> === Urushlararo davri === 1919-yil may oyidan boshlangan 17 yil davomida Bukner qo'shinlar bilan emas, balki harbiy maktablar bilan ishlagan: to'rt yil davomida Amerika Qo'shma Shtatlari Harbiy Akademiyasida taktik ofitser sifatida, West Point, [[Nyu-York]] ; Fort-Benningdagi Piyodalar maktabida bir yil talaba sifatida, [[Jorjiya]]; Qo'mondonlik va Bosh shtab maktabida to'rt yil, Ft. Leavenworth, Kanzas, birinchi yil talaba (taniqli bitiruvchi), keyin uch yil o'qituvchi sifatida; to'rt yil armiya harbiy kollejida, Vashington, Kolumbiya okrugida, birinchi yil talaba, keyin uch yil ijrochi direktor lavozimida; West Pointda yana to'rt yil, komendant yordamchisi va kursantlar komendanti sifatida. Vest-Poyntda "Uning hukmronligi konstruktiv progressivlik bilan esda qoladi, qattiq, sog'lom ma'no va adolatga ega bo'lgan jiddiylik ulushi".<ref name="1-22infantry.org"/> Biroq, bir kursantning ota-onasi shunday izoh berdi: "Bakner kursantlar tug'ilishni unutadi, toshlardan emas".<ref name="Buck's Battle, Time Magazine">Buck's Battle, Time Magazine</ref> Bakner butun faoliyati davomida qo'shinlar bilan birga edi. 1936-yil sentyabr oyida u Ftdagi 23-piyoda polkining ijrochi direktori bo'ldi . Texasdagi Sem [[Hyuston|Xyuston]] . 1937-yil yanvar oyida polkovnik unvoniga ko'tarilib, u Ftda 66-piyoda (engil tank) qo'mondonligi bilan tayinlandi. Merilend shtatidagi Meade. 1938-yil sentyabr oyida u Ftdagi 22-piyoda qo'shiniga qo'mondonlik qildi . MakKlellan, [[Alabama]]. 1939 -yil noyabrdan 1940-yil avgustigacha u [[Janubiy Karolina]] shtatidagi Kamp Jeksonda 6-divizion shtab boshlig'i bo'lgan. Jorjiyadagi Benning va Luizianadagi Kamp Beauregard .<ref name="1-22infantry.org"/> === Ikkinchi jahon urushi === [[Fayl:Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_(22431162748).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_%2822431162748%29.jpg/220px-Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_%2822431162748%29.jpg|thumb| Bakner (o'tirgan, 3-o'ngda) vitse-admiral Tomas C. Kinkaid bilan (o'tirgan, 2-chapda) Aleut orollari kampaniyasi paytida]] Bakner 1940-yilda brigada generali lavozimiga ko'tarildi va armiyaning Alyaska mudofaa qo'mondonligi qo'mondoni sifatida Alyaskani mustahkamlash va himoya qilish uchun tayinlangan. 1941-yil avgustida general -mayor unvoni berilgan<ref name="1-22infantry.org">{{Veb manbasi|url=http://1-22infantry.org/commanders/bucknerpers.htm|sarlavha=Simon Bolivar Buckner Jr|ish=1-22infantry.org}}</ref> Alyaska suvlari, shu jumladan Aleut orollari va Bering dengizi qirg'oqlari, 1930-yillarda Yaponiya Imperator dengiz floti kemalari tomonidan tekshirilgan. Harakatning qandaydir potentsiali AQSh va Kanada kuchlari tomonidan jiddiy ko'rib chiqildi. AQSh nihoyat Ikkinchi Jahon urushiga jalb qilinganida, Alyaskaning mudofaasi allaqachon boshlangan edi - ammo yaponlar qaerga, qachon va qanday hujum qilishini hech kim bilmas edi. Bu 1942-yil 3-5 iyunda Gollandiya bandargohiga hayratlanarli kutilmagan hujumda sodir bo'ldi ; G'arbdan uzoqroqda, Yaponiya imperatorlik kuchlari Kiska va Attu orollarini egallab, 7000 ga yaqin (Kiskada) va Attuda 3000 ga yaqin askarni olib kelishdi. Amerika qo'mondonlari, shu jumladan Bakner, yaponlar orollardan AQShning G'arbiy qirg'og'ining qolgan qismiga zarba berish uchun baza sifatida foydalanishidan qo'rqishdi. G'arbiy sohilga so'nggi olti oy ichida bir necha marta hujum qilingan (shu jumladan qirg'oq suvlarida cheklanmagan suv osti urushi, Kaliforniyadagi Ellvud bombardimonlari va Oregondagi Fort Stivens bombardimonlari ). 28-bombardimon guruhining [[Leytenant|leytenanti]] Pol Bishop shunday deb esladi: {{Quote|General Simon B. Buckner Jr. said to us that the Japanese would have the opportunity to set up [[Air base|airbases]] in the Aleutians, making coastal cities like [[Anchorage, Alaska|Anchorage]], [[Seattle]], and [[San Francisco]] vulnerable within range to attack by their bombers. The fear of that scenario was real at the time because the Japanese were nearly invincible and ruthless in Asia and the Pacific. We knew that they [[Strategic bombing during World War II#Japanese bombing|bombed China relentlessly]] and [[attack on Pearl Harbor|by surprise on Pearl Harbor]], so we had to make sure it wouldn't happen here in the continental U.S. similar to what the Germans [[The Blitz|did over London and Coventry]].<ref>{{cite book|last=Parshall|first=Jonathan|author2=Anthony Tully|title=Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway|url=https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars|url-access=registration|year=2005|page=[https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars/page/57 57]|publisher=Potomac Books|isbn=978-1-57488-924-6}}</ref>}} Bakner 1942-yil iyun oyida mahalliy aleutlarni evakuatsiya qilish va ularning qishloqlarini yoqib yuborish haqida buyruq berdi. Aleut xalqiga 1945-yilgacha urush tugaganidan keyin qaytishga ruxsat berilmagan.<ref>{{Kitob manbasi|last=Mobley|first=Charles|title=World War II Aleut relocation camps in southeast Alaska|year=2015|location=Anchorage|isbn=978-0-9853948-0-6|page=5|url=https://www.nps.gov/aleu/learn/historyculture/upload/mobley-aleut-book-lo_res.pdf|accessdate=31 August 2020}}</ref> Bundan tashqari, Bakner afro-amerikalik qo'shinlarning Alyaskaga kiritilishiga e'tiroz bildirdi va o'z boshliqlariga urushdan keyin ham qolishidan xavotirda ekanligini yozdi: "Tabiiy natijada ular hindular va eskimoslar bilan aralashib, hayratlanarli darajada nomaqbul irqni keltirib chiqaradi. bu muammo bo'lardi.<ref>{{Kitob manbasi|last=Grandin|first=Greg|url=https://www.worldcat.org/oclc/1057732664|title=The end of the myth : from the frontier to the border wall in the mind of America|date=2019|isbn=978-1-250-17982-1|edition=First|location=New York|oclc=1057732664}}</ref> Attu orolini qaytarib olish kampaniyasi deyarli bir yil davom etdi. Attu uchun jang, Landcrab operatsiyasi 1943-yil may oyida uch hafta davomida bo'lib o'tdi. Har ikki tomondan qurbonlar ko'p edi. Sohilda 549 ga yaqin AQSh askari halok bo'ldi, 1148 nafari yaralandi, 1814 nafari sovuq va kasallikdan aziyat chekdi. 2900 yapon garnizonidan faqat 28 tasi tirik qoldi. Sohilda va havoda, Aleut yurishi oylarida har ikki tomonning o'nlab harbiylari va dengizchilari halok bo'ldi. {{Quote|text=The loyal courage, vigorous energy and determined fortitude of our armed forces in Alaska—on land, in the air and on the water—have turned back the tide of Japanese invasion, ejected the enemy from our shores and made a fortress of our last frontier. But this is only the beginning. We have opened the road to [[Tokyo]]; the shortest, most direct and most devastating to our enemies. May we soon travel that road to victory.|sign=Lieutenant General Simon Bolivar Buckner Jr., a few months after the Aleutian Islands Campaign<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/aleu/learn/photosmultimedia/upload/McGinnis-Battle-of-the-Aleutians-508.pdf|title=The Battle of the Aleutians, October 1943}}</ref>}} Keyinchalik, 1943-yil avgust oyida Kiska Kanada va AQSh askarlari tomonidan bosib olindi. Xuddi Attuda bo'lgani kabi, ob-havo dushmanga yordam berish uchun fitna uyushtirdi. Taxminan 5400 askar va dengizchilar ittifoqchi kuchlar kelishidan oldin Imperator dengiz floti tomonidan tuman qoplami ostida yashirincha olib ketilgan. Ittifoq qo'mondonlari yaponlar Kiskani butunlay evakuatsiya qilishlari mumkinligiga ishonishdan bosh tortdilar. Sakkiz kun davomida qo'shinlar orolni qidirib, zich tumanga o'q uzdilar va ba'zida tasodifan o'rtoqlarini otib tashladilar. Ittifoqchilarning 24 askari do'stona otishmada, to'rttasi yapon tuzoqlaridan va yana 71 nafari ''Abner Read'' kemasi suzuvchi minaga urilganda halok bo'ldi. 168 ittifoqchi askar Kiskada yarador yoki kasal bo'lib qoldi. Kimsasiz orolni bombardimon qilish va bosib olish "mashq mashg'uloti" sifatida bekor qilindi va Aleut kampaniyasi 439 kunlik urushdan keyin rasman yakunlandi. Bu Aleut orollari kampaniyasini tashkil etdi. 1943-yilda unga general- [[General-leytenant (AQSh)|leytenant unvoni]] berildi.<ref name="1-22infantry.org"/> [[Fayl:LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg/170px-LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg|thumb| Bakner Okinavada, 1945 yil]] 1944-yil iyul oyida Bakner Gavayiga armiya va dengiz piyodalari korpuslaridan tashkil topgan O'ninchi armiyani tashkil qilish uchun yuborildi. O'ninchi armiyaning asl vazifasi Tayvanga bostirib kirishga tayyorgarlik ko'rish edi; ammo, bu operatsiya bekor qilindi va Buknerning buyrug'i o'rniga Okinava jangiga tayyorgarlik ko'rish buyurildi. 1945-yil 1-apreldan boshlab bu Amerika harbiy tarixidagi eng katta, eng sekin va eng qonli dengiz {{En dash}} quruqlik {{En dash}} havo janglaridan biri bo'ldi. Tarixiy amfibiya aktivlariga qaramay, Bukner qazib olingan yaponlarga frontal hujum qilishni talab qildi, garchi Amerika hayoti uchun juda qimmatga tushsa ham, uning strategiyasi oxir-oqibat muvaffaqiyatli bo'ldi. Jangning oxirida Bukner yaponlar ikkinchi darajali mudofaa chizig'iga qaytganini tushuna olmadi, bu esa yaponlarga halokatdan qochish va muhim kuch bilan qochish imkonini berdi. Orolning janubiy qismida bu kuchni kamaytirish, ayniqsa jangovar zonada qolib ketgan tinch aholi orasida juda katta talofatlarga olib keldi. [[Fayl:Simon_B._Buckner.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Simon_B._Buckner.jpg/170px-Simon_B._Buckner.jpg|left|thumb| Bukner (old planda, kamerani ushlab turadi), Okinavada general-mayor Lemuel C. Shepherd Jr., USMC bilan suratga olingan.]] Uning 1945-yildagi iqtiboslari vatandagi gazetalarda u yaponlarni nasroniylashtirish niyatida ekanligini va "buning eng yaxshi yo'li ularga nasroniylarni dafn etish edi" deganida xabar qilingan.<ref name="Star-Gazette (Elmira, New York) 03 Apr 1945, Tue Page 2 i">{{Yangiliklar manbasi |date=3 April 1945 |title=10th Army Chief |page=2 |publisher=Star-Gazette (Elmira, New York) |url=https://www.newspapers.com/image/276561290/ |access-date=5 September 2018}}</ref> ==== O'limi ==== 18-iyun kuni Bukner oʻzining standart 3 yulduzli bayrogʻini koʻtarib yurgan oʻzining qoʻmondonlik jipisida taxminan {{Convert|300|yd}} togʻ tizmasidagi oldinga kuzatuv postiga tashrif buyurish uchun yetib keldi. front ortida, dengiz piyoda askarlari Yaponiyaning Ibaru tizmasi bo'ylab oldinga siljishda. Generalning tashrifi har doim ham ma'qul kelmasdi, chunki uning borligi dushmanni tez-tez o'qqa tutdi, odatda u ketayotganda. Bukner po'lat dubulg'asining old tomonida standart uchta yulduzni ko'rsatgan holda keldi va yaqin atrofdagi dengiz piyodalari posti Buknerning pozitsiyasiga signal yubordi va ular generalning dubulg'asidagi uchta yulduzini aniq ko'rishlari mumkinligini aytdi. Bu haqda gapirganda, Bakner o'zining dubulg'asini belgilanmaganiga almashtirdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.militaryhallofhonor.com/honoree-record.php?id=197|sarlavha=GEN Simon Bolivar Buckner, Jr.|ish=www.militaryhallofhonor.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://valor.militarytimes.com/hero/6042|sarlavha=Simon Buckner – Recipient – Military Times Hall Of Valor|ish=valor.militarytimes.com}}</ref> [[Fayl:Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg/220px-Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg|thumb| Buknerning so'nggi surati (o'ngda), u yapon artilleriyasi tomonidan o'ldirilishidan oldin olingan.]] Bukner postda turganida, noma'lum kalibrli (taxminan 47 mm bo'lgan) kichik tekis traektoriyali yapon artilleriya snaryadlari uning yaqinidagi marjon qoyasiga tegdi va uning parchalari ko'kragini teshdi.<ref name="military">Military Vol XVII, pp22 & 23</ref><ref>Marine Corps Gazette, p.103</ref> Bakner zambilda yaqin atrofdagi yordam punktiga olib ketilgan va u yerda operatsiya stolida vafot etgan. Uning o'rniga dengiz piyodasi generali Roy Geyger qo'mondonlik qildi. Okinava jangida jami amerikalik o'lganlar soni 12 513 kishini tashkil etdi. Bukner [[Frankfort (Kentucky)|Kentukki shtatining Frankfort]] shahridagi Frankfort qabristonidagi oilaviy uchastkaga dafn qilindi.<ref>{{Veb manbasi|ish=Find a Grave|sarlavha=Simon Bolivar Buckner, Jr|url=https://www.findagrave.com/memorial/6925151/simon-bolivar-buckner|kirish sanasi=July 1, 2019}}</ref> Bakner Adel Blan Buknerga uylangan (1893–1988). Ularning uchta farzandi bor edi: Saymon Bolivar Bakner III, Meri Blan Bukner va Uilyam Kleyborn Bakner. [[Fayl:Buckner_Plaque.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Buckner_Plaque.jpg/170px-Buckner_Plaque.jpg|thumb| Fort McClellan binosidagi plaket]] * Fort Bakner, Okinavadagi dengiz piyodalari lageri lagerining armiya bo'linmasi, 78-signal bataloni va 53-signal batalyonining E Co. joylashgan va uning nomiga kichik yodgorlik o'z ichiga oladi.<ref>The Patriot Files: "[http://www.patriotfiles.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=8316&page=1 Fort Buckner] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220420110005/http://www.patriotfiles.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=8316&page=1 |date=2022-04-20 }}"</ref> * USNS General Saymon B. Bukner (T-AP-123), ''[[P2 tashish|Admiral WS Benson]]'' sinfidagi [[Harbiylar transporti|qo'shin transporti]] . * Okinavaning sharqiy tomonidagi Nakagusuku ko'rfazi 1940-yillarda amerikalik harbiylar tomonidan "Bakner ko'rfazi" deb atalgan. Ular ko'pincha bu kunga qadar, hatto rasmiy yozishmalarda ham shunday deb murojaat qilishadi.<ref>US Navy Typhoon Havens Handbook: "[http://www.nrlmry.navy.mil/port_studies/thh-nc/japan/buckner/text/frame.htm Buckner Bay] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131006023432/http://www.nrlmry.navy.mil/port_studies/thh-nc/japan/buckner/text/frame.htm |date=2013-10-06 }}"</ref> * Vest-Poynt Kampi Bukner, u yerda yilgi bolalar (ikkinchi kurs talabalari) kursantlar dala mashg'ulotlaridan (CFT) o'tadilar. * [[Sovuq urush]] bilan bog'liq harbiy qurilish paytida Alyaskada qurilgan bir nechta joylar, jumladan: ** [[Ankorij|Alyaskaning]] Ankorij shahridagi Fort-Richardsondagi (hozirgi Elmendorf-Richardson qo'shma bazasining bir qismi) Buckner gimnaziyasi (shuningdek, Fieldhouse va jismoniy tayyorgarlik markazi), general Ikkinchi Jahon urushi paytida tashkil etilgan lavozim. ** Uittierdagi Bukner binosi [[Whittier (Alaska)|, Alyaska]], bir vaqtlar Alyaskadagi kvadrat metr bo'yicha eng katta bino. ** Ankorijning Nunaka vodiysi bo'linmasidagi Buckner Drive, dastlab harbiy uy sifatida qurilgan. * Fort Leavenworthning Normandiya qishlog'idagi Buckner Drive. * Fort Jorj Meade merosi bog'idagi Bukner prospekti. * Fort Shafterdagi Bukner darvozasi, Gavayi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.usarpac.army.mil/tour01.asp|sarlavha=Tour Fort Shafter, Hawaii|kirish sanasi=23 August 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130226193949/http://www.usarpac.army.mil/tour01.asp|arxivsana=26 February 2013}}</ref> * Buckner Hall, sobiq Fort McClellandagi bosh qarorgoh binosi * Buckner Circle, sobiq Fort MakKlellandagi ko'cha, bu yerda katta ofitserlar uylari (20) joylashgan bo'lib, barchasi markaziy yashil maydonga qaragan. * Buckner Road, Mount Vernon, Virjiniya, McNair Road, Patton Road va Stillwell Avenue bilan birga Vudlaun Manor mahallasidagi barcha AQSh armiyasi generallari. == Harbiy mukofotlar == Buknerning harbiy ordenlari va mukofotlariga quyidagilar kiradi: {| style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="3" |&nbsp; |- | | | |- |{{ribbon devices|width60|number=1|type=service-star|ribbon=American Defense Service Medal ribbon.svg}} |{{ribbon devices|width60|number=2|type=service-star|ribbon=Asiatic-Pacific Campaign ribbon.svg}} | |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="2" |Hurmatli xizmat xochi | colspan="2" | Harbiy xizmat uchun medal |- | Harbiy-dengiz kuchlaridagi xizmatlari uchun medali | Binafsha yurak | Birinchi jahon urushi g'alaba medali |- | Amerika mudofaa xizmati medali | Osiyo-Tinch okeani kampaniyasi medali | Ikkinchi jahon urushi g'alaba medali |- |} {| class="wikitable" !Belgilar ! Daraja ! Komponent ! Sana |- | Hech qanday nishon yo'q | Kursant | USMA | 1904 yil 16 iyun |- | 1908 yilda hech qanday nishon yo'q | Ikkinchi leytenant | Doimiy armiya | 1908 yil 14 fevral |- |[[Fayl:US-O2_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O2_insignia.svg/13px-US-O2_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Birinchi leytenant | Doimiy armiya | 1914 yil 5 avgust |- |[[Fayl:US-O3_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O3_insignia.svg/33px-US-O3_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Kapitan | Doimiy armiya | 1917-yil 5-may |- |[[Fayl:US-O4_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/US-O4_insignia.svg/40px-US-O4_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;mayor | Vaqtinchalik | 1917-yil 5-avgust |- |[[Fayl:US-O3_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O3_insignia.svg/33px-US-O3_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Kapitan | Doimiy armiya | 1919-yil 21-avgust |- |[[Fayl:US-O4_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/US-O4_insignia.svg/40px-US-O4_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;mayor | Doimiy armiya | 1920-yil 1-iyul |- |[[Fayl:US-O5_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/US-O5_insignia.svg/40px-US-O5_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;Podpolkovnik | Doimiy armiya | 1932-yil 1-aprel |- |[[Fayl:US-O6_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/US-O6_insignia.svg/60px-US-O6_insignia.svg.png|center|60x60px]] |&nbsp;Polkovnik | Doimiy armiya | 1937-yil 11-yanvar |- |[[Fayl:US-O7_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/US-O7_insignia.svg/33px-US-O7_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Brigadir generali | Doimiy armiya | 1940-yil 1-sentyabr |- |[[Fayl:US-O8_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/US-O8_insignia.svg/66px-US-O8_insignia.svg.png|center|66x66px]] |&nbsp;General-mayor | Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasi | 1941-yil 4-avgust |- |[[Fayl:US-O9_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/US-O9_insignia.svg/100px-US-O9_insignia.svg.png|center|100x100px]] |&nbsp;[[General-leytenant (AQSh)|General-leytenant]] | Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasi | 1943-yil 4-may |- |[[Fayl:US-O10_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/US-O10_insignia.svg/133px-US-O10_insignia.svg.png|center|133x133px]] |&nbsp;General | O'limdan keyin | 1954-yil 19-iyul |} <references responsive="1"></references> == Bibliografiyasi ==   * [http://eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/B.html Kichik Saymon Bolivar Bakner, Duayt D. Eyzenxauer prezidentlik kutubxonasi hujjatlari] * [http://www.thebucknerhome.com Oila bosh sahifasi] * [https://www.okinawa.org/threads/memorial-monument-of-lieutenant-general-buckner.204/ Okinavaning Itoman shahridagi Kuniyoshidagi yodgorligi, u yerda vafot etgan.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190707022054/https://www.okinawa.org/threads/memorial-monument-of-lieutenant-general-buckner.204/ |date=2019-07-07 }} (in English) * Simon Bolivar Buckner Jr. * [http://www.navsource.org/archives/09/22/22123.htm USNS generali Saymon B. Bukner (T-AP-123)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101203025123/http://www.navsource.org/archives/09/22/22123.htm |date=2010-12-03 }} * [https://generals.dk/general/Buckner/Simon_Bolivar_Jr./USA.html Ikkinchi jahon urushi generallari] * [http://rememberthedeadeyes.com/GeneralBuckner.html General Saymon Bolivar Bukner Jr. Deadeyes 96-piyoda diviziyasi] * Dartmut kolleji kutubxonasidagi [https://archives-manuscripts.dartmouth.edu/repositories/2/resources/1183 ''qor va haddan tashqari sovuqda asosiy dala qo'llanmasi'' qo'lyozmasi] {{Start box}} {{s-mil}} {{S-new|command}} {{S-ttl}} {{s-aft|after=[[Roy Geiger]]}} {{S-end}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == [[Turkum:1945-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] 4q0lkklc8e3e0o15szw2k1a84lpgc90 5997419 5997417 2026-04-16T12:15:29Z KWiki78 246724 5997419 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%; background-color:#C3D6EF;" |<div class="fn" style="display:inline">Simon Bolivar Buckner Jr.</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-bottom: 1px solid #aaa;; line-height: 1.5em" |[[File:General_Simon_B._Buckner,_Jr.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="font-size: 100%">Buckner in 1940</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Born | class="infobox-data" |<span style="display:none">(<span class="bday">1886-07-18</span>)</span>July 18, 1886<br /><br />[[Munfordville, Kentucky]], United States |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Died | class="infobox-data" |June 18, 1945<span style="display:none">(1945-06-18)</span> (aged&nbsp;58)<br /><br />[[Okinawa]], Japan |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Buried | class="infobox-data" |<div class="label" style="display:inline">[[Frankfort Cemetery]], [[Kentucky]], United States</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Service/branch | class="infobox-data" |[[United States Army]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Years&nbsp;of service | class="infobox-data" |1908–1945 ([[killed in action]]) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Rank | class="infobox-data" |[[File:US-O10_insignia.svg|25x25px]] [[General (United States)|General]] (posthumous) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |[[Service number]] | class="infobox-data" |0-2730 |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Unit | class="infobox-data" |[[Infantry Branch (United States)|Infantry Branch]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Commands held | class="infobox-data" |[[Tenth United States Army]]<br /><br />[[Alaska Defense Command]]<br /><br />[[22nd Infantry Regiment (United States)|22nd Infantry Regiment]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Battles/wars | class="infobox-data" |[[World War I]]<br /><br /><templatestyles src="Tree list/styles.css" /><div class="treeview"> * [[Ikkinchi Jahon urushi|World War II]] ** Aleutian Islands campaign *** Battle of Attu ** Volcano and Ryukyu Islands campaign *** Battle of Okinawa&nbsp;<nowiki><span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif"><b><span typeof="mw:Entity">†</span></nowiki><nowiki></b></nowiki><nowiki></span></nowiki> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Awards | class="infobox-data" |Distinguished Service Cross<br /><br />Army Distinguished Service Medal<br /><br />Navy Distinguished Service Medal<br /><br />Purple Heart |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Spouse(s) | class="infobox-data" |Adele Blanc Buckner |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Relations | class="infobox-data" |Simon Bolivar Buckner (father) |} '''Kichik Saymon Bolivar Buckner''' (1886-yil 18-iyul – 1945-yil 18-iyun) – [[Tinch okeanidagi urush|Tinch okeani teatrida]] xizmat qilgan [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qo'shma Shtatlari]] armiyasining [[General-leytenant (AQSh)|general-leytenanti]] . Alyaska mudofaa qo'mondonligining general qo'mondoni sifatida Bukner Aleut orollari kampaniyasida, jumladan Attu jangi va Kiska ekspeditsiyasida Amerika-Kanada kuchlariga qo'mondonlik qildi. Ushbu topshiriqdan so'ng u 1945-yilda Yaponiyaning Okinava oroliga amfibiya bosqinini amalga oshirgan O'ninchi armiya qo'mondonligiga ko'tarildi. U Okinava jangining so'nggi kunlarida dushman artilleriya o'qidan halok bo'ldi, bu esa uni Ikkinchi Jahon urushi paytida dushman otishmasida yo'qolgan Qo'shma Shtatlarning eng yuqori martabali [[Ofitser|harbiy ofitseriga]] aylantirdi.<ref>Sarantakes p. 129</ref> Bakner, Lesli J. Makneyr, Frenk Maksvell Endryu va Millard Harmon, ularning o'limi paytidagi general-leytenantlar Ikkinchi Jahon urushida halok bo'lgan eng yuqori martabali amerikaliklar edi . 1954-yil 19-iyulda Kongressning maxsus akti (Ommaviy huquq 83-508) bilan Bakner va Makneyr vafotidan keyin toʻrt yulduzli general unvoniga koʻtarildi. == Erta hayot va ta'limi == Bukner Konfederatsiya generali Saymon Bolivar Bakner va uning rafiqasi Delia Xeys Kleybornning o'g'li edi. Bakner va uning otasi Venesuela askari va davlat arbobi [[Simón Bolívar|Simon Bolivar]] sharafiga nomlangan, u hozirgi vaqtda Kolumbiya, Venesuela, Ekvador, Panama, Peru va Boliviyani Ispaniya imperiyasidan mustaqillikka olib kelgan. Uning otasi 1887-yildan 1891-yilgacha Kentukki gubernatori bo'lgan va 1896-yilda Oltin Demokratik partiyadan AQSh vitse-prezidentligiga nomzod bo'lgan<ref>{{Kitob manbasi|last=Stickles|first=Arndt M.|title=Simon Bolivar Buckner : borderland knight|date=1940|publisher=University of North Carolina Press|location=Chapel Hill, N.C.|isbn=978-0-8078-5356-6|page=409|edition=[Reprint ed.].}}</ref> [[Munfordville (Kentucky)|Bakner Kentukki shtatining Munfordvill]] shahri yaqinida o'sgan va 1896-yilgi prezidentlik kampaniyasida sobiq Ittifoq generali Jon M. Palmerning yordamchisi bo'lganida otasiga hamroh bo'lgan. == Harbiy martabasi == Bakner Virjiniya harbiy institutida tahsil olgan. 1904-yilning yozida u 18 yoshga to'lganda, otasi prezident [[Theodore Roosevelt|Teodor Ruzveltdan]] uni Vest-Poyntga tayinlashni so'radi. Ruzvelt bu iltimosni qondirdi va Bukner 1908 yilgi sinfni tugatdi. U [[Filippin|Filippinda]] ikki marta harbiy safarda bo'lgan va o'zining sarguzashtlari haqida ''"Filippin ertaklari" - 1900-yillarning boshida'' yozgan.<ref name="Tales of the Philippines">Simon B. Buckner Jr. ''Tales of the Philippines – In the Early 1900s'', {{ISBN|978-1-54397-264-1}}</ref> Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] paytida u aviator kursantlariga vaqtinchalik asosiy, burg'ulash intizomi bo'lib xizmat qildi.<ref name="Buck's Battle, Time Magazine">Buck's Battle, Time Magazine</ref> === Urushlararo davri === 1919-yil may oyidan boshlangan 17 yil davomida Bukner qo'shinlar bilan emas, balki harbiy maktablar bilan ishlagan: to'rt yil davomida Amerika Qo'shma Shtatlari Harbiy Akademiyasida taktik ofitser sifatida, West Point, [[Nyu-York]] ; Fort-Benningdagi Piyodalar maktabida bir yil talaba sifatida, [[Jorjiya]]; Qo'mondonlik va Bosh shtab maktabida to'rt yil, Ft. Leavenworth, Kanzas, birinchi yil talaba (taniqli bitiruvchi), keyin uch yil o'qituvchi sifatida; to'rt yil armiya harbiy kollejida, Vashington, Kolumbiya okrugida, birinchi yil talaba, keyin uch yil ijrochi direktor lavozimida; West Pointda yana to'rt yil, komendant yordamchisi va kursantlar komendanti sifatida. Vest-Poyntda "Uning hukmronligi konstruktiv progressivlik bilan esda qoladi, qattiq, sog'lom ma'no va adolatga ega bo'lgan jiddiylik ulushi".<ref name="1-22infantry.org"/> Biroq, bir kursantning ota-onasi shunday izoh berdi: "Bakner kursantlar tug'ilishni unutadi, toshlardan emas".<ref name="Buck's Battle, Time Magazine">Buck's Battle, Time Magazine</ref> Bakner butun faoliyati davomida qo'shinlar bilan birga edi. 1936-yil sentyabr oyida u Ftdagi 23-piyoda polkining ijrochi direktori bo'ldi . Texasdagi Sem [[Hyuston|Xyuston]] . 1937-yil yanvar oyida polkovnik unvoniga ko'tarilib, u Ftda 66-piyoda (engil tank) qo'mondonligi bilan tayinlandi. Merilend shtatidagi Meade. 1938-yil sentyabr oyida u Ftdagi 22-piyoda qo'shiniga qo'mondonlik qildi . MakKlellan, [[Alabama]]. 1939 -yil noyabrdan 1940-yil avgustigacha u [[Janubiy Karolina]] shtatidagi Kamp Jeksonda 6-divizion shtab boshlig'i bo'lgan. Jorjiyadagi Benning va Luizianadagi Kamp Beauregard .<ref name="1-22infantry.org"/> === Ikkinchi jahon urushi === [[Fayl:Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_(22431162748).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_%2822431162748%29.jpg/220px-Planning_the_Kiska_Expedition_during_Aleutian_Islands_Campaign_%2822431162748%29.jpg|thumb| Bakner (o'tirgan, 3-o'ngda) vitse-admiral Tomas C. Kinkaid bilan (o'tirgan, 2-chapda) Aleut orollari kampaniyasi paytida]] Bakner 1940-yilda brigada generali lavozimiga ko'tarildi va armiyaning Alyaska mudofaa qo'mondonligi qo'mondoni sifatida Alyaskani mustahkamlash va himoya qilish uchun tayinlangan. 1941-yil avgustida general -mayor unvoni berilgan<ref name="1-22infantry.org">{{Veb manbasi|url=http://1-22infantry.org/commanders/bucknerpers.htm|sarlavha=Simon Bolivar Buckner Jr|ish=1-22infantry.org}}</ref> Alyaska suvlari, shu jumladan Aleut orollari va Bering dengizi qirg'oqlari, 1930-yillarda Yaponiya Imperator dengiz floti kemalari tomonidan tekshirilgan. Harakatning qandaydir potentsiali AQSh va Kanada kuchlari tomonidan jiddiy ko'rib chiqildi. AQSh nihoyat Ikkinchi Jahon urushiga jalb qilinganida, Alyaskaning mudofaasi allaqachon boshlangan edi - ammo yaponlar qaerga, qachon va qanday hujum qilishini hech kim bilmas edi. Bu 1942-yil 3-5 iyunda Gollandiya bandargohiga hayratlanarli kutilmagan hujumda sodir bo'ldi ; G'arbdan uzoqroqda, Yaponiya imperatorlik kuchlari Kiska va Attu orollarini egallab, 7000 ga yaqin (Kiskada) va Attuda 3000 ga yaqin askarni olib kelishdi. Amerika qo'mondonlari, shu jumladan Bakner, yaponlar orollardan AQShning G'arbiy qirg'og'ining qolgan qismiga zarba berish uchun baza sifatida foydalanishidan qo'rqishdi. G'arbiy sohilga so'nggi olti oy ichida bir necha marta hujum qilingan (shu jumladan qirg'oq suvlarida cheklanmagan suv osti urushi, Kaliforniyadagi Ellvud bombardimonlari va Oregondagi Fort Stivens bombardimonlari ). 28-bombardimon guruhining [[Leytenant|leytenanti]] Pol Bishop shunday deb esladi: {{Quote|General Simon B. Buckner Jr. said to us that the Japanese would have the opportunity to set up [[Air base|airbases]] in the Aleutians, making coastal cities like [[Anchorage, Alaska|Anchorage]], [[Seattle]], and [[San Francisco]] vulnerable within range to attack by their bombers. The fear of that scenario was real at the time because the Japanese were nearly invincible and ruthless in Asia and the Pacific. We knew that they [[Strategic bombing during World War II#Japanese bombing|bombed China relentlessly]] and [[attack on Pearl Harbor|by surprise on Pearl Harbor]], so we had to make sure it wouldn't happen here in the continental U.S. similar to what the Germans [[The Blitz|did over London and Coventry]].<ref>{{cite book|last=Parshall|first=Jonathan|author2=Anthony Tully|title=Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway|url=https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars|url-access=registration|year=2005|page=[https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars/page/57 57]|publisher=Potomac Books|isbn=978-1-57488-924-6}}</ref>}} Bakner 1942-yil iyun oyida mahalliy aleutlarni evakuatsiya qilish va ularning qishloqlarini yoqib yuborish haqida buyruq berdi. Aleut xalqiga 1945-yilgacha urush tugaganidan keyin qaytishga ruxsat berilmagan.<ref>{{Kitob manbasi|last=Mobley|first=Charles|title=World War II Aleut relocation camps in southeast Alaska|year=2015|location=Anchorage|isbn=978-0-9853948-0-6|page=5|url=https://www.nps.gov/aleu/learn/historyculture/upload/mobley-aleut-book-lo_res.pdf|accessdate=31 August 2020}}</ref> Bundan tashqari, Bakner afro-amerikalik qo'shinlarning Alyaskaga kiritilishiga e'tiroz bildirdi va o'z boshliqlariga urushdan keyin ham qolishidan xavotirda ekanligini yozdi: "Tabiiy natijada ular hindular va eskimoslar bilan aralashib, hayratlanarli darajada nomaqbul irqni keltirib chiqaradi. bu muammo bo'lardi.<ref>{{Kitob manbasi|last=Grandin|first=Greg|url=https://www.worldcat.org/oclc/1057732664|title=The end of the myth : from the frontier to the border wall in the mind of America|date=2019|isbn=978-1-250-17982-1|edition=First|location=New York|oclc=1057732664}}</ref> Attu orolini qaytarib olish kampaniyasi deyarli bir yil davom etdi. Attu uchun jang, Landcrab operatsiyasi 1943-yil may oyida uch hafta davomida bo'lib o'tdi. Har ikki tomondan qurbonlar ko'p edi. Sohilda 549 ga yaqin AQSh askari halok bo'ldi, 1148 nafari yaralandi, 1814 nafari sovuq va kasallikdan aziyat chekdi. 2900 yapon garnizonidan faqat 28 tasi tirik qoldi. Sohilda va havoda, Aleut yurishi oylarida har ikki tomonning o'nlab harbiylari va dengizchilari halok bo'ldi. {{Quote|text=The loyal courage, vigorous energy and determined fortitude of our armed forces in Alaska—on land, in the air and on the water—have turned back the tide of Japanese invasion, ejected the enemy from our shores and made a fortress of our last frontier. But this is only the beginning. We have opened the road to [[Tokyo]]; the shortest, most direct and most devastating to our enemies. May we soon travel that road to victory.|sign=Lieutenant General Simon Bolivar Buckner Jr., a few months after the Aleutian Islands Campaign<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/aleu/learn/photosmultimedia/upload/McGinnis-Battle-of-the-Aleutians-508.pdf|title=The Battle of the Aleutians, October 1943}}</ref>}} Keyinchalik, 1943-yil avgust oyida Kiska Kanada va AQSh askarlari tomonidan bosib olindi. Xuddi Attuda bo'lgani kabi, ob-havo dushmanga yordam berish uchun fitna uyushtirdi. Taxminan 5400 askar va dengizchilar ittifoqchi kuchlar kelishidan oldin Imperator dengiz floti tomonidan tuman qoplami ostida yashirincha olib ketilgan. Ittifoq qo'mondonlari yaponlar Kiskani butunlay evakuatsiya qilishlari mumkinligiga ishonishdan bosh tortdilar. Sakkiz kun davomida qo'shinlar orolni qidirib, zich tumanga o'q uzdilar va ba'zida tasodifan o'rtoqlarini otib tashladilar. Ittifoqchilarning 24 askari do'stona otishmada, to'rttasi yapon tuzoqlaridan va yana 71 nafari ''Abner Read'' kemasi suzuvchi minaga urilganda halok bo'ldi. 168 ittifoqchi askar Kiskada yarador yoki kasal bo'lib qoldi. Kimsasiz orolni bombardimon qilish va bosib olish "mashq mashg'uloti" sifatida bekor qilindi va Aleut kampaniyasi 439 kunlik urushdan keyin rasman yakunlandi. Bu Aleut orollari kampaniyasini tashkil etdi. 1943-yilda unga general- [[General-leytenant (AQSh)|leytenant unvoni]] berildi.<ref name="1-22infantry.org"/> [[Fayl:LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg/170px-LIEUTENANT_GENERAL_SIMON_B._BUCKNER_in_Okinawa.jpg|thumb| Bakner Okinavada, 1945 yil]] 1944-yil iyul oyida Bakner Gavayiga armiya va dengiz piyodalari korpuslaridan tashkil topgan O'ninchi armiyani tashkil qilish uchun yuborildi. O'ninchi armiyaning asl vazifasi Tayvanga bostirib kirishga tayyorgarlik ko'rish edi; ammo, bu operatsiya bekor qilindi va Buknerning buyrug'i o'rniga Okinava jangiga tayyorgarlik ko'rish buyurildi. 1945-yil 1-apreldan boshlab bu Amerika harbiy tarixidagi eng katta, eng sekin va eng qonli dengiz {{En dash}} quruqlik {{En dash}} havo janglaridan biri bo'ldi. Tarixiy amfibiya aktivlariga qaramay, Bukner qazib olingan yaponlarga frontal hujum qilishni talab qildi, garchi Amerika hayoti uchun juda qimmatga tushsa ham, uning strategiyasi oxir-oqibat muvaffaqiyatli bo'ldi. Jangning oxirida Bukner yaponlar ikkinchi darajali mudofaa chizig'iga qaytganini tushuna olmadi, bu esa yaponlarga halokatdan qochish va muhim kuch bilan qochish imkonini berdi. Orolning janubiy qismida bu kuchni kamaytirish, ayniqsa jangovar zonada qolib ketgan tinch aholi orasida juda katta talofatlarga olib keldi. [[Fayl:Simon_B._Buckner.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Simon_B._Buckner.jpg/170px-Simon_B._Buckner.jpg|left|thumb| Bukner (old planda, kamerani ushlab turadi), Okinavada general-mayor Lemuel C. Shepherd Jr., USMC bilan suratga olingan.]] Uning 1945-yildagi iqtiboslari vatandagi gazetalarda u yaponlarni nasroniylashtirish niyatida ekanligini va "buning eng yaxshi yo'li ularga nasroniylarni dafn etish edi" deganida xabar qilingan.<ref name="Star-Gazette (Elmira, New York) 03 Apr 1945, Tue Page 2 i">{{Yangiliklar manbasi |date=3 April 1945 |title=10th Army Chief |page=2 |publisher=Star-Gazette (Elmira, New York) |url=https://www.newspapers.com/image/276561290/ |access-date=5 September 2018}}</ref> ==== O'limi ==== 18-iyun kuni Bukner oʻzining standart 3 yulduzli bayrogʻini koʻtarib yurgan oʻzining qoʻmondonlik jipisida taxminan {{Convert|300|yd}} togʻ tizmasidagi oldinga kuzatuv postiga tashrif buyurish uchun yetib keldi. front ortida, dengiz piyoda askarlari Yaponiyaning Ibaru tizmasi bo'ylab oldinga siljishda. Generalning tashrifi har doim ham ma'qul kelmasdi, chunki uning borligi dushmanni tez-tez o'qqa tutdi, odatda u ketayotganda. Bukner po'lat dubulg'asining old tomonida standart uchta yulduzni ko'rsatgan holda keldi va yaqin atrofdagi dengiz piyodalari posti Buknerning pozitsiyasiga signal yubordi va ular generalning dubulg'asidagi uchta yulduzini aniq ko'rishlari mumkinligini aytdi. Bu haqda gapirganda, Bakner o'zining dubulg'asini belgilanmaganiga almashtirdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.militaryhallofhonor.com/honoree-record.php?id=197|sarlavha=GEN Simon Bolivar Buckner, Jr.|ish=www.militaryhallofhonor.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://valor.militarytimes.com/hero/6042|sarlavha=Simon Buckner – Recipient – Military Times Hall Of Valor|ish=valor.militarytimes.com}}</ref> [[Fayl:Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg/220px-Last_picture_of_LtGen._Buckner_at_Okinawa.jpg|thumb| Buknerning so'nggi surati (o'ngda), u yapon artilleriyasi tomonidan o'ldirilishidan oldin olingan.]] Bukner postda turganida, noma'lum kalibrli (taxminan 47 mm bo'lgan) kichik tekis traektoriyali yapon artilleriya snaryadlari uning yaqinidagi marjon qoyasiga tegdi va uning parchalari ko'kragini teshdi.<ref name="military">Military Vol XVII, pp22 & 23</ref><ref>Marine Corps Gazette, p.103</ref> Bakner zambilda yaqin atrofdagi yordam punktiga olib ketilgan va u yerda operatsiya stolida vafot etgan. Uning o'rniga dengiz piyodasi generali Roy Geyger qo'mondonlik qildi. Okinava jangida jami amerikalik o'lganlar soni 12 513 kishini tashkil etdi. Bukner [[Frankfort (Kentucky)|Kentukki shtatining Frankfort]] shahridagi Frankfort qabristonidagi oilaviy uchastkaga dafn qilindi.<ref>{{Veb manbasi|ish=Find a Grave|sarlavha=Simon Bolivar Buckner, Jr|url=https://www.findagrave.com/memorial/6925151/simon-bolivar-buckner|kirish sanasi=July 1, 2019}}</ref> Bakner Adel Blan Buknerga uylangan (1893–1988). Ularning uchta farzandi bor edi: Saymon Bolivar Bakner III, Meri Blan Bukner va Uilyam Kleyborn Bakner. [[Fayl:Buckner_Plaque.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Buckner_Plaque.jpg/170px-Buckner_Plaque.jpg|thumb| Fort McClellan binosidagi plaket]] * Fort Bakner, Okinavadagi dengiz piyodalari lageri lagerining armiya bo'linmasi, 78-signal bataloni va 53-signal batalyonining E Co. joylashgan va uning nomiga kichik yodgorlik o'z ichiga oladi.<ref>The Patriot Files: "[http://www.patriotfiles.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=8316&page=1 Fort Buckner] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220420110005/http://www.patriotfiles.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=8316&page=1 |date=2022-04-20 }}"</ref> * USNS General Saymon B. Bukner (T-AP-123), ''[[P2 tashish|Admiral WS Benson]]'' sinfidagi [[Harbiylar transporti|qo'shin transporti]] . * Okinavaning sharqiy tomonidagi Nakagusuku ko'rfazi 1940-yillarda amerikalik harbiylar tomonidan "Bakner ko'rfazi" deb atalgan. Ular ko'pincha bu kunga qadar, hatto rasmiy yozishmalarda ham shunday deb murojaat qilishadi.<ref>US Navy Typhoon Havens Handbook: "[http://www.nrlmry.navy.mil/port_studies/thh-nc/japan/buckner/text/frame.htm Buckner Bay] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131006023432/http://www.nrlmry.navy.mil/port_studies/thh-nc/japan/buckner/text/frame.htm |date=2013-10-06 }}"</ref> * Vest-Poynt Kampi Bukner, u yerda yilgi bolalar (ikkinchi kurs talabalari) kursantlar dala mashg'ulotlaridan (CFT) o'tadilar. * [[Sovuq urush]] bilan bog'liq harbiy qurilish paytida Alyaskada qurilgan bir nechta joylar, jumladan: ** [[Ankorij|Alyaskaning]] Ankorij shahridagi Fort-Richardsondagi (hozirgi Elmendorf-Richardson qo'shma bazasining bir qismi) Buckner gimnaziyasi (shuningdek, Fieldhouse va jismoniy tayyorgarlik markazi), general Ikkinchi Jahon urushi paytida tashkil etilgan lavozim. ** Uittierdagi Bukner binosi [[Whittier (Alaska)|, Alyaska]], bir vaqtlar Alyaskadagi kvadrat metr bo'yicha eng katta bino. ** Ankorijning Nunaka vodiysi bo'linmasidagi Buckner Drive, dastlab harbiy uy sifatida qurilgan. * Fort Leavenworthning Normandiya qishlog'idagi Buckner Drive. * Fort Jorj Meade merosi bog'idagi Bukner prospekti. * Fort Shafterdagi Bukner darvozasi, Gavayi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.usarpac.army.mil/tour01.asp|sarlavha=Tour Fort Shafter, Hawaii|kirish sanasi=23 August 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130226193949/http://www.usarpac.army.mil/tour01.asp|arxivsana=26 February 2013}}</ref> * Buckner Hall, sobiq Fort McClellandagi bosh qarorgoh binosi * Buckner Circle, sobiq Fort MakKlellandagi ko'cha, bu yerda katta ofitserlar uylari (20) joylashgan bo'lib, barchasi markaziy yashil maydonga qaragan. * Buckner Road, Mount Vernon, Virjiniya, McNair Road, Patton Road va Stillwell Avenue bilan birga Vudlaun Manor mahallasidagi barcha AQSh armiyasi generallari. == Harbiy mukofotlar == Buknerning harbiy ordenlari va mukofotlariga quyidagilar kiradi: {| style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="3" |&nbsp; |- | | | |- |{{ribbon devices|width60|number=1|type=service-star|ribbon=American Defense Service Medal ribbon.svg}} |{{ribbon devices|width60|number=2|type=service-star|ribbon=Asiatic-Pacific Campaign ribbon.svg}} | |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="2" |Hurmatli xizmat xochi | colspan="2" | Harbiy xizmat uchun medal |- | Harbiy-dengiz kuchlaridagi xizmatlari uchun medali | Binafsha yurak | Birinchi jahon urushi g'alaba medali |- | Amerika mudofaa xizmati medali | Osiyo-Tinch okeani kampaniyasi medali | Ikkinchi jahon urushi g'alaba medali |- |} {| class="wikitable" !Belgilar ! Daraja ! Komponent ! Sana |- | Hech qanday nishon yo'q | Kursant | USMA | 1904 yil 16 iyun |- | 1908 yilda hech qanday nishon yo'q | Ikkinchi leytenant | Doimiy armiya | 1908 yil 14 fevral |- |[[Fayl:US-O2_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O2_insignia.svg/13px-US-O2_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Birinchi leytenant | Doimiy armiya | 1914 yil 5 avgust |- |[[Fayl:US-O3_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O3_insignia.svg/33px-US-O3_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Kapitan | Doimiy armiya | 1917-yil 5-may |- |[[Fayl:US-O4_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/US-O4_insignia.svg/40px-US-O4_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;mayor | Vaqtinchalik | 1917-yil 5-avgust |- |[[Fayl:US-O3_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/US-O3_insignia.svg/33px-US-O3_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Kapitan | Doimiy armiya | 1919-yil 21-avgust |- |[[Fayl:US-O4_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/US-O4_insignia.svg/40px-US-O4_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;mayor | Doimiy armiya | 1920-yil 1-iyul |- |[[Fayl:US-O5_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/US-O5_insignia.svg/40px-US-O5_insignia.svg.png|center|42x42px]] |&nbsp;Podpolkovnik | Doimiy armiya | 1932-yil 1-aprel |- |[[Fayl:US-O6_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/US-O6_insignia.svg/60px-US-O6_insignia.svg.png|center|60x60px]] |&nbsp;Polkovnik | Doimiy armiya | 1937-yil 11-yanvar |- |[[Fayl:US-O7_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/US-O7_insignia.svg/33px-US-O7_insignia.svg.png|center|33x33px]] |&nbsp;Brigadir generali | Doimiy armiya | 1940-yil 1-sentyabr |- |[[Fayl:US-O8_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/US-O8_insignia.svg/66px-US-O8_insignia.svg.png|center|66x66px]] |&nbsp;General-mayor | Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasi | 1941-yil 4-avgust |- |[[Fayl:US-O9_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/US-O9_insignia.svg/100px-US-O9_insignia.svg.png|center|100x100px]] |&nbsp;[[General-leytenant (AQSh)|General-leytenant]] | Amerika Qo'shma Shtatlari armiyasi | 1943-yil 4-may |- |[[Fayl:US-O10_insignia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/US-O10_insignia.svg/133px-US-O10_insignia.svg.png|center|133x133px]] |&nbsp;General | O'limdan keyin | 1954-yil 19-iyul |} <references responsive="1"></references> == Bibliografiyasi ==   * [http://eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/B.html Kichik Saymon Bolivar Bakner, Duayt D. Eyzenxauer prezidentlik kutubxonasi hujjatlari] * [http://www.thebucknerhome.com Oila bosh sahifasi] * [https://www.okinawa.org/threads/memorial-monument-of-lieutenant-general-buckner.204/ Okinavaning Itoman shahridagi Kuniyoshidagi yodgorligi, u yerda vafot etgan.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190707022054/https://www.okinawa.org/threads/memorial-monument-of-lieutenant-general-buckner.204/ |date=2019-07-07 }} (in English) * Simon Bolivar Buckner Jr. * [http://www.navsource.org/archives/09/22/22123.htm USNS generali Saymon B. Bukner (T-AP-123)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20101203025123/http://www.navsource.org/archives/09/22/22123.htm |date=2010-12-03 }} * [https://generals.dk/general/Buckner/Simon_Bolivar_Jr./USA.html Ikkinchi jahon urushi generallari] * [http://rememberthedeadeyes.com/GeneralBuckner.html General Saymon Bolivar Bukner Jr. Deadeyes 96-piyoda diviziyasi] * Dartmut kolleji kutubxonasidagi [https://archives-manuscripts.dartmouth.edu/repositories/2/resources/1183 ''qor va haddan tashqari sovuqda asosiy dala qo'llanmasi'' qo'lyozmasi] {{Start box}} {{s-mil}} {{S-new|command}} {{S-ttl}} {{s-aft|after=[[Roy Geiger]]}} {{S-end}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:1945-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] hel2evjqr3tj07t8hiqi4vwm1rzzoey 0 766555 5997760 5480430 2026-04-17T07:57:25Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997760 wikitext text/x-wiki {{Muzey2 | nomi = | asl nomi = Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi |logotip = [[Fayl:Ark.Bukhara.jpg|thumb|Buxoro Arki]] |logotip kengligi = |imzo = |tasvir = Buxoro Muzeyi |tasvir kengligi = (tasvir kengligi piksellarda) |tasvir izohi = (tasvir izohi) | asos solingan = 1922-yil | ochilgan sanasi = 8-noyabr | tugatilgan sanasi = | qayta tashkil etilgan sanasi = | asos soluvchi = Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Maorif Nozirligi Qori Yoʻldosh Poʻlatov | joylashuvi = <!-- Buxoro Arki --> | manzili = Buxoro shahar Abu Havs Kabir koʻchasi | lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = | lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | region = | CoordScale = | eng yaqin metro bekati = | yillik tashrif buyuruvchilar = 800 ming | direktor = | sayti = https://www.bukharamuseums.uz | Commonslink2 = }}'''Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi''' ('''Buxoro muzeyi''' (1922—1947); '''Buxoro oʻlkani oʻrganish muzeyi''' (1947—1983); '''Buxoro davlat badiiy-meʼmorchilik muzey-qoʻriqxonasi''' (1983—2017) — [[Oʻzbekiston]]ning [[Buxoro viloyati]]dagi barcha 18 ta muzeyni va bir necha tarixiy yodgorliklarni birlashtirib turuvchi davlat ilmiy, maʼrifiy-madaniy muassasasi. Asosiy faoliyati tarixiy ashyolarni saqlash, restavratsiya va konservatsiya qilish, oʻrganish, targʻib qilish hamda kelgusi avlodga yetkazishdan iborat. == Tarixi == [[Buxoro]]da dastlabki muzey 1922-yilda tashkil topgan{{sfn|Қадимий Бухоро музейлари|2015|p=10}}. Buxoroda muzey ochish va muzey uchun mos bino tanlash masalasi 1920-yildan boshlab olimlar oʻrtasida muhokamada boʻladi. [[Muzey]] binosi uchun [[Buxoro amirligi|Buxoro amir]]larinining yozgi saroyi, [[Ark]] qal’asi, Rus-Osiyo banki binosi, Teart binosi kabilar tanlanadi. [[Qori Yoʻldosh Poʻlatov]] va boshqa ziyolilarning faol harakatlari natijasida 1922-yil 8-noyabrda oldingi Rus-Xitoy (Rus-Osiyo) banki binosida tashkil qilinadi<ref>{{veb manbasi |title=Бухорода биринчи музахонанинг очилиш маросими |url=https://telegra.ph/Buhoroda-birinchi-muzahonaning-ochilish-marosimi-11-04}}</ref>. Ammo moliyaviy muammolar sabab muzey oʻz faoliyatini keyingi yillarda toʻxtatishiga toʻgʻri keladi. [[Muso Saidjonov]] rahbarligida 1927-yilda [[Koʻkaldosh madrasasi (Toshkent)|Koʻkaldosh madrasasi]]ning ichki hovlisida muzey uchun yevropacha uslubda yangi bino quriladi. Shu davrdan boshlab muzey oʻz faoliyatini toʻxtatmadi. == Sobiq ittifoq davrida muzey faoliyati == == XX asr oxiri va XXI asr boshida muzey faoliyati == == Buxoro muzeyi bugungi kunda == == Muzey bosh binosi tarixi == Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi bosh binosi Buxoro hukmdorlarining qarorgohi Ark qal’asida joylashgan. Ark qal’asining 4 gektarga yaqin maydonni tashkil qilib, uning 1 gektaridan bugungi kunda muzey sifatida foydalanilmoqda. Qolgan 3 gektar maydoni arxeologik qoʻriqxona hisoblanadi. Muzey sifatida foydalanilayotgan hudud quyidagicha qismlardan iborat: {| class="wikitable" |+Ark ichidagi hovli va undagi ekspozitsiyalar |- ! Hovlilar !! Boʻlimlar !! Koʻrgazma nomi |- | Dolon-usti berk yoʻlak, Obxona, Kanaxona, Regxona || || |- | Jome masjidi|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Muqaddas kitob talqini“ |- | Taxt hovlisi — „Marosimxona“ || || |- | Salomxona|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Buxoro vohasining zamonaviy va oʻrta asrlar tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Salomxona || „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Buxoro xonligi/amirligi tarixi“ekspozitsiyasi |- | Salomxona|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Numizmatika va epigrafiya“ ekspozitsiyasi |- | Otxona || Etnografiya va sanʼat ilmiy boʻlimi || „XIX asr oxiri- XX asr boshi saroy harbiylari va ot anjomlari tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi || Etnografiya va sanʼat ilmiy boʻlimi|| „Buxoro misgarligi va zargarlik tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi || „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Arxeologiya“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi|| Tabiat ilmiy boʻlimi || „Buxoro vohasi Tabiati va tabiiy boyliklari“ ekspozitsiyasi |} == Direktorlar == '''Mahmudov''' <br /> '''Almiyev Robert Valievich''' (1983—2012)<br /> '''Zikrillaev Abdurashid Nematovich''' (2012—2019)<br /> '''Nasimov Bahrom Bahodirovich''' (2020-yildan) == Muzey xodimlari == == Filiallar == === Ark viloyat oʻlkashunoslik muzeyi === {{Asosiy|Ark viloyat oʻlkashunoslik muzeyi}} '''Manzil:''' Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Abu Xavs Kabir koʻchasi № 2 uy. '''Telefon:''' +99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′40″ s. sh. 64°24′39″ v. d. === Sitorai Moxi-Xossa amaliy bezak sanʼati muzeyi === {{Asosiy|Sitorai Moxi Xossa amaliy bezak sanʼati muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Moxi Xossa shohkoʻchasi № 47 uy. '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°48′46″ s. sh. 64°26′29″ v. d. === Buxoro gilamlar tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro gilamalar tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Arabon (Mehtar Ambar) koʻchasi, Magʻoki Attor masjidi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′23″ s. sh. 64°25′06″ v. d. === Buxoro suv taʼminoti tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro suv ta'minoti muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Muxtor Ashrafiy (Pistashikanon) koʻchasi, „Istirohat“ bogʻi, Chashmayi Ayyub maqbarasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′41″ s. sh. 64°24′08″ v. d. === Buxoro Tasviriy sanʼat muzeyi === {{Asosiy|Buxoro tasviriy sanʼat muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, II passaj '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′20″ s. sh. 64°24′59″ v. d. === Imom al-Buxoriy memorial muzeyi === {{Asosiy|Imom al-Buxoriy memorial muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Muxtor Ashrafiy (Pistashikanon) koʻchasi, „Istirohat“ bogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′41″ s. sh. 64°24′08″ v. d. === Buxoro adabiyoti tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro adabiyoti tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Mehtar Ambar koʻchasi, Koʻkaldosh madrasasi hujralari '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′23″ s. sh. 64°25′12″ v. d. === Qadimgi Varaxsha va kulolchilik sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Qadimgi Varaxsha va kulolchilik sanʼati tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, Labi Hovuz majmuasi, Nodir Devonbegi xonaqosi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′22″ s. sh. 64°25′10″ v. d. === Qadimgi Poykent tarixi muzeyi === {{Asosiy|Qadimgi Poykent tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati Qorakoʻl tumani „Sayyot“ MFY Shoʻobod qishlogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°58′54″ s. sh. 64°01′00″ v. d. === Abu Ali ibn Sino memorial muzeyi === {{Asosiy|Ibn Sino memorial muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati [[Peshku tumani]] „Afshona“ MFY Afshona qishlogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°59’39.7"N 64°22’50.8"E === Romitan tuman tarixi muzeyi === {{Asosiy|Romitan tuman tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati [[Romitan tumani]] Muhammad Samosiy koʻchasi, 4 uy '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°55’44.3"N 64°22’44.9"E === Fayzulla Xoʻjayev (Buxorolik boy savdogar) uy-muzeyi === {{Asosiy|Fayzulla Xoʻjayev (Buxorolik boy savdogar) uy-muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Abdulla Toʻqay koʻchasi, № 70 uy '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39.769133, 64.412896 === Mutal Burxonov uy-muzeyi === {{Asosiy|Mutal Burxonov uy-muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, 1/182 uy, 2-xonadon '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39.769075, 64.453263 === Buxoro yogʻoch oʻymakorligi sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro yogʻoch oʻymakorligi tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Xoʻja Nurobod koʻchasi, 31 uy, [[Abdulazizxon madrasasi]] masjidi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′33″ s. sh. 64°25′04″ v. d. === Buxoro xattotlik sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro xattotlik sanʼati tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Xoʻja Nurobod koʻchasi, 29 uy, Ulugʻbek madrasasi darsxonasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′35″ s. sh. 64°25′03″ v. d. === Buxoro temirchilik hunari tarixi muzey-ustaxonasi === {{Asosiy|Buxoro temirchilik hunari tarixi muzey-ustaxonasi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Haqiqat (Mehtar Ambar) koʻchasi, 2 Kulita karvonsaroyi otxonasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′25″ s. sh. 64°25′02″ v. d. === Buxoro huquq va qonunchilik tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro huquq va qonunchilik tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Mirzo Sahbo (Mirzo Usmon) koʻchasi, 17 uy „Zindon“ obidasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′44″ s. sh. 64°24′50″ v. d. === Naqshbandiya tariqati muzeyi === {{Asosiy|Naqshbandiya tariqati muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati Kogon tumani, Niyoz Hoji MFY, Qasri Orifon qishlogʻi Bahouddin Naqshband hazirasi, Doniyolbiy madrasasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°48′03″ s. sh. 64°32′11″ v. d. == Boʻlimlari == === Boshqaruv apparati === '''''Muzeyning boshqaruv apparatiga quyidagilar kiradi:''''' Direktor, umumiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, ilmiy ishlar boʻyicha derektor oʻrinbosari,Bosh muxofiz, ilmiy kotib, kadrlar boʻyicha bosh mutaxassis, kotib, texnik ishlar boʻyicha mas’ul, Bosh bugʻalter === Kadrlar boʻlimi === === Ilmiy boʻlim === === Xoʻjalik ishlari boʻlimi === === Muzey ashyolarini saqlash (fond) boʻlimi === === Muzey eksponatlari va kolleksiyalarini hisobga olish boʻlimi === === Nashriyot ishlari va axborot texnologiyalarini tadbiq etish boʻlimi === === Turizm va marketing boʻlimi === === Koʻchma koʻrgazmalar boʻlimi === == Kolleksiya == == Noyob eksponatlar == == Muzey nashri == == Adabiyotlar == == Qoʻshimcha oʻqish == == Havolalar == [[Turkum:Buxoro muzeylari]] [[Turkum:Buxoro viloyati]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin|2}} === Ilmiy adabiyotlar === * {{kitob manbasi|author= |title= Қадимий Бухоро музейлари|date=2015|publisher= Бухоро нашриёти|location=Бухоро|pages=96||ref=Қадимий Бухоро музейлари}} * {{kitob manbasi|author= |title= Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey-qoʻriqxonasi|date=2004|publisher= „SM Print“|location=Toshkent|pages=223||ref=Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey-qoʻriqxonasi}} * {{kitob manbasi|author= |title= Қадимий Бухоро музейлари|date=2015|publisher= Бухоро нашриёти|location=Бухоро|pages=96||ref=Қадимий Бухоро музейлари}} 8ug3248xp1v1gpg1nydbce612a9rcry 5997761 5997760 2026-04-17T07:57:33Z KWiki78 246724 5997761 wikitext text/x-wiki {{Muzey2 | nomi = | asl nomi = Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi |logotip = [[Fayl:Ark.Bukhara.jpg|thumb|Buxoro Arki]] |logotip kengligi = |imzo = |tasvir = Buxoro Muzeyi |tasvir kengligi = (tasvir kengligi piksellarda) |tasvir izohi = (tasvir izohi) | asos solingan = 1922-yil | ochilgan sanasi = 8-noyabr | tugatilgan sanasi = | qayta tashkil etilgan sanasi = | asos soluvchi = Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Maorif Nozirligi Qori Yoʻldosh Poʻlatov | joylashuvi = <!-- Buxoro Arki --> | manzili = Buxoro shahar Abu Havs Kabir koʻchasi | lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = | lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | region = | CoordScale = | eng yaqin metro bekati = | yillik tashrif buyuruvchilar = 800 ming | direktor = | sayti = https://www.bukharamuseums.uz | Commonslink2 = }}'''Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi''' ('''[[Buxoro]] muzeyi''' (1922—1947); '''Buxoro oʻlkani oʻrganish muzeyi''' (1947—1983); '''Buxoro davlat badiiy-meʼmorchilik muzey-qoʻriqxonasi''' (1983—2017) — [[Oʻzbekiston]]ning [[Buxoro viloyati]]dagi barcha 18 ta muzeyni va bir necha tarixiy yodgorliklarni birlashtirib turuvchi davlat ilmiy, maʼrifiy-madaniy muassasasi. Asosiy faoliyati tarixiy ashyolarni saqlash, restavratsiya va konservatsiya qilish, oʻrganish, targʻib qilish hamda kelgusi avlodga yetkazishdan iborat. == Tarixi == [[Buxoro]]da dastlabki muzey 1922-yilda tashkil topgan{{sfn|Қадимий Бухоро музейлари|2015|p=10}}. Buxoroda muzey ochish va muzey uchun mos bino tanlash masalasi 1920-yildan boshlab olimlar oʻrtasida muhokamada boʻladi. [[Muzey]] binosi uchun [[Buxoro amirligi|Buxoro amir]]larinining yozgi saroyi, [[Ark]] qal’asi, Rus-Osiyo banki binosi, Teart binosi kabilar tanlanadi. [[Qori Yoʻldosh Poʻlatov]] va boshqa ziyolilarning faol harakatlari natijasida 1922-yil 8-noyabrda oldingi Rus-Xitoy (Rus-Osiyo) banki binosida tashkil qilinadi<ref>{{veb manbasi |title=Бухорода биринчи музахонанинг очилиш маросими |url=https://telegra.ph/Buhoroda-birinchi-muzahonaning-ochilish-marosimi-11-04}}</ref>. Ammo moliyaviy muammolar sabab muzey oʻz faoliyatini keyingi yillarda toʻxtatishiga toʻgʻri keladi. [[Muso Saidjonov]] rahbarligida 1927-yilda [[Koʻkaldosh madrasasi (Toshkent)|Koʻkaldosh madrasasi]]ning ichki hovlisida muzey uchun yevropacha uslubda yangi bino quriladi. Shu davrdan boshlab muzey oʻz faoliyatini toʻxtatmadi. == Sobiq ittifoq davrida muzey faoliyati == == XX asr oxiri va XXI asr boshida muzey faoliyati == == Buxoro muzeyi bugungi kunda == == Muzey bosh binosi tarixi == Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi bosh binosi Buxoro hukmdorlarining qarorgohi Ark qal’asida joylashgan. Ark qal’asining 4 gektarga yaqin maydonni tashkil qilib, uning 1 gektaridan bugungi kunda muzey sifatida foydalanilmoqda. Qolgan 3 gektar maydoni arxeologik qoʻriqxona hisoblanadi. Muzey sifatida foydalanilayotgan hudud quyidagicha qismlardan iborat: {| class="wikitable" |+Ark ichidagi hovli va undagi ekspozitsiyalar |- ! Hovlilar !! Boʻlimlar !! Koʻrgazma nomi |- | Dolon-usti berk yoʻlak, Obxona, Kanaxona, Regxona || || |- | Jome masjidi|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Muqaddas kitob talqini“ |- | Taxt hovlisi — „Marosimxona“ || || |- | Salomxona|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Buxoro vohasining zamonaviy va oʻrta asrlar tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Salomxona || „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Buxoro xonligi/amirligi tarixi“ekspozitsiyasi |- | Salomxona|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Numizmatika va epigrafiya“ ekspozitsiyasi |- | Otxona || Etnografiya va sanʼat ilmiy boʻlimi || „XIX asr oxiri- XX asr boshi saroy harbiylari va ot anjomlari tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi || Etnografiya va sanʼat ilmiy boʻlimi|| „Buxoro misgarligi va zargarlik tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi || „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Arxeologiya“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi|| Tabiat ilmiy boʻlimi || „Buxoro vohasi Tabiati va tabiiy boyliklari“ ekspozitsiyasi |} == Direktorlar == '''Mahmudov''' <br /> '''Almiyev Robert Valievich''' (1983—2012)<br /> '''Zikrillaev Abdurashid Nematovich''' (2012—2019)<br /> '''Nasimov Bahrom Bahodirovich''' (2020-yildan) == Muzey xodimlari == == Filiallar == === Ark viloyat oʻlkashunoslik muzeyi === {{Asosiy|Ark viloyat oʻlkashunoslik muzeyi}} '''Manzil:''' Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Abu Xavs Kabir koʻchasi № 2 uy. '''Telefon:''' +99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′40″ s. sh. 64°24′39″ v. d. === Sitorai Moxi-Xossa amaliy bezak sanʼati muzeyi === {{Asosiy|Sitorai Moxi Xossa amaliy bezak sanʼati muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Moxi Xossa shohkoʻchasi № 47 uy. '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°48′46″ s. sh. 64°26′29″ v. d. === Buxoro gilamlar tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro gilamalar tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Arabon (Mehtar Ambar) koʻchasi, Magʻoki Attor masjidi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′23″ s. sh. 64°25′06″ v. d. === Buxoro suv taʼminoti tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro suv ta'minoti muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Muxtor Ashrafiy (Pistashikanon) koʻchasi, „Istirohat“ bogʻi, Chashmayi Ayyub maqbarasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′41″ s. sh. 64°24′08″ v. d. === Buxoro Tasviriy sanʼat muzeyi === {{Asosiy|Buxoro tasviriy sanʼat muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, II passaj '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′20″ s. sh. 64°24′59″ v. d. === Imom al-Buxoriy memorial muzeyi === {{Asosiy|Imom al-Buxoriy memorial muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Muxtor Ashrafiy (Pistashikanon) koʻchasi, „Istirohat“ bogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′41″ s. sh. 64°24′08″ v. d. === Buxoro adabiyoti tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro adabiyoti tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Mehtar Ambar koʻchasi, Koʻkaldosh madrasasi hujralari '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′23″ s. sh. 64°25′12″ v. d. === Qadimgi Varaxsha va kulolchilik sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Qadimgi Varaxsha va kulolchilik sanʼati tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, Labi Hovuz majmuasi, Nodir Devonbegi xonaqosi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′22″ s. sh. 64°25′10″ v. d. === Qadimgi Poykent tarixi muzeyi === {{Asosiy|Qadimgi Poykent tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati Qorakoʻl tumani „Sayyot“ MFY Shoʻobod qishlogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°58′54″ s. sh. 64°01′00″ v. d. === Abu Ali ibn Sino memorial muzeyi === {{Asosiy|Ibn Sino memorial muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati [[Peshku tumani]] „Afshona“ MFY Afshona qishlogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°59’39.7"N 64°22’50.8"E === Romitan tuman tarixi muzeyi === {{Asosiy|Romitan tuman tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati [[Romitan tumani]] Muhammad Samosiy koʻchasi, 4 uy '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°55’44.3"N 64°22’44.9"E === Fayzulla Xoʻjayev (Buxorolik boy savdogar) uy-muzeyi === {{Asosiy|Fayzulla Xoʻjayev (Buxorolik boy savdogar) uy-muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Abdulla Toʻqay koʻchasi, № 70 uy '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39.769133, 64.412896 === Mutal Burxonov uy-muzeyi === {{Asosiy|Mutal Burxonov uy-muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, 1/182 uy, 2-xonadon '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39.769075, 64.453263 === Buxoro yogʻoch oʻymakorligi sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro yogʻoch oʻymakorligi tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Xoʻja Nurobod koʻchasi, 31 uy, [[Abdulazizxon madrasasi]] masjidi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′33″ s. sh. 64°25′04″ v. d. === Buxoro xattotlik sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro xattotlik sanʼati tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Xoʻja Nurobod koʻchasi, 29 uy, Ulugʻbek madrasasi darsxonasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′35″ s. sh. 64°25′03″ v. d. === Buxoro temirchilik hunari tarixi muzey-ustaxonasi === {{Asosiy|Buxoro temirchilik hunari tarixi muzey-ustaxonasi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Haqiqat (Mehtar Ambar) koʻchasi, 2 Kulita karvonsaroyi otxonasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′25″ s. sh. 64°25′02″ v. d. === Buxoro huquq va qonunchilik tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro huquq va qonunchilik tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Mirzo Sahbo (Mirzo Usmon) koʻchasi, 17 uy „Zindon“ obidasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′44″ s. sh. 64°24′50″ v. d. === Naqshbandiya tariqati muzeyi === {{Asosiy|Naqshbandiya tariqati muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati Kogon tumani, Niyoz Hoji MFY, Qasri Orifon qishlogʻi Bahouddin Naqshband hazirasi, Doniyolbiy madrasasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°48′03″ s. sh. 64°32′11″ v. d. == Boʻlimlari == === Boshqaruv apparati === '''''Muzeyning boshqaruv apparatiga quyidagilar kiradi:''''' Direktor, umumiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, ilmiy ishlar boʻyicha derektor oʻrinbosari,Bosh muxofiz, ilmiy kotib, kadrlar boʻyicha bosh mutaxassis, kotib, texnik ishlar boʻyicha mas’ul, Bosh bugʻalter === Kadrlar boʻlimi === === Ilmiy boʻlim === === Xoʻjalik ishlari boʻlimi === === Muzey ashyolarini saqlash (fond) boʻlimi === === Muzey eksponatlari va kolleksiyalarini hisobga olish boʻlimi === === Nashriyot ishlari va axborot texnologiyalarini tadbiq etish boʻlimi === === Turizm va marketing boʻlimi === === Koʻchma koʻrgazmalar boʻlimi === == Kolleksiya == == Noyob eksponatlar == == Muzey nashri == == Adabiyotlar == == Qoʻshimcha oʻqish == == Havolalar == [[Turkum:Buxoro muzeylari]] [[Turkum:Buxoro viloyati]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin|2}} === Ilmiy adabiyotlar === * {{kitob manbasi|author= |title= Қадимий Бухоро музейлари|date=2015|publisher= Бухоро нашриёти|location=Бухоро|pages=96||ref=Қадимий Бухоро музейлари}} * {{kitob manbasi|author= |title= Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey-qoʻriqxonasi|date=2004|publisher= „SM Print“|location=Toshkent|pages=223||ref=Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey-qoʻriqxonasi}} * {{kitob manbasi|author= |title= Қадимий Бухоро музейлари|date=2015|publisher= Бухоро нашриёти|location=Бухоро|pages=96||ref=Қадимий Бухоро музейлари}} hz4i09dqkcro267glugg34ietfrnbwb 5997762 5997761 2026-04-17T07:57:41Z KWiki78 246724 5997762 wikitext text/x-wiki {{Muzey2 | nomi = | asl nomi = Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi |logotip = [[Fayl:Ark.Bukhara.jpg|thumb|Buxoro Arki]] |logotip kengligi = |imzo = |tasvir = Buxoro Muzeyi |tasvir kengligi = (tasvir kengligi piksellarda) |tasvir izohi = (tasvir izohi) | asos solingan = 1922-yil | ochilgan sanasi = 8-noyabr | tugatilgan sanasi = | qayta tashkil etilgan sanasi = | asos soluvchi = Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Maorif Nozirligi Qori Yoʻldosh Poʻlatov | joylashuvi = <!-- Buxoro Arki --> | manzili = Buxoro shahar Abu Havs Kabir koʻchasi | lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = | lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | region = | CoordScale = | eng yaqin metro bekati = | yillik tashrif buyuruvchilar = 800 ming | direktor = | sayti = https://www.bukharamuseums.uz | Commonslink2 = }} '''Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi''' ('''[[Buxoro]] muzeyi''' (1922—1947); '''Buxoro oʻlkani oʻrganish muzeyi''' (1947—1983); '''Buxoro davlat badiiy-meʼmorchilik muzey-qoʻriqxonasi''' (1983—2017) — [[Oʻzbekiston]]ning [[Buxoro viloyati]]dagi barcha 18 ta muzeyni va bir necha tarixiy yodgorliklarni birlashtirib turuvchi davlat ilmiy, maʼrifiy-madaniy muassasasi. Asosiy faoliyati tarixiy ashyolarni saqlash, restavratsiya va konservatsiya qilish, oʻrganish, targʻib qilish hamda kelgusi avlodga yetkazishdan iborat. == Tarixi == [[Buxoro]]da dastlabki muzey 1922-yilda tashkil topgan{{sfn|Қадимий Бухоро музейлари|2015|p=10}}. Buxoroda muzey ochish va muzey uchun mos bino tanlash masalasi 1920-yildan boshlab olimlar oʻrtasida muhokamada boʻladi. [[Muzey]] binosi uchun [[Buxoro amirligi|Buxoro amir]]larinining yozgi saroyi, [[Ark]] qal’asi, Rus-Osiyo banki binosi, Teart binosi kabilar tanlanadi. [[Qori Yoʻldosh Poʻlatov]] va boshqa ziyolilarning faol harakatlari natijasida 1922-yil 8-noyabrda oldingi Rus-Xitoy (Rus-Osiyo) banki binosida tashkil qilinadi<ref>{{veb manbasi |title=Бухорода биринчи музахонанинг очилиш маросими |url=https://telegra.ph/Buhoroda-birinchi-muzahonaning-ochilish-marosimi-11-04}}</ref>. Ammo moliyaviy muammolar sabab muzey oʻz faoliyatini keyingi yillarda toʻxtatishiga toʻgʻri keladi. [[Muso Saidjonov]] rahbarligida 1927-yilda [[Koʻkaldosh madrasasi (Toshkent)|Koʻkaldosh madrasasi]]ning ichki hovlisida muzey uchun yevropacha uslubda yangi bino quriladi. Shu davrdan boshlab muzey oʻz faoliyatini toʻxtatmadi. == Sobiq ittifoq davrida muzey faoliyati == == XX asr oxiri va XXI asr boshida muzey faoliyati == == Buxoro muzeyi bugungi kunda == == Muzey bosh binosi tarixi == Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasi bosh binosi Buxoro hukmdorlarining qarorgohi Ark qal’asida joylashgan. Ark qal’asining 4 gektarga yaqin maydonni tashkil qilib, uning 1 gektaridan bugungi kunda muzey sifatida foydalanilmoqda. Qolgan 3 gektar maydoni arxeologik qoʻriqxona hisoblanadi. Muzey sifatida foydalanilayotgan hudud quyidagicha qismlardan iborat: {| class="wikitable" |+Ark ichidagi hovli va undagi ekspozitsiyalar |- ! Hovlilar !! Boʻlimlar !! Koʻrgazma nomi |- | Dolon-usti berk yoʻlak, Obxona, Kanaxona, Regxona || || |- | Jome masjidi|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Muqaddas kitob talqini“ |- | Taxt hovlisi — „Marosimxona“ || || |- | Salomxona|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Buxoro vohasining zamonaviy va oʻrta asrlar tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Salomxona || „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Buxoro xonligi/amirligi tarixi“ekspozitsiyasi |- | Salomxona|| „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Numizmatika va epigrafiya“ ekspozitsiyasi |- | Otxona || Etnografiya va sanʼat ilmiy boʻlimi || „XIX asr oxiri- XX asr boshi saroy harbiylari va ot anjomlari tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi || Etnografiya va sanʼat ilmiy boʻlimi|| „Buxoro misgarligi va zargarlik tarixi“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi || „Tarix“ ilmiy boʻlimi || „Arxeologiya“ ekspozitsiyasi |- | Qushbegi hovlisi|| Tabiat ilmiy boʻlimi || „Buxoro vohasi Tabiati va tabiiy boyliklari“ ekspozitsiyasi |} == Direktorlar == '''Mahmudov''' <br /> '''Almiyev Robert Valievich''' (1983—2012)<br /> '''Zikrillaev Abdurashid Nematovich''' (2012—2019)<br /> '''Nasimov Bahrom Bahodirovich''' (2020-yildan) == Muzey xodimlari == == Filiallar == === Ark viloyat oʻlkashunoslik muzeyi === {{Asosiy|Ark viloyat oʻlkashunoslik muzeyi}} '''Manzil:''' Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Abu Xavs Kabir koʻchasi № 2 uy. '''Telefon:''' +99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′40″ s. sh. 64°24′39″ v. d. === Sitorai Moxi-Xossa amaliy bezak sanʼati muzeyi === {{Asosiy|Sitorai Moxi Xossa amaliy bezak sanʼati muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Moxi Xossa shohkoʻchasi № 47 uy. '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°48′46″ s. sh. 64°26′29″ v. d. === Buxoro gilamlar tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro gilamalar tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Arabon (Mehtar Ambar) koʻchasi, Magʻoki Attor masjidi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′23″ s. sh. 64°25′06″ v. d. === Buxoro suv taʼminoti tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro suv ta'minoti muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Muxtor Ashrafiy (Pistashikanon) koʻchasi, „Istirohat“ bogʻi, Chashmayi Ayyub maqbarasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′41″ s. sh. 64°24′08″ v. d. === Buxoro Tasviriy sanʼat muzeyi === {{Asosiy|Buxoro tasviriy sanʼat muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, II passaj '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′20″ s. sh. 64°24′59″ v. d. === Imom al-Buxoriy memorial muzeyi === {{Asosiy|Imom al-Buxoriy memorial muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Muxtor Ashrafiy (Pistashikanon) koʻchasi, „Istirohat“ bogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′41″ s. sh. 64°24′08″ v. d. === Buxoro adabiyoti tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro adabiyoti tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Mehtar Ambar koʻchasi, Koʻkaldosh madrasasi hujralari '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′23″ s. sh. 64°25′12″ v. d. === Qadimgi Varaxsha va kulolchilik sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Qadimgi Varaxsha va kulolchilik sanʼati tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, Labi Hovuz majmuasi, Nodir Devonbegi xonaqosi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′22″ s. sh. 64°25′10″ v. d. === Qadimgi Poykent tarixi muzeyi === {{Asosiy|Qadimgi Poykent tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati Qorakoʻl tumani „Sayyot“ MFY Shoʻobod qishlogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°58′54″ s. sh. 64°01′00″ v. d. === Abu Ali ibn Sino memorial muzeyi === {{Asosiy|Ibn Sino memorial muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati [[Peshku tumani]] „Afshona“ MFY Afshona qishlogʻi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°59’39.7"N 64°22’50.8"E === Romitan tuman tarixi muzeyi === {{Asosiy|Romitan tuman tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati [[Romitan tumani]] Muhammad Samosiy koʻchasi, 4 uy '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°55’44.3"N 64°22’44.9"E === Fayzulla Xoʻjayev (Buxorolik boy savdogar) uy-muzeyi === {{Asosiy|Fayzulla Xoʻjayev (Buxorolik boy savdogar) uy-muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Abdulla Toʻqay koʻchasi, № 70 uy '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39.769133, 64.412896 === Mutal Burxonov uy-muzeyi === {{Asosiy|Mutal Burxonov uy-muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Bahouddin Naqshband shohkoʻchasi, 1/182 uy, 2-xonadon '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39.769075, 64.453263 === Buxoro yogʻoch oʻymakorligi sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro yogʻoch oʻymakorligi tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Xoʻja Nurobod koʻchasi, 31 uy, [[Abdulazizxon madrasasi]] masjidi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′33″ s. sh. 64°25′04″ v. d. === Buxoro xattotlik sanʼati tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro xattotlik sanʼati tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Xoʻja Nurobod koʻchasi, 29 uy, Ulugʻbek madrasasi darsxonasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′35″ s. sh. 64°25′03″ v. d. === Buxoro temirchilik hunari tarixi muzey-ustaxonasi === {{Asosiy|Buxoro temirchilik hunari tarixi muzey-ustaxonasi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Haqiqat (Mehtar Ambar) koʻchasi, 2 Kulita karvonsaroyi otxonasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′25″ s. sh. 64°25′02″ v. d. === Buxoro huquq va qonunchilik tarixi muzeyi === {{Asosiy|Buxoro huquq va qonunchilik tarixi muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro shahar, Mirzo Sahbo (Mirzo Usmon) koʻchasi, 17 uy „Zindon“ obidasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°46′44″ s. sh. 64°24′50″ v. d. === Naqshbandiya tariqati muzeyi === {{Asosiy|Naqshbandiya tariqati muzeyi}}'''Manzil:'''Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati Kogon tumani, Niyoz Hoji MFY, Qasri Orifon qishlogʻi Bahouddin Naqshband hazirasi, Doniyolbiy madrasasi '''Telefon:'''+99865-224-13-49 Veb sayt:http://bukharamuseums.uz/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230326213918/http://www.bukharamuseums.uz/ |date=2023-03-26 }} '''Xaritadagi kordinatorlari:'''39°48′03″ s. sh. 64°32′11″ v. d. == Boʻlimlari == === Boshqaruv apparati === '''''Muzeyning boshqaruv apparatiga quyidagilar kiradi:''''' Direktor, umumiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, ilmiy ishlar boʻyicha derektor oʻrinbosari,Bosh muxofiz, ilmiy kotib, kadrlar boʻyicha bosh mutaxassis, kotib, texnik ishlar boʻyicha mas’ul, Bosh bugʻalter === Kadrlar boʻlimi === === Ilmiy boʻlim === === Xoʻjalik ishlari boʻlimi === === Muzey ashyolarini saqlash (fond) boʻlimi === === Muzey eksponatlari va kolleksiyalarini hisobga olish boʻlimi === === Nashriyot ishlari va axborot texnologiyalarini tadbiq etish boʻlimi === === Turizm va marketing boʻlimi === === Koʻchma koʻrgazmalar boʻlimi === == Kolleksiya == == Noyob eksponatlar == == Muzey nashri == == Adabiyotlar == == Qoʻshimcha oʻqish == == Havolalar == [[Turkum:Buxoro muzeylari]] [[Turkum:Buxoro viloyati]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin|2}} === Ilmiy adabiyotlar === * {{kitob manbasi|author= |title= Қадимий Бухоро музейлари|date=2015|publisher= Бухоро нашриёти|location=Бухоро|pages=96||ref=Қадимий Бухоро музейлари}} * {{kitob manbasi|author= |title= Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey-qoʻriqxonasi|date=2004|publisher= „SM Print“|location=Toshkent|pages=223||ref=Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey-qoʻriqxonasi}} * {{kitob manbasi|author= |title= Қадимий Бухоро музейлари|date=2015|publisher= Бухоро нашриёти|location=Бухоро|pages=96||ref=Қадимий Бухоро музейлари}} ghnqs66saijfabqzxgarnodqx4akd0n 0 771298 5997771 5868339 2026-04-17T08:00:34Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997771 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}}'''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''Phadnis''' va '''Fadnnis''' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan hind aktrisasi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi.<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref> U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref> Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref> 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref> Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi.<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref> Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref> U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref> Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref> Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref> U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan.<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref> U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref> 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan.<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref> == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] d64oupdylzx3hxoqulj9pgrt6z7ojrp 5997772 5997771 2026-04-17T08:00:44Z KWiki78 246724 5997772 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}}'''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''Phadnis''' va '''Fadnnis''' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan, [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan hind aktrisasi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi.<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref> U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref> Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref> 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref> Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi.<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref> Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref> U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref> Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref> Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref> U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan.<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref> U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref> 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan.<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref> == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] a5exujjvg3wnuvpa1xlqgi4n6wcfm8v 5997773 5997772 2026-04-17T08:00:59Z KWiki78 246724 5997773 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}}'''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''Phadnis''' va '''Fadnnis''' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan, [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan [[Hindiston|hind]] [[aktrisa]]<nowiki/>si.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi.<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref> U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref> Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref> 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref> Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi.<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref> Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref> U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref> Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref> Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref> U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan.<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref> U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref> 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan.<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref> == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] aoo7k3gz1rm13dsfysj8hrw3jdgiaaw 5997774 5997773 2026-04-17T08:01:08Z KWiki78 246724 5997774 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}} '''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''Phadnis''' va '''Fadnnis''' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan, [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan [[Hindiston|hind]] [[aktrisa]]<nowiki/>si.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi.<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref> U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref> Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref> 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref> Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi.<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref> Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref> U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref> Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref> Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref> U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan.<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref> U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref> 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan.<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref> == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] dyxqy219gdhubdzcaip2937ugqsg8bt 5997775 5997774 2026-04-17T08:01:17Z KWiki78 246724 5997775 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}} '''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''Phadnis''' va '''Fadnnis''' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan, [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan [[Hindiston|hind]] [[aktrisa]]si.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi.<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref> U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref> Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref> 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref> Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi.<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref> Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref> U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref> Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref> Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref> U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan.<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref> U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref> 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan.<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref> == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] l808ihb3u49n2kyx1kihrouatad24lk 5997776 5997775 2026-04-17T08:01:35Z KWiki78 246724 5997776 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}} '''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''''Phadnis''''' va ''Fadnnis'' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan, [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan [[Hindiston|hind]] [[aktrisa]]si.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi.<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref> U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref> Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref> 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref> Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi.<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref> Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref> U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref> Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref> Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref> U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan.<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref> U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref> 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan.<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref> == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] 9ueaqpj333u1bti52t3e8fmmfrkt4ws 5997777 5997776 2026-04-17T08:01:58Z KWiki78 246724 5997777 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}} '''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''''Phadnis''''' va ''Fadnnis'' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan, [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan [[Hindiston|hind]] [[aktrisa]]si<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi.<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref> U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref> Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref> 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref> Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi.<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref> Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref> U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref> 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref> Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref> Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref> U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan.<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref> U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref> 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan.<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref> == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] 3eerk8ggg2128rygpi5ha7dqfxojojk 5997778 5997777 2026-04-17T08:03:40Z KWiki78 246724 5997778 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}} '''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''''Phadnis''''' va ''Fadnnis'' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan, [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan [[Hindiston|hind]] [[aktrisa]]si<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref>. U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref>. Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref>. Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref>. 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref>. Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref>. 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref>. Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref>. U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref>. 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref>. Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref>. Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref>. U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref>. U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref>. 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref>. == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] nhe5dwcut529tyn1vdus2pk22py1hff 5997779 5997778 2026-04-17T08:03:51Z KWiki78 246724 5997779 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Manjari Fadnis|portret=ManjariFadnis (cropped).jpg|tavallud sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|7|10|df=y}}|tavallud joyi=[[Mumbay]]|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=2003-hozirgacha|mukofotlari=}} '''Manjari Fadnis''' (shuningdek, '''''Phadnis''''' va ''Fadnnis'' ismlari bilan ham tanilgan) — [[Telugu tili|telugu]] filmlaridan tashqari asosan, [[Hind tili|hind]] filmlarida suratga tushgan [[Hindiston|hind]] [[aktrisa]]si<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms|sarlavha=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal|sana=29 January 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. U 2008-yilda hind filmi ''[[Jaane Tu…Yo Jaane Na]]'' filmidagi ijrosi bilan tanilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm|arxivsana=23 October 2013|sarlavha=Fourth time lucky|sana=26 July 2008|ish=[[The Hindu]]|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. Uning boshqa mashhur filmlari: ''[[Faltu]]'' (2006), ''[[Zokkomon]]'' (2011), ''[[Grand Masti]]'' (2013), ''Kis Kisko Pyaar Karun'' (2015) va [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] ''[[Xamaxa]]'' (2016). == Faoliyati == Fadnis birinchi marta 2003-yilda Hindiston kanalida efirga uzatilgan ''[[Popstars]]'' realiti-shousining hind talqinining ikkinchi mavsumida televideniyeda koʻrilgan. U ''[[Aasma]]'' musiqiy guruhi uchun finalga chiqqan ishtirokchilardan biri edi<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |last=Sanyal |first=Sashwati |date=14 February 2009 |title=Meghna is me: Manjari |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms |access-date=27 July 2018}}</ref>. U kino faoliyatini 2004-yilda ''Rok Sako To Rok Lo'' bilan boshlagan, ammo uning katta tanaffusi ''Jaan Tu…Yo Jaane Na'' (2008) filmida bosh aktyorning qiz doʻsti sifatida boʻlgan, buning uchun u 2009-yilda „Breakthrough Performance-Female“ sifatida Stardust mukofotini qoʻlga kiritgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/stardust-awards-winner-170209.html|sarlavha=Winners of the Stardust Awards 2009|sana=17 February 2009|ish=filmibeat.com|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref>. Film tomoshabinlar tomonidan muvaffaqiyatli qabul qilindi va tanqidchilarning olqishiga sazovor boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|arxivsana=15 October 2013|sarlavha=Boxofficeindia.com|sana=15 October 2013|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001|arxivsana=13 July 2008|sarlavha=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood|sana=13 July 2008|kirish sanasi=9 August 2018}}</ref>. Ilgari u Milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan Bengal badiiy filmi ''Faltu'' (2006) va ''Mumbai Salsa'' (2007) ishtirokchisi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tuteja |first=Joginder |date=19 June 2008 |title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |access-date=27 July 2018 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073340/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html |url-status=dead }}</ref>. 2008-yilda u ''Siddu From Sikakulam'' bilan [[Telugu tili|telugu]] filmlarida debyut qilgan, shundan soʻng uning birinchi [[Tamil tili|tamil]] filmi ''Muthirai'' (2009) chiqqan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html|sarlavha=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das|nashriyot=Idlebrain.com|sana=25 July 2008|kirish sanasi=4 August 2012}}</ref>. Taʼkidlash joizki, u ''Muthirai'' filmi uchun [[Yuvan Shankar Raja]] rahbarligida [[Tamil tili|tamil]] qoʻshigʻini kuylagan edi<ref name=":4">{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2009 |title=Singing sensation |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |url-status=dead |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm |archive-date=29 May 2009}}</ref>. 2009-yil sentyabr oyida u „Onida“ televideniye reklama roliklarida ishtirok etish uchun shartnoma imzo chekkan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Das |first=Biporshee |date=16 July 2009 |title=Onida Devil gives way to new age married couple |work=affaqs.com |url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |access-date=26 July 2018 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple |url-status=dead }}</ref>. Fadnisning 2010-yildagi relizlari Telugu filmlari ''Inkosaari'' va ''Shubhapradham edi''. Keyin u [[Walt Disney Pictures|Walt Disney]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Zokkomon'' superqahramon filmida rol oʻynagan, bosh rolni [[Darsheel Safari]] ijro etgan. Film tanqidchilarning ijobiy baholarini olgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Thomas |first=Kevin |date=25 April 2011 |title=Movie review: 'Zokkomon' |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2011/apr/25/entertainment/la-et-zokkomon-20110425 |access-date=25 July 2018 |issn=0458-3035}}</ref>. U shuningdek, Jr. NTR bilan birga telugu tilidagi ''Shakti'' (2011) filmida, keyinroq hind filmi ''IM 24'' (2012) va Kannada debyuti ''Munjane'' (2012) filmida ishlagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.news18.com/news/india/review-i-m-24-is-not-senseless-but-repetitive-503408.html|sarlavha=I am 24 is not senseless but repetitive|sana=31 August 2012|ish=news18|kirish sanasi=27 July 2018}}</ref>. 2013-yilda uning ''Warning'', [[3D film|3D]] suv osti filmi va ''Grand Masti'' (Aftab Shivdasani bilan birga) filmlari chiqdi. ''Grand Masti'' Hindistonda A (Faqat kattalar uchun) sertifikatiga ega bo‘lgan [[Bollywood]] filmida eng yuqori daromad keltirgan film bo‘ldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Grand-Masti-highest-grossing-adult-comedy-till-date/articleshow/23603370.cms|sarlavha=Grand Masti highest grossing adult comedy till date?|ish=The Times of India|sana=6 October 2013|kirish sanasi=26 October 2013}}</ref>. Uning keyingi filmi ''Janob Fraud'' (2014) boʻlgan, bu uning [[Malayalam|malayalam tilidagi]] debyutini belgilagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-got-M-Town-film-after-being-spotted-on-the-ramp-Manjari-Phadnis/articleshow/31109409.cms|sarlavha=I got M-Town film after being spotted on the ramp|sana=27 February 2014|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. Keyin uning ''Kis Kisko Pyaar Karoon'' (2015) romantik komediya filmi, bosh rolda Kapil Sharma edi. Film kassada muvaffaqiyat qozongan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Box office collection: 'Kis Kisko Pyaar Karoon' crosses Rs 50 crore mark worldwide in 7-Day; 'Singh Is Bliing' to have Rs 20+ crore opening |work=International Business Times, India Edition |url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kis-kisko-pyaar-karoon-crosses-rs-50-crore-mark-worldwide-7-day-singh-648963 |access-date=6 August 2018}}</ref>. Keyin u Shreyas Talpade bilan birga kontentga asoslangan ''Wah Taj'' (2016) filmida rol ijro etgan. Filmda „Chori Chichori“ raqs qoʻshigʻi bor edi, u uchun Fadnis anʼanaviy Marathi Mulgi yarim folklor raqsini ijro etgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Must watch, Wah Taj ! Manjari Phadnis and Shreyas new song out |work=Nai Dunia |url=https://mnaidunia.jagran.com/entertainment/bollywood-must-watch-wah-taj-manjari-phadnis-and-shreyas-new-song-out-810469 |access-date=6 August 2018}}</ref>. U, shuningdek, Raqesh Vashistga bilan birga oʻzining ilk marati filmi ''Sarv Mangal Savdhan'' (2016) da ishlagan<ref>{{Citation|title=Sarv Mangal Savdhan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/sarv-mangal-savdhan/movieshow/61256202.cms|access-date=28 July 2018}}</ref>. U ekzotik joylarda oʻrnatilgan Arbaaz Khan, Himansh Kohli va [[Ashutosh Rana]] rollarini oʻynagan ''Jena Isi Ka Naam Xai'' (2017) ilhomlantiruvchi filmida bosh [[Aktyor|aktrisa]] sifatida paydo boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms|sarlavha=Alia is like most Indian women: Manjari Fadnis|sana=24 February 2017|ish=The Times of India|kirish sanasi=25 July 2018|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2023-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230226024717/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/alia-is-like-most-indian-women-manjari-fadnis/articleshow/57315565.cms?from=mdr}}</ref>. 2018-yilda u Ashmit Patel<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/manjari-fadnis-returns-with-nirdosh-1.2158528|sarlavha=Manjari Fadnis returns with 'Nirdosh'|sana=17 January 2018|ish=Gulf News|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref> bilan juftlikda qotillik haqidagi sirli film ''Nirdosh'' va Manish Pol bilan juftlikda ''Baa Baaa Black Sheep'' komediya filmi bilan chiqqan<ref name=":5">{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title='I am an ocean of secrets', says Manjari Fadnis |work=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-an-ocean-of-secrets-says-manjari-fadnis/1244941 |access-date=27 July 2018}}</ref>. == Yoshlik davri == Maxarashtrian oilasidan chiqqan Fadnis Madhya- Pradesh shtatining Sagar shahrida Ruchi Fadnis va Bharat Kumar Fadnis oilasida tugʻilgan. Otasi Hindiston armiyasida xizmat qilganligi sababli, u oʻzining yagona ukasi Gagan Fadnis bilan Shimla, Jammu, Dehli, Mumbay va [[Puna|Pune]] (uning ona shahri) shaharlarida oʻsgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp|sarlavha=Manjari Fadnis|muallif=Punjani|ism=Deepa|ish=mumbaitheatreguide.com|kirish sanasi=25 July 2018}}</ref>. == Filmografiyasi == === Badiiy filmlarda === {| class="wikitable" |+Izoh | style="background:#ffc;" | | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |} {| class="wikitable sortable" !Yil !Film !Rol !Til ! class="unsortable" |Izohlar |- |2004 |''Rok Sako To Rok Lo'' |Suhana |[[Hind tili|Hind]] |Debyut filmi |- |2006 |''Faltu'' |Tuktuki |[[Bengal tili|Bengal]] | |- |2007 |''Mumbai Salsa'' |Maya Chandhok | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2008 |''Jaane Tu… Ya Jaane Na'' |Meghna Pariyar |Imran Khan bilan |- |''Siddu From Sikakulam'' |Sailaja Reddy |[[Telugu tili|Telugu]] | |- |2009 |''Muthirai'' |Aarthi |Tamil | |- | rowspan="2" |2010 |''Inkosaari'' |Shruthi | rowspan="3" |Telugu | |- |''Shubhapradham'' |Indu | |- | rowspan="2" |2011 |''Shakti'' |Gauri | |- |''Zokkomon'' |Kittu |Hind | |- | rowspan="2" |2012 |''Munjane'' |Pavithra |[[Kannada tili|Kannada]] | |- |''I M 24'' |Kanak | rowspan="3" |Hind | |- | rowspan="2" |2013 |''Grand Masti'' |Tulsi Chawla | |- |''Warning'' |Sabina Sanyal | |- |2014 |''Mr. Fraud'' |Priya |[[Malayalam]] | |- |2015 |''Kis Kisko Pyaar Karoon'' |Juhi Ram Punj | rowspan="2" |Hind | |- | rowspan="2" |2016 |''Wah Taj'' |Sunanda | |- |''Sarv Mangal Savdhan'' |Vrushali |Marathi | |- |2017 |''Jeena Isi Ka Naam Hai'' |Alia | rowspan="5" |Hind | |- | rowspan="2" |2018 |''Nirdosh'' |Shanaya Grover | |- |''Baa Baaa Black Sheep'' |Angelina Morris | |- |2019 |Barot House |Bhavana Barot |Zee5 da chiqarilgan |- |2021 |''State of Siege: Temple Attack'' |Saloni |Zee5 da chiqarilgan |- |2022 |''Adrushya'' |Bosh qahramon |Marathi |2022-yil 13-mayda chiqarilgan |} === Qisqa metrajli filmlarda === {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Film !Rol !Til |- |2013 |''The Morning After'' |Sumi |Ingliz |- |2016 |''Khamakha'' |Raina |Hind |- |2017 |''The Cot'' |Sarla |Hind |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=21 October 2018 |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |access-date=25 October 2018}}</ref>'' |Mary |Hind |- |2019 | ''Interdependence: Meghaʼs divorce''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms|sarlavha=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change|ism=Himesh|muallif=Mankad|muallifhavola=Himesh Mankad|sana=23 July 2019|ish=Mumbai Mirror|kirish sanasi=23 July 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation|sarlavha=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. -|sana=24 July 2019|kirish sanasi=28 July 2019}}</ref> |Megha |Hind |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Fadnis, Manjari}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] coadx83n2paezcg9zb4jniahv66pnt3 0 771826 5997928 5996725 2026-04-17T11:56:11Z ~2026-23655-43 259425 /* Natijalar jadvali */ 5997928 wikitext text/x-wiki {{Shaxmatchi |Ism=Javohir Sindarov | Tasvir = Javokhir Sindarov (cropped).jpg <!-- mualliflik huquqingiz boʻlmagan tasvir(rasm)larni yuklamang/MiroJP --> | Hajm = 250px | Izoh = Javohir Sindarov 2024-yilgi shaxmat olimpiadasida (portret) |Tugilgan sanasi={{Tugʻilgan sanasi va yoshi|2005|12|8}} |Tugilgan joyi= {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[Oʻzbekiston]]<ref>{{cite web|title=Certificate of Title Result: Grandmaster|url=https://ratings.fide.com/apps/245062.pdf|date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124003713/https://ratings.fide.com/apps/245062.pdf|archive-date=24 November 2018|url-status=live}}</ref> |Unvoni=[[Grossmeyster]] (2019-yil) |Maksimal reytingi=2722 (iyul, 2025-yil) |Dolzarb reytingi=2721 (noyabr, 2025-yil) | Mukofotlari = {{Oʻzbekiston iftixori sohibi}} {{Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sportchi}} }} '''Javohir Sindarov''' (Sindorov Javohir; [[2005-yil]] [[8-dekabr]], [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonda]] tugʻilgan)<ref name="chess.com">[https://www.chess.com/news/view/sindarov-becomes-new-2nd-youngest-gm-in-history Sindarov Likely Becomes 'New' 2nd-Youngest GM In History] Chess.com</ref><ref name="chessbase">[https://en.chessbase.com/post/javokhir-sindarov-second-youngest-gm-ever Sindarov: second youngest GM ever]</ref> – [[Oʻzbekiston|oʻzbekistonlik]] [[Shaxmat|shaxmatchi]]. [[Shaxmat bo‘yicha O‘zbekiston chempionati]]ning bronza medali sovrindori (2018-yil). Oʻzbekiston chempioni (2019-yil). [[Hindiston|Hindistonning]] [[Chennay]] shahrida oʻtkazilgan [[44-shaxmat Olimpiadasi]] gʻolibi. [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sportchi]] unvoni<ref>{{veb manbasi |title=Жавоҳир Синдаровга «Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган спортчи» фахрий унвони берилди |url=https://xs.uz/uzkr/137478 |website=www.xs.uz |accessdate=27-noyabr 2025-yil}}</ref>, [[Oʻzbekiston iftixori]] medali sohibi<ref>{{Veb manbasi|url=https://president.uz/uz/lists/view/5418|sarlavha=44-shaxmat Olimpiadasi g'oliblarini mukofotlash|sana=10.08.2022|kirish sanasi=11.08.2022|nashriyot=president.uz}}</ref>. U [[Shaxmat boʻyicha 2025-yilgi Jahon kubogi]]da g‘olib chiqdi va [[Shaxmat bo‘yicha 2026-yilgi Nomzodlar turniri|2026-yilgi Nomzodlar turniri]]ga yo‘llanma oldi<ref>{{veb manbasi |title=Javohir Sindarov Jahon kubogi g‘olibi bo‘ldi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2025/11/26/chess/ |website=www.gazeta.uz |accessdate=27-noyabr 2025-yil}}</ref>. == Faoliyati == Javohir 2017-yilning oktyabr oyida [[xalqaro usta]] unvonini qoʻlga kiritadi<ref>[https://www.chess.com/news/view/sindarov-becomes-new-2nd-youngest-gm-in-history 88th FIDE Congress 2017, 7-15 October, Goynuk, Antalya, Turkey] FIDE</ref>. U 2018-yil iyun oyida Alexander Alekhine xotirasiga bagʻishlab oʻtkazilgan shaxmat turniri [[Alekhine Memorial|Alekhine Memorialida]] oʻzining dastlabki [[grossmeyster]] (GM) darajasiga erishgan<ref name="chess.com"/>. Sportchi oʻsha yilning [[sentabr]] oyida oʻtkazilgan [[Shaxmat bo‘yicha o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionati|shaxmat boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida]] ikkinchi oʻrinni qoʻlga kiritib, xalqaro reytingini 2500 ballgacha oshirishga muvaffaq boʻladi. 2018-yil oktyabr oyida u 1992-yildan beri har oy [[Vengriya]] poytaxi [[Budapesht]] shahrida oʻtkaziluvchi [[First Saturday]] turnirida uchinchi GM normasini qoʻlga kiritdi va oʻsha paytda tarixdagi ikkinchi eng yosh grossmeysterga aylandi (12 yosh 10 oy-u 5 kunlik)<ref name="chess.com" /><ref name="chessbase"/>. Sportchiga ushbu unvon [[FIDE]] tomonidan [[2019-yil|2019-yilning]] [[mart]] oyida rasman taqdim etilgan. U 2018-yilda [[Shaxmat bo‘yicha O‘zbekiston chempionati]]da bronza medalni, 2019-yilda chempionlikni qoʻlga kiritgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://theweekinchess.com/html/twic1228.html#17 |title=THE WEEK IN CHESS 1228 21st May 2018 by Mark Crowther |access-date=2019-03-17 |archive-date=2019-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190310015046/http://theweekinchess.com/html/twic1228.html#17 |deadlink=no }}</ref>. Javohir Sindarov shaxmat boʻyicha 2021-yilgi jahon chempionatiga yoʻllanmani qoʻlgan kiritgan. Ushbu turnirda 121-oʻrinni egallab, ikkinchi aylanada 8-pogʻonoda ketayotgan [[Alireza Firouzja]]<nowiki/>ni tay-brekda magʻlub etib, katta shov-shuvlarga sabab boʻldi. Biroq, toʻrtinchi aylanada [[Kacper Piorun]] tomonidan nokautga uchraydi va musobaqadagi ishtirokini 1/32 finaldayoq yakunlashga majbur boʻladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=FIDE World Cup 2.3: Sindarov knocks out Firouzja|url=https://chess24.com/en/read/news/fide-world-cup-2-3-sindarov-knocks-out-firouzja|kirish sanasi=2021-07-18|ish=chess24.com|til=en}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Tournament tree — FIDE World Cup 2021|url=https://worldcup-results.fide.com/results|kirish sanasi=2021-07-20|ish=worldcup-results.fide.com|qaralgan sana=2022-08-09|arxivsana=2021-08-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210812195433/https://worldcup-results.fide.com/results}}</ref>. == Natijalar jadvali == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Yil ||Shahar ||Turnir ||+ || − ||= ||Natija ||Oʻrin |- |2016 ||align=left|[[Pardubice]] ||align=left|CZECH OPEN 2016 – A – GM open ||2 ||0 ||7 ||5½ / 9 ||<ref>{{Veb manbasi |url=http://ratings.fide.com/apps/241330.pdf |title=1-я норма международного мастера |access-date=2021-8-10 |archive-date=2021-8-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213064255/http://ratings.fide.com/apps/241330.pdf |deadlink=no }}</ref> |- | rowspan="2" |2017 ||align=left|[[Toshkent]] ||align=left|11th Tashkent Open, Agzamov Memorial (Group A) ||6 ||0 ||3 ||6 / 9 ||<ref>{{Veb manbasi |url=http://ratings.fide.com/apps/241331.pdf |title=2-я норма международного мастера |access-date=2021-8-10 |archive-date=2021-8-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215024216/http://ratings.fide.com/apps/241331.pdf |deadlink=no }}</ref> |- | align="left" |[[Toshkent]] ||align=left|Zone 3.4 Men Championship 2017 ||5 ||2 ||2 ||6 / 9 ||<ref>{{Veb manbasi |url=http://ratings.fide.com/apps/241332.pdf |title=3-я норма международного мастера |access-date=2021-8-10 |archive-date=2021-8-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215025609/http://ratings.fide.com/apps/241332.pdf |deadlink=no }}</ref> |- | rowspan="3" |2018 ||align=left|[[Voronej]] ||align=left|Alekhine Memorial ||5 ||1 ||3 ||6½ / 9 ||<ref>{{Veb manbasi |url=https://ratings.fide.com/apps/245062.pdf |title=1-я норма гроссмейстера |access-date=2021-8-10 |archive-date=2021-8-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181124003713/https://ratings.fide.com/apps/245062.pdf |deadlink=no }}</ref> |- | align="left" |[[Kocaeli]] ||align=left|FIDE World Junior Chess Championships 2018 – Open ||6 ||3 ||2 ||7 / 11 ||<ref>{{Veb manbasi |url=https://ratings.fide.com/apps/246378.pdf |title=2-я норма гроссмейстера |access-date=2021-8-10|archive-date=2021-8-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215024854/https://ratings.fide.com/apps/246378.pdf |deadlink=no }}</ref> |- | align="left" |[[Budapesht]] ||align=left|First Saturday GM October 2018 ||6 ||1 ||2 ||7 / 9 ||<ref>{{Veb manbasi |url=https://ratings.fide.com/apps/246214.pdf |title=3-я норма гроссмейстера |access-date=2021-8-10 |archive-date=2021-8-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212235404/https://ratings.fide.com/apps/246214.pdf |deadlink=no }}</ref> |- |2025 ||align=left|[[Goa (Hindiston)|Goa]] ||align=left|[[Shaxmat boʻyicha 2025-yilgi Jahon kubogi]] ||? ||? ||? ||? / ? || |- |2026 | align="left" | | align="left" | | | | | | |} == Mukofotlari == * [[Oʻzbekiston iftixori]] * [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sportchi]]<ref>{{veb manbasi |title=Президент Шавкат Мирзиёев Жавоҳир Синдоровни мукофотлади |url=https://kun.uz/kr/49306786 |website=www.kun.uz |accessdate=27-noyabr 2025-yil}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://ratings.fide.com/profile/14205483 Javohir Sindarov shaxsiy profili (FIDE.com)] {{Oʻzbekiston shaxmat oʻyinchilari}} {{Oʻzbekiston iftixori}} {{DEFAULTSORT:Sindarov, Javohir}} [[Turkum:Oʻzbekiston shaxmatchilari]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Shaxmat grossmeysterlari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] ojxm9wpzjmhgd3c7oum5rd4v4plyrty 0 774326 5997491 5997380 2026-04-16T13:06:16Z Umarxon III 18267 + 5997491 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | image = [[File:PFL new.png|250px]] | pixels = | caption = | competition = [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | season = | winners = Andijon | relegated = Zomin | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | matches = 130 | total goals = 386 | league topscorer = [[Roʻzimboy Ahmedov]] (23 gol) | biggest home win = Yangiyer '''9–0''' Aral <small>(10.09.2022)</small> | biggest away win = Aral '''1–6''' Andijon <br><small>(24.06.2022)</small> | highest scoring = Yangiyer '''9–0''' Aral <small>(10.09.2022)</small> | longest wins = Andijon | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = Zomin | highest attendance = '''18074''' <small>(29.04.2022, Buxoro – Xorazm)</small> | lowest attendance = '''56''' <small>(22.10.2022, Yangiyer – Aral)</small> | average attendance = | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2021]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2023]] | updated = 01.12.2022 }} '''Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2022-йилги Ўзбекистон Про лигаси</nowiki>) – [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkazilgan 2-divizion musobaqasi. 2022-yil apreldan noyabrgacha oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-yangi-mavsumiga-qura-tashlandi|sarlavha=Про лига янги мавсумига қуръа ташланди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014539/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-yangi-mavsumiga-qura-tashlandi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref> Turnir gʻolibi - [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] futbol klubi [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]ga yoʻllanma olgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/1/30|sarlavha=Pro Liga 2022|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221026090809/https://www.pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/1/30|arxivsana=2022-10-26|qaralgan sana=2022-11-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-superligaga-chiqadigan-va-otish-oyinida-qatnashadigan-jamoa-aniqlanmoqda-onlayn-hisob|sarlavha=Про лига. Мавсум якунланди: "Бухоро" Суперлигага чиқди, "Турон" ўтиш ўйинида "Локо" билан ўйнайди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221129141259/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-superligaga-chiqadigan-va-otish-oyinida-qatnashadigan-jamoa-aniqlanmoqda-onlayn-hisob|arxivsana=2022-11-29|qaralgan sana=2022-11-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-sardorlik-masuliyati-kimlarga-ishonib-topshirilgan-2|sarlavha=Про лига. Сардорлик масъулияти кимларга ишониб топширилган?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014539/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-sardorlik-masuliyati-kimlarga-ishonib-topshirilgan-2|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liganing-transfer-oynasidagi-etiborli-otishlari|sarlavha=Про лиганинг трансфер ойнасидаги эътиборли ўтишлари|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425020053/https://championat.asia/uz/news/pro-liganing-transfer-oynasidagi-etiborli-otishlari|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-klublari-ikkinchi-davra-oldidan-qaysi-futbolchilarni-royxatdan-otkazdi|sarlavha=Про-лига клублари иккинчи давра олдидан қайси футболчиларни рўйхатдан ўтказди?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014539/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-klublari-ikkinchi-davra-oldidan-qaysi-futbolchilarni-royxatdan-otkazdi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-ii-bosqich-uchrashuvlari-sanasi-malum|sarlavha=Про лига. II босқич учрашувлари санаси маълум|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014542/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-ii-bosqich-uchrashuvlari-sanasi-malum|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://stadion.uz/news/detail/323397|sarlavha=Про лига-2022: Мураббийлик ролида ким бор?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230426120652/https://stadion.uz/news/detail/323397|arxivsana=2023-04-26|qaralgan sana=2023-04-26}}</ref> == Klublar == {| class="wikitable" !№ !Klub !Shahar !Viloyat (viloyat) !Stadion !Imkoniyat |- |1 |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |[[Andijon (shahar)|Andijon]] |[[Andijon viloyati|Andijon]] |[[Sogʻlom avlod stadioni|Bobur Arena]] |18 600 |- |3 |[[Aral samali|Aral Samali]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/aral-samali-pro-ligadan-chetlatilishi-mumkin|sarlavha="Арал Самали" Про лигадан четлатилиши мумкин|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014544/https://championat.asia/uz/news/aral-samali-pro-ligadan-chetlatilishi-mumkin|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/fifa-aral-samaliga-nisbatan-transfer-taqiqi-tayinladi|sarlavha=ФИФА "Арал Самали"га нисбатан трансфер тақиқи тайинлади|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425020056/https://championat.asia/uz/news/fifa-aral-samaliga-nisbatan-transfer-taqiqi-tayinladi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref> |[[Nukus]] |[[Qoraqalpogʻiston Respublikasi|Qoraqalpagʻiston]] [[Qoraqalpogʻiston Respublikasi|Respublikasi]] |[[Turon (stadion, Nukus)|Turon]] |10 000 |- |2 |[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/gijduvon-bosh-murabbiysiz-qoldi|sarlavha=“Ғиждувон” бош мураббийсиз қолди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014541/https://championat.asia/uz/news/gijduvon-bosh-murabbiysiz-qoldi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref> |[[Buxoro]] |[[Buxoro viloyati|Buxoro]] |[[Buxoro Sport Majmuasi|Buxoro Arena]] |25 600 |- |4 |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |[[Muborak]] |[[Qashqadaryo viloyati|Qashqadaryo]] |[[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoev]] |10 000 |- |5 |[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |[[Yaypan]] |[[Fargʻona viloyati|Fargʻona]] |[[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]] |4 000 |- |6 |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |[[Urganch]] |[[Xorazm viloyati|Xorazm]] |[[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |13 500 |- |7 |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |[[Gʻuzor]] |[[Qashqadaryo viloyati|Qashqadaryo]] |[[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |7 000 |- |8 |[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-ligada-dastlabki-istefo-yuz-berdi|sarlavha=Про лигада дастлабки истеъфо юз берди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014546/https://championat.asia/uz/news/pro-ligada-dastlabki-istefo-yuz-berdi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref> |[[Yangiyer]] |[[Sirdaryo (viloyat)|Sirdaryo]] |[[Yangiyer (stadion)|Yangiyer]] |13 800 |- |9 |[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |[[Gʻijduvon]] |[[Buxoro viloyati|Buxoro]] |[[Gʻijduvon (stadion)|Gʻijduvon]] |9 300 |- |10 |[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |[[Zomin]] |[[Jizzax viloyati|Jizzax]] |[[Zomin stadioni|Zomin]] |8 460 |} == Chet ellik futbolchilar == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 !AFC Futbolchisi !'''Sobiq futbolchilar''' !Ref |- |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] |{{Flagicon|MNE}} [[Miloyko Goran]] |{{Flagicon|MNE}} [[Bogdan Milić]] | | | | | | |- |[[Aral samali|Aral Samali]] | | | | | | | | | |- |[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |{{fbicon|UKR}} [[Rizvon Ablitarov]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/buxoro-tarkibiga-legioner-himoyachi-qoshildi |sarlavha="Бухоро" таркибига легионер ҳимоячи қўшилди |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231029121840/https://championat.asia/uz/news/buxoro-tarkibiga-legioner-himoyachi-qoshildi |arxivsana=2023-10-29 |qaralgan sana=2023-10-29 }}</ref> |{{fbicon|UKR}} [[Dmitriy Sidorenko]] |{{fbicon|UKR}} '''[[Oleg Marchuk]]''' |{{Flagicon|SRB}} [[Nikola Z. Stošić|'''Nikola Z. Stošić''']] | | |{{fbicon|TJK}} {{Flagicon|SRB}} [[Nikola Stosic|Nikola '''Stosic''']] |''{{fbicon|NGA}} [[Sunday Song]]'' |<ref>{{Veb manbasi|url=https://pfl.uz/docs/MyLeague/Squad%20DINAMO.pdf|sarlavha=Qaydnoma: Dinamo-2023|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230312234321/https://pfl.uz/docs/MyLeague/Squad%20DINAMO.pdf|arxivsana=2023-03-12|qaralgan sana=2023-03-13}}</ref> |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |{{fbicon|NGA}} '''[[Dare Ojo]]''' |{{fbicon|UKR}} '''[[Mykola Ahapov]]''' |{{fbicon|UKR}} '''[[Sergey Molochko]]''' | | | | | |<ref>{{Veb manbasi|url=https://pfl.uz/docs/MyLeague/Squad%20lokomotiv.pdf|sarlavha=Qaydnoma: Lokomotiv-2023|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230929164440/https://pfl.uz/docs/MyLeague/Squad%20lokomotiv.pdf|arxivsana=2023-09-29|qaralgan sana=2023-04-30}}</ref> |- |[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |{{fbicon|Janubiy Koreya}} [[Kim Bo Yong]] |{{fbicon|RUS}} [[Sergey Morozov]] | | | | |{{fbicon|TJK}} {{fbicon|RUS}} [[Siyovush Habibullayev]] {{fbicon|TJK}} [[Sharifbek Rahmatov]] | | |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{fbicon|Kamerun}} [[Rocky Marciano Tchatchoua Tchato]] | | | | | | | | |- |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | | | | | | | | | |- |[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |{{fbicon|Senegal}} {{fbicon|BIH}} [[Secouba Diatta]] | | | | | | | | |- |[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |{{fbicon|Kolumbiya}} Juan Becerra |{{fbicon|NGA}} [[Sunday Song]] | | | | | | | |- |[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] | | | | | | | | | |- |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Sho‘rtan]] | | | | | | | | | |} == Turnir jadvali == === Birinchi bosqich === ==== Dastlabki 18 tur ==== {{#invoke:sports table|main|style=WDL|source=[http://www.pfl.uz Uzbekistan Professional Football League] <!--Update team positions here--> |team_order= AND, TUR, BUX, MAS, KHO, SHU, YAN, ARA, GIJ, ZOM <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=P |result2=P |result3=P |result11=R <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result4=P |result5=P |result6=PO|result7=PO|result8=PO|result9=PO|result10=PO <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Dont forget to update the date above (update parameter)-->|update=Iyul 2022-yil |win_AND=13 |draw_AND=4 |loss_AND=1 |gf_AND=31 |ga_AND=13 <!-- Andijon --> |win_BUX=9 |draw_BUX=6 |loss_BUX=3 |gf_BUX=29 |ga_BUX=13 <!-- Buxoro --> |win_TUR=12 |draw_TUR=2 |loss_TUR=4 |gf_TUR=31 |ga_TUR=19 <!-- Turon --> |win_MAS=8 |draw_MAS=4 |loss_MAS=6 |gf_MAS=32 |ga_MAS=18 <!-- Mash’al --> |win_KHO=8 |draw_KHO=4 |loss_KHO=4 |gf_KHO=33 |ga_KHO=26 <!-- Xorazm --> |win_SHU=6 |draw_SHU=5 |loss_SHU=7 |gf_SHU=29 |ga_SHU=20 <!-- Shoʻrtan Gʻuzor --> |win_YAN=7 |draw_YAN=2 |loss_YAN=9 |gf_YAN=24 |ga_YAN=22 <!-- Dinamo --> |win_ARA=4 |draw_ARA=2 |loss_ARA=12 |gf_ARA=13 |ga_ARA=62 <!-- Aral samali --> |win_ZOM=2 |draw_ZOM=3 |loss_ZOM=13 |gf_ZOM=17 |ga_ZOM=37 <!-- Zomin --> |win_GIJ=3 |draw_GIJ=4 |loss_GIJ=11 |gf_GIJ=21 |ga_GIJ=30 <!-- Gʻijduvon --> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |name_TUR=[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Sho‘rtan]] |name_YAN=[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |name_ARA=[[Aral samali|Aral Samali]] |name_GIJ=[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |name_ZOM=[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] <!--Rules--> |class_rules=1) Ochko; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored; . <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PQR |col_P=green1 |text_P=Yakuniy bosqichiga koʻtarilishga koʻtarilish |col_PO=green3 |text_PO=Omon qolish bosqichiga oʻtish }} <onlyinclude> ==== Natijalar jadvali ==== {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz Uzbekistan Professional Football League] | update = Iyul 2023-yil | matches_style = FBR |team1=AND |team2=TUR |team3=BUX |team4=MAS |team5=KHO |team6=SHU |team7=YAN |team8=ARA |team9=GIJ |team10=ZOM <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |name_TUR=[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Sho‘rtan]] |name_YAN=[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |name_ARA=[[Aral samali|Aral Samali]] |name_GIJ=[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |name_ZOM=[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] | match_AND_BUX = 0-0 | match_AND_YAN = 2–0 | match_AND_TUR = 1-0 | match_AND_MAS = 2–1 | match_AND_KHO = 2–1 | match_AND_SHU = 2–1 | match_AND_ARA = 4-0 | match_AND_GIJ = 2–1 | match_AND_ZOM = 2–1 | match_BUX_AND = 1-2 | match_BUX_YAN = 3-1 | match_BUX_TUR = 2–1 | match_BUX_MAS = 2–1 | match_BUX_KHO = 3-2 | match_BUX_SHU = 1–1 | match_BUX_ARA = 5-0 | match_BUX_GIJ = 1–1 | match_BUX_ZOM = 1–1 | match_YAN_BUX = 0-1 | match_YAN_AND = 0–0 | match_YAN_TUR = 0-1 | match_YAN_MAS = 0-1 | match_YAN_KHO = 3-1 | match_YAN_SHU = 1–1 | match_YAN_ARA = 9-0 | match_YAN_GIJ = 2-1 | match_YAN_ZOM = 1-0 | match_TUR_BUX = 2–0 | match_TUR_YAN = 2–0 | match_TUR_AND = 1-2 | match_TUR_MAS = 2–1 | match_TUR_KHO = 0-1 | match_TUR_SHU = 1–0 | match_TUR_ARA = 3-0 | match_TUR_GIJ = 1–0 | match_TUR_ZOM = 3-1 | match_MAS_BUX = 2–1 | match_MAS_YAN = 1–0 | match_MAS_TUR = 1–1 | match_MAS_AND = 1-2 | match_MAS_KHO = 1–0 | match_MAS_SHU = 0–2 | match_MAS_ARA = 1-3 | match_MAS_GIJ = 7-0 | match_MAS_ZOM = 2–0 | match_KHO_BUX = 1-2 | match_KHO_YAN = 3–1 | match_KHO_TUR = 1–1 | match_KHO_MAS = 1–1 | match_KHO_AND = 3-0 | match_KHO_SHU = 3–2 | match_KHO_ARA = 2–1 | match_KHO_GIJ = 3-2 | match_KHO_ZOM = 4-1 | match_SHU_BUX = 0-0 | match_SHU_YAN = 4-0 | match_SHU_TUR = 1-2 | match_SHU_MAS = 1-0 | match_SHU_KHO = 3-3 | match_SHU_AND = 0-1 | match_SHU_ARA = 6-0 | match_SHU_GIJ = 1-0 | match_SHU_ZOM = 4-2 | match_GIJ_BUX = 0-2 | match_GIJ_YAN = 0–1 | match_GIJ_TUR = 1-3 | match_GIJ_MAS = 3-2 | match_GIJ_KHO = 0-0 | match_GIJ_SHU = 1–1 | match_GIJ_ARA = 5-0 | match_GIJ_AND = 1-1 | match_GIJ_ZOM = 3-1 | match_ZOM_BUX = 1-2 | match_ZOM_YAN = 0-1 | match_ZOM_TUR = 1-2 | match_ZOM_MAS = 1-4 | match_ZOM_KHO = 1-3 | match_ZOM_SHU = 2–1 | match_ZOM_ARA = 1-1 | match_ZOM_GIJ = 2-1 | match_ZOM_AND = 0-0 | match_ARA_BUX = 2-4 | match_ARA_YAN = 1–4 | match_ARA_TUR = 0-3 | match_ARA_MAS = 0-0 | match_ARA_KHO = 2-1 | match_ARA_SHU = 1–0 | match_ARA_ZOM = 2-1 | match_ARA_GIJ = 2-1 | match_ARA_AND = 1-6 }} === Ikkinchi bosqich === ==== Pro liga. 1—5-oʻrinlar ==== <onlyinclude><!--To include this table in a page, use -->{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Relegation |source=[https://int.soccerway.com/national/uzbekistan/1st-division/2022/5th-place-play-off/r66779/ Soccerway] |split5=yes <!--Update team positions here--> |team_order=AND, BUX, TUR, KHO, MAS <!--Update team results here and then (if needed) positions above--> |update=27 November 2022 |win_AND=17|draw_AND=6 |loss_AND=3 |gf_AND=42|ga_AND=25|status_AND=C <!-- Andijon --> |win_BUX=14|draw_BUX=8 |loss_BUX=4 |gf_BUX=46|ga_BUX=13|status_BUX= <!-- Buxoro --> |win_TUR=15|draw_TUR=5 |loss_TUR=6 |gf_TUR=41|ga_TUR=20|status_TUR= <!-- Turon --> |win_KHO=10|draw_KHO=5 |loss_KHO=11|gf_KHO=42|ga_KHO=40|status_KHO= <!-- Xorazm --> |win_MAS=9 |draw_MAS=6 |loss_MAS=11|gf_MAS=40|ga_MAS=33|status_MAS= <!-- Mash’al --> <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=CLGS |result2=CLGS |result3=ACPO <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |name_TUR=[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green1 |text_CLGS=[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi]]ga chiqish |col_CLGS=green2 |text_CLGS=[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi]]ga chiqish |col_ACPO=blue1 |text_ACPO=[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi Pley-OFF bosqichi]]ga chiqish }}</onlyinclude> ==== Ikkinchi bosqich - yuqori beshlik natijalari ==== {{#invoke:Sports results|main |matches_style=FBR |solid_cell=grey |team1=AND|team2=BUX|team3=TUR|team4=KHO|team5=MAS |update=Noyabr 2022 |source=[https://int.soccerway.com/national/uzbekistan/1st-division/2022/5th-place-play-off/r66779/ Soccerway] |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |match_AND_BUX= 2-1 |match_AND_TUR= 1-1 |match_AND_KHO= 3-1 |match_AND_MAS= 4–2 |name_BUX=[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |match_BUX_AND= 3-0 |match_BUX_TUR= 1-0 |match_BUX_KHO= 1-0 |match_BUX_MAS= 3-0 |name_TUR=[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |match_TUR_AND= 4–0 |match_TUR_BUX= 2-2 |match_TUR_KHO= 2-0 |match_TUR_MAS= 0–0 |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |match_KHO_AND= 0–1 |match_KHO_BUX= 2-2 |match_KHO_TUR= 2-1 |match_KHO_MAS= 1-2 |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |match_MAS_AND= 0-0 |match_MAS_BUX= 1-2 |match_MAS_TUR= 1-2 |match_MAS_KHO= 2-3 }} ==== Pro liga. 6—10-oʻrinlar ==== <onlyinclude><!--To include this table in a page, use -->{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Relegation |source=[https://int.soccerway.com/national/uzbekistan/1st-division/2022/5th-place-play-off/r66779/ Soccerway] |split5=yes |highest_pos=6 <!--Update team positions here--> |team6=SHU |team7=YAN |team8=GIJ |team9=ZOM |team10=ARA <!--Head-to-head--> |hth_SHU= |hth_ARA= <!--Update team results here and then (if needed) positions above--> |update=20 November 2022 |win_SHU=11|draw_SHU=8 |loss_SHU=7 |gf_SHU=49|ga_SHU=23|status_SHU= <!-- Shoʻrtan --> |win_YAN=10|draw_YAN=4 |loss_YAN=12|gf_YAN=35|ga_YAN=35|status_YAN= <!-- Yangiyer --> |win_GIJ=7 |draw_GIJ=8 |loss_GIJ=11|gf_GIJ=40|ga_GIJ=36|status_GIJ= <!-- Gʻijduvon --> |win_ZOM=5 |draw_ZOM=4 |loss_ZOM=17|gf_ZOM=36|ga_ZOM=51|status_ZOM= <!-- Zomin --> |win_ARA=4 |draw_ARA=2 |loss_ARA=20|gf_ARA=15|ga_ARA=97|status_ARA= <!-- Aral Samali --> <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result9=REL |result10=REL <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |name_YAN=[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |name_GIJ=[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |name_ZOM=[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |name_ARA=[[Aral samali|Aral Samali]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=QR |col_REL=red1 |text_REL=[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]ga tushib ketish }}</onlyinclude> ==== Ikkinchi bosqich - quyi beshlik natijalari ==== {{#invoke:Sports results|main |matches_style=FBR |solid_cell=grey |team1=SHU|team2=YAN|team3=GIJ|team4=ZOM|team5=ARA |update=Noyabr 2022 |source=[https://int.soccerway.com/national/uzbekistan/1st-division/2022/5th-place-play-off/r66779/ Soccerway] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |match_SHU_YAN= 4-0 |match_SHU_GIJ= 1-1 |match_SHU_ZOM= 5-0 |match_SHU_ARA= 3–0 |name_YAN=[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |match_YAN_SHU= 1-1 |match_YAN_GIJ= 1-1 |match_YAN_ZOM= 3–0 |match_YAN_ARA= 1–0 |name_GIJ=[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |match_GIJ_SHU= 0–0 |match_GIJ_YAN= 4-2 |match_GIJ_ZOM= 3-0 |match_GIJ_ARA= 6–1 |name_ZOM=[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |match_ZOM_SHU= 1–3 |match_ZOM_YAN= 3-0 |match_ZOM_GIJ= 1-1 |match_ZOM_ARA= 9-0 |name_ARA=[[Aral samali|Aral Samali]] |match_ARA_SHU= 0-3 |match_ARA_YAN= 0-3 |match_ARA_GIJ= 0-3 |match_ARA_ZOM= 1-5 }} === 1-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3069 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = Mashʼal |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Aral samali]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 4–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 4–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Urganch |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = [[Yangiyer (stadion)|Yangiyer]] |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Aral samali|Aral]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 5–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 6–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 7-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–4 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = Aral |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = [[Yangiyer (stadion)|Yangiyer]] |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} === 9-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3661 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3661 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|21|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3661 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|21|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3661 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|21|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–4 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Aral samali|Aral]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} === 10-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|25|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Aral samali|Aral]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|25|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} === 11-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–3 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Aral samali|Aral samali]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–4 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 12-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 5–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} === 13-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–6 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Aral samali]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–3 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} === 14-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–3 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 7–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 15-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4146 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4146 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4146 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4146 Hisobot] |team1 = [[Aral samali]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4281 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 16-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–3 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 5–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = |stadium =[[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} === 17-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium =Gʻijduvon |location = [[Gʻijduvon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Aral samali]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} === 18-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 9–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Aral samali]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium =Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = Shoʻrtan |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} == Pley-off == O‘tish o‘yini. „[[Turon (futbol klubi)|Turon]]“ „[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]“ni mag‘lub etib Superliga yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15018|sarlavha=O‘tish o‘yini. "Turon" "Lokomotiv"ni mag‘lub etib Superliga yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi|arxivurl=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15018|arxivsana=25.11.2022}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/otish-oyini-turon-lokomotiv-tarkiblar-malum|sarlavha="Турон" Супрелигага йўл олди, "Локомотив" эса Про-лигага равона бўлди!|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221125131933/https://championat.asia/uz/news/otish-oyini-turon-lokomotiv-tarkiblar-malum|arxivsana=2022-11-25|qaralgan sana=2022-11-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/turon-lokoni-yutib-superliga-yollanmasini-qolga-kiritdi|sarlavha="Турон" "Локо"ни ютиб, Суперлига йўлланмасини қўлга киритди!|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221125131936/https://championat.asia/uz/news/turon-lokoni-yutib-superliga-yollanmasini-qolga-kiritdi|arxivsana=2022-11-25|qaralgan sana=2022-11-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/eng-zor-2022-pro-ligada-yil-futbolchisi-va-murabbiyi-aniqlandi|sarlavha="Энг зўр-2022". Про лигада йил футболчиси ва мураббийи аниқланди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230208010542/https://championat.asia/uz/news/eng-zor-2022-pro-ligada-yil-futbolchisi-va-murabbiyi-aniqlandi|arxivsana=2023-02-08|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref>{{footballbox collapsible|round=1|date=25-noyabr 2022|time=15:00 ([[UTC+02:00|UTC+5]])|team1=[[Turon (futbol klubi)|Turon]]|score=2–1|report=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15018|team2=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv ]]|goals1=* [[Xumoyun Murtozoyev]] {{goal|12}} * [[Sardor Abdunabiyev]] {{goal|76}}|goals2=* [[Sanjar Qodirqulov]] {{goal|37}}|stadium=[[Oʻzbekiston stadioni]]|location=[[Yaypan]]|attendance=2150|referee=[[Asker Najafaliyev]]|result=|note=Pro ligada 3-o‘rinni qo‘lga kiritgan „Turon“ hamda Superligada mavsumni 12-o‘rinda yakunlagan „Lokomotiv“ o‘rtasida o‘tish o‘yini o‘tkazildi. Unda „Turon“ „Lokomotiv“ni 2:1 hisobida mag‘lub etib Superliga yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi. „Lokomotiv“ esa 2023-yilgi mavsumda Pro ligada ishtirok etadi.}} == Toʻpurarlar == {| class="wikitable" !№ !Oʻyinchi !Klub !Gollar |- |1 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov|Roʻzimboy Axmedov]] |[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |23 |- |2 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Xumoyun Murtozoyev]] |[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |15 |- |3 |{{fbicon|Kamerun}} [[Rocky Marciano Tchatchoua Tchato]] |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |15 |- |4 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Shahboz Erkinov]] |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |12 |- |5 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Eldor Karimov]] |[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |11 |- |6 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Muhriddin Zoirov]] |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |11 |} === Umumiy toʻpurarlar === '''23ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) '''15ta gol''' * {{Flagicon|CMR}} [[Rocky Marciano Tchatchoua Tchato]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xumoyun Murtozoyev]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) '''12ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Erkinov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) '''11ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Eldor Karimov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin ]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhriddin Zoirov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) '''9ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Beshimov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) '''8ta gol''' * {{Flagicon|UKR}} [[Mykola Ahapov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Sunday Song]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon - 6]]) — ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro - 2]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aziz Ibragimov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) '''6ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Ildar Mamatkazin]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xudoyorxon Sagdullayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Nuriddinov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) '''5ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Shaymanov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Saidmahmud Gʻulomov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Suhrob Berdiyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer - 3]]) — ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon - 2]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abduxoliq Qurbonov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammad Odilov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jahongir Abdusalomov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Hasanov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Hasanov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Asadov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) '''4ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Farhod Sohibjonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sarvar Jumaniyozov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hazrat Tursunqulov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Sulaymonov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Davron Isoqov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) '''3ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Arislan Yusupbaev]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Norxon Sheripov]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mahset Kalbaev]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Goran Milojko]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Bogdan Milić]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjalol Jumayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aʼzam Aliyev]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Abduraimov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Telyakov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Yoʻldoshev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Asqaraliyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|BIH}} [[Secouba Diatta]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Yodgor Nazarov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Farhod Imamov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojiakbar Yunusov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamoliddin Bahromov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) '''2ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Sherzod Esanov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Malikshoh Rasulov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rasul Musayev]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Obid Joʻraboyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sobit Sindarov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro - 1]]) — ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal - 1]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamoliddin Ubaydullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyunmirzo Iminov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rustam Abduhamidov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nikita Pavlenko]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohim Noʻmonov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jasur Oʻrinov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulazizxon Abdurashidov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Matmurodov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Pirmuhamedov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Saidjon Abdujabborov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bekzod Tolibjonov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jonibek Mirzaqulov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal - 1]]) — ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer - 1]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhiddin Odilov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatillo Rustamov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Umarov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shuhrat Sadirdinov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodirbek Ibragimov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Iskandar Xolmurzayev]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azamat Halilov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Eldor Ergashev]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Samariddinov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodirjon Nurmatov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Choriyor Tursunqulov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) '''1ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadkarim Toirov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Mamatkazin]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ahmadjon Anvarov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov (futbolchi, 1995)|Mirjalol Qosimov]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murod Mambetov]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javlon Primbetov]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UKR}} [[Oleg Marchuk]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Salomov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asiljon Begimqulov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Fayzullobek Jumanqoʻziyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jasur Hasanov (futbolchi, 1989)|Jasur Hasanov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Najmiddin Normurodov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UKR}} [[Sergey Molochko]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Behruz Sadilloyev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Xojiyev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Shukrillayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafar Akromov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Kamronbek Abdulhamidov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdurahmon Abdulhaqov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Namozov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdugʻani Kamolov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Marlen Chobanov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Sergey Morozov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|TJK}} [[Siyovush Habibulloyev]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirzohid Mirzamahmudov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Bekboʻsinov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Idris Bikmaykin]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Bekchonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Siroj Meliyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Usmonov (futbolchi, 1994)|Doniyor Usmonov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Elyor Mamasoliyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Farruh Xojibekov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohdiyor Xojimatov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bekjon Joʻraboyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Ikromov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhriddin Rasulov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Ahmadjonov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyorbek Yunusov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Farruh Haydarov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Qoʻyboqov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muzaffar Abdullayev]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bahodir Daminov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Rahmatov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Farruh Joʻrayev]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Shodmonov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Baratov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulaziz Joʻrayev]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ramis Begishev]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asiljon Mansurov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bobur Amonov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Xudoyberdiyev]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jonibek Koʻchimov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) === Oʻz darvozasiga gol urganlar === * {{Flagicon|UZB}} [[Muzaffar Abdullayev]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) klubi futbolchisi ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shuhrat Sadirdinov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) klubi futbolchisi ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ozodbek Rajabov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) klubi futbolchisi ([[Aral samali]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shohjahon Sultonmurodov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) klubi futbolchisi ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Rahmatov]] ([[Aral samali]]) klubi futbolchisi ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Akmal Tursunboyev]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) klubi futbolchisi ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Boranbaev]] ([[Aral samali]]) klubi futbolchisi ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshanbek Sultonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) klubi futbolchisi ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) foydasiga == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://pfl.uz/uz/tournaments/tournament/53/30 PFL-Oʻzbekiston Pro ligasi 2022]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.transfermarkt.com/uzbekistan-pro-liga/tabelle/wettbewerb/UZ2L/saison_id/2021 UZBEKISTAN PRO LIGA -transfermarkt.com 2022] {{Oʻzbekiston Pro ligasi mavsumlari}} [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi]] ig2wripni6o5oc6s9m6pmyrnyqobkzr 5997547 5997491 2026-04-16T18:24:34Z Umarxon III 18267 + 5997547 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | image = [[File:PFL new.png|250px]] | pixels = | caption = | competition = [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | season = | winners = Andijon | relegated = Zomin | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | matches = 130 | total goals = 386 | league topscorer = [[Roʻzimboy Ahmedov]] (23 gol) | biggest home win = Yangiyer '''9–0''' Aral <small>(10.09.2022)</small> | biggest away win = Aral '''1–6''' Andijon <br><small>(24.06.2022)</small> | highest scoring = Yangiyer '''9–0''' Aral <small>(10.09.2022)</small> | longest wins = Andijon | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = Zomin | highest attendance = '''18074''' <small>(29.04.2022, Buxoro – Xorazm)</small> | lowest attendance = '''56''' <small>(22.10.2022, Yangiyer – Aral)</small> | average attendance = | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2021]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2023]] | updated = 01.12.2022 }} '''Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2022-йилги Ўзбекистон Про лигаси</nowiki>) – [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkazilgan 2-divizion musobaqasi. 2022-yil apreldan noyabrgacha oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-yangi-mavsumiga-qura-tashlandi|sarlavha=Про лига янги мавсумига қуръа ташланди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014539/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-yangi-mavsumiga-qura-tashlandi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref> Turnir gʻolibi - [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] futbol klubi [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]ga yoʻllanma olgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/1/30|sarlavha=Pro Liga 2022|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221026090809/https://www.pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/1/30|arxivsana=2022-10-26|qaralgan sana=2022-11-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-superligaga-chiqadigan-va-otish-oyinida-qatnashadigan-jamoa-aniqlanmoqda-onlayn-hisob|sarlavha=Про лига. Мавсум якунланди: "Бухоро" Суперлигага чиқди, "Турон" ўтиш ўйинида "Локо" билан ўйнайди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221129141259/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-superligaga-chiqadigan-va-otish-oyinida-qatnashadigan-jamoa-aniqlanmoqda-onlayn-hisob|arxivsana=2022-11-29|qaralgan sana=2022-11-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-sardorlik-masuliyati-kimlarga-ishonib-topshirilgan-2|sarlavha=Про лига. Сардорлик масъулияти кимларга ишониб топширилган?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014539/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-sardorlik-masuliyati-kimlarga-ishonib-topshirilgan-2|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liganing-transfer-oynasidagi-etiborli-otishlari|sarlavha=Про лиганинг трансфер ойнасидаги эътиборли ўтишлари|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425020053/https://championat.asia/uz/news/pro-liganing-transfer-oynasidagi-etiborli-otishlari|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-klublari-ikkinchi-davra-oldidan-qaysi-futbolchilarni-royxatdan-otkazdi|sarlavha=Про-лига клублари иккинчи давра олдидан қайси футболчиларни рўйхатдан ўтказди?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014539/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-klublari-ikkinchi-davra-oldidan-qaysi-futbolchilarni-royxatdan-otkazdi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-liga-ii-bosqich-uchrashuvlari-sanasi-malum|sarlavha=Про лига. II босқич учрашувлари санаси маълум|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014542/https://championat.asia/uz/news/pro-liga-ii-bosqich-uchrashuvlari-sanasi-malum|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://stadion.uz/news/detail/323397|sarlavha=Про лига-2022: Мураббийлик ролида ким бор?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230426120652/https://stadion.uz/news/detail/323397|arxivsana=2023-04-26|qaralgan sana=2023-04-26}}</ref> == Klublar == {| class="wikitable" !№ !Klub !Shahar !Viloyat (viloyat) !Stadion !Imkoniyat |- |1 |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |[[Andijon (shahar)|Andijon]] |[[Andijon viloyati|Andijon]] |[[Sogʻlom avlod stadioni|Bobur Arena]] |18 600 |- |3 |[[Aral samali|Aral Samali]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/aral-samali-pro-ligadan-chetlatilishi-mumkin|sarlavha="Арал Самали" Про лигадан четлатилиши мумкин|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014544/https://championat.asia/uz/news/aral-samali-pro-ligadan-chetlatilishi-mumkin|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/fifa-aral-samaliga-nisbatan-transfer-taqiqi-tayinladi|sarlavha=ФИФА "Арал Самали"га нисбатан трансфер тақиқи тайинлади|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425020056/https://championat.asia/uz/news/fifa-aral-samaliga-nisbatan-transfer-taqiqi-tayinladi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref> |[[Nukus]] |[[Qoraqalpogʻiston Respublikasi|Qoraqalpagʻiston]] [[Qoraqalpogʻiston Respublikasi|Respublikasi]] |[[Turon (stadion, Nukus)|Turon]] |10 000 |- |2 |[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/gijduvon-bosh-murabbiysiz-qoldi|sarlavha=“Ғиждувон” бош мураббийсиз қолди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014541/https://championat.asia/uz/news/gijduvon-bosh-murabbiysiz-qoldi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref> |[[Buxoro]] |[[Buxoro viloyati|Buxoro]] |[[Buxoro Sport Majmuasi|Buxoro Arena]] |25 600 |- |4 |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |[[Muborak]] |[[Qashqadaryo viloyati|Qashqadaryo]] |[[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoev]] |10 000 |- |5 |[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |[[Yaypan]] |[[Fargʻona viloyati|Fargʻona]] |[[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]] |4 000 |- |6 |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |[[Urganch]] |[[Xorazm viloyati|Xorazm]] |[[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |13 500 |- |7 |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |[[Gʻuzor]] |[[Qashqadaryo viloyati|Qashqadaryo]] |[[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |7 000 |- |8 |[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/pro-ligada-dastlabki-istefo-yuz-berdi|sarlavha=Про лигада дастлабки истеъфо юз берди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230425014546/https://championat.asia/uz/news/pro-ligada-dastlabki-istefo-yuz-berdi|arxivsana=2023-04-25|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref> |[[Yangiyer]] |[[Sirdaryo (viloyat)|Sirdaryo]] |[[Yangiyer (stadion)|Yangiyer]] |13 800 |- |9 |[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |[[Gʻijduvon]] |[[Buxoro viloyati|Buxoro]] |[[Gʻijduvon (stadion)|Gʻijduvon]] |9 300 |- |10 |[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |[[Zomin]] |[[Jizzax viloyati|Jizzax]] |[[Zomin stadioni|Zomin]] |8 460 |} == Chet ellik futbolchilar == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 !AFC Futbolchisi !'''Sobiq futbolchilar''' !Ref |- |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] |{{Flagicon|MNE}} [[Miloyko Goran]] |{{Flagicon|MNE}} [[Bogdan Milić]] | | | | | | |- |[[Aral samali|Aral Samali]] | | | | | | | | | |- |[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |{{fbicon|UKR}} [[Rizvon Ablitarov]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/buxoro-tarkibiga-legioner-himoyachi-qoshildi |sarlavha="Бухоро" таркибига легионер ҳимоячи қўшилди |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231029121840/https://championat.asia/uz/news/buxoro-tarkibiga-legioner-himoyachi-qoshildi |arxivsana=2023-10-29 |qaralgan sana=2023-10-29 }}</ref> |{{fbicon|UKR}} [[Dmitriy Sidorenko]] |{{fbicon|UKR}} '''[[Oleg Marchuk]]''' |{{Flagicon|SRB}} [[Nikola Z. Stošić|'''Nikola Z. Stošić''']] | | |{{fbicon|TJK}} {{Flagicon|SRB}} [[Nikola Stosic|Nikola '''Stosic''']] |''{{fbicon|NGA}} [[Sunday Song]]'' |<ref>{{Veb manbasi|url=https://pfl.uz/docs/MyLeague/Squad%20DINAMO.pdf|sarlavha=Qaydnoma: Dinamo-2023|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230312234321/https://pfl.uz/docs/MyLeague/Squad%20DINAMO.pdf|arxivsana=2023-03-12|qaralgan sana=2023-03-13}}</ref> |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |{{fbicon|NGA}} '''[[Dare Ojo]]''' |{{fbicon|UKR}} '''[[Mykola Ahapov]]''' |{{fbicon|UKR}} '''[[Sergey Molochko]]''' | | | | | |<ref>{{Veb manbasi|url=https://pfl.uz/docs/MyLeague/Squad%20lokomotiv.pdf|sarlavha=Qaydnoma: Lokomotiv-2023|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230929164440/https://pfl.uz/docs/MyLeague/Squad%20lokomotiv.pdf|arxivsana=2023-09-29|qaralgan sana=2023-04-30}}</ref> |- |[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |{{fbicon|Janubiy Koreya}} [[Kim Bo Yong]] |{{fbicon|RUS}} [[Sergey Morozov]] | | | | |{{fbicon|TJK}} {{fbicon|RUS}} [[Siyovush Habibullayev]] {{fbicon|TJK}} [[Sharifbek Rahmatov]] | | |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{fbicon|Kamerun}} [[Rocky Marciano Tchatchoua Tchato]] | | | | | | | | |- |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | | | | | | | | | |- |[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |{{fbicon|Senegal}} {{fbicon|BIH}} [[Secouba Diatta]] | | | | | | | | |- |[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |{{fbicon|Kolumbiya}} Juan Becerra |{{fbicon|NGA}} [[Sunday Song]] | | | | | | | |- |[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] | | | | | | | | | |- |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Sho‘rtan]] | | | | | | | | | |} == Turnir jadvali == === Birinchi bosqich === ==== Dastlabki 18 tur ==== {{#invoke:sports table|main|style=WDL|source=[http://www.pfl.uz Uzbekistan Professional Football League] <!--Update team positions here--> |team_order= AND, TUR, BUX, MAS, KHO, SHU, YAN, ARA, GIJ, ZOM <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=P |result2=P |result3=P |result11=R <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result4=P |result5=P |result6=PO|result7=PO|result8=PO|result9=PO|result10=PO <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Dont forget to update the date above (update parameter)-->|update=Iyul 2022-yil |win_AND=13 |draw_AND=4 |loss_AND=1 |gf_AND=31 |ga_AND=13 <!-- Andijon --> |win_BUX=9 |draw_BUX=6 |loss_BUX=3 |gf_BUX=29 |ga_BUX=13 <!-- Buxoro --> |win_TUR=12 |draw_TUR=2 |loss_TUR=4 |gf_TUR=31 |ga_TUR=19 <!-- Turon --> |win_MAS=8 |draw_MAS=4 |loss_MAS=6 |gf_MAS=32 |ga_MAS=18 <!-- Mash’al --> |win_KHO=8 |draw_KHO=4 |loss_KHO=4 |gf_KHO=33 |ga_KHO=26 <!-- Xorazm --> |win_SHU=6 |draw_SHU=5 |loss_SHU=7 |gf_SHU=29 |ga_SHU=20 <!-- Shoʻrtan Gʻuzor --> |win_YAN=7 |draw_YAN=2 |loss_YAN=9 |gf_YAN=24 |ga_YAN=22 <!-- Dinamo --> |win_ARA=4 |draw_ARA=2 |loss_ARA=12 |gf_ARA=13 |ga_ARA=62 <!-- Aral samali --> |win_ZOM=2 |draw_ZOM=3 |loss_ZOM=13 |gf_ZOM=17 |ga_ZOM=37 <!-- Zomin --> |win_GIJ=3 |draw_GIJ=4 |loss_GIJ=11 |gf_GIJ=21 |ga_GIJ=30 <!-- Gʻijduvon --> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |name_TUR=[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Sho‘rtan]] |name_YAN=[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |name_ARA=[[Aral samali|Aral Samali]] |name_GIJ=[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |name_ZOM=[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] <!--Rules--> |class_rules=1) Ochko; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored; . <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PQR |col_P=green1 |text_P=Yakuniy bosqichiga koʻtarilishga koʻtarilish |col_PO=green3 |text_PO=Omon qolish bosqichiga oʻtish }} <onlyinclude> ==== Natijalar jadvali ==== {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz Uzbekistan Professional Football League] | update = Iyul 2023-yil | matches_style = FBR |team1=AND |team2=TUR |team3=BUX |team4=MAS |team5=KHO |team6=SHU |team7=YAN |team8=ARA |team9=GIJ |team10=ZOM <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |name_TUR=[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Sho‘rtan]] |name_YAN=[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |name_ARA=[[Aral samali|Aral Samali]] |name_GIJ=[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |name_ZOM=[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] | match_AND_BUX = 0-0 | match_AND_YAN = 2–0 | match_AND_TUR = 1-0 | match_AND_MAS = 2–1 | match_AND_KHO = 2–1 | match_AND_SHU = 2–1 | match_AND_ARA = 4-0 | match_AND_GIJ = 2–1 | match_AND_ZOM = 2–1 | match_BUX_AND = 1-2 | match_BUX_YAN = 3-1 | match_BUX_TUR = 2–1 | match_BUX_MAS = 2–1 | match_BUX_KHO = 3-2 | match_BUX_SHU = 1–1 | match_BUX_ARA = 5-0 | match_BUX_GIJ = 1–1 | match_BUX_ZOM = 1–1 | match_YAN_BUX = 0-1 | match_YAN_AND = 0–0 | match_YAN_TUR = 0-1 | match_YAN_MAS = 0-1 | match_YAN_KHO = 3-1 | match_YAN_SHU = 1–1 | match_YAN_ARA = 9-0 | match_YAN_GIJ = 2-1 | match_YAN_ZOM = 1-0 | match_TUR_BUX = 2–0 | match_TUR_YAN = 2–0 | match_TUR_AND = 1-2 | match_TUR_MAS = 2–1 | match_TUR_KHO = 0-1 | match_TUR_SHU = 1–0 | match_TUR_ARA = 3-0 | match_TUR_GIJ = 1–0 | match_TUR_ZOM = 3-1 | match_MAS_BUX = 2–1 | match_MAS_YAN = 1–0 | match_MAS_TUR = 1–1 | match_MAS_AND = 1-2 | match_MAS_KHO = 1–0 | match_MAS_SHU = 0–2 | match_MAS_ARA = 1-3 | match_MAS_GIJ = 7-0 | match_MAS_ZOM = 2–0 | match_KHO_BUX = 1-2 | match_KHO_YAN = 3–1 | match_KHO_TUR = 1–1 | match_KHO_MAS = 1–1 | match_KHO_AND = 3-0 | match_KHO_SHU = 3–2 | match_KHO_ARA = 2–1 | match_KHO_GIJ = 3-2 | match_KHO_ZOM = 4-1 | match_SHU_BUX = 0-0 | match_SHU_YAN = 4-0 | match_SHU_TUR = 1-2 | match_SHU_MAS = 1-0 | match_SHU_KHO = 3-3 | match_SHU_AND = 0-1 | match_SHU_ARA = 6-0 | match_SHU_GIJ = 1-0 | match_SHU_ZOM = 4-2 | match_GIJ_BUX = 0-2 | match_GIJ_YAN = 0–1 | match_GIJ_TUR = 1-3 | match_GIJ_MAS = 3-2 | match_GIJ_KHO = 0-0 | match_GIJ_SHU = 1–1 | match_GIJ_ARA = 5-0 | match_GIJ_AND = 1-1 | match_GIJ_ZOM = 3-1 | match_ZOM_BUX = 1-2 | match_ZOM_YAN = 0-1 | match_ZOM_TUR = 1-2 | match_ZOM_MAS = 1-4 | match_ZOM_KHO = 1-3 | match_ZOM_SHU = 2–1 | match_ZOM_ARA = 1-1 | match_ZOM_GIJ = 2-1 | match_ZOM_AND = 0-0 | match_ARA_BUX = 2-4 | match_ARA_YAN = 1–4 | match_ARA_TUR = 0-3 | match_ARA_MAS = 0-0 | match_ARA_KHO = 2-1 | match_ARA_SHU = 1–0 | match_ARA_ZOM = 2-1 | match_ARA_GIJ = 2-1 | match_ARA_AND = 1-6 }} === Ikkinchi bosqich === ==== Pro liga. 1—5-oʻrinlar ==== <onlyinclude><!--To include this table in a page, use -->{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Relegation |source=[https://int.soccerway.com/national/uzbekistan/1st-division/2022/5th-place-play-off/r66779/ Soccerway] |split5=yes <!--Update team positions here--> |team_order=AND, BUX, TUR, KHO, MAS <!--Update team results here and then (if needed) positions above--> |update=27 November 2022 |win_AND=17|draw_AND=6 |loss_AND=3 |gf_AND=42|ga_AND=25|status_AND=C <!-- Andijon --> |win_BUX=14|draw_BUX=8 |loss_BUX=4 |gf_BUX=46|ga_BUX=13|status_BUX= <!-- Buxoro --> |win_TUR=15|draw_TUR=5 |loss_TUR=6 |gf_TUR=41|ga_TUR=20|status_TUR= <!-- Turon --> |win_KHO=10|draw_KHO=5 |loss_KHO=11|gf_KHO=42|ga_KHO=40|status_KHO= <!-- Xorazm --> |win_MAS=9 |draw_MAS=6 |loss_MAS=11|gf_MAS=40|ga_MAS=33|status_MAS= <!-- Mash’al --> <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=CLGS |result2=CLGS |result3=ACPO <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |name_TUR=[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green1 |text_CLGS=[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi]]ga chiqish |col_CLGS=green2 |text_CLGS=[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi]]ga chiqish |col_ACPO=blue1 |text_ACPO=[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi Pley-OFF bosqichi]]ga chiqish }}</onlyinclude> ==== Ikkinchi bosqich - yuqori beshlik natijalari ==== {{#invoke:Sports results|main |matches_style=FBR |solid_cell=grey |team1=AND|team2=BUX|team3=TUR|team4=KHO|team5=MAS |update=Noyabr 2022 |source=[https://int.soccerway.com/national/uzbekistan/1st-division/2022/5th-place-play-off/r66779/ Soccerway] |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |match_AND_BUX= 2-1 |match_AND_TUR= 1-1 |match_AND_KHO= 3-1 |match_AND_MAS= 4–2 |name_BUX=[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |match_BUX_AND= 3-0 |match_BUX_TUR= 1-0 |match_BUX_KHO= 1-0 |match_BUX_MAS= 3-0 |name_TUR=[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |match_TUR_AND= 4–0 |match_TUR_BUX= 2-2 |match_TUR_KHO= 2-0 |match_TUR_MAS= 0–0 |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |match_KHO_AND= 0–1 |match_KHO_BUX= 2-2 |match_KHO_TUR= 2-1 |match_KHO_MAS= 1-2 |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]] |match_MAS_AND= 0-0 |match_MAS_BUX= 1-2 |match_MAS_TUR= 1-2 |match_MAS_KHO= 2-3 }} ==== Pro liga. 6—10-oʻrinlar ==== <onlyinclude><!--To include this table in a page, use -->{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=Relegation |source=[https://int.soccerway.com/national/uzbekistan/1st-division/2022/5th-place-play-off/r66779/ Soccerway] |split5=yes |highest_pos=6 <!--Update team positions here--> |team6=SHU |team7=YAN |team8=GIJ |team9=ZOM |team10=ARA <!--Head-to-head--> |hth_SHU= |hth_ARA= <!--Update team results here and then (if needed) positions above--> |update=20 November 2022 |win_SHU=11|draw_SHU=8 |loss_SHU=7 |gf_SHU=49|ga_SHU=23|status_SHU= <!-- Shoʻrtan --> |win_YAN=10|draw_YAN=4 |loss_YAN=12|gf_YAN=35|ga_YAN=35|status_YAN= <!-- Yangiyer --> |win_GIJ=7 |draw_GIJ=8 |loss_GIJ=11|gf_GIJ=40|ga_GIJ=36|status_GIJ= <!-- Gʻijduvon --> |win_ZOM=5 |draw_ZOM=4 |loss_ZOM=17|gf_ZOM=36|ga_ZOM=51|status_ZOM= <!-- Zomin --> |win_ARA=4 |draw_ARA=2 |loss_ARA=20|gf_ARA=15|ga_ARA=97|status_ARA= <!-- Aral Samali --> <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result9=REL |result10=REL <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |name_YAN=[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |name_GIJ=[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |name_ZOM=[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |name_ARA=[[Aral samali|Aral Samali]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=QR |col_REL=red1 |text_REL=[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]ga tushib ketish }}</onlyinclude> ==== Ikkinchi bosqich - quyi beshlik natijalari ==== {{#invoke:Sports results|main |matches_style=FBR |solid_cell=grey |team1=SHU|team2=YAN|team3=GIJ|team4=ZOM|team5=ARA |update=Noyabr 2022 |source=[https://int.soccerway.com/national/uzbekistan/1st-division/2022/5th-place-play-off/r66779/ Soccerway] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |match_SHU_YAN= 4-0 |match_SHU_GIJ= 1-1 |match_SHU_ZOM= 5-0 |match_SHU_ARA= 3–0 |name_YAN=[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |match_YAN_SHU= 1-1 |match_YAN_GIJ= 1-1 |match_YAN_ZOM= 3–0 |match_YAN_ARA= 1–0 |name_GIJ=[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |match_GIJ_SHU= 0–0 |match_GIJ_YAN= 4-2 |match_GIJ_ZOM= 3-0 |match_GIJ_ARA= 6–1 |name_ZOM=[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |match_ZOM_SHU= 1–3 |match_ZOM_YAN= 3-0 |match_ZOM_GIJ= 1-1 |match_ZOM_ARA= 9-0 |name_ARA=[[Aral samali|Aral Samali]] |match_ARA_SHU= 0-3 |match_ARA_YAN= 0-3 |match_ARA_GIJ= 0-3 |match_ARA_ZOM= 1-5 }} === 1-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3069 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = Mashʼal |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3205 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Aral samali]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 4–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 4–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3280 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Urganch |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = [[Yangiyer (stadion)|Yangiyer]] |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3349 Hisobot] |team1 = [[Aral samali|Aral]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 5–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 6–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3458 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 7-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–4 |report = [https://t.me/proligauzb/3538 Hisobot] |team1 = Aral |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = [[Yangiyer (stadion)|Yangiyer]] |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3602 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} === 9-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3661 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3661 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|21|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3661 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|21|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3661 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|21|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–4 |report = [https://t.me/proligauzb/3132 Hisobot] |team1 = [[Aral samali|Aral]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} === 10-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|25|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Aral samali|Aral]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|25|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|5|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3728 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} === 11-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–3 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Aral samali|Aral samali]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–4 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3777 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 12-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 5–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali|Aral]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|3|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–0 |report = [https://t.me/proligauzb/3843 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} === 13-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–6 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Aral samali]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|6|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–3 |report = [https://t.me/proligauzb/3929 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} === 14-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–3 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 7–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4075 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 15-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4146 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4146 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4146 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4146 Hisobot] |team1 = [[Aral samali]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = |stadium = Nukus |location = [[Nukus]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4281 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} === 16-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–3 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 5–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Aral samali]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals1 = |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = |stadium =[[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = |stadium = Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4196 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} === 17-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium =Gʻijduvon |location = [[Gʻijduvon]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals2 = |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|8|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4261 Hisobot] |team1 = [[Aral samali]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] }} === 18-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 9–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Aral samali]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Yangiyer |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |goals1 = |team2 = [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium =Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = Shoʻrtan |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} === 19-tur === {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4433 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Yangiyer]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4453 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[|]] {{goal|}} * [[|]] {{goal|}} |stadium = Zomin |location = [[Zomin]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium =Oʻzbekiston |location = [[Yaypan]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–2 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Buxoro |location = [[Buxoro]] }} {{Football box collapsible |date = {{Start date|2022|9|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://t.me/proligauzb/4410 Hisobot] |team1 = Shoʻrtan |goals1 = * [[|]] {{goal|}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] }} == Pley-off == O‘tish o‘yini. „[[Turon (futbol klubi)|Turon]]“ „[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]“ni mag‘lub etib Superliga yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15018|sarlavha=O‘tish o‘yini. "Turon" "Lokomotiv"ni mag‘lub etib Superliga yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi|arxivurl=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15018|arxivsana=25.11.2022}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/otish-oyini-turon-lokomotiv-tarkiblar-malum|sarlavha="Турон" Супрелигага йўл олди, "Локомотив" эса Про-лигага равона бўлди!|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221125131933/https://championat.asia/uz/news/otish-oyini-turon-lokomotiv-tarkiblar-malum|arxivsana=2022-11-25|qaralgan sana=2022-11-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/turon-lokoni-yutib-superliga-yollanmasini-qolga-kiritdi|sarlavha="Турон" "Локо"ни ютиб, Суперлига йўлланмасини қўлга киритди!|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221125131936/https://championat.asia/uz/news/turon-lokoni-yutib-superliga-yollanmasini-qolga-kiritdi|arxivsana=2022-11-25|qaralgan sana=2022-11-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/eng-zor-2022-pro-ligada-yil-futbolchisi-va-murabbiyi-aniqlandi|sarlavha="Энг зўр-2022". Про лигада йил футболчиси ва мураббийи аниқланди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230208010542/https://championat.asia/uz/news/eng-zor-2022-pro-ligada-yil-futbolchisi-va-murabbiyi-aniqlandi|arxivsana=2023-02-08|qaralgan sana=2023-04-25}}</ref>{{footballbox collapsible|round=1|date=25-noyabr 2022|time=15:00 ([[UTC+02:00|UTC+5]])|team1=[[Turon (futbol klubi)|Turon]]|score=2–1|report=https://pfl.uz/uzb/news/detail/15018|team2=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv ]]|goals1=* [[Xumoyun Murtozoyev]] {{goal|12}} * [[Sardor Abdunabiyev]] {{goal|76}}|goals2=* [[Sanjar Qodirqulov]] {{goal|37}}|stadium=[[Oʻzbekiston stadioni]]|location=[[Yaypan]]|attendance=2150|referee=[[Asker Najafaliyev]]|result=|note=Pro ligada 3-o‘rinni qo‘lga kiritgan „Turon“ hamda Superligada mavsumni 12-o‘rinda yakunlagan „Lokomotiv“ o‘rtasida o‘tish o‘yini o‘tkazildi. Unda „Turon“ „Lokomotiv“ni 2:1 hisobida mag‘lub etib Superliga yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi. „Lokomotiv“ esa 2023-yilgi mavsumda Pro ligada ishtirok etadi.}} == Toʻpurarlar == {| class="wikitable" !№ !Oʻyinchi !Klub !Gollar |- |1 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov|Roʻzimboy Axmedov]] |[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] |23 |- |2 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Xumoyun Murtozoyev]] |[[Turon (futbol klubi)|Turon]] |15 |- |3 |{{fbicon|Kamerun}} [[Rocky Marciano Tchatchoua Tchato]] |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |15 |- |4 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Shahboz Erkinov]] |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |12 |- |5 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Eldor Karimov]] |[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] |11 |- |6 |{{Bayroqramzi|UZB}} [[Muhriddin Zoirov]] |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |11 |} === Umumiy toʻpurarlar === '''23ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) '''15ta gol''' * {{Flagicon|CMR}} [[Rocky Marciano Tchatchoua Tchato]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xumoyun Murtozoyev]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) '''12ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Erkinov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) '''11ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Eldor Karimov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin ]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhriddin Zoirov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) '''9ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Beshimov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) '''8ta gol''' * {{Flagicon|UKR}} [[Mykola Ahapov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Sunday Song]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon - 6]]) — ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro - 2]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aziz Ibragimov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) '''6ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Ildar Mamatkazin]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xudoyorxon Sagdullayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Nuriddinov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) '''5ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Shaymanov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Saidmahmud Gʻulomov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Suhrob Berdiyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer - 3]]) — ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon - 2]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abduxoliq Qurbonov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammad Odilov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jahongir Abdusalomov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Hasanov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Hasanov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Asadov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) '''4ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Farhod Sohibjonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sarvar Jumaniyozov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hazrat Tursunqulov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Sulaymonov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Davron Isoqov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) '''3ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Arislan Yusupbaev]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Norxon Sheripov]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mahset Kalbaev]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Goran Milojko]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Bogdan Milić]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjalol Jumayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aʼzam Aliyev]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Abduraimov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Telyakov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Yoʻldoshev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Asqaraliyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|BIH}} [[Secouba Diatta]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Yodgor Nazarov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Farhod Imamov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojiakbar Yunusov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamoliddin Bahromov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) '''2ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Sherzod Esanov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Malikshoh Rasulov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rasul Musayev]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Obid Joʻraboyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sobit Sindarov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro - 1]]) — ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal - 1]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamoliddin Ubaydullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyunmirzo Iminov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rustam Abduhamidov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nikita Pavlenko]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohim Noʻmonov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jasur Oʻrinov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulazizxon Abdurashidov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Matmurodov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Pirmuhamedov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Saidjon Abdujabborov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bekzod Tolibjonov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jonibek Mirzaqulov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal - 1]]) — ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer - 1]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhiddin Odilov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatillo Rustamov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Umarov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shuhrat Sadirdinov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodirbek Ibragimov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Iskandar Xolmurzayev]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azamat Halilov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Eldor Ergashev]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Samariddinov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodirjon Nurmatov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Choriyor Tursunqulov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) '''1ta gol''' * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadkarim Toirov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Mamatkazin]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ahmadjon Anvarov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov (futbolchi, 1995)|Mirjalol Qosimov]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murod Mambetov]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javlon Primbetov]] ([[Aral samali]]) * {{Flagicon|UKR}} [[Oleg Marchuk]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Salomov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asiljon Begimqulov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Fayzullobek Jumanqoʻziyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jasur Hasanov (futbolchi, 1989)|Jasur Hasanov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Najmiddin Normurodov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UKR}} [[Sergey Molochko]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Behruz Sadilloyev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Xojiyev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Shukrillayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafar Akromov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Kamronbek Abdulhamidov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdurahmon Abdulhaqov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Namozov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdugʻani Kamolov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Marlen Chobanov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Sergey Morozov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|TJK}} [[Siyovush Habibulloyev]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirzohid Mirzamahmudov]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Bekboʻsinov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Idris Bikmaykin]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Bekchonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Siroj Meliyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Usmonov (futbolchi, 1994)|Doniyor Usmonov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Elyor Mamasoliyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Farruh Xojibekov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohdiyor Xojimatov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bekjon Joʻraboyev]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Ikromov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhriddin Rasulov]] ([[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Ahmadjonov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyorbek Yunusov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Farruh Haydarov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Qoʻyboqov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muzaffar Abdullayev]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bahodir Daminov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Rahmatov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Farruh Joʻrayev]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Shodmonov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Baratov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulaziz Joʻrayev]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ramis Begishev]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asiljon Mansurov]] ([[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bobur Amonov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Xudoyberdiyev]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jonibek Koʻchimov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) === Oʻz darvozasiga gol urganlar === * {{Flagicon|UZB}} [[Muzaffar Abdullayev]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) klubi futbolchisi ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shuhrat Sadirdinov]] ([[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]) klubi futbolchisi ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ozodbek Rajabov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) klubi futbolchisi ([[Aral samali]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shohjahon Sultonmurodov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) klubi futbolchisi ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Rahmatov]] ([[Aral samali]]) klubi futbolchisi ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Akmal Tursunboyev]] ([[Turon (futbol klubi)|Turon]]) klubi futbolchisi ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Boranbaev]] ([[Aral samali]]) klubi futbolchisi ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshanbek Sultonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) klubi futbolchisi ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) foydasiga == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://pfl.uz/uz/tournaments/tournament/53/30 PFL-Oʻzbekiston Pro ligasi 2022]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.transfermarkt.com/uzbekistan-pro-liga/tabelle/wettbewerb/UZ2L/saison_id/2021 UZBEKISTAN PRO LIGA -transfermarkt.com 2022] {{Oʻzbekiston Pro ligasi mavsumlari}} [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi]] tfqbmzr1s7lrkvtw9om2pwtq8089vpj 0 779123 5997488 5894558 2026-04-16T12:33:08Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997488 wikitext text/x-wiki {{AT|en|Ella Masar}} {{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Ella Masar|tasvir=Ella-Masar-Houston-Dash-In-Game.jpg|toʻliqism=Ella Copple Masar|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1986|04|3}}|tavallud_joyi=[[Urbana]], [[Illinoys]], [[AQSh]]|boʻyi=165 sm|pozitsiya=hujumchi, himoyachi|joriyklub=|klubraqami=|yillar1=2004|klublar1=[[Windy City Bluez]]|isht1=1 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar1=0|yillar2=2005-2006|klublar2=[[Chicago Red Eleven|Chicago Gaels]]|isht2=16 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar2=10|yillar3=2007|klublar3=[[Vancouver Whitecaps FC (women)|Vancouver Whitecaps]]|isht3=8 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar3=1|yillar4=2008|klublar4=[[Washington Freedom]]|isht4=7 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar4=3|yillar5=2008|klublar5=[[LSK Kvinner FK|Team Strømmen]]|isht5=<!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar5=|yillar6=2009-2010|klublar6=[[Chicago Red Stars]]|isht6=38 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar6=8|yillar7=2011|klublar7=[[magicJack (WPS)|magicJack]]|isht7=16 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar7=4|yillar8=2011-2012|klublar8=[[Paris Saint-Germain F.C. (Ladies)|Paris Saint-Germain]]|isht8=17 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar8=6|yillar9=2013|klublar9=[[Chicago Red Stars]]|isht9=20 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar9=3|yillar10=2014-2015|klublar10=[[Houston Dash]]|isht10=37 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY-->|gollar10=5|milliyyillar1=2007|milliyjamoa1=[[United States women's national under-21 soccer team|United States U-21]]|milliyisht1=12|milliygollar1=2|milliyyillar2=2008-2009|milliyjamoa2=[[United States women's national under-23 soccer team|United States U-23]]|milliyisht2=8|milliygollar2=3|milliyyillar3=2009|milliyjamoa3=[[United States women's national soccer team|United States]]|milliyisht3=1|milliygollar3=0|boshliqyillar1=2022-|boshliqklublar1=[[Kansas City Current]] (assistant)|club-update=October 2, 2017|ntupdate=November 12, 2009}} '''Ella Copple Masar''' (1986-yil 3-aprelda tugʻilgan)—amerikalik-kanadalik sobiq professional [[futbol]]chi, hozirda Milliy ayollar futbol ligasida Kanzas Siti Current uchun yordamchi murabbiy<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Ella Masar - Kansas City Current|url=https://www.kansascitycurrent.com/team/ella-masar|kirish sanasi=2022-02-23|ish=www.kansascitycurrent.com|til=en|qaralgan sana=2022-08-19|arxivsana=2022-07-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220721005429/https://www.kansascitycurrent.com/team/ella-masar}}</ref>. U ilgari FC Rosengård, Houston Dash, Chicago Red Stars, [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]], magicJack va [[VfL Wolfsburg]] klublarida oʻynagan. U 2009-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari ayollar terma jamoasida bir marta maydonga tushgan. == Yoshligi == [[Urbana (Illinois)|Illinoys shtatining Urbana]] shahrida tugʻilgan Masar Urbana oʻrta maktabida oʻqigan, u yerda mavsumda (40) va karyerasida (92) eng koʻp gol urish boʻyicha maktab rekordini egallaydi<ref name="Illini">{{veb manbasi|url=https://fightingillini.com/sports/womens-soccer/roster/ella-masar/1228|sarlavha=Ella Masar - 2007 - Soccer|ish=University of Illinois Athletics|kirish sanasi=28-iyul 2022-yil}}</ref>. Masar, shuningdek, Little Illini Soccer Club (hozirgi Illinoys FC)da klub futbolini oʻynagan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.illinoisfc.com/ellamasarclinic|sarlavha=SportsEngine|ish=Illinoisfc.com}}</ref>. Ella oʻsmirlik chogʻida uning onasiga [[Maniakal-depressiv psixoz|bipolyar buzuqlik]] tashxisi qoʻyilgan va ota-onasi keyinchalik ajrashgan. Uning otasi 2011-yil oktyabr oyida Ella Fransiyada oʻynab yurganida yurak xurujidan vafot etdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=RbwghZMLy8U|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220819140138/https://www.youtube.com/watch?v=RbwghZMLy8U&gl=US&hl=en|arxivsana=2022-08-19|sarlavha=Ella Masar Unplugged: Loss, Love and Life|muallif=Purpose2Play.com|sana=22-iyul 2015-yil|kirish sanasi=2022-08-19}}</ref>. == Klubdagi faoliyati == === W-liga === Masar W-ligada 2004-yilda Windy City Bluez bilan oʻynay boshladi. U jamoaning faqat bitta oʻyinida maydonga tushib, toʻliq 90 daqiqa oʻynadi.  2005-yilda Masar „Chikago Gaels“ga oʻtdi, u uchun u yettita oʻyinda (650 daqiqa) maydonga tushdi. U 9 ta gol urdi va golli uzatmani amalga oshirdi. U keyingi mavsumda jamoada qoldi va yana 9 ta oʻyinda (791 daqiqa) maydonga tushdi. 2006-yilda u 1 ta gol va 1 ta golli uzatmani amalga oshirdi. Vancouver Whitecaps 2007-yilda [[Kanada]] jamoasida oʻynagan Masar uchun navbatdagi bekatni belgiladi. U Cori Alexander, [[Tiffeny Milbrett]], Jill Oakes va [[McCall Zerboni]] bilan birga paydo boʻldi. U sakkizta oʻyinda (632 daqiqa) maydonga tushdi va bitta gol urdi va yana beshta golga assistentlik qildi.  Masar 2008-yilda [[Vashington|Washington]] Freedomga koʻchib oʻtdi va u yerda yettita oʻyinda (321 daqiqa) maydonga tushdi va uchta gol urdi, shu bilan birga Freedomga Shimoli-sharqiy divizionda birinchi oʻrinni egallashga yordam berdi.  === Strømmen jamoasi, 2008-yil === 2008-yilgi W-League mavsumidan soʻng Masar [[Norvegiya]]da Strømmen jamoasi bilan 2008 Toppserienning bir qismida oʻynadi. Jamoa Norvegiya kubogi finaliga yoʻl oldi va u yerda Røa ILga 3:1 hisobida yutqazdi. Finalda Strømmenning yagona goliga Masar mualliflik qildi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Masar Takes the Road Less Traveled|url=http://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/13/47/masar-takes-the-road-less-traveled|ish=USSoccer.com|nashriyot=US Soccer|kirish sanasi=29-noyabr 2015-yil|sana=25-yanvar 2009-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=2008 Cupfinalen Røa-Team Strømmen highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=TDwmjCCHFz4|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220819140138/https://www.youtube.com/watch?v=TDwmjCCHFz4&gl=US&hl=en|arxivsana=2022-08-19|ish=youtube.com|kirish sanasi=2022-08-19}}</ref>. === Chikago Red Stars (WPS), 2009—10 === Ayollar professional futboli shaklida [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]ga yuqori darajadagi ayollar futboli kiritilishi bilan Masar oʻzini WPSga munosib deb eʼlon qildi. U 2008-yil 6-oktyabrda 2008-yilgi WPS General Draftda Chikago Red Starsga ikkinchi bosqichda (umumiy 9-chi) daʼvogarlik qilgan. 2009-yilgi Ayollar professional futbol mavsumida Masar 16 ta oʻyinda maydonga tushdi (beshta start, 655 daqiqa) va ikkita golli uzatmani amalga oshirdi. Biroq, uning mavsumiga 2009-yil 7-iyun kuni FC Gold Pridega qarshi oʻyinda jarohat olgan, natijada toʻrtta mushaklari yirtilgan edi<ref>{{veb manbasi|url=http://windycitysoccer.net/Home/Entries/2009/6/10_Notes_on_Wednesday__Masar_out_4-6_Weeks.html|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=14-aprel 2016-yil|arxivsana=8-may 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160508210602/http://windycitysoccer.net/Home/Entries/2009/6/10_Notes_on_Wednesday__Masar_out_4-6_Weeks.html}}</ref>. 2009-yil 28-sentyabrda Masarning shartnoma variantini 2010-yilgi Ayollar professional futbol mavsumida oʻyin huquqini oʻzida saqlab qolgan Chikago tomonidan qabul qilingani eʼlon qilindi. === magicJack (WPS) va Parij Sen-Jermen, 2011-yil === 2011-yilgi WPS mavsumida Masar magicJack uchun oʻynadi. U klub safida 16 ta oʻyinda maydonga tushib, 4 ta gol urgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Alicia|ism=Tolar|sarlavha=Know Your Dash- Ella Masar|url=http://www.dynamotheory.com/houston-dash/2014/1/15/5301920/know-your-dash-ella-masar-NWSL-Houston-Dash|nashriyot=SB Nation|kirish sanasi=28-yanvar 2014-yil|sana=15-yanvar 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-19|arxivsana=2022-10-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221003084922/https://www.dynamotheory.com/houston-dash/2014/1/15/5301920/know-your-dash-ella-masar-NWSL-Houston-Dash}}</ref> Masar jamoa xoʻjayini Den Borislouni oʻyinchilarga, shu jumladan unga nisbatan yomon munosabatda boʻlganlikda ayblab, omma oldida qoralagan yagona futbolchi edi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.espn.com/espnw/8336849/why-hope-solo-abby-wambach-back-magicjack-owner-dan-borislow-espn-magazine|sarlavha=The Mag: Who's sabotaging women's pro soccer?|sana=13-sentabr 2012-yil|ish=Espn.com|kirish sanasi=28-iyul 2022-yil}}</ref>. Masar 2011—2012-yilgi mavsumda parijliklar safida oʻynagan. U 17 ta uchrashuvda (1107 daqiqa) maydonga tushib, 6 ta gol urdi<ref name="sw_bio">{{veb manbasi|sarlavha=Ell Masar player profile|url=https://int.soccerway.com/players/ella-masar/76121/|ish=Int.soccerway.com|kirish sanasi=20-yanvar 2013-yil}}</ref>. === Chikago Red Stars (WPSLE, NWSL), 2012—13 === Masar 2012-yilgi WPSLE mavsumi uchun Red Stars safiga qoʻshildi va Yulduzlar tomonidan 2013 NWSL mavsumi uchun qayta imzolandi<ref>{{veb manbasi|url=http://chicagoredstars.net/2013/02/05/red-stars-add-chalupny-hemmings-masar-for-2013/|sarlavha=Archived copy|kirish sanasi=5-fevral 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130207061139/http://chicagoredstars.net/2013/02/05/red-stars-add-chalupny-hemmings-masar-for-2013/|arxivsana=7-fevral 2013-yil}}</ref>. === Houston Dash (NWSL), 2014—2015 === Masar 2014-yilgi NWSL kengaytirish loyihasi paytida Chikago Red Stars tomonidan himoyasiz qoldi va 2014-yil 10-yanvarda Houston Dash tomonidan tanlangan 10 oʻyinchidan biri edi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Houston Dash Selects Red Stars Ella Masar in 2014 NWSL Expansion Draft|url=http://chicagoredstars.com/houston-dash-selects-chicago-red-stars-ella-masar-in-2014-nwsl-expansion-draft/|nashriyot=Chicago Red Stars|kirish sanasi=28-yanvar 2014-yil|sana=10-yanvar 2014-yil|arxivsana=2014-02-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140201214143/http://chicagoredstars.com/houston-dash-selects-chicago-red-stars-ella-masar-in-2014-nwsl-expansion-draft/}}</ref>. 2015-yilgi mavsumda Masar Dash sardori lavozimini Kanadaning 2015 FIFA Ayollar Jahon Kubogi terma jamoasida boʻlgan qiz doʻsti Erin MakLeoddan (Masar 2015-yil iyul oyida turmushga chiqqan) oldi<ref name="wedding">{{yangiliklar manbasi |last=Feldman |first=Claudia |date=31-iyul 2015-yil |title=It's more than a game. Houston couple finds love and acceptance in women's soccer |work=Houston Chronicle |url=http://www.houstonchronicle.com/lifestyle/passages/weddings/article/It-s-more-than-a-game-Houston-couple-finds-love-6417885.php |access-date=4-dekabr 2015-yil}}</ref>. 2015-yilning noyabrida Dash uning iltimosiga binoan Masardan voz kechdi. U UEFA ayollar chempionlar ligasida ishtirok etuvchi klubda oʻynash imkoniyatini qoʻlga kiritayotgan Makleodga yaqin boʻlish istagini tilga oldi. Masar oʻz vaqtini Dash bilan 37 oʻyin va 5 gol bilan yakunladi<ref name="Rosengård">{{yangiliklar manbasi |last=Kassouf |first=Jeff |date=1-dekabr 2015-yil |title=Masar signs with Swedish champions FC Rosengård |work=Equalizer Soccer |url=http://equalizersoccer.com/2015/12/01/ella-masar-signs-fc-rosengard-swedish-champions-erin-mcleod/ |access-date=4-dekabr 2015-yil}}</ref>. === FK Rosengård 2016—2018 === 2015-yil dekabr oyida FC Rosengård 2016-yilgi mavsum uchun Masar bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. Makleod avvalroq matbuotga ikkalasi Shvetsiyada birga oʻynashini aytgan edi. 2016-yilgi mavsumda u Marta bilan eng koʻp gol urish boʻyicha tenglashdi. 2017-yil 17-oktyabr holatiga koʻra, u oʻtgan yilgi mavsumdagi 13 ta gol bilan eng yuqori natijani qayd etdi va Shvetsiyaning Damallsvenskan shahrida eng koʻp gol urgan holda 2-oʻrinni egallab turibdi. Oldinda 3 ta oʻyin bor. === VfL Wolfsburg 2018—2019 === 2018-yil boshida Masar Shvetsiyaning rekord chempioni FC Rosengårddan tekin transferga erishadi va Vfl Volfsburg bilan 2019-yilgacha shartnoma imzolaydi. == Murabbiylik faoliyati == Masar 2022-yilning 7-fevralida Milliy ayollar futbol ligasi „<nowiki/>[[Kanzas|Kansas]] City Current“ klubining murabbiylar shtabiga qoʻshildi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Kansas City Current Announce Coaching and Technical Staff Additions|url=https://www.kansascitycurrent.com/news/kansas-city-current-announce-coaching-and-technical-staff-ad|ish=KansasCityCurrent.com|sana=7-fevral 2022-yil|kirish sanasi=8-fevral 2022-yil}}</ref>. == Xalqaro maydonda == Masarning xalqaro faoliyati 2007-yilda U-21 Ayollar terma jamoasida boshlangan. U 12 ta oʻyinda maydonga tushib, 2 ta gol urdi va golli uzatmani amalga oshirdi.  2008-yilda U-21 jamoasi U-23 jamoasiga oʻtdi. Yangi brendi boʻlgan U-23 Ayollar terma jamoasi uchun Masar sakkizta oʻyinda maydonga tushib, uchta gol urdi, uning soʻnggi marta 2009-yilda yoshi tufayli ishtirok eta olmagani boʻlgan.  Masar 2009-yil 29-oktyabrda [[Germaniya ayollar terma jamoasi|Germaniyaga]] qarshi oʻyinda Amerika Qoʻshma Shtatlari ayollar milliy terma jamoasi safida debyut qildi, u yerda [[Amy Rodriguez|Emi Rodrigesning]] 73-daqiqasida oʻrinbosar edi<ref>{{veb manbasi|nashriyot=[[United States Soccer Federation|U.S. Soccer]]|sarlavha=U.S. Defeats Germany 1–0 in Augsburg, Germany|url=http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2009/10/US-Defeat-Germany-1-0-in-Augsburg-Germany.aspx|sana=2009-10-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130709130714/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2009/10/US-Defeat-Germany-1-0-in-Augsburg-Germany.aspx|arxivsana=9-iyul 2013-yil}}</ref>. Masar va Kacey White Angela Huklesning nafaqaga chiqqani va [[Megan Rapinoe|Megan]] Rapinoening jarohati tufayli jamoaga kech qoʻshilgan edi. == Shaxsiy hayoti == Masar nasroniy<ref>{{veb manbasi|url=http://www.pitchsidereport.com/2015/03/17/ella-masar-love-entry-25/|sarlavha=Ella Masar: LOVE – Entry #25|ish=Pitchsidereport.com|sana=17-mart 2015-yil|kirish sanasi=2022-08-19|arxivsana=2020-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201108134858/http://www.pitchsidereport.com/2015/03/17/ella-masar-love-entry-25/}}</ref>. Masar 2015-yil 17-martda lezbiyen sifatida chiqdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.pitchsidereport.com/2015/03/17/ella-masar-love-entry-25/|sarlavha=Ella Masar: LOVE – Entry #25|muallif=Masar, Ella|muallifhavola=Ella Masar|sana=17-mart 2015-yil|ish=Pitchsidereport.com|kirish sanasi=17-mart 2015-yil|arxivsana=2020-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201108134858/http://www.pitchsidereport.com/2015/03/17/ella-masar-love-entry-25/}}</ref>. 2015-yil 6-iyul kuni Masar 2015-yilgi ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatidan soʻng Vankuverda kanadalik jamoadoshi Erin Mcleodga turmushga chiqdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.houstonchronicle.com/lifestyle/passages/weddings/article/It-s-more-than-a-game-Houston-couple-finds-love-6417885.php#photo-8393105|sarlavha=It's more than a game. Houston couple finds love and acceptance in women's soccer|muallif=Feldman|ism=Claudia|sana=1-iyul 2015-yil|ish=Houston Chronicle|kirish sanasi=8-iyun 2016-yil}}</ref>. Ikkalasi uy oʻyinlarini targʻib qilish va muxlislarga chiptalar sovgʻa qilish uchun Chikago Red Stars va keyinroq [[Hyuston|Xyuston]] Dashda oʻynab, ''Ella va Erin Show'' deb nomlangan muntazam onlayn veb-shouni oʻtkazishdi.  Masar va McLeod 2019-yilda doʻstona ajralishdi,<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Laverty |first=Rich |date=7-may 2019-yil |title=ELLA MASAR TALKS RISING FROM A TROUBLED YOUTH, PERSONAL AND PROFESSIONAL CHALLENGES IN THE WOMEN'S GAME, AND HITTING THE TOP WITH WOLFSBURG |publisher=These Football Times |url=https://thesefootballtimes.co/2019/05/07/ella-masar-talks-rising-from-a-troubled-youth-personal-and-professional-challenges-in-the-womens-game-and-hitting-the-top-with-wolfsburg/ |access-date=7-may 2019-yil}}</ref> keyin ajralishdi<ref name="divorce">{{veb manbasi|url=https://www.fifa.com/who-we-are/news/mcleod-mindfulness-would-have-completely-changed-my-career|sarlavha=McLeod: Mindfulness would have completely changed my career|ish=Fifa.com|sana=20-oktabr 2020-yil}}</ref>. Masar hozirda nemis futbolchisi Babett Peter bilan munosabatda<ref>{{veb manbasi|url=https://www.l-mag.de/k-word/k-word-333-neues-aus-der-lesbenwelt.html|sarlavha=K-Word #333: Neues aus der Lesbenwelt|ish=L-mag.de}}</ref>. 2020-yil sentyabr oyida Masar oʻgʻil farzandli boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=https://theathletic.com/1834639/2020/05/27/babett-peter-ella-masar-germany-us-lgbt/|sarlavha=The harrowing and hopeful story of the footballing couple who beat the odds|ish=Theathletic.com|sana=26-may 2020-yil}}</ref>. U sherigi Babet Piterga 2022-yil 21-iyulda turmushga chiqdi<ref>{{veb manbasi|url=https://twitter.com/emasar3/status/1551233719289221122?t=WF_GTxjBFcugxsZLMIUuhA&s=19|sarlavha=7.21.2022. This day will forever be ours|ish=Twitter.com|kirish sanasi=28-iyul 2022-yil}}</ref>. Amerika fuqarosi boʻlgan Masar 2015-yil 29-dekabrda McLeod bilan oldingi nikohi tufayli Kanada fuqaroligini oldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Ella Masar McLeod on Twitter|url=https://twitter.com/emasar3/status/682004922934534145|ish=Twitter.com|kirish sanasi=2016-02-04}}</ref>. 2019-yilda Masar ayol futbolchilar uchun Doyenne Sport agentligiga asos solgan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.doyennesport.com/|sarlavha=Doyenne Sport {{!}} home|ish=Doyennesport.com|til=en|kirish sanasi=2019-11-20|qaralgan sana=2022-08-19|arxivsana=2022-08-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220819012304/https://www.doyennesport.com/}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20160425013002/http://www.ussoccer.com/players/2014/03/15/05/10/ella-masar AQSh futbolchisi profili] * [https://web.archive.org/web/20091026173625/http://www.fightingillini.com/sports/w-soccer/mtt/masar_ella00.html Illinoys shtatidagi oʻyinchi profili] * [https://web.archive.org/web/20100804085031/http://www.womensprosoccer.com/chicago/team/player-bios/masar-ella WPS oʻyinchi profili] * [http://chicagoredstars.com/player/ella-masar/ Chikago Red Stars oʻyinchisi profili] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130609173710/http://chicagoredstars.com/player/ella-masar/ |date=2013-06-09 }} * {{Twitter}} {{DEFAULTSORT:Masar, Ella}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1986-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Ayol futbolchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] 3t4r6argtu0m3yowppw5gy3xyqpur1h 0 794257 5997428 5226421 2026-04-16T12:17:31Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997428 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) liberiyalik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi.<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan.<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref> Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref> == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi.<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan.<ref name=":02" /> U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref> Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi.<ref name=":02" /> U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref> Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin.<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan.<ref name=":02"/> 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi.<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref> Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi.<ref name=":02" /> Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref> 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan.<ref name=":02"/> Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi.<ref name=":02" /> U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] mw5w3kehap91o84pbl8448nxz7jy1x5 5997429 5997428 2026-04-16T12:17:42Z KWiki78 246724 5997429 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) [[liberiya]]<nowiki/>lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi.<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan.<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref> Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref> == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi.<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan.<ref name=":02" /> U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref> Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi.<ref name=":02" /> U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref> Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin.<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan.<ref name=":02"/> 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi.<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref> Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi.<ref name=":02" /> Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref> 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan.<ref name=":02"/> Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi.<ref name=":02" /> U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] nuexdf4aewqbtmvhko570xnv7zbt1eo 5997430 5997429 2026-04-16T12:17:50Z KWiki78 246724 5997430 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) [[liberiya]]<nowiki/>lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi.<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan.<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref> Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref> == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi.<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan.<ref name=":02" /> U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref> Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi.<ref name=":02" /> U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref> Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin.<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan.<ref name=":02"/> 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi.<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref> Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi.<ref name=":02" /> Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref> 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan.<ref name=":02"/> Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi.<ref name=":02" /> U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 5ztcx62dqto3cut62bbn7rc5qx44k3u 5997431 5997430 2026-04-16T12:18:00Z KWiki78 246724 5997431 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi.<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan.<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref> Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref> == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi.<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan.<ref name=":02" /> U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref> Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi.<ref name=":02" /> U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref> Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin.<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan.<ref name=":02"/> 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi.<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref> Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi.<ref name=":02" /> Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref> 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan.<ref name=":02"/> Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi.<ref name=":02" /> U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] c6x1hlxa9ir9z1v4czaeatto9tobzlk 5997432 5997431 2026-04-16T12:18:09Z KWiki78 246724 5997432 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) – [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi.<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan.<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref> Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref> == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi.<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan.<ref name=":02" /> U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref> Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi.<ref name=":02" /> U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref> Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin.<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan.<ref name=":02"/> 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi.<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref> Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi.<ref name=":02" /> Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref> 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan.<ref name=":02"/> Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi.<ref name=":02" /> U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] i61004jumdqmfgnip7h7f6ig0sjo64b 5997433 5997432 2026-04-16T12:18:25Z KWiki78 246724 5997433 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) – [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref> U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan.<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref> Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref> == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi.<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan.<ref name=":02" /> U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref> Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi.<ref name=":02" /> U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref> Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin.<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan.<ref name=":02"/> 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi.<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref> Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi.<ref name=":02" /> Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref> 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan.<ref name=":02"/> Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi.<ref name=":02" /> U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 81m1fifajihaz1h4xq1oe4l1zqdz0j6 5997434 5997433 2026-04-16T12:18:54Z KWiki78 246724 5997434 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) – [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan.<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref> Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref> == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi.<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan.<ref name=":02" /> U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref> Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi.<ref name=":02" /> U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref> Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin.<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan.<ref name=":02"/> 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi.<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref> Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi.<ref name=":02" /> Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref> 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan.<ref name=":02"/> Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi.<ref name=":02" /> U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] gx9daavqgo813qa2elduuwsvecpw7nn 5997435 5997434 2026-04-16T12:19:21Z KWiki78 246724 5997435 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) – [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref>. Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref>. == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi.<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan.<ref name=":02" /> U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref> Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi.<ref name=":02" /> U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref> Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin.<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan.<ref name=":02"/> 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi.<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref> Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi.<ref name=":02" /> Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref> 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan.<ref name=":02"/> Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi.<ref name=":02" /> U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref> == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] phc6ev5uyyjns7ikzq7twjb6itn566w 5997436 5997435 2026-04-16T12:20:38Z KWiki78 246724 5997436 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) – [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref>. Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref>. == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan<ref name=":02" />. U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref>. Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi<ref name=":02" />. U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref>. Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref>. Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan<ref name=":02"/>. 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref>. Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi<ref name=":02" />. Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref>. 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan<ref name=":02"/>. Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi<ref name=":02" />. U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 90jgpwj04sq0n7ms9qp06nok9njtgwg 5997438 5997436 2026-04-16T12:20:51Z KWiki78 246724 5997438 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) – [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref>. Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref>. == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan<ref name=":02" />. U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref>. Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi<ref name=":02" />. U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref>. Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref>. Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan<ref name=":02"/>. 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref>. Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi<ref name=":02" />. Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref>. 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan<ref name=":02"/>. Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi<ref name=":02" />. U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref> U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref> * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 3i5uo73lhtc9i5tm3dvyrgeqezvafy7 5997440 5997438 2026-04-16T12:21:08Z KWiki78 246724 5997440 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) – [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref>. Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref>. == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan<ref name=":02" />. U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref>. Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi<ref name=":02" />. U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref>. Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref>. Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan<ref name=":02"/>. 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref>. Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi<ref name=":02" />. Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref>. 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan<ref name=":02"/>. Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi<ref name=":02" />. U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref>. U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref>. * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] i7n63ifr3bbjb5eppyl2ekdm6hyo453 5997441 5997440 2026-04-16T12:21:18Z KWiki78 246724 5997441 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Solomon Carter Fuller|portret=Solomon Carter Fuller.jpg|tavsif=Solomon Carter Fuller (c. 1910)|tugʻilgan paytidagi ismi=<!-- only use if different from name -->|tavallud sanasi=11-avgust 1872-yil<ref name="BLACKPASTBIO">Heung, Camille, [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 "Fuller, Solomon Carter (1872—1953)"], ''blackpast.org''</ref>|tavallud joyi=[[Monrovia]], [[Liberia]]<ref name="BLACKPASTBIO"/>|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1953|01|16|1872|08|11}}|vafot joyi=Framingham, Massachusetts<ref name="BLACKPASTBIO"/>|kasbi=Nevrolog,Psixiatr, Patolog, Professor|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Meta Vaux Warrick Fuller|Meta Vaux Warrick]]|1872}}|bolalari=3}} '''Solomon Karter Fuller''' (1872-yil 1-avgust — 1953-yil 16-yanvar) – [[liberiya]]lik kashshof [[Nevrologiya|nevrolog]], [[psixiatr]], patolog va [[professor]] edi<ref>Lucy Ozarin, M.D., [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 „Solomon Carter Fuller: First Black Psychiatrist“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140826113549/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=105081 |date=2014-08-26 }}, ''Psychiatric News'', September 6, 2002, Volume 37, Number 17, p.&nbsp;19.</ref><ref name="Gray2007">{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. [[Liberiya|Liberiyaning]] [[Monroviya]] shahrida tugʻilgan, u [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] kollej va tibbiyot darajasini (MD) tamomlagan. U [[München|Germaniyaning Myunxen shahrida]] psixiatriya boʻyicha tahsil oldi, keyin Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi va u yerda oʻz faoliyatining katta qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida ishladi. 1919-yilda Fuller Boston universiteti tibbiyot fakultetida patologiyadan dars bergan fakultet tarkibiga kirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gray |first=Madison |date=12-yanvar 2007-yil |title=Black History Month: Unsung Heroes |work=Time |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1963424_1963480_1963460,00.html}}</ref>. U oʻz faoliyati davomida [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer kasalligini]] oʻrganishga katta hissa qoʻshgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Shuningdek, u shifokor, [[Nevrologiya|nevrolog]] va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotga ega edi. == Yoshlik yillari va taʼlim == Solomon Fuller Liberiyaning Monroviya shahrida afro-amerikalik kelib chiqishi amerikalik [[Liberiyaliklar|-liberiyalik]] ota-onadan tugʻilgan. Uning otasi Sulaymon Liberiyada kofe ekuvchi va uning hukumatida amaldor boʻlgan. Uning onasi Anna Ursala (Ursilla yoki Ursula deb ham ataladi) Jeyms shifokorlar va tibbiy [[Missionerlik|missionerlarning]] qizi edi. Uning otasi va buvisi Jon Lyuis Fuller va uning rafiqasi [[Virginia|Virjiniyada]] qul boʻlgan. Jon Fuller oʻzining va uning qullikdagi xotinining erkinligini sotib oldi va ular [[Norfolk|Virjiniya shtatining Norfolk]] shahriga koʻchib oʻtdilar. Er-xotin u yerdan 1852-yilda [[Liberiya|Liberiyaga]], asrning boshida boshlangan Amerika mustamlakachilik jamiyati tomonidan Gʻarbiy Afrikada tashkil etilgan koloniyaga hijrat qilishdi. Ular afro-amerikaliklar va ozod qilingan afrikalik qullar tomonidan ishlab chiqilgan millatni yaratishga yordam berishdi. Fullerning onasi Sulaymon va hududdagi boshqa bolalarni oʻqitish uchun maktab ochdi. Fuller, shuningdek, Monroviya kolleji tayyorlash maktabida tahsil olgan<ref name="FAQS">[http://www.faqs.org/health/bios/34/Solomon-Fuller.html „Bio: Solomon Fuller“], ''faqs.org''</ref>. Uning onasi va buvisi Liberiyada tibbiy missioner boʻlganligi sababli u tibbiyotga juda qiziqardi. Fuller [[Salisbury (Shimoliy Karolina)|Shimoliy Karolina shtatining Solsberi]] shahridagi Livingstone kollejida oʻqish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va uni 1893-yilda tugatdi. Keyinchalik Long Island kolleji tibbiyot maktabida oʻqidi. U 1897-yilda Boston universiteti tibbiyot fakultetida doktorlik darajasini tugatgan. Bu barcha irq va jinsdagi talabalar uchun ochiq [[Gomeopatiya|gomeopatik]] muassasa edi. U Emil Kraepelin va [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] ostida tadqiqot olib borgan [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen Universitetining]] Qirollik Psixiatriya kasalxonasida keyingi tadqiqotlarni davom ettirdi<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora,'' Hansib Publications, 2008, p. 179.</ref>. == Faoliyati == Fuller oʻz karerasining asosiy qismini Massachusets shtatidagi Vestboro shahridagi Vestboro davlat kasalxonasida nevropatolog sifatida oʻtkazdi<ref">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. Aynan shu yerda u [[Alois Alzheimer|Alois Altsgeymer]] tomonidan Emil Kraepelin boshchiligidagi Myunxen universiteti qoshidagi Qirollik psixiatriya shifoxonasida yangi tadqiqotlar oʻtkazish uchun tanlanganidan oldin nevropatologiya boʻyicha ikki yillik amaliyotni tamomlagan<ref name=":02" />. U yerda boʻlganida, u Altsgeymer kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarning miyasida sodir boʻladigan jismoniy oʻzgarishlar boʻyicha muhim tadqiqotlar oʻtkazdi<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaplan|first1=M.|last2=Henderson|first2=A. R.|date=2000-yil dekabr|title=Solomon Carter Fuller, M.D. (1872—1953): American pioneer in Alzheimer's disease research|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11232367/|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=9|issue=3|pages=250–261|doi=10.1076/jhin.9.3.250.1792|issn=0964-704X|pmid=11232367}}</ref>. Taxminan bir yil oʻtgach, u yangi bilimlari bilan Vestboro davlat kasalxonasiga qaytib keldi. U ''Westborough State Hospital Papers'' jurnalini ishlab chiqdi va tahrir qildi, u mahalliy tadqiqot natijalarini nashr eta boshladi<ref name=":02" />. U psixiatr Alois Altsgeymer bilan ishlagan<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref> presenil demansning birinchi holatini nashr etgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Tonkonogy|first1=J.|last2=Moak|first2=G. S.|date=1988-yil oktabr|title=Alois Alzheimer on presenile dementia|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3075498/|journal=Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology|volume=1|issue=4|pages=199–206|doi=10.1177/089198878800100403|issn=0891-9887|pmid=3075498}}</ref>. Klinik patolog sifatida ishlayotganida, Fuller taʼkidlaganidek, amiloid plitalari<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-oktabr 1911-yil|title=A study of the miliary plaques found in brains of the aged|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.68.2.147|journal=American Journal of Psychiatry|volume=68|issue=2|pages=147–220–16|doi=10.1176/ajp.68.2.147|issn=0002-953X}}</ref> va neyrofibrilyar chigallar<ref>{{jurnal manbasi|last=Fuller|first1=Solomon C.|date=1-aprel 1907-yil|title=A study of the neurofibrils in dementia paralytica, dementia senilis, chronic alcoholism, cerebral lues and microcephalic idiocy|url=https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415|journal=American Journal of Psychiatry|volume=63|issue=4|pages=415–468–13|doi=10.1176/ajp.63.4.415|issn=0002-953X}}</ref> oʻsha paytdagi kasallikning sababi boʻlgan [[Ateroskleroz|arteriosklerozdan]] alohida, Altsgeymer kasalligini oʻrganish uchun muhim biomarkerlar boʻlishi mumkin<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref>. Fuller surunkali alkogolizm bilan ogʻrigan bemorlar bilan ishlagan, kasallikning nevropatologiyasini qayd etgan<ref name=":02"/>. 1909-yilda Fuller [[Antropologiya|antropolog]] Frans Boaz, psixiatrlar [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] va [[Carl Jung|Karl Yung]], faylasuf [[William James|Uilyam Jeyms]], [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti laureatlari]] va [[Ernest Rutherford|Ernest Ruterford]] kabi taniqli olimlar va ziyolilar ishtirok etgan G. Stenli Xoll tomonidan tashkil etilgan Klark universiteti konferensiyasida maʼruzachi boʻldi<ref>W Scott Terry (2008) „A Missed Opportunity for Psychology: The Story of Solomon Carter Fuller.“ ''APS Observer'' 21: 6. June/July.</ref>. Fullerning asosiy nashrlari, Altsgeymer kasalligining ikki qismli sharhi 1912-yilda nashr etilgan va birinchi Altsgeymer ishining ingliz tilidagi birinchi tarjimasi edi<ref name=":02" />. Fullerning ilmiy adabiyotga qoʻshgan koʻplab hissalari oʻnlab yillar davomida unutilgan, ammo uning kashfiyotlari bugungi kunda ham tadqiqotga rahbarlik qilishda davom etmoqda<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Solomon Carter Fuller|url=https://www.psychologytoday.com/blog/dementia-reimagined/201903/solomon-carter-fuller|kirish sanasi=1-mart 2021-yil|ish=Psychology Today|til=inglizcha}}</ref>. 1919-yilda Fuller Vestboro shtat kasalxonasini tark etib, Boston universiteti tibbiyot fakulteti fakultetiga qoʻshildi. U 1933-yilgacha dotsent boʻlib ishlagan, oʻsha paytda u oʻz davrining ish haqi va lavozimga koʻtarilish jarayonlarida irqiy tafovutlarni tan olib, akademiyani tark etgan<ref name=":02"/>. Akademiyadan nafaqaga chiqqandan soʻng, u [[Boston universiteti|Boston universitetining]] Nevrologiya boʻyicha faxriy professori unvonini oldi<ref name=":02" />. U koʻp yillar davomida shifokor, nevrolog va psixiatr sifatida shaxsiy amaliyotda davom etdi. Faxriylar maʼmuriyati [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Tuskegee Veteranlar maʼmuriyati tibbiyot markazini butunlay qora tanli xodimlar bilan ochganda, Fuller asosiy lavozimlarga qora tanli psixiatrlarni yollash va tayyorlashda muhim rol oʻynadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Cobb|first1=W. Montague|date=1954|title=Solomon Carter Fuller, 1872-1953|journal=Journal of the National Medical Association|volume=46|issue=5|pages=370–372|issn=0027-9684|pmc=2617492|pmid=20893712}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Umrining koʻp qismida Fuller rafiqasi haykaltarosh Meta Vok Uorrik Fuller bilan Massachusets shtatining Framingem shahrida yashagan. Ularning uchta farzandi bor edi. 1944-yilda koʻrish qobiliyatini yoʻqotgan Fuller amaliyotni davom ettira olmadi va 1953-yilda 81 yoshida [[Qandli diabet|diabet]] va oshqozon- ichak kasalliklari tufayli vafot etdi<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mohammed|first1=Hamzah|title=Recognizing African-American contributions to neurology: The role of Solomon Carter Fuller (1872—1953) in Alzheimer's disease research|journal=Alzheimer's & Dementia|year=2021|volume=17|issue=2|pages=246–250|language=inglizcha|doi=10.1002/alz.12183|pmid=33325137|pmc=7986064|issn=1552-5279}}</ref>. == Merosi va yutuqlari == * Bostondagi Nyuton koʻchasi 85-uyda joylashgan Doktor Solomon Karter Fuller ruhiy salomatlik markazi uning nomi bilan atalgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Metro Boston Mental Health Unit at Dr. Solomon Carter Fuller Mental Health Center {{!}} Mass.gov|url=https://www.mass.gov/locations/metro-boston-mental-health-unit-at-dr-solomon-carter-fuller-mental-health-center|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.mass.gov|til=inglizcha}}</ref>. U Boston universiteti tibbiyot fakultetining asosiy oʻquv filiali boʻlgan Boston tibbiyot markazining bir qismini tashkil qiladi. * 1970-yillarning boshlarida Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi oʻzining yillik yigʻilishlarida Solomon Karter Fuller mukofoti maʼruzasini taʼsis etdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APA Awards|url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/awards-leadership-opportunities/awards/fuller-award|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=www.psychiatry.org}}</ref>. * U va uning rafiqasi, taniqli haykaltarosh nomi bilan atalgan Fuller oʻrta maktabi Massachusets shtatining Framingem shahrida joylashgan. * Doktor Solomon Fuller Vey, sobiq Vestboro davlat kasalxonasi hozirda uning nomi bilan atalgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Correspondent|ism=Tom Godfrey Wicked Local|sarlavha=Westborough Hospital Road renamed for Dr. Solomon Carter Fuller|url=https://westborough.wickedlocal.com/news/20170816/westborough-hospital-road-renamed-for-dr-solomon-carter-fuller|kirish sanasi=7-mart 2021-yil|ish=Westborough News|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Solomon C. Fullerning asarlari == * [http://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.63.4.415 „Dementia Paralytica, Dementia Senilis, Surunkali alkogolizm, Serebral Lues va Mikrosefalik Idiotiyadagi neyrofibrillalarni oʻrganish.“] , ''Amerika Psixiatriya jurnali.'' 63-jild 4-son, 1907-yil, aprel, 5-bet.&nbsp;415-468-13. * [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=139161 „Keksalar miyasida topilgan harbiy plaketlarni oʻrganish“], ''American Journal of Insanity'' 28 (2) (1911). * [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1912/07000/ALZHEIMER_S_DISEASE__SENIUM_PRAECOX___THE_REPORT.2.aspx „Altsgeymer kasalligi (senium praecox): ish hisoboti va nashr etilgan holatlarni koʻrib chiqish“], ''Nerv va ruhiy kasalliklar jurnali:'' 1912-yil iyul — 39-jild — 7-son — 440-455-betlar. * Genri I. Klopp bilan, „Altsgeymer kasalligi boʻyicha keyingi kuzatishlar“, ''American Journal of Insanity'' 69 (1912): 26, 27. * „Bir xil holatda umumiy parez va koʻp sklerozning anatomik topilmalari“. Boston Soc. Nevrologiya va psixiatriya. ''Ark.'' ''Neyrol. va Psixiat'' 5 (1921): 757-1921. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.blackpast.org/aah/fuller-solomon-carter-1872-1953 Fuller, Solomon Karter (1872—1953)] * [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Sulaymon C. Fuller qogʻozlari, 1911, 1913, 1918-1919, 1924 (shu jumladan).] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog B MS c86.] [https://id.lib.harvard.edu/ead/med00089/catalog Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1872-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] fyzr9qfqyq137pw2fcptc7mxa6aqytb 0 797861 5997763 5187941 2026-04-17T07:58:14Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997763 wikitext text/x-wiki [[Fayl:2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG/220px-2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|thumb| Brandenburg darvozasi bilan Pariser maydoni]] '''Pariser''' maydoni ({{Lang-en|[[Paris]] Square}}) [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Berlin]] shahrining tarixiy markazidagi maydon, Unter den Linden koʻchasining oxirida, [[Brandenburg]] darvozasi yonida joylashgan. Maydon [[Fransiya]] poytaxti Parij nomiga Napoleonga qarshi ittifoqchilarning Parij jangidagi g‘alabasi (1814) sharafiga berilgan va shaharning asosiy markazlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == [[Fayl:Charles_Meynier_-_Entrée_de_Napoléon_à_Berlin._27_octobre_1806.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg/220px-Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg|right|thumb| [[Napoleon]] Pariser maydonida. 1810-yil]] [[Fayl:Brandenburger_tor_1871.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Brandenburger_tor_1871.jpg/220px-Brandenburger_tor_1871.jpg|right|thumb| [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushidan]] keyin 1871-yilda Brandenburg darvozasi bezaklari va gʻalaba qozongan [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] qoʻshinlari bilan.]] [[Fayl:Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320,_Berlin,_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg/220px-Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1945-yil iyun oyida]] [[Fayl:Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg/220px-Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|right|thumb| Sharqiy Germaniyadagi Pariser maydoni. 1977-yil]] [[Fayl:Adlon-im-bau.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Adlon-im-bau.jpg/220px-Adlon-im-bau.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1995-yil]] [[Fayl:Pariserpaltz1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Pariserpaltz1.jpg/220px-Pariserpaltz1.jpg|right|thumb| Pariser maydoni yonida yangi Adlon mehmonxonasi. ]] [[Fayl:Bremenberlin_155.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Bremenberlin_155.JPG/220px-Bremenberlin_155.JPG|right|thumb| Pariser maydoni. 2009-yil yanvarida.]] Pariser maydoni — gʻarbdagi hayvonot bogʻidan Berlinning tarixiy markaziga yaqinlashishdagi, Brandenburg darvozasi orqasidagi maydon. [[Neoklassik arxitektura|Neoklasik]] uslubdagi Brandenburg darvozasi 1790-yillarning boshlarida Karl Gottard Langhans tomonidan qurilgan. 1814-yilgacha maydon oddiygina ''toʻgʻridan-toʻgʻri'' (kvadrat) nomi bilan tanilgan. 1814-yil mart oyida Prussiya qoʻshinlari boshqa ittifoqchilar bilan birgalikda [[Napoleon]] qoʻshinlarini yengdi. Soʻng Parijni egallab olgandan soʻng, bu gʻalabani nishonlash uchun maydonga Pariser nomini qoʻydi. Brandenburg darvozasi XVIII asrda shaharni oʻrab turgan Bojxona devorining gʻarbiy tomonidagi asosiy darvoza boʻlgan. Pariser maydoni shaharning markaziy koʻchasi boʻlgan Unter den Lindenning gʻarbiy uchida joylashgan boʻlib, u yerdan [[Prussiya qirolligi|Gohenzollern]] davridan tortib [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Germaniya Demokratik Respublikasigacha]] boʻlgan barcha rejimlarning gʻolib qoʻshinlari gʻalaba bilan oʻtgan. Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushidan]] oldin Pariser maydoni Berlindagi eng katta maydon boʻlib, u Amerika va Fransiya [[Diplomatik vakillik|elchixonalari]], eng yaxshi mehmonxona (Adlon mehmonxonasi), Sanʼat akademiyasi va bir nechta kvartira va ofislar bloklari bilan oʻralgan edi. Ikkinchi jahon urushining so‘nggi yillarida maydon atrofidagi barcha binolar havo hujumlari va kuchli artilleriya bombardimonlari natijasida vayronaga aylangan. Pariser maydoni xarobalarida qolgan yagona inshoot Brandenburg darvozasi boʻlib, Sharqiy Berlin va Gʻarbiy Berlin hukumatlari tomonidan qayta tiklangan. Urushdan keyin va ayniqsa [[Berlin devori]] qurilishi bilan maydon vayronaga aylangan va shaharni ajratib turuvchi oʻlim zonasining bir qismiga aylangan. 1990-yilda Germaniya qayta birlashganda, Pariser maydonini yana goʻzal shahar maydoniga aylantirish kerakligi haqida keng konsensus mavjud edi<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/brunnen/de/mit/19.shtml ''Zwei historische Brunnen auf dem Pariser Platz'' auf der Website des Berliner Senats]</ref>. Elchixonalar hududdan koʻchirilgan, mehmonxona va sanʼat akademiyasi qayta tiklanadi va nufuzli firmalarning maydon atrofida offislar qurishi ragʻbatlantiriladi<ref>K. von Krosigk, " Gartendenkmalpflege, Teil der Berliner Denkmallandschaft ", in Landesdenkmalamt Berlin, Gartenkunst Berlin : 20 Jahre Gartendenkmalpflege in der Metropole, Berlin, 1999, Schelzky und Jeep, p. 111.</ref>.. Qayta qurish qoidalariga koʻra, korniş balandligi 22 metr boʻlishi kerak edi. Tosh qoplamasidan iloji boricha koʻproq foydalanish kerak edi. Biroq, cheklovlarning talqinlari juda xilma-xildir. == Pariser maydonidagi binolar == Quyida Brandenburg darvozasidan soat miliga teskari yoʻnalishda ishlaydigan Pariser maydonidagi binolar va inshootlarning qisman roʻyxati keltirilgan: * Brandenburg darvozasi * Haus Sommer, Commerzbank tomonidan qoʻllanadi * AQSh elchixonasi * Palais Wrangel, DZ Bank tomonidan foydalaniladi * Badiiy akademiyasi, Berlin * Brandenburg darvozasi muzeyi * Adlon mehmonxonasi * Fransiya elchixonasi * Dresdner Bank tomonidan ishlatiladigan Eugen-Gutmann-Haus * Pariser Platz saroyi * Libermann uyi Pariser maydoni yaqinida: * Shimol: Reyxstag binosi va hukumat okrugi * Janub: Yevropaning oʻldirilgan yahudiylar xotirasiga yodgorlik * Janubi-sharqiy: Vilgelmstrassedagi Britaniya elchixonasi * Sharq: Unter den Lindendagi Rossiya va [[Vengriya]] elchixonalari == Taniqli aholi == * Achim fon Arnim, shoir va yozuvchi * Avgust von Kotzebue, dramaturg * Maks Libermann, rassom * Giakomo Meyerber, bastakor * Fridrix Karl fon Savigny, huquqshunos * Albert Speer, meʼmor, natsistlarning qurollanish vaziri * Fridrix fon Vrangel, Prussiya generalfeldmarshall == Transport == Maydon yaqinida Berlin S-Bahn S1 liniyasida xizmat koʻrsatadigan Brandenburger Tor metro bekati joylashgan va [[Berlin metropoliteni|Berlin U-Bahn]] U5 liniyasidagi stansiya hisoblanadi. S-Bahn stansiyasi 1936-yilda ''Unter den Linden'' nomi bilan ochilgan va 1961-yilda [[Berlin devori]] qurilishi bilan yopilgan va Berlinning arvoh stansiyalaridan biriga aylangan. U 1990-yil 1-sentyabrda qayta ochildi. Maydonning oʻzi avtomobillar harakati uchun yopiq, ammo yaqin atrofda mahalliy avtobus liniyalari xizmat koʻrsatadi.{{Keng tasvir|PariserplatzBerlin.jpg|1000px|Pariser maydonining panoramasi (2011)|5=}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Pariser Platzda — Berlindagi shahar maydonini loyihalash va qurish, Germaniya'', Anne Vyne tomonidan, ''The Architectural Review'', № 1, 1999 yil. == Havolalar == * [http://www.stadtpanoramen.de/en/berlin/pariser_platz.html Pariser Platz] — Interaktiv 360 ° Panorama [[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Binolar]] [[Turkum:Germaniyada turizm]] [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Berlindagi diqqatga sazovor joylar]] 28r8sd2axi40c7sznvs5gf3sjc784uw 5997764 5997763 2026-04-17T07:58:26Z KWiki78 246724 5997764 wikitext text/x-wiki [[Fayl:2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG/220px-2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|thumb| Brandenburg darvozasi bilan Pariser maydoni]] '''Pariser''' maydoni ({{Lang-en|[[Paris]] Square}}) – [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Berlin]] shahrining tarixiy markazidagi maydon, Unter den Linden koʻchasining oxirida, [[Brandenburg]] darvozasi yonida joylashgan. Maydon [[Fransiya]] poytaxti Parij nomiga Napoleonga qarshi ittifoqchilarning Parij jangidagi g‘alabasi (1814) sharafiga berilgan va shaharning asosiy markazlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == [[Fayl:Charles_Meynier_-_Entrée_de_Napoléon_à_Berlin._27_octobre_1806.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg/220px-Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg|right|thumb| [[Napoleon]] Pariser maydonida. 1810-yil]] [[Fayl:Brandenburger_tor_1871.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Brandenburger_tor_1871.jpg/220px-Brandenburger_tor_1871.jpg|right|thumb| [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushidan]] keyin 1871-yilda Brandenburg darvozasi bezaklari va gʻalaba qozongan [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] qoʻshinlari bilan.]] [[Fayl:Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320,_Berlin,_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg/220px-Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1945-yil iyun oyida]] [[Fayl:Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg/220px-Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|right|thumb| Sharqiy Germaniyadagi Pariser maydoni. 1977-yil]] [[Fayl:Adlon-im-bau.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Adlon-im-bau.jpg/220px-Adlon-im-bau.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1995-yil]] [[Fayl:Pariserpaltz1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Pariserpaltz1.jpg/220px-Pariserpaltz1.jpg|right|thumb| Pariser maydoni yonida yangi Adlon mehmonxonasi. ]] [[Fayl:Bremenberlin_155.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Bremenberlin_155.JPG/220px-Bremenberlin_155.JPG|right|thumb| Pariser maydoni. 2009-yil yanvarida.]] Pariser maydoni — gʻarbdagi hayvonot bogʻidan Berlinning tarixiy markaziga yaqinlashishdagi, Brandenburg darvozasi orqasidagi maydon. [[Neoklassik arxitektura|Neoklasik]] uslubdagi Brandenburg darvozasi 1790-yillarning boshlarida Karl Gottard Langhans tomonidan qurilgan. 1814-yilgacha maydon oddiygina ''toʻgʻridan-toʻgʻri'' (kvadrat) nomi bilan tanilgan. 1814-yil mart oyida Prussiya qoʻshinlari boshqa ittifoqchilar bilan birgalikda [[Napoleon]] qoʻshinlarini yengdi. Soʻng Parijni egallab olgandan soʻng, bu gʻalabani nishonlash uchun maydonga Pariser nomini qoʻydi. Brandenburg darvozasi XVIII asrda shaharni oʻrab turgan Bojxona devorining gʻarbiy tomonidagi asosiy darvoza boʻlgan. Pariser maydoni shaharning markaziy koʻchasi boʻlgan Unter den Lindenning gʻarbiy uchida joylashgan boʻlib, u yerdan [[Prussiya qirolligi|Gohenzollern]] davridan tortib [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Germaniya Demokratik Respublikasigacha]] boʻlgan barcha rejimlarning gʻolib qoʻshinlari gʻalaba bilan oʻtgan. Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushidan]] oldin Pariser maydoni Berlindagi eng katta maydon boʻlib, u Amerika va Fransiya [[Diplomatik vakillik|elchixonalari]], eng yaxshi mehmonxona (Adlon mehmonxonasi), Sanʼat akademiyasi va bir nechta kvartira va ofislar bloklari bilan oʻralgan edi. Ikkinchi jahon urushining so‘nggi yillarida maydon atrofidagi barcha binolar havo hujumlari va kuchli artilleriya bombardimonlari natijasida vayronaga aylangan. Pariser maydoni xarobalarida qolgan yagona inshoot Brandenburg darvozasi boʻlib, Sharqiy Berlin va Gʻarbiy Berlin hukumatlari tomonidan qayta tiklangan. Urushdan keyin va ayniqsa [[Berlin devori]] qurilishi bilan maydon vayronaga aylangan va shaharni ajratib turuvchi oʻlim zonasining bir qismiga aylangan. 1990-yilda Germaniya qayta birlashganda, Pariser maydonini yana goʻzal shahar maydoniga aylantirish kerakligi haqida keng konsensus mavjud edi<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/brunnen/de/mit/19.shtml ''Zwei historische Brunnen auf dem Pariser Platz'' auf der Website des Berliner Senats]</ref>. Elchixonalar hududdan koʻchirilgan, mehmonxona va sanʼat akademiyasi qayta tiklanadi va nufuzli firmalarning maydon atrofida offislar qurishi ragʻbatlantiriladi<ref>K. von Krosigk, " Gartendenkmalpflege, Teil der Berliner Denkmallandschaft ", in Landesdenkmalamt Berlin, Gartenkunst Berlin : 20 Jahre Gartendenkmalpflege in der Metropole, Berlin, 1999, Schelzky und Jeep, p. 111.</ref>.. Qayta qurish qoidalariga koʻra, korniş balandligi 22 metr boʻlishi kerak edi. Tosh qoplamasidan iloji boricha koʻproq foydalanish kerak edi. Biroq, cheklovlarning talqinlari juda xilma-xildir. == Pariser maydonidagi binolar == Quyida Brandenburg darvozasidan soat miliga teskari yoʻnalishda ishlaydigan Pariser maydonidagi binolar va inshootlarning qisman roʻyxati keltirilgan: * Brandenburg darvozasi * Haus Sommer, Commerzbank tomonidan qoʻllanadi * AQSh elchixonasi * Palais Wrangel, DZ Bank tomonidan foydalaniladi * Badiiy akademiyasi, Berlin * Brandenburg darvozasi muzeyi * Adlon mehmonxonasi * Fransiya elchixonasi * Dresdner Bank tomonidan ishlatiladigan Eugen-Gutmann-Haus * Pariser Platz saroyi * Libermann uyi Pariser maydoni yaqinida: * Shimol: Reyxstag binosi va hukumat okrugi * Janub: Yevropaning oʻldirilgan yahudiylar xotirasiga yodgorlik * Janubi-sharqiy: Vilgelmstrassedagi Britaniya elchixonasi * Sharq: Unter den Lindendagi Rossiya va [[Vengriya]] elchixonalari == Taniqli aholi == * Achim fon Arnim, shoir va yozuvchi * Avgust von Kotzebue, dramaturg * Maks Libermann, rassom * Giakomo Meyerber, bastakor * Fridrix Karl fon Savigny, huquqshunos * Albert Speer, meʼmor, natsistlarning qurollanish vaziri * Fridrix fon Vrangel, Prussiya generalfeldmarshall == Transport == Maydon yaqinida Berlin S-Bahn S1 liniyasida xizmat koʻrsatadigan Brandenburger Tor metro bekati joylashgan va [[Berlin metropoliteni|Berlin U-Bahn]] U5 liniyasidagi stansiya hisoblanadi. S-Bahn stansiyasi 1936-yilda ''Unter den Linden'' nomi bilan ochilgan va 1961-yilda [[Berlin devori]] qurilishi bilan yopilgan va Berlinning arvoh stansiyalaridan biriga aylangan. U 1990-yil 1-sentyabrda qayta ochildi. Maydonning oʻzi avtomobillar harakati uchun yopiq, ammo yaqin atrofda mahalliy avtobus liniyalari xizmat koʻrsatadi.{{Keng tasvir|PariserplatzBerlin.jpg|1000px|Pariser maydonining panoramasi (2011)|5=}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Pariser Platzda — Berlindagi shahar maydonini loyihalash va qurish, Germaniya'', Anne Vyne tomonidan, ''The Architectural Review'', № 1, 1999 yil. == Havolalar == * [http://www.stadtpanoramen.de/en/berlin/pariser_platz.html Pariser Platz] — Interaktiv 360 ° Panorama [[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Binolar]] [[Turkum:Germaniyada turizm]] [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Berlindagi diqqatga sazovor joylar]] rspv68624uwwnt96nguqdz791ydywl2 5997765 5997764 2026-04-17T07:58:32Z KWiki78 246724 5997765 wikitext text/x-wiki [[Fayl:2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG/220px-2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|thumb| Brandenburg darvozasi bilan Pariser maydoni]] '''Pariser''' maydoni ({{Lang-en|[[Paris]] Square}}) – [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Berlin]] shahrining tarixiy markazidagi maydon, Unter den Linden koʻchasining oxirida, [[Brandenburg]] darvozasi yonida joylashgan. Maydon [[Fransiya]] poytaxti Parij nomiga Napoleonga qarshi ittifoqchilarning Parij jangidagi g‘alabasi (1814) sharafiga berilgan va shaharning asosiy markazlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == [[Fayl:Charles_Meynier_-_Entrée_de_Napoléon_à_Berlin._27_octobre_1806.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg/220px-Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg|right|thumb| [[Napoleon]] Pariser maydonida. 1810-yil]] [[Fayl:Brandenburger_tor_1871.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Brandenburger_tor_1871.jpg/220px-Brandenburger_tor_1871.jpg|right|thumb| [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushidan]] keyin 1871-yilda Brandenburg darvozasi bezaklari va gʻalaba qozongan [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] qoʻshinlari bilan.]] [[Fayl:Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320,_Berlin,_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg/220px-Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1945-yil iyun oyida]] [[Fayl:Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg/220px-Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|right|thumb| Sharqiy Germaniyadagi Pariser maydoni. 1977-yil]] [[Fayl:Adlon-im-bau.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Adlon-im-bau.jpg/220px-Adlon-im-bau.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1995-yil]] [[Fayl:Pariserpaltz1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Pariserpaltz1.jpg/220px-Pariserpaltz1.jpg|right|thumb| Pariser maydoni yonida yangi Adlon mehmonxonasi. ]] [[Fayl:Bremenberlin_155.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Bremenberlin_155.JPG/220px-Bremenberlin_155.JPG|right|thumb| Pariser maydoni. 2009-yil yanvarida.]] Pariser maydoni — gʻarbdagi hayvonot bogʻidan Berlinning tarixiy markaziga yaqinlashishdagi, Brandenburg darvozasi orqasidagi maydon. [[Neoklassik arxitektura|Neoklasik]] uslubdagi Brandenburg darvozasi 1790-yillarning boshlarida Karl Gottard Langhans tomonidan qurilgan. 1814-yilgacha maydon oddiygina ''toʻgʻridan-toʻgʻri'' (kvadrat) nomi bilan tanilgan. 1814-yil mart oyida Prussiya qoʻshinlari boshqa ittifoqchilar bilan birgalikda [[Napoleon]] qoʻshinlarini yengdi. Soʻng Parijni egallab olgandan soʻng, bu gʻalabani nishonlash uchun maydonga Pariser nomini qoʻydi. Brandenburg darvozasi XVIII asrda shaharni oʻrab turgan Bojxona devorining gʻarbiy tomonidagi asosiy darvoza boʻlgan. Pariser maydoni shaharning markaziy koʻchasi boʻlgan Unter den Lindenning gʻarbiy uchida joylashgan boʻlib, u yerdan [[Prussiya qirolligi|Gohenzollern]] davridan tortib [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Germaniya Demokratik Respublikasigacha]] boʻlgan barcha rejimlarning gʻolib qoʻshinlari gʻalaba bilan oʻtgan. Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushidan]] oldin Pariser maydoni Berlindagi eng katta maydon boʻlib, u Amerika va Fransiya [[Diplomatik vakillik|elchixonalari]], eng yaxshi mehmonxona (Adlon mehmonxonasi), Sanʼat akademiyasi va bir nechta kvartira va ofislar bloklari bilan oʻralgan edi. Ikkinchi jahon urushining so‘nggi yillarida maydon atrofidagi barcha binolar havo hujumlari va kuchli artilleriya bombardimonlari natijasida vayronaga aylangan. Pariser maydoni xarobalarida qolgan yagona inshoot Brandenburg darvozasi boʻlib, Sharqiy Berlin va Gʻarbiy Berlin hukumatlari tomonidan qayta tiklangan. Urushdan keyin va ayniqsa [[Berlin devori]] qurilishi bilan maydon vayronaga aylangan va shaharni ajratib turuvchi oʻlim zonasining bir qismiga aylangan. 1990-yilda Germaniya qayta birlashganda, Pariser maydonini yana goʻzal shahar maydoniga aylantirish kerakligi haqida keng konsensus mavjud edi<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/brunnen/de/mit/19.shtml ''Zwei historische Brunnen auf dem Pariser Platz'' auf der Website des Berliner Senats]</ref>. Elchixonalar hududdan koʻchirilgan, mehmonxona va sanʼat akademiyasi qayta tiklanadi va nufuzli firmalarning maydon atrofida offislar qurishi ragʻbatlantiriladi<ref>K. von Krosigk, " Gartendenkmalpflege, Teil der Berliner Denkmallandschaft ", in Landesdenkmalamt Berlin, Gartenkunst Berlin : 20 Jahre Gartendenkmalpflege in der Metropole, Berlin, 1999, Schelzky und Jeep, p. 111.</ref>.. Qayta qurish qoidalariga koʻra, korniş balandligi 22 metr boʻlishi kerak edi. Tosh qoplamasidan iloji boricha koʻproq foydalanish kerak edi. Biroq, cheklovlarning talqinlari juda xilma-xildir. == Pariser maydonidagi binolar == Quyida Brandenburg darvozasidan soat miliga teskari yoʻnalishda ishlaydigan Pariser maydonidagi binolar va inshootlarning qisman roʻyxati keltirilgan: * Brandenburg darvozasi * Haus Sommer, Commerzbank tomonidan qoʻllanadi * AQSh elchixonasi * Palais Wrangel, DZ Bank tomonidan foydalaniladi * Badiiy akademiyasi, Berlin * Brandenburg darvozasi muzeyi * Adlon mehmonxonasi * Fransiya elchixonasi * Dresdner Bank tomonidan ishlatiladigan Eugen-Gutmann-Haus * Pariser Platz saroyi * Libermann uyi Pariser maydoni yaqinida: * Shimol: Reyxstag binosi va hukumat okrugi * Janub: Yevropaning oʻldirilgan yahudiylar xotirasiga yodgorlik * Janubi-sharqiy: Vilgelmstrassedagi Britaniya elchixonasi * Sharq: Unter den Lindendagi Rossiya va [[Vengriya]] elchixonalari == Taniqli aholi == * Achim fon Arnim, shoir va yozuvchi * Avgust von Kotzebue, dramaturg * Maks Libermann, rassom * Giakomo Meyerber, bastakor * Fridrix Karl fon Savigny, huquqshunos * Albert Speer, meʼmor, natsistlarning qurollanish vaziri * Fridrix fon Vrangel, Prussiya generalfeldmarshall == Transport == Maydon yaqinida Berlin S-Bahn S1 liniyasida xizmat koʻrsatadigan Brandenburger Tor metro bekati joylashgan va [[Berlin metropoliteni|Berlin U-Bahn]] U5 liniyasidagi stansiya hisoblanadi. S-Bahn stansiyasi 1936-yilda ''Unter den Linden'' nomi bilan ochilgan va 1961-yilda [[Berlin devori]] qurilishi bilan yopilgan va Berlinning arvoh stansiyalaridan biriga aylangan. U 1990-yil 1-sentyabrda qayta ochildi. Maydonning oʻzi avtomobillar harakati uchun yopiq, ammo yaqin atrofda mahalliy avtobus liniyalari xizmat koʻrsatadi.{{Keng tasvir|PariserplatzBerlin.jpg|1000px|Pariser maydonining panoramasi (2011)|5=}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Pariser Platzda — Berlindagi shahar maydonini loyihalash va qurish, Germaniya'', Anne Vyne tomonidan, ''The Architectural Review'', № 1, 1999 yil. == Havolalar == * [http://www.stadtpanoramen.de/en/berlin/pariser_platz.html Pariser Platz] — Interaktiv 360 ° Panorama [[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Binolar]] [[Turkum:Germaniyada turizm]] [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Berlindagi diqqatga sazovor joylar]] rmo5p9lhod8axqpnvohsz08luovujbe 5997766 5997765 2026-04-17T07:58:42Z KWiki78 246724 5997766 wikitext text/x-wiki [[Fayl:2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG/220px-2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|thumb| Brandenburg darvozasi bilan Pariser maydoni]] '''Pariser''' maydoni ({{Lang-en|[[Paris]] Square}}) – [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Berlin]] shahrining tarixiy markazidagi maydon, ''Unter den Linden'' koʻchasining oxirida, [[Brandenburg]] darvozasi yonida joylashgan. Maydon [[Fransiya]] poytaxti Parij nomiga Napoleonga qarshi ittifoqchilarning Parij jangidagi g‘alabasi (1814) sharafiga berilgan va shaharning asosiy markazlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == [[Fayl:Charles_Meynier_-_Entrée_de_Napoléon_à_Berlin._27_octobre_1806.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg/220px-Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg|right|thumb| [[Napoleon]] Pariser maydonida. 1810-yil]] [[Fayl:Brandenburger_tor_1871.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Brandenburger_tor_1871.jpg/220px-Brandenburger_tor_1871.jpg|right|thumb| [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushidan]] keyin 1871-yilda Brandenburg darvozasi bezaklari va gʻalaba qozongan [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] qoʻshinlari bilan.]] [[Fayl:Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320,_Berlin,_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg/220px-Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1945-yil iyun oyida]] [[Fayl:Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg/220px-Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|right|thumb| Sharqiy Germaniyadagi Pariser maydoni. 1977-yil]] [[Fayl:Adlon-im-bau.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Adlon-im-bau.jpg/220px-Adlon-im-bau.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1995-yil]] [[Fayl:Pariserpaltz1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Pariserpaltz1.jpg/220px-Pariserpaltz1.jpg|right|thumb| Pariser maydoni yonida yangi Adlon mehmonxonasi. ]] [[Fayl:Bremenberlin_155.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Bremenberlin_155.JPG/220px-Bremenberlin_155.JPG|right|thumb| Pariser maydoni. 2009-yil yanvarida.]] Pariser maydoni — gʻarbdagi hayvonot bogʻidan Berlinning tarixiy markaziga yaqinlashishdagi, Brandenburg darvozasi orqasidagi maydon. [[Neoklassik arxitektura|Neoklasik]] uslubdagi Brandenburg darvozasi 1790-yillarning boshlarida Karl Gottard Langhans tomonidan qurilgan. 1814-yilgacha maydon oddiygina ''toʻgʻridan-toʻgʻri'' (kvadrat) nomi bilan tanilgan. 1814-yil mart oyida Prussiya qoʻshinlari boshqa ittifoqchilar bilan birgalikda [[Napoleon]] qoʻshinlarini yengdi. Soʻng Parijni egallab olgandan soʻng, bu gʻalabani nishonlash uchun maydonga Pariser nomini qoʻydi. Brandenburg darvozasi XVIII asrda shaharni oʻrab turgan Bojxona devorining gʻarbiy tomonidagi asosiy darvoza boʻlgan. Pariser maydoni shaharning markaziy koʻchasi boʻlgan Unter den Lindenning gʻarbiy uchida joylashgan boʻlib, u yerdan [[Prussiya qirolligi|Gohenzollern]] davridan tortib [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Germaniya Demokratik Respublikasigacha]] boʻlgan barcha rejimlarning gʻolib qoʻshinlari gʻalaba bilan oʻtgan. Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushidan]] oldin Pariser maydoni Berlindagi eng katta maydon boʻlib, u Amerika va Fransiya [[Diplomatik vakillik|elchixonalari]], eng yaxshi mehmonxona (Adlon mehmonxonasi), Sanʼat akademiyasi va bir nechta kvartira va ofislar bloklari bilan oʻralgan edi. Ikkinchi jahon urushining so‘nggi yillarida maydon atrofidagi barcha binolar havo hujumlari va kuchli artilleriya bombardimonlari natijasida vayronaga aylangan. Pariser maydoni xarobalarida qolgan yagona inshoot Brandenburg darvozasi boʻlib, Sharqiy Berlin va Gʻarbiy Berlin hukumatlari tomonidan qayta tiklangan. Urushdan keyin va ayniqsa [[Berlin devori]] qurilishi bilan maydon vayronaga aylangan va shaharni ajratib turuvchi oʻlim zonasining bir qismiga aylangan. 1990-yilda Germaniya qayta birlashganda, Pariser maydonini yana goʻzal shahar maydoniga aylantirish kerakligi haqida keng konsensus mavjud edi<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/brunnen/de/mit/19.shtml ''Zwei historische Brunnen auf dem Pariser Platz'' auf der Website des Berliner Senats]</ref>. Elchixonalar hududdan koʻchirilgan, mehmonxona va sanʼat akademiyasi qayta tiklanadi va nufuzli firmalarning maydon atrofida offislar qurishi ragʻbatlantiriladi<ref>K. von Krosigk, " Gartendenkmalpflege, Teil der Berliner Denkmallandschaft ", in Landesdenkmalamt Berlin, Gartenkunst Berlin : 20 Jahre Gartendenkmalpflege in der Metropole, Berlin, 1999, Schelzky und Jeep, p. 111.</ref>.. Qayta qurish qoidalariga koʻra, korniş balandligi 22 metr boʻlishi kerak edi. Tosh qoplamasidan iloji boricha koʻproq foydalanish kerak edi. Biroq, cheklovlarning talqinlari juda xilma-xildir. == Pariser maydonidagi binolar == Quyida Brandenburg darvozasidan soat miliga teskari yoʻnalishda ishlaydigan Pariser maydonidagi binolar va inshootlarning qisman roʻyxati keltirilgan: * Brandenburg darvozasi * Haus Sommer, Commerzbank tomonidan qoʻllanadi * AQSh elchixonasi * Palais Wrangel, DZ Bank tomonidan foydalaniladi * Badiiy akademiyasi, Berlin * Brandenburg darvozasi muzeyi * Adlon mehmonxonasi * Fransiya elchixonasi * Dresdner Bank tomonidan ishlatiladigan Eugen-Gutmann-Haus * Pariser Platz saroyi * Libermann uyi Pariser maydoni yaqinida: * Shimol: Reyxstag binosi va hukumat okrugi * Janub: Yevropaning oʻldirilgan yahudiylar xotirasiga yodgorlik * Janubi-sharqiy: Vilgelmstrassedagi Britaniya elchixonasi * Sharq: Unter den Lindendagi Rossiya va [[Vengriya]] elchixonalari == Taniqli aholi == * Achim fon Arnim, shoir va yozuvchi * Avgust von Kotzebue, dramaturg * Maks Libermann, rassom * Giakomo Meyerber, bastakor * Fridrix Karl fon Savigny, huquqshunos * Albert Speer, meʼmor, natsistlarning qurollanish vaziri * Fridrix fon Vrangel, Prussiya generalfeldmarshall == Transport == Maydon yaqinida Berlin S-Bahn S1 liniyasida xizmat koʻrsatadigan Brandenburger Tor metro bekati joylashgan va [[Berlin metropoliteni|Berlin U-Bahn]] U5 liniyasidagi stansiya hisoblanadi. S-Bahn stansiyasi 1936-yilda ''Unter den Linden'' nomi bilan ochilgan va 1961-yilda [[Berlin devori]] qurilishi bilan yopilgan va Berlinning arvoh stansiyalaridan biriga aylangan. U 1990-yil 1-sentyabrda qayta ochildi. Maydonning oʻzi avtomobillar harakati uchun yopiq, ammo yaqin atrofda mahalliy avtobus liniyalari xizmat koʻrsatadi.{{Keng tasvir|PariserplatzBerlin.jpg|1000px|Pariser maydonining panoramasi (2011)|5=}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Pariser Platzda — Berlindagi shahar maydonini loyihalash va qurish, Germaniya'', Anne Vyne tomonidan, ''The Architectural Review'', № 1, 1999 yil. == Havolalar == * [http://www.stadtpanoramen.de/en/berlin/pariser_platz.html Pariser Platz] — Interaktiv 360 ° Panorama [[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Binolar]] [[Turkum:Germaniyada turizm]] [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Berlindagi diqqatga sazovor joylar]] 09w5ladpdynnadhtjjg7hqvdhlaq5ho 5997767 5997766 2026-04-17T07:59:11Z KWiki78 246724 5997767 wikitext text/x-wiki [[Fayl:2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG/220px-2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|thumb| Brandenburg darvozasi bilan Pariser maydoni]] '''Pariser''' maydoni ({{Lang-en|[[Paris]] Square}}) – [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Berlin]] shahrining tarixiy markazidagi maydon, ''Unter den Linden'' koʻchasining oxirida, [[Brandenburg]] darvozasi yonida joylashgan. Maydon [[Fransiya]] poytaxti Parij nomiga Napoleonga qarshi ittifoqchilarning [[Parij jangi (1814)|Parij jangi]]<nowiki/>dagi g‘alabasi (1814) sharafiga berilgan va shaharning asosiy markazlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == [[Fayl:Charles_Meynier_-_Entrée_de_Napoléon_à_Berlin._27_octobre_1806.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg/220px-Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg|right|thumb| [[Napoleon]] Pariser maydonida. 1810-yil]] [[Fayl:Brandenburger_tor_1871.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Brandenburger_tor_1871.jpg/220px-Brandenburger_tor_1871.jpg|right|thumb| [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushidan]] keyin 1871-yilda Brandenburg darvozasi bezaklari va gʻalaba qozongan [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] qoʻshinlari bilan.]] [[Fayl:Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320,_Berlin,_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg/220px-Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1945-yil iyun oyida]] [[Fayl:Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg/220px-Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|right|thumb| Sharqiy Germaniyadagi Pariser maydoni. 1977-yil]] [[Fayl:Adlon-im-bau.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Adlon-im-bau.jpg/220px-Adlon-im-bau.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1995-yil]] [[Fayl:Pariserpaltz1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Pariserpaltz1.jpg/220px-Pariserpaltz1.jpg|right|thumb| Pariser maydoni yonida yangi Adlon mehmonxonasi. ]] [[Fayl:Bremenberlin_155.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Bremenberlin_155.JPG/220px-Bremenberlin_155.JPG|right|thumb| Pariser maydoni. 2009-yil yanvarida.]] Pariser maydoni — gʻarbdagi hayvonot bogʻidan Berlinning tarixiy markaziga yaqinlashishdagi, Brandenburg darvozasi orqasidagi maydon. [[Neoklassik arxitektura|Neoklasik]] uslubdagi Brandenburg darvozasi 1790-yillarning boshlarida Karl Gottard Langhans tomonidan qurilgan. 1814-yilgacha maydon oddiygina ''toʻgʻridan-toʻgʻri'' (kvadrat) nomi bilan tanilgan. 1814-yil mart oyida Prussiya qoʻshinlari boshqa ittifoqchilar bilan birgalikda [[Napoleon]] qoʻshinlarini yengdi. Soʻng Parijni egallab olgandan soʻng, bu gʻalabani nishonlash uchun maydonga Pariser nomini qoʻydi. Brandenburg darvozasi XVIII asrda shaharni oʻrab turgan Bojxona devorining gʻarbiy tomonidagi asosiy darvoza boʻlgan. Pariser maydoni shaharning markaziy koʻchasi boʻlgan Unter den Lindenning gʻarbiy uchida joylashgan boʻlib, u yerdan [[Prussiya qirolligi|Gohenzollern]] davridan tortib [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Germaniya Demokratik Respublikasigacha]] boʻlgan barcha rejimlarning gʻolib qoʻshinlari gʻalaba bilan oʻtgan. Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushidan]] oldin Pariser maydoni Berlindagi eng katta maydon boʻlib, u Amerika va Fransiya [[Diplomatik vakillik|elchixonalari]], eng yaxshi mehmonxona (Adlon mehmonxonasi), Sanʼat akademiyasi va bir nechta kvartira va ofislar bloklari bilan oʻralgan edi. Ikkinchi jahon urushining so‘nggi yillarida maydon atrofidagi barcha binolar havo hujumlari va kuchli artilleriya bombardimonlari natijasida vayronaga aylangan. Pariser maydoni xarobalarida qolgan yagona inshoot Brandenburg darvozasi boʻlib, Sharqiy Berlin va Gʻarbiy Berlin hukumatlari tomonidan qayta tiklangan. Urushdan keyin va ayniqsa [[Berlin devori]] qurilishi bilan maydon vayronaga aylangan va shaharni ajratib turuvchi oʻlim zonasining bir qismiga aylangan. 1990-yilda Germaniya qayta birlashganda, Pariser maydonini yana goʻzal shahar maydoniga aylantirish kerakligi haqida keng konsensus mavjud edi<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/brunnen/de/mit/19.shtml ''Zwei historische Brunnen auf dem Pariser Platz'' auf der Website des Berliner Senats]</ref>. Elchixonalar hududdan koʻchirilgan, mehmonxona va sanʼat akademiyasi qayta tiklanadi va nufuzli firmalarning maydon atrofida offislar qurishi ragʻbatlantiriladi<ref>K. von Krosigk, " Gartendenkmalpflege, Teil der Berliner Denkmallandschaft ", in Landesdenkmalamt Berlin, Gartenkunst Berlin : 20 Jahre Gartendenkmalpflege in der Metropole, Berlin, 1999, Schelzky und Jeep, p. 111.</ref>.. Qayta qurish qoidalariga koʻra, korniş balandligi 22 metr boʻlishi kerak edi. Tosh qoplamasidan iloji boricha koʻproq foydalanish kerak edi. Biroq, cheklovlarning talqinlari juda xilma-xildir. == Pariser maydonidagi binolar == Quyida Brandenburg darvozasidan soat miliga teskari yoʻnalishda ishlaydigan Pariser maydonidagi binolar va inshootlarning qisman roʻyxati keltirilgan: * Brandenburg darvozasi * Haus Sommer, Commerzbank tomonidan qoʻllanadi * AQSh elchixonasi * Palais Wrangel, DZ Bank tomonidan foydalaniladi * Badiiy akademiyasi, Berlin * Brandenburg darvozasi muzeyi * Adlon mehmonxonasi * Fransiya elchixonasi * Dresdner Bank tomonidan ishlatiladigan Eugen-Gutmann-Haus * Pariser Platz saroyi * Libermann uyi Pariser maydoni yaqinida: * Shimol: Reyxstag binosi va hukumat okrugi * Janub: Yevropaning oʻldirilgan yahudiylar xotirasiga yodgorlik * Janubi-sharqiy: Vilgelmstrassedagi Britaniya elchixonasi * Sharq: Unter den Lindendagi Rossiya va [[Vengriya]] elchixonalari == Taniqli aholi == * Achim fon Arnim, shoir va yozuvchi * Avgust von Kotzebue, dramaturg * Maks Libermann, rassom * Giakomo Meyerber, bastakor * Fridrix Karl fon Savigny, huquqshunos * Albert Speer, meʼmor, natsistlarning qurollanish vaziri * Fridrix fon Vrangel, Prussiya generalfeldmarshall == Transport == Maydon yaqinida Berlin S-Bahn S1 liniyasida xizmat koʻrsatadigan Brandenburger Tor metro bekati joylashgan va [[Berlin metropoliteni|Berlin U-Bahn]] U5 liniyasidagi stansiya hisoblanadi. S-Bahn stansiyasi 1936-yilda ''Unter den Linden'' nomi bilan ochilgan va 1961-yilda [[Berlin devori]] qurilishi bilan yopilgan va Berlinning arvoh stansiyalaridan biriga aylangan. U 1990-yil 1-sentyabrda qayta ochildi. Maydonning oʻzi avtomobillar harakati uchun yopiq, ammo yaqin atrofda mahalliy avtobus liniyalari xizmat koʻrsatadi.{{Keng tasvir|PariserplatzBerlin.jpg|1000px|Pariser maydonining panoramasi (2011)|5=}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Pariser Platzda — Berlindagi shahar maydonini loyihalash va qurish, Germaniya'', Anne Vyne tomonidan, ''The Architectural Review'', № 1, 1999 yil. == Havolalar == * [http://www.stadtpanoramen.de/en/berlin/pariser_platz.html Pariser Platz] — Interaktiv 360 ° Panorama [[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Binolar]] [[Turkum:Germaniyada turizm]] [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Berlindagi diqqatga sazovor joylar]] ha9l91jwqnjk6rl64ntd7jpzrzof97r 5997768 5997767 2026-04-17T07:59:20Z KWiki78 246724 5997768 wikitext text/x-wiki [[Fayl:2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG/220px-2005-10-26_Brandenburger-Tor.JPG|thumb| Brandenburg darvozasi bilan Pariser maydoni]] '''Pariser''' maydoni ({{Lang-en|[[Paris]] Square}}) – [[Germaniya|Germaniyaning]] [[Berlin]] shahrining tarixiy markazidagi maydon, ''Unter den Linden'' koʻchasining oxirida, [[Brandenburg]] darvozasi yonida joylashgan. Maydon [[Fransiya]] poytaxti Parij nomiga Napoleonga qarshi ittifoqchilarning [[Parij jangi (1814)|Parij jangi]]dagi g‘alabasi (1814) sharafiga berilgan va shaharning asosiy markazlaridan biri hisoblanadi. == Tarixi == [[Fayl:Charles_Meynier_-_Entrée_de_Napoléon_à_Berlin._27_octobre_1806.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg/220px-Charles_Meynier_-_Entr%C3%A9e_de_Napol%C3%A9on_%C3%A0_Berlin._27_octobre_1806.jpg|right|thumb| [[Napoleon]] Pariser maydonida. 1810-yil]] [[Fayl:Brandenburger_tor_1871.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Brandenburger_tor_1871.jpg/220px-Brandenburger_tor_1871.jpg|right|thumb| [[Fransiya-Prussiya urushi|Franko-Prussiya urushidan]] keyin 1871-yilda Brandenburg darvozasi bezaklari va gʻalaba qozongan [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] qoʻshinlari bilan.]] [[Fayl:Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320,_Berlin,_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg/220px-Bundesarchiv_B_145_Bild-P054320%2C_Berlin%2C_Brandenburger_Tor_und_Pariser_Platz.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1945-yil iyun oyida]] [[Fayl:Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg/220px-Brandenburger_Tor_Ost-Berlin_1977.jpg|right|thumb| Sharqiy Germaniyadagi Pariser maydoni. 1977-yil]] [[Fayl:Adlon-im-bau.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Adlon-im-bau.jpg/220px-Adlon-im-bau.jpg|right|thumb| Pariser maydoni. 1995-yil]] [[Fayl:Pariserpaltz1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Pariserpaltz1.jpg/220px-Pariserpaltz1.jpg|right|thumb| Pariser maydoni yonida yangi Adlon mehmonxonasi. ]] [[Fayl:Bremenberlin_155.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Bremenberlin_155.JPG/220px-Bremenberlin_155.JPG|right|thumb| Pariser maydoni. 2009-yil yanvarida.]] Pariser maydoni — gʻarbdagi hayvonot bogʻidan Berlinning tarixiy markaziga yaqinlashishdagi, Brandenburg darvozasi orqasidagi maydon. [[Neoklassik arxitektura|Neoklasik]] uslubdagi Brandenburg darvozasi 1790-yillarning boshlarida Karl Gottard Langhans tomonidan qurilgan. 1814-yilgacha maydon oddiygina ''toʻgʻridan-toʻgʻri'' (kvadrat) nomi bilan tanilgan. 1814-yil mart oyida Prussiya qoʻshinlari boshqa ittifoqchilar bilan birgalikda [[Napoleon]] qoʻshinlarini yengdi. Soʻng Parijni egallab olgandan soʻng, bu gʻalabani nishonlash uchun maydonga Pariser nomini qoʻydi. Brandenburg darvozasi XVIII asrda shaharni oʻrab turgan Bojxona devorining gʻarbiy tomonidagi asosiy darvoza boʻlgan. Pariser maydoni shaharning markaziy koʻchasi boʻlgan Unter den Lindenning gʻarbiy uchida joylashgan boʻlib, u yerdan [[Prussiya qirolligi|Gohenzollern]] davridan tortib [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Germaniya Demokratik Respublikasigacha]] boʻlgan barcha rejimlarning gʻolib qoʻshinlari gʻalaba bilan oʻtgan. Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushidan]] oldin Pariser maydoni Berlindagi eng katta maydon boʻlib, u Amerika va Fransiya [[Diplomatik vakillik|elchixonalari]], eng yaxshi mehmonxona (Adlon mehmonxonasi), Sanʼat akademiyasi va bir nechta kvartira va ofislar bloklari bilan oʻralgan edi. Ikkinchi jahon urushining so‘nggi yillarida maydon atrofidagi barcha binolar havo hujumlari va kuchli artilleriya bombardimonlari natijasida vayronaga aylangan. Pariser maydoni xarobalarida qolgan yagona inshoot Brandenburg darvozasi boʻlib, Sharqiy Berlin va Gʻarbiy Berlin hukumatlari tomonidan qayta tiklangan. Urushdan keyin va ayniqsa [[Berlin devori]] qurilishi bilan maydon vayronaga aylangan va shaharni ajratib turuvchi oʻlim zonasining bir qismiga aylangan. 1990-yilda Germaniya qayta birlashganda, Pariser maydonini yana goʻzal shahar maydoniga aylantirish kerakligi haqida keng konsensus mavjud edi<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/brunnen/de/mit/19.shtml ''Zwei historische Brunnen auf dem Pariser Platz'' auf der Website des Berliner Senats]</ref>. Elchixonalar hududdan koʻchirilgan, mehmonxona va sanʼat akademiyasi qayta tiklanadi va nufuzli firmalarning maydon atrofida offislar qurishi ragʻbatlantiriladi<ref>K. von Krosigk, " Gartendenkmalpflege, Teil der Berliner Denkmallandschaft ", in Landesdenkmalamt Berlin, Gartenkunst Berlin : 20 Jahre Gartendenkmalpflege in der Metropole, Berlin, 1999, Schelzky und Jeep, p. 111.</ref>.. Qayta qurish qoidalariga koʻra, korniş balandligi 22 metr boʻlishi kerak edi. Tosh qoplamasidan iloji boricha koʻproq foydalanish kerak edi. Biroq, cheklovlarning talqinlari juda xilma-xildir. == Pariser maydonidagi binolar == Quyida Brandenburg darvozasidan soat miliga teskari yoʻnalishda ishlaydigan Pariser maydonidagi binolar va inshootlarning qisman roʻyxati keltirilgan: * Brandenburg darvozasi * Haus Sommer, Commerzbank tomonidan qoʻllanadi * AQSh elchixonasi * Palais Wrangel, DZ Bank tomonidan foydalaniladi * Badiiy akademiyasi, Berlin * Brandenburg darvozasi muzeyi * Adlon mehmonxonasi * Fransiya elchixonasi * Dresdner Bank tomonidan ishlatiladigan Eugen-Gutmann-Haus * Pariser Platz saroyi * Libermann uyi Pariser maydoni yaqinida: * Shimol: Reyxstag binosi va hukumat okrugi * Janub: Yevropaning oʻldirilgan yahudiylar xotirasiga yodgorlik * Janubi-sharqiy: Vilgelmstrassedagi Britaniya elchixonasi * Sharq: Unter den Lindendagi Rossiya va [[Vengriya]] elchixonalari == Taniqli aholi == * Achim fon Arnim, shoir va yozuvchi * Avgust von Kotzebue, dramaturg * Maks Libermann, rassom * Giakomo Meyerber, bastakor * Fridrix Karl fon Savigny, huquqshunos * Albert Speer, meʼmor, natsistlarning qurollanish vaziri * Fridrix fon Vrangel, Prussiya generalfeldmarshall == Transport == Maydon yaqinida Berlin S-Bahn S1 liniyasida xizmat koʻrsatadigan Brandenburger Tor metro bekati joylashgan va [[Berlin metropoliteni|Berlin U-Bahn]] U5 liniyasidagi stansiya hisoblanadi. S-Bahn stansiyasi 1936-yilda ''Unter den Linden'' nomi bilan ochilgan va 1961-yilda [[Berlin devori]] qurilishi bilan yopilgan va Berlinning arvoh stansiyalaridan biriga aylangan. U 1990-yil 1-sentyabrda qayta ochildi. Maydonning oʻzi avtomobillar harakati uchun yopiq, ammo yaqin atrofda mahalliy avtobus liniyalari xizmat koʻrsatadi.{{Keng tasvir|PariserplatzBerlin.jpg|1000px|Pariser maydonining panoramasi (2011)|5=}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Pariser Platzda — Berlindagi shahar maydonini loyihalash va qurish, Germaniya'', Anne Vyne tomonidan, ''The Architectural Review'', № 1, 1999 yil. == Havolalar == * [http://www.stadtpanoramen.de/en/berlin/pariser_platz.html Pariser Platz] — Interaktiv 360 ° Panorama [[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Binolar]] [[Turkum:Germaniyada turizm]] [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Berlindagi diqqatga sazovor joylar]] io6bwjhaxl55c75tyq6ysdc44bn1k0w 0 798222 5997437 5892939 2026-04-16T12:20:41Z AnvarxonM 75105 5997437 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Marlen Chobanov | toʻliqism = Marlen Burgandinovich Chobanov | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|2000|10|10}} | tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[Oʻzbekiston]] | death_date = | death_place = | boyi = {{boʻy|cm=189}} | pozitsiya = [[Himoyachi (futbol)|Himoyachi]] | joriyklub = Erbil | klubraqami = 14 | yoshlikklublari1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor FK]] | yoshlikklublari2 = [[:en:FC Arsenal Kyiv|FC Arsenal Kyiv]] | yoshlikyillari2 = 2015—2016 | yoshlikklublari3 = [[:en:Piddubny Olympic College|Piddubny Olympic College]] | yoshlikyillari3 = 2017 | yoshlikklublari4 = [[:en:FC Obolon Kyiv|FC Obolon Kyiv]] | yoshlikyillari4 = 2018—2019 | yillar1 = 2018—2020 | klublar1 = [[:en:FC Obolon Kyiv|FC Obolon Kyiv]] | isht1 = 0 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2019—2020 | klublar2 = {{ijara}} [[:ru:Оболонь-2 (футбольный клуб, 2014)|Obolon-2]] | isht2 = 20 | gollar2 = 0 | yillar3 = 2021 | klublar3 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor FK]] | isht3 = 10 | gollar3 = 0 | yillar4 = 2022—2023 | klublar4 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] | isht4 = 40 | gollar4 = 1 | yillar5 = 2024 | klublar5 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] | isht5 = 0 | gollar5 = 0 | yillar6 = 2025 | klublar6 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | isht6 = 0 | gollar6 = 0 | yillar7 = 2025 | klublar7 = [[Istiqlol Dushanbe (futbol klubi)|Istiqlol]] | isht7 = 9 | gollar7 = 1 | yillar8 = 2026— | klublar8 = Erbil | isht8 = 18 | gollar8 = 1 | yillar9 = | klublar9 = | isht9 = | gollar9 = | yillar10 = | klublar10 = | isht10 = | gollar10 = | yillar11 = | klublar11 = | isht11 = | gollar11 = | yillar12 = | klublar12 = | isht12 = | gollar12 = | yillar13 = | klublar13 = | isht13 = | gollar13 = | milliyyillar1 = | milliyjamoa1 = | milliyisht1 = | milliygollar1 = | milliyyillar2 = | milliyjamoa2 = | milliyisht2 = | milliygollar2 = | milliyyillar3 = | milliyjamoa3 = | milliyisht3 = | milliygollar3 = | pcupdate = 2026-yil 4-fevral }} '''Marlen Burgandinovich Chobanov''' (2000-yil 10-oktyabrda tugʻilgan) – ukrainalik va oʻzbekistonlik professional [[futbolchi]], Iroqning „Erbil“ klubida [[Himoyachi (futbol)|himoyachi]] ampulasida oʻynaydi. == Futbolchilik faoliyati == Toshkentning „[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]“ jamoasi tarbiyalanuvchisi, keyinchalik Ukrainaga koʻchib oʻtgan. Marlen Ukraina bolalar va oʻsmirlar futbol ligasida Kiyevning „Arsenal“ (2015—2016), Ivan Poddubniy Olimpiya kolleji (2017) va Obolon (2018—2019) jamoalari tarkibida oʻynagan. 2018/2019-yilgi mavsumda 19 yoshgacha boʻlganlar toifasida Yoshlar ligasining eng yaxshi himoyachisi deb topilgan. 2018-yilda Obolon jamoasi safida 19 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi yoshlar chempionati gʻolib boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|lang=uk|url=https://goldtalant.com.ua/?p=123736|title=20-річний захисник Оболоні гратиме за чемпіона Узбекистану|author=Іванченко Андрій|website=goldtalant.com.ua|date=2021-01-23|access-date=2021-11-25|archive-date=2022-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223074410/https://goldtalant.com.ua/?p=123736|deadlink=no}}</ref>. 2019/2020-yilgi mavsumda u Ukraina Ikkinchi ligasida ishtirok etuvchi „Obolon-2“ jamoasi tarkibida oʻynay boshlagan. Jamoa libosida ilk bor 2019-yilning 27-iyulida „Dinaz“ jamoasiga qarshi oʻyinda (1:0) maydonga tushgan. Umuman olganda, Marlen „Obolon-2“ jamoasi safida olti oy oʻynagan<ref name="soccerway">{{soccerway}}</ref>. 2020-yilning ikkinchi yarmida Chobanov „[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]“ jamoasi tarkibida mashgʻulotlarni boshlagan. 2021-yilning yanvarida Ukraina klubi bilan shartnomasi yakunlanganidan soʻng, Chobanov „Paxtakor“ jamoasi bilan ikki yillik shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi|lang=ru|url=https://uz.sputniknews.ru/20210120/Marlen-Chobanov-stal-futbolistom-Pakhtakora--15830583.html|title=Марлен Чобанов стал футболистом "Пахтакора"|author=|website=Sputnik Узбекистан|date=2021-01-20|access-date=2021-11-25|archive-date=2021-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125070455/https://uz.sputniknews.ru/20210120/Marlen-Chobanov-stal-futbolistom-Pakhtakora--15830583.html|deadlink=no}}</ref>. Klubda Chobanov yiliga 482,8 million oʻzbek soʻmi (44,8 ming dollar) maosh olgan<ref>{{Veb manbasi|lang=ru|url=https://www.spot.uz/ru/2021/06/18/pakhtakorsal/|title=В «Пахтакоре» раскрыли зарплаты игроков и тренеров|website=spot.uz|date=2021-06-18|access-date=2021-11-25|archive-date=2021-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125061521/https://www.spot.uz/ru/2021/06/18/pakhtakorsal/|deadlink=no}}</ref>. 2021-yil 12-may kuni Oʻzbekiston chempionatida „[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon 1912]]“ jamoasiga qarshi oʻyinda (3:0) debyut oʻyinini oʻtkazgan. Jamoadagi ilk mavsumida Chobanov [[AFC Osiyo Chempionlar ligasi|OChL]]da ham debyut oʻyinini oʻtkazgan<ref name="soccerway" />. 2022-yilgi mavsumda Yaypaning „Turon“ jamoasiga ijaraga berilgan. Yaypan klubi tarkibida ikki mavsum davomida oʻynagan va liga oʻyinlarida 40 ta oʻyinda ishtirok etgan,1 ta gol muallifi boʻlgan. 2024-yilgi mavsumda „Yaypan“ jamoasini tark etgan va „Andijon“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan. == Xalqaro oʻyinlar == Marlen 14 yoshgacha boʻlgan Oʻzbekiston yoshlar terma jamoasi lageriga chaqirilgan<ref>{{Veb manbasi|lang=ru|url=http://www.uzdaily.uz/ru/post/14436|title=Юношеская сборная (U-14) начала столичный сбор|author=|website=UzDaily.uz|date=2013-02-11|access-date=2021-11-25|archive-date=2021-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125060447/http://www.uzdaily.uz/ru/post/14436|deadlink=no}}</ref>. 2021-yilning noyabr oyida [[Srečko Katanec]] ilk bor Oʻzbekiston terma jamoasi mashgʻulot yigʻinga chaqirdi<ref>{{Veb manbasi|lang=ru|url=http://ufa.uz/srechko-katanecz-oglasil-okonchatelnyj-spisok-igrokov-kotorye-budut-priglasheny-na-sbory/?lang=ru|title=Сречко Катанец огласил окончательный список игроков, которые будут приглашены на сборы|website=ufa.uz|date=2021-11-08|access-date=2021-11-25|archive-date=2021-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125061955/http://ufa.uz/srechko-katanecz-oglasil-okonchatelnyj-spisok-igrokov-kotorye-budut-priglasheny-na-sbory/?lang=ru|deadlink=no}}</ref>. Terma jamoa tarkibida rasmiy va norasmiy oʻyinlarda ishtirok etmagan. == Yutuqlar == * [[Oʻzbekiston Superligasi]] chempioni: 2021 * [[Oʻzbekiston Kubogi]] sohibi: [[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2024]] * [[Oʻzbekiston Superkubogi]] sohibi: 2021 * [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] gʻolibi: 2022 == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.pakhtakor.uz/team/players/147 Marlen Burgandinovich Chobanov] * [https://www.transfermarkt.com/marlen-chobanov/leistungsdatendetails/spieler/583776 Marlen Chobanov] Transfermarkt saytida * {{Soccerway|id=547620}} {{DEFAULTSORT:Chobanov, Marlen}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Toshkentlik futbolchilar]] [[Turkum:Ukrainalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik muhojir erkak futbolchilari]] [[Turkum:FC Obolon-2 futbolchilari]] [[Turkum:Paxtakor jamoasi futbolchilari]] [[Turkum:Turon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Andijon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Shoʻrtan klubi futbolchilari]] [[Turkum:Istiqlol Dushanbe klubi futbolchilari]] [[Turkum:Erbil SC futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Tojikiston Oliy Ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Iroq Yulduzlar ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston 20 yoshgacha boʻlgan terma jamoasi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik muhojir erkak futbolchilari]] [[Turkum:Tojikistondagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Iroqdagi muhojir erkak futbolchilar]] 90omri42op26plml1ni45tucnxi0pec 0 803545 5997476 5812291 2026-04-16T12:30:31Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997476 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportchi | name = Vera Akimova | image = | club = CSKA (Moskva) | native_name = | native_name_lang = | coach = Akimov E.V. | birth_name = <!-- if different than name --> | full_name = | nickname = | nationality = {{bayroq|SSSR}} | national_team = <!-- only for the country represented in international competition --> | citizenship = | birth_date = 1959-yil 5-iyun | birth_place = [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston SSR]], [[SSSR]] | sport = [[Yengil atletika]] | height = 168 sm | weight = 58 kg | medaltemplates = <!-- только международные --> {{турнир|Yopiq inshootlardagi Yevropa chempionati}} {{MedalSilver|Goteborg 1984|60 m s/b}} }} '''Vera Nikolaevna Akimova''' (1959-yil 5-iyun, Toshkent — 2009 yil), '''Tinkova''' va '''Yeremeva''' ismlari bilan ham tanilgan, [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] [[Yengil atletika|yengil atletikachisi]], toʻsiqlardan oʻtish boʻyicha mutaxassis. U 1980-yillarda yengil atletika bo‘yicha SSSR milliy terma jamoasida o‘ynagan, yopiq inshootlardagi [[Yevropa]] chempionatining kumush medali, Butunittifoq chempionatlari g‘olibi va sovrindori. [[Moskva]] va CSKA vakili. SSSR xalqaro toifadagi sport ustasi. == Tarjimai holi == Vera Akimova 1959-yil 5-iyunda [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|O‘zbekiston SSRning]] [[Toshkent]] shahrida tug‘ilgan. U 1975-yilda mahalliy Toshkent seksiyasida yengil atletika bilan shug‘ullana boshlagan. 1978-yilda Xarkovdagi musobaqalarda u sport ustasi meʼyorini bajardi. Keyinchalik u [[Moskva|Moskvada]] tayyorgarlik koʻrdi, [[Sovet Armiyasi]] safida oʻynagan. Murabbiylar B. A. Shapochnik va E.V. Akimov. Davlat markaziy jismoniy tarbiya institutini tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|muallif=|sarlavha=Вера Акимова (Еремеева) — мастер спорта по бегу|url=http://www.cnopm.ru/athletics/sportsman/1984/september/vera_akimova|nashriyot=cnopm.ru|sana=1984|kirish sanasi=2022-04-30|arxivsana=2019-12-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191228232719/http://www.cnopm.ru/athletics/sportsman/1984/september/vera_akimova}}</ref>. U birinchi marta 1981-yilgi mavsumda Minskdagi SSSR qishki chempionatida 60 metrga toʻsiqlar osha yugurish boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritganida oʻzini Butunittifoq darajasida eʼlon qildi. 1984-yilda 60 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Moskvada boʻlib oʻtgan SSSR qishki chempionatida gʻolib chiqdi va Goteborgda boʻlib oʻtgan yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi. Los-Anjelesdagi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga nomzod sifatida koʻrib chiqilgan, ammo Sovet Ittifoqi Sharqiy blokning bir qancha boshqa davlatlari bilan birga siyosiy sabablarga koʻra musobaqani boykot qildi. Buning o‘rniga Akimova Pragadagi „Drujba-84“ muqobil turnirida qatnashib, 100 metrga to‘siqlar osha yugurishda to‘rtinchi o‘rinni egalladi. 1985-yilda u Parijdagi yopiq inshootlardagi Jahon yengil atletika oʻyinlarida oltinchi oʻrinni egalladi, Leningraddagi SSSR chempionatida gʻolib chiqdi va Moskvadagi Yevropa kubogida ikkinchi oʻrinni egalladi. 1986-yilda 60 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Moskvadagi SSSR qishki chempionatida barcha raqiblarini ortda qoldirdi, Madriddagi yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida yarim finalga chiqdi. 100 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Kievda boʻlib oʻtgan SSSR chempionatida eng yaxshi natijani qayd etgan boʻlsa, Shtutgartdagi Yevropa chempionatida esa yarim finaldan nariga oʻta olmadi<ref>[https://www.worldathletics.org/athletes/ussr/vera-akimova-14356098 Vera Akimova] — profil na sayte [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%BA%D0%BE%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81% IAAF]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (angl.)</ref>. Katta sport yutuqlari uchun unga „Xalqaro toifadagi [[SSSR sport ustasi]]<nowiki/>“ faxriy unvoni berilgan. U 2009-yilda vafot etdi<ref>[https://books.google.ru/books?id=Plk6DwAAQBAJ&pg=PA26#v=onepage&q&f=false Akimova (Yeremeeva, Tinkova) Vera] // Lyogkaya atletika. Ensiklopediya / Avtori-sostaviteli [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D1%91%D0%BD%D0%BE%D0%BA,_%D0%92%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. B. Zelichyonok], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. N. Spichkov], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%85,_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. L. Shteynbax]. — M.: „Chelovek“, 2012. — T. 1. — S. 26. — [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3/9785904885809 ISBN 978-5-904885-80-9].</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=|sarlavha=Акимова (Тинькова, Еремеева) Вера Николаевна|url=http://sport-strana.ru/akimova-tinkova-eremeeva-vera-nikolaevna/|nashriyot=Спорт-страна.ру|sana=2019-06-03|kirish sanasi=2022-04-30|arxivsana=2021-11-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211113133422/http://sport-strana.ru/akimova-tinkova-eremeeva-vera-nikolaevna/}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Akimova, Vera}} [[Turkum:2009-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] [[Turkum:1959-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:5-iyunda tugʻilganlar]] ph0t0jzp0ykksvpe1v007ye4wmtx0bx 5997477 5997476 2026-04-16T12:30:47Z KWiki78 246724 5997477 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportchi | name = Vera Akimova | image = | club = CSKA (Moskva) | native_name = | native_name_lang = | coach = Akimov E.V. | birth_name = <!-- if different than name --> | full_name = | nickname = | nationality = {{bayroq|SSSR}} | national_team = <!-- only for the country represented in international competition --> | citizenship = | birth_date = 1959-yil 5-iyun | birth_place = [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston SSR]], [[SSSR]] | sport = [[Yengil atletika]] | height = 168 sm | weight = 58 kg | medaltemplates = <!-- только международные --> {{турнир|Yopiq inshootlardagi Yevropa chempionati}} {{MedalSilver|Goteborg 1984|60 m s/b}} }} '''Vera Nikolaevna Akimova''' (1959-yil 5-iyun, [[Toshkent]] — 2009 yil), '''Tinkova''' va '''Yeremeva''' ismlari bilan ham tanilgan, [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] [[Yengil atletika|yengil atletikachisi]], toʻsiqlardan oʻtish boʻyicha mutaxassis. U 1980-yillarda yengil atletika bo‘yicha SSSR milliy terma jamoasida o‘ynagan, yopiq inshootlardagi [[Yevropa]] chempionatining kumush medali, Butunittifoq chempionatlari g‘olibi va sovrindori. [[Moskva]] va CSKA vakili. SSSR xalqaro toifadagi sport ustasi. == Tarjimai holi == Vera Akimova 1959-yil 5-iyunda [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|O‘zbekiston SSRning]] [[Toshkent]] shahrida tug‘ilgan. U 1975-yilda mahalliy Toshkent seksiyasida yengil atletika bilan shug‘ullana boshlagan. 1978-yilda Xarkovdagi musobaqalarda u sport ustasi meʼyorini bajardi. Keyinchalik u [[Moskva|Moskvada]] tayyorgarlik koʻrdi, [[Sovet Armiyasi]] safida oʻynagan. Murabbiylar B. A. Shapochnik va E.V. Akimov. Davlat markaziy jismoniy tarbiya institutini tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|muallif=|sarlavha=Вера Акимова (Еремеева) — мастер спорта по бегу|url=http://www.cnopm.ru/athletics/sportsman/1984/september/vera_akimova|nashriyot=cnopm.ru|sana=1984|kirish sanasi=2022-04-30|arxivsana=2019-12-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191228232719/http://www.cnopm.ru/athletics/sportsman/1984/september/vera_akimova}}</ref>. U birinchi marta 1981-yilgi mavsumda Minskdagi SSSR qishki chempionatida 60 metrga toʻsiqlar osha yugurish boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritganida oʻzini Butunittifoq darajasida eʼlon qildi. 1984-yilda 60 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Moskvada boʻlib oʻtgan SSSR qishki chempionatida gʻolib chiqdi va Goteborgda boʻlib oʻtgan yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi. Los-Anjelesdagi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga nomzod sifatida koʻrib chiqilgan, ammo Sovet Ittifoqi Sharqiy blokning bir qancha boshqa davlatlari bilan birga siyosiy sabablarga koʻra musobaqani boykot qildi. Buning o‘rniga Akimova Pragadagi „Drujba-84“ muqobil turnirida qatnashib, 100 metrga to‘siqlar osha yugurishda to‘rtinchi o‘rinni egalladi. 1985-yilda u Parijdagi yopiq inshootlardagi Jahon yengil atletika oʻyinlarida oltinchi oʻrinni egalladi, Leningraddagi SSSR chempionatida gʻolib chiqdi va Moskvadagi Yevropa kubogida ikkinchi oʻrinni egalladi. 1986-yilda 60 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Moskvadagi SSSR qishki chempionatida barcha raqiblarini ortda qoldirdi, Madriddagi yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida yarim finalga chiqdi. 100 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Kievda boʻlib oʻtgan SSSR chempionatida eng yaxshi natijani qayd etgan boʻlsa, Shtutgartdagi Yevropa chempionatida esa yarim finaldan nariga oʻta olmadi<ref>[https://www.worldathletics.org/athletes/ussr/vera-akimova-14356098 Vera Akimova] — profil na sayte [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%BA%D0%BE%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81% IAAF]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (angl.)</ref>. Katta sport yutuqlari uchun unga „Xalqaro toifadagi [[SSSR sport ustasi]]<nowiki/>“ faxriy unvoni berilgan. U 2009-yilda vafot etdi<ref>[https://books.google.ru/books?id=Plk6DwAAQBAJ&pg=PA26#v=onepage&q&f=false Akimova (Yeremeeva, Tinkova) Vera] // Lyogkaya atletika. Ensiklopediya / Avtori-sostaviteli [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D1%91%D0%BD%D0%BE%D0%BA,_%D0%92%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. B. Zelichyonok], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. N. Spichkov], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%85,_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. L. Shteynbax]. — M.: „Chelovek“, 2012. — T. 1. — S. 26. — [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3/9785904885809 ISBN 978-5-904885-80-9].</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=|sarlavha=Акимова (Тинькова, Еремеева) Вера Николаевна|url=http://sport-strana.ru/akimova-tinkova-eremeeva-vera-nikolaevna/|nashriyot=Спорт-страна.ру|sana=2019-06-03|kirish sanasi=2022-04-30|arxivsana=2021-11-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211113133422/http://sport-strana.ru/akimova-tinkova-eremeeva-vera-nikolaevna/}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Akimova, Vera}} [[Turkum:2009-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] [[Turkum:1959-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:5-iyunda tugʻilganlar]] 0qu3y0cf87yy7c1e9liodgr7oupiwmj 5997478 5997477 2026-04-16T12:31:01Z KWiki78 246724 5997478 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportchi | name = Vera Akimova | image = | club = CSKA (Moskva) | native_name = | native_name_lang = | coach = Akimov E.V. | birth_name = <!-- if different than name --> | full_name = | nickname = | nationality = {{bayroq|SSSR}} | national_team = <!-- only for the country represented in international competition --> | citizenship = | birth_date = 1959-yil 5-iyun | birth_place = [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston SSR]], [[SSSR]] | sport = [[Yengil atletika]] | height = 168 sm | weight = 58 kg | medaltemplates = <!-- только международные --> {{турнир|Yopiq inshootlardagi Yevropa chempionati}} {{MedalSilver|Goteborg 1984|60 m s/b}} }} '''Vera Nikolaevna Akimova''' (1959-yil 5-iyun, [[Toshkent]] — 2009 yil), '''Tinkova''' va '''Yeremeva''' ismlari bilan ham tanilgan, [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] [[Yengil atletika|yengil atletikachisi]], toʻsiqlardan oʻtish boʻyicha mutaxassis. U 1980-yillarda yengil atletika bo‘yicha SSSR milliy terma jamoasida o‘ynagan, yopiq inshootlardagi [[Yevropa]] chempionatining kumush medali, Butunittifoq chempionatlari g‘olibi va sovrindori. [[Moskva]] va CSKA vakili. SSSR xalqaro toifadagi sport ustasi. == Tarjimai holi == Vera Akimova 1959-yil 5-iyunda [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|O‘zbekiston SSRning]] [[Toshkent]] shahrida tug‘ilgan. U 1975-yilda mahalliy Toshkent seksiyasida yengil atletika bilan shug‘ullana boshlagan. 1978-yilda Xarkovdagi musobaqalarda u sport ustasi meʼyorini bajardi. Keyinchalik u [[Moskva|Moskvada]] tayyorgarlik koʻrdi, [[Sovet Armiyasi]] safida oʻynagan. Murabbiylar B. A. Shapochnik va E.V. Akimov. Davlat markaziy jismoniy tarbiya institutini tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|muallif=|sarlavha=Вера Акимова (Еремеева) — мастер спорта по бегу|url=http://www.cnopm.ru/athletics/sportsman/1984/september/vera_akimova|nashriyot=cnopm.ru|sana=1984|kirish sanasi=2022-04-30|arxivsana=2019-12-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191228232719/http://www.cnopm.ru/athletics/sportsman/1984/september/vera_akimova}}</ref>. U birinchi marta 1981-yilgi mavsumda Minskdagi SSSR qishki chempionatida 60 metrga toʻsiqlar osha yugurish boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritganida oʻzini Butunittifoq darajasida eʼlon qildi. 1984-yilda 60 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Moskvada boʻlib oʻtgan SSSR qishki chempionatida gʻolib chiqdi va Goteborgda boʻlib oʻtgan yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi. Los-Anjelesdagi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga nomzod sifatida koʻrib chiqilgan, ammo Sovet Ittifoqi Sharqiy blokning bir qancha boshqa davlatlari bilan birga siyosiy sabablarga koʻra musobaqani boykot qildi. Buning o‘rniga Akimova Pragadagi „Drujba-84“ muqobil turnirida qatnashib, 100 metrga to‘siqlar osha yugurishda to‘rtinchi o‘rinni egalladi. 1985-yilda u Parijdagi yopiq inshootlardagi Jahon yengil atletika oʻyinlarida oltinchi oʻrinni egalladi, Leningraddagi SSSR chempionatida gʻolib chiqdi va Moskvadagi Yevropa kubogida ikkinchi oʻrinni egalladi. 1986-yilda 60 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Moskvadagi SSSR qishki chempionatida barcha raqiblarini ortda qoldirdi, Madriddagi yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida yarim finalga chiqdi. 100 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u Kievda boʻlib oʻtgan SSSR chempionatida eng yaxshi natijani qayd etgan boʻlsa, Shtutgartdagi Yevropa chempionatida esa yarim finaldan nariga oʻta olmadi<ref>[https://www.worldathletics.org/athletes/ussr/vera-akimova-14356098 Vera Akimova] — profil na sayte [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%BA%D0%BE%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81% IAAF]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (angl.)</ref>. Katta sport yutuqlari uchun unga „Xalqaro toifadagi [[SSSR sport ustasi]]<nowiki/>“ faxriy unvoni berilgan. U 2009-yilda vafot etdi<ref>[https://books.google.ru/books?id=Plk6DwAAQBAJ&pg=PA26#v=onepage&q&f=false Akimova (Yeremeeva, Tinkova) Vera] // Lyogkaya atletika. Ensiklopediya / Avtori-sostaviteli [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D1%91%D0%BD%D0%BE%D0%BA,_%D0%92%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. B. Zelichyonok], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. N. Spichkov], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%85,_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 V. L. Shteynbax]. — M.: „Chelovek“, 2012. — T. 1. — S. 26. — [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3/9785904885809 ISBN 978-5-904885-80-9].</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=|sarlavha=Акимова (Тинькова, Еремеева) Вера Николаевна|url=http://sport-strana.ru/akimova-tinkova-eremeeva-vera-nikolaevna/|nashriyot=Спорт-страна.ру|sana=2019-06-03|kirish sanasi=2022-04-30|arxivsana=2021-11-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211113133422/http://sport-strana.ru/akimova-tinkova-eremeeva-vera-nikolaevna/}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Akimova, Vera}} [[Turkum:2009-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] [[Turkum:1959-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:5-iyunda tugʻilganlar]] 9nnplxit9bknl8xmlcet5ig6pkk5k5m 0 803824 5997809 5871457 2026-04-17T08:12:32Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997809 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Forest Whitaker|portret=Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg|tugʻilgan paytidagi ismi=Forest Steven Whitaker|tavallud sanasi=1961-yil 15-iyul|tavallud joyi=[[Longview]], [[Texas]], [[AQSh]]|kasbi=Aktyor, Prodyuser, Rejissyor|faoliyat_yillari=1981-yildan hozirgi kungacha|turmush oʻrtogʻi=Keisha Nash (1996—2021)|bolalari=4}} '''Forest Steven Whitaker''' ({{Talaffuz|Forest Stiven Uitaker}}; 1961-yil 15-iyulda tugʻilgan) — amerikalik aktyor. U turli sovrinlarga sazovor boʻlgan, jumladan, [[Oscar|Akademiya mukofoti]], [[Oltin globus|Oltin globus mukofoti]], Britaniya kino akademiyasi mukofoti va ikkita kino [[Screen Actors Guild Awards|aktyorlari gildiyasi mukofoti]]. ''"Fast Times Ridgemont High" (1982)'' filmida debyut qilganidan soʻng, Whitaker „Platoon“ (1986), „ ''Good Morning, Vietnam“'' (1987), „ ''Bird“'' (1988) kabi filmlardagi rollari uchun obroʻ qozondi. Bundan tashqari „''The Crying Game“'' (1992), „''Phenomenon“'' (1996), „''Ghost Dog: The Way of the Samurai“'' (1999), „''The Greate Debaters“'' (2007), „''The Butler“'' (2013), „''Arrival“'' (2016) va „''Respect“'' (2021) filmlarida ham rollar oʻynagan<ref name="Boston Globe">[https://www.boston.com/ae/movies/articles/2006/10/01/in_general_he_rules/?page=1 „In general, he rules.“] ''[[The Boston Globe]]''. October 1, 2006. 2022 starred alongside Jude Law in the Netflix Movie Repo Men.</ref><ref name="CBS">{{Veb manbasi|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|sarlavha=Forest Whitaker: The King Of The Oscars?|sana=January 31, 2007|ish=CBS News|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070207033243/https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|arxivsana=February 7, 2007}}</ref><ref name="New York">Sternbergh, Adam. [https://nymag.com/nymetro/movies/features/15453/ „Out of the Woods: How Forest Whitaker escaped his career slump.“] ''[[New York (magazine)|New York]]''. January 9, 2006.</ref>. U „''Panic Room“'' (2002), „''[[Rogue One|Rogue One: A Star Wars Story]]“'' (2016) va Zuri rolida „''[[Qora Pantera (film)|Qora Pantera]]“'' (2018) kabi blokbasterlarda ham paydo bo‘lgan. Ugandalik diktator [[Idi Amin|Idi Aminning]] Britaniya tarixiy dramatik filmi ''"Shotlandiyaning soʻnggi qiroli"'' (2006)dagi roli uchun Whitaker „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Akademiya mukofotiga sazovor boʻldi. Whitaker rejissyorlik debyutini „''Strapped''“ (1993) televizion filmida qilgan va ''"Waiting to Exhale"'' (1995), ''"Hope Floats''" (1998) va „''First Daughter''“ (2004) filmlarini boshqargan. 2019-yildan beri u „[[Godfather of Harlem]]“ epix kriminal drama serialida Bumpy Johnson rolini o‘ynagan.[[Fayl:Forest_Whitaker_2010.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Forest_Whitaker_2010.jpg/170px-Forest_Whitaker_2010.jpg|thumb| Whitaker „ ''My Own Love Song“'' filmini Parijda taqdim etmoqda, 2010-yil|left|255x255px]] U 2014-yildagi "Taken 3" filmida ham rol ijro etgan, rol katta bo'lmasada tanqidchilar olqishiga sazovor bo'lgan. Aktyorlik karerasidan tashqari, Whitaker insonparvarlik faoliyati va faolligi bilan ham tanilgan. 2011-yilda u YuNESKOning yaxshi niyat elchisi etib tayinlandi, keyinroq Tinchlik va kelishuv boʻyicha maxsus elchi lavozimiga koʻtarildi va Whitaker Tinchlik va Taraqqiyot Tashabbusining notijorat yordam dasturi (WPDI) bosh direktori boʻlib xizmat qiladi<ref name="auto1">{{Veb manbasi|url=https://www.wpdi.org/|sarlavha=WPDI Whitaker Peace & Development Initiative|ish=WPDI}}</ref>. == Yoshligi == Forest Steven Whitaker 1961-yil 15-iyulda [[Longview (Texas)|Texas shtatining Longvyu]] shahrida maxsus taʼlim oʻqituvchisi Laura Francisning va sugʻurta sotuvchisi Forest E. Whitaker Jr.ning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.imdb.com/name/nm0001845/bio|sarlavha=Forest Whitaker|ish=IMDb}}</ref><ref>[http://www.filmreference.com/film/74/Forest-Whitaker.html „Forest Whitaker Biography (1961-).“] ''FilmReference.com''.</ref>. Uning onasi [[Akan]], otasi esa Igbo millatiga mansub. Whitake boshlangʻich maktabda boʻlganida, uning oilasi [[Carson (California)|Kaliforniya shtatidagi Karsonga]] koʻchib oʻtdi<ref name="Patterson">Patterson, John. [https://www.theguardian.com/film/2002/apr/20/patterson.features „The bigger picture.“] ''[[The Guardian]]''. April 20, 2002.</ref>. Uning ikkita ukasi va katta opasi bor. Uning aktyor sifatidagi birinchi roli Dylan Tomasning „''Under Milk Wood“'' spektaklidagi bosh rol edi. Whitaker Palisades Charter High Schoolda oʻqigan, u yerda futbol jamoasida oʻynagan va xorda qoʻshiq kuylagan, maktabni 1979-yilda bitirgan. U Pomona shtatidagi Kaliforniya Davlat Politexnika Universitetiga futbol stipendiyasi bilan o‘qishga kirdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Cal Poly Pomona|url=http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html|ish=CSU Mentor|kirish sanasi=September 12, 2008|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2017-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170528104136/http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html}}</ref>, biroq belidagi jarohat tufayli ixtisosligini musiqaga (qo‘shiq aytishga) o‘zgartirdi. U 1980-yilda ''Cal Poly Chamber Singers'' bilan Angliyaga gastrol qilgan. U qisqa vaqt ichida ixtisosligini dramaga oʻzgartirdi. Keyinchalik Whitaker Janubiy [[Kaliforniya universiteti]] qoshidagi Tornton musiqa maktabiga opera boʻyicha [[tenor]] sifatida oʻqishga oʻtdi va keyinchalik universitetning drama konservatoriyasiga qabul qilindi. U 1982-yilda USC ni aktyorlik boʻyicha BFA bilan tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/|sarlavha=100 Celebrities with College Degrees|nashriyot=Rasmussen College|kirish sanasi=November 19, 2017|arxivsana=2018-06-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180626220507/https://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/}}</ref>. U 2004-yilda Nyu-York universitetining Gallatin Individual tadqiqotlar maktabida „Mojarolar o‘zagi: Tinchlik va yarashuvni o‘rganish“ bo‘yicha ilmiy darajaga ega bo‘lgan<ref>Laura Randall [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9906E2DA1E3DF934A35752C1A9629C8B63 „BLACKBOARD: Independent Study; A Twin Peek: What The Stars Do at N.Y.U.“] ''The New York Times'', November 7, 2004.</ref>. Whitaker keyinchalik [[London]] Drama Studioda aspiranturada tahsil oldi. == Faoliyati == [[Fayl:Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg/170px-Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|left|thumb| Uitaker 2013 yilgi Kann kinofestivalida|244x244px]] Whitaker uzoq vaqtdan beri taniqli kinorejissyorlar va aktyorlar bilan hamkorlik qilgan. Oʻzining ekrandagi birinchi nota ijrosida u 1982-yilda Kameron Krouning ''"Ridgemont High"da'' oʻsmirlik davriga oid „Fast Times“ filmi versiyasida oʻrta maktab futbolchisi rolini oʻynagan. 1986-yilda u [[Martin Scorsese|Martin Scorsesening]] „''Color of Money''“ va Oliver Stounning „''Platoon''“ filmlarida paydo boʻldi. Keyingi yili u [[Robin Williams]] bilan birga „''Good Morning, Vietnam''“ komediyasida rol oʻynadi. 1988-yilda Whitaker „''Bloodsport''“ filmida paydo boʻldi va oʻzining birinchi bosh rolini [[Clint Eastwood|Clint Eastwoodning]] „''Bird''“ filmida [[Jaz|jazz]] alto saksofonchisi Charli „Bird“ Parker rolini oʻynadi. Oʻzini rolga tayyorlash uchun Whitaker saksafon darslarini oldi, shuningdek, keng koʻlamli tadqiqotlar olib bordi va Parkerni tanigan koʻplab odamlar bilan suhbatlashdi<ref>Lindsey, Robert. [https://www.nytimes.com/1988/09/11/magazine/film-living-the-part-young-man-with-a-sax.html „FILM: LIVING THE PART; Young Man With a Sax.“] ''[[The New York Times Magazine]]''. September 11, 1988.</ref>. Uning „transsendent“ deb atalgan spektakli unga 1988-yilda Kann kinofestivalida eng yaxshi aktyor mukofoti va „[[Oltin globus]]“ nominatsiyasiga sazovor boʻldi<ref name="festival-cannes.com">{{Veb manbasi|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|sarlavha=Festival de Cannes: Bird|kirish sanasi=July 25, 2009|ish=festival-cannes.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110728174856/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|arxivsana=July 28, 2011}}</ref>. = Shaxsiy hayoti = 1996-yilda Whitaker „''Blow Away''“ filmi toʻplamida tanishgan [[Aktyor|aktrisa]] Keisha Nashga uylandi. Ularning toʻrt farzandi bor: ikkita qizi (Sonnet va True) va oʻgʻli (Ocean Alexander) va uning qizi (Autumn) oldingi munosabatlaridan. 2018-yil dekabr oyida Whitaker murosasiz kelishmovchiliklarni aytib, Nesh bilan ajrashish uchun ariza berdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Forest Whitaker files for divorce from Keisha Nash-Whitaker|sana=December 27, 2018|nashriyot=[[Associated Press]]|url=https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d|kirish sanasi=December 31, 2018|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2018-12-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181231194043/https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d}}</ref>. Whitaker yoga bilan shugʻullanadi, kenpoda qora kamarga ega va vegetarian. U, shuningdek, Den Inosanto qoʻl ostida va hozirda Jo Jekson bilan birga Eskrimada mashq qiladi. 2021-yilda u NBA Afrikaga ozchilik egasi va strategik investor sifatida qoʻshilganligi eʼlon qilindi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nba.com/news/whitaker-moyo-join-nba-africa-investors|sarlavha=Forest Whitaker and Dambisa Moyo join group of strategic investors in NBA Africa|ish=[[NBA.com]]}}</ref>. Whitakerning chap koʻzining [[Ptoz|ptozisini]] tanqidchi Susan Wloszczyna „qiziqarli“ deb atagan<ref>Wloszczyna, Susan. [https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-10-01-king-scotland-duo_x.htm „'Last Kingʻ demanded obedience to their craft.“] ''USA Today''. October 2, 2006.</ref>, [[yozuvchi]] Stephanie Zacharek esa bu unga „uyqusirab, mulohazakor koʻrinish“ beradi degan. Whitakerning tushuntirishicha, bu holat irsiydir va u kosmetik sabablarga koʻra emas, balki koʻrish qobiliyatiga taʼsir qilgani uchun uni tuzatish uchun jarrohlik amaliyotini oʻtkazishni oʻylagan<ref>Sager, Mike. [http://www.esquire.com/features/what-ive-learned/ESQ0107forestwhitaker „What I’ve Learned: Forest Whitaker.“] ''Esquire''. February 26, 2007.</ref>. Uning nasl-nasabi Nigeriyaning Imo shtatidagi Nkverre bilan bogʻliq boʻlib, u yerda 2009-yil 5-aprelda faxriy boshliq etib tayinlangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://afroculture.net/39-black-celebrities-of-hollywood-of-nigerian-origin/|ish=Afroculture|sarlavha=39 Black Celebrities in Hollywood with Nigerian origin|muallif=Charlotte B.|sana=2019|kirish sanasi=2021-01-10}}</ref>. == Manbalar == <references responsive="" /> {{DEFAULTSORT:Whitaker, Forest}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Amerikalik erkak televideniye aktyorlari]] [[Turkum:Afroamerikalik erkak aktyorlar]] [[Turkum:1961-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:15-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:Aktyor va aktrisalar top 1000 taligi]] [[Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar]] jkfiygv6lvwgo29lwyr1302pifeu0cu 5997810 5997809 2026-04-17T08:12:46Z KWiki78 246724 5997810 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Forest Whitaker|portret=Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg|tugʻilgan paytidagi ismi=Forest Steven Whitaker|tavallud sanasi=1961-yil 15-iyul|tavallud joyi=[[Longview]], [[Texas]], [[AQSh]]|kasbi=Aktyor, Prodyuser, Rejissyor|faoliyat_yillari=1981-yildan hozirgi kungacha|turmush oʻrtogʻi=Keisha Nash (1996—2021)|bolalari=4}} '''Forest Steven Whitaker''' ({{Talaffuz|Forest Stiven Uitaker}}; 1961-yil 15-iyulda tugʻilgan) — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]<nowiki/>lik [[aktyor]]. U turli sovrinlarga sazovor boʻlgan, jumladan, [[Oscar|Akademiya mukofoti]], [[Oltin globus|Oltin globus mukofoti]], Britaniya kino akademiyasi mukofoti va ikkita kino [[Screen Actors Guild Awards|aktyorlari gildiyasi mukofoti]]. ''"Fast Times Ridgemont High" (1982)'' filmida debyut qilganidan soʻng, Whitaker „Platoon“ (1986), „ ''Good Morning, Vietnam“'' (1987), „ ''Bird“'' (1988) kabi filmlardagi rollari uchun obroʻ qozondi. Bundan tashqari „''The Crying Game“'' (1992), „''Phenomenon“'' (1996), „''Ghost Dog: The Way of the Samurai“'' (1999), „''The Greate Debaters“'' (2007), „''The Butler“'' (2013), „''Arrival“'' (2016) va „''Respect“'' (2021) filmlarida ham rollar oʻynagan<ref name="Boston Globe">[https://www.boston.com/ae/movies/articles/2006/10/01/in_general_he_rules/?page=1 „In general, he rules.“] ''[[The Boston Globe]]''. October 1, 2006. 2022 starred alongside Jude Law in the Netflix Movie Repo Men.</ref><ref name="CBS">{{Veb manbasi|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|sarlavha=Forest Whitaker: The King Of The Oscars?|sana=January 31, 2007|ish=CBS News|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070207033243/https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|arxivsana=February 7, 2007}}</ref><ref name="New York">Sternbergh, Adam. [https://nymag.com/nymetro/movies/features/15453/ „Out of the Woods: How Forest Whitaker escaped his career slump.“] ''[[New York (magazine)|New York]]''. January 9, 2006.</ref>. U „''Panic Room“'' (2002), „''[[Rogue One|Rogue One: A Star Wars Story]]“'' (2016) va Zuri rolida „''[[Qora Pantera (film)|Qora Pantera]]“'' (2018) kabi blokbasterlarda ham paydo bo‘lgan. Ugandalik diktator [[Idi Amin|Idi Aminning]] Britaniya tarixiy dramatik filmi ''"Shotlandiyaning soʻnggi qiroli"'' (2006)dagi roli uchun Whitaker „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Akademiya mukofotiga sazovor boʻldi. Whitaker rejissyorlik debyutini „''Strapped''“ (1993) televizion filmida qilgan va ''"Waiting to Exhale"'' (1995), ''"Hope Floats''" (1998) va „''First Daughter''“ (2004) filmlarini boshqargan. 2019-yildan beri u „[[Godfather of Harlem]]“ epix kriminal drama serialida Bumpy Johnson rolini o‘ynagan.[[Fayl:Forest_Whitaker_2010.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Forest_Whitaker_2010.jpg/170px-Forest_Whitaker_2010.jpg|thumb| Whitaker „ ''My Own Love Song“'' filmini Parijda taqdim etmoqda, 2010-yil|left|255x255px]] U 2014-yildagi "Taken 3" filmida ham rol ijro etgan, rol katta bo'lmasada tanqidchilar olqishiga sazovor bo'lgan. Aktyorlik karerasidan tashqari, Whitaker insonparvarlik faoliyati va faolligi bilan ham tanilgan. 2011-yilda u YuNESKOning yaxshi niyat elchisi etib tayinlandi, keyinroq Tinchlik va kelishuv boʻyicha maxsus elchi lavozimiga koʻtarildi va Whitaker Tinchlik va Taraqqiyot Tashabbusining notijorat yordam dasturi (WPDI) bosh direktori boʻlib xizmat qiladi<ref name="auto1">{{Veb manbasi|url=https://www.wpdi.org/|sarlavha=WPDI Whitaker Peace & Development Initiative|ish=WPDI}}</ref>. == Yoshligi == Forest Steven Whitaker 1961-yil 15-iyulda [[Longview (Texas)|Texas shtatining Longvyu]] shahrida maxsus taʼlim oʻqituvchisi Laura Francisning va sugʻurta sotuvchisi Forest E. Whitaker Jr.ning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.imdb.com/name/nm0001845/bio|sarlavha=Forest Whitaker|ish=IMDb}}</ref><ref>[http://www.filmreference.com/film/74/Forest-Whitaker.html „Forest Whitaker Biography (1961-).“] ''FilmReference.com''.</ref>. Uning onasi [[Akan]], otasi esa Igbo millatiga mansub. Whitake boshlangʻich maktabda boʻlganida, uning oilasi [[Carson (California)|Kaliforniya shtatidagi Karsonga]] koʻchib oʻtdi<ref name="Patterson">Patterson, John. [https://www.theguardian.com/film/2002/apr/20/patterson.features „The bigger picture.“] ''[[The Guardian]]''. April 20, 2002.</ref>. Uning ikkita ukasi va katta opasi bor. Uning aktyor sifatidagi birinchi roli Dylan Tomasning „''Under Milk Wood“'' spektaklidagi bosh rol edi. Whitaker Palisades Charter High Schoolda oʻqigan, u yerda futbol jamoasida oʻynagan va xorda qoʻshiq kuylagan, maktabni 1979-yilda bitirgan. U Pomona shtatidagi Kaliforniya Davlat Politexnika Universitetiga futbol stipendiyasi bilan o‘qishga kirdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Cal Poly Pomona|url=http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html|ish=CSU Mentor|kirish sanasi=September 12, 2008|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2017-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170528104136/http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html}}</ref>, biroq belidagi jarohat tufayli ixtisosligini musiqaga (qo‘shiq aytishga) o‘zgartirdi. U 1980-yilda ''Cal Poly Chamber Singers'' bilan Angliyaga gastrol qilgan. U qisqa vaqt ichida ixtisosligini dramaga oʻzgartirdi. Keyinchalik Whitaker Janubiy [[Kaliforniya universiteti]] qoshidagi Tornton musiqa maktabiga opera boʻyicha [[tenor]] sifatida oʻqishga oʻtdi va keyinchalik universitetning drama konservatoriyasiga qabul qilindi. U 1982-yilda USC ni aktyorlik boʻyicha BFA bilan tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/|sarlavha=100 Celebrities with College Degrees|nashriyot=Rasmussen College|kirish sanasi=November 19, 2017|arxivsana=2018-06-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180626220507/https://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/}}</ref>. U 2004-yilda Nyu-York universitetining Gallatin Individual tadqiqotlar maktabida „Mojarolar o‘zagi: Tinchlik va yarashuvni o‘rganish“ bo‘yicha ilmiy darajaga ega bo‘lgan<ref>Laura Randall [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9906E2DA1E3DF934A35752C1A9629C8B63 „BLACKBOARD: Independent Study; A Twin Peek: What The Stars Do at N.Y.U.“] ''The New York Times'', November 7, 2004.</ref>. Whitaker keyinchalik [[London]] Drama Studioda aspiranturada tahsil oldi. == Faoliyati == [[Fayl:Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg/170px-Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|left|thumb| Uitaker 2013 yilgi Kann kinofestivalida|244x244px]] Whitaker uzoq vaqtdan beri taniqli kinorejissyorlar va aktyorlar bilan hamkorlik qilgan. Oʻzining ekrandagi birinchi nota ijrosida u 1982-yilda Kameron Krouning ''"Ridgemont High"da'' oʻsmirlik davriga oid „Fast Times“ filmi versiyasida oʻrta maktab futbolchisi rolini oʻynagan. 1986-yilda u [[Martin Scorsese|Martin Scorsesening]] „''Color of Money''“ va Oliver Stounning „''Platoon''“ filmlarida paydo boʻldi. Keyingi yili u [[Robin Williams]] bilan birga „''Good Morning, Vietnam''“ komediyasida rol oʻynadi. 1988-yilda Whitaker „''Bloodsport''“ filmida paydo boʻldi va oʻzining birinchi bosh rolini [[Clint Eastwood|Clint Eastwoodning]] „''Bird''“ filmida [[Jaz|jazz]] alto saksofonchisi Charli „Bird“ Parker rolini oʻynadi. Oʻzini rolga tayyorlash uchun Whitaker saksafon darslarini oldi, shuningdek, keng koʻlamli tadqiqotlar olib bordi va Parkerni tanigan koʻplab odamlar bilan suhbatlashdi<ref>Lindsey, Robert. [https://www.nytimes.com/1988/09/11/magazine/film-living-the-part-young-man-with-a-sax.html „FILM: LIVING THE PART; Young Man With a Sax.“] ''[[The New York Times Magazine]]''. September 11, 1988.</ref>. Uning „transsendent“ deb atalgan spektakli unga 1988-yilda Kann kinofestivalida eng yaxshi aktyor mukofoti va „[[Oltin globus]]“ nominatsiyasiga sazovor boʻldi<ref name="festival-cannes.com">{{Veb manbasi|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|sarlavha=Festival de Cannes: Bird|kirish sanasi=July 25, 2009|ish=festival-cannes.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110728174856/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|arxivsana=July 28, 2011}}</ref>. = Shaxsiy hayoti = 1996-yilda Whitaker „''Blow Away''“ filmi toʻplamida tanishgan [[Aktyor|aktrisa]] Keisha Nashga uylandi. Ularning toʻrt farzandi bor: ikkita qizi (Sonnet va True) va oʻgʻli (Ocean Alexander) va uning qizi (Autumn) oldingi munosabatlaridan. 2018-yil dekabr oyida Whitaker murosasiz kelishmovchiliklarni aytib, Nesh bilan ajrashish uchun ariza berdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Forest Whitaker files for divorce from Keisha Nash-Whitaker|sana=December 27, 2018|nashriyot=[[Associated Press]]|url=https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d|kirish sanasi=December 31, 2018|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2018-12-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181231194043/https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d}}</ref>. Whitaker yoga bilan shugʻullanadi, kenpoda qora kamarga ega va vegetarian. U, shuningdek, Den Inosanto qoʻl ostida va hozirda Jo Jekson bilan birga Eskrimada mashq qiladi. 2021-yilda u NBA Afrikaga ozchilik egasi va strategik investor sifatida qoʻshilganligi eʼlon qilindi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nba.com/news/whitaker-moyo-join-nba-africa-investors|sarlavha=Forest Whitaker and Dambisa Moyo join group of strategic investors in NBA Africa|ish=[[NBA.com]]}}</ref>. Whitakerning chap koʻzining [[Ptoz|ptozisini]] tanqidchi Susan Wloszczyna „qiziqarli“ deb atagan<ref>Wloszczyna, Susan. [https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-10-01-king-scotland-duo_x.htm „'Last Kingʻ demanded obedience to their craft.“] ''USA Today''. October 2, 2006.</ref>, [[yozuvchi]] Stephanie Zacharek esa bu unga „uyqusirab, mulohazakor koʻrinish“ beradi degan. Whitakerning tushuntirishicha, bu holat irsiydir va u kosmetik sabablarga koʻra emas, balki koʻrish qobiliyatiga taʼsir qilgani uchun uni tuzatish uchun jarrohlik amaliyotini oʻtkazishni oʻylagan<ref>Sager, Mike. [http://www.esquire.com/features/what-ive-learned/ESQ0107forestwhitaker „What I’ve Learned: Forest Whitaker.“] ''Esquire''. February 26, 2007.</ref>. Uning nasl-nasabi Nigeriyaning Imo shtatidagi Nkverre bilan bogʻliq boʻlib, u yerda 2009-yil 5-aprelda faxriy boshliq etib tayinlangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://afroculture.net/39-black-celebrities-of-hollywood-of-nigerian-origin/|ish=Afroculture|sarlavha=39 Black Celebrities in Hollywood with Nigerian origin|muallif=Charlotte B.|sana=2019|kirish sanasi=2021-01-10}}</ref>. == Manbalar == <references responsive="" /> {{DEFAULTSORT:Whitaker, Forest}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Amerikalik erkak televideniye aktyorlari]] [[Turkum:Afroamerikalik erkak aktyorlar]] [[Turkum:1961-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:15-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:Aktyor va aktrisalar top 1000 taligi]] [[Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar]] fbtldybypm2wqhgdiu9rvjzk4zwulj7 5997811 5997810 2026-04-17T08:12:53Z KWiki78 246724 5997811 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Forest Whitaker|portret=Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg|tugʻilgan paytidagi ismi=Forest Steven Whitaker|tavallud sanasi=1961-yil 15-iyul|tavallud joyi=[[Longview]], [[Texas]], [[AQSh]]|kasbi=Aktyor, Prodyuser, Rejissyor|faoliyat_yillari=1981-yildan hozirgi kungacha|turmush oʻrtogʻi=Keisha Nash (1996—2021)|bolalari=4}} '''Forest Steven Whitaker''' ({{Talaffuz|Forest Stiven Uitaker}}; 1961-yil 15-iyulda tugʻilgan) — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]<nowiki/>lik [[aktyor]]. U turli sovrinlarga sazovor boʻlgan, jumladan, [[Oscar|Akademiya mukofoti]], [[Oltin globus|Oltin globus mukofoti]], Britaniya kino akademiyasi mukofoti va ikkita kino [[Screen Actors Guild Awards|aktyorlari gildiyasi mukofoti]]. ''"Fast Times Ridgemont High" (1982)'' filmida debyut qilganidan soʻng, Whitaker „Platoon“ (1986), „ ''Good Morning, Vietnam“'' (1987), „ ''Bird“'' (1988) kabi filmlardagi rollari uchun obroʻ qozondi. Bundan tashqari „''The Crying Game“'' (1992), „''Phenomenon“'' (1996), „''Ghost Dog: The Way of the Samurai“'' (1999), „''The Greate Debaters“'' (2007), „''The Butler“'' (2013), „''Arrival“'' (2016) va „''Respect“'' (2021) filmlarida ham rollar oʻynagan<ref name="Boston Globe">[https://www.boston.com/ae/movies/articles/2006/10/01/in_general_he_rules/?page=1 „In general, he rules.“] ''[[The Boston Globe]]''. October 1, 2006. 2022 starred alongside Jude Law in the Netflix Movie Repo Men.</ref><ref name="CBS">{{Veb manbasi|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|sarlavha=Forest Whitaker: The King Of The Oscars?|sana=January 31, 2007|ish=CBS News|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070207033243/https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|arxivsana=February 7, 2007}}</ref><ref name="New York">Sternbergh, Adam. [https://nymag.com/nymetro/movies/features/15453/ „Out of the Woods: How Forest Whitaker escaped his career slump.“] ''[[New York (magazine)|New York]]''. January 9, 2006.</ref>. U „''Panic Room“'' (2002), „''[[Rogue One|Rogue One: A Star Wars Story]]“'' (2016) va Zuri rolida „''[[Qora Pantera (film)|Qora Pantera]]“'' (2018) kabi blokbasterlarda ham paydo bo‘lgan. Ugandalik diktator [[Idi Amin|Idi Aminning]] Britaniya tarixiy dramatik filmi ''"Shotlandiyaning soʻnggi qiroli"'' (2006)dagi roli uchun Whitaker „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Akademiya mukofotiga sazovor boʻldi. Whitaker rejissyorlik debyutini „''Strapped''“ (1993) televizion filmida qilgan va ''"Waiting to Exhale"'' (1995), ''"Hope Floats''" (1998) va „''First Daughter''“ (2004) filmlarini boshqargan. 2019-yildan beri u „[[Godfather of Harlem]]“ epix kriminal drama serialida Bumpy Johnson rolini o‘ynagan.[[Fayl:Forest_Whitaker_2010.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Forest_Whitaker_2010.jpg/170px-Forest_Whitaker_2010.jpg|thumb| Whitaker „ ''My Own Love Song“'' filmini Parijda taqdim etmoqda, 2010-yil|left|255x255px]] U 2014-yildagi "Taken 3" filmida ham rol ijro etgan, rol katta bo'lmasada tanqidchilar olqishiga sazovor bo'lgan. Aktyorlik karerasidan tashqari, Whitaker insonparvarlik faoliyati va faolligi bilan ham tanilgan. 2011-yilda u YuNESKOning yaxshi niyat elchisi etib tayinlandi, keyinroq Tinchlik va kelishuv boʻyicha maxsus elchi lavozimiga koʻtarildi va Whitaker Tinchlik va Taraqqiyot Tashabbusining notijorat yordam dasturi (WPDI) bosh direktori boʻlib xizmat qiladi<ref name="auto1">{{Veb manbasi|url=https://www.wpdi.org/|sarlavha=WPDI Whitaker Peace & Development Initiative|ish=WPDI}}</ref>. == Yoshligi == Forest Steven Whitaker 1961-yil 15-iyulda [[Longview (Texas)|Texas shtatining Longvyu]] shahrida maxsus taʼlim oʻqituvchisi Laura Francisning va sugʻurta sotuvchisi Forest E. Whitaker Jr.ning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.imdb.com/name/nm0001845/bio|sarlavha=Forest Whitaker|ish=IMDb}}</ref><ref>[http://www.filmreference.com/film/74/Forest-Whitaker.html „Forest Whitaker Biography (1961-).“] ''FilmReference.com''.</ref>. Uning onasi [[Akan]], otasi esa Igbo millatiga mansub. Whitake boshlangʻich maktabda boʻlganida, uning oilasi [[Carson (California)|Kaliforniya shtatidagi Karsonga]] koʻchib oʻtdi<ref name="Patterson">Patterson, John. [https://www.theguardian.com/film/2002/apr/20/patterson.features „The bigger picture.“] ''[[The Guardian]]''. April 20, 2002.</ref>. Uning ikkita ukasi va katta opasi bor. Uning aktyor sifatidagi birinchi roli Dylan Tomasning „''Under Milk Wood“'' spektaklidagi bosh rol edi. Whitaker Palisades Charter High Schoolda oʻqigan, u yerda futbol jamoasida oʻynagan va xorda qoʻshiq kuylagan, maktabni 1979-yilda bitirgan. U Pomona shtatidagi Kaliforniya Davlat Politexnika Universitetiga futbol stipendiyasi bilan o‘qishga kirdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Cal Poly Pomona|url=http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html|ish=CSU Mentor|kirish sanasi=September 12, 2008|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2017-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170528104136/http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html}}</ref>, biroq belidagi jarohat tufayli ixtisosligini musiqaga (qo‘shiq aytishga) o‘zgartirdi. U 1980-yilda ''Cal Poly Chamber Singers'' bilan Angliyaga gastrol qilgan. U qisqa vaqt ichida ixtisosligini dramaga oʻzgartirdi. Keyinchalik Whitaker Janubiy [[Kaliforniya universiteti]] qoshidagi Tornton musiqa maktabiga opera boʻyicha [[tenor]] sifatida oʻqishga oʻtdi va keyinchalik universitetning drama konservatoriyasiga qabul qilindi. U 1982-yilda USC ni aktyorlik boʻyicha BFA bilan tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/|sarlavha=100 Celebrities with College Degrees|nashriyot=Rasmussen College|kirish sanasi=November 19, 2017|arxivsana=2018-06-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180626220507/https://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/}}</ref>. U 2004-yilda Nyu-York universitetining Gallatin Individual tadqiqotlar maktabida „Mojarolar o‘zagi: Tinchlik va yarashuvni o‘rganish“ bo‘yicha ilmiy darajaga ega bo‘lgan<ref>Laura Randall [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9906E2DA1E3DF934A35752C1A9629C8B63 „BLACKBOARD: Independent Study; A Twin Peek: What The Stars Do at N.Y.U.“] ''The New York Times'', November 7, 2004.</ref>. Whitaker keyinchalik [[London]] Drama Studioda aspiranturada tahsil oldi. == Faoliyati == [[Fayl:Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg/170px-Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|left|thumb| Uitaker 2013 yilgi Kann kinofestivalida|244x244px]] Whitaker uzoq vaqtdan beri taniqli kinorejissyorlar va aktyorlar bilan hamkorlik qilgan. Oʻzining ekrandagi birinchi nota ijrosida u 1982-yilda Kameron Krouning ''"Ridgemont High"da'' oʻsmirlik davriga oid „Fast Times“ filmi versiyasida oʻrta maktab futbolchisi rolini oʻynagan. 1986-yilda u [[Martin Scorsese|Martin Scorsesening]] „''Color of Money''“ va Oliver Stounning „''Platoon''“ filmlarida paydo boʻldi. Keyingi yili u [[Robin Williams]] bilan birga „''Good Morning, Vietnam''“ komediyasida rol oʻynadi. 1988-yilda Whitaker „''Bloodsport''“ filmida paydo boʻldi va oʻzining birinchi bosh rolini [[Clint Eastwood|Clint Eastwoodning]] „''Bird''“ filmida [[Jaz|jazz]] alto saksofonchisi Charli „Bird“ Parker rolini oʻynadi. Oʻzini rolga tayyorlash uchun Whitaker saksafon darslarini oldi, shuningdek, keng koʻlamli tadqiqotlar olib bordi va Parkerni tanigan koʻplab odamlar bilan suhbatlashdi<ref>Lindsey, Robert. [https://www.nytimes.com/1988/09/11/magazine/film-living-the-part-young-man-with-a-sax.html „FILM: LIVING THE PART; Young Man With a Sax.“] ''[[The New York Times Magazine]]''. September 11, 1988.</ref>. Uning „transsendent“ deb atalgan spektakli unga 1988-yilda Kann kinofestivalida eng yaxshi aktyor mukofoti va „[[Oltin globus]]“ nominatsiyasiga sazovor boʻldi<ref name="festival-cannes.com">{{Veb manbasi|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|sarlavha=Festival de Cannes: Bird|kirish sanasi=July 25, 2009|ish=festival-cannes.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110728174856/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|arxivsana=July 28, 2011}}</ref>. = Shaxsiy hayoti = 1996-yilda Whitaker „''Blow Away''“ filmi toʻplamida tanishgan [[Aktyor|aktrisa]] Keisha Nashga uylandi. Ularning toʻrt farzandi bor: ikkita qizi (Sonnet va True) va oʻgʻli (Ocean Alexander) va uning qizi (Autumn) oldingi munosabatlaridan. 2018-yil dekabr oyida Whitaker murosasiz kelishmovchiliklarni aytib, Nesh bilan ajrashish uchun ariza berdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Forest Whitaker files for divorce from Keisha Nash-Whitaker|sana=December 27, 2018|nashriyot=[[Associated Press]]|url=https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d|kirish sanasi=December 31, 2018|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2018-12-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181231194043/https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d}}</ref>. Whitaker yoga bilan shugʻullanadi, kenpoda qora kamarga ega va vegetarian. U, shuningdek, Den Inosanto qoʻl ostida va hozirda Jo Jekson bilan birga Eskrimada mashq qiladi. 2021-yilda u NBA Afrikaga ozchilik egasi va strategik investor sifatida qoʻshilganligi eʼlon qilindi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nba.com/news/whitaker-moyo-join-nba-africa-investors|sarlavha=Forest Whitaker and Dambisa Moyo join group of strategic investors in NBA Africa|ish=[[NBA.com]]}}</ref>. Whitakerning chap koʻzining [[Ptoz|ptozisini]] tanqidchi Susan Wloszczyna „qiziqarli“ deb atagan<ref>Wloszczyna, Susan. [https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-10-01-king-scotland-duo_x.htm „'Last Kingʻ demanded obedience to their craft.“] ''USA Today''. October 2, 2006.</ref>, [[yozuvchi]] Stephanie Zacharek esa bu unga „uyqusirab, mulohazakor koʻrinish“ beradi degan. Whitakerning tushuntirishicha, bu holat irsiydir va u kosmetik sabablarga koʻra emas, balki koʻrish qobiliyatiga taʼsir qilgani uchun uni tuzatish uchun jarrohlik amaliyotini oʻtkazishni oʻylagan<ref>Sager, Mike. [http://www.esquire.com/features/what-ive-learned/ESQ0107forestwhitaker „What I’ve Learned: Forest Whitaker.“] ''Esquire''. February 26, 2007.</ref>. Uning nasl-nasabi Nigeriyaning Imo shtatidagi Nkverre bilan bogʻliq boʻlib, u yerda 2009-yil 5-aprelda faxriy boshliq etib tayinlangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://afroculture.net/39-black-celebrities-of-hollywood-of-nigerian-origin/|ish=Afroculture|sarlavha=39 Black Celebrities in Hollywood with Nigerian origin|muallif=Charlotte B.|sana=2019|kirish sanasi=2021-01-10}}</ref>. == Manbalar == <references responsive="" /> {{DEFAULTSORT:Whitaker, Forest}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Amerikalik erkak televideniye aktyorlari]] [[Turkum:Afroamerikalik erkak aktyorlar]] [[Turkum:1961-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:15-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:Aktyor va aktrisalar top 1000 taligi]] [[Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar]] myzkdi6zo08qxap873dpv5ax21mf8xy 5997812 5997811 2026-04-17T08:13:02Z KWiki78 246724 5997812 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Forest Whitaker|portret=Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg|tugʻilgan paytidagi ismi=Forest Steven Whitaker|tavallud sanasi=1961-yil 15-iyul|tavallud joyi=[[Longview]], [[Texas]], [[AQSh]]|kasbi=Aktyor, Prodyuser, Rejissyor|faoliyat_yillari=1981-yildan hozirgi kungacha|turmush oʻrtogʻi=Keisha Nash (1996—2021)|bolalari=4}} '''Forest Steven Whitaker''' ({{Talaffuz|Forest Stiven Uitaker}}; 1961-yil 15-iyulda tugʻilgan) — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[aktyor]]. U turli sovrinlarga sazovor boʻlgan, jumladan, [[Oscar|Akademiya mukofoti]], [[Oltin globus|Oltin globus mukofoti]], Britaniya kino akademiyasi mukofoti va ikkita kino [[Screen Actors Guild Awards|aktyorlari gildiyasi mukofoti]]. ''"Fast Times Ridgemont High" (1982)'' filmida debyut qilganidan soʻng, Whitaker „Platoon“ (1986), „ ''Good Morning, Vietnam“'' (1987), „ ''Bird“'' (1988) kabi filmlardagi rollari uchun obroʻ qozondi. Bundan tashqari „''The Crying Game“'' (1992), „''Phenomenon“'' (1996), „''Ghost Dog: The Way of the Samurai“'' (1999), „''The Greate Debaters“'' (2007), „''The Butler“'' (2013), „''Arrival“'' (2016) va „''Respect“'' (2021) filmlarida ham rollar oʻynagan<ref name="Boston Globe">[https://www.boston.com/ae/movies/articles/2006/10/01/in_general_he_rules/?page=1 „In general, he rules.“] ''[[The Boston Globe]]''. October 1, 2006. 2022 starred alongside Jude Law in the Netflix Movie Repo Men.</ref><ref name="CBS">{{Veb manbasi|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|sarlavha=Forest Whitaker: The King Of The Oscars?|sana=January 31, 2007|ish=CBS News|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070207033243/https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|arxivsana=February 7, 2007}}</ref><ref name="New York">Sternbergh, Adam. [https://nymag.com/nymetro/movies/features/15453/ „Out of the Woods: How Forest Whitaker escaped his career slump.“] ''[[New York (magazine)|New York]]''. January 9, 2006.</ref>. U „''Panic Room“'' (2002), „''[[Rogue One|Rogue One: A Star Wars Story]]“'' (2016) va Zuri rolida „''[[Qora Pantera (film)|Qora Pantera]]“'' (2018) kabi blokbasterlarda ham paydo bo‘lgan. Ugandalik diktator [[Idi Amin|Idi Aminning]] Britaniya tarixiy dramatik filmi ''"Shotlandiyaning soʻnggi qiroli"'' (2006)dagi roli uchun Whitaker „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Akademiya mukofotiga sazovor boʻldi. Whitaker rejissyorlik debyutini „''Strapped''“ (1993) televizion filmida qilgan va ''"Waiting to Exhale"'' (1995), ''"Hope Floats''" (1998) va „''First Daughter''“ (2004) filmlarini boshqargan. 2019-yildan beri u „[[Godfather of Harlem]]“ epix kriminal drama serialida Bumpy Johnson rolini o‘ynagan.[[Fayl:Forest_Whitaker_2010.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Forest_Whitaker_2010.jpg/170px-Forest_Whitaker_2010.jpg|thumb| Whitaker „ ''My Own Love Song“'' filmini Parijda taqdim etmoqda, 2010-yil|left|255x255px]] U 2014-yildagi "Taken 3" filmida ham rol ijro etgan, rol katta bo'lmasada tanqidchilar olqishiga sazovor bo'lgan. Aktyorlik karerasidan tashqari, Whitaker insonparvarlik faoliyati va faolligi bilan ham tanilgan. 2011-yilda u YuNESKOning yaxshi niyat elchisi etib tayinlandi, keyinroq Tinchlik va kelishuv boʻyicha maxsus elchi lavozimiga koʻtarildi va Whitaker Tinchlik va Taraqqiyot Tashabbusining notijorat yordam dasturi (WPDI) bosh direktori boʻlib xizmat qiladi<ref name="auto1">{{Veb manbasi|url=https://www.wpdi.org/|sarlavha=WPDI Whitaker Peace & Development Initiative|ish=WPDI}}</ref>. == Yoshligi == Forest Steven Whitaker 1961-yil 15-iyulda [[Longview (Texas)|Texas shtatining Longvyu]] shahrida maxsus taʼlim oʻqituvchisi Laura Francisning va sugʻurta sotuvchisi Forest E. Whitaker Jr.ning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.imdb.com/name/nm0001845/bio|sarlavha=Forest Whitaker|ish=IMDb}}</ref><ref>[http://www.filmreference.com/film/74/Forest-Whitaker.html „Forest Whitaker Biography (1961-).“] ''FilmReference.com''.</ref>. Uning onasi [[Akan]], otasi esa Igbo millatiga mansub. Whitake boshlangʻich maktabda boʻlganida, uning oilasi [[Carson (California)|Kaliforniya shtatidagi Karsonga]] koʻchib oʻtdi<ref name="Patterson">Patterson, John. [https://www.theguardian.com/film/2002/apr/20/patterson.features „The bigger picture.“] ''[[The Guardian]]''. April 20, 2002.</ref>. Uning ikkita ukasi va katta opasi bor. Uning aktyor sifatidagi birinchi roli Dylan Tomasning „''Under Milk Wood“'' spektaklidagi bosh rol edi. Whitaker Palisades Charter High Schoolda oʻqigan, u yerda futbol jamoasida oʻynagan va xorda qoʻshiq kuylagan, maktabni 1979-yilda bitirgan. U Pomona shtatidagi Kaliforniya Davlat Politexnika Universitetiga futbol stipendiyasi bilan o‘qishga kirdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Cal Poly Pomona|url=http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html|ish=CSU Mentor|kirish sanasi=September 12, 2008|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2017-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170528104136/http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html}}</ref>, biroq belidagi jarohat tufayli ixtisosligini musiqaga (qo‘shiq aytishga) o‘zgartirdi. U 1980-yilda ''Cal Poly Chamber Singers'' bilan Angliyaga gastrol qilgan. U qisqa vaqt ichida ixtisosligini dramaga oʻzgartirdi. Keyinchalik Whitaker Janubiy [[Kaliforniya universiteti]] qoshidagi Tornton musiqa maktabiga opera boʻyicha [[tenor]] sifatida oʻqishga oʻtdi va keyinchalik universitetning drama konservatoriyasiga qabul qilindi. U 1982-yilda USC ni aktyorlik boʻyicha BFA bilan tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/|sarlavha=100 Celebrities with College Degrees|nashriyot=Rasmussen College|kirish sanasi=November 19, 2017|arxivsana=2018-06-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180626220507/https://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/}}</ref>. U 2004-yilda Nyu-York universitetining Gallatin Individual tadqiqotlar maktabida „Mojarolar o‘zagi: Tinchlik va yarashuvni o‘rganish“ bo‘yicha ilmiy darajaga ega bo‘lgan<ref>Laura Randall [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9906E2DA1E3DF934A35752C1A9629C8B63 „BLACKBOARD: Independent Study; A Twin Peek: What The Stars Do at N.Y.U.“] ''The New York Times'', November 7, 2004.</ref>. Whitaker keyinchalik [[London]] Drama Studioda aspiranturada tahsil oldi. == Faoliyati == [[Fayl:Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg/170px-Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|left|thumb| Uitaker 2013 yilgi Kann kinofestivalida|244x244px]] Whitaker uzoq vaqtdan beri taniqli kinorejissyorlar va aktyorlar bilan hamkorlik qilgan. Oʻzining ekrandagi birinchi nota ijrosida u 1982-yilda Kameron Krouning ''"Ridgemont High"da'' oʻsmirlik davriga oid „Fast Times“ filmi versiyasida oʻrta maktab futbolchisi rolini oʻynagan. 1986-yilda u [[Martin Scorsese|Martin Scorsesening]] „''Color of Money''“ va Oliver Stounning „''Platoon''“ filmlarida paydo boʻldi. Keyingi yili u [[Robin Williams]] bilan birga „''Good Morning, Vietnam''“ komediyasida rol oʻynadi. 1988-yilda Whitaker „''Bloodsport''“ filmida paydo boʻldi va oʻzining birinchi bosh rolini [[Clint Eastwood|Clint Eastwoodning]] „''Bird''“ filmida [[Jaz|jazz]] alto saksofonchisi Charli „Bird“ Parker rolini oʻynadi. Oʻzini rolga tayyorlash uchun Whitaker saksafon darslarini oldi, shuningdek, keng koʻlamli tadqiqotlar olib bordi va Parkerni tanigan koʻplab odamlar bilan suhbatlashdi<ref>Lindsey, Robert. [https://www.nytimes.com/1988/09/11/magazine/film-living-the-part-young-man-with-a-sax.html „FILM: LIVING THE PART; Young Man With a Sax.“] ''[[The New York Times Magazine]]''. September 11, 1988.</ref>. Uning „transsendent“ deb atalgan spektakli unga 1988-yilda Kann kinofestivalida eng yaxshi aktyor mukofoti va „[[Oltin globus]]“ nominatsiyasiga sazovor boʻldi<ref name="festival-cannes.com">{{Veb manbasi|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|sarlavha=Festival de Cannes: Bird|kirish sanasi=July 25, 2009|ish=festival-cannes.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110728174856/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|arxivsana=July 28, 2011}}</ref>. = Shaxsiy hayoti = 1996-yilda Whitaker „''Blow Away''“ filmi toʻplamida tanishgan [[Aktyor|aktrisa]] Keisha Nashga uylandi. Ularning toʻrt farzandi bor: ikkita qizi (Sonnet va True) va oʻgʻli (Ocean Alexander) va uning qizi (Autumn) oldingi munosabatlaridan. 2018-yil dekabr oyida Whitaker murosasiz kelishmovchiliklarni aytib, Nesh bilan ajrashish uchun ariza berdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Forest Whitaker files for divorce from Keisha Nash-Whitaker|sana=December 27, 2018|nashriyot=[[Associated Press]]|url=https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d|kirish sanasi=December 31, 2018|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2018-12-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181231194043/https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d}}</ref>. Whitaker yoga bilan shugʻullanadi, kenpoda qora kamarga ega va vegetarian. U, shuningdek, Den Inosanto qoʻl ostida va hozirda Jo Jekson bilan birga Eskrimada mashq qiladi. 2021-yilda u NBA Afrikaga ozchilik egasi va strategik investor sifatida qoʻshilganligi eʼlon qilindi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nba.com/news/whitaker-moyo-join-nba-africa-investors|sarlavha=Forest Whitaker and Dambisa Moyo join group of strategic investors in NBA Africa|ish=[[NBA.com]]}}</ref>. Whitakerning chap koʻzining [[Ptoz|ptozisini]] tanqidchi Susan Wloszczyna „qiziqarli“ deb atagan<ref>Wloszczyna, Susan. [https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-10-01-king-scotland-duo_x.htm „'Last Kingʻ demanded obedience to their craft.“] ''USA Today''. October 2, 2006.</ref>, [[yozuvchi]] Stephanie Zacharek esa bu unga „uyqusirab, mulohazakor koʻrinish“ beradi degan. Whitakerning tushuntirishicha, bu holat irsiydir va u kosmetik sabablarga koʻra emas, balki koʻrish qobiliyatiga taʼsir qilgani uchun uni tuzatish uchun jarrohlik amaliyotini oʻtkazishni oʻylagan<ref>Sager, Mike. [http://www.esquire.com/features/what-ive-learned/ESQ0107forestwhitaker „What I’ve Learned: Forest Whitaker.“] ''Esquire''. February 26, 2007.</ref>. Uning nasl-nasabi Nigeriyaning Imo shtatidagi Nkverre bilan bogʻliq boʻlib, u yerda 2009-yil 5-aprelda faxriy boshliq etib tayinlangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://afroculture.net/39-black-celebrities-of-hollywood-of-nigerian-origin/|ish=Afroculture|sarlavha=39 Black Celebrities in Hollywood with Nigerian origin|muallif=Charlotte B.|sana=2019|kirish sanasi=2021-01-10}}</ref>. == Manbalar == <references responsive="" /> {{DEFAULTSORT:Whitaker, Forest}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Amerikalik erkak televideniye aktyorlari]] [[Turkum:Afroamerikalik erkak aktyorlar]] [[Turkum:1961-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:15-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:Aktyor va aktrisalar top 1000 taligi]] [[Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar]] 5m601eovj89m43m14775hmpgdkxs5u1 5997813 5997812 2026-04-17T08:13:15Z KWiki78 246724 5997813 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Forest Whitaker|portret=Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg|tugʻilgan paytidagi ismi=Forest Steven Whitaker|tavallud sanasi=1961-yil 15-iyul|tavallud joyi=[[Longview]], [[Texas]], [[AQSh]]|kasbi=Aktyor, Prodyuser, Rejissyor|faoliyat_yillari=1981-yildan hozirgi kungacha|turmush oʻrtogʻi=Keisha Nash (1996—2021)|bolalari=4}} '''Forest Steven Whitaker''' ({{Talaffuz|Forest Stiven Uitaker}}; 1961-yil 15-iyulda tugʻilgan) — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[aktyor]]. U turli sovrinlarga sazovor boʻlgan, jumladan, [[Oscar|Akademiya mukofoti]], [[Oltin globus|Oltin globus mukofoti]], Britaniya kino akademiyasi mukofoti va ikkita kino [[Screen Actors Guild Awards|aktyorlari gildiyasi mukofoti]]. ''"Fast Times Ridgemont High" (1982)'' filmida debyut qilganidan soʻng, Whitaker „Platoon“ (1986), „ ''Good Morning, Vietnam“'' (1987), „ ''Bird“'' (1988) kabi filmlardagi rollari uchun obroʻ qozondi. Bundan tashqari „''The Crying Game“'' (1992), „''Phenomenon“'' (1996), „''Ghost Dog: The Way of the Samurai“'' (1999), „''The Greate Debaters“'' (2007), „''The Butler“'' (2013), „''Arrival“'' (2016) va „''Respect“'' (2021) filmlarida ham rollar oʻynagan<ref name="Boston Globe">[https://www.boston.com/ae/movies/articles/2006/10/01/in_general_he_rules/?page=1 „In general, he rules.“] ''[[The Boston Globe]]''. October 1, 2006. 2022 starred alongside Jude Law in the Netflix Movie Repo Men.</ref><ref name="CBS">{{Veb manbasi|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|sarlavha=Forest Whitaker: The King Of The Oscars?|sana=January 31, 2007|ish=CBS News|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070207033243/https://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml|arxivsana=February 7, 2007}}</ref><ref name="New York">Sternbergh, Adam. [https://nymag.com/nymetro/movies/features/15453/ „Out of the Woods: How Forest Whitaker escaped his career slump.“] ''[[New York (magazine)|New York]]''. January 9, 2006.</ref>. U „''Panic Room“'' (2002), „''[[Rogue One|Rogue One: A Star Wars Story]]“'' (2016) va Zuri rolida „''[[Qora Pantera (film)|Qora Pantera]]“'' (2018) kabi blokbasterlarda ham paydo bo‘lgan. Ugandalik diktator [[Idi Amin|Idi Aminning]] Britaniya tarixiy dramatik filmi ''"Shotlandiyaning soʻnggi qiroli"'' (2006)dagi roli uchun Whitaker „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Akademiya mukofotiga sazovor boʻldi. Whitaker rejissyorlik debyutini „''Strapped''“ (1993) televizion filmida qilgan va ''"Waiting to Exhale"'' (1995), ''"Hope Floats''" (1998) va „''First Daughter''“ (2004) filmlarini boshqargan. 2019-yildan beri u „[[Godfather of Harlem]]“ epix kriminal drama serialida Bumpy Johnson rolini o‘ynagan.[[Fayl:Forest_Whitaker_2010.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Forest_Whitaker_2010.jpg/170px-Forest_Whitaker_2010.jpg|thumb| Whitaker „ ''My Own Love Song“'' filmini Parijda taqdim etmoqda, 2010-yil|left|255x255px]] U 2014-yildagi "Taken 3" filmida ham rol ijro etgan, rol katta bo'lmasada tanqidchilar olqishiga sazovor bo'lgan. Aktyorlik karerasidan tashqari, Whitaker insonparvarlik faoliyati va faolligi bilan ham tanilgan. 2011-yilda u YuNESKOning yaxshi niyat elchisi etib tayinlandi, keyinroq Tinchlik va kelishuv boʻyicha maxsus elchi lavozimiga koʻtarildi va Whitaker Tinchlik va Taraqqiyot Tashabbusining notijorat yordam dasturi (WPDI) bosh direktori boʻlib xizmat qiladi<ref name="auto1">{{Veb manbasi|url=https://www.wpdi.org/|sarlavha=WPDI Whitaker Peace & Development Initiative|ish=WPDI}}</ref>. == Yoshligi == Forest Steven Whitaker 1961-yil 15-iyulda [[Longview (Texas)|Texas shtatining Longvyu]] shahrida maxsus taʼlim oʻqituvchisi Laura Francisning va sugʻurta sotuvchisi Forest E. Whitaker Jr.ning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.imdb.com/name/nm0001845/bio|sarlavha=Forest Whitaker|ish=IMDb}}</ref><ref>[http://www.filmreference.com/film/74/Forest-Whitaker.html „Forest Whitaker Biography (1961-).“] ''FilmReference.com''.</ref>. Uning onasi [[Akan]], otasi esa Igbo millatiga mansub. Whitake boshlangʻich maktabda boʻlganida, uning oilasi [[Carson (California)|Kaliforniya shtatidagi Karsonga]] koʻchib oʻtdi<ref name="Patterson">Patterson, John. [https://www.theguardian.com/film/2002/apr/20/patterson.features „The bigger picture.“] ''[[The Guardian]]''. April 20, 2002.</ref>. Uning ikkita ukasi va katta opasi bor. Uning aktyor sifatidagi birinchi roli Dylan Tomasning „''Under Milk Wood“'' spektaklidagi bosh rol edi. Whitaker Palisades Charter High Schoolda oʻqigan, u yerda futbol jamoasida oʻynagan va xorda qoʻshiq kuylagan, maktabni 1979-yilda bitirgan. U Pomona shtatidagi Kaliforniya Davlat Politexnika Universitetiga futbol stipendiyasi bilan o‘qishga kirdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Cal Poly Pomona|url=http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html|ish=CSU Mentor|kirish sanasi=September 12, 2008|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2017-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170528104136/http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html}}</ref>, biroq belidagi jarohat tufayli ixtisosligini musiqaga (qo‘shiq aytishga) o‘zgartirdi. U 1980-yilda ''Cal Poly Chamber Singers'' bilan Angliyaga gastrol qilgan. U qisqa vaqt ichida ixtisosligini dramaga oʻzgartirdi. Keyinchalik Whitaker Janubiy [[Kaliforniya universiteti]] qoshidagi Tornton musiqa maktabiga opera boʻyicha [[tenor]] sifatida oʻqishga oʻtdi va keyinchalik universitetning drama konservatoriyasiga qabul qilindi. U 1982-yilda USC ni aktyorlik boʻyicha BFA bilan tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/|sarlavha=100 Celebrities with College Degrees|nashriyot=Rasmussen College|kirish sanasi=November 19, 2017|arxivsana=2018-06-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180626220507/https://www.rasmussen.edu/student-life/blogs/main/100-celebrities-with-college-degrees/}}</ref>. U 2004-yilda Nyu-York universitetining Gallatin Individual tadqiqotlar maktabida „Mojarolar o‘zagi: Tinchlik va yarashuvni o‘rganish“ bo‘yicha ilmiy darajaga ega bo‘lgan<ref>Laura Randall [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9906E2DA1E3DF934A35752C1A9629C8B63 „BLACKBOARD: Independent Study; A Twin Peek: What The Stars Do at N.Y.U.“] ''The New York Times'', November 7, 2004.</ref>. Whitaker keyinchalik [[London]] Drama Studioda aspiranturada tahsil oldi. == Faoliyati == [[Fayl:Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg/170px-Forest_Whitaker_Cannes_2013_3.jpg|left|thumb| Uitaker 2013 yilgi Kann kinofestivalida|244x244px]] Whitaker uzoq vaqtdan beri taniqli kinorejissyorlar va aktyorlar bilan hamkorlik qilgan. Oʻzining ekrandagi birinchi nota ijrosida u 1982-yilda Kameron Krouning ''"Ridgemont High"da'' oʻsmirlik davriga oid „Fast Times“ filmi versiyasida oʻrta maktab futbolchisi rolini oʻynagan. 1986-yilda u [[Martin Scorsese|Martin Scorsesening]] „''Color of Money''“ va Oliver Stounning „''Platoon''“ filmlarida paydo boʻldi. Keyingi yili u [[Robin Williams]] bilan birga „''Good Morning, Vietnam''“ komediyasida rol oʻynadi. 1988-yilda Whitaker „''Bloodsport''“ filmida paydo boʻldi va oʻzining birinchi bosh rolini [[Clint Eastwood|Clint Eastwoodning]] „''Bird''“ filmida [[Jaz|jazz]] alto saksofonchisi Charli „Bird“ Parker rolini oʻynadi. Oʻzini rolga tayyorlash uchun Whitaker saksafon darslarini oldi, shuningdek, keng koʻlamli tadqiqotlar olib bordi va Parkerni tanigan koʻplab odamlar bilan suhbatlashdi<ref>Lindsey, Robert. [https://www.nytimes.com/1988/09/11/magazine/film-living-the-part-young-man-with-a-sax.html „FILM: LIVING THE PART; Young Man With a Sax.“] ''[[The New York Times Magazine]]''. September 11, 1988.</ref>. Uning „transsendent“ deb atalgan spektakli unga 1988-yilda Kann kinofestivalida eng yaxshi aktyor mukofoti va „[[Oltin globus]]“ nominatsiyasiga sazovor boʻldi<ref name="festival-cannes.com">{{Veb manbasi|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|sarlavha=Festival de Cannes: Bird|kirish sanasi=July 25, 2009|ish=festival-cannes.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110728174856/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html|arxivsana=July 28, 2011}}</ref>. = Shaxsiy hayoti = 1996-yilda Whitaker „''Blow Away''“ filmi toʻplamida tanishgan [[Aktyor|aktrisa]] Keisha Nashga uylandi. Ularning toʻrt farzandi bor: ikkita qizi (Sonnet va True) va oʻgʻli (Ocean Alexander) va uning qizi (Autumn) oldingi munosabatlaridan. 2018-yil dekabr oyida Whitaker murosasiz kelishmovchiliklarni aytib, Nesh bilan ajrashish uchun ariza berdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Forest Whitaker files for divorce from Keisha Nash-Whitaker|sana=December 27, 2018|nashriyot=[[Associated Press]]|url=https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d|kirish sanasi=December 31, 2018|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2018-12-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181231194043/https://www.apnews.com/1aa7351af71642dcb397a41896b74a1d}}</ref>. Whitaker yoga bilan shugʻullanadi, kenpoda qora kamarga ega va vegetarian. U, shuningdek, Den Inosanto qoʻl ostida va hozirda Jo Jekson bilan birga Eskrimada mashq qiladi. 2021-yilda u NBA Afrikaga ozchilik egasi va strategik investor sifatida qoʻshilganligi eʼlon qilindi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nba.com/news/whitaker-moyo-join-nba-africa-investors|sarlavha=Forest Whitaker and Dambisa Moyo join group of strategic investors in NBA Africa|ish=[[NBA.com]]}}</ref>. Whitakerning chap koʻzining [[Ptoz|ptozisini]] tanqidchi Susan Wloszczyna „qiziqarli“ deb atagan<ref>Wloszczyna, Susan. [https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-10-01-king-scotland-duo_x.htm „'Last Kingʻ demanded obedience to their craft.“] ''USA Today''. October 2, 2006.</ref>, [[yozuvchi]] Stephanie Zacharek esa bu unga „uyqusirab, mulohazakor koʻrinish“ beradi degan. Whitakerning tushuntirishicha, bu holat irsiydir va u kosmetik sabablarga koʻra emas, balki koʻrish qobiliyatiga taʼsir qilgani uchun uni tuzatish uchun jarrohlik amaliyotini oʻtkazishni oʻylagan<ref>Sager, Mike. [http://www.esquire.com/features/what-ive-learned/ESQ0107forestwhitaker „What I’ve Learned: Forest Whitaker.“] ''Esquire''. February 26, 2007.</ref>. Uning nasl-nasabi Nigeriyaning Imo shtatidagi Nkverre bilan bogʻliq boʻlib, u yerda 2009-yil 5-aprelda faxriy boshliq etib tayinlangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://afroculture.net/39-black-celebrities-of-hollywood-of-nigerian-origin/|ish=Afroculture|sarlavha=39 Black Celebrities in Hollywood with Nigerian origin|muallif=Charlotte B.|sana=2019|kirish sanasi=2021-01-10}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="" /> {{DEFAULTSORT:Whitaker, Forest}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Amerikalik erkak televideniye aktyorlari]] [[Turkum:Afroamerikalik erkak aktyorlar]] [[Turkum:1961-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:15-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:Aktyor va aktrisalar top 1000 taligi]] [[Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar]] owf6a9hupx38b3lhm8zyxq8n64lpbtl 0 812472 5997802 5902160 2026-04-17T08:10:31Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997802 wikitext text/x-wiki '''Bolalar nikohi''' — [[UNICEF]] taʼrifiga koʻra, 18 yoshga toʻlmagan shaxs bilan rasmiy yoki norasmiy nikohdir<ref name="unicef">{{Veb manbasi|url=http://www.unicef.org/protection/57929_58008.html|sarlavha=Child marriage|til=en|nashriyot=[[UNICEF]]|kirish sanasi=2016-09-25|arxivsana=2018-09-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180907061839/https://www.unicef.org/protection/57929_58008.html}}</ref>. AQSh Sogʻliqni saqlash departamenti<ref name="cohabitation">{{Veb manbasi|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/series/sr_23/sr23_028.pdf|til=en|format=PDF|sarlavha=Marriage and Cohabitation in the United States: A Statistical Portrait Based on Cycle 6 (2002) of the National Survey of Family Growth|nashriyot=[[Министерство здравоохранения и социальных служб США]]|kirish sanasi=2017-09-28|arxivsana=2017-11-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171113010020/https://www.cdc.gov/nchs/data/series/sr_23/sr23_028.pdf}}</ref> va baʼzi tadqiqotchilar bolalar nikohi voyaga yetmaganlarning va ularning sud qarori bilan oʻsmirlikdagi homiladorlik davridagi nikohini oʻz ichiga oladi deya taʼkidlaydi<ref name="cohabitteen2">{{статья|автор={{nobr|Sharon K.,}} Houseknecht Lewis, {{nobr|Susan K. Lewis}}|zaglavie=Explaining Teen Childbearing and Cohabitation: Community Embeddedness and Primary Ties|ssilka=https://archive.org/details/sim_family-relations_2005-12_54_5/page/n44|izdanie=Family Relations|tip=j|mesto=|izdatelstvo=|god=2005|mesyats=12|tom=54|nomer=5|stranitsi=607—620|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|yazik=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Shu bilan birga, turli madaniyat va dinlarda, turli xalqlar hamda turli davrlar orasida qanday turdagi nikohni juda erta deb hisoblash kerakligi va nima uchun bunday ekanligi haqida har xil fikrlarni topish mumkin{{Oʻtishga|#Diniy normalar va davlat qonunlari}}. Koʻp asrlar davomida, zamonaviy gʻoyalarga koʻra, erta nikohlar juda keng tarqalgan boʻlib, [[din]], qonunlar va urf-odatlar tomonidan ruxsat etilgan{{Oʻtishga|#Tarixi}}. Birinchidan, hozirda ayrim mamlakatlar va mintaqalarda nikoh uchun eng kam qonuniy yosh 18 yoshdan kam; ikkinchidan, boshqalarda 18 yoshga toʻlgunga qadar nikoh qurishga ota-onaning roziligi bilan, homiladorlik yoki boshqa alohida holatlarda ruxsat etiladi; uchinchidan, madaniy anʼanalar va diniy institutlar rasmiy huquqiy normalardan ustunroq va kuchliroq boʻlishi mumkin<ref name="Nour child marriage2">{{статья|автор={{nobr|Nour N. M.}}|zaglavie=Child Marriage: a silent health and human rights issue|ssilka=|yazik=en|izdanie=Reviews in obstetrics and gynecology|tip=|mesto=|izdatelstvo=|god=2009|tom=2|vipusk=1|stranitsi=51—56|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. XX asr oxiri — XXI asr boshlarida eng koʻp miqdordagi bola nikohlari qashshoq mamlakatlarda va kam taʼminlangan oilalarda sodir boʻlgan{{Oʻtishga|#Bolalar nikohi eng koʻp tarqalgan mamlakatlar}}. Eng soʻnggi mavjud maʼlumotlarga koʻra, bolalar nikohi Afrika<ref>{{Veb manbasi|url=http://allafrica.com/stories/201308050251.html|sarlavha=allAfrica.com: Africa: Child Brides Die Young|ish=allAfrica.com|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2013-12-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131216062723/http://allafrica.com/stories/201308050251.html}}</ref><ref name="unfpa.org">{{Veb manbasi|sarlavha=Marrying Too Young: End Child Marriage|url=http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf|nashriyot=[[ЮНФПА]]|til=en|sahifalar=P. 23|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2015-09-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150921221459/http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf}}</ref>, Janubiy<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.unicef-irc.org/publications/pdf/digest7e.pdf|sarlavha=Early Marriage, Child Spouses|sahifalar=Section Asia, P. 4|sana=2001|til=en|format=PDF|nashriyot=[[ЮНИСЕФ]]|kirish sanasi=2016-09-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160303183259/http://www.unicef-irc.org/publications/pdf/digest7e.pdf|arxivsana=2016-03-03}}</ref>, Janubi-Sharqiy<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.plan.org.au/News/2013/08/20/Child-Marriage-in-Southeast-Asia.aspx|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131003043715/http://www.plan.org.au/News/2013/08/20/Child-Marriage-in-Southeast-Asia.aspx|arxivsana=2013-10-03|sarlavha=Southeast Asia’s big dilemma: what to do about child marriage?|til=en|nashriyot=Plan International Australia|sana=2013-08-20|kirish sanasi=2016-07-10}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.irinnews.org/report/87873/philippines-early-marriage-puts-girls-at-risk|sarlavha=IRIN Asia — PHILIPPINES: Early marriage puts girls at risk|til=en|ish=IRINnews|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2013-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131012003548/http://www.irinnews.org/report/87873/philippines-early-marriage-puts-girls-at-risk}}</ref> va [[Gʻarbiy Osiyo]]<ref name="pbs2010" /><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.sfgate.com/opinion/brinkley/article/Child-marriage-still-an-issue-in-Saudi-Arabia-3270366.php|sarlavha=Child marriage still an issue in Saudi Arabia|til=en|ish=SFGate|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2013-10-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131012064722/http://www.sfgate.com/opinion/brinkley/article/Child-marriage-still-an-issue-in-Saudi-Arabia-3270366.php}}</ref>, Okeaniya va [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]]<ref name="pbs2010">{{Veb manbasi|url=https://www.pbs.org/now/shows/341/facts.html|sarlavha=Child Brides — Child Marriage: What We Know . NOW — PBS|ish=pbs.org|kirish sanasi=2017-09-28|arxivsana=2018-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180915001846/http://www.pbs.org/now/shows/341/facts.html}}</ref> qismlarida keng tarqalgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.unicef-irc.org/publications/pdf/digest7e.pdf|format=PDF|sarlavha=Early Marriage, Child Spouses|nashriyot=[[ЮНИСЕФ]]|til=en|sahifalar=Section Oceania, P. 5|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2016-03-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160303183259/http://www.unicef-irc.org/publications/pdf/digest7e.pdf}}</ref>. Aksariyat joylarda bolalar nikohi muttasil kamayib bormoqda, baʼzi hududlarda esa juda yuqoriligicha qolmoqda {{Em dash}} 60 % dan ortiq bu turdagi nikoh [[Niger]], [[Chad]], [[Mali]], [[Bangladesh]], [[Gvineya]] va [[Markaziy Afrika Respublikasi|Markaziy Afrika Respublikasida]] kuzatiladi. Eng erta nikohlar Niger, Chad, Bangladesh, Mali va [[Efiopiya|Efiopiyada]] ommaviy ravishda belgilangan {{Em dash}} 20 % dan ortiq nikohlar 15 yoshgacha boʻlgan bolalarda kuzatilgan (2003—2009-yillardagi tadqiqotlarga koʻra)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/02/child_brides|sarlavha=Child brides — For poorer, most of the time|muallif=|muallifhavola=|hammualliflar=|iqtibos=|sana=2011-02-28|ish=|nashriyot=[[The Economist]]|kirish sanasi=2016-09-24|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161109200937/http://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/02/child_brides/|arxivsana=2016-11-09}}</ref><ref> {{Veb manbasi|url=http://www.fordfoundation.org/2011-annual/youth-sexuality-and-rights/map/#/married-by-15/Niger|sarlavha=Child Marriage|muallif=|muallifhavola=|hammualliflar=|iqtibos=|sana=2011|ish=|nashriyot=Ford Foundation|kirish sanasi=2016-09-24|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150924014524/http://www.fordfoundation.org/2011-annual/youth-sexuality-and-rights/map/#/married-by-15/Niger|arxivsana=2015-09-24}}</ref>. Yosh turmush qurishning sabablariga [[qashshoqlik]], kelin bahosi va [[Sep|sarpo]] yigʻish odatlari, mahalliy madaniy anʼanalar, erta turmush qurishga ruxsat beruvchi qonunlar, diniy va ijtimoiy tazyiqlar, diniy qoidalar, katta yoshda turmushga chiqolmay/uylanolmay qolishlik qoʻrquvi, savodsizlik, ayollarni haq toʻlanadigan ish bilan taʼminlay olmaslik kiradi<ref name="icrwchild">{{Veb manbasi|url=http://www.icrw.org/what-we-do/adolescents/child-marriage|sarlavha=Child Marriage|til=en|nashriyot={{iw|International Center for Research on Women|ICRW}}|kirish sanasi=2016-09-25|arxivsana=2016-11-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161101230205/http://www.icrw.org/what-we-do/adolescents/child-marriage}}</ref><ref name="africachild">{{Veb manbasi|url=http://www.forwarduk.org.uk/key-issues/child-marriage|sarlavha=Eradicating child marriage in Africa — FORWARD UK — FORWARD|nashriyot=Forward Uk|sana=|kirish sanasi=2015-02-18|arxivsana=2014-10-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006191227/http://www.forwarduk.org.uk/key-issues/child-marriage}}</ref>. Oʻgʻil bolalar ham, qizlar ham erta yoshda turmush quradilar{{Oʻtishga|#Yosh oʻgʻil-qizlar}}, lekin ularning aksariyatini ogʻir ijtimoiy-iqtisodiy ahvolga tushib qolgan oilalardagi qizaloq kelinlar tashkil qiladi<ref name="unicef_ncm">{{Veb manbasi|url=http://www.unicef.org/policyanalysis/files/Note_on_Child_Marriage.pdf|format=PDF|sarlavha=A Note on Child Marriage|nashriyot=[[ЮНИСЕФ]]|til=en|sana=2012-07|sahifalar=P. 3|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2018-08-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180819082235/https://www.unicef.org/policyanalysis/files/Note_on_Child_Marriage.pdf}}</ref>. == Tarixi == [[File:'Princess Emilia of Saxony', by Hans Krell (about 1530) Liverpool museums.jpg|thumb|1533-yilda 17 yoshli malika Saksoniya Emilia taqvodor George, Brandenburg-Ansbax margraviga turmushga chiqqan. Erta turmush qurish tarixiy davrlarda, jumladan, Yevropada ham keng tarqalgan.]] [[Fayl:Presentation_of_the_portrait_of_Maria_Antonia_of_Austria_(Marie_Antoinette)_to_Louis_Auguste,_Dauphin_of_France_in_front_of_Louis_XV_and_the_court_at_Versailles.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Presentation_of_the_portrait_of_Maria_Antonia_of_Austria_%28Marie_Antoinette%29_to_Louis_Auguste%2C_Dauphin_of_France_in_front_of_Louis_XV_and_the_court_at_Versailles.jpg/220px-thumbnail.jpg|thumb| Versaldagi [[Mariya antuanetta|Mariya Antuanetta]]. U 15 yoshida turmushga chiqqan.]] [[Sanoat toʻntarishi|Sanoat inqilobidan]] oldin, butun dunyo boʻylab ayollar koʻpincha erta yoshda, odatda [[Balogʻatga yetish|balogʻatga]] yetganidan keyin turmushga chiqqanlar<ref>{{Veb manbasi |muallif=Dukakis |ism=Andrea |sarlavha=Child Marriage, Common In The Past, Persists Today |url=https://www.cpr.org/show-segment/child-marriage-common-in-the-past-persists-today/ |qaralgan sana=2023-09-22 |ish=Colorado Public Radio |til=en}}</ref>. Bu amaliyotlar 19-asrga qadar asosan qishloq aholisi boʻlgan jamiyatlarda keng tarqalgan<ref name="Brown3140">{{Kitob manbasi |first=Jonathan A.C. |last=Brown |authorlink=Jonathan A.C. Brown |year=2015 |title=Misquoting Muhammad: The Challenge and Choices of Interpreting the Prophet's Legacy |publisher=Oneworld Publications (Kindle edition) |pages=3140–3150 (Kindle locations)}}</ref>. Er-xotin oʻz xoʻjaliklarini qurishlari kutilgan jamiyatlarda erkaklar kechroq oila qurishga moyil edilar. Bu erkaklarni yangi uy qurish va oʻsmir qizlarga uylanish uchun yetarli boylik toʻplamaguncha oila qurmaslikka undagan<ref name="Crone2747">{{Kitob manbasi |last=Patricia Crone |title=Pre-Industrial Societies: Anatomy of the Pre-Modern World |publisher=Oneworld (Kindle Edition) |year=2015 |page=2747 (Kindle loc.)}}</ref>. Zamonaviy sharoitda erta turmush qurish ilgari keng tarqalgan boʻlib, koʻp asrlar davomida va dunyodagi eng koʻp aholi punktlarida qabul qilingan. [[Antik davr|Antik davrda]] va oʻrta asrlarda qizlar koʻpincha balogʻat yoshida va hatto undan erta turmush qurishgan<ref name="laiou932">{{книга|автор=Abgeliki Laiou|заглавие=Coercion to sex and marriage in ancient and medieval societies|ссылка=|викитека=|ответственный=|издание=|место=Washington, DC|издательство=|год=1993|volume=|pages=85—190|columns=|allpages=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}</ref><ref>{{книга|автор=Ross Kraemer|заглавие=The Jewish Family in Antiquity|ссылка=|викитека=|ответственный=|издание=|место=Atlanta|издательство=Scholars Press|год=1993|pages=82—110|columns=|allpages=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}</ref>. [[M. A. Friedman]] taʼkidlashicha, [[Isroil podsholigi|qadimgi Isroilda]], qizning qachon va kimga turmushga chiqishi muhokamalarsiz faqat otasi tomonidan hal qilingan; bundan tashqari, koʻplab qizlar 15 yoshga toʻlmasdan, koʻpincha balogʻat yoshining boshida turmushga berilgan<ref name="friedman80">{{Книга|автор=Friedman M. A.|часть=Jewish Marriage in Palestine|ссылка часть=|заглавие=The Jewish Theological Seminary of America|ссылка=|Викитека=|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=1980|volume=1|pages=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}</ref>. Oʻrta asrlarda koʻpchilik yahudiy ayollar ham yoshligida turmush qurishgan<ref>{{Книга|автор=Lowenstein, Steven M.|заглавие=The Jewish Cultural Tapestry: International Jewish Folk Traditions|ссылка=|Викитека=|ответственный=|издание=|место=Oxford|издательство=|год=2002|volume=|pages=108|isbn=|тираж=|ref=}}</ref>. [[Ruth Lamdan]]{{Sfn|Lamdan|2000}}, "XVI asrda „Responsa“ (tarjimasi: „Javob“) qarorlarida va boshqa manbalar, koʻplab havolalar hamda maʼlumotlarga koʻra, oʻsha paytda bolalar nikohi eng keng tarqalgan oddiygina holat boʻlgan va norma hisoblangan. Yaxudiy dinining „Halakha“ qonunida „voyaga yetmagan“ atamasi 12 yosh va bir kunlik qizga tegishli boʻlgan. Oʻn ikki yarim yoshida, qiz allaqachon har tomonlama balogʻatga yetgan deb hisoblangan" deb yozadi. Gretsiyada ham erta nikoh va onalik ragʻbatlantirilgan, hatto oʻgʻil bolalar ham oʻsmirlik chogʻida uylanishi kutilardi<ref>{{Книга|автор=Demand, Nancy|заглавие=Birth, Death, and Motherhood in Classical Greece|оригинал=|ссылка=https://archive.org/details/birthdeathmother00dema|Викитека=|ответственный=|издание=|место=|издательство=Johns Hopkins University Press|год=1994|pages=[https://archive.org/details/birthdeathmother00dema/page/101 101]—104|isbn=|тираж=|ref=}}</ref>. Oʻrtacha umr koʻrish 40 yoshdan 45 yoshgacha boʻlgan davrda erta turmush qurish va erta farzand koʻrish davrga nisbatan juda xos va asosli edi. [[Rim imperiyasi|Rim imperiyasida]] turmush qurishning eng kam yoshi qizlar uchun 12, oʻgʻil bolalar uchun 14 yosh qilib belgilangan edi<ref name="ncbi"> {{Статья|title=Early Teen Marriage and Future Poverty|url=https://archive.org/details/sim_demography_2010-08_47_3/page/689}}</ref>. [[Oʻrta asr]] Angliya qonunchiligi ham, asosan, [[Rim huquqi|Rim huquqiga]] asoslangan holda erta nikohga ruxsat bergan va nikohlar odatda 16 yoshdan oldin sodir boʻlgan<ref>{{Статья|автор=Saito O.|заглавие=Historical demography: achievements and prospects|ссылка=|издание=Population Studies|место=|издательство=|год=1996|том=50|выпуск=3|номер=|страницы=537—553|isbn=|issn=|doi=10.1080/0032472031000149606|bibcode=|arxiv=|pmid=|язык=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Xitoyda ham imperatorlik davri tarixida bola nikohi norma hisoblangan<ref> {{Статья|автор=Zhao Z.|заглавие=Demographic systems in historic China: some new findings from recent research|издание=Journal of the Australian Population Association|год=1997|том=14|выпуск=2|страницы=201—232|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|язык=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Zamonaviy davrgacha boʻlgan boshqa jamiyatlardan farqli oʻlaroq Shimoliy-Gʻarbiy Yevropada erkaklar va ayollar nisbatan kech nikohlanganlar. Bunda har ikkala jins vakillari odatda 20 yoki hatto 30 yoshning oʻrtalariga qadar nikohni kechiktirgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Levine |first=David |year=1977 |title=Family Formation in an Age of Nascent Capitalism |url=https://archive.org/details/familyformationi0000levi |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-445050-9 |page=[https://archive.org/details/familyformationi0000levi/page/152 152]}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Hajnal |first=John |year=1965 |chapter=European marriage pattern in historical perspective |editor=Glass |title=Population in History |url=https://archive.org/details/populationinhist0000glas |publisher=Arnold |location=London |pages=[https://archive.org/details/populationinhist0000glas/page/101 101–143]}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Coontz |first=Stephanie |year=2005 |title=Marriage, a History: From Obedience to Intimacy, or How Love Conquered Marriage |location=New York, New York |publisher=Viking Press, Penguin Group |isbn=978-0-670-03407-9 |pages=[https://archive.org/details/marriagehistoryf00coon/page/125 125–129] |url=https://archive.org/details/marriagehistoryf00coon/page/125}}</ref>. Angliya tarixiga oid maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, bu holat 14-asrda sodir boʻlgan. Amaliyot Gʻarbiy Yevropada birinchi boʻlib zoʻrlash boʻyicha huquqiy qonunlar va nikohga rozilik yoshini oʻrnatgan ingliz umumiy qonunida aks ettirilgan. 1275-yilda 12 yoki 14 yoshgacha boʻlgan qizlar bilan jinsiy aloqa qilish (manbalarning talqiniga qarab) jinoiy javobgarlikka tortilishga sabab boʻlgan. 1576-yilda 10 yoshgacha boʻlganlar bilan jinsiy aloqa qilish holatlar uchun yanada qattiqroq jazolarni nazarda tutilgan ikkinchi qonun qabul qilingan. 18-asr oxiri va 19-asr boshlarida Britaniya mustamlaka maʼmuriyati Hindiston yarimorolida hindu va musulmon qizlar uchun nikoh yoshiga cheklovlar joriy qilgan<ref name="Brown31402">{{Kitob manbasi |first=Jonathan A.C. |last=Brown |authorlink=Jonathan A.C. Brown |year=2015 |title=Misquoting Muhammad: The Challenge and Choices of Interpreting the Prophet's Legacy |publisher=Oneworld Publications (Kindle edition) |pages=3140–3150 (Kindle locations)}}</ref>. 18-asrda [[Suriya|Suriyada]] yashovchi shotlandiyalik shifokorning aytishicha, mahalliy aholi oʻz farzandlari uchun yoshligida nikoh ahdini tuzmoqchi boʻlishgan, ammo qiz „voyaga yetgunga qadar“ nikoh tuzilmagan. 19-asrga aloqador Falastinga oid dalillar shuni koʻrsatadiki, erlar baʼzida xotinlari balogʻatga yetgunga qadar kutmasdan jinsiy aloqani boshlagan, ammo bu kamdan-kam uchraydigan hodisa boʻlib, ijtimoiy jihatdan va [[shariat]] sudlari tomonidan qoralangan. 1830-yillarda [[Edward William Lane]] 16 yoshga toʻlgunga qadar bir nechta misrlik qizlar turmush qurmaganligini, ammo ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar, taʼlim islohoti va zamonaviylik sezilarli oʻzgarishlar keltirganini kuzatgan. 1920-yilga kelib, misrlik ayollarning 10% dan kamrogʻi 20 yoshgacha boʻlgan davrda turmushga chiqqan. 1923-yilda Misr parlamenti nikohning eng kichik yoshini ayollar uchun 16 yosh, erkaklar uchun esa 18 yosh qilib belgilagan<ref>{{Kitob manbasi |first=Jonathan A.C. |last=Brown |authorlink=Jonathan A.C. Brown |year=2015 |title=Misquoting Muhammad: The Challenge and Choices of Interpreting the Prophet's Legacy |publisher=Oneworld Publications (Kindle edition) |pages=3120–3160(Kindle location)}}</ref>. == Diniy normalar va davlat qonunlari == Tarixda maʼlum boʻlgan dinlarning aksariyati u yoki bu tarzda turmush qurish uchun minimal yoshni belgilab qoʻygan. Xristianlik dinining qonunlari qizning balogʻat yoshiga yetmasdan turmushga chiqishini taqiqlagan<ref>{{книга|автор=Burn, Richard; Tyrwhitt, Robert; Phillimore, Robert.|заглавие=The Ecclesiastical Law|ссылка=|викитека=|ответственный=|издание=|место=London|издательство=Sweet Stevens & Norton|год=|volume=4|pages=54|columns=|allpages=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}</ref><ref>{{книга|автор=Macdonell, Arthur Anthony; Keith, Arthur Berriedale|часть=Chaild Marriage|ссылка часть=https://archive.org/stream/vedicindexofname01macduoft#page/474/mode/2up|заглавие=Vedic index of names and subjects|ссылка=https://archive.org/details/vedicindexofname01macduoft|викитека=|место=London|издательство=Murray|год=1912|volume=1|pages=474—476|allpages=572|isbn=|тираж=|ref=}}</ref>. Yahudiy olimlari va ravvinlari balogʻatga yetgunga qadar turmush qurishni qatʼiyan man qilgan<ref name="friedman802">{{книга|автор=Friedman M. A.|часть=Jewish Marriage in Palestine|ссылка часть=|заглавие=The Jewish Theological Seminary of America|ссылка=|викитека=|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=1980|volume=1|pages=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}</ref>, lekin shu bilan birga istisno tariqasida 3 yoshdan 12 yoshgacha boʻlgan qizlar otalarining xohishiga binoan unashtirilishi yoki turmushga berilishi mumkin edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/10310-majority|title=MAJORITY — JewishEncyclopedia.com|lang=en|publisher=|accessdate=2016-07-09|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121605/http://www.jewishencyclopedia.com/articles/10310-majority|deadlink=no}}</ref><ref>{{книга|автор=Lőw, Leopold.|заглавие=Beiträge zur jüdischen Altherthumskunde, Band 2|ссылка=https://books.google.de/books?id=QbUXAQAAMAAJ&q=ketannah&dq=ketannah&hl=de&sa=X&ved=0CDEQ6AEwAmoVChMI9-Tsgc3BxwIVxtYUCh0Vyggj|викитека=|ответственный=|издание=|место=|издательство=Gregg|год=1969|pages=170, 175, 176|isbn=|тираж=|ref=}}</ref>. Halachaga koʻra, qiz 12 yoshu olti oyligida „bogeret“ yoki yetuk ayolga aylanmaguncha turmushga chiqmasligi kerak<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/952875/jewish/Ishut-Chapter-Two.htm |sarlavha=Ishut - Chapter Two - Chabad.org}}</ref><ref name="auto6">{{Veb manbasi |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/952876/jewish/Ishut-Chapter-Three.htm |sarlavha=Ishut - Chapter Three - Chabad.org}}</ref>. Garchi [[Maymonid|Muso Maymonid]] [[Talmud]] ''Mishne Tavrotida'' (milodiy 1170-1180-yillar orasida tuzilgan) alohida hollarda 3 yoshdan 12 yoshgacha boʻlgan qizlarni otalari turmushga berishlari mumkinligini eslatib oʻtgan boʻlsa-da<ref name="MAJORITY – JewishEncyclopedia.com">{{Veb manbasi |url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/10310-majority |sarlavha=MAJORITY – JewishEncyclopedia.com |qaralgan sana=2016-07-09}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=QbUXAQAAMAAJ&q=ketannah |title=Beiträge zur jüdischen Altherthumskunde, Band 2 |last=Lőw |first=Leopold Lőw |pages=170, 175, 176 |year=1969 |publisher=Gregg |isbn=9780576801270}}</ref> (3:19 oyatida ham aniqlik kiritilgan) xuddi shu bobda „Ota oʻz qizini voyaga yetmaganida yoki qizligida hohlagan kishiga bagʻishlash ixtiyoriga ega boʻlsa-da, unga bu tarzda ish tutishi toʻgʻri kelmaydi“ deyilgan<ref name="auto6" />. Hind [[Vedalar|Vedalarida]], xususan, [[Rigveda]] va [[Atharvaveda|Atharvavedada]] Vediklar davrida qizlar balogʻatga yetganidan keyin turmushga chiqqanligi va yetuk yoshda boʻlganligini koʻrsatadigan oyatlar mavjud<ref>{{Kitob manbasi |last=Nagi |first=B. S. |title=Child Marriage in India: A Study of Its Differential Patterns in Rajasthan |date=1 January 1993 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-460-2 |page=6 |language=en}}</ref>. Dastlabki Dharmashastrada, qizlar balogʻatga yetganidan keyin turmushga chiqarilishi kerakligi taʼkidlangan<ref>{{Kitob manbasi |last=Singh |first=Upinder |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson Education India |year=2008 |page=420}}</ref>, baʼzi matnlarda esa nikoh yoshi balogʻatga yetgunga qadar uzaytirilgan<ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&pg=PA420 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |first=Upinder |last=Singh |year=2008 |publisher=Pearson Education India |page=420 |isbn=9788131716779}}</ref>. Qonun sifatida tatbiq etilmagan Manusmritida<ref>Donald Davis (2010), The Spirit of Hindu Law, Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521877046}}, page 14</ref> ota qizini balogʻatga yetmasdan turmushga bermasa va qiz balogʻatga yetganidan keyin uch yildan kamroq vaqt ichida turmushga chiqmasa, qiziga zulm qilgan deb hisoblanilishi aytilgan<ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=xp35-8gTRDkC&pg=PA113 |title=Megasthenes and Indian Religion: A Study in Motives and Types |last=Allan Dahlaquist |publisher=Motilal Banarsidass |pages=113–114 |isbn=9788120813236 |date=31 December 1996}}</ref>. Ingliz cherkov qonuni qiz bolani balogʻat yoshiga yetmasdan turmushga berishni taqiqlagan<ref>Richard Burn, Robert Tyrwhitt and Robert Phillimore, ''The Ecclesiastical Law'', Volume 4, Sweet Stevens & Norton (London), page 54.</ref>. [[Katolik cherkovi]] 1917-yildagi Kanon qonuni kodeksi qabul qilinishidan oldin unashtiruv uchun minimal yoshni 7 yosh deb belgilagan. Nikoh tuzish uchun eng kichik yosh yo haqiqiy balogʻatga yetgan yo nominal sifatida oʻgʻil bolalar uchun 14 va qizlar uchun 12 yosh boʻlgan<ref name="Rock1907">{{Catholic|inline=1|wstitle=Canonical Age|url=http://www.newadvent.org/cathen/01206c.htm|first=P.M.J.|last=Rock|volume=1}}</ref>. 1917-yilgi kodeksga binoan bu koʻrsatkich oʻgʻil bolalar uchun 16 ga, qizlar uchun esa 14 ga koʻtarildi<ref name="Bachofen1920">{{Cite encyclopedia|location=St. Louis, MO; London|publisher=B. Herder book|encyclopedia=A commentary on the new code of the canon law|last=Bachofen|first=Charles A.|edition=2nd rev.|volume=5|year=1920|lccn=19004568|url=http://hdl.handle.net/2027/wu.89088314570?urlappend=;seq=174|at=c. 1067}}</ref>; 1983-yilda Kanon qonuni kodeksida oʻgʻil bolalar uchun 16 yosh va qizlar uchun 14 yosh qabul qilingan<ref name="autogenerated1">{{Veb manbasi|url=http://www.vatican.va/archive/ENG1104/_P3Y.HTM|sarlavha=Code of Canon Law|sana=|format=|ish=|nashriyot=Vatican|kirish sanasi=2016-09-24|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170704155220/http://www.vatican.va/archive/ENG1104/_P3Y.HTM|arxivsana=2017-07-04}}</ref>. [[Islomda Nikoh|Islomiy nikoh qoidalari]] baʼzi hollarda 10 yoshdan kichik qizlarni turmushga berishga ruxsat beradi, chunki [[shariat]] qisman „[[Sahihi Buxoriy]]“ va „[[Sahihi Muslim]]“ [[hadis]] toʻplamlarida tasvirlangan [[Muhammad|Muhammad paygʻambarning]] soʻzlari va qilgan ishlariga asoslanadi. Ushbu manbalarga koʻra, Muhammad ayollarining uchinchisi boʻlgan olti yoki yetti yoshli{{Efn|В одних источниках указано 6 лет, в других{{—}} 7 let<ref name="spellberg">{{книга |автор=Spellberg, Denise |заглавие=Politics, Gender, and the Islamic Past: The Legacy of 'A’isha Bint Abi Bakr |ссылка= |викитека= |ответственный= |место= |издательство=Columbia University Press |год=1996 |pages=39—40 |isbn=978-0-231-07999-0 |ref= }}</ref>.}} [[Oysha|Oyshaga]] uylangan va Oysha toʻqqiz yoki oʻn yoshlarida nikoh munosabatlariga kirgan. Baʼzi taniqli islom ulamolari tom maʼnoda bu xronologik yosh emasligini taʼkidlaydilar; musulmon dinida nikoh yoshi qiz uchun mas’ul boʻlgan shaxslar tomonidan uning balogʻatga yetganini anglaganlarida sodir boʻladi. Lekin bu balogʻat yoshining boshlanishining noprofessional va sub’ektiv taʼrifi boʻlib, koʻplab musulmonlar va baʼzi islom ulamolari oʻrtasida shariat qonunlari boʻyicha 13 yoshga toʻlmagan qizlarni turmushga berish joiz, degan qatʼiy eʼtiqodlar mavjud<ref>{{Книга|автор={{nobr|Ali A. A.}}|zaglavie=Child Marriage in Islamic Law|ssilka=|Vikiteka=|otvetstvenniy=|izdanie=|mesto=McGill University (Canada)|izdatelstvo=The Institute of Islamic Studies|god=2000|volume=|pages=16—18|allpages=|seriya=|isbn=|tiraj=|ref=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Maududi, Syed Abul A'ala|часть=Surah At-Talaq 65|ссылка часть=http://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=65|заглавие=Towards Understanding the Quran|оригинал=|ссылка=http://www.islamicstudies.info/quran/tafheem/tafheemintroduction.php|Викитека=|ответственный=пер. с араб. на англ. Dr. Zafar Ishaq Ansari|издание=|место=|издательство=islamicstudies.info|год=|pages=|allpages=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Jamjoom |first=Mohammed |date=2009-04-12 |title=Saudi judge refuses to annul 8-year-old's marriage |language=en |publisher=[[CNN]] |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/04/12/saudi.child.marriage/ |access-date=2016-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301183912/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/04/12/saudi.child.marriage/ |archive-date=2017-03-01}}</ref>. XXI asr boshlariga kelib, aksariyat mamlakatlar qonunlari nikoh uchun umumiy minimal yoshni 18 yosh deb belgilaganiga qaramay, koʻplab mamlakatlarda (nafaqat rivojlanayotgan yoki diniy mamlakatlarda) nikohga ruxsat beruvchi istisnolar mavjud boʻlib nikoh belgilangan yoshdan ertaroq ota-onalarning roziligi bilan va/yoki sud qarori bilan amalga oshiriladi<ref name="too young">{{Veb manbasi|sarlavha=Marrying Too Young: End Child Marriage|url=http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf|nashriyot=[[UNFPA]]|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2015-09-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150921221459/http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf}}</ref>. Baʼzida dunyoviy davlat hokimiyati milliy qonunchilikka muvofiq turmush qurish yoshiga yetmaganlarga nikoh oʻqigan diniy ulamolarini jazolaydi. Masalan, [[Qirgʻiziston|Qirgʻizistonda]] 2016-yilda voyaga yetmagan shaxslarga nikoh oʻqishda ishtirok etgan [[ulamo]] vakillarini (shuningdek, yangi turmush qurganlarning ota-onalarini) jinoiy jazolash (3 yildan 6 yilgacha qamoq jazosi) toʻgʻrisidagi qonun qabul qilindi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pravo.by/main.aspx?guid=238463|sarlavha=В Кыргызской Республике запрещены браки с участием несовершеннолетних лиц|kirish sanasi=2016-11-19|arxivsana=2016-11-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161120013504/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=238463}}</ref>. Hindiston{{Oʻtishga|#Hindiston}}, Kanada va AQShda ham yangi turmush qurgan yoshlar bilan nodavlat, shu jumladan diniy nikoh marosimlarini oʻtkazish uchun jazolar mavjud. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik jamgʻarmasi xabar beradi:<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> 2010-yilda 158 ta davlatda oʻz qonunlariga koʻra, qizlar uchun ota-ona yoki hukumat roziligisiz turmush qurish yoshi 18 yosh deb eʼlon qilingan. Biroq, 146 mamlakatda shtat yoki mahalliy odat qonunlari 18 yoshgacha boʻlgan qizlarga ota-onasi yoki hukumat roziligi bilan turmush qurishga ruxsat beradi; 52 ta davlatda 15 yoshgacha boʻlgan qizlar ota-onasining roziligi bilan turmushga chiqishi mumkin. Vaziyat oʻgʻil bolalar uchun boshqacharoq. 180 ta davlatda oʻgʻil bolalar uchun bepul nikoh yoshi 18 yoshni tashkil qiladi. Bundan tashqari, 105 ta davlatda 18 yoshgacha boʻlgan oʻgʻil bolalar ota-onasi yoki tegishli idoralar roziligi bilan, 23 ta davlatda esa 15 yoshgacha ota-onasining roziligi bilan uylanishi mumkin.<div class="mw-collapsible mw-collapsed ts-Скрытый_блок ts-Скрытый_блок-gray ts-Скрытый_блок-rightHideLink ts-oq" style="border:none;"><div class="ts-Скрытый_блок-title ts-Скрытый_блок-title-leftTitle ts-oq-header" style="text-align:left;">Asl matn<small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(inglizcha)</small></div><div class="mw-collapsible-content ts-oq-content" style=""> <div dir="auto" lang="en">In 2010, 158 countries reported that 18 years was the minimum legal age for marriage for women without parental consent or approval by a pertinent authority. However, in 146 countries, state or customary law allows girls younger than 18 to marry with the consent of parents or other authorities; in 52 countries, girls under age 15 can marry with parental consent. In contrast, 18 is the legal age for marriage without consent among males in 180 countries. Additionally, in 105 countries, boys can marry with the consent of a parent or a pertinent authority, and in 23 countries, boys under age 15 can marry with parental consent.</div> </div></div> </blockquote>Erta nikohlar uchun qonunchilik ruxsati ularning tarqalishiga olib kelmasada, bu hodisalar oʻrtasida maʼlum bir bogʻliqlik mavjud. AQShda, 1960-yilgi aholini roʻyhatga olinishida, 3,5 % qizlar 16 yoshgacha, 11,9 % esa 16 yoshdan 18 yoshgacha turmushga chiqqani maʼlum boʻlgan. Nikoh yoshi pastroq belgilangan shtatlarda yosh nikohlar ulushi yuqoriroq edi. [[Islom|Islomni]] davlat dini sifatida belgilovchilar shariat qonunlarining ustuvorligini tan soʻzsiz tan olishadi va ziddiyatli holatlarda sudlar koʻpincha amaldagi davlat qonunlariga emas, balki shariat qoidalariga muvofiq qaror qabul qiladilar va shu sababli qonun tomonidan ruxsat etilmagan erta nikohga ruxsat berishlari mumkin. UNICEF maʼlumotlariga koʻra, erta nikohlar eng koʻp kuzatilgan Niger, Chad, Mali, Bangladesh va Gvineya mamlakatlari aholisining kop` qismini musulmonlar tashkil etadi<ref name="unicef12a">{{Veb manbasi|url=http://www.unicef.org/sowc09/docs/SOWC09-CountryExample-Mali.pdf|format=PDF|sarlavha=Child Marriage is a Death Sentence for Many Young Girls|til=en|nashriyot=[[UNICEF]]|yil=2012|kirish sanasi=2016-08-11|arxivsana=2021-01-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210113035429/https://www.unicef.org/sowc09/docs/SOWC09-CountryExample-Mali.pdf}}</ref>. == Yosh oʻgʻil-qizlar == [[Fayl:Valentine,_Laura_-_Aunt_Louisa's_Nursery_Favourite_-_0029.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Valentine%2C_Laura_-_Aunt_Louisa%27s_Nursery_Favourite_-_0029.jpg/220px-Valentine%2C_Laura_-_Aunt_Louisa%27s_Nursery_Favourite_-_0029.jpg|thumb| Oʻrta asrlarda yosh bolalarning toʻyi]] Bolalar nikohining maʼlum tarixida voyaga yetmagan oʻgʻil bolalarga qaraganda voyaga yetmagan qizlarning koʻp qismi turmush qurishgan. UNICEF maʼlumotlariga koʻra, hozirda yosh bola kuyovlarga nisbatan yosh bola kelinlar soni nomutanosibdir<ref name="unicef">{{Veb manbasi|url=http://www.unicef.org/protection/57929_58008.html|sarlavha=Child marriage|til=en|nashriyot=[[UNICEF]]|kirish sanasi=2016-09-25|arxivsana=2018-09-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180907061839/https://www.unicef.org/protection/57929_58008.html}}</ref>. Biroq, voyaga yetmagan oʻgʻil bolaning turmush qurishi juda kam uchraydi deb hisoblash ham xato: 2014-yil sentyabr holatiga koʻra, 18 yoshgacha boʻlgan 156 million erkak uylangan. Ammo yosh [[kuyov]] uchun yosh nikohning sabablari va oqibatlari haqidagi savol yetarlicha oʻrganilmagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/09/18/the-sad-hidden-plight-of-child-grooms.html|sarlavha=The Sad Hidden Plight of Child Grooms|ism=Nina|familiya=Strochlic|sana=2014-09-18|nashriyot=|kirish sanasi=2016-07-09|arxivsana=2017-05-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170504171320/http://www.thedailybeast.com/articles/2014/09/18/the-sad-hidden-plight-of-child-grooms.html}}</ref>. == Bolalar nikohining sabablari == UNFPA maʼlumotlariga koʻra, bolalar nikohining tarqalishiga sabab boʻluvchi omillar: qashshoqlik va u bilan bogʻliq iqtisodiy kurash strategiyalari, [[gender tengsizligi]], yer va boshqa mulkka egalik masalalari, jinsiy aloqa ustidan nazorat va oila shaʼni, anʼanalari va madaniyatini himoya qilish, turmushga chiqmagan ayolning hayoti xavfsizligini (ayniqsa, urush, ochlik yoki epidemiya davriga toʻgʻri keladi) taʼminlay olmaslik<ref name="too young">{{Veb manbasi|sarlavha=Marrying Too Young: End Child Marriage|url=http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf|nashriyot=[[UNFPA]]|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2015-09-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150921221459/http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf}}</ref>. Boshqa sabablar orasida hokimiyat va oilalar oʻrtasidagi munosabatlar masalalarini hal qilish uchun nikohdan foydalanish kiradi<ref name="too young" />. Bolalar nikohining tarqalishi aholining tez oʻsishi, yetimlarning koʻpayishi, turli kasalliklar epidemiyasi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin<ref name=":0">{{Статья|url=http://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3200264/ambrus_earlymarriage.pdf?sequence=2|title=Early Marriage, Age of Menarche, and Female Schooling Attainment in Bangladesh}}</ref>. === Sarpo va savdo === [[Fayl:Thai_Bride_Price_2008.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Thai_Bride_Price_2008.jpg/220px-Thai_Bride_Price_2008.jpg|left|thumb| Tailandda anʼanaviy kelinni „sotib olish“ marosimi]] Ayrim hududlarda kelinga [[sep]] yigʻishning qadimiy anʼanasi bugungi kungacha saqlanib qolgan. Kelinning ota-onasi, ayniqsa, inqiroz, quvgʻin, [[jizya]] kabi [[diskriminatsiya]] soliqlari davrida sep yigʻish uchun koʻp pul sarflashlari odatiy hol. Bunday iqtisodiy qiyinchiliklar ota-onalarni farzandining yoshidan qatʼi nazar, koʻpincha yetarli miqdorda mahr taklif etilishi bilanoq qizini unashtirishga yoki turmushga berishga undaydi. S. D Goiten Yevropalik yahudiylarda ham shunday anʼana borligini taʼkidlagan {{Em dash}} ota-ona kuyov tomonga mos keladigan sep yigʻib olishi bilanoq, qizini imkon qadar erta turmushga beradi<ref name="goitein78">{{Книга|автор={{nobr|Goitein S. D.}}|chast=The Jewish Communities of the Arab World|ssilka chast=|zaglavie=A Mediterranean Society|ssilka=|Vikiteka=|otvetstvenniy=|izdanie=|mesto=|izdatelstvo=University of California Press|god=1978|volume=3|pages=|allpages=|seriya=|isbn=|tiraj=|ref=}}</ref>. Boshqa xalqlarda kuyov (yoki uning ota-onasi) kelinning ota-onasiga nikoh roziligini olish uchun pul (qalin puli) yoki boshqa mol-mulk berish urf-odatlari mavjud. Baʼzi mamlakatlarda kelin qanchalik yosh boʻlsa, uning „narxi“ shunchalik koʻp boʻlishi mumkin<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Bearak |first=Barry |date=2006-06-09 |title=The bride price |language=en |publisher=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2006/07/09/magazine/09BRI.html |access-date=2017-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906140017/https://www.nytimes.com/2006/07/09/magazine/09BRI.html |archive-date=2018-09-06}}</ref>. Bu odat qizlarning erta turmushga chiqishiga yanada koʻproq hissa qoʻshadi. Shunday holatlar boʻladiki, unda ota onalar juda ogʻir moliyaviy inqirozga uchragani sabab bu holatdan chiqib ketishning yagona yoʻli qizlarini kelin sifatida „sotish“ boʻladi. Baʼzilari esa qizlarni avval boshdan oʻziga xos [[tovar]] va oilaning daromad manbai deb hisoblaydi. Shunday qilib, baʼzan kelin narxi anʼanasi nafaqat erta turmush qurishga, balki bola savdosiga ham olib keladi<ref name="africachild">{{Veb manbasi|url=http://www.forwarduk.org.uk/key-issues/child-marriage|sarlavha=Eradicating child marriage in Africa — FORWARD UK — FORWARD|nashriyot=Forward Uk|sana=|kirish sanasi=2015-02-18|arxivsana=2014-10-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006191227/http://www.forwarduk.org.uk/key-issues/child-marriage}}</ref><ref>{{статья|автор=Larsen, Jacqueline Joudo.|заглавие=The trafficking of children in the Asia–Pacific|ссылка=http://www.aic.gov.au/publications/current%20series/tandi/401-420/tandi415.html|язык=en|издание=Trends & Issues in Crime and Criminal Justice|тип=ж|место=Canberra|издательство=Australian Institute of Criminology|год=2011|месяц=4|номер=415|issn=1836-2206|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref><ref>{{статья|автор=Warner, Elizabeth.|заглавие=Behind the wedding veil: Child marriage as a form of trafficking in girls|ссылка=http://digitalcommons.wcl.american.edu/jgspl/vol12/iss2/1/|язык=en|издание=Journal of Gender, Social Policy & the Law|тип=ж|место=|издательство=|год=2004|том=12|выпуск=2|страницы=233—247|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. === Quvgʻin va qullik === Erta nikohlar sonining koʻpayishi urushlar, dinni majburan qabul qilish, mahalliy aholining asirga olinishi va ularni qul qilish, deportatsiya va ommaviy qamoqqa olish kabi eng ogʻir va xavfli vaziyatlarda ham kuzatilmoqda. XIX asrgacha Yevropada loʻlilar va yahudiylarning taʼqib qilinishi, [[Gʻarbiy Afrika|Gʻarbiy Afrikada]] yevropalik, Hindiston va Afgʻonistonda esa musulmon mustamlakachilar tomonidan qullarning asir olinishi bunday zoʻravonlik qurboni boʻlgan xalqlar orasida yosh nikohlar nisbati oshishiga olib kelgan<ref name="goitein78">{{Книга|автор={{nobr|Goitein S. D.}}|chast=The Jewish Communities of the Arab World|ssilka chast=|zaglavie=A Mediterranean Society|ssilka=|Vikiteka=|otvetstvenniy=|izdanie=|mesto=|izdatelstvo=University of California Press|god=1978|volume=3|pages=|allpages=|seriya=|isbn=|tiraj=|ref=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Likhovski, Assaf.|заглавие=Law and Identity in Mandate Palestine|ссылка=https://archive.org/details/lawidentitymanda00likh|Викитека=|ответственный=|издание=|место=|издательство=University of North Carolina Press|год=2006|pages=[https://archive.org/details/lawidentitymanda00likh/page/93 93]—103|allpages=|серия=|isbn=978-0-8078-3017-8|тираж=|ref=}}</ref>. Shunday qilib, „Nyu York Times“ va boshqa tadqiqotchilarning fikriga koʻra, Hindistonda bolalar nikohining tarqalishining asosiy sababi uning musulmonlar tomonidan bosib olinishi boʻlgan va bunday holatlar ming yildan koʻproq vaqt oldin boshlangan. Bosqinchilar koʻpincha turmushga chiqmagan hind qizlarini zoʻrlagan yoki ularni oʻlja sifatida oʻgʻirlagan va erta turmush qurish bunga qarshi himoya sifatida taqdim etilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Burns, {{nobr|John F.}} |date=1998-05-11 |title=Though Illegal, Child Marriage Is Popular in Part of India |language=en |publisher=[[New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1998/05/11/world/though-illegal-child-marriage-is-popular-in-part-of-india.html?_r=0 |access-date=2016-09-26 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref>{{статья|автор={{nobr|Ralston H.}}|zaglavie=Religious Movements and the Status of Women in India|ssilka=|yazik=en|izdanie=Social Compass|tip=|mesto=|izdatelstvo=|god=1991|tom=38|nomer=1|stranitsi=43—53|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref><ref>{{статья|автор=Tharakan, Sophie; Tharakan, Michael.|заглавие=Status of women in India: a historical perspective|ссылка=|язык=en|издание=Social Scientist|тип=ж|место=|издательство=|год=1975|том=4|номер=4/5|страницы=115—123|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. X—XIII asrlarda musulmonlar hukmronligi ostida boʻlgan [[sefaradlar]] ham xuddi shunday vaziyatga tushib qolgan va bu guruh orasida qizlarni erta turmushga berish odatiy hol boʻla boshlagan, Ispaniyadan [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonlilar imperiyasiga]] surgun qilingan yahudiylar orasida ham erta nikoh yanada keng tarqalgan. Bolalar nikohi musulmonlar yashaydigan hududlarda istiqomat qiluvchi sharqiy sefaradlar orasida XIX asrgacha davom etgan<ref> {{Книга|автор=Lieberman, Julia Rebollo.|заглавие=Sephardi Family Life in the Early Modern Diaspora|ссылка=|Викитека=|ответственный=|издание=|место=|издательство=Brandeis University Press|год=2011|volume=|pages=8—10|allpages=|серия=|isbn=978-1-58465-957-0|тираж=|ref=}} </ref><ref>{{статья|автор=Lamdan, Ruth.|заглавие=Child Marriages in Jewish Society in Eastern Mediterranean during the 16th Century|ссылка=|язык=en|издание=Mediterranean Historical Review|тип=|место=|издательство=|год=1996|месяц=6|том=11|номер=2|страницы=37—59|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref><ref>{{статья|автор=Hacker, Joseph.|заглавие=|ссылка=|язык=en|ответственный=Editor: Haim Beinart|автор издания=Sheparad, Moreshet.|издание=The Sephardi Legacy|тип=|место=|издательство=Magnes Press|год=1992|том=2|страницы=109—133|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. === Qashshoqlik, ijtimoiy bosim, qoʻrquv va ojizalik hissi === [[Fayl:Dame_(Alice)_Ellen_Terry_('Choosing')_by_George_Frederic_Watts.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Dame_%28Alice%29_Ellen_Terry_%28%27Choosing%27%29_by_George_Frederic_Watts.jpg/220px-Dame_%28Alice%29_Ellen_Terry_%28%27Choosing%27%29_by_George_Frederic_Watts.jpg|thumb| Ingliz teatr aktrisasi Ellen Terry 16 yoshida 46 yoshli George Wattsga turmushga chiqqan. Bu nikoh ota-onasiga omadli boʻlib tuyulgan boʻlsada, uning oʻzi keyinchalik voyaga yetmagan kelin boʻlishda oʻzini noqulay his qilganini aytgan.]] Ijtimoiy himoyasizlik {{Em dash}} butun dunyoda bolalar nikohining asosiy sabablaridan biridir. Misol uchun, Nepalda ota-onalar ulgʻaygan (18 yoshdan oshgan) qizi ularning uyida yashashni davom ettirsa, jamoatchilik tomonidan [[stigma]] qilinishidan yaʼni, „oʻtirib qolgan“ deya nomlanishidan qoʻrqishadi<ref>{{статья|автор=Thapa, S.|заглавие=ITS PREVALENCE AND CORRELATES|ссылка=|язык=en|издание=Contributions to Nepalese Studies|тип=|издательство=|год=1996|номер=23(2)|страницы=361—375|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Yana bir tahdid {{Em dash}} zoʻrlash, keyinchalik zoʻravonlik qurbonining turmush qurish imkoniyati kam boʻlishiga olib kelishi mumkin. Boshqa madaniyatlar, turmushga chiqmagan ayol osonlik bilan noqonuniy munosabatlarga<ref name="saudi2009">{{Yangiliklar manbasi |date=2009-04-30 |title=8-year-old Saudi girl divorces 50-year-old husband |language=en |publisher=[[USA Today]] |url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2009-04-30-saudi-arabia_N.htm |access-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416070047/http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2009-04-30-saudi-arabia_N.htm |archive-date=2016-04-16}}</ref> berilib ketishi yoki sevgilisi bilan qochib ketib aka-ukalarining shaʼniga dogʻ tushirishi hamda turmushga chiqish imkoniyati boʻlgan opa-singillarining „yoʻlini toʻsishi“ mumkinligidan qoʻrqishadi. Shu kabi mulohazalar va jamoatchilik fikrining bosimi ham erta turmush qurishga olib keladi. [[Fayl:Drawings_by_young_Syrian_refugee_girls_in_a_community_centre_in_southern_Lebanon_promote_the_prevention_of_child_marriage._(14496389777).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Drawings_by_young_Syrian_refugee_girls_in_a_community_centre_in_southern_Lebanon_promote_the_prevention_of_child_marriage._%2814496389777%29.jpg/220px-Drawings_by_young_Syrian_refugee_girls_in_a_community_centre_in_southern_Lebanon_promote_the_prevention_of_child_marriage._%2814496389777%29.jpg|left|thumb| Suriyalik qochqin qizlarning yosh nikohga qarshi rasmlari (Janubiy [[Livan]])]] Oʻta qashshoqlikda yashovchi oila uchun qiz farzand yuk boʻlishi mumkin. Agar qiz imkon qadar erta turmushga chiqsa {{Em dash}} bu oilaga ham, oʻziga ham yengillik boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.state.gov/s/gwi/rls/rem/2010/144989.htm|sarlavha=Targeting Girls in the Name of Tradition: Child Marriage|til=en|nashriyot=[[US Department of State]]|kirish sanasi=2016-08-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131013075744/http://www.state.gov/s/gwi/rls/rem/2010/144989.htm|arxivsana=2013-10-13}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Zia |first=Asad |date=2013-01-02 |title=42% of underage married girls from Pakista |language=en |work=Express Tribune / International Herald Tribune |publisher=[[New York Times]] |url= |access-date= |archive-url= |archive-date= |quote=}}</ref>. Bolalar nikohi, yosh ayolning iqtisodiy xavfsizligini taʼminlash vositasi sifatida ham koʻrib chiqilishi mumkin, ayniqsa, oilasi uni boqish imkoniyati yoʻqligida yoki qiz oʻzi uchun tirikchilik qila olmaydigan vaziyatda<ref name=":42">{{статья|автор=Gaffney-Rhys, Ruth.|заглавие=International Law as an Instrument to Combat Child Marriage|ссылка=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13642980903315398#.VTM0iUu9X8E|язык=en|издание=The International Journal of Human Rights|тип=ж|место=|издательство=|год=2011|том=15|страницы=359—373|issn=|doi=10.1080/13642980903315398|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Bu vaziyat koʻproq zaif holatdagi etnik guruhlar uchun toʻgʻri keladi; tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, dunyoning turli mintaqalarida tarqalib yashovchi yahudiylar orasida qashshoqlik, kuyov daʼvogarlarning yoʻqligi, iqtisodiy va ijtimoiy beqarorlik tez-tez bolalar turmush qurishiga sabab boʻlgan{{Sfn|Lamdan|2000}}<ref>{{статья|автор=Abrahams, Israel|заглавие=Jewish life in the Middle Ages|оригинал=|язык=en|издание=Routledge|год=2005|страницы=183—189|archiveurl=|archivedate=}}</ref><ref>{{статья|автор={{nobr|Grossman A.}}|zaglavie=Child marriage in Jewish society in the Middle Ages until the thirteenth century (in Hebrew)|original=|yazik=en|izdanie=Peamim|god=1990|nomer=45|stranitsi=108—126|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Erta turmush qurishning yana bir sababi, ota-onalar qizining jismoniy xavfsizligidan qoʻrqishlari va eri uni zoʻravonlikdan, bexayolikdan va [[Venerik kasalliklar|jinsiy yoʻl bilan yuqadigan kasalliklardan]] himoya qila olishiga umid qilishlari boʻlishi mumkin<ref name="Nour child marriage3">{{статья|автор={{nobr|Nour N. M.}}|zaglavie=Child Marriage: a silent health and human rights issue|ssilka=|yazik=en|izdanie=Reviews in obstetrics and gynecology|tip=|mesto=|izdatelstvo=|god=2009|tom=2|vipusk=1|stranitsi=51—56|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Biroq, voyaga yetmaganlarning oʻzidan ancha katta erkaklar bilan turmush qurishi bunday infektsiyalarni yuqtirib olish xavfini oshiradi va turmush qurmagan ayollarga qaraganda, OITS bilan kasallanish ehtimoli koʻproq<ref name="Nour child marriage"> {{Статья}}</ref>. Uzoq davom etgan qurolli toʻqnashuvlar paytida yosh qizlar koʻpincha erining yonida xavfsizroq boʻladi degan umidda turli qurolli guruh aʼzolariga turmushga berilgan; boshqa hollarda qurollangan kishilar kelinlarini kuch bilan tortib olishgan<ref name=":4"> {{Статья|title=International Law as an Instrument to Combat Child Marriage|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13642980903315398#.VTM0iUu9X8E}} </ref>. === Siyosiy va moliyaviy munosabatlar === [[Fayl:Lodewijk_XIV-Marriage.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Lodewijk_XIV-Marriage.jpg/220px-Lodewijk_XIV-Marriage.jpg|thumb| Savoylik Marie-Adélaïde (12 yosh) va Burgundiya gertsogi Louis (15 yosh) ning erta nikohi. Toʻy 1697-yilda boʻlib oʻtgan va siyosiy ittifoq tuzgan]] Bolalar nikohi ijtimoiy-iqtisodiy holatga bogʻliq boʻlishi mumkin. Bir qator mamlakatlarda, jumladan, oʻrta asr feodal Yevropasidagi aristokratlar oʻz farzandlarining nikohi orqali siyosiy maqsadlarda foydalanishga, zodagon oilalar oʻrtasidagi siyosiy va iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashga intilganlar. Bunday nikoh muhim majburiy shartnoma sifatida koʻrib chiqilgan va uning buzilishi turmush oʻrtoqlarning oʻzlari va ularning qarindoshlari uchun eng jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin edi. == Bolalar nikohining tarqalishi == === Butun dunyoda === [[Birlashgan millatlar tashkilotining bolalar jamgʻarmasi|UNICEF]] 2011-maʼlumotlariga koʻra, har yili dunyoda 10 millionga yaqin ayol 18 yoshgacha turmushga chiqadi<ref name="BBC">{{Yangiliklar manbasi |last=Хедаят |first=Нел |date=2011-10-05 |title=Каково выйти замуж в шесть лет? |language=ru |work=Русская служба |publisher=[[BBC]] |url=http://www.bbc.com/russian/society/2011/10/111004_child_brides_asia.shtml |access-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919081041/http://www.bbc.com/russian/society/2011/10/111004_child_brides_asia.shtml |archive-date=2016-09-19}}</ref>. [[UNFPA]] maʼlumotlariga koʻra, agar hozirgi tendentsiyalar davom etsa, kelgusi bir necha yil ichida har kuni 39 000 tagacha yosh nikohlar sodir boʻladi va yiliga bola kelinlar soni 14,2 millionni tashkil qiladi<ref name="ВОЗ">{{Veb manbasi|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/ru/|sarlavha=Детские браки: 39 000 каждый день|til=ru|nashriyot=[[ВОЗ]]|sana=2013-03-07|kirish sanasi=2016-08-08|arxivsana=2017-10-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171021034546/http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/ru/}}</ref>. 2000-yildan 2011-yilgacha rivojlanayotgan mamlakatlarda 20 yoshdan 24 yoshgacha boʻlgan ayollarning taxminan uchdan bir qismi 18 yoshga toʻlgunga qadar rasmiy yoki norasmiy nikohda boʻlgan. 2010-yilda bunday ayollar deyarli 67 million edi. Ularning taxminan 12 % i hali 15 yoshga toʻlmaganida turmush qurgan yoki eri bilan birga yashay boshlagan<ref name="too young">{{Veb manbasi|sarlavha=Marrying Too Young: End Child Marriage|url=http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf|nashriyot=[[UNFPA]]|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2015-09-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150921221459/http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf}}</ref>. „[[Save the Children]]“ tashkilotining 2016-yil<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Fairfield |first=CT |date=2016-10-10 |title=One Girl Under 15 Married Every Seven Seconds |language=en |publisher=[[Save the Children]] |url=http://www.savethechildren.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=8rKLIXMGIpI4E&b=9357111&ct=14926603 |access-date=2016-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161012080536/http://www.savethechildren.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=8rKLIXMGIpI4E&b=9357111&ct=14926603 |archive-date=2016-10-12 |quote=}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2016-10-10 |title=Каждые семь секунд в мире выходит замуж девочка младше 15 лет |language=ru |publisher=[[Интерфакс]] |url=http://www.interfax.ru/world/531994 |access-date=2016-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011130353/http://www.interfax.ru/world/531994 |archive-date=2016-10-11}}</ref> maʼlumotlariga koʻra, global miqyosda 15 yoshgacha boʻlgan qizlar har yetti soniyada turmushga chiqadi. „Oxfam“ maʼlumotlariga koʻra, dunyo boʻylab kamida 700 million ayol bolaligida turmushga chiqqan, ularning kamida uchdan bir qismi 15 yoshga toʻlmasdan nikohlangan<ref>{{Veb manbasi|url=http://oxf.am/ZuBp|sarlavha=Violence against women and girls: enough is enough|muallif=|iqtibos=More than 700 million women alive today were married as children. Of those women, more than one in three got married before 15.|sana=|nashriyot=[[Оксфам]]|kirish sanasi=2017-02-02|til=en|arxivurl=|arxivsana=}} </ref>. [[Jahon banki]] va Ayollar muammolari boʻyicha tadqiqot xalqaro jamgʻarmasi (ICRW) tomonidan 2017-yil iyun oyida chop etilgan hisobotiga koʻra, dunyoda har yili kamida 15 million bolalar nikohi roʻy beradi, soʻnggi 30 yil ichida ularning soni kamayib borganiga qaramay, 25 ta mamlakatda, kamida uchdan bir qizlar hali ham turmushga chiqmoqda, 20 % i esa 18 yoshga toʻlmasdan birinchi farzandini dunyoga keltirmoqda<ref name="econ_impact_full">{{Veb manbasi|url=http://documents.worldbank.org/curated/en/530891498511398503/pdf/116829-WP-P151842-PUBLIC-EICM-Global-Conference-Edition-June-27.pdf|sarlavha=Economic impacts of child marriage : global synthesis report|muallif=Wodon, Quentin T.; Male, Chata; Nayihouba, Kolobadia Ada; Onagoruwa, Adenike Opeoluwa; Savadogo, Aboudrahyme; Yedan, Ali; Edmeades, Jeff; Kes, Aslihan; John, Neetu; Murithi, Lydia; Steinhaus, Mara; Petroni, Suzanne.|sana=2017-06-27|format=PDF|ish=http://documents.worldbank.org|nashriyot=[[World Bank]]|kirish sanasi=2017-06-29|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170712151642/http://documents.worldbank.org/curated/en/530891498511398503/pdf/116829-WP-P151842-PUBLIC-EICM-Global-Conference-Edition-June-27.pdf|arxivsana=2017-07-12}}</ref><ref name="econ_impact_pr">{{Veb manbasi|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2017/06/26/child-marriage-will-cost-developing-countries-trillions-of-dollars-by-2030-says-world-bankicrw-report|sarlavha=Child Marriage Will Cost Developing Countries Trillions of Dollars by 2030, Says World Bank/ICRW Report|sana=2017-06-26|nashriyot=[[World Bank]]|kirish sanasi=2017-06-29|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170627191502/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2017/06/26/child-marriage-will-cost-developing-countries-trillions-of-dollars-by-2030-says-world-bankicrw-report|arxivsana=2017-06-27}}</ref><ref name="econ_impact_rus">{{Yangiliklar manbasi |date=2017-06-27 |title=Всемирный банк предсказал триллионные потери мировой экономики из-за ранних браков |language=ru |publisher=[[Интерфакс]] |url=http://www.interfax.ru/business/568254 |access-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629052630/http://www.interfax.ru/business/568254 |archive-date=2017-06-29}}</ref>. === Bolalar nikohi eng koʻp tarqalgan mamlakatlar === Bolalar nikohining tarqalishi turli mamlakatlarda turlicha farqlanadi<ref name="too young">{{Veb manbasi|sarlavha=Marrying Too Young: End Child Marriage|url=http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf|nashriyot=[[UNFPA]]|kirish sanasi=2016-08-10|arxivsana=2015-09-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150921221459/http://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/MarryingTooYoung.pdf}}</ref>. Koʻpgina anʼanaviy jamiyatlarda, ayniqsa, kelin narxi amaliyoti saqlanib qolgan joylarda, bolalar nikohi juda keng tarqalgan. Rivojlanayotgan mamlakatlarda va baʼzi etnik guruhlarda (masalan, [[Loʻlilar|loʻlilar]]) bolalar nikohi koʻproq uchraydi<ref name="YouthVoice">{{Veb manbasi|url=http://eecayouthvoice.org/child-marriage-ru/|muallif=Grosu, Brindusa Luciana.|sarlavha=Детские браки|til=ru|nashriyot=Youth Voice|kirish sanasi=2016-08-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160704040308/http://eecayouthvoice.org/child-marriage-ru/|arxivsana=2016-07-04}}</ref>. [[Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti|JSST]] maʼlumotlariga koʻra, koʻpincha yosh nikohlar Sahroi Kabirdan janubi-gʻarbiy Afrikaning qishloq joylarida sodir boʻladi, bu yerda ayollarning uchdan bir qismidan koʻprogʻi 18 yoshga toʻlmasdan turmushga chiqadi va [[Janubiy Osiyo|Janubiy Osiyoda]] kelinlarning deyarli yarmi 18 yoshga toʻlmagan. Dunyo mamlakatlari orasida yosh nikohlarning nisbiy tarqalishi boʻyicha [[Niger]] yetakchilik qilmoqda, ularning ulushi 75 % ga yetadi; undan keyin [[Chad]] (68 %), [[Markaziy Afrika Respublikasi]] (68 %), [[Bangladesh]] (66 %), [[Gvineya]] (53 %), [[Mozambik]] (56 %), [[Mali]] (55 %), [[Burkina Faso|Burkina-Faso]] (52 %), [[Janubiy Sudan]] (52 %) va [[Malavi]] (50 %) yetakchi oʻrinda turadi<ref name="ВОЗ">{{Veb manbasi|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/ru/|sarlavha=Детские браки: 39 000 каждый день|til=ru|nashriyot=[[ВОЗ]]|sana=2013-03-07|kirish sanasi=2016-08-08|arxivsana=2017-10-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171021034546/http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/ru/}}</ref>. Ammo [[Hindiston]] bolalar nikohi boʻyicha butun dunyo boʻylab yetakchi hisoblanadi{{Oʻtishga|#India}}, bu dunyodagi barcha bolalar nikohining taxminan 40 % ni tashkil qiladi; sababi [[Hindiston demografiyasi|uning aholisining koʻpligi]] bilan ham, mamlakatning boshqa xususiyatlari bilan ham bogʻliq<ref name="BBC">{{Yangiliklar manbasi |last=Хедаят |first=Нел |date=2011-10-05 |title=Каково выйти замуж в шесть лет? |language=ru |work=Русская служба |publisher=[[BBC]] |url=http://www.bbc.com/russian/society/2011/10/111004_child_brides_asia.shtml |access-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919081041/http://www.bbc.com/russian/society/2011/10/111004_child_brides_asia.shtml |archive-date=2016-09-19}}</ref><ref name="ВОЗ">{{Veb manbasi|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/ru/|sarlavha=Детские браки: 39 000 каждый день|til=ru|nashriyot=[[ВОЗ]]|sana=2013-03-07|kirish sanasi=2016-08-08|arxivsana=2017-10-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171021034546/http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/ru/}}</ref>. Hindistonda voyaga yetmaganlar nikohi taqiqlangan va hatto jinoyat deb hisoblanganiga qaramay, ular urf-odatlar va mahalliy jamoalar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi (ayniqsa, chekka qishloqlarda) va kamdan-kam hollarda politsiyaga xabar qilinadi<ref name="BBC">{{Yangiliklar manbasi |last=Хедаят |first=Нел |date=2011-10-05 |title=Каково выйти замуж в шесть лет? |language=ru |work=Русская служба |publisher=[[BBC]] |url=http://www.bbc.com/russian/society/2011/10/111004_child_brides_asia.shtml |access-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919081041/http://www.bbc.com/russian/society/2011/10/111004_child_brides_asia.shtml |archive-date=2016-09-19}}</ref>. Natijada, JSST maʼlumotlariga koʻra, 47 % hind kelinlari {{Em dash}} 18 yoshgacha boʻlgan qizlarni tashkil qilmoqda<ref name="ВОЗ" />. Qoʻshni [[Bangladesh|Bangladeshda]] bolalar nikohlarining ulushi yanada yuqori koʻrsatkichda boʻlib, Janubiy Osiyo mamlakatlari orasida yetakchilik qiladi. Bolalar nikohi u yerda ham rasmiy rasman taqiqlanganiga qaramay, koʻpincha qizlar turmushga beriladi va balogʻatga yetganidan soʻng darhol erining uyiga koʻchiriladi<ref name="BBC" />. Quyidagi jadvalda baʼzi mamlakatlarda yosh nikohlarning tarqalishi haqida maʼlumotlar keltirilgan. [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]], UNICEF va ICRW tadqiqotlari maʼlumotlaridan foydalanilgan ushbu maʼlumotlar eskirgan boʻlishi mumkin, chunki ICRW va UNICEF tadqiqotlari 1990-yillarning oxiri va 2000-yillarning boshlarida va BMT tadqiqotlari{{Em dash}} 2000-yillarning boshlarida qilingan. Soʻnggi maʼlumotlar hali mavjud emas. {| class="wikitable sortable" !Mamlakat !18 yoshdan oldin turmushga chiqqan,%<br /><br />(ICRW va UNICEF maʼlumotlari)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.icrw.org/child-marriage-facts-and-figures|sarlavha=Child Marriage Facts and Figures|nashriyot={{нп5|International Center for Research on Women|ICRW|en|International Center for Research on Women}}|kirish sanasi=2016-09-24|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200225182646/https://www.icrw.org/child-marriage-facts-and-figures/|arxivsana=2020-02-25}}</ref><ref name="UNICEF data">{{Veb manbasi|url=http://www.data.unicef.org/child-protection/child-marriage.html|sarlavha=Child marriage is a violation of human rights, but is all too common|sana=2016-06|ish=Child Protection|nashriyot=[[UNICEF]]|kirish sanasi=2016-09-24|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160907173345/http://data.unicef.org/child-protection/child-marriage.html|arxivsana=2016-09-07}}</ref> (''qavs ichida — oʻrganilgan yili'') |18 yoshdan oldin turmushga chiqqan,%<br /><br />(BMT maʼlumotlari)<ref>{{Veb manbasi|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/indwm/ww2005/tab2a.htm|sarlavha=United Nations Statistics Division — Demographic and Social Statistics|ish=un.org|kirish sanasi=2016-08-08|arxivsana=2017-07-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170710171702/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/indwm/ww2005/tab2a.htm}}</ref> |- |{{Flagcountry|Нигер}} | align="center" |76 (2012) | align="center" |62 |- |{{Flagcountry|Чад}} | align="center" |68 (2010) | align="center" |49 |- |{{Flagcountry|Central African Republic}} | align="center" |68 (2010) | align="center" |42 |- |{{Flagcountry|Бангладеш}} | align="center" |65 (2011) | align="center" |48 |- |{{Flagcountry|Мали}} | align="center" |55 (2010) | align="center" |50 |- |{{Flagcountry|Гвинея}} | align="center" |52 (2012) | align="center" |46 |- |{{Flagcountry|Малави}} | align="center" |50 (2010) | align="center" |37 |- |{{Flagcountry|Мозамбик}} | align="center" |48 (2011) | align="center" |47 |- |{{Flagcountry|Madagascar}} | align="center" |41 (2012) | align="center" |34 |- |{{Flagcountry|Sierra Leone}} | align="center" |44 (2010) | align="center" |47 |- |{{Flagcountry|Буркина Фасо}} | align="center" |52 (2010) | align="center" |35 |- |{{Flagcountry|Hindiston}} | align="center" |47 (1999—2005) | align="center" |30 |- |{{Flagcountry|Somalia}} | align="center" |45 (1998—2006) | align="center" |38 |- |{{Flagcountry|Nicaragua}} | align="center" |41 (2000—2006) | align="center" |32 |- |{{Flagcountry|Замбия}} | align="center" |42 (2002—2007) | align="center" |24 |- |{{Flagcountry|Eritrea}} | align="center" |41 (2010) | align="center" |38 |- |{{Flagcountry|Уганда}} | align="center" |40 (2011) | align="center" |32 |- |{{Flagcountry|Ethiopia}} | align="center" |41 (2011) | align="center" |30 |- |{{Flagcountry|Непал}} | align="center" |41 (2011) | align="center" |40 |- |{{Flagcountry|Dominican Republic}} | align="center" |41 (2009—2010) | align="center" |29 |- |{{Flagcountry|Afghanistan}} | align="center" |40 (2012) | align="center" |29 |} === Osiyo va Okeaniya === [[Fayl:Marriage_of_H.H_Sri_Krishnaraja_Wadiyar_IV_and_Rana_Prathap_Kumari_of_Kathiawar.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Marriage_of_H.H_Sri_Krishnaraja_Wadiyar_IV_and_Rana_Prathap_Kumari_of_Kathiawar.jpg/220px-Marriage_of_H.H_Sri_Krishnaraja_Wadiyar_IV_and_Rana_Prathap_Kumari_of_Kathiawar.jpg|thumb| Hindistonda qirollik bolalar nikohi (1900). 12 yoshli Rana Prathap Kumari ikki yildan soʻng Britaniya Hindistonining bir qismi sifatida [[Maysur|Maysorning]] tan olingan qiroliga aylangan 16 yoshli Krishna Raja Wadiyar IV ga turmushga chiqqan.]] Bolalar nikohlarining yarmidan koʻpi Hindiston, [[Pokiston]], Bangladesh va Nepalda roʻy beradi . 1991-yildan 2007-yilgacha Janubiy Osiyoda yosh nikohlar darajasi umuman kamaydi, lekin asosan erta oʻsmirlik davrida qizlarning turmushga chiqishi sonining kamayishi bilan bogʻliq, lekin kech oʻsmirlik davrida emas. Ayrim tadqiqotchilarning fikricha, yoshga qarab yoshga qarab turmush qurishning kamayishi qizlarning 15 yoshgacha maktabga tez-tez bora boshlagani, keyin esa turmushga chiqa boshlagani bilan bogʻliq .{{Anchor|India}} ==== Janubi-Sharqiy Osiyo va Okeaniya ==== [[Fayl:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Indonesisch_huwelijksportret_van_een_bruidspaar_in_Europese_kleding_met_twee_bruidsmeisjes_TMnr_60019694.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Indonesisch_huwelijksportret_van_een_bruidspaar_in_Europese_kleding_met_twee_bruidsmeisjes_TMnr_60019694.jpg/220px-COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Indonesisch_huwelijksportret_van_een_bruidspaar_in_Europese_kleding_met_twee_bruidsmeisjes_TMnr_60019694.jpg|thumb| Indoneziyada bolalar toʻyi (taxminan 1939-yil)]] Bu hududning togʻli xalqlari orasida erta turmush qurish keng tarqalgan. Karenlar orasida ota-onalar farzandlari tugʻilishidan oldin<ref>Marshall, H. I., (1922) The Karen of Burma. Bangkok: White Lotus (Reprinted, 1997).</ref> ularning toʻyini kelishib qoʻyishlari mumkin. [[Fayl:Bride_at_Nikah.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Bride_at_Nikah.jpg/220px-Bride_at_Nikah.jpg|left|thumb| Yosh musulmon kelin]] ==== Afgʻoniston ==== 2013-yilda Afgʻonistonda turmushga chiqqan ayollarning 53 foizi 18 yoshga toʻlmasdan, jumladan, 21 foizi esa 15 yoshgacha turmushga chiqqani maʼlum qilingan. Afgʻonistonda nikoh uchun rasmiy minimal yosh{{Em dash}} qiz bola uchun 15 yosh (otasining ruxsati bilan)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/related_material/Afghanistan_brochure_0913_09032013.pdf|format=PDF|sarlavha=Afghanistan — Ending Child Marriage and Domestic Violence|ish=Human Rights Watch|yil=September 2013|sahifalar=3–10|kirish sanasi=2017-09-28|arxivsana=2017-03-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170310070943/https://www.hrw.org/sites/default/files/related_material/Afghanistan_brochure_0913_09032013.pdf}}</ref>. ==== Bangladesh ==== Bangladeshdagi erta nikohlar nisbati dunyodagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biri boʻlib, nikohlarning uchdan ikki qismiga teng<ref name="unicef12a">{{Veb manbasi|url=http://www.unicef.org/sowc09/docs/SOWC09-CountryExample-Mali.pdf|format=PDF|sarlavha=Child Marriage is a Death Sentence for Many Young Girls|til=en|nashriyot=[[UNICEF]]|yil=2012|kirish sanasi=2016-08-11|arxivsana=2021-01-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210113035429/https://www.unicef.org/sowc09/docs/SOWC09-CountryExample-Mali.pdf}}</ref>. 2005-yildagi statistik maʼlumotlarga koʻra, 25 yoshdan 29 yoshgacha boʻlgan 49 foiz ayollar oʻn besh yoshga toʻlmaganida turmushga chiqqan<ref name="autogenerated4">{{Veb manbasi|url=http://www.unfpa.org/child-marriage|sarlavha=Child marriage|nashriyot=[[UNFPA]]|kirish sanasi=2016-09-29|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180625212227/https://www.unfpa.org/child-marriage|arxivsana=2018-06-25}}</ref>. ==== Hindiston ==== : ''Asosiy maqola: {{Tarjima qilinmagan 5|Hindistonda bolalar nikohi|Hindistonda bolalar nikohi|en|Child marriage in India}}'' UNICEF tomonidan 2009-yilda eʼlon qilingan maʼlumotlarga koʻra, Hindistonda jami 47 foiz 20 yoshdan 24 yoshgacha boʻlgan turmush qurgan ayollar 18 yoshga toʻlmasdan turmushga chiqqan, qishloq joylarda esa ularning ulushi 56 foizni tashkil etdi<ref name="unicef.org">{{Veb manbasi|url=http://www.unicef.org/sowc09/docs/SOWC09_Table_9.pdf|sarlavha=The State of the World’s Children {{!}} UNICEF<!-- Заголовок добавлен ботом -->|kirish sanasi=2016-08-12|arxivsana=2009-06-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090619111412/http://www.unicef.org/sowc09/docs/SOWC09_Table_9.pdf}}</ref>. Hozir Hindistonda voyaga yetmaganlarning nikohi taqiqlangan va hatto jinoiy javobgarlik mavjud, ammo ular anʼanalar va mahalliy jamoalar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi (ayniqsa, chekka qishloqlarda) va ular haqida politsiyaga juda kamdan-kam xabar beriladi<ref name="BBC">{{Yangiliklar manbasi |last=Хедаят |first=Нел |date=2011-10-05 |title=Каково выйти замуж в шесть лет? |language=ru |work=Русская служба |publisher=[[BBC]] |url=http://www.bbc.com/russian/society/2011/10/111004_child_brides_asia.shtml |access-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919081041/http://www.bbc.com/russian/society/2011/10/111004_child_brides_asia.shtml |archive-date=2016-09-19}}</ref>. == Yana qarang == * [[Jinsiy rozilik yoshi]] * [[Bolaning huquqlari]] * „<nowiki/>[[Child Bride]]<nowiki/>“ (film) == Izohlar == {{manbalar|group=lower-alpha}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Zoʻravonlik]] [[Turkum:Bola]] [[Turkum:Nikoh]] e25h941jvb1hsfb1x4x6d2rpdoxaept 0 814973 5997397 5868567 2026-04-16T12:09:40Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997397 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi |ismi=Xiten Tejvani |portret=Hiten Tejwani in 2019 (cropped).jpg |tavsif=Xiten Tejvani 2019-yil |tugʻilgan paytidagi ismi= |tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1974|3|5|df=yes}}<ref>{{veb manbasi|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-hiten-tejwani-s-44th-birthday-pics-are-proof-he-and-his-wife-gauri-are-still-madly-in-love-with-each-other-431328|title=Hiten Tejwani's 44th birthday pics are proof that he and his wife Gauri are still madly in love with each other|work=[[India TV]]|date=7-mart 2018-yil}}</ref> |kasbi={{hlist|Model|aktyor}} |faoliyat_yillari=2000-bugungi kun |turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|[[Gauri Pradhan Tejwani|Gauri Pradhan]]|2004}} |bolalari=2 |sayt= |imzo=}} '''Xiten Tejvani''' ({{lang-en|Hiten Tejwani}}, {{lang-ru|Хитен Теджвани}}) — [[Hindiston televideniesi|hind televideniesi]] [[Aktyor|aktyori]]<ref>{{Veb manbasi|sana=26-oktabr 2021-yil|sarlavha=Hiten Tejwani on travelling in BEST bus, favourite restaurant in Mumbai, and his love for the city|url=https://www.mid-day.com/entertainment/television-news/article/exclusive-hiten-tejwani-on-travelling-in-best-bus-favourite-restaurant-in-mumbai-and-his-love-for-the-city-23198233|kirish sanasi=23-noyabr 2021-yil|ish=www.mid-day.com|til=inglizcha}}</ref> bir nechta fantastik shoulari, teleseriallaridagi rollari va televideniyedagi ishi bilan tanilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-hiten-tejwani-s-44th-birthday-pics-are-proof-he-and-his-wife-gauri-are-still-madly-in-love-with-each-other-431328|sarlavha=Hiten Tejwani's 44th birthday pics are proof that he and his wife Gauri are still madly in love with each other|ish=[[India TV]]|sana=7-mart 2018-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.abplive.in/television/bigg-boss-11-kyunki-saas-bhi-kabhi-bahu-thi-actor-hiten-tejwani-last-entry-for-the-show-586283/|sarlavha=BIGG BOSS 11: 'Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi' actor Hiten Tejwani last entry for the show|ish=[[ABP Live]]|sana=29-sentabr 2017-yil|qaralgan sana=30-sentabr 2017-yil|arxivsana=1-oktabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171001081836/http://www.abplive.in/television/bigg-boss-11-kyunki-saas-bhi-kabhi-bahu-thi-actor-hiten-tejwani-last-entry-for-the-show-586283/}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == [[Fayl:HitenTejwaniGauriPradhan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/HitenTejwaniGauriPradhan.jpg/230px-HitenTejwaniGauriPradhan.jpg|left|thumb|230x230px| Tejvani rafiqasi [[Gauri Pradxan Tejvani|Gauri Pradxan]] bilan tadbirda.]] Xiten Tejvani [[Sindxi xalqi|sindxlar]] oilasida tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Hiten Tejwani's Bombay duck curry|ish=[[The Times of India]]|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food/recipes/Hiten-Tejwanis-Bombay-duck-curry/articleshow/21894654.cms|kirish sanasi=6-sentabr 2013-yil}}</ref>. ''Xiten Tejvani'' ''[[Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi]]'' film hamkasbi [[Gauri Pradxan|Gauri Pradxanga]] 2004-yil 29-aprelda uylandi<ref>{{Veb manbasi|sana=30-dekabr 2020-yil|sarlavha=Hiten Tejwani on his first day on Kyuki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi sets: 'They hadn't even decided my name when I reached the sets'|url=https://www.hindustantimes.com/tv/hiten-tejwani-on-his-first-day-on-kyuki-saas-bhi-kabhi-bahu-thi-sets-they-hadn-t-even-decided-my-name-when-i-reached-the-sets/story-w0uZNDkKa0CmQJZdY962LK.html|kirish sanasi=23-noyabr 2021-yil|ish=Hindustan Times|til=inglizcha}}</ref>. Er-xotin 2009-yil 11-noyabrda egizaklar, oʻgʻil Nevaan va qizi Katyaning ota-onasi boʻlishdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Shah |first=Kunal M |date=5-iyun 2009-yil |title=Gauri is four months pregnant |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Gauri-is-four-months-pregnant/articleshow/4619985.cms |access-date=12-aprel 2016-yil}}</ref>. == Faoliyati == Tejvani [[Ekta Kapur|Ekta Kapurning]] [[Sony Entertainment Television (Hindiston)|Sony TVda]] namoyish etilgan ''[[Ghar Ek Mandir (televidenie)|Ghar Ek Mandir]]'' serialida rol ijro etgan. Buning ortidan Kapurning „''[[Kabhii Sautan Kabhii Sahelii]]''“ seriallarida [[Metro Oltin|Metro Goldda]], ''[[Kaahin Kissii Roz]]'' Star Plusda va ''Kutumbda'' Gauri Pradhan bilan Sony televizorida chiqishlar boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-kyunki-saas-bhi-kabhi-bahu-thi-actor-hiten-tejwani-enters-house-wife-gauri-pradhan-s-there-too/story-ubmWB1KsiuiV6yaavS9YjI.html|sarlavha=Bigg Boss 11: Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi actor Hiten Tejwani enters house, wife Gauri Pradhan's there too|sana=1-oktabr 2017-yil|ish=Hindustan Times}}</ref>. U ''Kutumbning'' ikkinchi mavsumida Pradhan bilan yana bir chiqish qilishdi va Kapur oʻzining ''[[Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi]]'' shousida xuddi shu juftlikni oldi<ref>{{Veb manbasi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kyunki-saas-bhi-kabhi-bahu-thi-turns-17-years-old-heres-how-tulsi-mihir-and-other-actors-look-now/Kyunki-Saas-Bhi-Kabhi-Bahu-Thi-Then-and-Now/photostory/47515983.cms|sarlavha=Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi turns 17 years-old; here's how Tulsi, Mihir and other actors look now|sana=3-iyul 2017-yil|ish=Times of India}}</ref>. ''Kutumb'' tugagach, unga Star Plus -da Kapurning ''Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi'' serialidagi Karan Virani rolini taklif qilishdi. 2009-yilda u va uning rafiqasi „Star Plus“ shousi ''[[Kumkum Ek Pyara Sa Bandhan|Kumkum — Ek Pyara Sa Bandhanda]]'' qisqa rol ijro etdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hiten-tejwani-sheds-his-chocolate-boy-image-in-his-latest-photoshoot/stunning/photostory/64184944.cms|sarlavha=Hiten Tejwani sheds his chocolate-boy image in his latest photoshoot|sana=16-may 2018-yil|ish=Times of India}}</ref>. 2006-yilda Tejvani rafiqasi Gauri bilan ''[[Nach Baliye|Nach Baliye 2]]'' -ning ikkinchi mavsumida ishtirok etdi va 2008-yilda 4-mavsumga mezbonlik qildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/gauri-hiten-to-host-nach-baliye-4_19005.html|sarlavha=Gauri-Hiten to host 'Nach Baliye-4'|sana=23-dekabr 2008-yil|ish=Zee News}}</ref>. U ''[[Kasautii Zindagii Kay (2001 teleserial)|Kasautii Zindagii Kay]]'' filmida Anurag Basu rolini ijro etdi va bu rolda Sezan Xonni almashtirdi. 2009-yil va 2010-yillarda u NDTV Imagine telekanalidagi ''Jasuben Jayantilaal Joshi Ki Joint Family'' va ''Kitani Mohabbat Xai'', Sony TV -da ''Palampur Express'', Zee TV -da ''Chotti Bahu — Sindoor Bin'' Suhagan va Starda ''Rang'' Badalti Odhani shoularida kichik yoki yordamchi rollarni oʻynagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hindustantimes.com/tv/hiten-relives-his-childhood/story-QfTBPGG16kZcyzvTjNWi1O.html|sarlavha=Hiten relives his childhood|sana=17-fevral 2011-yil|ish=Hindustan Times}}</ref>. 2011-yilda u ''Mukti Bandxanda'' Viki Oberoi rolida paydo boʻldi va u yerda antagonist rolini ijro etgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.yahoo.com/news/hiten-tejwani-enters-mukti-bandhan-114846164.html|sarlavha=Hiten Tejwani enters Mukti Bandhan|sana=12-avgust 2011-yil|ish=Yahoo}}</ref>. Oʻsha yilning oxirida u yana Kapur tomonidan Zee TVda ''Pavitra Rishtaning'' bosh aktyori sifatida tayinlandi<ref>{{Veb manbasi|sana=4-noyabr 2011-yil|sarlavha=Hiten Tejwan to replace Sushant Singh Rajput in 'Pavitra Rishta'|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-hiten-tejwan-to-replace-sushant-singh-rajput-in-pavitra-rishta-1607244|ish=DNA india}}</ref>. Tejvani Zee Rishtey mukofotlari, Global [[Bollywood|hind kinosi]] va televideniesi mukofotlari, 5-Boroplus Gold mukofotlari, 11-Hindiston Telly mukofotlari va 12-Hindiston Televideniye Akademiyasi mukofotlarida ''bosh roldagi eng yaxshi aktyor'' nominatsiyasiga nomzod boʻldi. U shuningdek, Kapurning ''[[Kya Huaa Tera Vaada]]'' filmida Jatin Chopra rolida mehmon rolini ijro etgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Hiten-Tejwani-to-enter-Kyaa-Hua-Tera-Vaada/articleshow/13686302.cms|sarlavha=Hiten Tejwani to enter Kyaa Hua Tera Vaada!|ish=[[The Times of India]]|sana=31-may 2012-yil}}</ref>. U [[Shri Lanka|Shri-Lankaning]] „''Pooja''“ teleserialida shifokor rolini ijro etgan. 2013-yilda u ''Sanskaar — Dharohar Apno Kida'' Murli rolida paydo boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanskaar-Dharohar-Apno-Ki-Hiten-Tejwani-Akshay-Kumar-Oh-My-God-Pavitra-Rishta-Savdhaan-India-India-Fights-Back/articleshow/26109404.cms|sarlavha=Hiten Tejwani does Akshay Kumar from 'Oh My God'|ish=[[The Times of India]]|sana=20-noyabr 2013-yil}}</ref>. Keyinchalik u Colors TV ning ''[[Meri Aashiqui Tum Se Salom|Meri Aashiqui Tum Se Hi]]'' filmida Nitin Joshi rolini ijro etdi<ref>{{Veb manbasi|sana=31-oktabr 2014-yil|sarlavha=Excited to join wife Gauri on 'Meri Aashiqui Tumse Hi': Hiten Tejwani|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/excited-to-join-wife-gauri-on-meri-aashiqui-tumse-hi-hiten-tejwani/|ish=[[The Indian Express]]}}</ref>. 2015-yilda Tejvani ''Balika Vadxu'' filmida doktor Anant rolini<ref>{{Veb manbasi|sana=27-iyul 2015-yil|sarlavha=Hiten Tejwani to enter Balika Vadhu; to play a 'doctor with a difference'|url=http://indiatoday.intoday.in/story/hiten-tejwani-to-enter-balika-vadhu-to-play-a-doctor-with-a-difference/1/454427.html|ish=[[India Today]]}}</ref> va 2015-yildan 2017-yilgacha ''Gangada'' Niranjan Chaturvedi rolini ijro etdi. 2017-yilda Tejvani 1-oktabrda premyerasi boʻlib oʻtgan ''Bigg Boss'' realiti- shousining Hindiston versiyasidagi Bigg Boss 11 -da taniqli ishtirokchi boʻlgan. U 17-dekabrda (77-kun) haydab chiqarilgunga qadar 11 hafta davomida tirik qoldi<ref>{{Veb manbasi|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-contestant-hiten-tejwani-before-entering-the-show-learn-cooking-house-4872713/|sarlavha=Bigg Boss 11 contestant Hiten Tejwani before entering the show: I plan to learn cooking in the house|sana=3-oktabr 2017-yil|ish=The Indian Express}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-written-update-december-17-2017-housemates-evict-hiten-tejwani-save-priyank-sharma/articleshow/62114099.cms|sarlavha=Bigg Boss 11 written update, December 17, 2017: Housemates evict Hiten Tejwani, save Priyank Sharma|ish=[[The Times of India]]|sana=18-dekabr 2017-yil}}</ref>. 2018-yilda u Colors TV-ning ''Tantra'' shousida paydo boʻldi, u yerda u inspektor Bharat Singx Rathore rolini oʻynaydi. 2019-yilda u Viraj Roy rolini ijro etgan TV ''Daayan''. 2019-yil fevral oyidan boshlab u rafiqasi Gauri Pradxan Tejvani bilan ''Oshxona chempioni 5'' -da ishtirok etgan. Tejvani yaqinlashib kelayotgan „''Nobel tinchlik''“ filmida [[professor]] rolini oʻynaydi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Hiten Tejwani-starrer film Nobel Peace to release on OTT|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/for-peaces-sake-181050|kirish sanasi=10-dekabr 2020-yil|ish=Tribuneindia News Service|til=inglizcha}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Hiten Tejwani's film, Nobel Peace, set for an OTT release|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2020/dec/07/hiten-tejwanis-film-nobel-peace-set-for-an-ott-release-30093.html|kirish sanasi=10-dekabr 2020-yil|ish=www.indulgexpress.com|til=inglizcha}}</ref>. 2020-yildan 2021-yilgacha u Star Bharatning ''Gupta Brothers'' filmida Shiv Narayan Gupta sifatida paydo boʻldi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Hiten Tejwani Is Proud Of His Ongoing Show Gupta Brothers, Deets Inside|url=https://www.koimoi.com/television/hiten-tejwani-is-proud-of-his-ongoing-show-gupta-brothers-deets-inside/|kirish sanasi=10-iyul 2022-yil|ish=[[Koimoi]]|til=inglizcha}}</ref>. 2022-yil iyul oyidan boshlab u Arjun Deol rolida ''Swaran Gharning'' Colors TV shousida ishtirok etdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Exclusive! Hiten Tejwani joins the cast of Swaran Ghar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-hiten-tejwani-joins-the-cast-of-swaran-ghar/articleshow/92781027.cms|kirish sanasi=10-iyul 2022-yil|ish=TOI|til=inglizcha}}</ref>. == Filmografiyasi == === Filmlari === {| class="wikitable" !Yil ! Sarlavha !Rol !Til |- |1999 |''Vaastav: The Reality'' | |Hindi |- |2003 |''Joggers Park'' |Akash |Hindi & English |- |2004 |''Krishna Cottage'' |Akshay |Hindi |- |2007 |''Anwar'' |Udit |Hindi |- |2014 |''Entertainment'' | |Hindi<ref>{{Veb manbasi|url=http://ibnlive.in.com/news/hiten-tejwani-to-star-in-its-entertainment-with-akshay-kumar/402918-8-66.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131206144014/http://ibnlive.in.com/news/hiten-tejwani-to-star-in-its-entertainment-with-akshay-kumar/402918-8-66.html|arxivsana=6 December 2013|sarlavha=Hiten Tejwani to star in 'It's Entertainment' with Akshay Kumar|ish=News18}}</ref> |- |2015 |''Thoda Lutf Thoda Ishq'' |Jhumroo |Hindi |- | rowspan="3" |2016 |''Love Games'' |Gaurav Asthana |Hindi |- |''Shorgul'' |Saleem |Hindi |- |''Saansein'' |C.K. Bir |Hindi |- | rowspan="2" |2019 |''Kalank'' |Ahmed |Hindi<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/hiten-tejwani-to-feature-with-alia-bhatt-aditya-roy-kapur-in-kalank/articleshow/64670531.cms|sana=21 June 2018|sarlavha=Hiten Tejwani to feature with Alia Bhatt, Aditya Roy Kapur in Kalank|ish=Mumbai Mirror}}</ref> |- |''Mudda 370 J&K'' |Suraj |Hindi |- |2020 |''Unkahee'' |Abhimanyu |Hindi |- |2021 |''Nobel Peace'' |Prof. Shlok Manhas |Hindi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Service|ism=Tribune News|sarlavha=Hiten Tejwani-starrer film Nobel Peace to release on OTT|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/for-peaces-sake-181050|kirish sanasi=3-yanvar 2021-yil|ish=Tribuneindia News Service|til=inglizcha}}</ref> |- |2022 |''Ardh'' |Satya |Hindi |- |2022 |''Jogi'' |Katiyal |Hindi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16-sentabr 2022-yil |title=Jogi review: A middling film which feels like a missed opportunity-Entertainment News, Firstpost |language=inglizcha |work=Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/jogi-review-a-middling-film-which-feels-like-a-missed-opportunity-11264061.html |access-date=18-sentabr 2022-yil}}</ref> |} === Teleseriallari === {| class="wikitable" !Yil ! Sarlavha !Rol |- |2000—2002 |''Ghar Ek Mandir'' |Gautam |- | rowspan="3" |2001—2002 |''Kabhii Sautan Kabhii Sahelii'' |Praveen |- |''Kaahin Kissii Roz'' |Nakul Sikand<ref>{{Veb manbasi|sana=25-dekabr 2004-yil|sarlavha=Romancing for Real|url=https://www.telegraphindia.com/1041225/asp/weekend/story_4153368.asp|ish=The Telegraph}}</ref> |- |''Kutumb'' |Pratham Mittal |- |2002—2003 |''Kutumb'' |Pratham Mann |- |2002—2008 |''Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi'' |Karan Virani |- | rowspan="4" |2003 |''Miit'' |Akash |- | rowspan="2" |''Kya Hadsaa Kya Haqeeqat'' |Natesh |- |Pratham |- |''Kkusum'' |Vishal Mehra |- |2004 |''Kahiin To Hoga'' |Pratham |- |2004—2005 |''Kkoi Dil Mein Hai'' |Samay Punj |- |2005 |''Kesar'' |Abhinav „Abhi“ Pandey |- |2005—2006 |''Kkavyanjali'' |Yug Mittal |- | rowspan="3" |2006 |''Kaisa Ye Pyar Hai'' |Nishant Saxena |- |''Jodee Kamaal Ki'' | rowspan="2" |Contestant |- |''Nach Baliye 2'' |- |2006—2008 |''Karam Apnaa Apnaa'' |Anupam Bhattacharya |- | rowspan="2" |2007 |''Kasamh Se'' |Anupam Kapadia |- |''Koffee With Karan 2'' |Guest |- |2007—2008 |''Kasautii Zindagii Kay'' |Anurag Basu/Pratham Mittal<ref>{{Veb manbasi|sana=27-fevral 2008-yil|sarlavha=Kasauti's fate hangs in balance!|url=https://www.hindustantimes.com/tv/kasauti-s-fate-hangs-in-balance/story-SKwvSfw0jOb9wXz75STKML.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180619163815/https://www.hindustantimes.com/tv/kasauti-s-fate-hangs-in-balance/story-SKwvSfw0jOb9wXz75STKML.html|arxivsana=19 June 2018|qaralgan sana=19-iyun 2018-yil|ish=Hindustan Times}}</ref> |- | rowspan="5" |2008 |''Kya Aap Paanchvi Pass Se Tez Hain?'' | rowspan="2" |Contestant |- |''Kabhi Kabhii Pyaar Kabhi Kabhii Yaar'' |- |''Left Right Left'' |Colonel Abhay Verma |- |''Kahaani Hamaaray Mahaabhaarat Ki'' |Karna |- |''Nach Baliye 4'' |Host |- |2008—2009 |''Jasuben Jayantilaal Joshi Ki Joint Family'' |Ronit |- | rowspan="4" |2009 |''Kumkum&amp;nbsp;- Ek Pyara Sa Bandhan'' |Ranveer Singh |- |''Kitani Mohabbat Hai'' |Karan Singh |- |''Palampur Express'' |Dev Sisodia |- |''Kya Mast Hai Life'' |Mr. Singhania |- |2010 |''Chotti Bahu — Sindoor Bin Suhagan'' |Shantanu Purohit<ref>{{Veb manbasi|sana=14-mart 2010-yil|sarlavha=Hiten enters Chhoti Bahu|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Hiten-enters-Chhoti-Bahu/articleshow/5679908.cms|ish=Times of India}}</ref> |- | rowspan="4" |2011 |''Rang Badalti Odhani'' |Anand Mittal |- |''Swayamvar'' |Host |- |''Mukti Bandhan'' |Vicky Oberoi |- |''Ek Hazaaron Mein Meri Behna Hai'' |Varun Singh Vadhera |- |2011—2014 |''Pavitra Rishta'' |Manav Deshmukh<ref>{{Veb manbasi|sana=4-noyabr 2011-yil|sarlavha=Hiten Tejwan to replace Sushant Singh Rajput in 'Pavitra Rishta'|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-hiten-tejwan-to-replace-sushant-singh-rajput-in-pavitra-rishta-1607244|ish=DNA India}}</ref> |- |2012; 2013 |''Kya Huaa Tera Vaada'' |Jatin Chopra<ref>{{Veb manbasi|sana=20-dekabr 2012-yil|sarlavha=Hiten Tejwani re-enters Kya Huaa Tera Vaada!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Hiten-Tejwani-re-enters-Kya-Huaa-Tera-Vaada/articleshow/17690351.cms|ish=Times of India}}</ref> |- |2013 |''Sanskaar — Dharohar Apnon Ki'' |Lord [[Krishna]]/Murli |- |2013—2014 |''Savdhaan India'' |Host |- |2014 |''MTV Webbed'' |Professor |- | rowspan="3" |2014—2015 |''Hamari Sister Didi'' |Dr. Avinash „Avi“ Kapoor |- |''Meri Aashiqui Tum Se Hi'' |Nitin Joshi |- |''Box Cricket League 1'' |Contestant |- |2015 |''Rishton Ka Mela'' |Rahul |- |2015—2016 |''Balika Vadhu'' |Dr. Anant |- |2015—2017 |''Gangaa'' |Judge Niranjan Chaturvedi |- | rowspan="2" |2016 |''Darr Sabko Lagta Hai'' |Sushant |- |''Box Cricket League 2'' | rowspan="2" |Contestant |- | rowspan="2" |2017 |''Bigg Boss 11''<ref>{{Veb manbasi|sana=18-dekabr 2017-yil|sarlavha=Bigg Boss 11 evicted contestant Hiten Tejwani: Being a strong player led to my elimination|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hiten-tejwani-bigg-boss-11-evicted-contestant-housemates-voted-me-out-4987547/|ish=Indian Express}}</ref> |- |''Entertainment Ki Raat'' |Guest |- | rowspan="2" |2018 |''Box Cricket League 3'' |Contestant |- |''Bigg Boss 12'' |Guest |- |2018—2019 |''Tantra'' |Inspector Bharat Singh Rathore |- | rowspan="6" |2019 |''Kitchen Champion 5'' |Guest |- |''Daayan'' |Viraj Roy |- |''Box Cricket League 4'' |Contestant |- |''Haiwaan: The Monster'' |Deepak Agnihotri |- |''CIF'' |Inspector Kesari Kumar |- |''Bigg Boss 13'' |Guest |- |2020—2021 |''Gupta Brothers'' |Shiv Narayan Gupta |- |2022-bugungi kun |''Swaran Ghar'' |Arjun Deol |} === Veb-seriya === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Ism ! Rol ! Izohlar |- | 2018—2019 | ''Karrle Tu Bhi Mohabbat'' | Advokat Ved Saksena | |- | rowspan="2" | 2019 | ''Tergov'' | ACP Vishal Gaekvad | |- | ''D-kod (Deewangi)'' | Ravi | |- | 2020 | ''Ashuddhi'' | Karan Oberoi | |- | 2021 | ''Tandav'' | Ajay Ahluvaliya | |- | 2021 | ''[https://hotwebseries.live/ullu-web-series-games-of-karma-bdsm/ Karma oʻyinlari (BDSM)]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' | Sikander Oberoi |- |} === Musiqiy videolari === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Ashulachi |- | 2022 | ''Mera Pyara Hindustan'' | Romi |} == Mukofotlari == {| class="wikitable sortable" !Yil ! Mukofotlar ! Turkum ! Nomzod ! Natijalar |- | 2005 | Hindiston televideniye akademiyasi mukofotlari, Hindiston | Eng yaxshi aktyor — mashhur | Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi | Gʻolib |} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == * {{IMDbda kishi|1381801}} * {{Rasmiy sayt|http://hiten-gauri.net}} [[Turkum:1974-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Mumbayda yashovchi aktyorlar]] [[Turkum:Hindiston teleboshlovchilari]] [[Turkum:Hindistonlik sahna aktyorlari]] [[Turkum:Hindistonlik erkak aktyorlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Hindistonlik televidenie aktyorlari]] 9teo5par6wj9y8xwsz38oxsqx6gjgmw 0 816713 5997786 5976844 2026-04-17T08:06:30Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997786 wikitext text/x-wiki '''M. nomidagi Milliy akademik rus drama teatri – YU. Lermontov''' - Olma-Atadagi [[drama]] [[teatr]]i. == Teatr tarixi == [[1933|1933-yilda]] [[Olmaota|Olma-Ata]] shahrida '''Rus drama teatri''' ochildi.Yuriy Rutkovskiy,Zinaida Morskaya (Maksimova),Evgeniy Diordiyev,Vladimir Zeldin kabi yuksak professional ustalarning [[teatr]] yaratish va rivojlanishidagi ishtiroki Olmaota teatriga shuhrat keltirdi<ref>{{Veb manbasi|til=ruscha|url=https://e-history.kz/ru/calendar/show/26652/|sarlavha=В этот день в 1933 году в Алматы открылся Республиканский театр драмы имени Михаила Лермонтова|ish=e-history.kz|qaralgan sana=31-may 2022-yil}}</ref>. Teatrning birinchi direktori Yuriy Lyudvigovich Rutkovskiy, birinchi aktyorlari - S. Assuirov,M.Brend va boshqalar. Avvaliga tomoshabinlarga yiliga yetti yoki sakkizta premyera spektakli taklif qilinardi. Repertuarda rus dramatik klassiklari: Gogol,Fonvizin,Ostrovskiy,Chexov,Gorkiy;[[William Shakespeare|Shekspir]],Goldoni, Shiller,Molyer pyesalari sahnalashtirilgan;oʻsha paytda mashhur sovet mualliflari - Pogodin,Kataev,Arbuzov asarlari. Spektakllarning rejissyorlari esa qiziqarli, isteʼdodli rejissyorlar - L.Varpaxovskiy,M.Goldblat,G.Tovstonogov,B.Bibikov,O. Pijova A.Ridal<ref>{{Veb manbasi|til=ruscha|url=http://tl.kz/content/index.php?newsid=13|sarlavha=Немного истории|ish=Национальный академический Русский Театр Драмы им. М. Лермонтова|qaralgan sana=14-noyabr 2021-yil}}</ref>. [[1964|1964-yilda,]][[Mixail Lermontov|Mixail Yuryevich Lermontov]] tavalludining 150 yilligi munosabati bilan teatrga [[shoir]] nomi berildi.Bir necha yil oʻtgach, teatr sahnasida [[Konstantin Paustovskiy|Konstantin Paustovskiyning]] „Leytenant Lermontov“ spektakli qoʻyildi. Bu spektaklda bosh rolni Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist Gennadiy Balaev ijro etgan. [[1974-yil]]da [[Moskva|Moskvadagi]] muvaffaqiyatli gastroldan soʻng teatr akademik unvoniga sazovor boʻldi. [[1983|1983-yilda]] teatrning 50 yilligi nishonlandi.[[1984|1984-yilda]] teatr [[Xalqlar doʻstligi ordeni]] bilan taqdirlangan<ref>[https://naukaprava.ru/catalog/1/127/145/45337?view=1 Указ Президиума Верховного Совета СССР от 5 января 1984 года «О награждении Государственного академического русского театра драмы имени М. Ю. Лермонтова Казахской ССР орденом Дружбы народов»]</ref>. [[1983-yil]]dan 2020-yil iyunigacha teatrning badiiy rahbari [[Qozogʻiston|Qozogʻiston Respublikasi]] xalq artisti Ruben Andriasyan boʻlgan. 2020-yil iyul oyidan Bu lavozimni Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist Dmitriy Skirta egalladi. . [[2000-yil]] mart oyida teatr jamoasi teatr sanʼatini rivojlantirish yoʻlidagi samarali mehnati uchun Madaniyat qoʻmitasining Faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan. [[2006|2006-yilda]] teatr binosi kapital taʼmirlash uchun yopildi. Qimmatbaho sahna yoritgichlari va ovoz moslamalari, zamonaviy konditsioner va isitish tizimlarini oʻrnatdik.Ish deyarli uch yil davom etdi va teatr [[2008|2008-]] yil dekabr oyida oʻz eshiklarini qayta ochdi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Jam.kz|url=http://www.jam.kz/theatres/places/teatr-lermontova|sarlavha=Театр Лермонтова|til=ruscha|arxivurl=https://www.webcitation.org/66hMmN38U?url=http://www.jam.kz/theatres/places/teatr-lermontova#|arxivsana=2012-04-05|kirish sanasi=6-yanvar 2012-yil}}</ref>. [[2012|2012-yil]] oxirida teatr Qozogʻistonda Ticketon<ref>{{Veb manbasi|url=http://tl.kz/archive80/830-pokupka-biletov-on-line.html|sarlavha=Покупка билетов on-line! " Государственный Академический Русский Театр Драмы им. М. Лермонтова<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=22-yanvar 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202204942/http://tl.kz/archive80/830-pokupka-biletov-on-line.html|arxivsana=2014-02-02}}</ref> orqali onlayn chiptalar sotishni yoʻlga qoʻygan birinchi teatr boʻldi. 2012-yil 10-sentabrda teatr jamoasi Rossiya teatr sanʼatini ommalashtirish, Qozogʻiston Respublikasida rus madaniyatini saqlash, oʻzaro doʻstlik va hamkorlikni mustahkamlashga qoʻshgan ulkan hissasi uchun [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Prezidentining minnatdorchiligi bilan eʼlon qilindi. Rossiya Federatsiyasi va Qozogʻiston Respublikasi<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201209110009 Распоряжение Президента Российской Федерации от 10 сентября 2012 года № 413-рп «О поощрении»]</ref>. 2020-yil 20-noyabrda Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti Qosim-Jomart Toʻqayevning farmoniga muvofiq Lermontov nomidagi Davlat akademik rus drama teatriga milliy maqomi berildi. == Teatrda ijro etgan rollari == Joriy chiqishlar * 2020 - „Kuzgi sonata“ - melodrama (Ingmar Bergman) * 2020-yil -"Aroq va qoʻy" - ikki qismli komediya ([[Aleksandr Ostrovskiy]]) * 2020 - „Bevaning paroxodi“ - drama (I.Grekova, Pavel Lungin) * 2020-yil - „Mening otam Piter Pan“ - kattalar bolalar uchun spektakl (Keren Klimovskiy) * 2020 - “Bir zamonlar...” – ikki pardali lirik komediya (Ermek Tursunov) * 2019-yil - „PRIMADONNA“ - ikki pardali lirik komediya (Ken Lyudvig) * 2019 - “QORQIZ. ERTAK EMAS" - ikki qismli fantaziya (Aleksandr OSTROVSKY) * 2019-“Jonli. Kot-d'Azurdagi ehtiros - komediya (Mishel Poli) * 2019-yil -"Sichqonlar va odamlar haqida" - drama (Jon Steynbek) * 2017-yil - „FILUMENA“ - melodrama ([[Eduardo De Filippo|Eduardo de Filippo]]) * 2015-yil - Ahmoq bilan kechki ovqat - ikki qismli komediya (Frensis Weber) * 2014-yil -'''Hukumat inspektori (komediya)''' - besh qismli komediya ([[Nikolay Gogol]]). * 2010-yil -"OLTI UCHUN PIJAMA" - ikki qismli komediya (Mark Kamoletti) * 2006-yil -"13-son" - ikki qismli komediya (Rey Kuni) * 2003-yil -"CHERCHEZ LA FEMME / Ayolni qidiring" - uch qismli komediya (Klod Magnier) * 2000 yil-"FRANSIZ TILI DARSLARI (Museur Amedey)" - toʻrt qismli komediya (Alen Reynaud-Furton) ARXIV * 2014-yil - '''Seagull (oʻyin)''' - toʻrt pardali spektakl [[Anton Chexov|Chexov, Anton Pavlovich]] * 2014 '''Yomgʻir sotuvchisi (oʻyin)''' ''"Yomgʻirchi"'' - amerikalik dramaturg Nesh Nning uch pardali pyesasi. Richard. == Teatr truppasining yetakchi aktyorlari == * Pomerantsev, Yuriy Borisovich - Qozogʻiston Mehnat Qahramoni. [[Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Qozogʻiston SSR]] xalq artisti, Qozogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati. * * * Kapustin, Yuriy Nikolaevich - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist, Qozogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati. * Lebsak, Irina Maratovna - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xodim, Qozogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati. * Balaev, Gennadiy Nikolaevich - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. * Banchenko, Tatyana Petrovna - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. * Grishko, Vitaliy Alekseevich - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. * Dolmatova, Natalya Valentinovna - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. * Jmerenetskaya, Nina Leonidovna - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. * Anatoliy Krejenchukov - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xodim. * Zubov, Aleksandr Aleksandrovich - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. * Ufimtsev, Sergey Anatolyevich - Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan xodim, Qozogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati. * Skirta, Dmitriy Anatolyevich - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. * Tokarev, Mixail Mixaylovich - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. * Gantseva, Marina Yurievna - Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xodim. * Tyomkina, Anastasiya Lvovna - „Serper“ mukofoti laureati. == Teatr binosi == Drama teatrining Abay prospektidagi hozirgi binosida (1968-1969,arxitektor.DA.Davydenko,G.Gorlyshkov,I.Bylinkin,N. Shebalina,N.Rogacheva,V.Rudenko) asosiy va yon jabhalardagi pastki qavat tor ustunli ustunli katta vitrajlar shaklida qilingan.Yuqori qavatda, toʻgʻridan-toʻgʻri vitrajlar ustida, katta qovurgʻali panellar nosimmetrik tarzda ikki qatorga joylashtirilib, tekis va teskari E shaklidagi [[naqsh]] hosil qiladi. Asosiy jabhaning yon tomonidagi ikkita qoʻshni va bitta alohida kirish teshiklari tashqariga egilgan chiqib turuvchi ustunlari bilan portal ramkaga ega. Hovli jabhasi, relyef farqi va bu tomonda nisbatan kichik oʻlchamdagi yordamchi binolar mavjudligi sababli besh qavatli boʻlib, silliq devorlarda turli oʻlchamdagi toʻrtburchaklar va kvadrat derazalar kombinatsiyasida yaratilgan. Toʻsiqsiz sayoz tokchada qattiq vertikal vitrajlar oʻrnatilgan<ref>{{Veb manbasi|til=ruscha|url=https://ru.scribd.com/doc/305852987/ARCHITECTURE-OF-THE-KAZAKHSTAN-OF-THE-20-CENTURY-Development-of-architectural-artistic-forms-by-Konstantin-I-Samoilov|sarlavha=ARCHITECTURE OF THE KAZAKHSTAN OF THE 20-CENTURY (Development of Architectural-Artistic Forms) - by Konstantin I.Samoilov {{!}} PDF|ish=Scribd|qaralgan sana=2-oktabr 2022-yil}}</ref>. Teatr binosi shaharning ''"Oltin maydoni"'' deb ataladigan joyda qurilgan. === Yodgorlik holati === [[2010-yil]] 10-noyabrda Olmaota shahrining mahalliy tarixiy va madaniy yodgorliklarining yangi Davlat roʻyxati tasdiqlandi, shu bilan birga bu boradagi barcha oldingi qarorlar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topildi<ref>[http://adilet.zan.kz/rus/archive/docs/V10R0000864/10.11.2010 Постановление Акимата города Алматы от 10 ноября 2010 года N 4/840 «Об утверждении Государственного списка памятников истории и культуры местного значения города Алматы»]</ref>.Ushbu Farmonda teatr binosining mahalliy ahamiyatga molik yodgorlik maqomi saqlanib qoldi. Himoyalangan zonalarning chegaralari 2014-yilda tasdiqlangan<ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V14R0001089 Решение ХХХI сессии маслихата города Алматы V созыва от 10 сентября 2014 года N 261 «Об утверждении границ охранных зон, зон регулирования застройки и зон охраняемого природного ландшафта объектов историко-культурного наследия города Алматы»]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.tl.kz Teatr rasmiy veb-sayti] [[Turkum:Qozogʻiston teatrlari]] [[Turkum:Olmaotadagi bino va inshootlar]] 7k3ld1z6un30dunc5uanln9v2ygs4ln 0 838165 5997473 5745347 2026-04-16T12:30:01Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997473 wikitext text/x-wiki '''Mavlon Gʻafforovich Vahobov''' (1909-1991) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] tojikistonlik-o‘zbekistonlik iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, tarixchi<ref>{{Veb manbasi|url=https://islamperspectives.org/rpi/items/show/16198|sarlavha=Список работников, занимающих должности номенклатуры ЦК ВКП(б) по УзССР (из национальных меньшинств) по состоянию на 29.09.1949 г. · Russian Perspectives on Islam<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=2021-12-25|arxivsana=2021-12-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211225121128/https://islamperspectives.org/rpi/items/show/16198}}</ref>. == Tarjimai hol == Mavlon Vahobov [[1909]]-yilda To‘qmoq shahrida tug‘ilgan. [[1941]]-yildan KPSS a’zosi.   U [[1929]]-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat yuritadi. Vahobov 1929—1988-yillarda — Samarqand kechki pedagogika instituti o‘qituvchisi, direktor o‘rinbosari, dekan, O‘zbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Qo‘mitasi tashviqot sektori mudiri, O‘zbekiston KP (bolsheviklar) [[Toshkent]] viloyat qo‘mitasi kotibi, O‘zbekiston Kompartiyasi (b) MQ kotibi, [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|O‘zbekiston SSR]] Vazirlar Soveti raisining o‘rinbosari, O‘zbekiston SSR FA tarix va arxeologiya instituti bo‘lim mudiri, O‘zbekiston SSR FA tarix va arxeologiya instituti bo‘lim mudiri, Toshkent oliy partiya maktabi (TOPM) direktor o‘rinbosari, “O‘zbekiston kommunisti” jurnali bosh muharriri, O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasi huzuridagi Partiya tarixi instituti direktori, Toshkent oliy partiya maktabi direktorlari lavozimlarida ishlab keladi. SSSR Oliy Kengashining 3-qurultoyi, O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining 2, 6 va 8-qurultoylari deputati etib saylanadi. == Mavlon Vahobov tarixchi sifatida == M.Vahobov o‘zbek xalqi tarixiga oid fundamental monografiya muallifi edi<ref>Вахабов М. Формирование узбекской социалистической нации. Т., Госиздат УзССР, 1961.</ref>. [[1949]]-yilda O‘zbekiston SSR FA Gumanitar fanlar bo‘limining burjua kosmopolitizmiga qarshi kurashga bag‘ishlangan aprel sessiyasida B.Gʻofurovning “Tarixi tojik xalqi” kitobida jiddiy xatolar borligini ko‘rsatib,  O‘zbekiston KP (b) MK kotibi Vahobov so‘zga chiqadi<ref>Khlevniuk, O. et al (ed.), Sovetskaiia natsional’naiia politika: ideologiia i praktiki. 1945—1953 (Moscow, 2013)</ref>. Vahobov [[1987]]-yilda [[O‘rta Osiyo]] tarixida Temur va temuriylar shaxsiga keskin salbiy fikr bildirib, chiqish qiladi<ref>Правде истории вопреки // Правда Востока, декабрь 1987 г.</ref> Mavlon Vahobov 1991-yilda 83 yoshida Toshkent shahrida olamdan ko‘z yumadi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-mar-05-1991-2308855/ Vahobovga taʼziyanoma] * Vahobov, Mavlon Gaforovich // Xo'jand. Entsiklopediya. – [[Dushanbe]], 1999. – S. 197. {{DEFAULTSORT:Vahobov, Mavlon}} [[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]] [[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]] [[Turkum:1991-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1-martda vafot etganlar]] [[Turkum:1909-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:5-yanvarda tugʻilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 2-chaqiriq deputatlari]] en9mgmwx4h1uf58ygey4fuy04bg2xqd 5997474 5997473 2026-04-16T12:30:10Z KWiki78 246724 5997474 wikitext text/x-wiki '''Mavlon Gʻafforovich Vahobov''' (1909-1991) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] tojikistonlik-o‘zbekistonlik iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, [[tarixchi]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://islamperspectives.org/rpi/items/show/16198|sarlavha=Список работников, занимающих должности номенклатуры ЦК ВКП(б) по УзССР (из национальных меньшинств) по состоянию на 29.09.1949 г. · Russian Perspectives on Islam<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=2021-12-25|arxivsana=2021-12-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211225121128/https://islamperspectives.org/rpi/items/show/16198}}</ref>. == Tarjimai hol == Mavlon Vahobov [[1909]]-yilda To‘qmoq shahrida tug‘ilgan. [[1941]]-yildan KPSS a’zosi.   U [[1929]]-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat yuritadi. Vahobov 1929—1988-yillarda — Samarqand kechki pedagogika instituti o‘qituvchisi, direktor o‘rinbosari, dekan, O‘zbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Qo‘mitasi tashviqot sektori mudiri, O‘zbekiston KP (bolsheviklar) [[Toshkent]] viloyat qo‘mitasi kotibi, O‘zbekiston Kompartiyasi (b) MQ kotibi, [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|O‘zbekiston SSR]] Vazirlar Soveti raisining o‘rinbosari, O‘zbekiston SSR FA tarix va arxeologiya instituti bo‘lim mudiri, O‘zbekiston SSR FA tarix va arxeologiya instituti bo‘lim mudiri, Toshkent oliy partiya maktabi (TOPM) direktor o‘rinbosari, “O‘zbekiston kommunisti” jurnali bosh muharriri, O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasi huzuridagi Partiya tarixi instituti direktori, Toshkent oliy partiya maktabi direktorlari lavozimlarida ishlab keladi. SSSR Oliy Kengashining 3-qurultoyi, O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining 2, 6 va 8-qurultoylari deputati etib saylanadi. == Mavlon Vahobov tarixchi sifatida == M.Vahobov o‘zbek xalqi tarixiga oid fundamental monografiya muallifi edi<ref>Вахабов М. Формирование узбекской социалистической нации. Т., Госиздат УзССР, 1961.</ref>. [[1949]]-yilda O‘zbekiston SSR FA Gumanitar fanlar bo‘limining burjua kosmopolitizmiga qarshi kurashga bag‘ishlangan aprel sessiyasida B.Gʻofurovning “Tarixi tojik xalqi” kitobida jiddiy xatolar borligini ko‘rsatib,  O‘zbekiston KP (b) MK kotibi Vahobov so‘zga chiqadi<ref>Khlevniuk, O. et al (ed.), Sovetskaiia natsional’naiia politika: ideologiia i praktiki. 1945—1953 (Moscow, 2013)</ref>. Vahobov [[1987]]-yilda [[O‘rta Osiyo]] tarixida Temur va temuriylar shaxsiga keskin salbiy fikr bildirib, chiqish qiladi<ref>Правде истории вопреки // Правда Востока, декабрь 1987 г.</ref> Mavlon Vahobov 1991-yilda 83 yoshida Toshkent shahrida olamdan ko‘z yumadi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-mar-05-1991-2308855/ Vahobovga taʼziyanoma] * Vahobov, Mavlon Gaforovich // Xo'jand. Entsiklopediya. – [[Dushanbe]], 1999. – S. 197. {{DEFAULTSORT:Vahobov, Mavlon}} [[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]] [[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]] [[Turkum:1991-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1-martda vafot etganlar]] [[Turkum:1909-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:5-yanvarda tugʻilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 2-chaqiriq deputatlari]] 8kiaovf4om142gn1p0p4nqwaqohhxpi 5997475 5997474 2026-04-16T12:30:20Z KWiki78 246724 5997475 wikitext text/x-wiki '''Mavlon Gʻafforovich Vahobov''' (1909-1991) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] tojikistonlik-o‘zbekistonlik iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, [[tarixchi]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://islamperspectives.org/rpi/items/show/16198|sarlavha=Список работников, занимающих должности номенклатуры ЦК ВКП(б) по УзССР (из национальных меньшинств) по состоянию на 29.09.1949 г. · Russian Perspectives on Islam<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=2021-12-25|arxivsana=2021-12-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211225121128/https://islamperspectives.org/rpi/items/show/16198}}</ref>. == Tarjimai hol == Mavlon Vahobov [[1909]]-yilda To‘qmoq shahrida tug‘ilgan. [[1941]]-yildan KPSS a’zosi.   U [[1929]]-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat yuritadi. Vahobov 1929—1988-yillarda — Samarqand kechki pedagogika instituti o‘qituvchisi, direktor o‘rinbosari, dekan, O‘zbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Qo‘mitasi tashviqot sektori mudiri, O‘zbekiston KP (bolsheviklar) [[Toshkent]] viloyat qo‘mitasi kotibi, O‘zbekiston Kompartiyasi (b) MQ kotibi, [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|O‘zbekiston SSR]] Vazirlar Soveti raisining o‘rinbosari, O‘zbekiston SSR FA tarix va arxeologiya instituti bo‘lim mudiri, O‘zbekiston SSR FA tarix va arxeologiya instituti bo‘lim mudiri, Toshkent oliy partiya maktabi (TOPM) direktor o‘rinbosari, “O‘zbekiston kommunisti” jurnali bosh muharriri, O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasi huzuridagi Partiya tarixi instituti direktori, Toshkent oliy partiya maktabi direktorlari lavozimlarida ishlab keladi. SSSR Oliy Kengashining 3-qurultoyi, O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining 2, 6 va 8-qurultoylari deputati etib saylanadi. == Mavlon Vahobov tarixchi sifatida == M.Vahobov o‘zbek xalqi tarixiga oid fundamental monografiya muallifi edi<ref>Вахабов М. Формирование узбекской социалистической нации. Т., Госиздат УзССР, 1961.</ref>. [[1949]]-yilda O‘zbekiston SSR FA Gumanitar fanlar bo‘limining burjua kosmopolitizmiga qarshi kurashga bag‘ishlangan aprel sessiyasida B.Gʻofurovning “Tarixi tojik xalqi” kitobida jiddiy xatolar borligini ko‘rsatib,  O‘zbekiston KP (b) MK kotibi Vahobov so‘zga chiqadi<ref>Khlevniuk, O. et al (ed.), Sovetskaiia natsional’naiia politika: ideologiia i praktiki. 1945—1953 (Moscow, 2013)</ref>. Vahobov [[1987]]-yilda [[O‘rta Osiyo]] tarixida Temur va temuriylar shaxsiga keskin salbiy fikr bildirib, chiqish qiladi<ref>Правде истории вопреки // Правда Востока, декабрь 1987 г.</ref> Mavlon Vahobov 1991-yilda 83 yoshida Toshkent shahrida olamdan ko‘z yumadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-mar-05-1991-2308855/ Vahobovga taʼziyanoma] * Vahobov, Mavlon Gaforovich // Xo'jand. Entsiklopediya. – [[Dushanbe]], 1999. – S. 197. {{DEFAULTSORT:Vahobov, Mavlon}} [[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]] [[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]] [[Turkum:1991-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1-martda vafot etganlar]] [[Turkum:1909-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:5-yanvarda tugʻilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 2-chaqiriq deputatlari]] bcigp1w6dwjzgkjwamdqrmien9uw7d1 0 862579 5997758 5889811 2026-04-17T07:56:51Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997758 wikitext text/x-wiki 2021-yilda [[Germaniya]] butun dunyo boʻylab isteʼmolga moʻljallangan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini import qiluvchi va eksport qiluvchi davlatlar qatorida uchinchi oʻrinni egalladi va xorijlik ishlab chiqaruvchilar uchun eng muhim Yevropa bozoriga aylandi. [[Chakana savdo]] bozorining asosiy xususiyatlari konsolidatsiya, bozorning toʻyinganligi, kuchli raqobat va past narxlardir. Germaniya [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqining]] markazidagi jozibali va tejamkor hudud. Isteʼmolchilar yuqori sifatli mahsulotlarni izlaydilar va yuqori narxlarni toʻlashga tayyor. Germaniya hali ham Yevropadagi eng past oziq-ovqat narxlariga ega va Germaniya fuqarolari oʻz daromadlarining atigi 14 foizini oziq-ovqat va ichimliklarga sarflashadi. Oziq-ovqat narxlarining pastligi discounters va chakana savdo segmenti oʻrtasidagi yuqori raqobat natijasidir<ref>{{Veb manbasi|sana=2022-08-04|sarlavha=Germany - Country Commercial Guide|url=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/germany-agricultural-sector|qaralgan sana=2022-01-10|ish=www.trade.gov}}</ref>. == Tarixi == Germaniyaning iqlimi tarixan qattiq sabzavotlar (masalan, sholgʻom, karam va piyoz), shuningdek, nemis oshxonasiniaks ettiradigan arpa ishlab chiqarishni afzal koʻrgan. 1914-yilda Germaniya oziq-ovqat mahsulotlarining uchdan bir qismini import qildi. Ushbu import 1-jahon urushi boshidan maqsad qilingan. 1915-yilda 5 million choʻchqa soʻyilgan va [[Berlin|Berlinda]] oziq-ovqat bilan bogʻliq tartibsizliklar boʻlgan. 1916-yilga kelib, nemis taomlari ratsionga kirdi va 1916-17-yil qishi Kohlrübenwinter deb nomlandi, chunki odamlar odatda hayvonlarga beriladigan sholgʻomni yeyishga majbur boʻlishgan. Ob-havo yomon kelgan, ishchi kuchi yetishmas edi. Toʻyib ovqatlanmaslik keng tarqalgan. Urushdan keyin oziq-ovqat bilan oʻzini-oʻzi taʼminlashga erishish uchun koʻp harakat qilindi va bu Lebensraum siyosatida koʻzga tashlndi<ref>{{Kitob manbasi|last=Otter|first=Chris|title=Diet for a large planet|date=2020|publisher=University of Chicago Press|location=USA|isbn=978-0-226-69710-9|pages=148–58}}</ref>. Gʻarbiy Germaniyada fermer xoʻjaliklari soni 1950-yildagi 1,6 milliondan 1990-yilda 630 mingtagacha qisqardi. 1960-yillarda [[Sotsializm|sotsialistik]] tuzum ostida fermer xoʻjaliklari kollektivlashtirilgan Sharqiy Germaniyada oʻrtacha 4100 gektar ekin maydonlariga ega boʻlgan 5100 ga yaqin qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish kollektivlari mavjud edi. Birlashgandan beri jamoalarning toʻrtdan uch qismi kooperativ, shirkat yoki aksiyadorlik jamiyati sifatida qoldi. Sharqiy Germaniyaning boshqa jamoalari parchalanib, mulk huquqi, birinchi navbatda, urushdan keyin oʻz yerlariga egalik huquqiga ega boʻlgan yakka tartibdagi dehqonlarga qaytarildi; yoki xususiy qilib sotildi — 14000 ga yaqin shaxsiy fermer xoʻjaliklariga aylandi. 1990-yilgi Birlashish shartnomasi shartlari Sovet hokimiyati tomonidan ekspropriatsiya qilingan sobiq qishloq xoʻjaligi yerlari egalarining urushgacha boʻlgan ulkan qishloq xoʻjaligi yerlarini qaytarib olishlarini taqiqlab qoʻydi. Gʻarbiy Germaniyada va sharqiy Germaniyada yangi xususiylashtirilgan fermer xoʻjaliklarida oilaviy fermer xoʻjaliklari ustunlik qiladi. 630 ming fermer xo‘jaligida 750 ming doimiy ishchi ishlaydi. Shu bilan birga, koʻproq yarim kunlik ishchilar bor va koʻpchilik fermer xoʻjaliklari oʻz egalarining toʻliq vaqtli kasbini ifodalamaydi. Fermer xoʻjaliklari soni kamaygan boʻlsa-da, ishlab chiqarishning samarali usullari tufayli ishlab chiqarish haqiqatda koʻpaydi. 1990-yillarning boshlariga kelib, bitta fermer yetmish besh kishi uchun yetarli oziq-ovqat ishlab chiqarishi mumkin edi, bu 1950- yoki 1960-yillardagidan ancha koʻp. == Ishlab chiqarish == Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari mintaqadan mintaqaga farq qiladi. Shimoliy Germaniyaning tekis yerlarida va ayniqsa sharqiy qismlarida don va [[qand lavlagi]] yetishtiriladi. Boshqa joylarda, yerlar tepalikli va hatto togʻli boʻlgani sababli, fermerlar sabzavot, sut, choʻchqa goʻshti yoki mol goʻshti ishlab chiqaradilar. Deyarli barcha yirik shaharlar mevali bogʻlar va sabzavot fermalari bilan oʻralgan. Germaniyaning janubiy va gʻarbiy qismidagi koʻpchilik [[daryo]] vodiylarida, ayniqsa [[Reyn]] va Main boʻylab uzumzorlar mavjud. [[Pivo]] asosan [[Bavariya|Bavariyada]] ishlab chiqariladi, lekin faqat Bavariya bilan chegaralanmaydi. [[Sharob]] asosan Reynland-Pfalzda ishlab chiqariladi, lekin faqat Reynland-Pfalz bilan chegaralanib qolmagan. 2018-yilda Germaniya 26,1 million tonna [[qand lavlagi]] ishlab chiqardi (dunyoda 4-oʻrinda). Qand lavlagi [[Qand|shakar]] va [[Etil spirti|etanol]] ishlab chiqarishga xizmat qiladi; 20,2 million tonna [[Bugʻdoy|bugʻdoy]] (dunyoda 10-oʻrinda); 9,5 million tonna [[arpa]] (dunyoda 3-oʻrinda, faqat Rossiya va Fransiyadan keyin), 8,9 million tonna [[kartoshka]] (dunyoda 7-oʻrinda); 3,6 million tonna [[Raps|kolza]] (dunyoda 6-oʻrinda); 2,2 million tonna [[javdar]] (dunyodagi eng yirik ishlab chiqaruvchi); 1,9 million tonna [[tritikale]] (dunyoda 2-oʻrinda); 1,4 million tonna [[uzum]] (dunyoda 16-oʻrinda); 1,2 million tonna [[olma]] (dunyoda 12-oʻrinda). Bundan tashqari, 2018-yilda Germaniyada 3,3 million tonna [[makkajoʻxori]] yetishtirildi va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, jumladan, karam (604 ming tonna), sabzi (625 ming tonna), [[suli]] (577 ming tonna), piyoz (409 ming tonna) va boshqalar<ref>[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Germany production in 2018, by FAO]</ref> yetishtirildi == Germaniya qishloq xoʻjaligi va Yevropa Ittifoqi == 1960-yillardan beri nemis qishloq xoʻjaligi siyosati Germaniyada emas, balki Yevropa Komissiyasida amalga oshiriladi. Barcha qishloq xoʻjaligi qonunlari va qoidalari [[Brussel Poytaxt Regioni|Bryusselda]] koʻpincha oziq-ovqat ishlab chiqaruvchi va oziq-ovqat isteʼmol qiluvchi davlatlar oʻrtasidagi qiyin muzokaralardan soʻng yozilgan. Bu muzokaralardan koʻzlangan asosiy maqsad isteʼmolchilarning noroziligiga yoʻl qoʻymaslik uchun bozor narxlarini yetarlicha past ushlab turish bilan birga fermerlarga yuqori daromad olishdan iborat. Farqni toʻldirish uchun Yevropa Komissiyasi umumiy qishloq xoʻjaligi siyosatini subsidiyalash dasturini va eksportni subsidiyalash dasturini qabul qildi. Bu ikkalasi ham nemis fermerlari va boshqa Yevropa Ittifoqi fermerlari uchun foydalidir. Buning evaziga nemis fermerlari mahsulot sifati va miqdori boʻyicha Yevropa koʻrsatmalariga rioya qilganlar. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="0"></references> == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Thomas|first=Frieder|title=Förderung von Existenzgründungen in der Landwirtschaft: ein Projekt im Auftrag des BMELV (03HS016): Projektbericht|publisher=Landwirtschaftsverlag|year=2006|location=Münster-Hiltrup|isbn=3-7843-0513-X}} [[Turkum:Qishloq xoʻjaligi]] [[Turkum:Germaniya]] 1crrv57pel9lh0c9etg9wsarz5p892c 5997759 5997758 2026-04-17T07:56:58Z KWiki78 246724 5997759 wikitext text/x-wiki 2021-yilda [[Germaniya]] butun dunyo boʻylab isteʼmolga moʻljallangan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini import qiluvchi va eksport qiluvchi davlatlar qatorida uchinchi oʻrinni egalladi va xorijlik ishlab chiqaruvchilar uchun eng muhim [[Yevropa]] bozoriga aylandi. [[Chakana savdo]] bozorining asosiy xususiyatlari konsolidatsiya, bozorning toʻyinganligi, kuchli raqobat va past narxlardir. Germaniya [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqining]] markazidagi jozibali va tejamkor hudud. Isteʼmolchilar yuqori sifatli mahsulotlarni izlaydilar va yuqori narxlarni toʻlashga tayyor. Germaniya hali ham Yevropadagi eng past oziq-ovqat narxlariga ega va Germaniya fuqarolari oʻz daromadlarining atigi 14 foizini oziq-ovqat va ichimliklarga sarflashadi. Oziq-ovqat narxlarining pastligi discounters va chakana savdo segmenti oʻrtasidagi yuqori raqobat natijasidir<ref>{{Veb manbasi|sana=2022-08-04|sarlavha=Germany - Country Commercial Guide|url=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/germany-agricultural-sector|qaralgan sana=2022-01-10|ish=www.trade.gov}}</ref>. == Tarixi == Germaniyaning iqlimi tarixan qattiq sabzavotlar (masalan, sholgʻom, karam va piyoz), shuningdek, nemis oshxonasiniaks ettiradigan arpa ishlab chiqarishni afzal koʻrgan. 1914-yilda Germaniya oziq-ovqat mahsulotlarining uchdan bir qismini import qildi. Ushbu import 1-jahon urushi boshidan maqsad qilingan. 1915-yilda 5 million choʻchqa soʻyilgan va [[Berlin|Berlinda]] oziq-ovqat bilan bogʻliq tartibsizliklar boʻlgan. 1916-yilga kelib, nemis taomlari ratsionga kirdi va 1916-17-yil qishi Kohlrübenwinter deb nomlandi, chunki odamlar odatda hayvonlarga beriladigan sholgʻomni yeyishga majbur boʻlishgan. Ob-havo yomon kelgan, ishchi kuchi yetishmas edi. Toʻyib ovqatlanmaslik keng tarqalgan. Urushdan keyin oziq-ovqat bilan oʻzini-oʻzi taʼminlashga erishish uchun koʻp harakat qilindi va bu Lebensraum siyosatida koʻzga tashlndi<ref>{{Kitob manbasi|last=Otter|first=Chris|title=Diet for a large planet|date=2020|publisher=University of Chicago Press|location=USA|isbn=978-0-226-69710-9|pages=148–58}}</ref>. Gʻarbiy Germaniyada fermer xoʻjaliklari soni 1950-yildagi 1,6 milliondan 1990-yilda 630 mingtagacha qisqardi. 1960-yillarda [[Sotsializm|sotsialistik]] tuzum ostida fermer xoʻjaliklari kollektivlashtirilgan Sharqiy Germaniyada oʻrtacha 4100 gektar ekin maydonlariga ega boʻlgan 5100 ga yaqin qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish kollektivlari mavjud edi. Birlashgandan beri jamoalarning toʻrtdan uch qismi kooperativ, shirkat yoki aksiyadorlik jamiyati sifatida qoldi. Sharqiy Germaniyaning boshqa jamoalari parchalanib, mulk huquqi, birinchi navbatda, urushdan keyin oʻz yerlariga egalik huquqiga ega boʻlgan yakka tartibdagi dehqonlarga qaytarildi; yoki xususiy qilib sotildi — 14000 ga yaqin shaxsiy fermer xoʻjaliklariga aylandi. 1990-yilgi Birlashish shartnomasi shartlari Sovet hokimiyati tomonidan ekspropriatsiya qilingan sobiq qishloq xoʻjaligi yerlari egalarining urushgacha boʻlgan ulkan qishloq xoʻjaligi yerlarini qaytarib olishlarini taqiqlab qoʻydi. Gʻarbiy Germaniyada va sharqiy Germaniyada yangi xususiylashtirilgan fermer xoʻjaliklarida oilaviy fermer xoʻjaliklari ustunlik qiladi. 630 ming fermer xo‘jaligida 750 ming doimiy ishchi ishlaydi. Shu bilan birga, koʻproq yarim kunlik ishchilar bor va koʻpchilik fermer xoʻjaliklari oʻz egalarining toʻliq vaqtli kasbini ifodalamaydi. Fermer xoʻjaliklari soni kamaygan boʻlsa-da, ishlab chiqarishning samarali usullari tufayli ishlab chiqarish haqiqatda koʻpaydi. 1990-yillarning boshlariga kelib, bitta fermer yetmish besh kishi uchun yetarli oziq-ovqat ishlab chiqarishi mumkin edi, bu 1950- yoki 1960-yillardagidan ancha koʻp. == Ishlab chiqarish == Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari mintaqadan mintaqaga farq qiladi. Shimoliy Germaniyaning tekis yerlarida va ayniqsa sharqiy qismlarida don va [[qand lavlagi]] yetishtiriladi. Boshqa joylarda, yerlar tepalikli va hatto togʻli boʻlgani sababli, fermerlar sabzavot, sut, choʻchqa goʻshti yoki mol goʻshti ishlab chiqaradilar. Deyarli barcha yirik shaharlar mevali bogʻlar va sabzavot fermalari bilan oʻralgan. Germaniyaning janubiy va gʻarbiy qismidagi koʻpchilik [[daryo]] vodiylarida, ayniqsa [[Reyn]] va Main boʻylab uzumzorlar mavjud. [[Pivo]] asosan [[Bavariya|Bavariyada]] ishlab chiqariladi, lekin faqat Bavariya bilan chegaralanmaydi. [[Sharob]] asosan Reynland-Pfalzda ishlab chiqariladi, lekin faqat Reynland-Pfalz bilan chegaralanib qolmagan. 2018-yilda Germaniya 26,1 million tonna [[qand lavlagi]] ishlab chiqardi (dunyoda 4-oʻrinda). Qand lavlagi [[Qand|shakar]] va [[Etil spirti|etanol]] ishlab chiqarishga xizmat qiladi; 20,2 million tonna [[Bugʻdoy|bugʻdoy]] (dunyoda 10-oʻrinda); 9,5 million tonna [[arpa]] (dunyoda 3-oʻrinda, faqat Rossiya va Fransiyadan keyin), 8,9 million tonna [[kartoshka]] (dunyoda 7-oʻrinda); 3,6 million tonna [[Raps|kolza]] (dunyoda 6-oʻrinda); 2,2 million tonna [[javdar]] (dunyodagi eng yirik ishlab chiqaruvchi); 1,9 million tonna [[tritikale]] (dunyoda 2-oʻrinda); 1,4 million tonna [[uzum]] (dunyoda 16-oʻrinda); 1,2 million tonna [[olma]] (dunyoda 12-oʻrinda). Bundan tashqari, 2018-yilda Germaniyada 3,3 million tonna [[makkajoʻxori]] yetishtirildi va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, jumladan, karam (604 ming tonna), sabzi (625 ming tonna), [[suli]] (577 ming tonna), piyoz (409 ming tonna) va boshqalar<ref>[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Germany production in 2018, by FAO]</ref> yetishtirildi == Germaniya qishloq xoʻjaligi va Yevropa Ittifoqi == 1960-yillardan beri nemis qishloq xoʻjaligi siyosati Germaniyada emas, balki Yevropa Komissiyasida amalga oshiriladi. Barcha qishloq xoʻjaligi qonunlari va qoidalari [[Brussel Poytaxt Regioni|Bryusselda]] koʻpincha oziq-ovqat ishlab chiqaruvchi va oziq-ovqat isteʼmol qiluvchi davlatlar oʻrtasidagi qiyin muzokaralardan soʻng yozilgan. Bu muzokaralardan koʻzlangan asosiy maqsad isteʼmolchilarning noroziligiga yoʻl qoʻymaslik uchun bozor narxlarini yetarlicha past ushlab turish bilan birga fermerlarga yuqori daromad olishdan iborat. Farqni toʻldirish uchun Yevropa Komissiyasi umumiy qishloq xoʻjaligi siyosatini subsidiyalash dasturini va eksportni subsidiyalash dasturini qabul qildi. Bu ikkalasi ham nemis fermerlari va boshqa Yevropa Ittifoqi fermerlari uchun foydalidir. Buning evaziga nemis fermerlari mahsulot sifati va miqdori boʻyicha Yevropa koʻrsatmalariga rioya qilganlar. == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="0"></references> == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Thomas|first=Frieder|title=Förderung von Existenzgründungen in der Landwirtschaft: ein Projekt im Auftrag des BMELV (03HS016): Projektbericht|publisher=Landwirtschaftsverlag|year=2006|location=Münster-Hiltrup|isbn=3-7843-0513-X}} [[Turkum:Qishloq xoʻjaligi]] [[Turkum:Germaniya]] pi925hqkg7i3tagqq39rfujvbtwxouu 828 890483 5997594 5992297 2026-04-17T03:00:55Z MalikxanBot 49138 Bot: Yangilandi 5997594 Scribunto text/plain return { ["Modul:Check for unknown parameters"] = 530000, ["Coord"] = 160000, ["Modul:Coordinates"] = 160000, ["Modul:Coordinates/styles.css"] = 160000, ["Chala daraja"] = 130000, ["Convert"] = 80000, ["Modul:Convert"] = 80000, ["Modul:Convert/data"] = 80000, ["Modul:Convert/text"] = 80000, ["Cite web"] = 50000, ["Modul:Category handler"] = 50000, ["Modul:Category handler/blacklist"] = 50000, ["Modul:Category handler/config"] = 50000, ["Modul:Category handler/data"] = 50000, ["Modul:Category handler/shared"] = 50000, ["Chala"] = 40000, ["Commons turkum"] = 20000, ["Center"] = 10000, ["Citation/core"] = 10000, ["Citation/make link"] = 10000, ["Cite book"] = 9000, ["Cite journal"] = 9000, ["Country data Fransiya"] = 9000, ["Citation"] = 7000, ["Citation/identifier"] = 7000, ["Country data France"] = 7000, ["Cite news"] = 5000, ["Clear"] = 5000, ["Country data Turkiya"] = 5000, ["Commons"] = 4000, ["Commons category"] = 4000, ["Commonscat"] = 4000, ["Country data Eron"] = 4000, ["Country data Oʻzbekiston"] = 4000, ["Country data Turkey"] = 4000, ["Modul:Color contrast"] = 4000, ["Modul:Color contrast/colors"] = 4000, ["Chexiya loyihasi"] = 3000, ["Chexiya-geo-stub"] = 3000, ["Commonslink2"] = 3000, ["Country data Germaniya"] = 3000, ["Country data Yaponiya"] = 3000, ["Czechia-geo-stub"] = 3000, ["Cite encyclopedia"] = 2000, ["Collapsible option"] = 2000, ["Column-width"] = 2000, ["Comment"] = 2000, ["Country data Amerika Qoʻshma Shtatlari"] = 2000, ["Country data Avstraliya"] = 2000, ["Country data Bolgariya"] = 2000, ["Country data Braziliya"] = 2000, ["Country data FRA"] = 2000, ["Country data GER"] = 2000, ["Country data Ispaniya"] = 2000, ["Country data Italiya"] = 2000, ["Country data Janubiy Koreya"] = 2000, ["Country data JPN"] = 2000, ["Country data Niderlandiya"] = 2000, ["Country data Rossiya"] = 2000, ["Country data USA"] = 2000, ["Country data UZB"] = 2000, ["Country data Xitoy"] = 2000, ["Croatian Census 2021"] = 2000, ["Modul:Commons link"] = 2000, ["Cat main"] = 1000, ["CatAutoTOC"] = 1000, ["CatAutoTOC/core"] = 1000, ["Category handler"] = 1000, ["Category handler/blacklist"] = 1000, ["Category handler/numbered"] = 1000, ["Category other"] = 1000, ["Chexiya bayrogʻi"] = 1000, ["Color"] = 1000, ["Comma separated entries"] = 1000, ["Commons category-inline"] = 1000, ["Commonscat-inline"] = 1000, ["Country data AUS"] = 1000, ["Country data Avstriya"] = 1000, ["Country data Belgiya"] = 1000, ["Country data Birlashgan Qirollik"] = 1000, ["Country data BRA"] = 1000, ["Country data Bulgaria"] = 1000, ["Country data Chexiya"] = 1000, ["Country data CHN"] = 1000, ["Country data Côte-d'Or"] = 1000, ["Country data Daniya"] = 1000, ["Country data ENG"] = 1000, ["Country data England"] = 1000, ["Country data ESP"] = 1000, ["Country data Hindiston"] = 1000, ["Country data Indoneziya"] = 1000, ["Country data ITA"] = 1000, ["Country data Japan"] = 1000, ["Country data Kanada"] = 1000, ["Country data KOR"] = 1000, ["Country data NED"] = 1000, ["Country data Norvegiya"] = 1000, ["Country data Polsha"] = 1000, ["Country data Portugaliya"] = 1000, ["Country data Qozogʻiston"] = 1000, ["Country data RUS"] = 1000, ["Country data Saudiya Arabistoni"] = 1000, ["Country data Shvetsiya"] = 1000, ["Country data SSSR"] = 1000, ["Country data Tailand"] = 1000, ["Country data Uzbekistan"] = 1000, ["Country data Vengriya"] = 1000, ["CZE"] = 1000, ["Côte-d'Or departamenti kommunalari"] = 1000, ["Modul:CountryData"] = 1000, ["Modul:CountryData/summary"] = 1000, ["Col-begin"] = 900, ["Col-end"] = 900, ["Column-count"] = 900, ["Country data CAN"] = 900, ["Country data Germany"] = 900, ["Country data Gretsiya"] = 900, ["Country data POR"] = 900, ["Country data SWE"] = 900, ["Chexiya-stub"] = 800, ["Circa"] = 800, ["Cite magazine"] = 800, ["Cite report"] = 800, ["Country data BEL"] = 800, ["Country data Finlandiya"] = 800, ["Country data HUN"] = 800, ["Country data IND"] = 800, ["Country data Iran"] = 800, ["Country data Jazoir"] = 800, ["Country data Malayziya"] = 800, ["Country data Meksika"] = 800, ["Country data Ozarbayjon"] = 800, ["Country data POL"] = 800, ["Country data Qatar"] = 800, ["Country data Ruminiya"] = 800, ["Country data Serbiya"] = 800, ["Country data THA"] = 800, ["Country data Tojikiston"] = 800, ["Cvt"] = 800, ["CAN"] = 700, ["Cher departamenti kommunalari"] = 700, ["Citation needed"] = 700, ["Country data Aisne"] = 700, ["Country data ARG"] = 700, ["Country data AUT"] = 700, ["Country data Belarus"] = 700, ["Country data Birlashgan Arab Amirliklari"] = 700, ["Country data CZE"] = 700, ["Country data DEN"] = 700, ["Country data Gonkong"] = 700, ["Country data Gruziya"] = 700, ["Country data Iraq"] = 700, ["Country data Isroil"] = 700, ["Country data Marokash"] = 700, ["Country data Moselle"] = 700, ["Country data Qirgʻiziston"] = 700, ["Country data Turkmaniston"] = 700, ["Country data UKR"] = 700, ["Country data Xorvatiya"] = 700, ["Country data Yangi Zelandiya"] = 700, ["Modul:Country alias"] = 700, ["Modul:Country alias/data"] = 700, ["Colombia-geo-stub"] = 600, ["Color box"] = 600, ["Commons cat"] = 600, ["Country alias"] = 600, ["Country data Australia"] = 600, ["Country data BUL"] = 600, ["Country data Chili"] = 600, ["Country data China"] = 600, ["Country data CRO"] = 600, ["Country data Dordogne"] = 600, ["Country data Doubs"] = 600, ["Country data Haute-Garonne"] = 600, ["Country data Iordaniya"] = 600, ["Country data Irlandiya"] = 600, ["Country data Italy"] = 600, ["Country data Marne"] = 600, ["Country data MAS"] = 600, ["Country data Meurthe-et-Moselle"] = 600, ["Country data Misr"] = 600, ["Country data NOR"] = 600, ["Country data Scotland"] = 600, ["Country data Singapur"] = 600, ["Country data TPE"] = 600, ["Country data TUR"] = 600, ["Country data Xitoy Taypeyi"] = 600, ["Country showdata"] = 600, ["CHN"] = 500, ["Code"] = 500, ["Country data Argentina"] = 500, ["Country data Armaniston"] = 500, ["Country data Burkina Faso"] = 500, ["Country data Estoniya"] = 500, ["Country data Eure"] = 500, ["Country data FIN"] = 500, ["Country data GBR"] = 500, ["Country data Gironde"] = 500, ["Country data GRE"] = 500, ["Country data Haute-Saône"] = 500, ["Country data IRN"] = 500, ["Country data Janubiy Afrika Respublikasi"] = 500, ["Country data KAZ"] = 500, ["Country data KSA"] = 500, ["Country data Latviya"] = 500, ["Country data Litva"] = 500, ["Country data Orne"] = 500, ["Country data Peru"] = 500, ["Country data QAT"] = 500, ["Country data Russia"] = 500, ["Country data Sloveniya"] = 500, ["Country data Spain"] = 500, ["Country data SRB"] = 500, ["Country data SUI"] = 500, ["Country data Suriya"] = 500, ["Country data UAE"] = 500, } s1qu0ylrrz7hx4k1dd2usezaps3ri12 0 959047 5997635 5968520 2026-04-17T05:27:24Z ~2026-23465-71 259351 /* Oilasi */ 5997635 wikitext text/x-wiki {{betaraflik|sana=2024-10}} {{ichki havolasiz|sana=2023-07}} {{ism+familiya|Baxtiyor|Mahkamov}} {{Olim bilgiqutisi | ismi = Baxtiyor Shuxratovich Maxkamov | tasvir = Baxtiyor Mahkamov.jpg | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|04|17}} | tavallud_joyi = {{Tavallud joyi|Toshkent}}, [[Oʻzbekiston SSR]] | fuqaroligi = {{UZB}} | kasbi = iqtisodchi | sohalari = menejment | taʼlimi = Toshkent davlat texnika universiteti, Toshkent axborot texnologiyalari universiteti | ilmiy_darajasi = iqtisodiyot fanlari doktori | ilmiy_unvoni = professor | mukofotlari = “KOOKMIN” universiteti “Faxriy professori”, G.V.Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universiteti “Faxriy professori”, Oxford Awards Club tomonidan “King’s Award for Excellence 2024”ning “Texnologik tadqiqotlar va ishlanmalar" yo‘nalishi g'olibi. | turmush_oʻrtogʻi = Maxkamova Komola Toxir qizi }} '''Baxtiyor Shuxratovich Maxkamov''' (1985-yil 17-aprel, [[Toshkent]], Oʻzbekiston SSR) – oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori (2016), [[professor]] (2020). == Biografiyasi == Baxtiyor Maxkamov 1985-yil 17-aprel Toshkentda ziyoli oilasida tugʻilgan<ref name=":0">{{Kitob manbasi |title=Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi |date=2022|url=https://taniqliolimlar.uz/files/O'zbekistonning%20taniqli%20olimlari%20ensiklopediyasi%201-tomi.pdf|coauthors= |author= |language=[[oʻzbek tili|oʻzbekcha]] |isbn= |pages=342 |location=[[Toshkent]] |edition=1-tom |publisher=Science and Innovation |editor=}}</ref>. 1992—2002-yilllarda Toshkent shahri, Yunusobod tumanidagi 9-sonli oʻrta maktabda oʻqigan. 2006-yilda Toshkent davlat texnika universitetining "Moliyaviy menejment" yoʻnalishi boʻyicha bakalavriatni imtiyozli diplom bilan tamomlagan, 2008-yilda Toshkent axborot texnologiyalari universitetining menejment (axborot-kommunikatsiya texnologiyalari) yoʻnalishi boʻyicha magistraturani tamomlagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://daryo.uz/2021/06/16/baxtiyor-mahkamov-toshkent-axborot-texnologiyalari-universitetining-rektori-vazifasini-bajaruvchi-etib-tayinlandi/ |sarlavha=Baxtiyor Mahkamov Toshkent axborot texnologiyalari universitetining rektori vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi |sana=16.06.2021}}</ref>. 2007—2013-yillarda „Uzdunrobita“ qoʻshma korxonasi marketing boʻlimi, marketing tadqiqotlari boʻlimi mutaxassisi, yetakchi mutaxassisi; 2013—2014-yillarda Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universiteti Toshkent filialida „Mehnat iqtisodiyoti va boshqaruvi“ kafedrasi oʻqituvchisi<ref name=":1">{{Veb manbasi |url=https://www.gazeta.uz/ru/2021/06/16/makhkamov/ |sarlavha=Назначен исполняющий обязанности ректора ТУИТа |sana=16.06.2021}}</ref>; 2014—yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi markazi „Marketing, investitsiyalar va taʼlim iqtisodiyoti“ boʻlimi bosh mutaxassisi, boʻlim boshligʻi; 2014—2015-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi xodimi; 2015—2020 yillarda Elektromagnit moslashuv markazining 1-toifali muhandisi, markazning „Radiochastota taqdimotlarini muvofiqlashtirish boʻlimi“ boshligʻi<ref name=":0" />; 2020—2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligining „Radiochastota spektridan foydalanishni tartibga solish“ boʻlimi boshligʻi, radiochastotalar boʻyicha respublika kengashining kotibi<ref>{{Veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2021/06/16/toshkent-axborot-texnologiyalari-universiteti-rektori-ozgardi?q=%2Fnews%2F2021%2F06%2F16%2Ftoshkent-axborot-texnologiyalari-universiteti-rektori-ozgardi |sarlavha=Toshkent axborot texnologiyalari universiteti rektori o‘zgardi |sana=16.06.2021}}</ref>; 2021-yilda Elektromagnit moslashuv markazi boshligʻining birinchi oʻrinbosari<ref name=":1" /> lavozimida faoliyat koʻrsatgan. 2021-yil 15-iyundan Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universitetining rektori<ref name=":2">{{Veb manbasi |url=https://qalampir.uz/uz/news/tatuga-yangi-rektor-tayinlandi-2-40838 |sarlavha=TATUga yangi rektor tayinlandi |sana=16.06.2021}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://mitc.uz/uz/news/view/2625 |sarlavha=Toshkent axborot texnologiyalari universitetining rektori vazifasini bajaruvchi lavozimiga Mahkamov Baxtiyor Shuhratovich tayinlandi |sana=16.06.2021 |qaralgan sana=2023-07-26 |arxivsana=2023-07-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230726055134/https://mitc.uz/uz/news/view/2625 }}</ref>. === Oilasi === Oilali. 3 nafar oʻgʻli bor<ref name=":2" />. Turmush oʻrtogʻi - Maxkamova Komila Toxir qizi. == Ilmiy faoliyati == Baxtiyor Mahkamov 2016-yilda iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) ilmiy darajasini, 2019-yilda dotsent, 2020-yilda professor ilmiy unvonini olgan. 5 ta oʻquv qoʻllanma, 2 ta monografiya, 1 ta darslik, 70 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi<ref name=":0" /><ref name=":1" />. 2024 yili 23 feval kuni G.V.Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universiteti Toshkent shaxridagi filiali kengashi qarori bilan “Faxriy professori” <ref>{{Veb manbasi |url=https://t.me/tuituz_official/18570?single |sarlavha=Rossiya iqtisodiyot universitetining (RIU) Toshkent shahridagi filiali Kengashi qarori bilan TATU rektori i.f.d., professor B.Maxkamov RIUning "Faxriy professori" unvoni hamda esdalik nishoni bilan taqdirlandi.}}</ref>unvoni hamda 18 aprel kuni Janubiy Koreyaning yetakchi universitetlaridan biri bo‘lgan “KOOKMIN” universiteti tomonidan “Faxriy professori” unvoni bilan taqdirlangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://t.me/tuituz_official/19750 |sarlavha=TATU rektori i.f.d., prof. B.Maxkamov Kookmin universitetining "Faxriy professori" unvoni bilan taqdirlandi.}}</ref> .   Buyuk Britaniyaning London Qirollik Kollejida bo‘lib o‘tgan, Oksford mukofotlari klubi (Oxford Awards Club) tomonidan tashkillashtirilgan “King’s Award for Excellence 2024”ning “Texnologik tadqiqotlar va ishlanmalar"  yo‘nalishida g‘olib bo‘lib va diplom bilan taqdirlangan. <ref>{{Veb manbasi |url=https://t.me/tuituz_official/19955 |sarlavha=Maxkamov Baxtiyor Shuxratovich ushbu “King’s Award for Excellence 2024”ning “Texnologik tadqiqotlar va ishlanmalar" yo‘nalishida g'olib bo'ldi.}}</ref> == Rektorlik faoliyati == Baxtiyor Maxkamov rahbarligi davrida Toshkent axborot texnologiyalari universitetida infratuzilmani modernizatsiya qilish, ta’lim sifatini oshirish hamda universitetning xalqaro reytinglar va akkreditatsiyalardagi ishtirokini kengaytirishga qaratilgan islohotlar amalga oshirildi. === Infratuzilma va moddiy-texnik bazani rivojlantirish === Rektorlik faoliyati davomida universitetning A, B, C va D o‘quv binolari to‘liq kapital ta’mirdan chiqarilib, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan jihozlandi. Universitet hududida 450 o‘rinli Axborot-resurs markazi foydalanishga topshirildi. Shuningdek, FIFA talablariga mos ravishda rekonstruksiya qilingan sport majmuasi va yangi sport inshootlari barpo etildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://tuit.uz/universitet-sport-kompleksi |sarlavha=Sport markazlari tashkil etildi}}</ref>. 2022-yil 23-sentyabr kuni Kompyuter injiniring fakulteti uchun 1,5 ming talabaga mo‘ljallangan ikki dona 9 qavatli zamonaviy o‘quv binosi foydalanishga topshirildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://tuit.uz/post/yangi-oquv-binosi-foydalanishga-topshirildi |sarlavha=2022-yil 23-sentabr kuni Universitetning yana bir yangi o‘quv binosi foydalanishga topshirildi}}</ref>. === Ta’lim, innovatsiyalar va raqamli muhit === 2022-yil 6-may kuni universitetda innovatsion startaplar va amaliy ishlanmalarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida Inkubatsiya markazi tashkil etildi. 2024-yildan boshlab Oliy muhandislik maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Mazkur maktab tarkibida soha korxonalari bilan hamkorlikda 17 ta zamonaviy laboratoriya va o‘quv xonalari tashkil etildi. Universitet yerto‘la qismida 31 ta laboratoriya va o‘quv xonasidan iborat Fab-Lab<ref>{{Veb manbasi |url=https://tuit.uz/ru/post/koica-ortasida-yangi-loyihaga-start-berildi |sarlavha=FAB-LAB в ТУИТ}}</ref> va Living-Lab <ref>{{Veb manbasi |url=https://tuit.uz/ru/post/tatuda-yangi-imkoniyatlar-living-lab-ochildi |sarlavha=В ТУИТ новые возможности – «Living Lab» открыт!}}</ref> innovatsion hududlari barpo etildi. Oliy ta’lim muassasalari orasida birinchilardan bo‘lib Student Office (talabalarga xizmat ko‘rsatish markazi) faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Shuningdek, nemis, fransuz, ingliz va rus tillari bo‘yicha maxsus til markazlari tashkil etildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://tuit.uz/post/tatu-rektori-c-binoda-kafedralar-faoliyati-etibor-markazida |sarlavha=TATU'da til markazlari e'tiborda}}</ref>. 2023-yil 4-sentyabr kuni Qabul va registrator ofisi<ref>{{Veb manbasi |url=https://tuit.uz/ru/qabul-va-talabalar-registrator-boshqarmasi |sarlavha=Registrator offisi}}</ref> tashkil etilib, talabalikka qabul qilish, o‘qishni ko‘chirish va tiklash jarayonlari markazlashtirildi. === Ma’naviy-ma’rifiy faoliyat va talabalar hayoti === 2021-yil 27-oktyabrda universitetning ramziy bayrog‘i tasdiqlandi hamda shu yili TATU tarixida ilk bor universitet madhiyasi yaratildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://tuit.uz/post/bugun-universitetimizning-ramziy-bayrogi-prorektorlar-fakultet-dekanlari-va |sarlavha=TATU'da ramziy bayrog' joriy etildi}}</ref>. 2023-yil yanvar oyida universitetda Ma’naviyat va ma’rifat markazi ochildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://t.me/mitcuz/16998 |sarlavha=TATUda “Ma’naviyat va ma’rifat” markazi ochildi}}</ref>. Ochilish marosimida Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vaziri Kongratbay Sharipov<ref>{{Veb manbasi |url=https://gov.uz/oz/edu/news/view/34609 |sarlavha=Tadbirda Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vaziri Qo‘ng‘irotboy Sharipov, Raqamli texnologiyalar vaziri Sherzod Shermatov, shuningdek, universitet rahbariyati va professor-o‘qituvchilari hamda talabalar ishtirok etdi.}}</ref> hamda Raqamli texnologiyalar vaziri Sherzod Shermatov ishtirok etdi. Talabalar bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish maqsadida Oqtosh, Qarshi, Urganch, Samarqand, Nukus, Farg‘ona va boshqa hududlarda 7 mingdan ortiq talabani qamrab olgan jamoaviy (team building) tadbirlar o‘tkazildi. Shuningdek, TUIT bright future week haftaligi<ref>{{Veb manbasi |url=https://uza.uz/posts/601480 |sarlavha=Соврин жамғармаси 1,2 млрд сўмлик “TUIT bright future week” ҳафталиги бўлиб ўтмоқда}}</ref>, Rektor kubogi<ref>{{Yangiliklar manbasi |others=https://t.me/Yangidavr_rasmiy/22874 |date=17 mart 2025 yil |title=Yangi davr}}</ref>, TUIT Party <ref>{{Veb manbasi |url=https://www.gazeta.uz/uz/2026/03/17/tatu/?pre=5cd42a3dc7df73c0005faf6c0f5cf4c965c8 |sarlavha=Rektor kubogi }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, Movie Night, QVZ va boshqa madaniy-ma’rifiy hamda intellektual tadbirlar tashkil etildi. === Kadrlar salohiyati va akademik almashinuv === Ta’lim sifatini oshirish maqsadida 430 dan ortiq professor-o‘qituvchilar Janubiy Koreya, AQSH, Hindiston, Yaponiya, Belgiya, Xitoy kabi 20 dan ziyod davlatlarda malaka oshirish va stajirovka dasturlarida ishtirok etdi. 700 ga yaqin talaba esa xalqaro akademik almashinuv dasturlari doirasida 10 dan ortiq davlatlarda ta’lim oldi. === Xalqaro hamkorlik va reytinglar === Baxtiyor Mahkamov rektorligi davrida universitet 35 ta davlatning 180 dan ortiq universiteti, 8 ta ilmiy tadqiqot markazi hamda 24 ta tashkilot va kompaniyalar bilan jami 200 dan ortiq hamkorlik shartnomalari va memorandumlarini imzoladi. Universitet QS xalqaro reyting agentligi tomonidan 4 yulduz bilan baholandi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.global-tuit.uz/en/rankings/16/ |sarlavha=4 stars university}}</ref>. TATU ilk bor '''THE World University Rankings 2025''' <ref>{{Veb manbasi |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tashkent-university-information-technologies |sarlavha=}}</ref>fan reytingida ishtirok etib, ta’lim yo‘nalishida dunyoning top-600, kompyuter fanlari va dasturlash texnologiyalari bo‘yicha top-1000 taligiga kirdi. Shuningdek, '''THE Impact Rankings 2025''' natijalariga ko‘ra universitet dunyoning top-1000 oliy ta’lim muassasalari qatoridan joy oldi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/tashkent-university-information-technologies |sarlavha=top 1000 university}}</ref>. Universitet '''QS, Times Higher Education''' va '''SCImago'''<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.scimagoir.com/institution.php?idp=70592 |sarlavha=TUIT in SCImago}}</ref> reytinglarida ham e’tirof etildi. === Xalqaro akkreditatsiyalar === Universitet Germaniyaning '''ASIIN''' xalqaro akkreditatsiya tashkiloti tomonidan 6 ta ta’lim dasturi bo‘yicha akkreditatsiyadan o‘tdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.eqar.eu/qa-results/search/by-institution/institution/?id=9462 |sarlavha=TUIT in ASIIN}}</ref>. Sun’iy intellekt, infokommunikatsiya injiniringi va televizion texnologiyalar yo‘nalishlari MDH davlatlari orasida ilk bor Yevropa standartlari asosida akkreditatsiya qilindi. Shuningdek, Axborot xavfsizligi yo‘nalishi AQSHning nufuzli ABET xalqaro akkreditatsiyasidan muvaffaqiyatli o‘tdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://cemc.uz/uz/tuit-uspesno-prosel-mezdunarodnuu-akkreditaciu |sarlavha=TATU yana bir xalqaro e’tirofga sazovor bo‘ldi}}</ref>. === Umumiy natijalar === Baxtiyor Mahkamov rektorligi davrida Toshkent axborot texnologiyalari universitetida infratuzilma modernizatsiya qilindi, zamonaviy o‘quv binolari, laboratoriyalar va innovatsion markazlar tashkil etildi. Ta’lim jarayoni amaliyotga yo‘naltirildi, xalqaro hamkorlik kengaytirildi hamda universitet nufuzli xalqaro reytinglar va akkreditatsiyalarda o‘z o‘rnini mustahkamladi. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekiston olimlari]] [[Turkum:Iqtisodiyot fanlari doktorlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston professorlari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari]] {{no iwiki}} pz57u97o6mtjzjg0ijf57u54ehve8s4 0 962875 5997402 5883012 2026-04-16T12:11:22Z AnvarxonM 75105 /* Havolalar */ 5997402 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Ramaz Jabnidze | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1979|11|25}} | toʻliqism = Ramaz Shakroevich Jabnidze | tavallud_joyi = {{tavalludJoyi|SSSR}} | pozitsiya = [[Yarim himoyachi]], [[himoyachi]] | joriyklub = Foaliyatini yakunlagan | klublar1 = Suxumi | klublar2 = Buriya (Moskva) | klublar3 = Alyans (Moskva) | klublar4 = Dinamo (Batumi) | klublar5 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] | klublar6 = Dmitrov | klublar7 = Zelenograd | klublar8 = Olimpik | klublar9 = Nara-ShBFR | klublar10 = Oka | yillar1 = 2000—2004 | yillar2 = 2005 | yillar3 = 2006 | yillar4 = 2006—2007 | yillar5 = 2008 | yillar6 = 2008 | yillar7 = 2008—2009 | yillar8 = 2009—2010 | yillar9 = 2010 | yillar10 = 2010 | gollar1 = 9 | gollar4 = 1 | gollar5 = 0 | gollar6 = 5 | gollar7 = 15 | gollar8 = 0 | gollar9 = 0 | isht1 = 37 | isht4 = 5 | isht5 = 3 | isht6 = 19 | isht7 = 28 | isht8 = 3 | isht9 = 9 }} '''Ramaz Shakroevich Jabnidze''' ([[1979|1979-yil]] [[25-noyabr]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]]) — [[Gruziya|gruziyalik]] va [[Rossiya|rossiyalik]] [[Futbol|futbolchi]][[Yarim himoyachi|, yarim himoyachi]] va [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida oʻynagan. Boʻyi — 180 sm. == Faoliyati == [[2000]]—[[2004|2004-yillarda]] [[Tbilisi|Tbilisida]] joylashgan Suxumining „Suxumi“ jamoasida oʻynagan (9 ta gol urgan va 37 marta maydonga tushgan). [[Rossiya|Rossiyaning]] turli klublarida quyi divizionda ham oʻynagan. 2000—2004-yillarda Buriya ([[Moskva]]) va 2006-yilda Alyans (Moskva) jamoalarida faoliyat olib borgan. 2006— 2007-yillarda Batumi „Dinamo“sida (1 ta gol urgan va 5 marta maydonga tushgan), 2008-yilda [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] „<nowiki/>[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]<nowiki/>“ jamoasida(3 marta maydonga tushgan va gol urmagan), [[2008|2008-yilda]] Dmitrov jamoasida 5 ta gol urgan va 19 marta maydonga tushgan). [[2008]]—[[2009|2009-yillard]]<nowiki/>a Zelenograd jamoasida faolkyatini olib borgan va 15 ta gol urgan, 28 marta maydonga tushgan. [[2009]]—[[2010|2010-yillarda]] [[Ozarbayjon]] Olimpiadasida oʻynagan (3 marta maydonga tushgan va gol urmagan). 2010-yilda faoliyatining soʻnggi yillarini [[Rossiya|Rossiyaning]] „Nara-ShBFR“, „Oka“ va „Kareliya-Discovery“ klublarida oʻtkazdi. [[2007|2007-yilning]] bahorida hujumchi [[Rossiya]] birinchi divizioni „Tekstilshchik-Telekom“<ref>[https://www.sportsdaily.ru/news/novosti-korotkoy-strokoy-2623 Novosti korotkoy strokoy za 16 marta]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://chastnik.ru/news/sport/tekstilshchik-telekom-nachal-posledniy-predsezonnyy-sbor-s-nichey-i-pobedy-14-05-2015/ „Tekstilщik-Telekom“ nachal posledniy predsezonniy sbor s nichey i pobedi]</ref> klubida sudlangan edi. 2009-yilda 14 marta maydonga tushgan, 12 martasida asosiy oʻyinda va 2 marta almashtirilgan. Maydonda 954 daqiqa boʻlgan. Jami 3 ta gol urgan, 1 ta golin penaltidan va 3 marta sariq kartochka olgan. 2009-yil 18-apreldagi Zelenograd va Volga Tv bahsida 2 ta golni 57 va 90 daqiqalarda urgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.championat.com/football/_russia2d/tournament/82/players/23676/?ysclid=llgkt06da9108234851 |sarlavha=Рамаз Джабнидзе |qaralgan sana=18.08.2023 |til=ruscha}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{FootballFacts.ru|16444}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Rossiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Gruziyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Nasaf klubi futbolchilari]] [[Turkum:Suxumi futbolchilar]] [[Turkum:FC Dinamo Batumi futbolchilari]] [[Turkum:FC Dmitrov futbolchilari]] [[Turkum:FK Zelenograd futbolchilari]] [[Turkum:Shuvalan FK futbolchilari]] [[Turkum:FC Nara futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar]] szlorne5uy59ie7v8kt1c1y324yqh19 5997409 5997402 2026-04-16T12:12:55Z AnvarxonM 75105 /* Havolalar */ 5997409 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Ramaz Jabnidze | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1979|11|25}} | toʻliqism = Ramaz Shakroevich Jabnidze | tavallud_joyi = {{tavalludJoyi|SSSR}} | pozitsiya = [[Yarim himoyachi]], [[himoyachi]] | joriyklub = Foaliyatini yakunlagan | klublar1 = Suxumi | klublar2 = Buriya (Moskva) | klublar3 = Alyans (Moskva) | klublar4 = Dinamo (Batumi) | klublar5 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] | klublar6 = Dmitrov | klublar7 = Zelenograd | klublar8 = Olimpik | klublar9 = Nara-ShBFR | klublar10 = Oka | yillar1 = 2000—2004 | yillar2 = 2005 | yillar3 = 2006 | yillar4 = 2006—2007 | yillar5 = 2008 | yillar6 = 2008 | yillar7 = 2008—2009 | yillar8 = 2009—2010 | yillar9 = 2010 | yillar10 = 2010 | gollar1 = 9 | gollar4 = 1 | gollar5 = 0 | gollar6 = 5 | gollar7 = 15 | gollar8 = 0 | gollar9 = 0 | isht1 = 37 | isht4 = 5 | isht5 = 3 | isht6 = 19 | isht7 = 28 | isht8 = 3 | isht9 = 9 }} '''Ramaz Shakroevich Jabnidze''' ([[1979|1979-yil]] [[25-noyabr]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]]) — [[Gruziya|gruziyalik]] va [[Rossiya|rossiyalik]] [[Futbol|futbolchi]][[Yarim himoyachi|, yarim himoyachi]] va [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida oʻynagan. Boʻyi — 180 sm. == Faoliyati == [[2000]]—[[2004|2004-yillarda]] [[Tbilisi|Tbilisida]] joylashgan Suxumining „Suxumi“ jamoasida oʻynagan (9 ta gol urgan va 37 marta maydonga tushgan). [[Rossiya|Rossiyaning]] turli klublarida quyi divizionda ham oʻynagan. 2000—2004-yillarda Buriya ([[Moskva]]) va 2006-yilda Alyans (Moskva) jamoalarida faoliyat olib borgan. 2006— 2007-yillarda Batumi „Dinamo“sida (1 ta gol urgan va 5 marta maydonga tushgan), 2008-yilda [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] „<nowiki/>[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]<nowiki/>“ jamoasida(3 marta maydonga tushgan va gol urmagan), [[2008|2008-yilda]] Dmitrov jamoasida 5 ta gol urgan va 19 marta maydonga tushgan). [[2008]]—[[2009|2009-yillard]]<nowiki/>a Zelenograd jamoasida faolkyatini olib borgan va 15 ta gol urgan, 28 marta maydonga tushgan. [[2009]]—[[2010|2010-yillarda]] [[Ozarbayjon]] Olimpiadasida oʻynagan (3 marta maydonga tushgan va gol urmagan). 2010-yilda faoliyatining soʻnggi yillarini [[Rossiya|Rossiyaning]] „Nara-ShBFR“, „Oka“ va „Kareliya-Discovery“ klublarida oʻtkazdi. [[2007|2007-yilning]] bahorida hujumchi [[Rossiya]] birinchi divizioni „Tekstilshchik-Telekom“<ref>[https://www.sportsdaily.ru/news/novosti-korotkoy-strokoy-2623 Novosti korotkoy strokoy za 16 marta]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://chastnik.ru/news/sport/tekstilshchik-telekom-nachal-posledniy-predsezonnyy-sbor-s-nichey-i-pobedy-14-05-2015/ „Tekstilщik-Telekom“ nachal posledniy predsezonniy sbor s nichey i pobedi]</ref> klubida sudlangan edi. 2009-yilda 14 marta maydonga tushgan, 12 martasida asosiy oʻyinda va 2 marta almashtirilgan. Maydonda 954 daqiqa boʻlgan. Jami 3 ta gol urgan, 1 ta golin penaltidan va 3 marta sariq kartochka olgan. 2009-yil 18-apreldagi Zelenograd va Volga Tv bahsida 2 ta golni 57 va 90 daqiqalarda urgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.championat.com/football/_russia2d/tournament/82/players/23676/?ysclid=llgkt06da9108234851 |sarlavha=Рамаз Джабнидзе |qaralgan sana=18.08.2023 |til=ruscha}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{FootballFacts.ru|16444}} {{DEFAULTSORT:Jabnidze, Ramaz}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Rossiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Gruziyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Nasaf klubi futbolchilari]] [[Turkum:Suxumi futbolchilari]] [[Turkum:FC Dinamo Batumi futbolchilari]] [[Turkum:FC Dmitrov futbolchilari]] [[Turkum:FK Zelenograd futbolchilari]] [[Turkum:Shuvalan FK futbolchilari]] [[Turkum:FC Nara futbolchilari]] [[Turkum:Gruziyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar]] l83u5i1ozywt68z876lc21mx5b5nxjx 0 966453 5997389 5364787 2026-04-16T12:03:18Z AnvarxonM 75105 5997389 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Maksim Chebotar | toʻliqism = Maksim Vitalyevich Chebotar | tasvir = | tavallud_sana = {{birth date and age|df=yes|1982|11|16}} | tavallud_joyi = [[Bender, Moldova|Bender]], [[Moldova SSR]] | boʻyi = {{height|m=1.75}} | joriyklub = | klubraqami = | pozitsiya = [[Himoyachi (futbol)|Himoyachi]] | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = [[Dinamo Bender|Dinamo Bender]] | yillar1 = 2003—2005 | yillar2 = 2005—2006 | yillar3 = 2007 | yillar4 = 2008 | yillar5 = 2008 | yillar6 = 2009 | yillar7 = 2010 | yillar8 = 2011 | yillar9 = 2012 | yillar10 = 2012 | klublar1 = [[Unisport-Auto Chişinău]] | klublar2 = [[Dinamo Bender]] | klublar3 = [[Zvezda Serpuxov]] | klublar4 = [[Nasaf Qarshi]] | klublar5 = [[Dmitrov|Dmitrov]] | klublar6 = [[Zelenograd|Zelenograd]] | klublar7 = [[CSCA-Rapid Chişinău]] | klublar8 = [[Torpedo Zhodino|Torpedo Zhodino]] | klublar9 = [[Okzhetpes|Okzhetpes]] | klublar10 = [[Iskra-Stal|Iskra-Stal]] | isht1 = 53 | isht2 = 37 | isht3 = 25 | isht4 = 2 | isht5 = 32 | isht6 = 31 | isht7 = 34 | isht8 = 26 | isht9 = 8 | isht10 = 18 | gollar1 = 1 | gollar2 = 1 | gollar3 = 0 | gollar4 = 0 | gollar5 = 1 | gollar6 = 1 | gollar7 = 0 | gollar8 = 0 | gollar9 = 0 | gollar10 = 1 | boshliqyillar1 = | boshliqklublar1 = | pcupdate = 1-yanvar 2015-yil | ntupdate = }} '''Maksim Vitalyevich Chebotar''' ({{Lang-ru|Максим Витальевич Чеботарь}}; 1982-yil 16-noyabrda tugʻilgan) – isteʼfodagi [[Moldova|moldovalik]] [[Futbol|professional]] futbolchi<ref>{{Soccerway|maxim-cebotari/122094}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{footy-bio-stub}} {{DEFAULTSORT:Chebotar, Maksim}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Moldovalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]] [[Turkum:Nasaf klubi futbolchilari]] [[Turkum:FC Unisport-Auto futbolchilari]] [[Turkum:FC Tighina futbolchilari]] [[Turkum:FK Zvezda Serpuxov futbolchilari]] [[Turkum:FK Dmitrov futbolchilari]] [[Turkum:FK Zelenograd futbolchilari]] [[Turkum:FC Rapid Ghidighici futbolchilari]] [[Turkum:FC Torpedo-BelAZ Zhodino futbolchilari]] [[Turkum:Oqjetpes klubi futbolchilari]] [[Turkum:FC Iskra-Stal futbolchilari]] [[Turkum:FC Saksan futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Moldovalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Rossiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Belarusdagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Qozogʻistondagi muhojir erkak futbolchilar]] avqgj6an9kbs3nb8ww0jnxvb7q681ew 0 967053 5997780 5960599 2026-04-17T08:04:16Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997780 wikitext text/x-wiki {{AT}} {{Film bilgiqutisi | nom = | asl_nom = Mirai | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = Film posteri | rejissyor = [[Mamoru Hosoda]]<ref>{{cite web|url=http://mirai-no-mirai.jp/|title=「未来のミライ」公式サイト|website=Mirai-no-mirai.jp}}</ref> | prodyuser = [[Yuichiro Saito]]<ref>{{cite web|url=https://movie.walkerplus.com/person/193462/|title=齋藤優一郎|website=映画-Movie Walker|qaralgan sana=2023-09-08|arxivsana=2019-07-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190706093325/https://movie.walkerplus.com/person/193462/}}</ref> | ssenariy_muallifi = Mamoru Hosoda | hikoya = | asoslangan = | rollarda = | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = [[Masakatsu Takagi]] | studiya = [[Studio Chizu]] | distribyutor = [[Toho]] | premyera = {{premyera sanasi|2018}} | davomiylik = 98 minut | mamlakat = [[Yaponiya]] | til = [[Yaponcha]] | byudjet = | daromad = $28.4 million<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Mirai-no-Mirai-(Japan)#tab=summary|title=Mirai no Mirai (2018) (2018) - Financial Information|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|access-date=August 4, 2019}}</ref> | avvalgi_film = | keyingi_film = }} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Nixongo|'''''Mirai'''''|未来のミライ}} – Mamoru Xosoda tomonidan ishlab chiqilgan va rejissyorlik asosida filmlashtirilgan hamda Studio Chizu tomonidan ishlab chiqarilgan 2018-yildagi yapon animatsion sarguzashtli fantastik komediya filmi hisoblanadi. Uning premyerasi 2018-yil 16-mayda Rejissorlar primyerasining ikki haftaligida boʻlib oʻtdi va Yaponiyada 2018-yil 20-iyulda namoyish etildi. Filmda bosh rollarni Moka Kamishiraishi, Haru Kuroki, Gen Xoshino, Kumiko Aso, Mitsuo Yoshihara, Yoshiko Miyazaki, Koji Yakushoya va Masaxar Fukuya ijro etgan. U 2018-yil 23-avgustda [[Avstraliya|Avstraliyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.madmanfilms.com.au/mirai |sarlavha=Mirai - In Cinemas Now |ish=Mirai - In Cinemas Now |qaralgan sana=January 12, 2019}}</ref>, 20-sentabrda [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academycinemas.co.nz/movie/mirai |sarlavha=Mirai at Academy Cinemas - movie times & tickets |ish=Academycinemas.co.nz |qaralgan sana=2018-08-20 |arxivsana=2019-01-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190116191435/https://academycinemas.co.nz/movie/mirai}}</ref> va 2-noyabrda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va [[Irlandiya oroli|Irlandiyada]] taqdim etilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home |sarlavha=Mirai |ish=Miraifilm.co.uk |qaralgan sana=April 7, 2019 |arxivsana=April 23, 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423074512/https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home}}</ref>. U 29-noyabr kuni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Kanada|Kanadada]] ham namoyish etilgan<ref name="us">{{Veb manbasi |url=https://gkidstickets.com/us/mirai/ |sarlavha=MIRAI from Mamoru Hosoda |ish=Gkidstickets.com |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref>. Film 76-Oltin globus mukofotining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 |sarlavha=Winners & Nominees 2019 |nashriyot=[[Golden Globes]] |qaralgan sana=January 23, 2019 |arxivsana=2018-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20181207045549/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 }}</ref>, 24-tanqidchilar tanlovining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.criticschoice.com/critics-choice-awards/ |sarlavha=Critics' Choice Awards |nashriyot=[[Critics' Choice Awards]] |qaralgan sana=January 23, 2019}}</ref> va 91-Oskar mukofotining eng yaxshi animatsion filmi nominatsiyasiga nomzod boʻlib, bu kategoriya boʻyicha [[Oscar|Akademiya mukofotiga]] nomzod boʻlgan oltinchi [[anime]] filmi va [[Studio Ghibli|Ghibli]] boʻlmagan birinchi anime filmidir<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boucher |first=Geoff |date=January 22, 2019 |title='Spider-Man: Into The Spider-Verse': Oscar Animation Nomination Validates Experimental Spirit |language=en |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |url=https://deadline.com/2019/01/spider-man-into-the-spider-verse-oscar-animation-nomination-validates-experimental-spirit-1202539218/ |access-date=January 24, 2019}}</ref>. Film, shuningdek, 46-Enni mukofotlari marosimida „Eng yaxshi animatsion film – Independent“ nominatsiyasida gʻolib chiqdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://deadline.com/2019/02/awards-2019-winners-list-spider-man-into-the-spider-verse-snares-top-prize-six-others-at-anifa-hollywood-gala-1202548292/ |sarlavha=Annie Awards: 'Spider-Man: Into The Spider-Verse' Snares Best Animated Feature & Six Others – Winners List |muallif=Pedersen |ism=Erik |sana=February 3, 2019 |ish=Deadline |til=en |qaralgan sana=February 3, 2019}}</ref>. == Syujeti == Kun – rahbar lavozimida ishlovchi onasi va [[Meʼmorlik|meʼmor]] (arxitektura) sohasida ishlovchi otadan tugʻilgan 4 yoshli bola hisoblanib, ular oila Kanazava-ku, Yokogama shahridagi zinapoyali uyda yashaydi, Kunning otasi uyni qadimiy oilaviy daraxt atrofida birlashtirgan va u yerda Kun har kunini oilaviy hayvoni [[it]] Yukko va oʻyinchoq poyezdlari bilan oʻynab oʻtkazadi. Kunning singlisi, [[Yapon tili|yaponcha]] „kelajak“ degan maʼnoni anglatadigan Mirai tugʻildi va u avvaliga xursand boʻladi, lekin ota-onasi butun eʼtiborini unga qaratganda, tez orada hasad qiladi. U ota-onasiga, ayniqsa, otasiga nisbatan xafa boʻlib, onasining masofaviy ish tugab onasi ofisga qaytib ishlashga toʻgʻri kelganida Kun oʻzini yolgʻiz his qiladi va ota-onasiga nisbatan jahl qilish munosabatda boʻladi. Kun bir necha shunday vaziyatdan(ota-onasini singlisidan qizgʻonishi) keyin uyning bogʻiga yoʻl oladi va u yerda oʻzini uyning „shahzodasi“ deb daʼvo qiladigan gʻalati bir odamga duch keladi. Erkak Kun tugʻilganda qanday qilib unga boʻlgan butun eʼtibor yoʻqotib qoʻyilganligi haqida nolir ekan, Kun bu odamning aslida Yukko odamga aylanganini tushunadi. U odamda Yukkoning dumini topadi; uni olib tashlab, oʻziga qoʻyganda, u itga aylangan holatga tushadi. Hinamatsuri (Qizlar kuni) kuni oila Miraiga omad tilash uchun anʼanaviy qoʻgʻirchoqlarni oʻrnatadi. Kunning otasi bayram tugaganidan keyin qoʻgʻirchoqlarni olib qoʻyishga va uni joylashtirishga eʼtibor bermaydi. Ota-onasi eʼtibor bermayotganidan oilasidan yana hafsalasi pir boʻlgan Kun yana bogʻga yuguradi. Bu safar u oʻzini kelajakdan Miray deb daʼvo qiladigan 14 yoshli qizni uchratadi, uni Kun oʻng qoʻlidagi tugʻma belgisidan tanib oladi. Miray qandaydir tarzda oʻz vaqtida qaytib keladi va qoʻgʻirchoqni olib qoʻyishga Kunni daʼvat qiladi, chunki har bir qoʻgʻirchoq olinmagan kun turmushga chiqishiga bir yil kechiktiradi degan afsona mavjud boʻladi. Kelajakdan kelga Miray Kun va Yukkoning yordami bilan qoʻgʻirchoqlarni joyiga qoʻyishga urinishadi. Kunning onasi unga 6 yoshligida tushgan suratlarini koʻrsatadi, lekin u onasiga qiyinchilik tugʻdirishda davom etadi. Bogʻda yana Kun koʻp yillar oldinga oʻtmishga qaytadi. Shaharda u suratlardan onasi sifatida tanigan kichkina qizga duch keladi. Qiz buvisiga uy [[Mushuk|mushukini]] bermagani uchun jahli chiqadi . Kunning onasi buvisining tuflisi ichida undan [[uy hayvonlari]] mushukini soʻrab yozuv qoldirib ketadi. Ular uyga qaytishadi, u yerda kichkina qiz oʻyinchoqlarni polga, ovqatni esa stol ustiga tashlaydi va shoʻxlik qiladi. Onasi Kunning buvisi qizaloq yigʻlayotganda jahl bilan tanbeh beradi. Kun hozirgi kunga qaytadi va endi onasiga hamdardlik bildiradi, lekin hamma narsadan shikoyat qilishda davom etadi. Kun onasining tuflisida velosiped soʻrab qogʻoz qoldiradi va sovgʻa sifatida tirgakli gʻildiraklari boʻlgan [[velosiped]] oladi, lekin kattaroq bolalarni koʻrib, gʻildiraksiz haydashni oʻrganmoqchi boʻladi. Otasi unga yordam beradi, lekin Kun velosipedni tik ushlab turolmaydi. U yana oʻtmishga uyidagi bogʻdagi daraxt orqali qaytadi, bu safar Yaponiya qishloqlaridagi ustaxonaga tushib qoladi. Oyogʻi shikastlangan yigit Kunni ustaxona yonidagi otlardan biriga, soʻng mototsikliga mindiradi. Shundan soʻng Kun hozirgi kunga kelib, Kun oʻrgangan narsalaridan foydalangan holda velosipedda muvaffaqiyatli mina oladi. Kunning onasi unga fotosuratlarni koʻrsatib, bu odam uning yaqinda vafot etgan bobosi ekanligini koʻrsatadi. Kunning oilasi bir kunlik sayohatga borishga qaror qiladi. Kun oʻzining kiyimiga mos tushadigan pastki kiyimini kir yuvish mashinasida ekanligidan noliydi va aynan shu kiyimni kiyishni xohlaydi. Bogʻdagi daraxt yana uni boshqa joyga teleport qiladi va bu safar u temir yoʻl stantsiyasini topadi (Isogo stantsiyasi). 18 yoshli yigit uni poyezdga chiqmaslik haqida ogohlantiradi, lekin Kun unga boʻysunmaydi. Poezd uni Tokio vokzaliga olib boradi, u yerda yolgʻiz qolishdan vahima boshlanadi. U qoʻngʻiroq qilish uchun qarindoshining ismini talab qiladigan xizmatchi topadi va Kun oʻz ota-onasining ismlarini ham bilmasligini tushunib yetadi. Xizmatchi Kunni poyezdga joʻnatadi va agar ular uni olib ketish uchun hech kim topa olmasalar, uni „Yolgʻiz oʻlka“ga olib borish uchun oʻsha poyezdga chiqishlari kerakligini aytadi. Kun goʻdak Mirayni poyezdga chiqmoqchi boʻlganini koʻrib qoladi va uni qutqaradi. Shu nuqtada, u nihoyat uning akasi ekanligini tan oladi. Chaqaloq Mirai gʻoyib boʻladi va boʻlajak Mirai havoda uchib, Kunni uyiga olib ketish uchun keladi. Ular oilaning oʻtmishi joylashgan daraxtga qoʻnishadi. Kun otasining jismonan yoshligida velosiped haydashga ojiz boʻlganini, Yukko onasidan ajratilib uy hayvoniga aylanganini, Kunning onasi qushni oʻldirgan mushukni koʻrib, mushuklarni yoqtirmay qolganini va bobosi kemasi halokatga uchrab [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi jahon urushidan]] chiqib uyga qaytgan bobosini koʻradi. Kun ham kelajakni koʻradi va Isogo stantsiyasidagi odam kelajak Kun oʻzi ekanligini tushunib yetadi. Hozirgi kunga qaytgan Kun dunyoqarashi kengroq boʻlgan bolaga aylanadi va shundan soʻng Kun oilasi bilan sayohatga chiqadi. == Ovoz berish == * {{Nixongo|'''Kun Ota'''<ref>{{cite web|url=https://gkids.com/press/|title=Press Room|website=GKIDS Films}}</ref><ref name=surname>{{Cite web|url=https://hyakuhon.com/novel/%e3%80%8e%e6%9c%aa%e6%9d%a5%e3%81%ae%e3%83%9f%e3%83%a9%e3%82%a4%e3%80%8f%e5%8e%9f%e4%bd%9c%e5%b0%8f%e8%aa%ac%e3%81%ae%e5%be%b9%e5%ba%95%e3%83%8d%e3%82%bf%e3%83%90%e3%83%ac%e8%a7%a3%e8%aa%ac/|title=『未来のミライ』原作小説のネタバレ解説！あらすじから結末、考察まで！｜よなよな書房|last=Harutoautumn 2019年5月10日|website=よなよな書房|language=ja|access-date=2019-05-28}}</ref>|太田くん|Ōta Kun}} : Voiced by: Moka Kamishiraishi; Tasuku Hatanaka (adult) (Japanese); Jaden Waldman, Evan Smith (adult) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''Mirai Ota'''|太田ミライ|Ōta Mirai}} : Voiced by: Haru Kuroki; Kaede Hondo (baby) (Japanese); Victoria Grace (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-11/mirai-anime-film-english-dub-stars-victoria-grace-as-mirai/.138039 |sarlavha=Mirai Anime Film's English Dub Stars Victoria Grace as Mirai |muallif=Ressler |ism=Karen |sana=October 11, 2018 |ish=Anime News Network |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The father'''|おとうさん|Otōsan}} : Voiced by: Gen Hoshino (Japanese); John Cho (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''The mother'''|おかあさん|Okāsan}} : Voiced by: Kumiko Aso; Sakura Saiga (young) (Japanese); [[Rebecca Hall]], Madigan Kacmar (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.breathinc.com/artist/f_kumiko-aso.html |sarlavha=Breath |ish=Breathinc.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''Mysterious man'''|謎の男|Nazo no otoko}} : Voiced by: Mitsuo Yoshihara (Japanese); Crispin Freeman (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandmother'''|ばあば|Bāba}} : Voiced by: Yoshiko Miyazaki (Japanese); Eileen TʼKaye, Valerie Arem (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandfather'''|じいじ|Jiiji}} : Voiced by: Koji Yakusho[6][7] (Japanese); Victor Brandt (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=148753 |sarlavha=Victor BRANDT - Anime News Network |ish=Animenewsnetwork.com}}</ref> * {{Nixongo|'''The great-grandfather'''|曽祖父|Sōsofu}} : Voiced by: Masaharu Fukuyama (Japanese); Daniel Dae Kim (English) * {{Nixongo|'''The great-grandmother'''|曽祖母|Sōsobo}} : Voiced by: Asami Sanada (Japanese); Stephanie Sheh (English) {| class="wikitable sortable" !Mukofot ! Marosim sanasi ! Turkum ! Qabul qiluvchi(lar) ! Natija |- | [[Oscar|Akademiya mukofotlari]] | 2019-yil 24-fevral | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | rowspan="2" | Enni mukofotlari | rowspan="2" | 2-fevral, 2019-yil | Eng yaxshi animatsion xususiyat – Mustaqil | Yuichiro Saito, Takuya Ito, Yuichi Adachi va Genki Kavamura |Yutgan |- | Animatsion film ishlab chiqarishda yozish boʻyicha ajoyib yutuq | Mamoru Xosoda va Stefani Sheh (inglizcha versiyasi) |Nomzod |- | Osiyo Tinch okeani ekran mukofotlari | 2018-yil 29-noyabr | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Tanqidchilar tanlovi kino mukofotlari | 2019-yil 13-yanvar | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Crunchyroll Anime mukofotlari | 2019-yil 16-fevral | Eng yaxshi film | ''Mirai'' |Nomzod |- | Florida kino tanqidchilari doirasi mukofotlari | 2018-yil 21-dekabr | Eng yaxshi animatsion film | ''Mirai'' |Yutgan |- | [[Oltin globus|Oltin globus mukofotlari]] | 2019-yil 6-yanvar | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Yaponiya Akademiyasi mukofoti | 2019-yil 1-mart | Yil animatsiyasi | ''Mirai'' |Yutgan |- | Sunʼiy yoʻldosh mukofotlari | 2019-yil 22-fevral | Eng yaxshi animatsiya yoki aralash media funksiyasi | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Vashington okrugi kino tanqidchilari uyushmasi mukofotlari | 2018-yil 3-dekabr | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | [[:de:Internationales Trickfilm-Festival Stuttgart|Shtutgart animatsion filmlar festivali]] | 2019-yil may | Eng yaxshi animatsion film uchun AniMovie mukofoti | ''Mirai'' |Yutgan |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://mirai-no-mirai.jp}} {{In lang|ja}} * [http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html ''MIRAI'' at Nippon TV] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180928083150/http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html |date=2018-09-28 }} {{In lang|en}} * {{Rasmiy sayt|https://www.madmanfilms.com.au/mirai/|Australia and New Zealand official website}} * {{Rasmiy sayt|https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home|United Kingdom and Ireland official website}} * {{Rasmiy sayt|https://gkidstickets.com/us/mirai|United States and Canada official website}} * Mirai at Anime News Network’s encyclopedia * {{IMDbda film|id=6900448|title=Mirai}} * {{Metacriticda film|title=Mirai}} * {{Rotten Tomatoes|mirai|Mirai}} * {{Mojoda film|mirai}} [[Turkum:IMDb identifikatori Vikimaʼlumotlardagisi bilan ayni boʻlgan sahifalar]] [[Turkum:2018-yil filmlari]] sq2yaqrx07if8gp4np5j2qw5wjm4se7 5997781 5997780 2026-04-17T08:04:36Z KWiki78 246724 5997781 wikitext text/x-wiki {{AT}} {{Film bilgiqutisi | nom = | asl_nom = Mirai | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = Film posteri | rejissyor = [[Mamoru Hosoda]]<ref>{{cite web|url=http://mirai-no-mirai.jp/|title=「未来のミライ」公式サイト|website=Mirai-no-mirai.jp}}</ref> | prodyuser = [[Yuichiro Saito]]<ref>{{cite web|url=https://movie.walkerplus.com/person/193462/|title=齋藤優一郎|website=映画-Movie Walker|qaralgan sana=2023-09-08|arxivsana=2019-07-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190706093325/https://movie.walkerplus.com/person/193462/}}</ref> | ssenariy_muallifi = Mamoru Hosoda | hikoya = | asoslangan = | rollarda = | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = [[Masakatsu Takagi]] | studiya = [[Studio Chizu]] | distribyutor = [[Toho]] | premyera = {{premyera sanasi|2018}} | davomiylik = 98 minut | mamlakat = [[Yaponiya]] | til = [[Yaponcha]] | byudjet = | daromad = $28.4 million<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Mirai-no-Mirai-(Japan)#tab=summary|title=Mirai no Mirai (2018) (2018) - Financial Information|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|access-date=August 4, 2019}}</ref> | avvalgi_film = | keyingi_film = }} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Nixongo|'''''Mirai'''''|未来のミライ}} – Mamoru Xosoda tomonidan ishlab chiqilgan va rejissyorlik asosida filmlashtirilgan hamda ''Studio Chizu'' tomonidan ishlab chiqarilgan 2018-yildagi yapon animatsion sarguzashtli fantastik komediya filmi hisoblanadi. Uning premyerasi 2018-yil 16-mayda Rejissorlar primyerasining ikki haftaligida boʻlib oʻtdi va Yaponiyada 2018-yil 20-iyulda namoyish etildi. Filmda bosh rollarni Moka Kamishiraishi, Haru Kuroki, Gen Xoshino, Kumiko Aso, Mitsuo Yoshihara, Yoshiko Miyazaki, Koji Yakushoya va Masaxar Fukuya ijro etgan. U 2018-yil 23-avgustda [[Avstraliya|Avstraliyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.madmanfilms.com.au/mirai |sarlavha=Mirai - In Cinemas Now |ish=Mirai - In Cinemas Now |qaralgan sana=January 12, 2019}}</ref>, 20-sentabrda [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academycinemas.co.nz/movie/mirai |sarlavha=Mirai at Academy Cinemas - movie times & tickets |ish=Academycinemas.co.nz |qaralgan sana=2018-08-20 |arxivsana=2019-01-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190116191435/https://academycinemas.co.nz/movie/mirai}}</ref> va 2-noyabrda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va [[Irlandiya oroli|Irlandiyada]] taqdim etilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home |sarlavha=Mirai |ish=Miraifilm.co.uk |qaralgan sana=April 7, 2019 |arxivsana=April 23, 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423074512/https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home}}</ref>. U 29-noyabr kuni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Kanada|Kanadada]] ham namoyish etilgan<ref name="us">{{Veb manbasi |url=https://gkidstickets.com/us/mirai/ |sarlavha=MIRAI from Mamoru Hosoda |ish=Gkidstickets.com |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref>. Film 76-Oltin globus mukofotining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 |sarlavha=Winners & Nominees 2019 |nashriyot=[[Golden Globes]] |qaralgan sana=January 23, 2019 |arxivsana=2018-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20181207045549/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 }}</ref>, 24-tanqidchilar tanlovining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.criticschoice.com/critics-choice-awards/ |sarlavha=Critics' Choice Awards |nashriyot=[[Critics' Choice Awards]] |qaralgan sana=January 23, 2019}}</ref> va 91-Oskar mukofotining eng yaxshi animatsion filmi nominatsiyasiga nomzod boʻlib, bu kategoriya boʻyicha [[Oscar|Akademiya mukofotiga]] nomzod boʻlgan oltinchi [[anime]] filmi va [[Studio Ghibli|Ghibli]] boʻlmagan birinchi anime filmidir<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boucher |first=Geoff |date=January 22, 2019 |title='Spider-Man: Into The Spider-Verse': Oscar Animation Nomination Validates Experimental Spirit |language=en |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |url=https://deadline.com/2019/01/spider-man-into-the-spider-verse-oscar-animation-nomination-validates-experimental-spirit-1202539218/ |access-date=January 24, 2019}}</ref>. Film, shuningdek, 46-Enni mukofotlari marosimida „Eng yaxshi animatsion film – Independent“ nominatsiyasida gʻolib chiqdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://deadline.com/2019/02/awards-2019-winners-list-spider-man-into-the-spider-verse-snares-top-prize-six-others-at-anifa-hollywood-gala-1202548292/ |sarlavha=Annie Awards: 'Spider-Man: Into The Spider-Verse' Snares Best Animated Feature & Six Others – Winners List |muallif=Pedersen |ism=Erik |sana=February 3, 2019 |ish=Deadline |til=en |qaralgan sana=February 3, 2019}}</ref>. == Syujeti == Kun – rahbar lavozimida ishlovchi onasi va [[Meʼmorlik|meʼmor]] (arxitektura) sohasida ishlovchi otadan tugʻilgan 4 yoshli bola hisoblanib, ular oila Kanazava-ku, Yokogama shahridagi zinapoyali uyda yashaydi, Kunning otasi uyni qadimiy oilaviy daraxt atrofida birlashtirgan va u yerda Kun har kunini oilaviy hayvoni [[it]] Yukko va oʻyinchoq poyezdlari bilan oʻynab oʻtkazadi. Kunning singlisi, [[Yapon tili|yaponcha]] „kelajak“ degan maʼnoni anglatadigan Mirai tugʻildi va u avvaliga xursand boʻladi, lekin ota-onasi butun eʼtiborini unga qaratganda, tez orada hasad qiladi. U ota-onasiga, ayniqsa, otasiga nisbatan xafa boʻlib, onasining masofaviy ish tugab onasi ofisga qaytib ishlashga toʻgʻri kelganida Kun oʻzini yolgʻiz his qiladi va ota-onasiga nisbatan jahl qilish munosabatda boʻladi. Kun bir necha shunday vaziyatdan(ota-onasini singlisidan qizgʻonishi) keyin uyning bogʻiga yoʻl oladi va u yerda oʻzini uyning „shahzodasi“ deb daʼvo qiladigan gʻalati bir odamga duch keladi. Erkak Kun tugʻilganda qanday qilib unga boʻlgan butun eʼtibor yoʻqotib qoʻyilganligi haqida nolir ekan, Kun bu odamning aslida Yukko odamga aylanganini tushunadi. U odamda Yukkoning dumini topadi; uni olib tashlab, oʻziga qoʻyganda, u itga aylangan holatga tushadi. Hinamatsuri (Qizlar kuni) kuni oila Miraiga omad tilash uchun anʼanaviy qoʻgʻirchoqlarni oʻrnatadi. Kunning otasi bayram tugaganidan keyin qoʻgʻirchoqlarni olib qoʻyishga va uni joylashtirishga eʼtibor bermaydi. Ota-onasi eʼtibor bermayotganidan oilasidan yana hafsalasi pir boʻlgan Kun yana bogʻga yuguradi. Bu safar u oʻzini kelajakdan Miray deb daʼvo qiladigan 14 yoshli qizni uchratadi, uni Kun oʻng qoʻlidagi tugʻma belgisidan tanib oladi. Miray qandaydir tarzda oʻz vaqtida qaytib keladi va qoʻgʻirchoqni olib qoʻyishga Kunni daʼvat qiladi, chunki har bir qoʻgʻirchoq olinmagan kun turmushga chiqishiga bir yil kechiktiradi degan afsona mavjud boʻladi. Kelajakdan kelga Miray Kun va Yukkoning yordami bilan qoʻgʻirchoqlarni joyiga qoʻyishga urinishadi. Kunning onasi unga 6 yoshligida tushgan suratlarini koʻrsatadi, lekin u onasiga qiyinchilik tugʻdirishda davom etadi. Bogʻda yana Kun koʻp yillar oldinga oʻtmishga qaytadi. Shaharda u suratlardan onasi sifatida tanigan kichkina qizga duch keladi. Qiz buvisiga uy [[Mushuk|mushukini]] bermagani uchun jahli chiqadi . Kunning onasi buvisining tuflisi ichida undan [[uy hayvonlari]] mushukini soʻrab yozuv qoldirib ketadi. Ular uyga qaytishadi, u yerda kichkina qiz oʻyinchoqlarni polga, ovqatni esa stol ustiga tashlaydi va shoʻxlik qiladi. Onasi Kunning buvisi qizaloq yigʻlayotganda jahl bilan tanbeh beradi. Kun hozirgi kunga qaytadi va endi onasiga hamdardlik bildiradi, lekin hamma narsadan shikoyat qilishda davom etadi. Kun onasining tuflisida velosiped soʻrab qogʻoz qoldiradi va sovgʻa sifatida tirgakli gʻildiraklari boʻlgan [[velosiped]] oladi, lekin kattaroq bolalarni koʻrib, gʻildiraksiz haydashni oʻrganmoqchi boʻladi. Otasi unga yordam beradi, lekin Kun velosipedni tik ushlab turolmaydi. U yana oʻtmishga uyidagi bogʻdagi daraxt orqali qaytadi, bu safar Yaponiya qishloqlaridagi ustaxonaga tushib qoladi. Oyogʻi shikastlangan yigit Kunni ustaxona yonidagi otlardan biriga, soʻng mototsikliga mindiradi. Shundan soʻng Kun hozirgi kunga kelib, Kun oʻrgangan narsalaridan foydalangan holda velosipedda muvaffaqiyatli mina oladi. Kunning onasi unga fotosuratlarni koʻrsatib, bu odam uning yaqinda vafot etgan bobosi ekanligini koʻrsatadi. Kunning oilasi bir kunlik sayohatga borishga qaror qiladi. Kun oʻzining kiyimiga mos tushadigan pastki kiyimini kir yuvish mashinasida ekanligidan noliydi va aynan shu kiyimni kiyishni xohlaydi. Bogʻdagi daraxt yana uni boshqa joyga teleport qiladi va bu safar u temir yoʻl stantsiyasini topadi (Isogo stantsiyasi). 18 yoshli yigit uni poyezdga chiqmaslik haqida ogohlantiradi, lekin Kun unga boʻysunmaydi. Poezd uni Tokio vokzaliga olib boradi, u yerda yolgʻiz qolishdan vahima boshlanadi. U qoʻngʻiroq qilish uchun qarindoshining ismini talab qiladigan xizmatchi topadi va Kun oʻz ota-onasining ismlarini ham bilmasligini tushunib yetadi. Xizmatchi Kunni poyezdga joʻnatadi va agar ular uni olib ketish uchun hech kim topa olmasalar, uni „Yolgʻiz oʻlka“ga olib borish uchun oʻsha poyezdga chiqishlari kerakligini aytadi. Kun goʻdak Mirayni poyezdga chiqmoqchi boʻlganini koʻrib qoladi va uni qutqaradi. Shu nuqtada, u nihoyat uning akasi ekanligini tan oladi. Chaqaloq Mirai gʻoyib boʻladi va boʻlajak Mirai havoda uchib, Kunni uyiga olib ketish uchun keladi. Ular oilaning oʻtmishi joylashgan daraxtga qoʻnishadi. Kun otasining jismonan yoshligida velosiped haydashga ojiz boʻlganini, Yukko onasidan ajratilib uy hayvoniga aylanganini, Kunning onasi qushni oʻldirgan mushukni koʻrib, mushuklarni yoqtirmay qolganini va bobosi kemasi halokatga uchrab [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi jahon urushidan]] chiqib uyga qaytgan bobosini koʻradi. Kun ham kelajakni koʻradi va Isogo stantsiyasidagi odam kelajak Kun oʻzi ekanligini tushunib yetadi. Hozirgi kunga qaytgan Kun dunyoqarashi kengroq boʻlgan bolaga aylanadi va shundan soʻng Kun oilasi bilan sayohatga chiqadi. == Ovoz berish == * {{Nixongo|'''Kun Ota'''<ref>{{cite web|url=https://gkids.com/press/|title=Press Room|website=GKIDS Films}}</ref><ref name=surname>{{Cite web|url=https://hyakuhon.com/novel/%e3%80%8e%e6%9c%aa%e6%9d%a5%e3%81%ae%e3%83%9f%e3%83%a9%e3%82%a4%e3%80%8f%e5%8e%9f%e4%bd%9c%e5%b0%8f%e8%aa%ac%e3%81%ae%e5%be%b9%e5%ba%95%e3%83%8d%e3%82%bf%e3%83%90%e3%83%ac%e8%a7%a3%e8%aa%ac/|title=『未来のミライ』原作小説のネタバレ解説！あらすじから結末、考察まで！｜よなよな書房|last=Harutoautumn 2019年5月10日|website=よなよな書房|language=ja|access-date=2019-05-28}}</ref>|太田くん|Ōta Kun}} : Voiced by: Moka Kamishiraishi; Tasuku Hatanaka (adult) (Japanese); Jaden Waldman, Evan Smith (adult) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''Mirai Ota'''|太田ミライ|Ōta Mirai}} : Voiced by: Haru Kuroki; Kaede Hondo (baby) (Japanese); Victoria Grace (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-11/mirai-anime-film-english-dub-stars-victoria-grace-as-mirai/.138039 |sarlavha=Mirai Anime Film's English Dub Stars Victoria Grace as Mirai |muallif=Ressler |ism=Karen |sana=October 11, 2018 |ish=Anime News Network |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The father'''|おとうさん|Otōsan}} : Voiced by: Gen Hoshino (Japanese); John Cho (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''The mother'''|おかあさん|Okāsan}} : Voiced by: Kumiko Aso; Sakura Saiga (young) (Japanese); [[Rebecca Hall]], Madigan Kacmar (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.breathinc.com/artist/f_kumiko-aso.html |sarlavha=Breath |ish=Breathinc.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''Mysterious man'''|謎の男|Nazo no otoko}} : Voiced by: Mitsuo Yoshihara (Japanese); Crispin Freeman (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandmother'''|ばあば|Bāba}} : Voiced by: Yoshiko Miyazaki (Japanese); Eileen TʼKaye, Valerie Arem (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandfather'''|じいじ|Jiiji}} : Voiced by: Koji Yakusho[6][7] (Japanese); Victor Brandt (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=148753 |sarlavha=Victor BRANDT - Anime News Network |ish=Animenewsnetwork.com}}</ref> * {{Nixongo|'''The great-grandfather'''|曽祖父|Sōsofu}} : Voiced by: Masaharu Fukuyama (Japanese); Daniel Dae Kim (English) * {{Nixongo|'''The great-grandmother'''|曽祖母|Sōsobo}} : Voiced by: Asami Sanada (Japanese); Stephanie Sheh (English) {| class="wikitable sortable" !Mukofot ! Marosim sanasi ! Turkum ! Qabul qiluvchi(lar) ! Natija |- | [[Oscar|Akademiya mukofotlari]] | 2019-yil 24-fevral | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | rowspan="2" | Enni mukofotlari | rowspan="2" | 2-fevral, 2019-yil | Eng yaxshi animatsion xususiyat – Mustaqil | Yuichiro Saito, Takuya Ito, Yuichi Adachi va Genki Kavamura |Yutgan |- | Animatsion film ishlab chiqarishda yozish boʻyicha ajoyib yutuq | Mamoru Xosoda va Stefani Sheh (inglizcha versiyasi) |Nomzod |- | Osiyo Tinch okeani ekran mukofotlari | 2018-yil 29-noyabr | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Tanqidchilar tanlovi kino mukofotlari | 2019-yil 13-yanvar | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Crunchyroll Anime mukofotlari | 2019-yil 16-fevral | Eng yaxshi film | ''Mirai'' |Nomzod |- | Florida kino tanqidchilari doirasi mukofotlari | 2018-yil 21-dekabr | Eng yaxshi animatsion film | ''Mirai'' |Yutgan |- | [[Oltin globus|Oltin globus mukofotlari]] | 2019-yil 6-yanvar | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Yaponiya Akademiyasi mukofoti | 2019-yil 1-mart | Yil animatsiyasi | ''Mirai'' |Yutgan |- | Sunʼiy yoʻldosh mukofotlari | 2019-yil 22-fevral | Eng yaxshi animatsiya yoki aralash media funksiyasi | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Vashington okrugi kino tanqidchilari uyushmasi mukofotlari | 2018-yil 3-dekabr | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | [[:de:Internationales Trickfilm-Festival Stuttgart|Shtutgart animatsion filmlar festivali]] | 2019-yil may | Eng yaxshi animatsion film uchun AniMovie mukofoti | ''Mirai'' |Yutgan |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://mirai-no-mirai.jp}} {{In lang|ja}} * [http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html ''MIRAI'' at Nippon TV] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180928083150/http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html |date=2018-09-28 }} {{In lang|en}} * {{Rasmiy sayt|https://www.madmanfilms.com.au/mirai/|Australia and New Zealand official website}} * {{Rasmiy sayt|https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home|United Kingdom and Ireland official website}} * {{Rasmiy sayt|https://gkidstickets.com/us/mirai|United States and Canada official website}} * Mirai at Anime News Network’s encyclopedia * {{IMDbda film|id=6900448|title=Mirai}} * {{Metacriticda film|title=Mirai}} * {{Rotten Tomatoes|mirai|Mirai}} * {{Mojoda film|mirai}} [[Turkum:IMDb identifikatori Vikimaʼlumotlardagisi bilan ayni boʻlgan sahifalar]] [[Turkum:2018-yil filmlari]] mlm3by1r5oz1su6g3jlek24a6yjy6c0 5997782 5997781 2026-04-17T08:05:21Z KWiki78 246724 5997782 wikitext text/x-wiki {{AT}} {{Film bilgiqutisi | nom = | asl_nom = Mirai | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = Film posteri | rejissyor = [[Mamoru Hosoda]]<ref>{{cite web|url=http://mirai-no-mirai.jp/|title=「未来のミライ」公式サイト|website=Mirai-no-mirai.jp}}</ref> | prodyuser = [[Yuichiro Saito]]<ref>{{cite web|url=https://movie.walkerplus.com/person/193462/|title=齋藤優一郎|website=映画-Movie Walker|qaralgan sana=2023-09-08|arxivsana=2019-07-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190706093325/https://movie.walkerplus.com/person/193462/}}</ref> | ssenariy_muallifi = Mamoru Hosoda | hikoya = | asoslangan = | rollarda = | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = [[Masakatsu Takagi]] | studiya = [[Studio Chizu]] | distribyutor = [[Toho]] | premyera = {{premyera sanasi|2018}} | davomiylik = 98 minut | mamlakat = [[Yaponiya]] | til = [[Yaponcha]] | byudjet = | daromad = $28.4 million<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Mirai-no-Mirai-(Japan)#tab=summary|title=Mirai no Mirai (2018) (2018) - Financial Information|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|access-date=August 4, 2019}}</ref> | avvalgi_film = | keyingi_film = }} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Nixongo|'''''Mirai'''''|未来のミライ}} – Mamoru Xosoda tomonidan ishlab chiqilgan va rejissyorlik asosida filmlashtirilgan hamda ''Studio Chizu'' tomonidan ishlab chiqarilgan 2018-yildagi yapon animatsion sarguzashtli fantastik [[komediya filmi]] hisoblanadi. Uning premyerasi 2018-yil 16-mayda Rejissorlar primyerasining ikki haftaligida boʻlib oʻtdi va Yaponiyada 2018-yil 20-iyulda namoyish etildi. Filmda bosh rollarni Moka Kamishiraishi, Haru Kuroki, Gen Xoshino, Kumiko Aso, Mitsuo Yoshihara, Yoshiko Miyazaki, Koji Yakushoya va Masaxar Fukuya ijro etgan. U 2018-yil 23-avgustda [[Avstraliya|Avstraliyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.madmanfilms.com.au/mirai |sarlavha=Mirai - In Cinemas Now |ish=Mirai - In Cinemas Now |qaralgan sana=January 12, 2019}}</ref>, 20-sentabrda [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academycinemas.co.nz/movie/mirai |sarlavha=Mirai at Academy Cinemas - movie times & tickets |ish=Academycinemas.co.nz |qaralgan sana=2018-08-20 |arxivsana=2019-01-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190116191435/https://academycinemas.co.nz/movie/mirai}}</ref> va 2-noyabrda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va [[Irlandiya oroli|Irlandiyada]] taqdim etilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home |sarlavha=Mirai |ish=Miraifilm.co.uk |qaralgan sana=April 7, 2019 |arxivsana=April 23, 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423074512/https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home}}</ref>. U 29-noyabr kuni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Kanada|Kanadada]] ham namoyish etilgan<ref name="us">{{Veb manbasi |url=https://gkidstickets.com/us/mirai/ |sarlavha=MIRAI from Mamoru Hosoda |ish=Gkidstickets.com |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref>. Film 76-Oltin globus mukofotining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 |sarlavha=Winners & Nominees 2019 |nashriyot=[[Golden Globes]] |qaralgan sana=January 23, 2019 |arxivsana=2018-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20181207045549/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 }}</ref>, 24-tanqidchilar tanlovining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.criticschoice.com/critics-choice-awards/ |sarlavha=Critics' Choice Awards |nashriyot=[[Critics' Choice Awards]] |qaralgan sana=January 23, 2019}}</ref> va 91-Oskar mukofotining eng yaxshi animatsion filmi nominatsiyasiga nomzod boʻlib, bu kategoriya boʻyicha [[Oscar|Akademiya mukofotiga]] nomzod boʻlgan oltinchi [[anime]] filmi va [[Studio Ghibli|Ghibli]] boʻlmagan birinchi anime filmidir<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boucher |first=Geoff |date=January 22, 2019 |title='Spider-Man: Into The Spider-Verse': Oscar Animation Nomination Validates Experimental Spirit |language=en |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |url=https://deadline.com/2019/01/spider-man-into-the-spider-verse-oscar-animation-nomination-validates-experimental-spirit-1202539218/ |access-date=January 24, 2019}}</ref>. Film, shuningdek, 46-Enni mukofotlari marosimida „Eng yaxshi animatsion film – Independent“ nominatsiyasida gʻolib chiqdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://deadline.com/2019/02/awards-2019-winners-list-spider-man-into-the-spider-verse-snares-top-prize-six-others-at-anifa-hollywood-gala-1202548292/ |sarlavha=Annie Awards: 'Spider-Man: Into The Spider-Verse' Snares Best Animated Feature & Six Others – Winners List |muallif=Pedersen |ism=Erik |sana=February 3, 2019 |ish=Deadline |til=en |qaralgan sana=February 3, 2019}}</ref>. == Syujeti == Kun – rahbar lavozimida ishlovchi onasi va [[Meʼmorlik|meʼmor]] (arxitektura) sohasida ishlovchi otadan tugʻilgan 4 yoshli bola hisoblanib, ular oila Kanazava-ku, Yokogama shahridagi zinapoyali uyda yashaydi, Kunning otasi uyni qadimiy oilaviy daraxt atrofida birlashtirgan va u yerda Kun har kunini oilaviy hayvoni [[it]] Yukko va oʻyinchoq poyezdlari bilan oʻynab oʻtkazadi. Kunning singlisi, [[Yapon tili|yaponcha]] „kelajak“ degan maʼnoni anglatadigan Mirai tugʻildi va u avvaliga xursand boʻladi, lekin ota-onasi butun eʼtiborini unga qaratganda, tez orada hasad qiladi. U ota-onasiga, ayniqsa, otasiga nisbatan xafa boʻlib, onasining masofaviy ish tugab onasi ofisga qaytib ishlashga toʻgʻri kelganida Kun oʻzini yolgʻiz his qiladi va ota-onasiga nisbatan jahl qilish munosabatda boʻladi. Kun bir necha shunday vaziyatdan(ota-onasini singlisidan qizgʻonishi) keyin uyning bogʻiga yoʻl oladi va u yerda oʻzini uyning „shahzodasi“ deb daʼvo qiladigan gʻalati bir odamga duch keladi. Erkak Kun tugʻilganda qanday qilib unga boʻlgan butun eʼtibor yoʻqotib qoʻyilganligi haqida nolir ekan, Kun bu odamning aslida Yukko odamga aylanganini tushunadi. U odamda Yukkoning dumini topadi; uni olib tashlab, oʻziga qoʻyganda, u itga aylangan holatga tushadi. Hinamatsuri (Qizlar kuni) kuni oila Miraiga omad tilash uchun anʼanaviy qoʻgʻirchoqlarni oʻrnatadi. Kunning otasi bayram tugaganidan keyin qoʻgʻirchoqlarni olib qoʻyishga va uni joylashtirishga eʼtibor bermaydi. Ota-onasi eʼtibor bermayotganidan oilasidan yana hafsalasi pir boʻlgan Kun yana bogʻga yuguradi. Bu safar u oʻzini kelajakdan Miray deb daʼvo qiladigan 14 yoshli qizni uchratadi, uni Kun oʻng qoʻlidagi tugʻma belgisidan tanib oladi. Miray qandaydir tarzda oʻz vaqtida qaytib keladi va qoʻgʻirchoqni olib qoʻyishga Kunni daʼvat qiladi, chunki har bir qoʻgʻirchoq olinmagan kun turmushga chiqishiga bir yil kechiktiradi degan afsona mavjud boʻladi. Kelajakdan kelga Miray Kun va Yukkoning yordami bilan qoʻgʻirchoqlarni joyiga qoʻyishga urinishadi. Kunning onasi unga 6 yoshligida tushgan suratlarini koʻrsatadi, lekin u onasiga qiyinchilik tugʻdirishda davom etadi. Bogʻda yana Kun koʻp yillar oldinga oʻtmishga qaytadi. Shaharda u suratlardan onasi sifatida tanigan kichkina qizga duch keladi. Qiz buvisiga uy [[Mushuk|mushukini]] bermagani uchun jahli chiqadi . Kunning onasi buvisining tuflisi ichida undan [[uy hayvonlari]] mushukini soʻrab yozuv qoldirib ketadi. Ular uyga qaytishadi, u yerda kichkina qiz oʻyinchoqlarni polga, ovqatni esa stol ustiga tashlaydi va shoʻxlik qiladi. Onasi Kunning buvisi qizaloq yigʻlayotganda jahl bilan tanbeh beradi. Kun hozirgi kunga qaytadi va endi onasiga hamdardlik bildiradi, lekin hamma narsadan shikoyat qilishda davom etadi. Kun onasining tuflisida velosiped soʻrab qogʻoz qoldiradi va sovgʻa sifatida tirgakli gʻildiraklari boʻlgan [[velosiped]] oladi, lekin kattaroq bolalarni koʻrib, gʻildiraksiz haydashni oʻrganmoqchi boʻladi. Otasi unga yordam beradi, lekin Kun velosipedni tik ushlab turolmaydi. U yana oʻtmishga uyidagi bogʻdagi daraxt orqali qaytadi, bu safar Yaponiya qishloqlaridagi ustaxonaga tushib qoladi. Oyogʻi shikastlangan yigit Kunni ustaxona yonidagi otlardan biriga, soʻng mototsikliga mindiradi. Shundan soʻng Kun hozirgi kunga kelib, Kun oʻrgangan narsalaridan foydalangan holda velosipedda muvaffaqiyatli mina oladi. Kunning onasi unga fotosuratlarni koʻrsatib, bu odam uning yaqinda vafot etgan bobosi ekanligini koʻrsatadi. Kunning oilasi bir kunlik sayohatga borishga qaror qiladi. Kun oʻzining kiyimiga mos tushadigan pastki kiyimini kir yuvish mashinasida ekanligidan noliydi va aynan shu kiyimni kiyishni xohlaydi. Bogʻdagi daraxt yana uni boshqa joyga teleport qiladi va bu safar u temir yoʻl stantsiyasini topadi (Isogo stantsiyasi). 18 yoshli yigit uni poyezdga chiqmaslik haqida ogohlantiradi, lekin Kun unga boʻysunmaydi. Poezd uni Tokio vokzaliga olib boradi, u yerda yolgʻiz qolishdan vahima boshlanadi. U qoʻngʻiroq qilish uchun qarindoshining ismini talab qiladigan xizmatchi topadi va Kun oʻz ota-onasining ismlarini ham bilmasligini tushunib yetadi. Xizmatchi Kunni poyezdga joʻnatadi va agar ular uni olib ketish uchun hech kim topa olmasalar, uni „Yolgʻiz oʻlka“ga olib borish uchun oʻsha poyezdga chiqishlari kerakligini aytadi. Kun goʻdak Mirayni poyezdga chiqmoqchi boʻlganini koʻrib qoladi va uni qutqaradi. Shu nuqtada, u nihoyat uning akasi ekanligini tan oladi. Chaqaloq Mirai gʻoyib boʻladi va boʻlajak Mirai havoda uchib, Kunni uyiga olib ketish uchun keladi. Ular oilaning oʻtmishi joylashgan daraxtga qoʻnishadi. Kun otasining jismonan yoshligida velosiped haydashga ojiz boʻlganini, Yukko onasidan ajratilib uy hayvoniga aylanganini, Kunning onasi qushni oʻldirgan mushukni koʻrib, mushuklarni yoqtirmay qolganini va bobosi kemasi halokatga uchrab [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi jahon urushidan]] chiqib uyga qaytgan bobosini koʻradi. Kun ham kelajakni koʻradi va Isogo stantsiyasidagi odam kelajak Kun oʻzi ekanligini tushunib yetadi. Hozirgi kunga qaytgan Kun dunyoqarashi kengroq boʻlgan bolaga aylanadi va shundan soʻng Kun oilasi bilan sayohatga chiqadi. == Ovoz berish == * {{Nixongo|'''Kun Ota'''<ref>{{cite web|url=https://gkids.com/press/|title=Press Room|website=GKIDS Films}}</ref><ref name=surname>{{Cite web|url=https://hyakuhon.com/novel/%e3%80%8e%e6%9c%aa%e6%9d%a5%e3%81%ae%e3%83%9f%e3%83%a9%e3%82%a4%e3%80%8f%e5%8e%9f%e4%bd%9c%e5%b0%8f%e8%aa%ac%e3%81%ae%e5%be%b9%e5%ba%95%e3%83%8d%e3%82%bf%e3%83%90%e3%83%ac%e8%a7%a3%e8%aa%ac/|title=『未来のミライ』原作小説のネタバレ解説！あらすじから結末、考察まで！｜よなよな書房|last=Harutoautumn 2019年5月10日|website=よなよな書房|language=ja|access-date=2019-05-28}}</ref>|太田くん|Ōta Kun}} : Voiced by: Moka Kamishiraishi; Tasuku Hatanaka (adult) (Japanese); Jaden Waldman, Evan Smith (adult) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''Mirai Ota'''|太田ミライ|Ōta Mirai}} : Voiced by: Haru Kuroki; Kaede Hondo (baby) (Japanese); Victoria Grace (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-11/mirai-anime-film-english-dub-stars-victoria-grace-as-mirai/.138039 |sarlavha=Mirai Anime Film's English Dub Stars Victoria Grace as Mirai |muallif=Ressler |ism=Karen |sana=October 11, 2018 |ish=Anime News Network |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The father'''|おとうさん|Otōsan}} : Voiced by: Gen Hoshino (Japanese); John Cho (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''The mother'''|おかあさん|Okāsan}} : Voiced by: Kumiko Aso; Sakura Saiga (young) (Japanese); [[Rebecca Hall]], Madigan Kacmar (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.breathinc.com/artist/f_kumiko-aso.html |sarlavha=Breath |ish=Breathinc.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''Mysterious man'''|謎の男|Nazo no otoko}} : Voiced by: Mitsuo Yoshihara (Japanese); Crispin Freeman (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandmother'''|ばあば|Bāba}} : Voiced by: Yoshiko Miyazaki (Japanese); Eileen TʼKaye, Valerie Arem (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandfather'''|じいじ|Jiiji}} : Voiced by: Koji Yakusho[6][7] (Japanese); Victor Brandt (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=148753 |sarlavha=Victor BRANDT - Anime News Network |ish=Animenewsnetwork.com}}</ref> * {{Nixongo|'''The great-grandfather'''|曽祖父|Sōsofu}} : Voiced by: Masaharu Fukuyama (Japanese); Daniel Dae Kim (English) * {{Nixongo|'''The great-grandmother'''|曽祖母|Sōsobo}} : Voiced by: Asami Sanada (Japanese); Stephanie Sheh (English) {| class="wikitable sortable" !Mukofot ! Marosim sanasi ! Turkum ! Qabul qiluvchi(lar) ! Natija |- | [[Oscar|Akademiya mukofotlari]] | 2019-yil 24-fevral | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | rowspan="2" | Enni mukofotlari | rowspan="2" | 2-fevral, 2019-yil | Eng yaxshi animatsion xususiyat – Mustaqil | Yuichiro Saito, Takuya Ito, Yuichi Adachi va Genki Kavamura |Yutgan |- | Animatsion film ishlab chiqarishda yozish boʻyicha ajoyib yutuq | Mamoru Xosoda va Stefani Sheh (inglizcha versiyasi) |Nomzod |- | Osiyo Tinch okeani ekran mukofotlari | 2018-yil 29-noyabr | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Tanqidchilar tanlovi kino mukofotlari | 2019-yil 13-yanvar | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Crunchyroll Anime mukofotlari | 2019-yil 16-fevral | Eng yaxshi film | ''Mirai'' |Nomzod |- | Florida kino tanqidchilari doirasi mukofotlari | 2018-yil 21-dekabr | Eng yaxshi animatsion film | ''Mirai'' |Yutgan |- | [[Oltin globus|Oltin globus mukofotlari]] | 2019-yil 6-yanvar | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Yaponiya Akademiyasi mukofoti | 2019-yil 1-mart | Yil animatsiyasi | ''Mirai'' |Yutgan |- | Sunʼiy yoʻldosh mukofotlari | 2019-yil 22-fevral | Eng yaxshi animatsiya yoki aralash media funksiyasi | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Vashington okrugi kino tanqidchilari uyushmasi mukofotlari | 2018-yil 3-dekabr | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | [[:de:Internationales Trickfilm-Festival Stuttgart|Shtutgart animatsion filmlar festivali]] | 2019-yil may | Eng yaxshi animatsion film uchun AniMovie mukofoti | ''Mirai'' |Yutgan |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://mirai-no-mirai.jp}} {{In lang|ja}} * [http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html ''MIRAI'' at Nippon TV] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180928083150/http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html |date=2018-09-28 }} {{In lang|en}} * {{Rasmiy sayt|https://www.madmanfilms.com.au/mirai/|Australia and New Zealand official website}} * {{Rasmiy sayt|https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home|United Kingdom and Ireland official website}} * {{Rasmiy sayt|https://gkidstickets.com/us/mirai|United States and Canada official website}} * Mirai at Anime News Network’s encyclopedia * {{IMDbda film|id=6900448|title=Mirai}} * {{Metacriticda film|title=Mirai}} * {{Rotten Tomatoes|mirai|Mirai}} * {{Mojoda film|mirai}} [[Turkum:IMDb identifikatori Vikimaʼlumotlardagisi bilan ayni boʻlgan sahifalar]] [[Turkum:2018-yil filmlari]] iwbgvmybxl11iizwsjkbvaxkgp46mom 5997783 5997782 2026-04-17T08:05:36Z KWiki78 246724 5997783 wikitext text/x-wiki {{AT}} {{Film bilgiqutisi | nom = | asl_nom = Mirai | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = Film posteri | rejissyor = [[Mamoru Hosoda]]<ref>{{cite web|url=http://mirai-no-mirai.jp/|title=「未来のミライ」公式サイト|website=Mirai-no-mirai.jp}}</ref> | prodyuser = [[Yuichiro Saito]]<ref>{{cite web|url=https://movie.walkerplus.com/person/193462/|title=齋藤優一郎|website=映画-Movie Walker|qaralgan sana=2023-09-08|arxivsana=2019-07-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190706093325/https://movie.walkerplus.com/person/193462/}}</ref> | ssenariy_muallifi = Mamoru Hosoda | hikoya = | asoslangan = | rollarda = | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = [[Masakatsu Takagi]] | studiya = [[Studio Chizu]] | distribyutor = [[Toho]] | premyera = {{premyera sanasi|2018}} | davomiylik = 98 minut | mamlakat = [[Yaponiya]] | til = [[Yaponcha]] | byudjet = | daromad = $28.4 million<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Mirai-no-Mirai-(Japan)#tab=summary|title=Mirai no Mirai (2018) (2018) - Financial Information|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|access-date=August 4, 2019}}</ref> | avvalgi_film = | keyingi_film = }} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Nixongo|'''''Mirai'''''|未来のミライ}} – Mamoru Xosoda tomonidan ishlab chiqilgan va rejissyorlik asosida filmlashtirilgan hamda ''Studio Chizu'' tomonidan ishlab chiqarilgan 2018-yildagi yapon animatsion sarguzashtli fantastik [[komediya filmi]] hisoblanadi. Uning premyerasi 2018-yil 16-mayda Rejissorlar primyerasining ikki haftaligida boʻlib oʻtdi va Yaponiyada 2018-yil 20-iyulda namoyish etildi. Filmda bosh rollarni Moka Kamishiraishi, Haru Kuroki, Gen Xoshino, Kumiko Aso, Mitsuo Yoshihara, Yoshiko Miyazaki, Koji Yakushoya va Masaxar Fukuya ijro etgan. U 2018-yil 23-avgustda [[Avstraliya|Avstraliyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.madmanfilms.com.au/mirai |sarlavha=Mirai - In Cinemas Now |ish=Mirai - In Cinemas Now |qaralgan sana=January 12, 2019}}</ref>, 20-sentabrda [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academycinemas.co.nz/movie/mirai |sarlavha=Mirai at Academy Cinemas - movie times & tickets |ish=Academycinemas.co.nz |qaralgan sana=2018-08-20 |arxivsana=2019-01-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190116191435/https://academycinemas.co.nz/movie/mirai}}</ref> va 2-noyabrda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va [[Irlandiya oroli|Irlandiyada]] taqdim etilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home |sarlavha=Mirai |ish=Miraifilm.co.uk |qaralgan sana=April 7, 2019 |arxivsana=April 23, 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423074512/https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home}}</ref>. U 29-noyabr kuni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Kanada|Kanadada]] ham namoyish etilgan<ref name="us">{{Veb manbasi |url=https://gkidstickets.com/us/mirai/ |sarlavha=MIRAI from Mamoru Hosoda |ish=Gkidstickets.com |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref>. Film 76-Oltin globus mukofotining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 |sarlavha=Winners & Nominees 2019 |nashriyot=[[Golden Globes]] |qaralgan sana=January 23, 2019 |arxivsana=2018-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20181207045549/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 }}</ref>, 24-tanqidchilar tanlovining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.criticschoice.com/critics-choice-awards/ |sarlavha=Critics' Choice Awards |nashriyot=[[Critics' Choice Awards]] |qaralgan sana=January 23, 2019}}</ref> va 91-Oskar mukofotining eng yaxshi animatsion filmi nominatsiyasiga nomzod boʻlib, bu kategoriya boʻyicha [[Oscar|Akademiya mukofotiga]] nomzod boʻlgan oltinchi [[anime]] filmi va [[Studio Ghibli|Ghibli]] boʻlmagan birinchi anime filmidir<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boucher |first=Geoff |date=January 22, 2019 |title='Spider-Man: Into The Spider-Verse': Oscar Animation Nomination Validates Experimental Spirit |language=en |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |url=https://deadline.com/2019/01/spider-man-into-the-spider-verse-oscar-animation-nomination-validates-experimental-spirit-1202539218/ |access-date=January 24, 2019}}</ref>. Film, shuningdek, 46-Enni mukofotlari marosimida „Eng yaxshi animatsion film – Independent“ nominatsiyasida gʻolib chiqdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://deadline.com/2019/02/awards-2019-winners-list-spider-man-into-the-spider-verse-snares-top-prize-six-others-at-anifa-hollywood-gala-1202548292/ |sarlavha=Annie Awards: 'Spider-Man: Into The Spider-Verse' Snares Best Animated Feature & Six Others – Winners List |muallif=Pedersen |ism=Erik |sana=February 3, 2019 |ish=Deadline |til=en |qaralgan sana=February 3, 2019}}</ref>. == Syujeti == Kun – rahbar lavozimida ishlovchi onasi va [[Meʼmorlik|meʼmor]] (arxitektura) sohasida ishlovchi otadan tugʻilgan 4 yoshli bola hisoblanib, ular oila Kanazava-ku, Yokogama shahridagi zinapoyali uyda yashaydi, Kunning otasi uyni qadimiy oilaviy daraxt atrofida birlashtirgan va u yerda Kun har kunini oilaviy hayvoni [[it]] Yukko va oʻyinchoq poyezdlari bilan oʻynab oʻtkazadi. Kunning singlisi, [[Yapon tili|yaponcha]] „kelajak“ degan maʼnoni anglatadigan Mirai tugʻildi va u avvaliga xursand boʻladi, lekin ota-onasi butun eʼtiborini unga qaratganda, tez orada hasad qiladi. U ota-onasiga, ayniqsa, otasiga nisbatan xafa boʻlib, onasining masofaviy ish tugab onasi ofisga qaytib ishlashga toʻgʻri kelganida Kun oʻzini yolgʻiz his qiladi va ota-onasiga nisbatan jahl qilish munosabatda boʻladi. Kun bir necha shunday vaziyatdan(ota-onasini singlisidan qizgʻonishi) keyin uyning bogʻiga yoʻl oladi va u yerda oʻzini uyning „shahzodasi“ deb daʼvo qiladigan gʻalati bir odamga duch keladi. Erkak Kun tugʻilganda qanday qilib unga boʻlgan butun eʼtibor yoʻqotib qoʻyilganligi haqida nolir ekan, Kun bu odamning aslida Yukko odamga aylanganini tushunadi. U odamda Yukkoning dumini topadi; uni olib tashlab, oʻziga qoʻyganda, u itga aylangan holatga tushadi. Hinamatsuri (Qizlar kuni) kuni oila Miraiga omad tilash uchun anʼanaviy qoʻgʻirchoqlarni oʻrnatadi. Kunning otasi bayram tugaganidan keyin qoʻgʻirchoqlarni olib qoʻyishga va uni joylashtirishga eʼtibor bermaydi. Ota-onasi eʼtibor bermayotganidan oilasidan yana hafsalasi pir boʻlgan Kun yana bogʻga yuguradi. Bu safar u oʻzini kelajakdan Miray deb daʼvo qiladigan 14 yoshli qizni uchratadi, uni Kun oʻng qoʻlidagi tugʻma belgisidan tanib oladi. Miray qandaydir tarzda oʻz vaqtida qaytib keladi va qoʻgʻirchoqni olib qoʻyishga Kunni daʼvat qiladi, chunki har bir qoʻgʻirchoq olinmagan kun turmushga chiqishiga bir yil kechiktiradi degan afsona mavjud boʻladi. Kelajakdan kelga Miray Kun va Yukkoning yordami bilan qoʻgʻirchoqlarni joyiga qoʻyishga urinishadi. Kunning onasi unga 6 yoshligida tushgan suratlarini koʻrsatadi, lekin u onasiga qiyinchilik tugʻdirishda davom etadi. Bogʻda yana Kun koʻp yillar oldinga oʻtmishga qaytadi. Shaharda u suratlardan onasi sifatida tanigan kichkina qizga duch keladi. Qiz buvisiga uy [[Mushuk|mushukini]] bermagani uchun jahli chiqadi . Kunning onasi buvisining tuflisi ichida undan [[uy hayvonlari]] mushukini soʻrab yozuv qoldirib ketadi. Ular uyga qaytishadi, u yerda kichkina qiz oʻyinchoqlarni polga, ovqatni esa stol ustiga tashlaydi va shoʻxlik qiladi. Onasi Kunning buvisi qizaloq yigʻlayotganda jahl bilan tanbeh beradi. Kun hozirgi kunga qaytadi va endi onasiga hamdardlik bildiradi, lekin hamma narsadan shikoyat qilishda davom etadi. Kun onasining tuflisida velosiped soʻrab qogʻoz qoldiradi va sovgʻa sifatida tirgakli gʻildiraklari boʻlgan [[velosiped]] oladi, lekin kattaroq bolalarni koʻrib, gʻildiraksiz haydashni oʻrganmoqchi boʻladi. Otasi unga yordam beradi, lekin Kun velosipedni tik ushlab turolmaydi. U yana oʻtmishga uyidagi bogʻdagi daraxt orqali qaytadi, bu safar Yaponiya qishloqlaridagi ustaxonaga tushib qoladi. Oyogʻi shikastlangan yigit Kunni ustaxona yonidagi otlardan biriga, soʻng mototsikliga mindiradi. Shundan soʻng Kun hozirgi kunga kelib, Kun oʻrgangan narsalaridan foydalangan holda velosipedda muvaffaqiyatli mina oladi. Kunning onasi unga fotosuratlarni koʻrsatib, bu odam uning yaqinda vafot etgan bobosi ekanligini koʻrsatadi. Kunning oilasi bir kunlik sayohatga borishga qaror qiladi. Kun oʻzining kiyimiga mos tushadigan pastki kiyimini kir yuvish mashinasida ekanligidan noliydi va aynan shu kiyimni kiyishni xohlaydi. Bogʻdagi daraxt yana uni boshqa joyga teleport qiladi va bu safar u temir yoʻl stantsiyasini topadi (Isogo stantsiyasi). 18 yoshli yigit uni poyezdga chiqmaslik haqida ogohlantiradi, lekin Kun unga boʻysunmaydi. Poezd uni Tokio vokzaliga olib boradi, u yerda yolgʻiz qolishdan vahima boshlanadi. U qoʻngʻiroq qilish uchun qarindoshining ismini talab qiladigan xizmatchi topadi va Kun oʻz ota-onasining ismlarini ham bilmasligini tushunib yetadi. Xizmatchi Kunni poyezdga joʻnatadi va agar ular uni olib ketish uchun hech kim topa olmasalar, uni „Yolgʻiz oʻlka“ga olib borish uchun oʻsha poyezdga chiqishlari kerakligini aytadi. Kun goʻdak Mirayni poyezdga chiqmoqchi boʻlganini koʻrib qoladi va uni qutqaradi. Shu nuqtada, u nihoyat uning akasi ekanligini tan oladi. Chaqaloq Mirai gʻoyib boʻladi va boʻlajak Mirai havoda uchib, Kunni uyiga olib ketish uchun keladi. Ular oilaning oʻtmishi joylashgan daraxtga qoʻnishadi. Kun otasining jismonan yoshligida velosiped haydashga ojiz boʻlganini, Yukko onasidan ajratilib uy hayvoniga aylanganini, Kunning onasi qushni oʻldirgan mushukni koʻrib, mushuklarni yoqtirmay qolganini va bobosi kemasi halokatga uchrab [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi jahon urushidan]] chiqib uyga qaytgan bobosini koʻradi. Kun ham kelajakni koʻradi va Isogo stantsiyasidagi odam kelajak Kun oʻzi ekanligini tushunib yetadi. Hozirgi kunga qaytgan Kun dunyoqarashi kengroq boʻlgan bolaga aylanadi va shundan soʻng Kun oilasi bilan sayohatga chiqadi. == Ovoz berish == * {{Nixongo|'''Kun Ota'''<ref>{{cite web|url=https://gkids.com/press/|title=Press Room|website=GKIDS Films}}</ref><ref name=surname>{{Cite web|url=https://hyakuhon.com/novel/%e3%80%8e%e6%9c%aa%e6%9d%a5%e3%81%ae%e3%83%9f%e3%83%a9%e3%82%a4%e3%80%8f%e5%8e%9f%e4%bd%9c%e5%b0%8f%e8%aa%ac%e3%81%ae%e5%be%b9%e5%ba%95%e3%83%8d%e3%82%bf%e3%83%90%e3%83%ac%e8%a7%a3%e8%aa%ac/|title=『未来のミライ』原作小説のネタバレ解説！あらすじから結末、考察まで！｜よなよな書房|last=Harutoautumn 2019年5月10日|website=よなよな書房|language=ja|access-date=2019-05-28}}</ref>|太田くん|Ōta Kun}} : Voiced by: Moka Kamishiraishi; Tasuku Hatanaka (adult) (Japanese); Jaden Waldman, Evan Smith (adult) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''Mirai Ota'''|太田ミライ|Ōta Mirai}} : Voiced by: Haru Kuroki; Kaede Hondo (baby) (Japanese); Victoria Grace (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-11/mirai-anime-film-english-dub-stars-victoria-grace-as-mirai/.138039 |sarlavha=Mirai Anime Film's English Dub Stars Victoria Grace as Mirai |muallif=Ressler |ism=Karen |sana=October 11, 2018 |ish=Anime News Network |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The father'''|おとうさん|Otōsan}} : Voiced by: Gen Hoshino (Japanese); John Cho (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''The mother'''|おかあさん|Okāsan}} : Voiced by: Kumiko Aso; Sakura Saiga (young) (Japanese); [[Rebecca Hall]], Madigan Kacmar (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.breathinc.com/artist/f_kumiko-aso.html |sarlavha=Breath |ish=Breathinc.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''Mysterious man'''|謎の男|Nazo no otoko}} : Voiced by: Mitsuo Yoshihara (Japanese); Crispin Freeman (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandmother'''|ばあば|Bāba}} : Voiced by: Yoshiko Miyazaki (Japanese); Eileen TʼKaye, Valerie Arem (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandfather'''|じいじ|Jiiji}} : Voiced by: Koji Yakusho[6][7] (Japanese); Victor Brandt (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=148753 |sarlavha=Victor BRANDT - Anime News Network |ish=Animenewsnetwork.com}}</ref> * {{Nixongo|'''The great-grandfather'''|曽祖父|Sōsofu}} : Voiced by: Masaharu Fukuyama (Japanese); Daniel Dae Kim (English) * {{Nixongo|'''The great-grandmother'''|曽祖母|Sōsobo}} : Voiced by: Asami Sanada (Japanese); Stephanie Sheh (English) {| class="wikitable sortable" !Mukofot ! Marosim sanasi ! Turkum ! Qabul qiluvchi(lar) ! Natija |- | [[Oscar|Akademiya mukofotlari]] | 2019-yil 24-fevral | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | rowspan="2" | Enni mukofotlari | rowspan="2" | 2-fevral, 2019-yil | Eng yaxshi animatsion xususiyat – Mustaqil | Yuichiro Saito, Takuya Ito, Yuichi Adachi va Genki Kavamura |Yutgan |- | Animatsion film ishlab chiqarishda yozish boʻyicha ajoyib yutuq | Mamoru Xosoda va Stefani Sheh (inglizcha versiyasi) |Nomzod |- | Osiyo Tinch okeani ekran mukofotlari | 2018-yil 29-noyabr | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Tanqidchilar tanlovi kino mukofotlari | 2019-yil 13-yanvar | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Crunchyroll Anime mukofotlari | 2019-yil 16-fevral | Eng yaxshi film | ''Mirai'' |Nomzod |- | Florida kino tanqidchilari doirasi mukofotlari | 2018-yil 21-dekabr | Eng yaxshi animatsion film | ''Mirai'' |Yutgan |- | [[Oltin globus|Oltin globus mukofotlari]] | 2019-yil 6-yanvar | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Yaponiya Akademiyasi mukofoti | 2019-yil 1-mart | Yil animatsiyasi | ''Mirai'' |Yutgan |- | Sunʼiy yoʻldosh mukofotlari | 2019-yil 22-fevral | Eng yaxshi animatsiya yoki aralash media funksiyasi | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Vashington okrugi kino tanqidchilari uyushmasi mukofotlari | 2018-yil 3-dekabr | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | [[:de:Internationales Trickfilm-Festival Stuttgart|Shtutgart animatsion filmlar festivali]] | 2019-yil may | Eng yaxshi animatsion film uchun AniMovie mukofoti | ''Mirai'' |Yutgan |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://mirai-no-mirai.jp}} {{In lang|ja}} * [http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html ''MIRAI'' at Nippon TV] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180928083150/http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html |date=2018-09-28 }} {{In lang|en}} * {{Rasmiy sayt|https://www.madmanfilms.com.au/mirai/|Australia and New Zealand official website}} * {{Rasmiy sayt|https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home|United Kingdom and Ireland official website}} * {{Rasmiy sayt|https://gkidstickets.com/us/mirai|United States and Canada official website}} * Mirai at Anime News Network’s encyclopedia * {{IMDbda film|id=6900448|title=Mirai}} * {{Metacriticda film|title=Mirai}} * {{Rotten Tomatoes|mirai|Mirai}} * {{Mojoda film|mirai}} [[Turkum:IMDb identifikatori Vikimaʼlumotlardagisi bilan ayni boʻlgan sahifalar]] [[Turkum:2018-yil filmlari]] 5e7y3wkdb6azfhqwrz21msotbs8ldev 5997784 5997783 2026-04-17T08:05:55Z KWiki78 246724 5997784 wikitext text/x-wiki {{AT}} {{Film bilgiqutisi | nom = | asl_nom = Mirai | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = Film posteri | rejissyor = [[Mamoru Hosoda]]<ref>{{cite web|url=http://mirai-no-mirai.jp/|title=「未来のミライ」公式サイト|website=Mirai-no-mirai.jp}}</ref> | prodyuser = [[Yuichiro Saito]]<ref>{{cite web|url=https://movie.walkerplus.com/person/193462/|title=齋藤優一郎|website=映画-Movie Walker|qaralgan sana=2023-09-08|arxivsana=2019-07-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190706093325/https://movie.walkerplus.com/person/193462/}}</ref> | ssenariy_muallifi = Mamoru Hosoda | hikoya = | asoslangan = | rollarda = | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = [[Masakatsu Takagi]] | studiya = [[Studio Chizu]] | distribyutor = [[Toho]] | premyera = {{premyera sanasi|2018}} | davomiylik = 98 minut | mamlakat = [[Yaponiya]] | til = [[Yaponcha]] | byudjet = | daromad = $28.4 million<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Mirai-no-Mirai-(Japan)#tab=summary|title=Mirai no Mirai (2018) (2018) - Financial Information|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|access-date=August 4, 2019}}</ref> | avvalgi_film = | keyingi_film = }} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Nixongo|'''''Mirai'''''|未来のミライ}} – Mamoru Xosoda tomonidan ishlab chiqilgan va rejissyorlik asosida filmlashtirilgan hamda ''Studio Chizu'' tomonidan ishlab chiqarilgan 2018-yildagi yapon animatsion sarguzashtli fantastik [[komediya filmi]] hisoblanadi. Uning premyerasi 2018-yil 16-mayda Rejissorlar primyerasining ikki haftaligida boʻlib oʻtdi va [[Yaponiya]]<nowiki/>da 2018-yil 20-iyulda namoyish etildi. Filmda bosh rollarni Moka Kamishiraishi, Haru Kuroki, Gen Xoshino, Kumiko Aso, Mitsuo Yoshihara, Yoshiko Miyazaki, Koji Yakushoya va Masaxar Fukuya ijro etgan. U 2018-yil 23-avgustda [[Avstraliya|Avstraliyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.madmanfilms.com.au/mirai |sarlavha=Mirai - In Cinemas Now |ish=Mirai - In Cinemas Now |qaralgan sana=January 12, 2019}}</ref>, 20-sentabrda [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academycinemas.co.nz/movie/mirai |sarlavha=Mirai at Academy Cinemas - movie times & tickets |ish=Academycinemas.co.nz |qaralgan sana=2018-08-20 |arxivsana=2019-01-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190116191435/https://academycinemas.co.nz/movie/mirai}}</ref> va 2-noyabrda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va [[Irlandiya oroli|Irlandiyada]] taqdim etilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home |sarlavha=Mirai |ish=Miraifilm.co.uk |qaralgan sana=April 7, 2019 |arxivsana=April 23, 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423074512/https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home}}</ref>. U 29-noyabr kuni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Kanada|Kanadada]] ham namoyish etilgan<ref name="us">{{Veb manbasi |url=https://gkidstickets.com/us/mirai/ |sarlavha=MIRAI from Mamoru Hosoda |ish=Gkidstickets.com |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref>. Film 76-Oltin globus mukofotining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 |sarlavha=Winners & Nominees 2019 |nashriyot=[[Golden Globes]] |qaralgan sana=January 23, 2019 |arxivsana=2018-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20181207045549/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 }}</ref>, 24-tanqidchilar tanlovining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.criticschoice.com/critics-choice-awards/ |sarlavha=Critics' Choice Awards |nashriyot=[[Critics' Choice Awards]] |qaralgan sana=January 23, 2019}}</ref> va 91-Oskar mukofotining eng yaxshi animatsion filmi nominatsiyasiga nomzod boʻlib, bu kategoriya boʻyicha [[Oscar|Akademiya mukofotiga]] nomzod boʻlgan oltinchi [[anime]] filmi va [[Studio Ghibli|Ghibli]] boʻlmagan birinchi anime filmidir<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boucher |first=Geoff |date=January 22, 2019 |title='Spider-Man: Into The Spider-Verse': Oscar Animation Nomination Validates Experimental Spirit |language=en |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |url=https://deadline.com/2019/01/spider-man-into-the-spider-verse-oscar-animation-nomination-validates-experimental-spirit-1202539218/ |access-date=January 24, 2019}}</ref>. Film, shuningdek, 46-Enni mukofotlari marosimida „Eng yaxshi animatsion film – Independent“ nominatsiyasida gʻolib chiqdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://deadline.com/2019/02/awards-2019-winners-list-spider-man-into-the-spider-verse-snares-top-prize-six-others-at-anifa-hollywood-gala-1202548292/ |sarlavha=Annie Awards: 'Spider-Man: Into The Spider-Verse' Snares Best Animated Feature & Six Others – Winners List |muallif=Pedersen |ism=Erik |sana=February 3, 2019 |ish=Deadline |til=en |qaralgan sana=February 3, 2019}}</ref>. == Syujeti == Kun – rahbar lavozimida ishlovchi onasi va [[Meʼmorlik|meʼmor]] (arxitektura) sohasida ishlovchi otadan tugʻilgan 4 yoshli bola hisoblanib, ular oila Kanazava-ku, Yokogama shahridagi zinapoyali uyda yashaydi, Kunning otasi uyni qadimiy oilaviy daraxt atrofida birlashtirgan va u yerda Kun har kunini oilaviy hayvoni [[it]] Yukko va oʻyinchoq poyezdlari bilan oʻynab oʻtkazadi. Kunning singlisi, [[Yapon tili|yaponcha]] „kelajak“ degan maʼnoni anglatadigan Mirai tugʻildi va u avvaliga xursand boʻladi, lekin ota-onasi butun eʼtiborini unga qaratganda, tez orada hasad qiladi. U ota-onasiga, ayniqsa, otasiga nisbatan xafa boʻlib, onasining masofaviy ish tugab onasi ofisga qaytib ishlashga toʻgʻri kelganida Kun oʻzini yolgʻiz his qiladi va ota-onasiga nisbatan jahl qilish munosabatda boʻladi. Kun bir necha shunday vaziyatdan(ota-onasini singlisidan qizgʻonishi) keyin uyning bogʻiga yoʻl oladi va u yerda oʻzini uyning „shahzodasi“ deb daʼvo qiladigan gʻalati bir odamga duch keladi. Erkak Kun tugʻilganda qanday qilib unga boʻlgan butun eʼtibor yoʻqotib qoʻyilganligi haqida nolir ekan, Kun bu odamning aslida Yukko odamga aylanganini tushunadi. U odamda Yukkoning dumini topadi; uni olib tashlab, oʻziga qoʻyganda, u itga aylangan holatga tushadi. Hinamatsuri (Qizlar kuni) kuni oila Miraiga omad tilash uchun anʼanaviy qoʻgʻirchoqlarni oʻrnatadi. Kunning otasi bayram tugaganidan keyin qoʻgʻirchoqlarni olib qoʻyishga va uni joylashtirishga eʼtibor bermaydi. Ota-onasi eʼtibor bermayotganidan oilasidan yana hafsalasi pir boʻlgan Kun yana bogʻga yuguradi. Bu safar u oʻzini kelajakdan Miray deb daʼvo qiladigan 14 yoshli qizni uchratadi, uni Kun oʻng qoʻlidagi tugʻma belgisidan tanib oladi. Miray qandaydir tarzda oʻz vaqtida qaytib keladi va qoʻgʻirchoqni olib qoʻyishga Kunni daʼvat qiladi, chunki har bir qoʻgʻirchoq olinmagan kun turmushga chiqishiga bir yil kechiktiradi degan afsona mavjud boʻladi. Kelajakdan kelga Miray Kun va Yukkoning yordami bilan qoʻgʻirchoqlarni joyiga qoʻyishga urinishadi. Kunning onasi unga 6 yoshligida tushgan suratlarini koʻrsatadi, lekin u onasiga qiyinchilik tugʻdirishda davom etadi. Bogʻda yana Kun koʻp yillar oldinga oʻtmishga qaytadi. Shaharda u suratlardan onasi sifatida tanigan kichkina qizga duch keladi. Qiz buvisiga uy [[Mushuk|mushukini]] bermagani uchun jahli chiqadi . Kunning onasi buvisining tuflisi ichida undan [[uy hayvonlari]] mushukini soʻrab yozuv qoldirib ketadi. Ular uyga qaytishadi, u yerda kichkina qiz oʻyinchoqlarni polga, ovqatni esa stol ustiga tashlaydi va shoʻxlik qiladi. Onasi Kunning buvisi qizaloq yigʻlayotganda jahl bilan tanbeh beradi. Kun hozirgi kunga qaytadi va endi onasiga hamdardlik bildiradi, lekin hamma narsadan shikoyat qilishda davom etadi. Kun onasining tuflisida velosiped soʻrab qogʻoz qoldiradi va sovgʻa sifatida tirgakli gʻildiraklari boʻlgan [[velosiped]] oladi, lekin kattaroq bolalarni koʻrib, gʻildiraksiz haydashni oʻrganmoqchi boʻladi. Otasi unga yordam beradi, lekin Kun velosipedni tik ushlab turolmaydi. U yana oʻtmishga uyidagi bogʻdagi daraxt orqali qaytadi, bu safar Yaponiya qishloqlaridagi ustaxonaga tushib qoladi. Oyogʻi shikastlangan yigit Kunni ustaxona yonidagi otlardan biriga, soʻng mototsikliga mindiradi. Shundan soʻng Kun hozirgi kunga kelib, Kun oʻrgangan narsalaridan foydalangan holda velosipedda muvaffaqiyatli mina oladi. Kunning onasi unga fotosuratlarni koʻrsatib, bu odam uning yaqinda vafot etgan bobosi ekanligini koʻrsatadi. Kunning oilasi bir kunlik sayohatga borishga qaror qiladi. Kun oʻzining kiyimiga mos tushadigan pastki kiyimini kir yuvish mashinasida ekanligidan noliydi va aynan shu kiyimni kiyishni xohlaydi. Bogʻdagi daraxt yana uni boshqa joyga teleport qiladi va bu safar u temir yoʻl stantsiyasini topadi (Isogo stantsiyasi). 18 yoshli yigit uni poyezdga chiqmaslik haqida ogohlantiradi, lekin Kun unga boʻysunmaydi. Poezd uni Tokio vokzaliga olib boradi, u yerda yolgʻiz qolishdan vahima boshlanadi. U qoʻngʻiroq qilish uchun qarindoshining ismini talab qiladigan xizmatchi topadi va Kun oʻz ota-onasining ismlarini ham bilmasligini tushunib yetadi. Xizmatchi Kunni poyezdga joʻnatadi va agar ular uni olib ketish uchun hech kim topa olmasalar, uni „Yolgʻiz oʻlka“ga olib borish uchun oʻsha poyezdga chiqishlari kerakligini aytadi. Kun goʻdak Mirayni poyezdga chiqmoqchi boʻlganini koʻrib qoladi va uni qutqaradi. Shu nuqtada, u nihoyat uning akasi ekanligini tan oladi. Chaqaloq Mirai gʻoyib boʻladi va boʻlajak Mirai havoda uchib, Kunni uyiga olib ketish uchun keladi. Ular oilaning oʻtmishi joylashgan daraxtga qoʻnishadi. Kun otasining jismonan yoshligida velosiped haydashga ojiz boʻlganini, Yukko onasidan ajratilib uy hayvoniga aylanganini, Kunning onasi qushni oʻldirgan mushukni koʻrib, mushuklarni yoqtirmay qolganini va bobosi kemasi halokatga uchrab [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi jahon urushidan]] chiqib uyga qaytgan bobosini koʻradi. Kun ham kelajakni koʻradi va Isogo stantsiyasidagi odam kelajak Kun oʻzi ekanligini tushunib yetadi. Hozirgi kunga qaytgan Kun dunyoqarashi kengroq boʻlgan bolaga aylanadi va shundan soʻng Kun oilasi bilan sayohatga chiqadi. == Ovoz berish == * {{Nixongo|'''Kun Ota'''<ref>{{cite web|url=https://gkids.com/press/|title=Press Room|website=GKIDS Films}}</ref><ref name=surname>{{Cite web|url=https://hyakuhon.com/novel/%e3%80%8e%e6%9c%aa%e6%9d%a5%e3%81%ae%e3%83%9f%e3%83%a9%e3%82%a4%e3%80%8f%e5%8e%9f%e4%bd%9c%e5%b0%8f%e8%aa%ac%e3%81%ae%e5%be%b9%e5%ba%95%e3%83%8d%e3%82%bf%e3%83%90%e3%83%ac%e8%a7%a3%e8%aa%ac/|title=『未来のミライ』原作小説のネタバレ解説！あらすじから結末、考察まで！｜よなよな書房|last=Harutoautumn 2019年5月10日|website=よなよな書房|language=ja|access-date=2019-05-28}}</ref>|太田くん|Ōta Kun}} : Voiced by: Moka Kamishiraishi; Tasuku Hatanaka (adult) (Japanese); Jaden Waldman, Evan Smith (adult) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''Mirai Ota'''|太田ミライ|Ōta Mirai}} : Voiced by: Haru Kuroki; Kaede Hondo (baby) (Japanese); Victoria Grace (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-11/mirai-anime-film-english-dub-stars-victoria-grace-as-mirai/.138039 |sarlavha=Mirai Anime Film's English Dub Stars Victoria Grace as Mirai |muallif=Ressler |ism=Karen |sana=October 11, 2018 |ish=Anime News Network |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The father'''|おとうさん|Otōsan}} : Voiced by: Gen Hoshino (Japanese); John Cho (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''The mother'''|おかあさん|Okāsan}} : Voiced by: Kumiko Aso; Sakura Saiga (young) (Japanese); [[Rebecca Hall]], Madigan Kacmar (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.breathinc.com/artist/f_kumiko-aso.html |sarlavha=Breath |ish=Breathinc.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''Mysterious man'''|謎の男|Nazo no otoko}} : Voiced by: Mitsuo Yoshihara (Japanese); Crispin Freeman (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandmother'''|ばあば|Bāba}} : Voiced by: Yoshiko Miyazaki (Japanese); Eileen TʼKaye, Valerie Arem (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandfather'''|じいじ|Jiiji}} : Voiced by: Koji Yakusho[6][7] (Japanese); Victor Brandt (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=148753 |sarlavha=Victor BRANDT - Anime News Network |ish=Animenewsnetwork.com}}</ref> * {{Nixongo|'''The great-grandfather'''|曽祖父|Sōsofu}} : Voiced by: Masaharu Fukuyama (Japanese); Daniel Dae Kim (English) * {{Nixongo|'''The great-grandmother'''|曽祖母|Sōsobo}} : Voiced by: Asami Sanada (Japanese); Stephanie Sheh (English) {| class="wikitable sortable" !Mukofot ! Marosim sanasi ! Turkum ! Qabul qiluvchi(lar) ! Natija |- | [[Oscar|Akademiya mukofotlari]] | 2019-yil 24-fevral | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | rowspan="2" | Enni mukofotlari | rowspan="2" | 2-fevral, 2019-yil | Eng yaxshi animatsion xususiyat – Mustaqil | Yuichiro Saito, Takuya Ito, Yuichi Adachi va Genki Kavamura |Yutgan |- | Animatsion film ishlab chiqarishda yozish boʻyicha ajoyib yutuq | Mamoru Xosoda va Stefani Sheh (inglizcha versiyasi) |Nomzod |- | Osiyo Tinch okeani ekran mukofotlari | 2018-yil 29-noyabr | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Tanqidchilar tanlovi kino mukofotlari | 2019-yil 13-yanvar | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Crunchyroll Anime mukofotlari | 2019-yil 16-fevral | Eng yaxshi film | ''Mirai'' |Nomzod |- | Florida kino tanqidchilari doirasi mukofotlari | 2018-yil 21-dekabr | Eng yaxshi animatsion film | ''Mirai'' |Yutgan |- | [[Oltin globus|Oltin globus mukofotlari]] | 2019-yil 6-yanvar | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Yaponiya Akademiyasi mukofoti | 2019-yil 1-mart | Yil animatsiyasi | ''Mirai'' |Yutgan |- | Sunʼiy yoʻldosh mukofotlari | 2019-yil 22-fevral | Eng yaxshi animatsiya yoki aralash media funksiyasi | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Vashington okrugi kino tanqidchilari uyushmasi mukofotlari | 2018-yil 3-dekabr | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | [[:de:Internationales Trickfilm-Festival Stuttgart|Shtutgart animatsion filmlar festivali]] | 2019-yil may | Eng yaxshi animatsion film uchun AniMovie mukofoti | ''Mirai'' |Yutgan |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://mirai-no-mirai.jp}} {{In lang|ja}} * [http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html ''MIRAI'' at Nippon TV] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180928083150/http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html |date=2018-09-28 }} {{In lang|en}} * {{Rasmiy sayt|https://www.madmanfilms.com.au/mirai/|Australia and New Zealand official website}} * {{Rasmiy sayt|https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home|United Kingdom and Ireland official website}} * {{Rasmiy sayt|https://gkidstickets.com/us/mirai|United States and Canada official website}} * Mirai at Anime News Network’s encyclopedia * {{IMDbda film|id=6900448|title=Mirai}} * {{Metacriticda film|title=Mirai}} * {{Rotten Tomatoes|mirai|Mirai}} * {{Mojoda film|mirai}} [[Turkum:IMDb identifikatori Vikimaʼlumotlardagisi bilan ayni boʻlgan sahifalar]] [[Turkum:2018-yil filmlari]] dcncilkdal1b26nokhysxub8u8xrz87 5997785 5997784 2026-04-17T08:06:18Z KWiki78 246724 5997785 wikitext text/x-wiki {{AT}} {{Film bilgiqutisi | nom = | asl_nom = Mirai | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = Film posteri | rejissyor = [[Mamoru Hosoda]]<ref>{{cite web|url=http://mirai-no-mirai.jp/|title=「未来のミライ」公式サイト|website=Mirai-no-mirai.jp}}</ref> | prodyuser = [[Yuichiro Saito]]<ref>{{cite web|url=https://movie.walkerplus.com/person/193462/|title=齋藤優一郎|website=映画-Movie Walker|qaralgan sana=2023-09-08|arxivsana=2019-07-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190706093325/https://movie.walkerplus.com/person/193462/}}</ref> | ssenariy_muallifi = Mamoru Hosoda | hikoya = | asoslangan = | rollarda = | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = [[Masakatsu Takagi]] | studiya = [[Studio Chizu]] | distribyutor = [[Toho]] | premyera = {{premyera sanasi|2018}} | davomiylik = 98 minut | mamlakat = [[Yaponiya]] | til = [[Yaponcha]] | byudjet = | daromad = $28.4 million<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Mirai-no-Mirai-(Japan)#tab=summary|title=Mirai no Mirai (2018) (2018) - Financial Information|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|access-date=August 4, 2019}}</ref> | avvalgi_film = | keyingi_film = }} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Nixongo|'''''Mirai'''''|未来のミライ}} – Mamoru Xosoda tomonidan ishlab chiqilgan va rejissyorlik asosida filmlashtirilgan hamda ''Studio Chizu'' tomonidan ishlab chiqarilgan 2018-yildagi yapon animatsion sarguzashtli fantastik [[komediya filmi]] hisoblanadi. Uning premyerasi 2018-yil 16-mayda Rejissorlar primyerasining ikki haftaligida boʻlib oʻtdi va [[Yaponiya]]da 2018-yil 20-iyulda namoyish etildi. Filmda bosh rollarni Moka Kamishiraishi, Haru Kuroki, Gen Xoshino, Kumiko Aso, Mitsuo Yoshihara, Yoshiko Miyazaki, Koji Yakushoya va Masaxar Fukuya ijro etgan. U 2018-yil 23-avgustda [[Avstraliya|Avstraliyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.madmanfilms.com.au/mirai |sarlavha=Mirai - In Cinemas Now |ish=Mirai - In Cinemas Now |qaralgan sana=January 12, 2019}}</ref>, 20-sentabrda [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyada]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academycinemas.co.nz/movie/mirai |sarlavha=Mirai at Academy Cinemas - movie times & tickets |ish=Academycinemas.co.nz |qaralgan sana=2018-08-20 |arxivsana=2019-01-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190116191435/https://academycinemas.co.nz/movie/mirai}}</ref> va 2-noyabrda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va [[Irlandiya oroli|Irlandiyada]] taqdim etilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home |sarlavha=Mirai |ish=Miraifilm.co.uk |qaralgan sana=April 7, 2019 |arxivsana=April 23, 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423074512/https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home}}</ref>. U 29-noyabr kuni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Kanada|Kanadada]] ham namoyish etilgan<ref name="us">{{Veb manbasi |url=https://gkidstickets.com/us/mirai/ |sarlavha=MIRAI from Mamoru Hosoda |ish=Gkidstickets.com |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref>. Film 76-Oltin globus mukofotining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 |sarlavha=Winners & Nominees 2019 |nashriyot=[[Golden Globes]] |qaralgan sana=January 23, 2019 |arxivsana=2018-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20181207045549/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2019/all#category-1887 }}</ref>, 24-tanqidchilar tanlovining eng yaxshi animatsion filmi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.criticschoice.com/critics-choice-awards/ |sarlavha=Critics' Choice Awards |nashriyot=[[Critics' Choice Awards]] |qaralgan sana=January 23, 2019}}</ref> va 91-Oskar mukofotining eng yaxshi animatsion filmi nominatsiyasiga nomzod boʻlib, bu kategoriya boʻyicha [[Oscar|Akademiya mukofotiga]] nomzod boʻlgan oltinchi [[anime]] filmi va [[Studio Ghibli|Ghibli]] boʻlmagan birinchi anime filmidir<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boucher |first=Geoff |date=January 22, 2019 |title='Spider-Man: Into The Spider-Verse': Oscar Animation Nomination Validates Experimental Spirit |language=en |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |url=https://deadline.com/2019/01/spider-man-into-the-spider-verse-oscar-animation-nomination-validates-experimental-spirit-1202539218/ |access-date=January 24, 2019}}</ref>. Film, shuningdek, 46-Enni mukofotlari marosimida „Eng yaxshi animatsion film – Independent“ nominatsiyasida gʻolib chiqdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://deadline.com/2019/02/awards-2019-winners-list-spider-man-into-the-spider-verse-snares-top-prize-six-others-at-anifa-hollywood-gala-1202548292/ |sarlavha=Annie Awards: 'Spider-Man: Into The Spider-Verse' Snares Best Animated Feature & Six Others – Winners List |muallif=Pedersen |ism=Erik |sana=February 3, 2019 |ish=Deadline |til=en |qaralgan sana=February 3, 2019}}</ref>. == Syujeti == Kun – rahbar lavozimida ishlovchi onasi va [[Meʼmorlik|meʼmor]] (arxitektura) sohasida ishlovchi otadan tugʻilgan 4 yoshli bola hisoblanib, ular oila Kanazava-ku, Yokogama shahridagi zinapoyali uyda yashaydi, Kunning otasi uyni qadimiy oilaviy daraxt atrofida birlashtirgan va u yerda Kun har kunini oilaviy hayvoni [[it]] Yukko va oʻyinchoq poyezdlari bilan oʻynab oʻtkazadi. Kunning singlisi, [[Yapon tili|yaponcha]] „kelajak“ degan maʼnoni anglatadigan Mirai tugʻildi va u avvaliga xursand boʻladi, lekin ota-onasi butun eʼtiborini unga qaratganda, tez orada hasad qiladi. U ota-onasiga, ayniqsa, otasiga nisbatan xafa boʻlib, onasining masofaviy ish tugab onasi ofisga qaytib ishlashga toʻgʻri kelganida Kun oʻzini yolgʻiz his qiladi va ota-onasiga nisbatan jahl qilish munosabatda boʻladi. Kun bir necha shunday vaziyatdan(ota-onasini singlisidan qizgʻonishi) keyin uyning bogʻiga yoʻl oladi va u yerda oʻzini uyning „shahzodasi“ deb daʼvo qiladigan gʻalati bir odamga duch keladi. Erkak Kun tugʻilganda qanday qilib unga boʻlgan butun eʼtibor yoʻqotib qoʻyilganligi haqida nolir ekan, Kun bu odamning aslida Yukko odamga aylanganini tushunadi. U odamda Yukkoning dumini topadi; uni olib tashlab, oʻziga qoʻyganda, u itga aylangan holatga tushadi. Hinamatsuri (Qizlar kuni) kuni oila Miraiga omad tilash uchun anʼanaviy qoʻgʻirchoqlarni oʻrnatadi. Kunning otasi bayram tugaganidan keyin qoʻgʻirchoqlarni olib qoʻyishga va uni joylashtirishga eʼtibor bermaydi. Ota-onasi eʼtibor bermayotganidan oilasidan yana hafsalasi pir boʻlgan Kun yana bogʻga yuguradi. Bu safar u oʻzini kelajakdan Miray deb daʼvo qiladigan 14 yoshli qizni uchratadi, uni Kun oʻng qoʻlidagi tugʻma belgisidan tanib oladi. Miray qandaydir tarzda oʻz vaqtida qaytib keladi va qoʻgʻirchoqni olib qoʻyishga Kunni daʼvat qiladi, chunki har bir qoʻgʻirchoq olinmagan kun turmushga chiqishiga bir yil kechiktiradi degan afsona mavjud boʻladi. Kelajakdan kelga Miray Kun va Yukkoning yordami bilan qoʻgʻirchoqlarni joyiga qoʻyishga urinishadi. Kunning onasi unga 6 yoshligida tushgan suratlarini koʻrsatadi, lekin u onasiga qiyinchilik tugʻdirishda davom etadi. Bogʻda yana Kun koʻp yillar oldinga oʻtmishga qaytadi. Shaharda u suratlardan onasi sifatida tanigan kichkina qizga duch keladi. Qiz buvisiga uy [[Mushuk|mushukini]] bermagani uchun jahli chiqadi . Kunning onasi buvisining tuflisi ichida undan [[uy hayvonlari]] mushukini soʻrab yozuv qoldirib ketadi. Ular uyga qaytishadi, u yerda kichkina qiz oʻyinchoqlarni polga, ovqatni esa stol ustiga tashlaydi va shoʻxlik qiladi. Onasi Kunning buvisi qizaloq yigʻlayotganda jahl bilan tanbeh beradi. Kun hozirgi kunga qaytadi va endi onasiga hamdardlik bildiradi, lekin hamma narsadan shikoyat qilishda davom etadi. Kun onasining tuflisida velosiped soʻrab qogʻoz qoldiradi va sovgʻa sifatida tirgakli gʻildiraklari boʻlgan [[velosiped]] oladi, lekin kattaroq bolalarni koʻrib, gʻildiraksiz haydashni oʻrganmoqchi boʻladi. Otasi unga yordam beradi, lekin Kun velosipedni tik ushlab turolmaydi. U yana oʻtmishga uyidagi bogʻdagi daraxt orqali qaytadi, bu safar Yaponiya qishloqlaridagi ustaxonaga tushib qoladi. Oyogʻi shikastlangan yigit Kunni ustaxona yonidagi otlardan biriga, soʻng mototsikliga mindiradi. Shundan soʻng Kun hozirgi kunga kelib, Kun oʻrgangan narsalaridan foydalangan holda velosipedda muvaffaqiyatli mina oladi. Kunning onasi unga fotosuratlarni koʻrsatib, bu odam uning yaqinda vafot etgan bobosi ekanligini koʻrsatadi. Kunning oilasi bir kunlik sayohatga borishga qaror qiladi. Kun oʻzining kiyimiga mos tushadigan pastki kiyimini kir yuvish mashinasida ekanligidan noliydi va aynan shu kiyimni kiyishni xohlaydi. Bogʻdagi daraxt yana uni boshqa joyga teleport qiladi va bu safar u temir yoʻl stantsiyasini topadi (Isogo stantsiyasi). 18 yoshli yigit uni poyezdga chiqmaslik haqida ogohlantiradi, lekin Kun unga boʻysunmaydi. Poezd uni Tokio vokzaliga olib boradi, u yerda yolgʻiz qolishdan vahima boshlanadi. U qoʻngʻiroq qilish uchun qarindoshining ismini talab qiladigan xizmatchi topadi va Kun oʻz ota-onasining ismlarini ham bilmasligini tushunib yetadi. Xizmatchi Kunni poyezdga joʻnatadi va agar ular uni olib ketish uchun hech kim topa olmasalar, uni „Yolgʻiz oʻlka“ga olib borish uchun oʻsha poyezdga chiqishlari kerakligini aytadi. Kun goʻdak Mirayni poyezdga chiqmoqchi boʻlganini koʻrib qoladi va uni qutqaradi. Shu nuqtada, u nihoyat uning akasi ekanligini tan oladi. Chaqaloq Mirai gʻoyib boʻladi va boʻlajak Mirai havoda uchib, Kunni uyiga olib ketish uchun keladi. Ular oilaning oʻtmishi joylashgan daraxtga qoʻnishadi. Kun otasining jismonan yoshligida velosiped haydashga ojiz boʻlganini, Yukko onasidan ajratilib uy hayvoniga aylanganini, Kunning onasi qushni oʻldirgan mushukni koʻrib, mushuklarni yoqtirmay qolganini va bobosi kemasi halokatga uchrab [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi jahon urushidan]] chiqib uyga qaytgan bobosini koʻradi. Kun ham kelajakni koʻradi va Isogo stantsiyasidagi odam kelajak Kun oʻzi ekanligini tushunib yetadi. Hozirgi kunga qaytgan Kun dunyoqarashi kengroq boʻlgan bolaga aylanadi va shundan soʻng Kun oilasi bilan sayohatga chiqadi. == Ovoz berish == * {{Nixongo|'''Kun Ota'''<ref>{{cite web|url=https://gkids.com/press/|title=Press Room|website=GKIDS Films}}</ref><ref name=surname>{{Cite web|url=https://hyakuhon.com/novel/%e3%80%8e%e6%9c%aa%e6%9d%a5%e3%81%ae%e3%83%9f%e3%83%a9%e3%82%a4%e3%80%8f%e5%8e%9f%e4%bd%9c%e5%b0%8f%e8%aa%ac%e3%81%ae%e5%be%b9%e5%ba%95%e3%83%8d%e3%82%bf%e3%83%90%e3%83%ac%e8%a7%a3%e8%aa%ac/|title=『未来のミライ』原作小説のネタバレ解説！あらすじから結末、考察まで！｜よなよな書房|last=Harutoautumn 2019年5月10日|website=よなよな書房|language=ja|access-date=2019-05-28}}</ref>|太田くん|Ōta Kun}} : Voiced by: Moka Kamishiraishi; Tasuku Hatanaka (adult) (Japanese); Jaden Waldman, Evan Smith (adult) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''Mirai Ota'''|太田ミライ|Ōta Mirai}} : Voiced by: Haru Kuroki; Kaede Hondo (baby) (Japanese); Victoria Grace (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-11/mirai-anime-film-english-dub-stars-victoria-grace-as-mirai/.138039 |sarlavha=Mirai Anime Film's English Dub Stars Victoria Grace as Mirai |muallif=Ressler |ism=Karen |sana=October 11, 2018 |ish=Anime News Network |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The father'''|おとうさん|Otōsan}} : Voiced by: Gen Hoshino (Japanese); John Cho (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''The mother'''|おかあさん|Okāsan}} : Voiced by: Kumiko Aso; Sakura Saiga (young) (Japanese); [[Rebecca Hall]], Madigan Kacmar (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.breathinc.com/artist/f_kumiko-aso.html |sarlavha=Breath |ish=Breathinc.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://blog.alltheanime.com/mirai-dub-cast/ |sarlavha="Mirai" English language dub cast announcement – All the Anime |ism=Andy |muallif=Hanley |nashriyot=}}</ref> * {{Nixongo|'''Mysterious man'''|謎の男|Nazo no otoko}} : Voiced by: Mitsuo Yoshihara (Japanese); Crispin Freeman (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandmother'''|ばあば|Bāba}} : Voiced by: Yoshiko Miyazaki (Japanese); Eileen TʼKaye, Valerie Arem (young) (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.trektoday.com/content/2018/10/cho-in-mirai/ |sarlavha=Cho In Mirai – TrekToday |sana=October 31, 2018 |qaralgan sana=April 7, 2019}}</ref> * {{Nixongo|'''The grandfather'''|じいじ|Jiiji}} : Voiced by: Koji Yakusho[6][7] (Japanese); Victor Brandt (English)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=148753 |sarlavha=Victor BRANDT - Anime News Network |ish=Animenewsnetwork.com}}</ref> * {{Nixongo|'''The great-grandfather'''|曽祖父|Sōsofu}} : Voiced by: Masaharu Fukuyama (Japanese); Daniel Dae Kim (English) * {{Nixongo|'''The great-grandmother'''|曽祖母|Sōsobo}} : Voiced by: Asami Sanada (Japanese); Stephanie Sheh (English) {| class="wikitable sortable" !Mukofot ! Marosim sanasi ! Turkum ! Qabul qiluvchi(lar) ! Natija |- | [[Oscar|Akademiya mukofotlari]] | 2019-yil 24-fevral | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | rowspan="2" | Enni mukofotlari | rowspan="2" | 2-fevral, 2019-yil | Eng yaxshi animatsion xususiyat – Mustaqil | Yuichiro Saito, Takuya Ito, Yuichi Adachi va Genki Kavamura |Yutgan |- | Animatsion film ishlab chiqarishda yozish boʻyicha ajoyib yutuq | Mamoru Xosoda va Stefani Sheh (inglizcha versiyasi) |Nomzod |- | Osiyo Tinch okeani ekran mukofotlari | 2018-yil 29-noyabr | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Tanqidchilar tanlovi kino mukofotlari | 2019-yil 13-yanvar | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Crunchyroll Anime mukofotlari | 2019-yil 16-fevral | Eng yaxshi film | ''Mirai'' |Nomzod |- | Florida kino tanqidchilari doirasi mukofotlari | 2018-yil 21-dekabr | Eng yaxshi animatsion film | ''Mirai'' |Yutgan |- | [[Oltin globus|Oltin globus mukofotlari]] | 2019-yil 6-yanvar | Eng yaxshi badiiy animatsion film | Mamoru Xosoda va Yuichiro Saito |Nomzod |- | Yaponiya Akademiyasi mukofoti | 2019-yil 1-mart | Yil animatsiyasi | ''Mirai'' |Yutgan |- | Sunʼiy yoʻldosh mukofotlari | 2019-yil 22-fevral | Eng yaxshi animatsiya yoki aralash media funksiyasi | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | Vashington okrugi kino tanqidchilari uyushmasi mukofotlari | 2018-yil 3-dekabr | Eng yaxshi animatsion xususiyat | Mamoru Xosoda |Nomzod |- | [[:de:Internationales Trickfilm-Festival Stuttgart|Shtutgart animatsion filmlar festivali]] | 2019-yil may | Eng yaxshi animatsion film uchun AniMovie mukofoti | ''Mirai'' |Yutgan |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://mirai-no-mirai.jp}} {{In lang|ja}} * [http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html ''MIRAI'' at Nippon TV] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180928083150/http://www.ntv.co.jp/english/pc/2018/07/mirai.html |date=2018-09-28 }} {{In lang|en}} * {{Rasmiy sayt|https://www.madmanfilms.com.au/mirai/|Australia and New Zealand official website}} * {{Rasmiy sayt|https://www.miraifilm.co.uk/movies/7330/website#home|United Kingdom and Ireland official website}} * {{Rasmiy sayt|https://gkidstickets.com/us/mirai|United States and Canada official website}} * Mirai at Anime News Network’s encyclopedia * {{IMDbda film|id=6900448|title=Mirai}} * {{Metacriticda film|title=Mirai}} * {{Rotten Tomatoes|mirai|Mirai}} * {{Mojoda film|mirai}} [[Turkum:IMDb identifikatori Vikimaʼlumotlardagisi bilan ayni boʻlgan sahifalar]] [[Turkum:2018-yil filmlari]] 6ipyvxrjf9pk0t6yagbarvi9e0bmf1o 0 977980 5997403 5953647 2026-04-16T12:11:36Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997403 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Ormond Beatty | tasvir = File:Ormond Beatty engraved portrait.png | tasvir_eni = 250 | izoh = Ormond Beattyning John Sartain tomonidan chizilgan portreti | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi |1815|08|13}} | tavallud_joyi = [[Mason County]], [[Kentukki]], Amerika | vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1890|06|24|1815|08|13}} | vafot_joyi = Danville, Kentukki, Amerika | fuqaroligi = | taʼlimi = Markaziy Kollej <br /> [[Yale universiteti]] | kasbi = Pedagog, administrator | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = {{marriage|Sarah Lewis Rochester|September 19, 1839||end=d}}<br />{{marriage|Mildred Ann Bell|1848|1867|end=d}}<br />{{marriage|Elizabeth O. Boyle|1879|April 19, 1886|end=d}} | bolalari = 2 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = Ormond Beatty signature.png }} '''Ormond Beatty''' amerikalik pedagog, administator va [[Kentukki]] shtatidagi Danville shahri markaziy kollejining yettinchi prezidenti boʻlgan. Markaziy kollejni 1835-yilda tamomlagan Beatty keyingi yili [[kimyo]], [[tabiiy falsafa]], [[matematika]], [[metafizika]], Injil hamda cherkov tarixi fanlaridan dars bergan. 1868-yilda William L. Breckinridge isteʼfoga chiqqandan soʻng Beatty uning oʻrniga vaqtinchalik Markaziy kollej prezidenti etib tayinlanadi, 1870-yilda esa rasman vasiylar kengashi tomonidan prezident qilib saylangan. Beatty kollej prezidentlari orasida boshqalaridan ajralib turgan chunki u avvalgi prezidentlardan farqli oʻlaroq xristian boʻlmagan. 1888-yilda is’tefoga chiqqandan keyin ham ikki yil davomida kollejda dars bergan va 1890-yilda vafot etgan. Bundan tashqari Beatty diniy ishlarga ham aralashgan va Kentukkidagi birinchi va ikkinchi Presviterian cherkovida rohibi hamda uchta Presviterian cherkovida va ilohiyot seminariyasida ishonchli vakillardan biri hisoblangan. == Yoshligi va taʼlimi == Beatty 1815-yil 13-avgustda Kentukkida dunyoga kelgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=7}}. Beatty oiladagi beshta farzanddan toʻrtinchisi boʻlgan, ota-onasining ismi esa Sarah va Adam<ref>{{veb manbasi |title=Beatty-Quisenberry Family Papers, 1796–1962 |url=https://filsonhistorical.org/research-doc/beattyquisenberryfamily/ |website=The Filson Historical Society |access-date=March 8, 2022 |date=August 21, 2013 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308060302/https://filsonhistorical.org/research-doc/beattyquisenberryfamily/ |url-status=live }}</ref>. Uning otasi tuman sudyasi va Whig partiyasining Kentukki Bosh Assambleyasi aʼzosi boʻlgan, bundan tashqari 1838—1839-yillardagi Amerika Qoʻshma Shtatlari Vakillar Palatasidagi saylovlarda ishtirok etgan, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Yoshligida Kentukkida joylashgan Franklin akademiyasida oʻqigan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|pages=8–9}}. Beatty dastlab [[Ogayo|Ohio]] universitetida oʻqishga qaror qilgan, ammo Yerkes, Hays, and Blayney tomonidan yozilgan biografiyaga koʻra u soʻnggi daqiqalarda Kentukkidagi markaziy kollejda oʻqishni tanlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=9}}. Birinchi kursdan ikkinchi kursga koʻchirilgan holda uch yil oʻqib bu kollejni 1835-yilda tamomlagan<ref>{{Veb manbasi |title=Ormond Beatty, Centre College President (1868–1888) |url=https://sc.centre.edu/ency/b/beatty.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308060304/https://sc.centre.edu/ency/b/beatty.html |archive-date=March 8, 2022 |access-date=March 8, 2022 |website=CentreCyclopedia |publisher=[[Centre College]]}}</ref>. Oʻqishni tamomlashidan oldin kollej prezidenti John C. Young Beattyga oʻqituvchi boʻlishni taklif qilgan, Beatty taklifga rozi boʻlgan ammo kollejni tamomlagach ish boshlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=9}}. Bu orada Benjamin Silliman qoʻl ostida keyingi oʻqishini davom ettirgan. Beatty Yale kollejining kichik sinfiga qoʻshiladi va yetti oy davomida haftada olti marta Silliman tomonidan oʻtkaziladigan maʼruzalarga qatnashadi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. == Faoliyati == Yaleda oʻqishni tamomlagandan soʻng, 1836-yilda oʻzi oʻqigan markaziy kollejga qaytadi. Beatty kollejda ishlash taklifini qabul qilganligi sababli kollejda kimyo va tabiiy [[falsafa]] fanlaridan [[professor]] sifatida ishlay boshlagan. 1847-yilda matematikadan dars bera boshlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. Shu yili sanʼat yoʻnalishida magistrlik darajasini olgan<ref name="herald">{{yangiliklar manbasi |last1=Nelson |first1=A. B. |title=Dr. Ormond Beatty |url=https://books.google.com/books?id=m6CaEvlfU4gC&pg=PARA25-PA8 |access-date=March 11, 2022 |work=Herald and Presbyter |issue=1, Vol. LXXXIII |publisher=Monfort and Company |date=June 26, 1912 |location=[[Cincinnati, Ohio]] and [[St. Louis, Missouri]] |page=8 |archive-date=March 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311044036/https://books.google.com/books?id=m6CaEvlfU4gC&pg=PARA25-PA8 |url-status=live }}</ref>. Beatty besh yil davomida sanʼat sohasida ishlagan. 1852-yildan boshlab esa oʻzi dars beradigan dastabki ikki sohada (kimyo, tabiiy falsafa) ishlashga qaytgan va 12 yil davomida ishlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. Oʻqituvchilik bilan bir qatorda, Kentukkidagi Boyle okrugi uchun Smithsonian institutida iqlim kuzatuvchisi boʻlgan, ayniqsa 1861-yilda boʻlib oʻtgan [[Barbourville]]<ref>{{veb manbasi |title=The Battle of Barbourville |url=http://kyclimate.org/News/thebattleobBarbourville.html |website=Kentucky Climate Center |access-date=March 8, 2022 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308222639/http://kyclimate.org/News/thebattleobBarbourville.html |url-status=dead }}</ref>, 1862-yilda boʻlib oʻtgan Perryville urushlarida<ref>{{veb manbasi |title=The Battle of Perryville |url=http://kyclimate.org/News/thbattleperryville.html |website=Kentucky Climate Center |access-date=March 8, 2022 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308222639/http://kyclimate.org/News/thbattleperryville.html |url-status=dead }}</ref> rasmiy ob-havo kuzatuvlarini yozib olganligi uchun eʼtiborga tushgan. 1863-yilda [[Abraham Lincoln]] Beattyni [[Nyu York]]dagi Amerika harbiy akademiyasiga mehmon sifatida taklif qiladi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=13}}. 1866-yilda [[Princeton universiteti]] tomonidan faxriy Legum doktori darajasi bilan mukofotlanadi<ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=xWMiAAAAMAAJ&pg=PAPA426 |title=General Catalogue of Princeton University, 1749&ndash;1906 |date=1908 |publisher=[[Princeton University]] |location=[[Princeton, New Jersey]] |page=426 |access-date=March 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315065329/https://books.google.com/books?id=xWMiAAAAMAAJ&pg=PAPA426 |archive-date=March 15, 2022 |url-status=live}}</ref>.Beatty 1868-yil kollej prezidenti William L. Breckinridge isteʼfoga chiqqunga qadar kollejda dars bergan<ref>{{jurnal manbasi |title=Central University |journal=Bulletin of Kentucky Department of Education |date=July 1914 |volume=7 |issue=4 |page=296 |url=https://books.google.com/books?id=8BwwAQAAMAAJ&pg=PAPA296 |access-date=March 8, 2023 |archive-date=March 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315042147/https://books.google.com/books?id=8BwwAQAAMAAJ&pg=PAPA296 |url-status=live }}</ref>, prezident isteʼfoga chiqqandan soʻng esa uning oʻrniga vaqtinchalik prezident etib tayinlangan, 2 yildan soʻng 1870-yil 1-sentabrda esa vasiylar kengashi tomonidan rasman prezident qilib belgilangan{{sfn|Lewis|1899|page=119}}. Beatty boshqa prezidentlardan farqli oʻlaroq xristian emas edi{{sfn|Weston|2019|page=42}}. Beattyning dastlabki yutuqlaridan biri kollejning eski asosiy binosini qurdirishi edi, bino 1870-yildan 1872-yil 26-iyunga qadar qurilib topshirilgan va umumiy hisobda 60.000 dollar sarflangan. Keyinchalik bu bino oʻrniga Grace Doherty kutubxonasi qurilgan<ref name="oldmain">{{veb manbasi |title=Old Main |url=https://sc.centre.edu/ency/o/old_main.html |website=CentreCyclopedia |publisher=[[Centre College]] |access-date=August 21, 2023 |archive-date=August 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822000922/https://sc.centre.edu/ency/o/old_main.html |url-status=live }}</ref>. 1873-yil martda Falls sharidagi Tobacco Bankidan 300.000 dollar oʻgʻirlangan, bundan 100.000 dollari bank hisobidan edi, ammo Beatty zararni qoplashga astoydil urinib 58.000 dollarni cherkov va yaqin atrofdagi aholi yordami bilan toʻplaydi.<br /> 1886-yilda kollej talabalari va bitiruvchilari tomonidan Ormond Beatty mukofoti taʼsis etilgan va bu haqida John Finis Philips taqdimotda nutq soʻzlaydi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=17}}. Beatty 1886-yil 15-iyun va 30-noyabrda isteʼfoga chiqish toʻgʻrisida ariza berib, prezidentlik lavozimidan ketishga bir necha bor urinib koʻrgan, ikkinchi arizasi qabul qilingan, ammo voris topilmaguncha ishdan ketmagan. Garchi bu jarayon uzoq davom etgan boʻlsa-da, sobiq prezident John C. Youngning oʻgʻli William C. Young 1888-yil 19-iyunda prezident etib tayinlangan. Beatty 18 yil davomida kollej prezidenti boʻlgan. Vasiylar uni fakultetning bir qismi sifatida saqlab qolish maqsadida uni [[metafizika]] professori etib saylagan. Kengash Beattyni kollejda uzoq muddat saqlab qolish uchun harakat qilgan bunga sabab uning uzoq muddat pedagoglik faoliyati va mahorati edi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=11}}. == Shaxsiy hayoti va vafoti == [[File:Ormond Beatty grave.jpg|thumb|right|Beattyning qabrtoshi, Bellevue qabristoni|alt=A large headstone reading „BEATTY“ in all caps with the names of the subject and his wife, and the birth and death dates of both persons.]] Beatty hayoti davomida 3 marta uylangan, afsuski har bir ayoli vafot etgan. Birinchi ayoli Sarah Lewis Rochester edi, Sarah Rochester texnalogiya instituti prezidenti Nathaniel Rochesterning qarindoshi boʻlgan. Ularning Charles ismli farzandi boʻlgan, Yerkes, Hays va Blayneyning yozishicha bir-ikki yil vaqt oʻtmasdan u vafot etadi<ref>{{veb manbasi |title=Osmond Beatty ''[sic]'' in the Kentucky, U.S., County Marriage Records, 1783&ndash;1965 |url=https://www.ancestry.com/discoveryui-content/view/2134902:61372 |website=[[Ancestry.com]] |publisher=[[Madison County, Kentucky|Madison County]] Courthouse |access-date=August 21, 2023 |archive-date=August 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830011059/https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/ezproxy/r/ezp.2aHR0cHM6Ly93d3cuYW5jZXN0cnlpbnN0aXR1dGlvbi5jb20vZGlzY292ZXJ5dWktY29udGVudC92aWV3LzIxMzQ5MDI6NjEzNzI- |url-status=live |url-access=subscription }}</ref>. Mildred Ann Bell Beattyning ikkinchi ayoli boʻlib undan Pattie ismli farzandi boʻlgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=12}}<ref name="bek">{{kitob manbasi |title=The Biographical Encyclopædia of Kentucky of the Dead and Living Men of the Nineteenth Century |date=1878 |publisher=J. M. Armstrong & Company |location=[[Cincinnati, Ohio]] |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=9mVBAQAAMAAJ&pg=PAPA203 |access-date=August 30, 2023 |archive-date=August 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821223720/https://books.google.com/books?id=9mVBAQAAMAAJ&pg=PAPA203 |url-status=live }}</ref>. Ular 1848-yilda turmush qurishgan, ammo 1867-yilda vafot etgan, Beatty ham vafot etgandan keyin uning Annning yoniga dafn etilgan. 1879-yilda Jeremiah Boylening bevasi Elizabeth Boyle bilan turmush qurgan ammo ularning farzandi boʻlmagan. Elizabeth 1886-yil vafot etadi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=12}}.<br /> Beatty 1890-yil 24-iyun 74 yoshida Danvilleda vafot etgan{{sfn|Appleton|1891|page=633}}. Oʻsha vaqtda u kollejda prezidentlikdan boʻshab 2 yil davomida dars berib kelayotgan edi. Tibbiy muolajala olayotgan boʻlishga qaramay, dars berishni toʻxtatmagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=20}}. Uning dafn marosimi 26-iyun kuni Danvilledagi Ikkinchi Presviterian cherkovida boʻlib oʻtgan va bu marosimga ruhoniy C. B. H. Martin raislik qilgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=22}}. Beatty Danvilledagi Bellevue qabristoniga dafn etilgan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]] prtvrusw9pou1jqw3kz09h2mj6jot9r 5997404 5997403 2026-04-16T12:11:57Z KWiki78 246724 5997404 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Ormond Beatty | tasvir = File:Ormond Beatty engraved portrait.png | tasvir_eni = 250 | izoh = Ormond Beattyning John Sartain tomonidan chizilgan portreti | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi |1815|08|13}} | tavallud_joyi = [[Mason County]], [[Kentukki]], Amerika | vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1890|06|24|1815|08|13}} | vafot_joyi = Danville, Kentukki, Amerika | fuqaroligi = | taʼlimi = Markaziy Kollej <br /> [[Yale universiteti]] | kasbi = Pedagog, administrator | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = {{marriage|Sarah Lewis Rochester|September 19, 1839||end=d}}<br />{{marriage|Mildred Ann Bell|1848|1867|end=d}}<br />{{marriage|Elizabeth O. Boyle|1879|April 19, 1886|end=d}} | bolalari = 2 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = Ormond Beatty signature.png }} '''Ormond Beatty''' [[amerika]]<nowiki/>lik [[pedagog]], administator va [[Kentukki]] shtatidagi Danville shahri markaziy kollejining yettinchi prezidenti boʻlgan. Markaziy kollejni 1835-yilda tamomlagan Beatty keyingi yili [[kimyo]], [[tabiiy falsafa]], [[matematika]], [[metafizika]], Injil hamda cherkov tarixi fanlaridan dars bergan. 1868-yilda William L. Breckinridge isteʼfoga chiqqandan soʻng Beatty uning oʻrniga vaqtinchalik Markaziy kollej prezidenti etib tayinlanadi, 1870-yilda esa rasman vasiylar kengashi tomonidan prezident qilib saylangan. Beatty kollej prezidentlari orasida boshqalaridan ajralib turgan chunki u avvalgi prezidentlardan farqli oʻlaroq xristian boʻlmagan. 1888-yilda is’tefoga chiqqandan keyin ham ikki yil davomida kollejda dars bergan va 1890-yilda vafot etgan. Bundan tashqari Beatty diniy ishlarga ham aralashgan va Kentukkidagi birinchi va ikkinchi Presviterian cherkovida rohibi hamda uchta Presviterian cherkovida va ilohiyot seminariyasida ishonchli vakillardan biri hisoblangan. == Yoshligi va taʼlimi == Beatty 1815-yil 13-avgustda Kentukkida dunyoga kelgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=7}}. Beatty oiladagi beshta farzanddan toʻrtinchisi boʻlgan, ota-onasining ismi esa Sarah va Adam<ref>{{veb manbasi |title=Beatty-Quisenberry Family Papers, 1796–1962 |url=https://filsonhistorical.org/research-doc/beattyquisenberryfamily/ |website=The Filson Historical Society |access-date=March 8, 2022 |date=August 21, 2013 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308060302/https://filsonhistorical.org/research-doc/beattyquisenberryfamily/ |url-status=live }}</ref>. Uning otasi tuman sudyasi va Whig partiyasining Kentukki Bosh Assambleyasi aʼzosi boʻlgan, bundan tashqari 1838—1839-yillardagi Amerika Qoʻshma Shtatlari Vakillar Palatasidagi saylovlarda ishtirok etgan, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Yoshligida Kentukkida joylashgan Franklin akademiyasida oʻqigan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|pages=8–9}}. Beatty dastlab [[Ogayo|Ohio]] universitetida oʻqishga qaror qilgan, ammo Yerkes, Hays, and Blayney tomonidan yozilgan biografiyaga koʻra u soʻnggi daqiqalarda Kentukkidagi markaziy kollejda oʻqishni tanlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=9}}. Birinchi kursdan ikkinchi kursga koʻchirilgan holda uch yil oʻqib bu kollejni 1835-yilda tamomlagan<ref>{{Veb manbasi |title=Ormond Beatty, Centre College President (1868–1888) |url=https://sc.centre.edu/ency/b/beatty.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308060304/https://sc.centre.edu/ency/b/beatty.html |archive-date=March 8, 2022 |access-date=March 8, 2022 |website=CentreCyclopedia |publisher=[[Centre College]]}}</ref>. Oʻqishni tamomlashidan oldin kollej prezidenti John C. Young Beattyga oʻqituvchi boʻlishni taklif qilgan, Beatty taklifga rozi boʻlgan ammo kollejni tamomlagach ish boshlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=9}}. Bu orada Benjamin Silliman qoʻl ostida keyingi oʻqishini davom ettirgan. Beatty Yale kollejining kichik sinfiga qoʻshiladi va yetti oy davomida haftada olti marta Silliman tomonidan oʻtkaziladigan maʼruzalarga qatnashadi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. == Faoliyati == Yaleda oʻqishni tamomlagandan soʻng, 1836-yilda oʻzi oʻqigan markaziy kollejga qaytadi. Beatty kollejda ishlash taklifini qabul qilganligi sababli kollejda kimyo va tabiiy [[falsafa]] fanlaridan [[professor]] sifatida ishlay boshlagan. 1847-yilda matematikadan dars bera boshlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. Shu yili sanʼat yoʻnalishida magistrlik darajasini olgan<ref name="herald">{{yangiliklar manbasi |last1=Nelson |first1=A. B. |title=Dr. Ormond Beatty |url=https://books.google.com/books?id=m6CaEvlfU4gC&pg=PARA25-PA8 |access-date=March 11, 2022 |work=Herald and Presbyter |issue=1, Vol. LXXXIII |publisher=Monfort and Company |date=June 26, 1912 |location=[[Cincinnati, Ohio]] and [[St. Louis, Missouri]] |page=8 |archive-date=March 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311044036/https://books.google.com/books?id=m6CaEvlfU4gC&pg=PARA25-PA8 |url-status=live }}</ref>. Beatty besh yil davomida sanʼat sohasida ishlagan. 1852-yildan boshlab esa oʻzi dars beradigan dastabki ikki sohada (kimyo, tabiiy falsafa) ishlashga qaytgan va 12 yil davomida ishlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. Oʻqituvchilik bilan bir qatorda, Kentukkidagi Boyle okrugi uchun Smithsonian institutida iqlim kuzatuvchisi boʻlgan, ayniqsa 1861-yilda boʻlib oʻtgan [[Barbourville]]<ref>{{veb manbasi |title=The Battle of Barbourville |url=http://kyclimate.org/News/thebattleobBarbourville.html |website=Kentucky Climate Center |access-date=March 8, 2022 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308222639/http://kyclimate.org/News/thebattleobBarbourville.html |url-status=dead }}</ref>, 1862-yilda boʻlib oʻtgan Perryville urushlarida<ref>{{veb manbasi |title=The Battle of Perryville |url=http://kyclimate.org/News/thbattleperryville.html |website=Kentucky Climate Center |access-date=March 8, 2022 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308222639/http://kyclimate.org/News/thbattleperryville.html |url-status=dead }}</ref> rasmiy ob-havo kuzatuvlarini yozib olganligi uchun eʼtiborga tushgan. 1863-yilda [[Abraham Lincoln]] Beattyni [[Nyu York]]dagi Amerika harbiy akademiyasiga mehmon sifatida taklif qiladi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=13}}. 1866-yilda [[Princeton universiteti]] tomonidan faxriy Legum doktori darajasi bilan mukofotlanadi<ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=xWMiAAAAMAAJ&pg=PAPA426 |title=General Catalogue of Princeton University, 1749&ndash;1906 |date=1908 |publisher=[[Princeton University]] |location=[[Princeton, New Jersey]] |page=426 |access-date=March 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315065329/https://books.google.com/books?id=xWMiAAAAMAAJ&pg=PAPA426 |archive-date=March 15, 2022 |url-status=live}}</ref>.Beatty 1868-yil kollej prezidenti William L. Breckinridge isteʼfoga chiqqunga qadar kollejda dars bergan<ref>{{jurnal manbasi |title=Central University |journal=Bulletin of Kentucky Department of Education |date=July 1914 |volume=7 |issue=4 |page=296 |url=https://books.google.com/books?id=8BwwAQAAMAAJ&pg=PAPA296 |access-date=March 8, 2023 |archive-date=March 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315042147/https://books.google.com/books?id=8BwwAQAAMAAJ&pg=PAPA296 |url-status=live }}</ref>, prezident isteʼfoga chiqqandan soʻng esa uning oʻrniga vaqtinchalik prezident etib tayinlangan, 2 yildan soʻng 1870-yil 1-sentabrda esa vasiylar kengashi tomonidan rasman prezident qilib belgilangan{{sfn|Lewis|1899|page=119}}. Beatty boshqa prezidentlardan farqli oʻlaroq xristian emas edi{{sfn|Weston|2019|page=42}}. Beattyning dastlabki yutuqlaridan biri kollejning eski asosiy binosini qurdirishi edi, bino 1870-yildan 1872-yil 26-iyunga qadar qurilib topshirilgan va umumiy hisobda 60.000 dollar sarflangan. Keyinchalik bu bino oʻrniga Grace Doherty kutubxonasi qurilgan<ref name="oldmain">{{veb manbasi |title=Old Main |url=https://sc.centre.edu/ency/o/old_main.html |website=CentreCyclopedia |publisher=[[Centre College]] |access-date=August 21, 2023 |archive-date=August 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822000922/https://sc.centre.edu/ency/o/old_main.html |url-status=live }}</ref>. 1873-yil martda Falls sharidagi Tobacco Bankidan 300.000 dollar oʻgʻirlangan, bundan 100.000 dollari bank hisobidan edi, ammo Beatty zararni qoplashga astoydil urinib 58.000 dollarni cherkov va yaqin atrofdagi aholi yordami bilan toʻplaydi.<br /> 1886-yilda kollej talabalari va bitiruvchilari tomonidan Ormond Beatty mukofoti taʼsis etilgan va bu haqida John Finis Philips taqdimotda nutq soʻzlaydi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=17}}. Beatty 1886-yil 15-iyun va 30-noyabrda isteʼfoga chiqish toʻgʻrisida ariza berib, prezidentlik lavozimidan ketishga bir necha bor urinib koʻrgan, ikkinchi arizasi qabul qilingan, ammo voris topilmaguncha ishdan ketmagan. Garchi bu jarayon uzoq davom etgan boʻlsa-da, sobiq prezident John C. Youngning oʻgʻli William C. Young 1888-yil 19-iyunda prezident etib tayinlangan. Beatty 18 yil davomida kollej prezidenti boʻlgan. Vasiylar uni fakultetning bir qismi sifatida saqlab qolish maqsadida uni [[metafizika]] professori etib saylagan. Kengash Beattyni kollejda uzoq muddat saqlab qolish uchun harakat qilgan bunga sabab uning uzoq muddat pedagoglik faoliyati va mahorati edi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=11}}. == Shaxsiy hayoti va vafoti == [[File:Ormond Beatty grave.jpg|thumb|right|Beattyning qabrtoshi, Bellevue qabristoni|alt=A large headstone reading „BEATTY“ in all caps with the names of the subject and his wife, and the birth and death dates of both persons.]] Beatty hayoti davomida 3 marta uylangan, afsuski har bir ayoli vafot etgan. Birinchi ayoli Sarah Lewis Rochester edi, Sarah Rochester texnalogiya instituti prezidenti Nathaniel Rochesterning qarindoshi boʻlgan. Ularning Charles ismli farzandi boʻlgan, Yerkes, Hays va Blayneyning yozishicha bir-ikki yil vaqt oʻtmasdan u vafot etadi<ref>{{veb manbasi |title=Osmond Beatty ''[sic]'' in the Kentucky, U.S., County Marriage Records, 1783&ndash;1965 |url=https://www.ancestry.com/discoveryui-content/view/2134902:61372 |website=[[Ancestry.com]] |publisher=[[Madison County, Kentucky|Madison County]] Courthouse |access-date=August 21, 2023 |archive-date=August 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830011059/https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/ezproxy/r/ezp.2aHR0cHM6Ly93d3cuYW5jZXN0cnlpbnN0aXR1dGlvbi5jb20vZGlzY292ZXJ5dWktY29udGVudC92aWV3LzIxMzQ5MDI6NjEzNzI- |url-status=live |url-access=subscription }}</ref>. Mildred Ann Bell Beattyning ikkinchi ayoli boʻlib undan Pattie ismli farzandi boʻlgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=12}}<ref name="bek">{{kitob manbasi |title=The Biographical Encyclopædia of Kentucky of the Dead and Living Men of the Nineteenth Century |date=1878 |publisher=J. M. Armstrong & Company |location=[[Cincinnati, Ohio]] |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=9mVBAQAAMAAJ&pg=PAPA203 |access-date=August 30, 2023 |archive-date=August 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821223720/https://books.google.com/books?id=9mVBAQAAMAAJ&pg=PAPA203 |url-status=live }}</ref>. Ular 1848-yilda turmush qurishgan, ammo 1867-yilda vafot etgan, Beatty ham vafot etgandan keyin uning Annning yoniga dafn etilgan. 1879-yilda Jeremiah Boylening bevasi Elizabeth Boyle bilan turmush qurgan ammo ularning farzandi boʻlmagan. Elizabeth 1886-yil vafot etadi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=12}}.<br /> Beatty 1890-yil 24-iyun 74 yoshida Danvilleda vafot etgan{{sfn|Appleton|1891|page=633}}. Oʻsha vaqtda u kollejda prezidentlikdan boʻshab 2 yil davomida dars berib kelayotgan edi. Tibbiy muolajala olayotgan boʻlishga qaramay, dars berishni toʻxtatmagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=20}}. Uning dafn marosimi 26-iyun kuni Danvilledagi Ikkinchi Presviterian cherkovida boʻlib oʻtgan va bu marosimga ruhoniy C. B. H. Martin raislik qilgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=22}}. Beatty Danvilledagi Bellevue qabristoniga dafn etilgan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]] 57x93cdxqeopzo2gmjuu2ifz6s1ujdm 5997405 5997404 2026-04-16T12:12:08Z KWiki78 246724 5997405 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Ormond Beatty | tasvir = File:Ormond Beatty engraved portrait.png | tasvir_eni = 250 | izoh = Ormond Beattyning John Sartain tomonidan chizilgan portreti | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi |1815|08|13}} | tavallud_joyi = [[Mason County]], [[Kentukki]], Amerika | vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1890|06|24|1815|08|13}} | vafot_joyi = Danville, Kentukki, Amerika | fuqaroligi = | taʼlimi = Markaziy Kollej <br /> [[Yale universiteti]] | kasbi = Pedagog, administrator | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = {{marriage|Sarah Lewis Rochester|September 19, 1839||end=d}}<br />{{marriage|Mildred Ann Bell|1848|1867|end=d}}<br />{{marriage|Elizabeth O. Boyle|1879|April 19, 1886|end=d}} | bolalari = 2 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = Ormond Beatty signature.png }} '''Ormond Beatty''' [[amerika]]lik [[pedagog]], administator va [[Kentukki]] shtatidagi Danville shahri markaziy kollejining yettinchi prezidenti boʻlgan. Markaziy kollejni 1835-yilda tamomlagan Beatty keyingi yili [[kimyo]], [[tabiiy falsafa]], [[matematika]], [[metafizika]], Injil hamda cherkov tarixi fanlaridan dars bergan. 1868-yilda William L. Breckinridge isteʼfoga chiqqandan soʻng Beatty uning oʻrniga vaqtinchalik Markaziy kollej prezidenti etib tayinlanadi, 1870-yilda esa rasman vasiylar kengashi tomonidan prezident qilib saylangan. Beatty kollej prezidentlari orasida boshqalaridan ajralib turgan chunki u avvalgi prezidentlardan farqli oʻlaroq xristian boʻlmagan. 1888-yilda is’tefoga chiqqandan keyin ham ikki yil davomida kollejda dars bergan va 1890-yilda vafot etgan. Bundan tashqari Beatty diniy ishlarga ham aralashgan va Kentukkidagi birinchi va ikkinchi Presviterian cherkovida rohibi hamda uchta Presviterian cherkovida va ilohiyot seminariyasida ishonchli vakillardan biri hisoblangan. == Yoshligi va taʼlimi == Beatty 1815-yil 13-avgustda Kentukkida dunyoga kelgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=7}}. Beatty oiladagi beshta farzanddan toʻrtinchisi boʻlgan, ota-onasining ismi esa Sarah va Adam<ref>{{veb manbasi |title=Beatty-Quisenberry Family Papers, 1796–1962 |url=https://filsonhistorical.org/research-doc/beattyquisenberryfamily/ |website=The Filson Historical Society |access-date=March 8, 2022 |date=August 21, 2013 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308060302/https://filsonhistorical.org/research-doc/beattyquisenberryfamily/ |url-status=live }}</ref>. Uning otasi tuman sudyasi va Whig partiyasining Kentukki Bosh Assambleyasi aʼzosi boʻlgan, bundan tashqari 1838—1839-yillardagi Amerika Qoʻshma Shtatlari Vakillar Palatasidagi saylovlarda ishtirok etgan, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Yoshligida Kentukkida joylashgan Franklin akademiyasida oʻqigan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|pages=8–9}}. Beatty dastlab [[Ogayo|Ohio]] universitetida oʻqishga qaror qilgan, ammo Yerkes, Hays, and Blayney tomonidan yozilgan biografiyaga koʻra u soʻnggi daqiqalarda Kentukkidagi markaziy kollejda oʻqishni tanlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=9}}. Birinchi kursdan ikkinchi kursga koʻchirilgan holda uch yil oʻqib bu kollejni 1835-yilda tamomlagan<ref>{{Veb manbasi |title=Ormond Beatty, Centre College President (1868–1888) |url=https://sc.centre.edu/ency/b/beatty.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308060304/https://sc.centre.edu/ency/b/beatty.html |archive-date=March 8, 2022 |access-date=March 8, 2022 |website=CentreCyclopedia |publisher=[[Centre College]]}}</ref>. Oʻqishni tamomlashidan oldin kollej prezidenti John C. Young Beattyga oʻqituvchi boʻlishni taklif qilgan, Beatty taklifga rozi boʻlgan ammo kollejni tamomlagach ish boshlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=9}}. Bu orada Benjamin Silliman qoʻl ostida keyingi oʻqishini davom ettirgan. Beatty Yale kollejining kichik sinfiga qoʻshiladi va yetti oy davomida haftada olti marta Silliman tomonidan oʻtkaziladigan maʼruzalarga qatnashadi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. == Faoliyati == Yaleda oʻqishni tamomlagandan soʻng, 1836-yilda oʻzi oʻqigan markaziy kollejga qaytadi. Beatty kollejda ishlash taklifini qabul qilganligi sababli kollejda kimyo va tabiiy [[falsafa]] fanlaridan [[professor]] sifatida ishlay boshlagan. 1847-yilda matematikadan dars bera boshlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. Shu yili sanʼat yoʻnalishida magistrlik darajasini olgan<ref name="herald">{{yangiliklar manbasi |last1=Nelson |first1=A. B. |title=Dr. Ormond Beatty |url=https://books.google.com/books?id=m6CaEvlfU4gC&pg=PARA25-PA8 |access-date=March 11, 2022 |work=Herald and Presbyter |issue=1, Vol. LXXXIII |publisher=Monfort and Company |date=June 26, 1912 |location=[[Cincinnati, Ohio]] and [[St. Louis, Missouri]] |page=8 |archive-date=March 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311044036/https://books.google.com/books?id=m6CaEvlfU4gC&pg=PARA25-PA8 |url-status=live }}</ref>. Beatty besh yil davomida sanʼat sohasida ishlagan. 1852-yildan boshlab esa oʻzi dars beradigan dastabki ikki sohada (kimyo, tabiiy falsafa) ishlashga qaytgan va 12 yil davomida ishlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. Oʻqituvchilik bilan bir qatorda, Kentukkidagi Boyle okrugi uchun Smithsonian institutida iqlim kuzatuvchisi boʻlgan, ayniqsa 1861-yilda boʻlib oʻtgan [[Barbourville]]<ref>{{veb manbasi |title=The Battle of Barbourville |url=http://kyclimate.org/News/thebattleobBarbourville.html |website=Kentucky Climate Center |access-date=March 8, 2022 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308222639/http://kyclimate.org/News/thebattleobBarbourville.html |url-status=dead }}</ref>, 1862-yilda boʻlib oʻtgan Perryville urushlarida<ref>{{veb manbasi |title=The Battle of Perryville |url=http://kyclimate.org/News/thbattleperryville.html |website=Kentucky Climate Center |access-date=March 8, 2022 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308222639/http://kyclimate.org/News/thbattleperryville.html |url-status=dead }}</ref> rasmiy ob-havo kuzatuvlarini yozib olganligi uchun eʼtiborga tushgan. 1863-yilda [[Abraham Lincoln]] Beattyni [[Nyu York]]dagi Amerika harbiy akademiyasiga mehmon sifatida taklif qiladi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=13}}. 1866-yilda [[Princeton universiteti]] tomonidan faxriy Legum doktori darajasi bilan mukofotlanadi<ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=xWMiAAAAMAAJ&pg=PAPA426 |title=General Catalogue of Princeton University, 1749&ndash;1906 |date=1908 |publisher=[[Princeton University]] |location=[[Princeton, New Jersey]] |page=426 |access-date=March 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315065329/https://books.google.com/books?id=xWMiAAAAMAAJ&pg=PAPA426 |archive-date=March 15, 2022 |url-status=live}}</ref>.Beatty 1868-yil kollej prezidenti William L. Breckinridge isteʼfoga chiqqunga qadar kollejda dars bergan<ref>{{jurnal manbasi |title=Central University |journal=Bulletin of Kentucky Department of Education |date=July 1914 |volume=7 |issue=4 |page=296 |url=https://books.google.com/books?id=8BwwAQAAMAAJ&pg=PAPA296 |access-date=March 8, 2023 |archive-date=March 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315042147/https://books.google.com/books?id=8BwwAQAAMAAJ&pg=PAPA296 |url-status=live }}</ref>, prezident isteʼfoga chiqqandan soʻng esa uning oʻrniga vaqtinchalik prezident etib tayinlangan, 2 yildan soʻng 1870-yil 1-sentabrda esa vasiylar kengashi tomonidan rasman prezident qilib belgilangan{{sfn|Lewis|1899|page=119}}. Beatty boshqa prezidentlardan farqli oʻlaroq xristian emas edi{{sfn|Weston|2019|page=42}}. Beattyning dastlabki yutuqlaridan biri kollejning eski asosiy binosini qurdirishi edi, bino 1870-yildan 1872-yil 26-iyunga qadar qurilib topshirilgan va umumiy hisobda 60.000 dollar sarflangan. Keyinchalik bu bino oʻrniga Grace Doherty kutubxonasi qurilgan<ref name="oldmain">{{veb manbasi |title=Old Main |url=https://sc.centre.edu/ency/o/old_main.html |website=CentreCyclopedia |publisher=[[Centre College]] |access-date=August 21, 2023 |archive-date=August 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822000922/https://sc.centre.edu/ency/o/old_main.html |url-status=live }}</ref>. 1873-yil martda Falls sharidagi Tobacco Bankidan 300.000 dollar oʻgʻirlangan, bundan 100.000 dollari bank hisobidan edi, ammo Beatty zararni qoplashga astoydil urinib 58.000 dollarni cherkov va yaqin atrofdagi aholi yordami bilan toʻplaydi.<br /> 1886-yilda kollej talabalari va bitiruvchilari tomonidan Ormond Beatty mukofoti taʼsis etilgan va bu haqida John Finis Philips taqdimotda nutq soʻzlaydi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=17}}. Beatty 1886-yil 15-iyun va 30-noyabrda isteʼfoga chiqish toʻgʻrisida ariza berib, prezidentlik lavozimidan ketishga bir necha bor urinib koʻrgan, ikkinchi arizasi qabul qilingan, ammo voris topilmaguncha ishdan ketmagan. Garchi bu jarayon uzoq davom etgan boʻlsa-da, sobiq prezident John C. Youngning oʻgʻli William C. Young 1888-yil 19-iyunda prezident etib tayinlangan. Beatty 18 yil davomida kollej prezidenti boʻlgan. Vasiylar uni fakultetning bir qismi sifatida saqlab qolish maqsadida uni [[metafizika]] professori etib saylagan. Kengash Beattyni kollejda uzoq muddat saqlab qolish uchun harakat qilgan bunga sabab uning uzoq muddat pedagoglik faoliyati va mahorati edi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=11}}. == Shaxsiy hayoti va vafoti == [[File:Ormond Beatty grave.jpg|thumb|right|Beattyning qabrtoshi, Bellevue qabristoni|alt=A large headstone reading „BEATTY“ in all caps with the names of the subject and his wife, and the birth and death dates of both persons.]] Beatty hayoti davomida 3 marta uylangan, afsuski har bir ayoli vafot etgan. Birinchi ayoli Sarah Lewis Rochester edi, Sarah Rochester texnalogiya instituti prezidenti Nathaniel Rochesterning qarindoshi boʻlgan. Ularning Charles ismli farzandi boʻlgan, Yerkes, Hays va Blayneyning yozishicha bir-ikki yil vaqt oʻtmasdan u vafot etadi<ref>{{veb manbasi |title=Osmond Beatty ''[sic]'' in the Kentucky, U.S., County Marriage Records, 1783&ndash;1965 |url=https://www.ancestry.com/discoveryui-content/view/2134902:61372 |website=[[Ancestry.com]] |publisher=[[Madison County, Kentucky|Madison County]] Courthouse |access-date=August 21, 2023 |archive-date=August 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830011059/https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/ezproxy/r/ezp.2aHR0cHM6Ly93d3cuYW5jZXN0cnlpbnN0aXR1dGlvbi5jb20vZGlzY292ZXJ5dWktY29udGVudC92aWV3LzIxMzQ5MDI6NjEzNzI- |url-status=live |url-access=subscription }}</ref>. Mildred Ann Bell Beattyning ikkinchi ayoli boʻlib undan Pattie ismli farzandi boʻlgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=12}}<ref name="bek">{{kitob manbasi |title=The Biographical Encyclopædia of Kentucky of the Dead and Living Men of the Nineteenth Century |date=1878 |publisher=J. M. Armstrong & Company |location=[[Cincinnati, Ohio]] |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=9mVBAQAAMAAJ&pg=PAPA203 |access-date=August 30, 2023 |archive-date=August 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821223720/https://books.google.com/books?id=9mVBAQAAMAAJ&pg=PAPA203 |url-status=live }}</ref>. Ular 1848-yilda turmush qurishgan, ammo 1867-yilda vafot etgan, Beatty ham vafot etgandan keyin uning Annning yoniga dafn etilgan. 1879-yilda Jeremiah Boylening bevasi Elizabeth Boyle bilan turmush qurgan ammo ularning farzandi boʻlmagan. Elizabeth 1886-yil vafot etadi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=12}}.<br /> Beatty 1890-yil 24-iyun 74 yoshida Danvilleda vafot etgan{{sfn|Appleton|1891|page=633}}. Oʻsha vaqtda u kollejda prezidentlikdan boʻshab 2 yil davomida dars berib kelayotgan edi. Tibbiy muolajala olayotgan boʻlishga qaramay, dars berishni toʻxtatmagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=20}}. Uning dafn marosimi 26-iyun kuni Danvilledagi Ikkinchi Presviterian cherkovida boʻlib oʻtgan va bu marosimga ruhoniy C. B. H. Martin raislik qilgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=22}}. Beatty Danvilledagi Bellevue qabristoniga dafn etilgan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]] r3wjei3vhk9wxz7cewimsxivi12iiib 5997406 5997405 2026-04-16T12:12:19Z KWiki78 246724 5997406 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Ormond Beatty | tasvir = File:Ormond Beatty engraved portrait.png | tasvir_eni = 250 | izoh = Ormond Beattyning John Sartain tomonidan chizilgan portreti | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi |1815|08|13}} | tavallud_joyi = [[Mason County]], [[Kentukki]], Amerika | vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1890|06|24|1815|08|13}} | vafot_joyi = Danville, Kentukki, Amerika | fuqaroligi = | taʼlimi = Markaziy Kollej <br /> [[Yale universiteti]] | kasbi = Pedagog, administrator | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = {{marriage|Sarah Lewis Rochester|September 19, 1839||end=d}}<br />{{marriage|Mildred Ann Bell|1848|1867|end=d}}<br />{{marriage|Elizabeth O. Boyle|1879|April 19, 1886|end=d}} | bolalari = 2 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = Ormond Beatty signature.png }} '''Ormond Beatty''' – [[amerika]]lik [[pedagog]], administator va [[Kentukki]] shtatidagi Danville shahri markaziy kollejining yettinchi prezidenti boʻlgan. Markaziy kollejni 1835-yilda tamomlagan Beatty keyingi yili [[kimyo]], [[tabiiy falsafa]], [[matematika]], [[metafizika]], Injil hamda cherkov tarixi fanlaridan dars bergan. 1868-yilda William L. Breckinridge isteʼfoga chiqqandan soʻng Beatty uning oʻrniga vaqtinchalik Markaziy kollej prezidenti etib tayinlanadi, 1870-yilda esa rasman vasiylar kengashi tomonidan prezident qilib saylangan. Beatty kollej prezidentlari orasida boshqalaridan ajralib turgan chunki u avvalgi prezidentlardan farqli oʻlaroq xristian boʻlmagan. 1888-yilda is’tefoga chiqqandan keyin ham ikki yil davomida kollejda dars bergan va 1890-yilda vafot etgan. Bundan tashqari Beatty diniy ishlarga ham aralashgan va Kentukkidagi birinchi va ikkinchi Presviterian cherkovida rohibi hamda uchta Presviterian cherkovida va ilohiyot seminariyasida ishonchli vakillardan biri hisoblangan. == Yoshligi va taʼlimi == Beatty 1815-yil 13-avgustda Kentukkida dunyoga kelgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=7}}. Beatty oiladagi beshta farzanddan toʻrtinchisi boʻlgan, ota-onasining ismi esa Sarah va Adam<ref>{{veb manbasi |title=Beatty-Quisenberry Family Papers, 1796–1962 |url=https://filsonhistorical.org/research-doc/beattyquisenberryfamily/ |website=The Filson Historical Society |access-date=March 8, 2022 |date=August 21, 2013 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308060302/https://filsonhistorical.org/research-doc/beattyquisenberryfamily/ |url-status=live }}</ref>. Uning otasi tuman sudyasi va Whig partiyasining Kentukki Bosh Assambleyasi aʼzosi boʻlgan, bundan tashqari 1838—1839-yillardagi Amerika Qoʻshma Shtatlari Vakillar Palatasidagi saylovlarda ishtirok etgan, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Yoshligida Kentukkida joylashgan Franklin akademiyasida oʻqigan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|pages=8–9}}. Beatty dastlab [[Ogayo|Ohio]] universitetida oʻqishga qaror qilgan, ammo Yerkes, Hays, and Blayney tomonidan yozilgan biografiyaga koʻra u soʻnggi daqiqalarda Kentukkidagi markaziy kollejda oʻqishni tanlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=9}}. Birinchi kursdan ikkinchi kursga koʻchirilgan holda uch yil oʻqib bu kollejni 1835-yilda tamomlagan<ref>{{Veb manbasi |title=Ormond Beatty, Centre College President (1868–1888) |url=https://sc.centre.edu/ency/b/beatty.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308060304/https://sc.centre.edu/ency/b/beatty.html |archive-date=March 8, 2022 |access-date=March 8, 2022 |website=CentreCyclopedia |publisher=[[Centre College]]}}</ref>. Oʻqishni tamomlashidan oldin kollej prezidenti John C. Young Beattyga oʻqituvchi boʻlishni taklif qilgan, Beatty taklifga rozi boʻlgan ammo kollejni tamomlagach ish boshlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=9}}. Bu orada Benjamin Silliman qoʻl ostida keyingi oʻqishini davom ettirgan. Beatty Yale kollejining kichik sinfiga qoʻshiladi va yetti oy davomida haftada olti marta Silliman tomonidan oʻtkaziladigan maʼruzalarga qatnashadi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. == Faoliyati == Yaleda oʻqishni tamomlagandan soʻng, 1836-yilda oʻzi oʻqigan markaziy kollejga qaytadi. Beatty kollejda ishlash taklifini qabul qilganligi sababli kollejda kimyo va tabiiy [[falsafa]] fanlaridan [[professor]] sifatida ishlay boshlagan. 1847-yilda matematikadan dars bera boshlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. Shu yili sanʼat yoʻnalishida magistrlik darajasini olgan<ref name="herald">{{yangiliklar manbasi |last1=Nelson |first1=A. B. |title=Dr. Ormond Beatty |url=https://books.google.com/books?id=m6CaEvlfU4gC&pg=PARA25-PA8 |access-date=March 11, 2022 |work=Herald and Presbyter |issue=1, Vol. LXXXIII |publisher=Monfort and Company |date=June 26, 1912 |location=[[Cincinnati, Ohio]] and [[St. Louis, Missouri]] |page=8 |archive-date=March 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311044036/https://books.google.com/books?id=m6CaEvlfU4gC&pg=PARA25-PA8 |url-status=live }}</ref>. Beatty besh yil davomida sanʼat sohasida ishlagan. 1852-yildan boshlab esa oʻzi dars beradigan dastabki ikki sohada (kimyo, tabiiy falsafa) ishlashga qaytgan va 12 yil davomida ishlagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=10}}. Oʻqituvchilik bilan bir qatorda, Kentukkidagi Boyle okrugi uchun Smithsonian institutida iqlim kuzatuvchisi boʻlgan, ayniqsa 1861-yilda boʻlib oʻtgan [[Barbourville]]<ref>{{veb manbasi |title=The Battle of Barbourville |url=http://kyclimate.org/News/thebattleobBarbourville.html |website=Kentucky Climate Center |access-date=March 8, 2022 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308222639/http://kyclimate.org/News/thebattleobBarbourville.html |url-status=dead }}</ref>, 1862-yilda boʻlib oʻtgan Perryville urushlarida<ref>{{veb manbasi |title=The Battle of Perryville |url=http://kyclimate.org/News/thbattleperryville.html |website=Kentucky Climate Center |access-date=March 8, 2022 |archive-date=March 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308222639/http://kyclimate.org/News/thbattleperryville.html |url-status=dead }}</ref> rasmiy ob-havo kuzatuvlarini yozib olganligi uchun eʼtiborga tushgan. 1863-yilda [[Abraham Lincoln]] Beattyni [[Nyu York]]dagi Amerika harbiy akademiyasiga mehmon sifatida taklif qiladi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=13}}. 1866-yilda [[Princeton universiteti]] tomonidan faxriy Legum doktori darajasi bilan mukofotlanadi<ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=xWMiAAAAMAAJ&pg=PAPA426 |title=General Catalogue of Princeton University, 1749&ndash;1906 |date=1908 |publisher=[[Princeton University]] |location=[[Princeton, New Jersey]] |page=426 |access-date=March 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315065329/https://books.google.com/books?id=xWMiAAAAMAAJ&pg=PAPA426 |archive-date=March 15, 2022 |url-status=live}}</ref>.Beatty 1868-yil kollej prezidenti William L. Breckinridge isteʼfoga chiqqunga qadar kollejda dars bergan<ref>{{jurnal manbasi |title=Central University |journal=Bulletin of Kentucky Department of Education |date=July 1914 |volume=7 |issue=4 |page=296 |url=https://books.google.com/books?id=8BwwAQAAMAAJ&pg=PAPA296 |access-date=March 8, 2023 |archive-date=March 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315042147/https://books.google.com/books?id=8BwwAQAAMAAJ&pg=PAPA296 |url-status=live }}</ref>, prezident isteʼfoga chiqqandan soʻng esa uning oʻrniga vaqtinchalik prezident etib tayinlangan, 2 yildan soʻng 1870-yil 1-sentabrda esa vasiylar kengashi tomonidan rasman prezident qilib belgilangan{{sfn|Lewis|1899|page=119}}. Beatty boshqa prezidentlardan farqli oʻlaroq xristian emas edi{{sfn|Weston|2019|page=42}}. Beattyning dastlabki yutuqlaridan biri kollejning eski asosiy binosini qurdirishi edi, bino 1870-yildan 1872-yil 26-iyunga qadar qurilib topshirilgan va umumiy hisobda 60.000 dollar sarflangan. Keyinchalik bu bino oʻrniga Grace Doherty kutubxonasi qurilgan<ref name="oldmain">{{veb manbasi |title=Old Main |url=https://sc.centre.edu/ency/o/old_main.html |website=CentreCyclopedia |publisher=[[Centre College]] |access-date=August 21, 2023 |archive-date=August 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822000922/https://sc.centre.edu/ency/o/old_main.html |url-status=live }}</ref>. 1873-yil martda Falls sharidagi Tobacco Bankidan 300.000 dollar oʻgʻirlangan, bundan 100.000 dollari bank hisobidan edi, ammo Beatty zararni qoplashga astoydil urinib 58.000 dollarni cherkov va yaqin atrofdagi aholi yordami bilan toʻplaydi.<br /> 1886-yilda kollej talabalari va bitiruvchilari tomonidan Ormond Beatty mukofoti taʼsis etilgan va bu haqida John Finis Philips taqdimotda nutq soʻzlaydi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=17}}. Beatty 1886-yil 15-iyun va 30-noyabrda isteʼfoga chiqish toʻgʻrisida ariza berib, prezidentlik lavozimidan ketishga bir necha bor urinib koʻrgan, ikkinchi arizasi qabul qilingan, ammo voris topilmaguncha ishdan ketmagan. Garchi bu jarayon uzoq davom etgan boʻlsa-da, sobiq prezident John C. Youngning oʻgʻli William C. Young 1888-yil 19-iyunda prezident etib tayinlangan. Beatty 18 yil davomida kollej prezidenti boʻlgan. Vasiylar uni fakultetning bir qismi sifatida saqlab qolish maqsadida uni [[metafizika]] professori etib saylagan. Kengash Beattyni kollejda uzoq muddat saqlab qolish uchun harakat qilgan bunga sabab uning uzoq muddat pedagoglik faoliyati va mahorati edi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=11}}. == Shaxsiy hayoti va vafoti == [[File:Ormond Beatty grave.jpg|thumb|right|Beattyning qabrtoshi, Bellevue qabristoni|alt=A large headstone reading „BEATTY“ in all caps with the names of the subject and his wife, and the birth and death dates of both persons.]] Beatty hayoti davomida 3 marta uylangan, afsuski har bir ayoli vafot etgan. Birinchi ayoli Sarah Lewis Rochester edi, Sarah Rochester texnalogiya instituti prezidenti Nathaniel Rochesterning qarindoshi boʻlgan. Ularning Charles ismli farzandi boʻlgan, Yerkes, Hays va Blayneyning yozishicha bir-ikki yil vaqt oʻtmasdan u vafot etadi<ref>{{veb manbasi |title=Osmond Beatty ''[sic]'' in the Kentucky, U.S., County Marriage Records, 1783&ndash;1965 |url=https://www.ancestry.com/discoveryui-content/view/2134902:61372 |website=[[Ancestry.com]] |publisher=[[Madison County, Kentucky|Madison County]] Courthouse |access-date=August 21, 2023 |archive-date=August 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830011059/https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/ezproxy/r/ezp.2aHR0cHM6Ly93d3cuYW5jZXN0cnlpbnN0aXR1dGlvbi5jb20vZGlzY292ZXJ5dWktY29udGVudC92aWV3LzIxMzQ5MDI6NjEzNzI- |url-status=live |url-access=subscription }}</ref>. Mildred Ann Bell Beattyning ikkinchi ayoli boʻlib undan Pattie ismli farzandi boʻlgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=12}}<ref name="bek">{{kitob manbasi |title=The Biographical Encyclopædia of Kentucky of the Dead and Living Men of the Nineteenth Century |date=1878 |publisher=J. M. Armstrong & Company |location=[[Cincinnati, Ohio]] |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=9mVBAQAAMAAJ&pg=PAPA203 |access-date=August 30, 2023 |archive-date=August 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821223720/https://books.google.com/books?id=9mVBAQAAMAAJ&pg=PAPA203 |url-status=live }}</ref>. Ular 1848-yilda turmush qurishgan, ammo 1867-yilda vafot etgan, Beatty ham vafot etgandan keyin uning Annning yoniga dafn etilgan. 1879-yilda Jeremiah Boylening bevasi Elizabeth Boyle bilan turmush qurgan ammo ularning farzandi boʻlmagan. Elizabeth 1886-yil vafot etadi{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=12}}.<br /> Beatty 1890-yil 24-iyun 74 yoshida Danvilleda vafot etgan{{sfn|Appleton|1891|page=633}}. Oʻsha vaqtda u kollejda prezidentlikdan boʻshab 2 yil davomida dars berib kelayotgan edi. Tibbiy muolajala olayotgan boʻlishga qaramay, dars berishni toʻxtatmagan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=20}}. Uning dafn marosimi 26-iyun kuni Danvilledagi Ikkinchi Presviterian cherkovida boʻlib oʻtgan va bu marosimga ruhoniy C. B. H. Martin raislik qilgan{{sfn|Yerkes|Hays|Blayney|1893|page=22}}. Beatty Danvilledagi Bellevue qabristoniga dafn etilgan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]] ec3kaogm8j7vm4rimarz1bclzx3mkjw 14 981351 5997897 3916935 2026-04-17T11:00:26Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozogʻistondagi asrlar]] olib tashlandi; [[Turkum:Markaziy Osiyodagi sobiq davlatlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997897 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Markaziy Osiyodagi sobiq davlatlar| ]] oxcuogzeex1r5y2snmvrwdl05amn1qa 5997898 5997897 2026-04-17T11:01:20Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozog‘iston tarixi geografiyasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997898 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Markaziy Osiyodagi sobiq davlatlar| ]] [[Turkum:Qozog‘iston tarixi geografiyasi|Davlat]] mhzdy40ic7kugbgh9y2litq6amq2fza 5997899 5997898 2026-04-17T11:01:33Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarixdagi turkiy davlatlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997899 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Markaziy Osiyodagi sobiq davlatlar| ]] [[Turkum:Qozog‘iston tarixi geografiyasi|Davlat]] [[Turkum:Tarixdagi turkiy davlatlar]] b16ekjhnu4vuathb9c7jupl8nl1czet 0 981859 5997394 5955557 2026-04-16T12:08:40Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997394 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi |nomi = Wisconsin universiteti |tasvir = Seal of the University of Wisconsin.svg |shior = "Koinotdagi ilohiy, qanchalik namoyon bo'lmasin, mening nurimdir" |asos_yil = Iyul 26, 1848 |turi = Xususiy universitet |rektor = [[Jennifer L . Mnookin]] |shahar = [[Wisconsin, Madison, Green Bay]] |mamlakat = [[AQSh]] |talabalar = 15,870 |bakalavr = 6,999 |doktorantura = 8,871 |professor = 1,995 |byudget = 4.3 milliard dollar |Umumiy ishchilar soni = 24,232 Website = www.wisc.edu }} '''Viskonsin-Medison universiteti ''' – [[Viskonsin]] shahrida joylashgan va davlat jamoatlashtirilgan tadqiqot [[universitet]]idir. 1848-yilda Viskonsin-Medison universiteti '''Viskonsin shahrida''' tashkil etilgan birinchi davlat universiteti boʻlib, davlatning eng qadimgi va katta hajmli jamoat universiteti sifatida qolmoqda. '''Medison universiteti 1866-yilda'''<ref>{{Cite web|url=http://www.wisconsinidea.wisc.edu/timeline.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828081902/http://www.wisconsinidea.wisc.edu/timeline.html |url-status=dead |title=The Wisconsin Idea|archive-date=August 28, 2008}}</ref> yerlarni beruvchi institut sifatida ham xizmat qilgan. Universitet hududida '''933 hektarlik (378 hektarlik)''' asosiy yotoqxonasi va uchta Milliy Tarixiy Muzeyi mavjud<ref>{{cite web |title=National Historic Landmarks Survey |publisher=National Park Service |url=https://www.nps.gov/nhl/find/statelists/wi/WI.pdf |access-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221210521/https://www.nps.gov/NHL/find/statelists/wi/WI.pdf |archive-date=February 21, 2017 |url-status=live }}</ref>. Universitet ayni vaqtda '''Medison shahridan 6.4 km janubda joylashgan 1,200 hektarlik (486 hektarlik) University of Viskonsin–Medison Arboretumni ham egasidir''', bu ham Milliy Tarixiy Joy sifatida tan olgan<ref>{{cite web |title=UW–Madison Arboretum designated a National Historic Landmark |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://news.wisc.edu/uw-madison-arboretum-designated-a-national-historic-landmark/ |access-date=June 6, 2021 |url-status=live |archive-date=May 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510232205/https://news.wisc.edu/uw-madison-arboretum-designated-a-national-historic-landmark/ }}</ref><ref>{{cite web |title=UW Arboretum |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://arboretum.wisc.edu |access-date=December 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210063239/https://arboretum.wisc.edu/ |archive-date=December 10, 2018 |url-status=live }}</ref>. Madison universiteti '''13 ta maktab va kollejga''' boʻlingan va 2022-yilda '''35,184 bakalavr, 9,993 magistr, 2,046 maxsus va 2,663 professional talabalarni qabul qilgan'''<ref>{{Cite web |title=Facts: University of Wisconsin–Madison |url=https://www.wisc.edu/about/facts/ |access-date=2023-04-24 |website=www.wisc.edu |language=en}}</ref>. Akademik dasturlariga '''136 bakalavr boʻlimi, 148 magistr dasturi va 120 doktorlik dasturi kiradi'''.<ref name="Academics">{{cite web | title = Academics | publisher = University of Wisconsin | url = http://www.wisc.edu/academics/ | access-date = September 16, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150912074724/http://www.wisc.edu/academics/ | archive-date = September 12, 2015 | url-status = live }}</ref><ref name="2018Enrollment">{{cite web |title=Meet the record-breaking Class of 2022 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://news.wisc.edu/meet-the-record-breaking-class-of-2022/ |access-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002215247/https://news.wisc.edu/meet-the-record-breaking-class-of-2022/ |archive-date=October 2, 2018 |url-status=live }}</ref>. Viskonsinning iqtisodiga muhim hissa boʻlib, universitet davlatdagi eng katta ish beruvchisi<ref name="Wisconsinʻs Largest Employer: Badger State Bucks National Trend">{{cite web |title=Patch |publisher=Patch |url=https://patch.com/wisconsin/milwaukee/wisconsins-largest-employer-badger-state-bucks-national-trend |access-date=November 22, 2018 |date=April 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123022924/https://patch.com/wisconsin/milwaukee/wisconsins-largest-employer-badger-state-bucks-national-trend |archive-date=November 23, 2018 |url-status=live }}</ref> boʻlib, '''24,232''' oʻqituvchi va xodimga ish bergan. Viskonsinning, Shimoliy Amerikada katta tadqiqot universitetlari toʻplami boʻlgan Amerika Universitetlar Assotsiatsiyasining yuztagacha aʼzolari ichida, bu universitet '''12 ta''' asosiy aʼzosi bilan bir roʻyxatda turadi<ref>{{cite web | title = The Association of American Universities: A Century of Service to Higher Education | publisher = Association of American Universities | url = http://www.aau.edu/WorkArea/showcontent.aspx?id=1090 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110716150934/http://www.aau.edu/WorkArea/showcontent.aspx?id=1090 | url-status = dead | archive-date = July 16, 2011 | access-date = September 19, 2008 }} The University of Wisconsin–Madison is known as a „public Ivy“, well regarded as the only one in the Big Ten</ref>. U bu yerda '''"Ijtimoiy universitet"''' deb hisoblanadi<ref>{{cite book|last=Greene|first=Howard R.|title=The public ivies: America's flagship public universities|url=https://archive.org/details/publiciviesameri0000gree|year=2001|publisher=Cliff Street Books|location=New York|isbn=978-0060934590|edition=1st|author2=Greene, Matthew W. }}</ref> va birinchi universitet sifatida tanilgan<ref name="Carnegie">{{cite web |title=University of Wisconsin–Madison |publisher=Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching |url=http://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=240444 |access-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913073704/http://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=240444 |archive-date=September 13, 2018 |url-status=live }}</ref>. Medison universiteti ham iqtisodiyot va diplomatik tarixning mashhur '''"Viskonsing Maktabi"'''ning markazi boʻlib kelgan. 2018-yilda AQShda universitetlar ichida '''$1.2 milliardni''' tashkil etgan tadqiqot va rivojlanish xarajatlari bilan toʻrtinchi oʻrindan kelib chiqdi<ref name="Research">{{cite web |url=https://ncsesdata.nsf.gov/herd/2018/html/herd18-dt-tab020.html |title=Table 20. Higher education R&D expenditures, ranked by FY 2018 R&D expenditures: FYs 2009–18 |publisher=National Science Foundation |access-date=May 18, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930141919/https://ncsesdata.nsf.gov/herd/2018/html/herd18-dt-tab020.html |url-status=live }}</ref>. 2023-yil martdagi maʼlumotlarga koʻra, '''20 ta''' Nobel laureati, '''41 ta''' Pulitzer mukofoti sovrindorlari, '''ikki ta''' Fields medalchisi va '''bitta''' Turin mukofoti egasi, oʻquvchilar, oʻqituvchilar yoki tadqiqotchilar sifatida Medison bilan bogʻliq boʻlgan. U aynan shuningdek '''Fulbright oʻqituvchilari va MacArthur Fellowlarini''' ham yetkazib beruvchi eng muhim muassisalardan biri.<ref>{{Cite web |title=Top Producing Institutions |url=https://fulbrightprogram.org/tpi/ |access-date=2023-04-27 |website=Fulbright |language=en-US}}</ref> 2018-yil noyabr oydagi maʼlumotlarga koʻra, '''Fortune 500''' kompaniyalarining 14 tadan ortiq boshqaruvchilari yoki rahbarlari Medisonni bitirgan, shu jumladan, bu mamlakatdagi barcha universitetlardan koʻra eng koʻp.<ref name="University of Wisconsin produced the most current Fortune 500 CEOs—hereʻs how 29 other schools stack up">{{cite web|title=CNBC MakeIt|date=November 29, 2018|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html|access-date=December 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203055452/https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html|archive-date=December 3, 2018|url-status=live}}</ref> [[Fayl:Madison State University.jpeg|thumb|300x300px|Wisconsin universiteti yotoqxonasi 1885-yil]] Viskonsinning Badgers komandasi Big Ten (Katta oʻn) konferensiyasida '''25 ta''' interkolej sportida ishtirok etib, 31 ta milliy chempionlikka erishgan. Viskonsinning talabalarining va bitiruvchilarining '''50 ta Olimpiya medaliga ega boʻlgan''' (undan 13 tasi oltin medal)<ref>{{Cite web|url=http://sidearm.sites.s3.amazonaws.com/uwbadgers.com/documents/2015/8/21/olympians_8587.pdf|title=WISCONSIN IN THE OLYMPICS|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412151930/http://sidearm.sites.s3.amazonaws.com/uwbadgers.com/documents/2015/8/21/olympians_8587.pdf|archive-date=April 12, 2019|url-status=live}}</ref>. == Tarixi == [[Fayl:Bascom Hall Fire 1917.JPG|thumb|300x300px|Bascom Hall Fire 1917]] Universitetning rasmiy boshlanishlari Viskonsinning hududiylar Kengashi '''1838-yil sessiyasida''' „Viskonsinning hudud universiteti“ni inkorporatsiya qiluvchi qonuniy hujjatni qabul qilgani bilan boshlandi va '''Saylovlar Boshqaruv Kengashi''' tasdiqlandi. Lekin, bu tashkilot (Universitet tomonidan boshqariluvchi kengashi tomonidan boshqariladi) 1848-yilda Viskonsinning davlatga inkorporatsiya qilingan oldin hech narsa amalga oshirmadi<ref>{{cite web|url=https://covid19.wisc.edu|title=COVID-19 (coronavirus)|date=April 6, 2020|website=COVID-19 (Coronavirus)|access-date=October 26, 2021|archive-date=July 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710191037/https://covid19.wisc.edu/|url-status=live}}</ref>. '''Viskonsinning Konstitutsiyasi''' „davlat hukumati yonida yoki unga yaqin joyda davlat universiteti tashkil etish“ni taʼminlashgan va davlat qonunchiligining boshqarishi va Kansler tomonidan boshqarilishini buyurdi. '''1848-yil 26-iyul kuni''' Viskonsingning birinchi guverneri '''Nelson Dewey Viskonsing universitetin'''i rasmiy ravishda yaratadigan qonuni imzoladi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.wisc.edu/about/historical-timeline/ |sarlavha=University of Wisconsin-Madison.}}</ref>. '''John H. Lathrop''' 1849-yil kuzida universitetning birinchi kansleri boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.wisc.edu/about/historical-timeline/ |sarlavha=The University of Wisconsin: A Pictorial History.}}</ref>. Universitetning birinchi professori ([[matematika]]) sifatida John W. Sterling bilan birga 17 talabaning birinchi guruhining '''1849-yil 5-fevral''' kuni '''Madison Female Academy''' daqiqalarida oʻtkazildi. Doimiy kampus joyi tez tanlandi: „Toʻrtinchi koʻlda Beshinchi koʻliga, shahar koʻchasiga ergashtiriladigan koʻngilchak tomonidan shimoldan chegaralangan“, [keyinchalik State Street deb nomlanadi] „janubdan Mineral Point Road (University Avenue) tomonidan, gʻumroh yoʻlini koʻz qaytishi orqali, omsimagan, gʻumroh yoʻlini shimoldinga ergashtirgan.“ Kengashning binolari loyihasi „Siyosiy markazga qarab yoʻnalgan bosh binosi, uch qavatli, astronomik obseravatsiyalar uchun bir observatoriya bilan ustunlashgan“ni talab qilardi<ref name=“Cawthorne”>{{cite book |last1=Cawthorne |first1=Nigel |title=The Mammoth Book of Killers at Large |date=2011 |publisher=C & R Crime |location=United Kingdom |isbn=9780786719747 |pages=196}}</ref>. Ushbu binolarning biri, hozirgi nomi bilan Bascom Hall deb nomlangan, 1859-yilda yakun topdi. '''10-oktabr 1916-yilda''' binoning domi yonib ketdi va hech qachon tikilmadi. 1851-yilda qurilgan North Hall aslida kampusdagi birinchi binodir. 1854-yilda Levi Booth va Charles T. Wakeley universitetning birinchi bitiruvchilari boʻldilar va 1892-yilda universitetning kelajakdagi prezidenti Charles R. Van Hise ga birinchi doktorlik darajasini berishdi<ref>{{cite web|url=https://covid19.wisc.edu|title=COVID-19 (coronavirus)|date=April 6, 2020|website=COVID-19 (Coronavirus)|access-date=October 26, 2021|archive-date=July 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710191037/https://covid19.wisc.edu/|url-status=live}}</ref>. == Viskonsinning oʻzaro aloqalar konsepti == [[Fayl:Bascom Hall at dusk.JPG|thumb|300x300px|Bascom Hall at dusk]] UW–Madison taʼlim, tadqiqot va xizmatlari „Viskonsin mafkuras“ deb ataluvchi adabiyot yodgorligi bilan taʼsirga tushadi. Bu adabiyot '''1904-yilda UW–Madison rektori''' Charles Van Hise tomonidan aytib oʻtilgan va u „Men davom etguncha, universitetning fazilatli taʼsiri davlatdagi har bir uyga yetib kelishi“ degan gapni aytgan"<ref>{{cite web |url=https://www.wisc.edu/wisconsin-idea/ |publisher=University of Wisconsin–Madison |title=The Wisconsin Idea |access-date=January 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102215322/https://www.wisc.edu/wisconsin-idea/ |archive-date=January 2, 2018 |url-status=live }}</ref>. Viskonsin mafkuri universitetning chegaralari davlat chegaralariga teng boʻlishi va UW–Madisonda amalga oshiriladigan tadqiqotlarining davlatning barcha fuqarolari uchun muammolarni yechish va sogʻliqni, hayot sifatini, atrof-muhitni va qishloq xoʻjaligini yaxshilashga qaratilganligini anglatadi. Viskonsin mafkuri universitetning ishini chuqurroq jismoniy-xalqaro aloqalar bilan birlashtiradi, universitet oʻqituvchilari, talabalar va davlatning sanoat va hukumat sohasidagi tashkilotlar oʻrtasida yaqin ishbilarmonlikni shakllantiradi<ref>{{cite web |url=http://www.wisconsinhistory.org/dictionary/index.asp?action=view&term_id=580&search_term=Wisconsin+Idea |title=Dictionary of Wisconsin History: Wisconsin Idea |publisher=Wisconsin Historical Society |access-date=January 20, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070816073000/http://www.wisconsinhistory.org/dictionary/index.asp?action=view&term_id=580&search_term=Wisconsin+Idea |archive-date=2023-09-12 |url-status=live }}</ref>. Viskonsin ovozi tarixida asoslangan Viskonsin mafkuri, soha va jamiyatning har bir qismi bilan birgalikda ishlash orqali real dunyodagi muammolarni yechishga qaratilgan universitet oʻqituvchilari, xodimlari va talabalarining ishini ilhomlantirib kelmoqda<ref>Jack Stark. „[http://images.library.wisc.edu/WI/EFacs/WIBlueBks/BlueBks/WIBlueBk1995/reference/wi.wibluebk1995.i0009.pdf The Wisconsin Idea: The University’s Service to the State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309042620/http://images.library.wisc.edu/WI/EFacs/WIBlueBks/BlueBks/WIBlueBk1995/reference/wi.wibluebk1995.i0009.pdf |date=March 9, 2017 }}“ in Wisconsin Legislative Reference Bureau, ''State of Wisconsin 1995-1996 Blue Book''. Madison: Wisconsin Legislature Joint Committee on Legislative Organization, 1995</ref>. == II jahon urushi davrida == II jahon urushi davrida, University of Wisconsin '''131 ta milliy darajadagi oliygohlar''' va universitetlar bilan birga ishtirok etgan V-12 Navy College Training Programida qatnashgan. Bu dastur talabalarga Donishmandlikka yetishish uchun Tinchlik kuchlarida lavozim olish imkoniyatini taqdim etdi<ref name="wisconsin-v-12">{{cite web |url=http://archives.library.wisc.edu/oral-history/guide/501-600/521-530.html#stewart |title=Oral History Entries |publisher=[[Madison, Wisconsin]]: University of Wisconsin Archives |access-date=2023-09-12 |year=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121013953/http://archives.library.wisc.edu/oral-history/guide/501-600/521-530.html#stewart |archive-date=January 21, 2012 |url-status=dead |df=mdy-all }}</ref>. == Universitetning kengayishi == Vaqt oʻtishi bilan universitetga qoʻshimcha kampuslar qoʻshildi. Viskonsin-Miluoki universiteti 1956-yilda, UW-Green Bay va UW-Parkside '''1968-yilda tashkil etilgan.''' Ushbu tizimga oʻnta birinchi kurs-ikkinchi kurs markazlari ham qoʻshilgan<ref name=Wisconsin>[http://www.wisconsin.edu/about/history.htm History and Organization of the University of Wisconsin System] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070202182105/http://www.wisconsin.edu/about/history.htm |date= 12-09-2023 }}. Retrieved on Sep, 12, 2023</ref>. 1971 yilda Viskonsin qonun chiqaruvchilari Viskonsin universitetini toʻqqizta universitet va Viskonsin shtat universitetlari tizimining toʻrtta birinchi kurs ikkinchi kurs filiallari kampuslari bilan birlashtirib, Viskonsin universiteti tizimini yaratib, ikkita oliy taʼlim tizimini yagona regentlar kengashi ostida birlashtirgan qonunni qabul qildilar. == Talabalar faolligi == 1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida UW-Madison talabalarning bir qator norozilik namoyishlari va bunga javoban hokimiyat tomonidan kuch ishlatish bilan larzaga keldi, bu „'''Uydagi urush'''“ filmida toʻliq tasvirlangan. Birinchi yirik namoyishlar shaharchada Vetnam urushida ishlatilgan napalm bilan taʼminlangan '''Dow Chemical''' kompaniyasiga yollovchilarning mavjudligiga norozilik bildirishdi. Rasmiylar tartibsizlikni bostirish uchun kuch ishlatgan. Kurash '''"Ular quyosh nuriga yurishdi"'''<ref>David Maraniss, ''They Marched into Sunlight: War and Peace Vietnam and America, October 1967''(New York: Simon & Schuster, 2023)</ref>. kitobida hamda PBSning „Oktyabrda ikki kun“ hujjatli filmida hujjatlashtirilgan<ref>PBS Film, [https://www.pbs.org/wgbh/amex/twodays/ "Two Days in October, "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212115301/http://www.pbs.org/wgbh/amex/twodays/ |date=12-09-2023 }}, aired on August 12, 2023.</ref>. Namoyishda jarohatlangan talabalar orasida Medisonning sobiq meri Pol Soglin ham bor. [[Fayl:Bascom Hill crosses2.jpg|thumb|300x300px|Baskom Xill, 1968 yil, Vetnam urushiga norozilik bildirayotgan talabalar qoʻygan xochlar va „Baskom memorial qabristoni, 1968-yil sinfi“ yozuvi bilan]] Norozilikning yana bir nishoni Sterling Xolldagi Armiya matematika '''tadqiqot markazi (AMRC)''' boʻldi, u ham fizika boʻlimining uyi edi. Talabalar gazetasi, The Daily Cardinal, AMRC bevosita AQSh Mudofaa vazirligi soʻrovlariga binoan tadqiqot olib borayotgani va Vetnamdagi harbiy operatsiyalarni qoʻllab-quvvatlayotgani haqida bir qator tergov maqolalarini chop etdi. AMRC namoyishlar uchun magnitga aylandi, unda namoyishchilar „AQSh Vyetnamdan chiqib ketsin! Armiya matematikasini sindiring!“ '''1970-yil 24-avgust''' kuni ertalab soat 3:40 da Sterling Xoll yonida bomba portladi, u armiya matematika tadqiqot markazini yoʻq qilishga qaratilgan<ref name="Stucki">[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/4/2006_4_69.shtml Heinz Stucki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203162921/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/4/2006_4_69.shtml |date=12-09-2023 }} "Army Math: A Home Grown Terrorist Bombing, " ''American Heritage'', Aug./Sept. 2006</ref>. Kech boʻlishiga qaramay, fizika boʻyicha doktorlik tadqiqotchisi Robert Fassnacht laboratoriyada edi va portlashda halok boʻldi. Fizika boʻlimi jiddiy shikastlangan, moʻljallangan maqsad AMRC esa deyarli taʼsirlanmagan. Karleton Armstrong, Duayt Armstrong va Devid Fyn portlash uchun javobgar deb topildi. Leo Burt gumonlanuvchi sifatida aniqlangan, ammo hech qachon qoʻlga olinmagan va sudlanmagan<ref>{{cite book|last=Bates|first=Tom|title=Rads: The 1970 Bombing of the Army Math Research Center at the University of Wisconsin and Its Aftermath|publisher=Harper|year=2017|isbn=9780060167547}}</ref>. == Muhim voqealar xronologiyasi == Viskonsin-Madison universiteti tarixidagi muhim daqiqalar quyidagilardan iborat: * 1848 yil 26 iyulda gubernator tomonidan imzolangan universitetni tashkil etish toʻgʻrisida akt * 1849-yil 5-fevralda birinchi sinf uchrashadi * 1863-yil Amerika fuqarolik urushi paytida birinchi marta ayol talabalar Viskonsin universitetiga qabul qilindi<ref>{{cite web |url=http://www.wisconsinhistory.org/whi/feature/wi_women/university.asp |title=Wisconsin Historical Society – Women at the University of Wisconsin |publisher=Wisconsinhistory.org |access-date=March 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623120732/http://www.wisconsinhistory.org/whi/feature/wi_women/university.asp |archive-date=June 23, 2012 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/UW.EssaysProfs |title=Swoboda, Marian J.; Roberts, Audrey J., "Wisconsin women, graduate school, and the professions" |publisher=Digital.library.wisc.edu |access-date=March 11, 2012|year=1980 |last1=Swoboda |first1=Marian J. |last2=Roberts |first2=Audrey J.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.library.wisc.edu/etext/WIReader/Thwaites/Chapter05.html |title=History of the University of Wisconsin – Wisconsin Electronic Reader |publisher=Library.wisc.edu |access-date=March 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303112358/http://www.library.wisc.edu/etext/WIReader/Thwaites/Chapter05.html |archive-date=March 3, 2012 |url-status=live }}</ref>. * 1866 yil shtat qonun chiqaruvchi organi universitetni Viskonsin er berish instituti sifatida belgiladi.- * 1875 Uilyam Smit Noland universitetni bitirgan birinchi taniqli afro-amerikalikdir..<ref>{{cite news |last1=Knutson |first1=Käri |title=More than a footnote: Remembering the life of William S. Noland, the first known Black graduate of UW-Madison |url=https://news.wisc.edu/more-than-a-footnote-remembering-the-life-of-william-s-noland-the-first-known-black-graduate-of-uw-madison/ |access-date=25 September 2021 |work=news.wisc.edu |date=3 March 2021 |archive-date=September 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925033119/https://news.wisc.edu/more-than-a-footnote-remembering-the-life-of-william-s-noland-the-first-known-black-graduate-of-uw-madison/ |url-status=live }}</ref>. * 1888 yil I-nurlarini ishlatadigan dunyodagi birinchi binolardan biri boʻlgan Science Hall qurildi<ref>{{cite news |title=Open house to showcase Science Hall's past and present |date=October 2, 2006 |website=News from the University of Wisconsin-Madison}}</ref> * 1892 yil 4 aprelda talabalar tomonidan boshqariladigan The Daily Cardinal jurnalining birinchi nashri chop etildi<ref>{{cite web |title=The Daily Cardinal - Collection - UWDC - UW-Madison Libraries |url=https://search.library.wisc.edu/digital/ACardinal |website=search.library.wisc.edu |access-date=25 September 2021 |archive-date=September 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925035129/https://search.library.wisc.edu/digital/ACardinal |url-status=live }}</ref>. * 1894-yil Shtat Regentlar kengashi [[professor]] Richard T. Elini ishlamay qolgan matbaachilarni qoʻllab-quvvatlagani, keyinchalik „Viskonsindagi Magna Cartaning bir qismi“ sifatida tasvirlangan akademik erkinlikni himoya qilish boʻyicha mashhur „elakdan oʻtkazish va sindirish“ manifestini chiqargani uchun tozalash tashabbusini rad etdi<ref name="Library.wisc.edu">{{cite web |url=http://www.library.wisc.edu/etext/WIReader/WER1035-Chpt1.html |title=WER: Sifting and Winnowing |publisher=Library.wisc.edu |date=January 1, 1998 |access-date=September 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620120737/http://www.library.wisc.edu/etext/WIReader/WER1035-Chpt1.html |archive-date=June 20, 2010 |url-status=live}}</ref>. * 1904–1905 UW Oliy maktabi tashkil etildi. * 1905 yilda universitet Oliver Patterson Uottsga kimyo muhandisligi boʻyicha birinchi doktorlik dissertatsiyasini topshirdi.[iqtibos keltirish kerak]. * 1907 yil Viskonsin Ittifoqi tashkil etildi. * 1909-yil Uilyam Purdi va Pol Bek On, Viskonsinda UW-Madison sport jangi qoʻshigʻini yozdilar<ref>{{cite web |title=School Songs |url=https://uwbadgers.com/sports/2015/8/21/GEN_20140101237.aspx |website=Wisconsin Badgers |access-date=25 September 2021 |language=en |archive-date=September 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925035124/https://uwbadgers.com/sports/2015/8/21/GEN_20140101237.aspx |url-status=live }}</ref>. * 1907–1911 „Yagona donli tajriba“ Stiven Moulton Babkok va Edvin B. Xart tomonidan oʻtkazilib, fan sifatida zamonaviy ovqatlanishga yoʻl ochdi. * 1913 yil A vitamini Elmer V. Makkollum va Marguerit Devis tomonidan kashf etilgan. * 1916 yil B vitamini Makkollum va Devis tomonidan kashf etilgan * 1919 9XM radiostansiyasi kampusda tashkil etilgan (hozirgi WHA (970 AM), u Qoʻshma Shtatlardagi eng qadimgi doimiy ishlaydigan radiostantsiyadir) * 1923 yil Garri Stinbok sutga D vitamini qoʻshish jarayonini ixtiro qildi * 1925 yil Viskonsin bitiruvchilari tadqiqot jamgʻarmasi UW-Madison ixtirolari boʻyicha patent va patent daromadlarini nazorat qilish huquqiga ega. * 1934 yil Viskonsin universiteti-Madison daraxtzori ochildi, uning vazifasi yoʻqolgan landshaftlarni, masalan, dashtlarni tiklash edi. * 1936 yil UW-Madison Jon Steuart Currybilan universitetda birinchi boʻlib rassom-in-rezident dasturini boshladi. * 1940-1951 Warfarin (Coumadin) UWda ishlab chiqilgan. Viskonsin bitiruvchilari tadqiqot fondi nomi bilan atalgan * 1969 yil Maʼmuriyat binosi tashqarisida ikkita dinamit tayogʻi portlatib, 700 dan ortiq derazalarni sindirib tashladi va kirish joyining temir-beton qavatida krater hosil qildi. Qurbonlar yoʻq, portlash uchun javobgarlikni hech kim oʻz zimmasiga olmadi<ref name=“Cawthorne”/>. * 1969 yil Badger Herald konservativ talabalar qogʻozi sifatida tashkil etilgan * 1969 yil UW – Medisonning Xovard Temin (Virolog) teskari transkriptaza fermentini birgalikda kashf etdi. * 1970 yil Sterling Hall portlashi. * 1984 yil Universitet tadqiqot parki universitet va biznes oʻrtasida texnologiya transferini ragʻbatlantirish uchun tashkil etilgan * 1998 UW – Medisonning Jeyms Tomson birinchi boʻlib inson embrion ildiz hujayralarini ajratib oldi. * 2020 Koronavirus kasalligining davom etayotgan pandemiyasiga javoban 2019 yil va shtat miqyosida sogʻliqni saqlash boʻyicha [[favqulodda holat]] eʼlon qilingan paytda, UW-Madison 23 martdan kamida yoz mavsumi oxirigacha shaxsan oʻqitishni toʻxtatadi, kurslarni onlayn oʻzgartiradi va kampus operatsiyalarini keskin qisqartiradi<ref>{{cite web|url=https://covid19.wisc.edu|title=COVID-19 (coronavirus)|date=April 6, 2020|website=COVID-19 (Coronavirus)|access-date=October 26, 2021|archive-date=July 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710191037/https://covid19.wisc.edu/|url-status=live}}</ref>. == Qabul jarayoni == Princeton Review Viskonsin-Madison universitetining bakalavriatga kirish tanlovini 92/99 deb baholadi.[49] U. S. News & World Reportning 2022 yilgi yillik reytingi UW–Madisonni „koʻproq tanlangan“ deb tasniflaydi.[50] 2026 yilgi sinf uchun (2022 yilning kuzida roʻyxatga olingan) UW-Madison 60,260 ta arizani qabul qildi va 29,546 (49,0%) qabul qildi. Qabul qilinganlarning 8,635 nafari oʻqishga kirdi, umumiy daromad darajasi (universitetga oʻqishni tanlagan qabul qilingan talabalar ulushi) '''29,2%.''' UW-Madisonning birinchi kursda qolish darajasi 94,2% ni tashkil etadi, 89,2% esa olti yil ichida bitiradi. [[Fayl:1549 siftwinnow.jpg|thumb|300x300px|Bascom Hall, UW-Madisondagi akademik erkinlikka bagʻishlangan „Elakdan oʻtkazish va sinash“ lavhasi]] Universitet COVID-19 pandemiyasiga javoban 2021-yilning kuzgi kirish sinfidan test-ixtiyoriy qabul qilishni boshladi va buni 2024-yil kuzigacha uzaytirdi. 2022-yilda roʻyxatga olingan birinchi kurs talabalarining '''38% dan ACT ballarini topshirganlar;''' oʻrta 50 foiz Kompozit ball '''28 va 33''' orasida edi.[48] SAT ballarini topshirgan birinchi kurs talabalarining 18 foizidan; oʻrta 50 foiz Kompozit ballar '''1370–1500''' edi.[48] Oʻqishga kirgan birinchi kurs talabalari orasida oʻrtacha hisoblanmagan GPA 3,88 ni tashkil etdi. Qabul qilish mahalliy abituriyentlar uchun koʻr-koʻrona<ref>{{cite web |url=https://uwmadison.box.com/s/twlkdyows3m6gsphga32mb2h3nt1kb7x |title=UW-Madison Common Data Set 2017-2018|publisher=University of Wisconsin–Madison Office of the Provost|access-date=2022-11-07}}</ref>. Viskonsin-Madison universiteti Milliy xizmat uchun stipendiya dasturining kollej homiysi boʻlib, 2020-yilda '''10 ta „Merit stipendiyasi“''' mukofotiga homiylik qildi. 2020–2021 oʻquv yilida 30 nafar birinchi kurs talabasi '''Milliy xizmat''' stipendiyasi boʻldi<ref>{{cite web |url=https://uwmadison.box.com/s/vcxo3q1826uq6zfjntr773wcmen3x0cx |title=UW-Madison Common Data Set 2018-2019|publisher=University of Wisconsin–Madison Office of the Provost|access-date=2022-11-07}}</ref>. == Akademiklar == Viskonsin-Madison universiteti, Viskonsin universiteti tizimining eng muhim kampusi, yigirmata birlashgan kollej va maktablarni oʻz ichiga olgan toʻrt yillik yirik tadqiqot universitetidir.'''Qishloq xoʻjaligi va hayot fanlari, biznes, taʼlim, muhandislik, inson ekologiyasi, jurnalistika va ommaviy kommunikatsiya, xat va fan, musiqa, hamshiralik ishi, farmatsiya va ijtimoiy taʼminot''' boʻyicha bakalavriat va magistratura boʻlinmalaridan tashqari, universitetda magistratura va kasbiy maktablar ham mavjud. atrof-muhit tadqiqotlari, huquq, kutubxona va axborot tadqiqotlari, tibbiyot va sogʻliqni saqlash (Tibbiyot va sogʻliqni saqlash maktabi), jamoat ishlari va veterinariya. Toʻrt yillik kunduzgi bakalavriat taʼlim dasturi Karnegi taʼlimni rivojlantirish jamgʻarmasi tomonidan „sanʼat va ilm-fan va kasblar“ deb tasniflanadi va oliy taʼlim darajasi yuqori. Eng yirik universitet kolleji, Adabiyotlar va fanlar kolleji bakalavriat talabalari tarkibining qariyb yarmini oʻz ichiga oladi va '''38 ta kafedra''' va beshta kasb-hunar maktabidan iborat<ref>{{cite web | title=College of Letters & Science | date=August 30, 2010 | publisher=University of Wisconsin Foundation | url=https://www.supportuw.org/how-to-give/school-college/letters-and-science/ | access-date=January 12, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150443/https://www.supportuw.org/how-to-give/school-college/letters-and-science/ | archive-date=January 13, 2018 | url-status=live }}</ref>. , ular talabalarga taʼlim beradi va turli sohalarda tadqiqot olib boradi. astronomiya, iqtisodiyot, geografiya, tarix, tilshunoslik va zoologiya. Bitiruvchi taʼlim dasturi Karnegi tomonidan '''"tibbiy/veterinariya bilan keng qamrovli"''' sifatida tasniflanadi. 2008-yilda u mamlakatda doktorlik darajasi boʻyicha uchinchi oʻrinni egalladi<ref name="NSFDoctorates">{{cite web | url=https://www.nsf.gov/statistics/nsf10309/ | title=Doctorate Recipients from U.S. Universities: Summary Report 2007–08 | publisher=National Science Foundation | access-date=April 10, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100410085357/http://www.nsf.gov/statistics/nsf10309/ | archive-date=April 10, 2010 | url-status=dead | df=mdy-all }}</ref>. == Oʻrni == UW-Madison 2022 yilda akademik va tadqiqot faoliyatini baholovchi Jahon universitetlari Akademik reytingida jahon universitetlari orasida 33-oʻrinni egalladi.[70] 2023-yilda UW-Madison 227 fan toifasidagi Mavzular reytingi bilan birga natijalarga asoslangan tanlamalarga tayanadigan Jahon Universitetlari reytingi markazi tomonidan global miqyosda '''28-oʻrinni egalladi'''<ref>{{cite web|title=Academic Ranking of World Universities 2021|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2021|url-status=live|access-date=October 8, 2020|publisher=ShanghaiRanking Consultancy|archive-date=September 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909134534/http://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2021}}</ref>. 2023 Times Higher Education World University Rankings UW–Madisonni dunyo boʻylab '''81-oʻringa qoʻydi,''' asosan talabalar, oʻqituvchilar va ishga yollovchilar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovlar asosida<ref>{{Cite web |title=World University Rankings 2023 {{!}} Global 2000 List {{!}} CWUR |url=https://cwur.org/2023.php |access-date=2023-07-31 |website=cwur.org |language=en}}</ref>. 2023-yil uchun UW–Madison U. S. News & World Report tomonidan global universitetlar orasida '''63-oʻrinni egalladi'''<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2022/world-ranking#!/page/2/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats|title=World University Rankings 2022|date=August 25, 2021|publisher=Times Higher Education|access-date=September 30, 2021|archive-date=September 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909233054/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2022/world-ranking#!/page/2/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats|url-status=live}}</ref>. UW-Madison bakalavriat dasturi US News & World Report 2022 tomonidan milliy universitetlar orasida '''38-oʻrinni egalladi''' va davlat kollejlari va universitetlari orasida 10-oʻrinni egalladi. Poets&Quants kompaniyasi Viskonsin Biznes maktabi bakalavriat dasturini mamlakatda 22-oʻrinni egalladi, 2022-yildan 10 pogʻonaga koʻtarildi va davlat universitetlari orasida eng yaxshi 10 ta oʻrinni egalladi. USNWR tomonidan 2022-yil uchun reytingga kiritilgan boshqa aspirantura maktablari orasida tadqiqot boʻyicha 33-oʻrin va birlamchi tibbiy yordam boʻyicha 12-oʻrinni egallagan Tibbiyot va sogʻliqni saqlash maktabi, Viskonsin universiteti – Medison taʼlim maktabi toʻrtinchi oʻrinni egalladi, Viskonsin universiteti – Madison muhandislik kolleji. '''26-oʻrinni,''' Viskonsin universitetining huquq fakulteti 29-oʻrinni, Robert M. La Follette nomidagi Jamoatchilik bilan aloqalar maktabi esa 25-oʻrinni egalladi. Wall Street Journal/Times Higher Education College Rankings 2021 15 individual ishlash koʻrsatkichlari asosida UW-Madisonni AQShning 801 ta kollej va universitetlari orasida '''65-oʻrinni egalladi.''' UW-Madison Vashington oylik 2021 Milliy Universitetlar reytingida mamlakatda toʻrtinchi oʻrinni egalladi. 2022-yilda Money.com Amerikadagi eng yaxshi kollejlar roʻyxatida Viskonsin-Madison universitetini 600 ta toʻrt yillik kollejlar universitetlari orasida 17-oʻringa qoʻydi. == Tadqiqotlar == UW-Madison Amerika Universitetlari Assotsiatsiyasining asoschi aʼzosi edi<ref>{{cite news | title=Facts | url=http://www.med.wisc.edu/about/facts-figures/44 | access-date=2019-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170909043016/http://www.med.wisc.edu/about/facts-figures/44 | archive-date=September 9, 2017 | url-status=live</ref>. 2018-moliya yilida maktab tadqiqot va ishlanmalar (AR&D) uchun '''1,206 milliard dollar mablagʻ oldi''' va uni AQShda oliy taʼlim muassasalari orasida sakkizinchi oʻringa qoʻydi.[19] Uning tadqiqot dasturlari 2010 yilda berilgan patentlar soni boʻyicha toʻrtinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |title=Member Institutions and Years of Admission |publisher=Association of American Universities |url=http://www.aau.edu/about/article.aspx?id=5476 |access-date=September 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521132512/http://www.aau.edu/about/article.aspx?id=5476 |archive-date=May 21, 2012 |url-status=live }}</ref>. Viskonsin-Madison universiteti Qoʻshma Shtatlardagi '''33 dengiz granti kollejlaridan biridir.''' Ushbu kollejlar AQSh qirgʻoqlari, Buyuk koʻllar va boshqa dengiz hududlarini saqlash va ulardan amaliy foydalanishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlar, taʼlim, oʻqitish va kengaytirish loyihalarida ishtirok etadi. Universitetda qishloq xoʻjaligidan tortib sanʼatgacha, taʼlimdan tortib muhandislikgacha boʻlgan '''100 ga yaqin tadqiqot''' markazlari va dasturlari mavjud.[82] UW-Madison professori Jeyms Tomson inson embrion ildiz hujayralarini ajratib olgan birinchi [[olim]] boʻlganidan beri u embrion ildiz hujayralarini tadqiq qilishning yirik akademik markazi hisoblanib kelgan. Bu butun dunyo boʻylab universitetning tadqiqot dasturlariga katta eʼtibor va hurmatni keltirdi. Universitet ildiz hujayralari boʻyicha tadqiqotlar boʻyicha yetakchi boʻlib qolmoqda, bunga qisman Viskonsin bitiruvchilari tadqiqot jamgʻarmasi moliyalashtirish va WiCell kompaniyasini targʻib qilish yordam berdi<ref>{{cite web |url=http://www.wisc.edu/research/centers.php |title=University of Wisconsin–Madison Research Centers and Programs |publisher=Wisc.edu |access-date=March 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309023850/http://www.wisc.edu/research/centers.php |archive-date=March 9, 2012 |url-status=dead |df=mdy-all }}</ref>. Uning Dvigatel tadqiqot markazi deb nomlangan ichki yonuv dvigatellari boʻyicha tadqiqot markazi General Motors bilan besh yillik hamkorlik shartnomasiga ega.[84] Shuningdek, u federal hukumatdan koʻp million dollarlik mablagʻ oluvchi boʻlgan<ref>{{cite web | title=Stem Cell and Regenerative Medicine Center | date=September 2, 2010 | publisher=Wisconsin Alumni Research Foundation | url=https://www.supportuw.org/how-to-give/school-college/graduate-school/stem-cell-regenerative/ | access-date=January 12, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150506/https://www.supportuw.org/how-to-give/school-college/graduate-school/stem-cell-regenerative/ | archive-date=January 13, 2018 | url-status=live }}</ref>. [[Fayl:UW Health and UWSMPH.jpg|thumb|300x300px|UW Health and UWSMPH]] Muhandislik fizikasi kafedrasi '''magnit termoyadroviy''' '''energiyasining''' ilmiy-texnik asoslarini ilgari surish boʻyicha tadqiqotlar olib boradi. Ularda 20 dan ortiq aspirantlar mavjud va har yili yangi talabalarni jalb qilishadi. Ularning tadqiqotlari induktiv boʻlmagan ishga tushirish usullarini, ion giroskopik turbulent beqarorlik va dinamikani oʻrganishni, asosiy chekka ulanishini tushunishni va diagnostika tizimlarini ishlab chiqishni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite web|url=https://hsx.wisc.edu/|title=HSX – Helically Symmetric eXperiment: HSX Fusion Energy Device Website|website=hsx.wisc.edu}}</ref>. 2013 yil iyun oyida Amerika Qoʻshma Shtatlari Milliy Sogʻliqni saqlash instituti Viskonsin universitetida '''18,13 million''' dollarlik tadqiqotni moliyalashtirishi xabar qilingan. Tadqiqot Ebola, Gʻarbiy Nil va gripp kabi viruslarning halokatli xususiyatlarini oʻrganadi. Tadqiqotning maqsadi eng halokatli patogenlar bilan kurashish uchun yangi dori-darmonlarni topishga yordam berishdir<ref>{{cite web |url=http://vaccinenewsdaily.com/medical_countermeasures/325430-nih-funds-18-13-million-study-on-ebola-west-nile-and-flu-viruses/ |title=NIH funds 538.13 million study on Ebola, West Nile and flu viruses |last1=Tinder |first1=Paul |date=June 10, 2013 |publisher=VaccineNewsDaily |access-date=12 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905124345/http://vaccinenewsdaily.com/medical_countermeasures/325430-nih-funds-18-13-million-study-on-ebola-west-nile-and-flu-viruses/ |archive-date=September 5, 2013 |url-status=live</ref>.}} '''2012 yilda''' UW-Madisonning mushuklar ustida oʻtkazgan tajribalari Hayvonlarga axloqiy munosabatda boʻlgan odamlar tomonidan tanqid ostiga olindi, ular hayvonlarni suiisteʼmol qilganliklarini daʼvo qilishdi. 2013 yilda NIH agentlik tekshiruvi kutilgunga qadar tadqiqotni moliyalashtirishni qisqa muddatga toʻxtatdi. Keyingi yili universitet Hayvonlarni himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunni bir necha marta buzgani uchun 35 000 dollardan ortiq jarimaga tortildi. Bill Maher, Jeyms Kromvel va boshqalar '''2014-yilda''' yakunlangan eksperimentlarga qarshi chiqishdi. Universitet tadqiqot va hayvonlarga koʻrsatilayotgan gʻamxoʻrlikni himoya qilib, PETAning eʼtirozlari tashkilot tomonidan shunchaki „stend“ ekanligini daʼvo qildi. == Yotoqxona == [[Fayl:Aeroplane view of University of Wisconsin, Madison, Wisconsin (64127).jpg|thumb|300x300px|Viskonsin universitetining samolyot koʻrinishi, Madison, Viskonsin (64127)]] Birinchi bino qismida joylashgan Bascom Hall, campusning '''"markaziy qismini"''' ifodalovchi ayollar simvolidan biridir<ref>{{cite web | title=Bascom Hall Home Page | publisher=UW–Madison | url=http://www.bascom.wisc.edu/ | access-date=January 19, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071103185308/http://www.bascom.wisc.edu/ | archive-date=November 3, 2007 | url-status=live }}</ref>. U 1857 yilida qurilgan bu binoning ustida bir vaqtning oʻqida joylashgan bezak yonarib qoʻyilgan, lekin 1916 yilidagi yon uyushmasida yonib ketgan. Yillardan beri binoga bir necha marta qoʻshimcha qurilmalar qoʻshildi. Hozirgi kunda bino kancler va oʻquv ishlari rektorining ofislarini joylashgan. Bascom Hall Bascom Hill tarixiy maydonida joylashgan Bascom Hill Tarixiy Hududlari roʻyxatiga kiritilgan binolardan biri hisoblanadi<ref>{{cite web | title=National Register of Historic Places | publisher=National Register of Historic Places | url=http://www.cr.nps.gov/nr/ | access-date=January 19, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070120161120/http://www.cr.nps.gov/nr/ | archive-date=January 20, 2007 | url-status=live }}</ref>. Bascom Hallning ikki tomonida joylashgan ikki eng qadimiy binoda. Federal uslubida '''John F. Rague''' tomonidan dizayn qilingan universitetning eng qadimiy binosi, North Hall (1851-yilda qurilgan), Michigan shtatidagi Ann Arbor maktablariga oʻxshash boʻlishi rejalashtirilgan. U hozir ham siyosatshunoslik kafedrasining uyida ishlatilmoqda. Uning qarshidagi ikki qardoshi, South Hall (1855 yilda qurilgan), 1871 yilda Ayollar Kolleji Binosi (hozirgi Chadbourne Hall joylashuvi) qurilgani oldin ayollar yurti sifatida xizmat qilgan<ref>{{Cite web |title=History of University Housing |url=https://www.housing.wisc.edu/about/history/ |access-date=2023-04-10 |website=University Housing |language=en-US}}</ref>. Adabiyot va fanlar kolleji boshqaruv idoralarining hozirgi ofislarida joylashgan. === Karillon torning kechki koʻrinishi === 1936-yilda qurilgan Karillon tor Warren Laird va Paul Philippe Cret tomonidan dizayn qilingan va Bascom Hallning balustradi bilan shu tarzda bir xil boʻlib qolinadi.[114] Karillonda '''56 ta bronz qoʻngʻiroqlar mavjud,''' eng katta qoʻngʻiroq 6,800 funt ogʻirligida<ref>{{cite web |title=Carillon Tower |date=January 2012 |url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/Property/HI100642 |access-date=2022-01-21 |publisher=Wisconsin Historical Society}}</ref>. Avtomatik tizim soatda qoʻngʻiroqni tutiladi va „Varsity“ va „On, [[Viskonsin|Wisconsin]]!“ kabi qoʻshiqlarni ijro etadi. Torning sharq tomonida, Madison mintaqasida Qora Soqol rahbari Black Hawkning monumenti joylashgan, u AQSH armiyasi bilan janubi Viskonsinda yerlilarning orasidagi oxirgi siljishga oid boʻlgan oxirgi urushni ifodalaydi<ref>{{Cite web |title=Carillon Tower near the Social Sciences Building |url=https://lakeshorepreserve.wisc.edu/visit/places/carillon-tower/ |access-date=2023-03-18 |website=Lakeshore Nature Preserve |language=en-US}}</ref>. Madisonda, shtat kapitoliysidan taxminan bir mil uzoqlikda joylashgan universitetning asosiy kampusi qisman Mendota va Monona koʻllari orasidagi isthmusda joylashgan. Asosiy kampus '''933 akr''' (378 ga) erni oʻz ichiga oladi, shu bilan birga butun shtatdagi tadqiqot stantsiyalari bilan birga butun kampus '''10,600 akr''' (4,290 ga) dan ortiq maydonni egallaydi. Markaziy kampus asosan Madison shahrining koʻcha tarmogʻiga toʻgʻri keladigan shahar tartibida joylashgan, bundan mustasno Viskonsin universiteti kasalxonasi va klinikalari va Gʻarbiy tomondagi tadqiqot parkidagi Psixiatriya va klinikalar boʻlimi. Viskonsin universiteti-Madison arboretumi, mahalliy ekotizimlar uchun namoyish maydoni, Madisonning gʻarbiy tomonida joylashgan. Asosiy kampus meʼmorlar J. T.V. tomonidan ishlab chiqilgan yoki nazorat qilingan koʻplab binolarni oʻz ichiga oladi. Jennings va Artur Peabodi. Kampus hayotining markazi Memorial Union hisoblanadi. UW-Madison kampusi '''Travel + Leisure''' va Condé Nast Traveler tomonidan Qoʻshma Shtatlardagi eng goʻzal kollej kampuslaridan biri sifatida tan olingan.[106][107] Kampusning gʻayrioddiy xususiyatlaridan biri bu Babcock Hall sut zavodi va doʻkoni, muzqaymoqlari bilan mashhur boʻlgan toʻliq ishlaydigan sut zavodi<ref>{{Cite web |date=2012-01-01 |title=1000 BASCOM MALL {{!}} Property Record |url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/Property/HI100094 |access-date=2023-04-10 |website=Wisconsin Historical Society |language=en}}</ref>. [[Neoklassik uslub]]da qurilgan inshootlar qatoriga Birge Hall va [[Viskonsin tarixiy jamiyati]] kiradi<ref>{{Cite web |date=2012-01-01 |title=816 State St. {{!}} National or State Registers Record |url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/NationalRegister/NR1817 |access-date=2023-04-10 |website=Wisconsin Historical Society |language=en}}</ref>. == Kutubxonalar == Viskonsin-Madison universiteti [[Shimoliy Amerika]]da 12-chi yirik tadqiqot kutubxonasiga ega<ref name="ARL">{{Cite journal |last=Mian |first=Anam |last2=Gross |first2=Holly |date=2023-02-10 |title=ARL Statistics 2021 |url=https://publications.arl.org/ARL-Statistics-2021 |language=en}}</ref>. Kampusda 30 dan ortiq professional va maxsus kutubxonalar xizmat qiladi<ref>{{Cite web |title=Locations {{!}} UW-Madison Libraries |url=https://www.library.wisc.edu/locations/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu}}</ref>. Kampus kutubxonasi kolleksiyalari butun tarix davomida insoniyat soʻrovini aks ettiruvchi 11 milliondan ortiq jildlarni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite journal |last=Kyrillidou |first=Martha |last2=Morris |first2=Shaneka |last3=Roebuck |first3=Gary |date=2011-10-06 |title=ARL Statistics 2009-2010 |url=https://publications.arl.org/ARL-Statistics-2009-2010/ |language=en}}</ref>. Bundan tashqari, toʻplamlar '''103 844''' dan ortiq seriya nomlari, '''6,4 million mikroformalar va 8,2 milliondan ortiq davlat hujjatlari,''' xaritalar, musiqiy notalar va audiovizual materiallar kabi boshqa formatdagi buyumlardan iborat edi<ref>{{Cite journal |last=Kyrillidou |first=Martha |last2=Morris |first2=Shaneka |last3=Roebuck |first3=Gary |date=2011-10-06 |title=ARL Statistics 2009-2010 |url=https://publications.arl.org/ARL-Statistics-2009-2010/ |language=en}}</ref>. Har yili kutubxona foydalanuvchilariga 1 milliondan ortiq jildlar tarqatiladi<ref>{{cite web| title=About the Campus Libraries| publisher=UW–Madison general library system| url=http://www.library.wisc.edu/news/about/aboutthelibraries.html| access-date=January 29, 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20080829175521/http://www.library.wisc.edu/news/about/aboutthelibraries.html| archive-date=August 29, 2008| url-status=dead| df=mdy-all}}</ref>. Memorial kutubxona kampusdagi gumanitar va ijtimoiy fanlar boʻyicha asosiy tadqiqot muassasasi boʻlib xizmat qiladi. Bu shtatdagi eng katta kutubxona boʻlib, 3,5 million jilddan ortiq<ref>{{Cite web |title=General Information |url=https://www.library.wisc.edu/memorial/about-memorial/general-information/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Special Collections |url=https://www.library.wisc.edu/specialcollections/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>. Shuningdek, unda davriy nashrlar toʻplami, mahalliy va xorijiy gazetalar, Maxsus toʻplamlar<ref>{{Cite web |title=Special Collections |url=https://www.library.wisc.edu/specialcollections/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>, Mills musiqa kutubxonasi<ref>{{Cite web |title=Mills Music Library |url=https://www.library.wisc.edu/music/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref> va UW Digital Collections Center<ref>{{Cite web |title=UWDCC |url=https://www.library.wisc.edu/uwdcc/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>. joylashgan. UW-Madison kutubxonalari Katta oʻnlik akademik ittifoqiga aʼzo<ref>{{Cite web |title=Libraries |url=https://btaa.org/library/Libraries |access-date=2023-08-30 |website=Default |language=en}}</ref>. Steenbock Memorial Library asosiy ilmiy kutubxona boʻlib, Qishloq xoʻjaligi va hayot fanlari kolleji, Muhandislik kolleji, Veterinariya tibbiyoti maktabi, UW-Extension va Cooperative Extension hamda Liberal sanʼat va fan kolleji botanika, kimyo, Informatika, statistika va zoologiya<ref>{{Cite web |title=History - Who We Serve |url=https://www.library.wisc.edu/steenbock/about-steenbock/library-history/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>. Viskonsin-Madison universiteti arxivlar va yozuvlarni boshqarish boʻlimi va ogʻzaki tarix dasturi ham Stinbok kutubxonasida joylashgan. '''Kutubxona 1920-yillarda''' oziq-ovqatlarni D vitamini bilan boyitishning arzon usulini ishlab chiqqan UW professori '''Garri Stinbok (1886–1967)''' sharafiga nomlangan. Bu kutubxona hamma uchun ochiq. Wendt muhandislik kutubxonasi yopilgandan soʻng<ref>{{Cite web |title=Libraries Complete Transitioning Services Out of Wendt Commons, Into Steenbock |url=https://www.library.wisc.edu/news/2018/04/23/libraries-to-complete-transitioning-services-out-of-wendt-commons-into-steenbock/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>. Steenbock kutubxonasi Patent va tovar belgilarining depozitariy kutubxonasi etib tayinlandi va u AQShning barcha foydali, dizayn va zavod patentlarini saqlaydi hamda keng jamoatchilik uchun ham maʼlumot vositalari va yordam beradi. UW – Medison hamjamiyati. [[Fayl:University of Wisconsin–Madison August 2022 34 (Henry Mall).jpg|thumb|University of Wisconsin–Madison August 2022 34 (Henry Mall).]] Bakalavriat talabalari oʻzlariga kerak boʻlgan koʻplab manbalarni Helen C. White Halldagi kollej kutubxonasida topishlari mumkin<ref>{{cite web| title=College Library| publisher=UW–Madison general library system| url=http://college.library.wisc.edu/| access-date=January 19, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110213071807/https://www.college.library.wisc.edu/| archive-date=February 13, 2011| url-status=live}}</ref>. Maxsus toʻplamlar orasida Etnik tadqiqotlar, Karyera, Ayollar va Gaus (Sheʼriyat) mavjud. Bakalavrlarning akademikdan tashqari qiziqishlarini qoʻllab-quvvatlash maqsadida yaratilgan „Ochiq kitoblar“ toʻplamida DVD, audio kitoblar va video oʻyinlar hamda qogʻozli kitoblar mavjud<ref>{{cite web| title=College Library| publisher=UW–Madison general library system| url=http://college.library.wisc.edu/| access-date=January 19, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110213071807/https://www.college.library.wisc.edu/| archive-date=February 13, 2011| url-status=live}}</ref>. Kutubxonada, shuningdek, qahvaxona, '''Open Book kafesi''' mavjud<ref>{{cite web| title=Open Book Café| publisher=The Wisconsin Union| url=http://www.union.wisc.edu/food/openbook.html| access-date=July 21, 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080613194859/http://www.union.wisc.edu/food/openbook.html| archive-date=June 13, 2008| url-status=dead| df=mdy-all}}</ref>. Kollej kutubxonasida 200 dan ortiq kompyuter ish stantsiyalari, DV tahrirlash stantsiyalari, skanerlar, afishalarni chop etish va jihozlarni (jumladan, noutbuklar, raqamli kameralar, proyektorlar va boshqalar) tekshirishga ega media markaz mavjud. Ebling sogʻliqni saqlash fanlari kutubxonasi Sogʻliqni saqlash fanlari oʻquv markazida joylashgan. U 2004 yilda Middleton kutubxonasi, Veston kutubxonasi va Power farmatsevtika kutubxonasi kollektsiyalari va xodimlarini birlashtirgandan soʻng ochilgan<ref>{{cite web | title=Ebling Library | publisher=UW–Madison General Library System | url=http://ebling.library.wisc.edu/ | access-date=July 14, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090801130117/http://ebling.library.wisc.edu/ | archive-date=August 1, 2009 | url-status=live }}</ref>. Qizil sport zalida joylashgan LGBT talabalar markazi queer-mavzuli fantastika va badiiy boʻlmagan adabiyotlar uchun kutubxona vazifasini bajaradi va butun kampus uchun treninglar va resurslar bilan taʼminlaydi<ref>{{Cite web|url=https://lgbt.wisc.edu/about-2/about-the-cc/|title=About the CC – LGBT Campus Center – UW–Madison|website=lgbt.wisc.edu|access-date=2017-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010125722/https://lgbt.wisc.edu/about-2/about-the-cc/|archive-date=October 10, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lgbt.wisc.edu/|title=LGBT Campus Center – Division of Student Life – UW–Madison|website=lgbt.wisc.edu|access-date=2017-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430164733/https://lgbt.wisc.edu/|archive-date=April 30, 2017|url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Wisconsin Historical Society library reading room.jpg|thumb|Viskonsin Tarixiy Jamiyati kutubxonasi oʻqish zali]] '''Kohler sanʼat kutubxonasi Conrad A.''' Elvehjem binosida Chazen sanʼat muzeyi qarshisida joylashgan boʻlib, sanʼat va arxitektura uchun asosiy kampus manbasi boʻlib xizmat qiladi. Kutubxona sanʼat va sanʼat tarixi boʻlimlarini, shuningdek, Chazen muzeyini qoʻllab-quvvatlaydi. Uning toʻplamlari barcha davrlardagi jahon sanʼati harakatlarini qamrab oluvchi 185 000 jilddan ortiq<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.library.wisc.edu/art/collections/about-our-collections/|title=About Our Collections|date=2016-09-23|website=Kohler Art Library|access-date=September 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909124352/https://www.library.wisc.edu/art/collections/about-our-collections/|archive-date=September 9, 2016|url-status=live}}</ref>. Kutubxonaning oʻziga xos jihati bu „Rassomlar kitoblari toʻplami“ boʻlib, unda 175 nashriyot va rassomlarning 1000 dan ortiq rassomlarning kitoblari mavjud<ref name=":0" />. 1970-yilda Kohler san'at kutubxonasi direktori Uilyam C. Bunce tomonidan o'quv resursi sifatida yaratilgan to'plam 2007-yilda UW Raqamli to'plamlar markazi tomonidan raqamlashtirilgan<ref>{{Cite news|url=http://www.choice360.org/blog/artists-book-collection|title=The Artists' Book Collection: A conversation with Lyn Korenic|last=Raddatz|first=Emma|date=April 1, 2016|work=Ask an Archivist|access-date=September 23, 2016|via=Choice|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924112837/http://www.choice360.org/blog/artists-book-collection|archive-date=September 24, 2016|url-status=live}}</ref>. Kohler sanʼat kutubxonasi direktori Uilyam C. Bunce tomonidan 1970 yilda oʻquv manbasi sifatida yaratilgan toʻplam 2007 yilda UW Digital Collections Center tomonidan raqamlashtirilgan<ref>{{Cite web |title=Search UW-Madison Libraries |url=https://search.library.wisc.edu/ |access-date=2023-08-30 |website=search.library.wisc.edu}}</ref>. Kohler sanʼat kutubxonasi jamoatchilik uchun ochiq. UW–Madison Libraries oʻzining onlayn katalogini yuritadi<ref>{{Cite web |title=Search UW-Madison Libraries |url=https://search.library.wisc.edu/ |access-date=2023-08-30 |website=search.library.wisc.edu}}</ref>. '''U 30 dan ortiq''' kampus kutubxonalariga tegishli boʻlgan kitoblar, davriy nashrlar, audiovizual materiallar, xaritalar, musiqiy qoʻshiqlar, mikroformalar va kompyuter [[Maʼlumotlar bazasi|maʼlumotlar bazalari]] uchun bibliografik yozuvlarni, shuningdek, Viskonsin universiteti tizimi kutubxonalarining bir qismi uchun yozuvlarni oʻz ichiga oladi. UW-Madison Libraries veb-sayti UW-Madison bilan bogʻliq boʻlganlar tomonidan foydalanish uchun litsenziyalangan resurslarga kirishni taʼminlaydi, shuningdek, World Wide Webda ochiq mavjud. == Muzeylar == Geologiya muzeyida dunyoning turli burchaklaridan toshlar, minerallar va fotoalbomlar mavjud. Eng diqqatga sazovor joylar orasida qora yorugʻlik xonasi, oʻtish joyi va Barringer meteoritining parchasi bor. Baʼzi diqqatga sazovor qoldiqlar orasida Viskonsinda yigʻilgan birinchi dinozavr skeleti (Edmontosaurus), Kanzasdagi boʻr davridagi boʻrdan olingan akula (Squalicorax) va suzuvchi dengiz zambaklar koloniyasi (Uintacrinus) va fermada topilgan Boaz Mastodon kiradi. 1897 yilda janubi-gʻarbiy Viskonsinda<ref>{{cite web | title=UW Geology Museum | publisher=UW–Madison | url=http://www.geology.wisc.edu/~museum/ | access-date=January 19, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070201171844/http://www.geology.wisc.edu/~museum/ | archive-date=February 1, 2007 | url-status=live }}</ref>. '''Chazen sanʼat muzeyi, ilgari Elvexjem sanʼat muzeyi,''' 700-yildan ortiq sanʼatni qamrab olgan rasmlar, chizmalar, haykaltaroshlik, bosma va fotosuratlar toʻplamini saqlaydi<ref>{{cite web | title=Chazen Museum of Art | publisher=University of Wisconsin–Madison | url=https://www.chazen.wisc.edu/ | access-date=January 12, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180209022926/https://www.chazen.wisc.edu/ | archive-date=February 9, 2018 | url-status=live }}</ref>. [[Fayl:State-historical-society.jpg|thumb|300x300px|Milliy tarix muzeyi]] Universitetning Zoologiya muzeyida tadqiqot va oʻqitish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan 500 000 ga yaqin zoologik namunalar toʻplami mavjud. Maxsus kollektsiya Galapagos orollari bilan bogʻliq skeletlar, artefaktlar va tadqiqot ishlarini oʻz ichiga oladi. 1978-yildan beri UW-Madison zoologiya muzeyi [[Ekvador]] hukumati Galapagos orollaridan anatomik namunalarni yigʻish uchun ruxsat bergan uchta muzeydan biri boʻlib kelgan<ref>{{cite web |url=http://www.zoology.wisc.edu/uwzm/about.html |title=About the UW–Madison Zoological Museum |publisher=Zoology.wisc.edu |access-date=March 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312110723/http://www.zoology.wisc.edu/uwzm/about.html |archive-date=March 12, 2012 |url-status=live }}</ref>. '''L. R. Ingersoll''' fizika muzeyida klassik va zamonaviy fizikani namoyish qiluvchi bir qator eksponatlar mavjud. Koʻrgazmalarning koʻpchiligi tashrif buyuruvchilar bilan amaliy muloqot qilish imkonini beradi. Muzeyda bir qancha tarixiy asboblar va suratlar ham namoyish etilgan<ref>{{cite web|access-date=January 31, 2009|title=L. R. Ingesoll Physics Museum|publisher=U. W. Physics department|url=http://www.physics.wisc.edu/museum/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216232855/http://www.physics.wisc.edu/museum/|archive-date=February 16, 2009|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. == Oʻquvchilar hayoti == Universitet yigirmadan ortiq [[turar joy]] zallarini, jumladan, oʻquv jamoalari va yaqinlik jamiyatlarini boshqaradi. Ular ikkita alohida mahallada tarqalgan: '''Lakeshore va Janubi-Sharqiy.''' Eng katta turar joy 1250 talaba sigʻimiga ega, eng kichigida esa 30 nafar aholi istiqomat qiladi<ref>{{Cite web |title=Residence Halls |url=https://www.housing.wisc.edu/residence-halls/ |access-date=2023-03-09 |website=University Housing |language=en-US}}</ref>. Mendota koʻli qarshisida joylashgan Lakeshore mahallasida oʻn uchta turar joy va toʻrtta ovqatlanish bozori mavjud. Mahalla Ebling va Steenbock kutubxonalari va muhandislik kampusiga yaqin. Medison shahar markazi yaqinidagi '''Janubi-Sharqiy mahallada sakkizta turar joy''' va ikkita ovqatlanish bozori joylashgan<ref>{{Cite web |title=Neighborhoods |url=https://www.housing.wisc.edu/residence-halls/halls/neighborhoods/ |access-date=2023-03-18 |website=University Housing |language=en-US}}</ref>. Koʻl qirgʻogʻi va Janubi-Sharqiy mahallalar qarama-qarshi turmush tarzi tufayli raqib hisoblanadi. Janubi-sharqiy yotoqxonalar koʻproq ijtimoiy hisoblanadi, Lakeshore yotoqxonalari esa tinchroq<ref>{{Cite web |last=aurand |date=2018-05-06 |title=UW-Madison residence hall neighborhoods differ in more ways than location |url=https://betweentwolakes.journalism.wisc.edu/2018/05/06/filler-8/ |access-date=2023-03-18 |website=Between Two Lakes |language=en-US }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Qishda, ikki tomon Bascom tepaligida qor toʻpi uchun uchrashadi, bu „Bascom uchun jang“ deb nomlanuvchi yuzlab talabalarni jalb qiladi<ref>{{Cite web |last=Price '96 |first=Jenny |date=18 March 2023 |title=5 Campus Rivalries {{!}} On Wisconsin |url=https://onwisconsin.uwalumni.com/5-campus-rivalries/ |access-date=2023-03-18 |language=en-US}}</ref>. [[Fayl:Barnard Residence Hall.jpg|thumb|Yotoqxona]] '''Barnard qarorgohi''' Barnard Residence Hall, kampusdagi eng qadimgi turar-joy binosi, '''1913''' yilning kuzida ikkinchi ayollar yotoqxonasi sifatida oʻz eshiklarini ochdi. Bino Italiya [[Uygʻonish davri]] uslubiga ega boʻlib, oʻz nomini sobiq kansler Genri Barnardga bogʻlab qoʻygan boʻlib, u kinoya bilan kampusdagi talabalar turar joyiga qarshi boʻlib, uni muassasa daromadini kamaytiradi deb hisoblagan<ref>{{Cite web |title=Celebrating 100 Years of Barnard Hall {{!}} Wisconsin Alumni Association |url=https://www.uwalumni.com/news/barnard-hall-100/ |access-date=2023-04-24 |website=www.uwalumni.com |language=en}}</ref>. '''Qoʻshni Chadbourne Residence Hall''' bilan bir qatorda, Barnard Hall Chadbourne turar-joy kollejining bir qismi boʻlib, butun bino boʻylab yashash uchun taʼlim jamiyatidir<ref>{{cite web |title=Chadbourne Residential College |url=https://www.housing.wisc.edu/residence-halls/learning-communities/chadbourne/}}</ref>. Barnard Residence Hall Rhetaʼs Market, bufet uslubidagi ovqatlanish zali bilan bogʻlangan<ref>{{cite web |title=Rheta's Market |url=https://www.housing.wisc.edu/dining/locations/rhetas/}}</ref>. '''2012-yil 22-mayda Viskonsin shtatining''' Xo-Chunk millati universitetdagi yangi turar joy uchun asl Xo-chunk atamasining oʻzgarishi boʻlgan „Dejope“ nomidan foydalanishga ruxsat beruvchi rezolyutsiya qabul qildi. Teejop Xo-Chunk tilida „Toʻrt koʻl“ degan maʼnoni anglatadi va tubjoy amerikaliklar bu soʻzni ming yillar davomida Medison hududini tasvirlash uchun ishlatishgan<ref>[http://www.housing.wisc.edu/dejope Dejope Residence Hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121209033424/http://www.housing.wisc.edu/dejope|date=December 9, 2012}} Retrieved on December 2, 2012</ref>. Bino va uning maydonlari hududdagi tepaliklar va koʻllarning tasvirlarini oʻz ichiga oladi va Mendota koʻliga qaraydigan olov doirasini oʻz ichiga oladi. Dejope Xoll oʻz nomini toʻrt koʻl degan <ref>{{Cite web |title=Dejope Meaning {{!}} Wisconsin Alumni Association |url=https://www.uwalumni.com/news/dejope-meaning/ |access-date=2023-04-24 |website=www.uwalumni.com |language=en}}</ref>. UW-Madison mamlakatdagi ikkita kundalik talaba gazetasiga ega yagona universitet<ref>Unigo. [http://www.unigo.com/university_of_wisconsin-madison/ University of Wisconsin-Madison] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230234421/http://www.unigo.com/university_of_wisconsin-madison/ |date=December 30, 2013 }}.</ref><ref>Campus Explorer. [http://www.campusexplorer.com/college-advice-tips/68359F84/College-Towns-Madison-Wisconsin/ College Towns: Madison, Wisconsin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231001129/http://www.campusexplorer.com/college-advice-tips/68359F84/College-Towns-Madison-Wisconsin/ |date=December 31, 2013 }}</ref><ref>: Mark Lisheron. „[http://ajrarchive.org/Article.asp?id=3307 A Campus Newspaper War in Wisconsin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230235917/http://ajrarchive.org/Article.asp?id=3307 |date=December 30, 2013 }}“, ''American Journalism Review'', April 1999. Retrieved December 28, 2013.</ref><ref>Rogers Worthington. „[http://articles.chicagotribune.com/1987-03-19/news/8701210685_1_student-headline-city-editor Tussle Between College Papers Is Not Just Academic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230234907/http://articles.chicagotribune.com/1987-03-19/news/8701210685_1_student-headline-city-editor |date=December 30, 2013 }}“, ''Chicago Tribune'', March 19, 1987</ref>. 1892 yilda tashkil etilgan Daily Cardinal va 1969 yilda tashkil etilgan The Badger Herald. The Piyoz 1988-yilda tashkil etilgan. ikki UW-Madison junior tomonidan va '''2001-yilda Nyu-York''' shahriga koʻchib oʻtishdan oldin Madisonda nashr etilgan. Shuningdek, u 2007-yilda tashkil etilgan The Madison Misnomer bakalavriat komediya gazetasining uyidir. UW-Madison, shuningdek, mamlakatda faqat ikkita milliy miqyosda tarqatiladigan bakalavriat xalqaro tadqiqotlar jurnallaridan biri joylashgan. '''Journal of Bakalavr xalqaro tadqiqotlari jurnali (JUIS)''' raqobatbardosh nashr boʻlib, unda koʻrib chiqilgan ilmiy maqolalar mavjud. '''U 2003-yilda''' Devid Koddon tomonidan Viskonsin universiteti-Madison Leadership Trust koʻmagida tashkil etilgan. [[Fayl:Allen Centennial Garden.jpg|thumb|300x300px|Milliy bogʻ]] Viskonsin universiteti-Madison kampus radiostansiyasi WSUM '''91,7 FM, „Koʻldagi ilon“'''<ref>{{cite web|title=WSUM|publisher=WSUM.org|url=http://www.wsum.org|access-date=January 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070201211310/http://wsum.org/|archive-date=February 1, 2007|url-status=live}}</ref>. Tarixan, UW-Madison talabalar tomonidan boshqariladigan radiostantsiyalar toʻplamiga ega boʻlgan, ularning bir qismi Amerika Qoʻshma Shtatlari Federal Aloqa Komissiyasi (FCC) bilan ishlagandan keyin eshittirishni toʻxtatgan. Hozirgi WSUM radiostantsiyasi 1997-yilda '''FCC''' litsenziyasini olish va minora qurish uchun uzoq davom etgan kurash tufayli faqat veb-translyatsiya formatida ish boshlagan. Bu 2002-yil 22-fevralgacha besh yil davom etdi, stansiya Viskonsin shtatining Montrose shahridagi minorasidan '''91,7''' da FM toʻlqinlarida eshittirishni boshladi. Hozirda radiostantsiyada 200 ga yaqin koʻngilli DJ va sakkizta pullik menejer ishlaydi. Barcha UW-Madison talabalari, shuningdek, cheklangan miqdordagi jamoat aʼzolari stantsiyani boshqarishda ishtirok etishlari mumkin. WSUM butunlay bepul format boʻlib qolmoqda, yaʼni efirdagi xodimlar oʻz xohishiga koʻra bir nechta cheklovlar bilan turli xil musiqa va nutq dasturlarini namoyish etishlari mumkin. WSUM oʻz yangiliklari, '''Badger sport musobaqalarining''' oʻyin-oʻyin translyatsiyalari va noyob jamoat xizmati eʼlonlari uchun Viskonsin Broadcasters Association tomonidan koʻplab mukofotlarga sazovor boʻldi<ref>"Free-spirited Radio Shows", ''Wisconsin State Journal'', February 22, 2007, p. B1. [https://www.madison.com/archives/read.php?ref=/wsj/2007/02/22/0702210643.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212120716/http://www.madison.com/archives/read.php?ref=%2Fwsj%2F2007%2F02%2F22%2F0702210643.php|date=February 12, 2008}}. Retrieved July 2, 2008</ref>. == Tashkilotlar == '''800 dan ortiq talaba''' tashkiloti yoki klublari UW-Madisondagi yetakchilik va jalb etish markazida (CFLI) har yili roʻyxatdan oʻtadi<ref>{{cite web |title=Registered Student Organization (RSO) Directory |url=http://soo.studentorg.wisc.edu/sooform/search/default.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923123814/http://soo.studentorg.wisc.edu/sooform/search/default.asp |archive-date=September 23, 2008 |access-date=October 5, 2008 |publisher=Student Organization Office |df=mdy-all}}</ref>. Maktabdagi talabalar tashkilotlari tarkibiga Acacia,<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/WisconsinAcacia|title=Acacia Fraternity – Lamedth Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418143326/https://win.wisc.edu/organization/WisconsinAcacia|archive-date=April 18, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Alpha Chi Omega,<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/alphachiomega|title=Alpha Chi Omega – Kappa Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905210721/https://win.wisc.edu/organization/alphachiomega|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Alpha Delta Phi,<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/adphi|title=Alpha Delta Phi Wisconsin Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905211813/https://win.wisc.edu/organization/adphi|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Alpha Gamma Rho<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/agr|title=Alpha Gamma Rho Wisconsin Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527184443/https://win.wisc.edu/organization/agr|archive-date=May 27, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Delta Chi<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/DeltaChi|title=Delta Chi Fraternity – Wisconsin Colony|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905204335/https://win.wisc.edu/organization/DeltaChi|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> va Sigma Alpha<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/sigmaalpha-alphatau|title=Sigma Alpha – Alpha Tau Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906012931/https://win.wisc.edu/organization/sigmaalpha-alphatau|archive-date=September 6, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> birodarliklari boʻlimlari kiradi. Alpha Chi Sigma universitetda 1902 yilda tashkil etilgan. Diniy talabalar tashkilotlariga Athletes in Action,<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/aiauw|title=Athletes in Action-UW|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421075652/https://win.wisc.edu/organization/aiauw|archive-date=April 21, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Chi Alpha Campus Ministries<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/ChiAlphaUW|title=Chi Alpha UW Madison|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905203444/https://win.wisc.edu/organization/ChiAlphaUW|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> va Xristian yuridik jamiyati<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/christianlaw|title=Christian Legal Society, UW-Madison Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905204149/https://win.wisc.edu/organization/christianlaw|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> nasroniy tashkilotlarining filiallari kiradi. Pres House<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/preshouse|title=Pres House-UW|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2020-04-24|archive-date=July 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713052144/https://win.wisc.edu/organization/preshouse|url-status=live}}</ref> PCUSA bilan erkin aloqador boʻlgan ilgʻor talabalar tashkiloti boʻlib, u har xil millatdagi talabalarni oʻz ibodatlariga va boshqa turli yigʻilishlarga kutib oladi. Viskonsindagi Lyuteran cherkovi UW-Madison talabalariga xizmat qiluvchi xristian cherkovi va kampus xizmatidir<ref>{{cite web |title=Welcome to Chapel |url=https://www.wlchapel.org/im-new/welcome/ |website=Wisconsin Lutheran Chapel |access-date=2 March 2020 |archive-date=March 2, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302044918/https://www.wlchapel.org/im-new/welcome/ |url-status=live }}</ref>. UW shuningdek, Formula SAE yonish va elektr, Baja SAE, SAE Clean Snow, ASME Human Powered Vehicle, Visconsin Autonomous, Concrete Canoe va ilgari UW Hybrid Vehicle Team va Badgerloop kabi talabalar avtomobil jamoalari uchun uydir<ref>{{cite web|url=http://vehicles.wisc.edu/formula/formulaabout.html|title=UW-Madison Formula SAE Team|website=vehicles.wisc.edu|access-date=July 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170727010842/http://vehicles.wisc.edu/formula/formulaabout.html|archive-date=July 27, 2017|url-status=live}}</ref>. UW-Madison kampusida '''8''' '''ta A capella guruhi mavjud.''' Ulardan ikkitasi aralash ovozli, ikkitasi past ovozli, ikkitasi yuqori ovozli va ikkitasi mavzuli aralash ovozli. Guruhlar MadHatters, Qayta aniqlangan A Cappella, Fundamentally Sound, Pitches va Notes, Tangled up in Blue, Under A-Rest, Jewop va Wisconsin Waale. == Mashhur insonlar == Oʻz tarixi davomida UW-Madison bitiruvchilari, professor-oʻqituvchilari yoki sobiq professor-oʻqituvchilari turli sohalarda ajralib turishgan va '''20 ta Nobel mukofoti''' va '''41 ta Pulitser mukofotlari bilan taqdirlangan'''<ref name=":1">{{Cite web |title=Alumni Achievements {{!}} Wisconsin Alumni Association |url=https://www.uwalumni.com/alumni-achievements/ |access-date=2023-03-23 |website=www.uwalumni.com |language=en}}</ref>. UW-Madison bitiruvchilari 32 ta Rodos stipendiyasi, [222] 22 Marshall stipendiyasi<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Rhodes Scholarship Winner Count By Institutions |url=https://www.rhodeshouse.ox.ac.uk/media/44935/2020-rs_number-of-winners-by-institution.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205000915/https://www.rhodeshouse.ox.ac.uk/media/44935/2020-rs_number-of-winners-by-institution.pdf |archive-date=December 5, 2020 |access-date=March 23, 2023 |publisher=Rhodes Trust}}</ref>, 25 Truman stipendiyasi<ref>{{Cite web |title=Reports - Marshall Scholarships |url=https://www.marshallscholarship.org/about/reports |access-date=2023-03-23 |website=www.marshallscholarship.org |language=en-GB}}</ref>, 6 Cherchill stipendiyasi<ref>{{Cite web |title=Scholar Listing |url=https://www.truman.gov/meet-our-scholars/scholar-listing |access-date=2023-03-23 |website=The Harry S. Truman Scholarship Foundation |language=en}}</ref> va 1 Mitchell stipendiyasi<ref>{{Cite web |title=Churchill Scholarship |url=https://churchillscholarship.org/scholars.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415055657/https://www.churchillscholarship.org/scholars.html |archive-date=April 15, 2021 |access-date=March 23, 2023 |website=churchillscholarship.org |publisher=The Winston Churchill Foundation of the United States}}</ref> oluvchilar boʻlgan. Universitet 819 nafar Fulbrayt stipendiyasi<ref>{{Cite web |title=US-Ireland Alliance |url=https://us-irelandalliance.org/mitchellscholarship/scholars/bios |access-date=2023-03-23 |website=us-irelandalliance.org |arxivsana=2021-02-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210224182008/https://www.us-irelandalliance.org/mitchellscholarship/scholars/bios }}</ref> va 19 nafar MakArtur stipendiatlarini tayyorlagan<ref>{{Cite web |title=All Fellows - MacArthur Foundation |url=https://www.macfound.org/fellows/search#searchresults |access-date=2023-03-23 |website=www.macfound.org}}</ref>. UW-Madison bitiruvchilari Qoʻshma Shtatlar hukumatida bir nechta taniqli idoralarni, jumladan, '''Qoʻshma Shtatlar vitse-prezidentini (Dik Cheyni) egallagan'''; Qoʻshma Shtatlar Oliy sudining yordamchisi (Wiley Rutledge, BA); Amerika Qoʻshma Shtatlari Davlat kotibi (Lorens Eagleburger, BA, MA); Qoʻshma Shtatlar sogʻliqni saqlash va inson xizmatlari kotibi (Uilbur J. Koen, BA va Tommy Tompson, BA, JD); Amerika Qoʻshma Shtatlari Ichki ishlar vaziri (Julius Albert Krug, BA va Uilyam Friman Vilas, BA); Amerika Qoʻshma Shtatlari qishloq xoʻjaligi kotibi (Kleyton Yeutter); Amerika Qoʻshma Shtatlari Bosh pochta boʻlimi (Jon A. Gronouski, BA, MA, PhD va Uilyam Friman Vilas, BA); koʻplab federal sudyalar, gubernatorlar va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Kongressi]] aʼzolari (jumladan, AQShning 7 vakili va 1 AQSh senatori hozirda xizmat qilmoqda). Baʼzi 843 UW-Madison bitiruvchilari bosh direktor boʻlib xizmat qiladi va '''16 000''' ga yaqini rahbarlik lavozimini egallaydi.[221] Bundan tashqari, 2018 yilning noyabr oyi holatiga koʻra, Fortune 500 roʻyxatidagi 14 ta kompaniyaning amaldagi bosh direktorlari Qoʻshma Shtatlardagi eng koʻp universitet boʻlgan UW-Madison universitetida oʻqishgan<ref>{{cite web |url = https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html |title=University of Wisconsin produced the most current Fortune 500 CEOs—here's how 29 other schools stack up |website=[[CNBC]] |date = November 29, 2018 |access-date=December 2, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181203055452/https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html |archive-date = December 3, 2018 |url-status=live }}</ref>. UW-Madisonda qatnashgan taniqli bosh direktorlar orasida Tomas J. Folk (Kimberli-Klark), Kerol Barts (Yahoo!), Devid J. Lezar (Xalliburton), Keyt Nosbusch (Rockwell Automation), Li Raymond (Exxon Mobil), Tom Kingsbury bor. (Burlington doʻkonlari) va Judit Folkner (Epic Systems). Chet ellik bitiruvchilar orasida '''Bangladesh Prezidenti 2002–2009''' (Iajuddin Ahmad, MS, PhD); Iroq Bosh vaziri (Saʼdun Hammadi, PhD); Butan Bosh vaziri 2004–2005 (Yeshey Zimba, MA); Singapur Bosh vazirining oʻrinbosari va moliya vaziri (Lorens Vong, BS); Meksika moliya va davlat krediti kotibi 1975–1976 (Mario Ramon Beteta) va 2018–2019 (Karlos Manuel Urzua Macias, PhD); 1971–1983 yillarda [[Germaniya]] Federal Konstitutsiyaviy sudi raisi (Ernst Benda); Somali moliya vaziri 2017–2022 (Abdirahman Duale Beyle, PhD); 2006–2009 yillarda Chili tashqi ishlar vaziri (Alejandro Foksli, PhD); 2010–2011 yillarda Tunis tashqi ishlar vaziri (Kamel Morjane); '''Tayvan taʼlim vaziri 2013–2014''' (Huang Pi-tvan, PhD). UW-Madison '''bitiruvchilari kompyuter fanlari sohasiga katta hissa qoʻshdilar,''' jumladan Edison medali sohibasi Xovard X. Aiken, u IBMning Garvard Mark I kontseptual dizaynini tasavvur qilgan<ref>{{Cite web |title=Howard Aiken {{!}} Lemelson |url=https://lemelson.mit.edu/resources/howard-aiken |access-date=2023-03-30 |website=lemelson.mit.edu}}</ref> va Tyuring mukofoti laureati Pat Xanraxan (BS, PhD)<ref>{{Cite web |last=Hildebrandt |first=Anna |date=2022-10-19 |title=Turing Award Winner & UW Alumnus Pat Hanrahan's Visit Rendered Huge Crowds |url=https://cdis.wisc.edu/turing-award-winner-uw-alumnus-pat-hanrahans-visit-rendered-huge-crowds/ |access-date=2023-03-30 |website=School of Computer, Data & Information Sciences |language=en-US}}</ref> Gen Amdahl (MS, PhD) Amdahl qonunini ishlab chiqdi, Villi A. Kalender (MS, PhD) spiral skanerli kompyuter tomografiyasini ixtiro qildi. Macintosh II kompyuteri 1987-yilda Maykl Dhuey tomonidan ixtiro qilingan, u 2001-yilda original iPod uchun quvvat manbaini ham ishlab chiqqan<ref>{{cite news |date=September 24, 2007 |title=2007 Engineer of the Year Finalist Michael Dhuey's Hardware Knowledge Helps Breathe Life Into iPod, TelePresence |publisher=Design News |url=https://www.designnews.com/article/CA6478178.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012084944/https://www.designnews.com/article/CA6478178.html |archive-date=October 12, 2007}}</ref>. UW-Madison, shuningdek, glyatsiologiya sohasiga qoʻshgan hissasi bilan mashhur. Gʻarbiy Antarktika muz qatlamining „zaif qorin“ deb ataladigan qismi boʻlgan Thwaites muzligi vafotidan keyin uning professori faxriy Fredrik T. Thwaites (1883–1961) sharafiga nomlangan. UW-Madison glasiologlari nomi bilan atalgan boshqa Antarktika xususiyatlariga Qora muzlik (professor Robert F. Blek nomi bilan), shuningdek, professor Charlz R. Bentli nomi bilan atalgan Bentli togʻi va Bentley subglacial xandagi kiradi<ref name="UWGlaciology">{{cite web |title=UWGlaciology |publisher=[[University of Wisconsin–Madison]] |url=https://glaciology.geoscience.wisc.edu/ |access-date=8 July 2023 }}</ref>. Bitiruvchilar jami '''10 ta Oskar mukofotini qoʻlga kiritgan.''' „Eng yaxshi film“ uchun „Oskar“ning uchta sovrindori boʻldi: Nikol Roklin „Spotlight“ (2016) filmidagi ishi uchun, Tom Rozenberg (BA) „Million Dollar Baby“ (2004) filmidagi ishi uchun va Valter Mirish (BA) „In“ filmidagi ishi uchun. Tunning jaziramasi (1967). Pat Xanraxan (bakalavr, PhD) texnik yutuqlardagi ishi uchun uchta Oskarni qoʻlga kiritdi (2014, 2004, 1993). Errol Morris (BA) „Urush tumanlari: Robert MakNamara hayotidan oʻn bir saboq“ (2004) uchun eng yaxshi hujjatli film uchun Oskarni qoʻlga kiritdi. Marshall Brikman „Enni Xoll“ (1978) filmidagi ishi uchun „Eng yaxshi ssenariy“ Oskarini qoʻlga kiritdi. Frederik Mart „Umrimizning eng yaxshi yillari“ (1946) va „Doktor Jekill va janob Xayd“ (1932) filmlari uchun ikkita „Eng yaxshi [[aktyor]]<nowiki/>“ Oskarini qoʻlga kiritdi<ref>{{Cite web |title=Academy Award Badgers {{!}} Wisconsin Alumni Association |url=https://www.uwalumni.com/news/academy-award-badgers/ |access-date=2023-04-05 |website=www.uwalumni.com |language=en}}</ref>. 2017 yil holatiga koʻra, UW-Madison '''427,000 dan ortiq tirik bitiruvchilarga ega edi.''' Koʻp sonli bitiruvchilar Viskonsin shtatida istiqomat qilsalar ham, ularning katta qismi [[Illinoys]], [[Minnesota]], Nyu-York, Kaliforniya va Vashingtonda istiqomat qiladi<ref name="alumni">Wisconsin Alumni Association. [http://www.uwalumni.com/about/notable-alumni/ Notable Alumni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327165938/http://www.uwalumni.com/about/notable-alumni/ |date=March 27, 2017 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:AQShdagi universitetlar]] [[Turkum:Universitetlar]] cn5h85bmflo6cuqqkn6sd52b32na31a 5997395 5997394 2026-04-16T12:08:54Z KWiki78 246724 5997395 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi |nomi = Wisconsin universiteti |tasvir = Seal of the University of Wisconsin.svg |shior = "Koinotdagi ilohiy, qanchalik namoyon bo'lmasin, mening nurimdir" |asos_yil = Iyul 26, 1848 |turi = Xususiy universitet |rektor = [[Jennifer L . Mnookin]] |shahar = [[Wisconsin, Madison, Green Bay]] |mamlakat = [[AQSh]] |talabalar = 15,870 |bakalavr = 6,999 |doktorantura = 8,871 |professor = 1,995 |byudget = 4.3 milliard dollar |Umumiy ishchilar soni = 24,232 Website = www.wisc.edu }} '''Viskonsin-Medison universiteti ''' – [[Viskonsin]] shahrida joylashgan va davlat jamoatlashtirilgan tadqiqot [[universitet]]idir. 1848-yilda Viskonsin-Medison universiteti '''Viskonsin shahrida''' tashkil etilgan birinchi davlat universiteti boʻlib, davlatning eng qadimgi va katta hajmli jamoat universiteti sifatida qolmoqda. '''Medison universiteti 1866-yilda'''<ref>{{Cite web|url=http://www.wisconsinidea.wisc.edu/timeline.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828081902/http://www.wisconsinidea.wisc.edu/timeline.html |url-status=dead |title=The Wisconsin Idea|archive-date=August 28, 2008}}</ref> yerlarni beruvchi institut sifatida ham xizmat qilgan. Universitet hududida '''933 hektarlik (378 hektarlik)''' asosiy yotoqxonasi va uchta Milliy Tarixiy Muzeyi mavjud<ref>{{cite web |title=National Historic Landmarks Survey |publisher=National Park Service |url=https://www.nps.gov/nhl/find/statelists/wi/WI.pdf |access-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221210521/https://www.nps.gov/NHL/find/statelists/wi/WI.pdf |archive-date=February 21, 2017 |url-status=live }}</ref>. Universitet ayni vaqtda '''Medison shahridan 6.4 km janubda joylashgan 1,200 hektarlik (486 hektarlik) University of Viskonsin–Medison Arboretumni ham egasidir''', bu ham Milliy Tarixiy Joy sifatida tan olgan<ref>{{cite web |title=UW–Madison Arboretum designated a National Historic Landmark |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://news.wisc.edu/uw-madison-arboretum-designated-a-national-historic-landmark/ |access-date=June 6, 2021 |url-status=live |archive-date=May 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510232205/https://news.wisc.edu/uw-madison-arboretum-designated-a-national-historic-landmark/ }}</ref><ref>{{cite web |title=UW Arboretum |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://arboretum.wisc.edu |access-date=December 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210063239/https://arboretum.wisc.edu/ |archive-date=December 10, 2018 |url-status=live }}</ref>. Madison universiteti '''13 ta maktab va kollejga''' boʻlingan va 2022-yilda '''35,184 bakalavr, 9,993 magistr, 2,046 maxsus va 2,663 professional talabalarni qabul qilgan'''<ref>{{Cite web |title=Facts: University of Wisconsin–Madison |url=https://www.wisc.edu/about/facts/ |access-date=2023-04-24 |website=www.wisc.edu |language=en}}</ref>. Akademik dasturlariga '''136 bakalavr boʻlimi, 148 magistr dasturi va 120 doktorlik dasturi kiradi'''.<ref name="Academics">{{cite web | title = Academics | publisher = University of Wisconsin | url = http://www.wisc.edu/academics/ | access-date = September 16, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150912074724/http://www.wisc.edu/academics/ | archive-date = September 12, 2015 | url-status = live }}</ref><ref name="2018Enrollment">{{cite web |title=Meet the record-breaking Class of 2022 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://news.wisc.edu/meet-the-record-breaking-class-of-2022/ |access-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002215247/https://news.wisc.edu/meet-the-record-breaking-class-of-2022/ |archive-date=October 2, 2018 |url-status=live }}</ref>. Viskonsinning iqtisodiga muhim hissa boʻlib, universitet davlatdagi eng katta ish beruvchisi<ref name="Wisconsinʻs Largest Employer: Badger State Bucks National Trend">{{cite web |title=Patch |publisher=Patch |url=https://patch.com/wisconsin/milwaukee/wisconsins-largest-employer-badger-state-bucks-national-trend |access-date=November 22, 2018 |date=April 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123022924/https://patch.com/wisconsin/milwaukee/wisconsins-largest-employer-badger-state-bucks-national-trend |archive-date=November 23, 2018 |url-status=live }}</ref> boʻlib, '''24,232''' oʻqituvchi va xodimga ish bergan. Viskonsinning, Shimoliy Amerikada katta tadqiqot universitetlari toʻplami boʻlgan Amerika Universitetlar Assotsiatsiyasining yuztagacha aʼzolari ichida, bu universitet '''12 ta''' asosiy aʼzosi bilan bir roʻyxatda turadi<ref>{{cite web | title = The Association of American Universities: A Century of Service to Higher Education | publisher = Association of American Universities | url = http://www.aau.edu/WorkArea/showcontent.aspx?id=1090 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110716150934/http://www.aau.edu/WorkArea/showcontent.aspx?id=1090 | url-status = dead | archive-date = July 16, 2011 | access-date = September 19, 2008 }} The University of Wisconsin–Madison is known as a „public Ivy“, well regarded as the only one in the Big Ten</ref>. U bu yerda '''"Ijtimoiy universitet"''' deb hisoblanadi<ref>{{cite book|last=Greene|first=Howard R.|title=The public ivies: America's flagship public universities|url=https://archive.org/details/publiciviesameri0000gree|year=2001|publisher=Cliff Street Books|location=New York|isbn=978-0060934590|edition=1st|author2=Greene, Matthew W. }}</ref> va birinchi universitet sifatida tanilgan<ref name="Carnegie">{{cite web |title=University of Wisconsin–Madison |publisher=Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching |url=http://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=240444 |access-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913073704/http://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=240444 |archive-date=September 13, 2018 |url-status=live }}</ref>. Medison universiteti ham iqtisodiyot va diplomatik tarixning mashhur '''"Viskonsing Maktabi"'''ning markazi boʻlib kelgan. 2018-yilda AQShda universitetlar ichida '''$1.2 milliardni''' tashkil etgan tadqiqot va rivojlanish xarajatlari bilan toʻrtinchi oʻrindan kelib chiqdi<ref name="Research">{{cite web |url=https://ncsesdata.nsf.gov/herd/2018/html/herd18-dt-tab020.html |title=Table 20. Higher education R&D expenditures, ranked by FY 2018 R&D expenditures: FYs 2009–18 |publisher=National Science Foundation |access-date=May 18, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930141919/https://ncsesdata.nsf.gov/herd/2018/html/herd18-dt-tab020.html |url-status=live }}</ref>. 2023-yil martdagi maʼlumotlarga koʻra, '''20 ta''' Nobel laureati, '''41 ta''' Pulitzer mukofoti sovrindorlari, '''ikki ta''' Fields medalchisi va '''bitta''' Turin mukofoti egasi, oʻquvchilar, oʻqituvchilar yoki tadqiqotchilar sifatida Medison bilan bogʻliq boʻlgan. U aynan shuningdek '''Fulbright oʻqituvchilari va MacArthur Fellowlarini''' ham yetkazib beruvchi eng muhim muassisalardan biri.<ref>{{Cite web |title=Top Producing Institutions |url=https://fulbrightprogram.org/tpi/ |access-date=2023-04-27 |website=Fulbright |language=en-US}}</ref> 2018-yil noyabr oydagi maʼlumotlarga koʻra, '''Fortune 500''' kompaniyalarining 14 tadan ortiq boshqaruvchilari yoki rahbarlari Medisonni bitirgan, shu jumladan, bu mamlakatdagi barcha universitetlardan koʻra eng koʻp.<ref name="University of Wisconsin produced the most current Fortune 500 CEOs—hereʻs how 29 other schools stack up">{{cite web|title=CNBC MakeIt|date=November 29, 2018|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html|access-date=December 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203055452/https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html|archive-date=December 3, 2018|url-status=live}}</ref> [[Fayl:Madison State University.jpeg|thumb|300x300px|Wisconsin universiteti yotoqxonasi 1885-yil]] Viskonsinning Badgers komandasi Big Ten (Katta oʻn) konferensiyasida '''25 ta''' interkolej sportida ishtirok etib, 31 ta milliy chempionlikka erishgan. Viskonsinning talabalarining va bitiruvchilarining '''50 ta Olimpiya medaliga ega boʻlgan''' (undan 13 tasi oltin medal)<ref>{{Cite web|url=http://sidearm.sites.s3.amazonaws.com/uwbadgers.com/documents/2015/8/21/olympians_8587.pdf|title=WISCONSIN IN THE OLYMPICS|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412151930/http://sidearm.sites.s3.amazonaws.com/uwbadgers.com/documents/2015/8/21/olympians_8587.pdf|archive-date=April 12, 2019|url-status=live}}</ref>. == Tarixi == [[Fayl:Bascom Hall Fire 1917.JPG|thumb|300x300px|Bascom Hall Fire 1917]] Universitetning rasmiy boshlanishlari Viskonsinning hududiylar Kengashi '''1838-yil sessiyasida''' „Viskonsinning hudud universiteti“ni inkorporatsiya qiluvchi qonuniy hujjatni qabul qilgani bilan boshlandi va '''Saylovlar Boshqaruv Kengashi''' tasdiqlandi. Lekin, bu tashkilot (Universitet tomonidan boshqariluvchi kengashi tomonidan boshqariladi) 1848-yilda Viskonsinning davlatga inkorporatsiya qilingan oldin hech narsa amalga oshirmadi<ref>{{cite web|url=https://covid19.wisc.edu|title=COVID-19 (coronavirus)|date=April 6, 2020|website=COVID-19 (Coronavirus)|access-date=October 26, 2021|archive-date=July 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710191037/https://covid19.wisc.edu/|url-status=live}}</ref>. '''Viskonsinning Konstitutsiyasi''' „davlat hukumati yonida yoki unga yaqin joyda davlat universiteti tashkil etish“ni taʼminlashgan va davlat qonunchiligining boshqarishi va Kansler tomonidan boshqarilishini buyurdi. '''1848-yil 26-iyul kuni''' Viskonsingning birinchi guverneri '''Nelson Dewey Viskonsing universitetin'''i rasmiy ravishda yaratadigan qonuni imzoladi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.wisc.edu/about/historical-timeline/ |sarlavha=University of Wisconsin-Madison.}}</ref>. '''John H. Lathrop''' 1849-yil kuzida universitetning birinchi kansleri boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.wisc.edu/about/historical-timeline/ |sarlavha=The University of Wisconsin: A Pictorial History.}}</ref>. Universitetning birinchi professori ([[matematika]]) sifatida John W. Sterling bilan birga 17 talabaning birinchi guruhining '''1849-yil 5-fevral''' kuni '''Madison Female Academy''' daqiqalarida oʻtkazildi. Doimiy kampus joyi tez tanlandi: „Toʻrtinchi koʻlda Beshinchi koʻliga, shahar koʻchasiga ergashtiriladigan koʻngilchak tomonidan shimoldan chegaralangan“, [keyinchalik State Street deb nomlanadi] „janubdan Mineral Point Road (University Avenue) tomonidan, gʻumroh yoʻlini koʻz qaytishi orqali, omsimagan, gʻumroh yoʻlini shimoldinga ergashtirgan.“ Kengashning binolari loyihasi „Siyosiy markazga qarab yoʻnalgan bosh binosi, uch qavatli, astronomik obseravatsiyalar uchun bir observatoriya bilan ustunlashgan“ni talab qilardi<ref name=“Cawthorne”>{{cite book |last1=Cawthorne |first1=Nigel |title=The Mammoth Book of Killers at Large |date=2011 |publisher=C & R Crime |location=United Kingdom |isbn=9780786719747 |pages=196}}</ref>. Ushbu binolarning biri, hozirgi nomi bilan Bascom Hall deb nomlangan, 1859-yilda yakun topdi. '''10-oktabr 1916-yilda''' binoning domi yonib ketdi va hech qachon tikilmadi. 1851-yilda qurilgan North Hall aslida kampusdagi birinchi binodir. 1854-yilda Levi Booth va Charles T. Wakeley universitetning birinchi bitiruvchilari boʻldilar va 1892-yilda universitetning kelajakdagi prezidenti Charles R. Van Hise ga birinchi doktorlik darajasini berishdi<ref>{{cite web|url=https://covid19.wisc.edu|title=COVID-19 (coronavirus)|date=April 6, 2020|website=COVID-19 (Coronavirus)|access-date=October 26, 2021|archive-date=July 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710191037/https://covid19.wisc.edu/|url-status=live}}</ref>. == Viskonsinning oʻzaro aloqalar konsepti == [[Fayl:Bascom Hall at dusk.JPG|thumb|300x300px|Bascom Hall at dusk]] UW–Madison taʼlim, tadqiqot va xizmatlari „Viskonsin mafkuras“ deb ataluvchi adabiyot yodgorligi bilan taʼsirga tushadi. Bu adabiyot '''1904-yilda UW–Madison rektori''' Charles Van Hise tomonidan aytib oʻtilgan va u „Men davom etguncha, universitetning fazilatli taʼsiri davlatdagi har bir uyga yetib kelishi“ degan gapni aytgan"<ref>{{cite web |url=https://www.wisc.edu/wisconsin-idea/ |publisher=University of Wisconsin–Madison |title=The Wisconsin Idea |access-date=January 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102215322/https://www.wisc.edu/wisconsin-idea/ |archive-date=January 2, 2018 |url-status=live }}</ref>. Viskonsin mafkuri universitetning chegaralari davlat chegaralariga teng boʻlishi va UW–Madisonda amalga oshiriladigan tadqiqotlarining davlatning barcha fuqarolari uchun muammolarni yechish va sogʻliqni, hayot sifatini, atrof-muhitni va qishloq xoʻjaligini yaxshilashga qaratilganligini anglatadi. Viskonsin mafkuri universitetning ishini chuqurroq jismoniy-xalqaro aloqalar bilan birlashtiradi, universitet oʻqituvchilari, talabalar va davlatning sanoat va hukumat sohasidagi tashkilotlar oʻrtasida yaqin ishbilarmonlikni shakllantiradi<ref>{{cite web |url=http://www.wisconsinhistory.org/dictionary/index.asp?action=view&term_id=580&search_term=Wisconsin+Idea |title=Dictionary of Wisconsin History: Wisconsin Idea |publisher=Wisconsin Historical Society |access-date=January 20, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070816073000/http://www.wisconsinhistory.org/dictionary/index.asp?action=view&term_id=580&search_term=Wisconsin+Idea |archive-date=2023-09-12 |url-status=live }}</ref>. Viskonsin ovozi tarixida asoslangan Viskonsin mafkuri, soha va jamiyatning har bir qismi bilan birgalikda ishlash orqali real dunyodagi muammolarni yechishga qaratilgan universitet oʻqituvchilari, xodimlari va talabalarining ishini ilhomlantirib kelmoqda<ref>Jack Stark. „[http://images.library.wisc.edu/WI/EFacs/WIBlueBks/BlueBks/WIBlueBk1995/reference/wi.wibluebk1995.i0009.pdf The Wisconsin Idea: The University’s Service to the State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309042620/http://images.library.wisc.edu/WI/EFacs/WIBlueBks/BlueBks/WIBlueBk1995/reference/wi.wibluebk1995.i0009.pdf |date=March 9, 2017 }}“ in Wisconsin Legislative Reference Bureau, ''State of Wisconsin 1995-1996 Blue Book''. Madison: Wisconsin Legislature Joint Committee on Legislative Organization, 1995</ref>. == II jahon urushi davrida == II jahon urushi davrida, University of Wisconsin '''131 ta milliy darajadagi oliygohlar''' va universitetlar bilan birga ishtirok etgan V-12 Navy College Training Programida qatnashgan. Bu dastur talabalarga Donishmandlikka yetishish uchun Tinchlik kuchlarida lavozim olish imkoniyatini taqdim etdi<ref name="wisconsin-v-12">{{cite web |url=http://archives.library.wisc.edu/oral-history/guide/501-600/521-530.html#stewart |title=Oral History Entries |publisher=[[Madison, Wisconsin]]: University of Wisconsin Archives |access-date=2023-09-12 |year=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121013953/http://archives.library.wisc.edu/oral-history/guide/501-600/521-530.html#stewart |archive-date=January 21, 2012 |url-status=dead |df=mdy-all }}</ref>. == Universitetning kengayishi == Vaqt oʻtishi bilan universitetga qoʻshimcha kampuslar qoʻshildi. Viskonsin-Miluoki universiteti 1956-yilda, UW-Green Bay va UW-Parkside '''1968-yilda tashkil etilgan.''' Ushbu tizimga oʻnta birinchi kurs-ikkinchi kurs markazlari ham qoʻshilgan<ref name=Wisconsin>[http://www.wisconsin.edu/about/history.htm History and Organization of the University of Wisconsin System] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070202182105/http://www.wisconsin.edu/about/history.htm |date= 12-09-2023 }}. Retrieved on Sep, 12, 2023</ref>. 1971 yilda Viskonsin qonun chiqaruvchilari Viskonsin universitetini toʻqqizta universitet va Viskonsin shtat universitetlari tizimining toʻrtta birinchi kurs ikkinchi kurs filiallari kampuslari bilan birlashtirib, Viskonsin universiteti tizimini yaratib, ikkita oliy taʼlim tizimini yagona regentlar kengashi ostida birlashtirgan qonunni qabul qildilar. == Talabalar faolligi == 1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida UW-Madison talabalarning bir qator norozilik namoyishlari va bunga javoban hokimiyat tomonidan kuch ishlatish bilan larzaga keldi, bu „'''Uydagi urush'''“ filmida toʻliq tasvirlangan. Birinchi yirik namoyishlar shaharchada Vetnam urushida ishlatilgan napalm bilan taʼminlangan '''Dow Chemical''' kompaniyasiga yollovchilarning mavjudligiga norozilik bildirishdi. Rasmiylar tartibsizlikni bostirish uchun kuch ishlatgan. Kurash '''"Ular quyosh nuriga yurishdi"'''<ref>David Maraniss, ''They Marched into Sunlight: War and Peace Vietnam and America, October 1967''(New York: Simon & Schuster, 2023)</ref>. kitobida hamda PBSning „Oktyabrda ikki kun“ hujjatli filmida hujjatlashtirilgan<ref>PBS Film, [https://www.pbs.org/wgbh/amex/twodays/ "Two Days in October, "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212115301/http://www.pbs.org/wgbh/amex/twodays/ |date=12-09-2023 }}, aired on August 12, 2023.</ref>. Namoyishda jarohatlangan talabalar orasida Medisonning sobiq meri Pol Soglin ham bor. [[Fayl:Bascom Hill crosses2.jpg|thumb|300x300px|Baskom Xill, 1968 yil, Vetnam urushiga norozilik bildirayotgan talabalar qoʻygan xochlar va „Baskom memorial qabristoni, 1968-yil sinfi“ yozuvi bilan]] Norozilikning yana bir nishoni Sterling Xolldagi Armiya matematika '''tadqiqot markazi (AMRC)''' boʻldi, u ham fizika boʻlimining uyi edi. Talabalar gazetasi, The Daily Cardinal, AMRC bevosita AQSh Mudofaa vazirligi soʻrovlariga binoan tadqiqot olib borayotgani va Vetnamdagi harbiy operatsiyalarni qoʻllab-quvvatlayotgani haqida bir qator tergov maqolalarini chop etdi. AMRC namoyishlar uchun magnitga aylandi, unda namoyishchilar „AQSh Vyetnamdan chiqib ketsin! Armiya matematikasini sindiring!“ '''1970-yil 24-avgust''' kuni ertalab soat 3:40 da Sterling Xoll yonida bomba portladi, u armiya matematika tadqiqot markazini yoʻq qilishga qaratilgan<ref name="Stucki">[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/4/2006_4_69.shtml Heinz Stucki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203162921/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/4/2006_4_69.shtml |date=12-09-2023 }} "Army Math: A Home Grown Terrorist Bombing, " ''American Heritage'', Aug./Sept. 2006</ref>. Kech boʻlishiga qaramay, fizika boʻyicha doktorlik tadqiqotchisi Robert Fassnacht laboratoriyada edi va portlashda halok boʻldi. Fizika boʻlimi jiddiy shikastlangan, moʻljallangan maqsad AMRC esa deyarli taʼsirlanmagan. Karleton Armstrong, Duayt Armstrong va Devid Fyn portlash uchun javobgar deb topildi. Leo Burt gumonlanuvchi sifatida aniqlangan, ammo hech qachon qoʻlga olinmagan va sudlanmagan<ref>{{cite book|last=Bates|first=Tom|title=Rads: The 1970 Bombing of the Army Math Research Center at the University of Wisconsin and Its Aftermath|publisher=Harper|year=2017|isbn=9780060167547}}</ref>. == Muhim voqealar xronologiyasi == Viskonsin-Madison universiteti tarixidagi muhim daqiqalar quyidagilardan iborat: * 1848 yil 26 iyulda gubernator tomonidan imzolangan universitetni tashkil etish toʻgʻrisida akt * 1849-yil 5-fevralda birinchi sinf uchrashadi * 1863-yil Amerika fuqarolik urushi paytida birinchi marta ayol talabalar Viskonsin universitetiga qabul qilindi<ref>{{cite web |url=http://www.wisconsinhistory.org/whi/feature/wi_women/university.asp |title=Wisconsin Historical Society – Women at the University of Wisconsin |publisher=Wisconsinhistory.org |access-date=March 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623120732/http://www.wisconsinhistory.org/whi/feature/wi_women/university.asp |archive-date=June 23, 2012 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/UW.EssaysProfs |title=Swoboda, Marian J.; Roberts, Audrey J., "Wisconsin women, graduate school, and the professions" |publisher=Digital.library.wisc.edu |access-date=March 11, 2012|year=1980 |last1=Swoboda |first1=Marian J. |last2=Roberts |first2=Audrey J.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.library.wisc.edu/etext/WIReader/Thwaites/Chapter05.html |title=History of the University of Wisconsin – Wisconsin Electronic Reader |publisher=Library.wisc.edu |access-date=March 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303112358/http://www.library.wisc.edu/etext/WIReader/Thwaites/Chapter05.html |archive-date=March 3, 2012 |url-status=live }}</ref>. * 1866 yil shtat qonun chiqaruvchi organi universitetni Viskonsin er berish instituti sifatida belgiladi.- * 1875 Uilyam Smit Noland universitetni bitirgan birinchi taniqli afro-amerikalikdir..<ref>{{cite news |last1=Knutson |first1=Käri |title=More than a footnote: Remembering the life of William S. Noland, the first known Black graduate of UW-Madison |url=https://news.wisc.edu/more-than-a-footnote-remembering-the-life-of-william-s-noland-the-first-known-black-graduate-of-uw-madison/ |access-date=25 September 2021 |work=news.wisc.edu |date=3 March 2021 |archive-date=September 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925033119/https://news.wisc.edu/more-than-a-footnote-remembering-the-life-of-william-s-noland-the-first-known-black-graduate-of-uw-madison/ |url-status=live }}</ref>. * 1888 yil I-nurlarini ishlatadigan dunyodagi birinchi binolardan biri boʻlgan Science Hall qurildi<ref>{{cite news |title=Open house to showcase Science Hall's past and present |date=October 2, 2006 |website=News from the University of Wisconsin-Madison}}</ref> * 1892 yil 4 aprelda talabalar tomonidan boshqariladigan The Daily Cardinal jurnalining birinchi nashri chop etildi<ref>{{cite web |title=The Daily Cardinal - Collection - UWDC - UW-Madison Libraries |url=https://search.library.wisc.edu/digital/ACardinal |website=search.library.wisc.edu |access-date=25 September 2021 |archive-date=September 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925035129/https://search.library.wisc.edu/digital/ACardinal |url-status=live }}</ref>. * 1894-yil Shtat Regentlar kengashi [[professor]] Richard T. Elini ishlamay qolgan matbaachilarni qoʻllab-quvvatlagani, keyinchalik „Viskonsindagi Magna Cartaning bir qismi“ sifatida tasvirlangan akademik erkinlikni himoya qilish boʻyicha mashhur „elakdan oʻtkazish va sindirish“ manifestini chiqargani uchun tozalash tashabbusini rad etdi<ref name="Library.wisc.edu">{{cite web |url=http://www.library.wisc.edu/etext/WIReader/WER1035-Chpt1.html |title=WER: Sifting and Winnowing |publisher=Library.wisc.edu |date=January 1, 1998 |access-date=September 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620120737/http://www.library.wisc.edu/etext/WIReader/WER1035-Chpt1.html |archive-date=June 20, 2010 |url-status=live}}</ref>. * 1904–1905 UW Oliy maktabi tashkil etildi. * 1905 yilda universitet Oliver Patterson Uottsga kimyo muhandisligi boʻyicha birinchi doktorlik dissertatsiyasini topshirdi.[iqtibos keltirish kerak]. * 1907 yil Viskonsin Ittifoqi tashkil etildi. * 1909-yil Uilyam Purdi va Pol Bek On, Viskonsinda UW-Madison sport jangi qoʻshigʻini yozdilar<ref>{{cite web |title=School Songs |url=https://uwbadgers.com/sports/2015/8/21/GEN_20140101237.aspx |website=Wisconsin Badgers |access-date=25 September 2021 |language=en |archive-date=September 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925035124/https://uwbadgers.com/sports/2015/8/21/GEN_20140101237.aspx |url-status=live }}</ref>. * 1907–1911 „Yagona donli tajriba“ Stiven Moulton Babkok va Edvin B. Xart tomonidan oʻtkazilib, fan sifatida zamonaviy ovqatlanishga yoʻl ochdi. * 1913 yil A vitamini Elmer V. Makkollum va Marguerit Devis tomonidan kashf etilgan. * 1916 yil B vitamini Makkollum va Devis tomonidan kashf etilgan * 1919 9XM radiostansiyasi kampusda tashkil etilgan (hozirgi WHA (970 AM), u Qoʻshma Shtatlardagi eng qadimgi doimiy ishlaydigan radiostantsiyadir) * 1923 yil Garri Stinbok sutga D vitamini qoʻshish jarayonini ixtiro qildi * 1925 yil Viskonsin bitiruvchilari tadqiqot jamgʻarmasi UW-Madison ixtirolari boʻyicha patent va patent daromadlarini nazorat qilish huquqiga ega. * 1934 yil Viskonsin universiteti-Madison daraxtzori ochildi, uning vazifasi yoʻqolgan landshaftlarni, masalan, dashtlarni tiklash edi. * 1936 yil UW-Madison Jon Steuart Currybilan universitetda birinchi boʻlib rassom-in-rezident dasturini boshladi. * 1940-1951 Warfarin (Coumadin) UWda ishlab chiqilgan. Viskonsin bitiruvchilari tadqiqot fondi nomi bilan atalgan * 1969 yil Maʼmuriyat binosi tashqarisida ikkita dinamit tayogʻi portlatib, 700 dan ortiq derazalarni sindirib tashladi va kirish joyining temir-beton qavatida krater hosil qildi. Qurbonlar yoʻq, portlash uchun javobgarlikni hech kim oʻz zimmasiga olmadi<ref name=“Cawthorne”/>. * 1969 yil Badger Herald konservativ talabalar qogʻozi sifatida tashkil etilgan * 1969 yil UW – Medisonning Xovard Temin (Virolog) teskari transkriptaza fermentini birgalikda kashf etdi. * 1970 yil Sterling Hall portlashi. * 1984 yil Universitet tadqiqot parki universitet va biznes oʻrtasida texnologiya transferini ragʻbatlantirish uchun tashkil etilgan * 1998 UW – Medisonning Jeyms Tomson birinchi boʻlib inson embrion ildiz hujayralarini ajratib oldi. * 2020 Koronavirus kasalligining davom etayotgan pandemiyasiga javoban 2019 yil va shtat miqyosida sogʻliqni saqlash boʻyicha [[favqulodda holat]] eʼlon qilingan paytda, UW-Madison 23 martdan kamida yoz mavsumi oxirigacha shaxsan oʻqitishni toʻxtatadi, kurslarni onlayn oʻzgartiradi va kampus operatsiyalarini keskin qisqartiradi<ref>{{cite web|url=https://covid19.wisc.edu|title=COVID-19 (coronavirus)|date=April 6, 2020|website=COVID-19 (Coronavirus)|access-date=October 26, 2021|archive-date=July 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710191037/https://covid19.wisc.edu/|url-status=live}}</ref>. == Qabul jarayoni == Princeton Review Viskonsin-Madison universitetining bakalavriatga kirish tanlovini 92/99 deb baholadi.[49] U. S. News & World Reportning 2022 yilgi yillik reytingi UW–Madisonni „koʻproq tanlangan“ deb tasniflaydi.[50] 2026 yilgi sinf uchun (2022 yilning kuzida roʻyxatga olingan) UW-Madison 60,260 ta arizani qabul qildi va 29,546 (49,0%) qabul qildi. Qabul qilinganlarning 8,635 nafari oʻqishga kirdi, umumiy daromad darajasi (universitetga oʻqishni tanlagan qabul qilingan talabalar ulushi) '''29,2%.''' UW-Madisonning birinchi kursda qolish darajasi 94,2% ni tashkil etadi, 89,2% esa olti yil ichida bitiradi. [[Fayl:1549 siftwinnow.jpg|thumb|300x300px|Bascom Hall, UW-Madisondagi akademik erkinlikka bagʻishlangan „Elakdan oʻtkazish va sinash“ lavhasi]] Universitet COVID-19 pandemiyasiga javoban 2021-yilning kuzgi kirish sinfidan test-ixtiyoriy qabul qilishni boshladi va buni 2024-yil kuzigacha uzaytirdi. 2022-yilda roʻyxatga olingan birinchi kurs talabalarining '''38% dan ACT ballarini topshirganlar;''' oʻrta 50 foiz Kompozit ball '''28 va 33''' orasida edi.[48] SAT ballarini topshirgan birinchi kurs talabalarining 18 foizidan; oʻrta 50 foiz Kompozit ballar '''1370–1500''' edi.[48] Oʻqishga kirgan birinchi kurs talabalari orasida oʻrtacha hisoblanmagan GPA 3,88 ni tashkil etdi. Qabul qilish mahalliy abituriyentlar uchun koʻr-koʻrona<ref>{{cite web |url=https://uwmadison.box.com/s/twlkdyows3m6gsphga32mb2h3nt1kb7x |title=UW-Madison Common Data Set 2017-2018|publisher=University of Wisconsin–Madison Office of the Provost|access-date=2022-11-07}}</ref>. Viskonsin-Madison universiteti Milliy xizmat uchun stipendiya dasturining kollej homiysi boʻlib, 2020-yilda '''10 ta „Merit stipendiyasi“''' mukofotiga homiylik qildi. 2020–2021 oʻquv yilida 30 nafar birinchi kurs talabasi '''Milliy xizmat''' stipendiyasi boʻldi<ref>{{cite web |url=https://uwmadison.box.com/s/vcxo3q1826uq6zfjntr773wcmen3x0cx |title=UW-Madison Common Data Set 2018-2019|publisher=University of Wisconsin–Madison Office of the Provost|access-date=2022-11-07}}</ref>. == Akademiklar == Viskonsin-Madison universiteti, Viskonsin universiteti tizimining eng muhim kampusi, yigirmata birlashgan kollej va maktablarni oʻz ichiga olgan toʻrt yillik yirik tadqiqot universitetidir.'''Qishloq xoʻjaligi va hayot fanlari, biznes, taʼlim, muhandislik, inson ekologiyasi, jurnalistika va ommaviy kommunikatsiya, xat va fan, musiqa, hamshiralik ishi, farmatsiya va ijtimoiy taʼminot''' boʻyicha bakalavriat va magistratura boʻlinmalaridan tashqari, universitetda magistratura va kasbiy maktablar ham mavjud. atrof-muhit tadqiqotlari, huquq, kutubxona va axborot tadqiqotlari, tibbiyot va sogʻliqni saqlash (Tibbiyot va sogʻliqni saqlash maktabi), jamoat ishlari va veterinariya. Toʻrt yillik kunduzgi bakalavriat taʼlim dasturi Karnegi taʼlimni rivojlantirish jamgʻarmasi tomonidan „sanʼat va ilm-fan va kasblar“ deb tasniflanadi va oliy taʼlim darajasi yuqori. Eng yirik universitet kolleji, Adabiyotlar va fanlar kolleji bakalavriat talabalari tarkibining qariyb yarmini oʻz ichiga oladi va '''38 ta kafedra''' va beshta kasb-hunar maktabidan iborat<ref>{{cite web | title=College of Letters & Science | date=August 30, 2010 | publisher=University of Wisconsin Foundation | url=https://www.supportuw.org/how-to-give/school-college/letters-and-science/ | access-date=January 12, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150443/https://www.supportuw.org/how-to-give/school-college/letters-and-science/ | archive-date=January 13, 2018 | url-status=live }}</ref>. , ular talabalarga taʼlim beradi va turli sohalarda tadqiqot olib boradi. astronomiya, iqtisodiyot, geografiya, tarix, tilshunoslik va zoologiya. Bitiruvchi taʼlim dasturi Karnegi tomonidan '''"tibbiy/veterinariya bilan keng qamrovli"''' sifatida tasniflanadi. 2008-yilda u mamlakatda doktorlik darajasi boʻyicha uchinchi oʻrinni egalladi<ref name="NSFDoctorates">{{cite web | url=https://www.nsf.gov/statistics/nsf10309/ | title=Doctorate Recipients from U.S. Universities: Summary Report 2007–08 | publisher=National Science Foundation | access-date=April 10, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100410085357/http://www.nsf.gov/statistics/nsf10309/ | archive-date=April 10, 2010 | url-status=dead | df=mdy-all }}</ref>. == Oʻrni == UW-Madison 2022 yilda akademik va tadqiqot faoliyatini baholovchi Jahon universitetlari Akademik reytingida jahon universitetlari orasida 33-oʻrinni egalladi.[70] 2023-yilda UW-Madison 227 fan toifasidagi Mavzular reytingi bilan birga natijalarga asoslangan tanlamalarga tayanadigan Jahon Universitetlari reytingi markazi tomonidan global miqyosda '''28-oʻrinni egalladi'''<ref>{{cite web|title=Academic Ranking of World Universities 2021|url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2021|url-status=live|access-date=October 8, 2020|publisher=ShanghaiRanking Consultancy|archive-date=September 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909134534/http://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2021}}</ref>. 2023 Times Higher Education World University Rankings UW–Madisonni dunyo boʻylab '''81-oʻringa qoʻydi,''' asosan talabalar, oʻqituvchilar va ishga yollovchilar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovlar asosida<ref>{{Cite web |title=World University Rankings 2023 {{!}} Global 2000 List {{!}} CWUR |url=https://cwur.org/2023.php |access-date=2023-07-31 |website=cwur.org |language=en}}</ref>. 2023-yil uchun UW–Madison U. S. News & World Report tomonidan global universitetlar orasida '''63-oʻrinni egalladi'''<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2022/world-ranking#!/page/2/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats|title=World University Rankings 2022|date=August 25, 2021|publisher=Times Higher Education|access-date=September 30, 2021|archive-date=September 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909233054/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2022/world-ranking#!/page/2/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats|url-status=live}}</ref>. UW-Madison bakalavriat dasturi US News & World Report 2022 tomonidan milliy universitetlar orasida '''38-oʻrinni egalladi''' va davlat kollejlari va universitetlari orasida 10-oʻrinni egalladi. Poets&Quants kompaniyasi Viskonsin Biznes maktabi bakalavriat dasturini mamlakatda 22-oʻrinni egalladi, 2022-yildan 10 pogʻonaga koʻtarildi va davlat universitetlari orasida eng yaxshi 10 ta oʻrinni egalladi. USNWR tomonidan 2022-yil uchun reytingga kiritilgan boshqa aspirantura maktablari orasida tadqiqot boʻyicha 33-oʻrin va birlamchi tibbiy yordam boʻyicha 12-oʻrinni egallagan Tibbiyot va sogʻliqni saqlash maktabi, Viskonsin universiteti – Medison taʼlim maktabi toʻrtinchi oʻrinni egalladi, Viskonsin universiteti – Madison muhandislik kolleji. '''26-oʻrinni,''' Viskonsin universitetining huquq fakulteti 29-oʻrinni, Robert M. La Follette nomidagi Jamoatchilik bilan aloqalar maktabi esa 25-oʻrinni egalladi. Wall Street Journal/Times Higher Education College Rankings 2021 15 individual ishlash koʻrsatkichlari asosida UW-Madisonni AQShning 801 ta kollej va universitetlari orasida '''65-oʻrinni egalladi.''' UW-Madison Vashington oylik 2021 Milliy Universitetlar reytingida mamlakatda toʻrtinchi oʻrinni egalladi. 2022-yilda Money.com Amerikadagi eng yaxshi kollejlar roʻyxatida Viskonsin-Madison universitetini 600 ta toʻrt yillik kollejlar universitetlari orasida 17-oʻringa qoʻydi. == Tadqiqotlar == UW-Madison Amerika Universitetlari Assotsiatsiyasining asoschi aʼzosi edi<ref>{{cite news | title=Facts | url=http://www.med.wisc.edu/about/facts-figures/44 | access-date=2019-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170909043016/http://www.med.wisc.edu/about/facts-figures/44 | archive-date=September 9, 2017 | url-status=live</ref>. 2018-moliya yilida maktab tadqiqot va ishlanmalar (AR&D) uchun '''1,206 milliard dollar mablagʻ oldi''' va uni AQShda oliy taʼlim muassasalari orasida sakkizinchi oʻringa qoʻydi.[19] Uning tadqiqot dasturlari 2010 yilda berilgan patentlar soni boʻyicha toʻrtinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |title=Member Institutions and Years of Admission |publisher=Association of American Universities |url=http://www.aau.edu/about/article.aspx?id=5476 |access-date=September 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521132512/http://www.aau.edu/about/article.aspx?id=5476 |archive-date=May 21, 2012 |url-status=live }}</ref>. Viskonsin-Madison universiteti Qoʻshma Shtatlardagi '''33 dengiz granti kollejlaridan biridir.''' Ushbu kollejlar AQSh qirgʻoqlari, Buyuk koʻllar va boshqa dengiz hududlarini saqlash va ulardan amaliy foydalanishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlar, taʼlim, oʻqitish va kengaytirish loyihalarida ishtirok etadi. Universitetda qishloq xoʻjaligidan tortib sanʼatgacha, taʼlimdan tortib muhandislikgacha boʻlgan '''100 ga yaqin tadqiqot''' markazlari va dasturlari mavjud.[82] UW-Madison professori Jeyms Tomson inson embrion ildiz hujayralarini ajratib olgan birinchi [[olim]] boʻlganidan beri u embrion ildiz hujayralarini tadqiq qilishning yirik akademik markazi hisoblanib kelgan. Bu butun dunyo boʻylab universitetning tadqiqot dasturlariga katta eʼtibor va hurmatni keltirdi. Universitet ildiz hujayralari boʻyicha tadqiqotlar boʻyicha yetakchi boʻlib qolmoqda, bunga qisman Viskonsin bitiruvchilari tadqiqot jamgʻarmasi moliyalashtirish va WiCell kompaniyasini targʻib qilish yordam berdi<ref>{{cite web |url=http://www.wisc.edu/research/centers.php |title=University of Wisconsin–Madison Research Centers and Programs |publisher=Wisc.edu |access-date=March 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309023850/http://www.wisc.edu/research/centers.php |archive-date=March 9, 2012 |url-status=dead |df=mdy-all }}</ref>. Uning Dvigatel tadqiqot markazi deb nomlangan ichki yonuv dvigatellari boʻyicha tadqiqot markazi General Motors bilan besh yillik hamkorlik shartnomasiga ega.[84] Shuningdek, u federal hukumatdan koʻp million dollarlik mablagʻ oluvchi boʻlgan<ref>{{cite web | title=Stem Cell and Regenerative Medicine Center | date=September 2, 2010 | publisher=Wisconsin Alumni Research Foundation | url=https://www.supportuw.org/how-to-give/school-college/graduate-school/stem-cell-regenerative/ | access-date=January 12, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150506/https://www.supportuw.org/how-to-give/school-college/graduate-school/stem-cell-regenerative/ | archive-date=January 13, 2018 | url-status=live }}</ref>. [[Fayl:UW Health and UWSMPH.jpg|thumb|300x300px|UW Health and UWSMPH]] Muhandislik fizikasi kafedrasi '''magnit termoyadroviy''' '''energiyasining''' ilmiy-texnik asoslarini ilgari surish boʻyicha tadqiqotlar olib boradi. Ularda 20 dan ortiq aspirantlar mavjud va har yili yangi talabalarni jalb qilishadi. Ularning tadqiqotlari induktiv boʻlmagan ishga tushirish usullarini, ion giroskopik turbulent beqarorlik va dinamikani oʻrganishni, asosiy chekka ulanishini tushunishni va diagnostika tizimlarini ishlab chiqishni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite web|url=https://hsx.wisc.edu/|title=HSX – Helically Symmetric eXperiment: HSX Fusion Energy Device Website|website=hsx.wisc.edu}}</ref>. 2013 yil iyun oyida Amerika Qoʻshma Shtatlari Milliy Sogʻliqni saqlash instituti Viskonsin universitetida '''18,13 million''' dollarlik tadqiqotni moliyalashtirishi xabar qilingan. Tadqiqot Ebola, Gʻarbiy Nil va gripp kabi viruslarning halokatli xususiyatlarini oʻrganadi. Tadqiqotning maqsadi eng halokatli patogenlar bilan kurashish uchun yangi dori-darmonlarni topishga yordam berishdir<ref>{{cite web |url=http://vaccinenewsdaily.com/medical_countermeasures/325430-nih-funds-18-13-million-study-on-ebola-west-nile-and-flu-viruses/ |title=NIH funds 538.13 million study on Ebola, West Nile and flu viruses |last1=Tinder |first1=Paul |date=June 10, 2013 |publisher=VaccineNewsDaily |access-date=12 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905124345/http://vaccinenewsdaily.com/medical_countermeasures/325430-nih-funds-18-13-million-study-on-ebola-west-nile-and-flu-viruses/ |archive-date=September 5, 2013 |url-status=live</ref>.}} '''2012 yilda''' UW-Madisonning mushuklar ustida oʻtkazgan tajribalari Hayvonlarga axloqiy munosabatda boʻlgan odamlar tomonidan tanqid ostiga olindi, ular hayvonlarni suiisteʼmol qilganliklarini daʼvo qilishdi. 2013 yilda NIH agentlik tekshiruvi kutilgunga qadar tadqiqotni moliyalashtirishni qisqa muddatga toʻxtatdi. Keyingi yili universitet Hayvonlarni himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunni bir necha marta buzgani uchun 35 000 dollardan ortiq jarimaga tortildi. Bill Maher, Jeyms Kromvel va boshqalar '''2014-yilda''' yakunlangan eksperimentlarga qarshi chiqishdi. Universitet tadqiqot va hayvonlarga koʻrsatilayotgan gʻamxoʻrlikni himoya qilib, PETAning eʼtirozlari tashkilot tomonidan shunchaki „stend“ ekanligini daʼvo qildi. == Yotoqxona == [[Fayl:Aeroplane view of University of Wisconsin, Madison, Wisconsin (64127).jpg|thumb|300x300px|Viskonsin universitetining samolyot koʻrinishi, Madison, Viskonsin (64127)]] Birinchi bino qismida joylashgan Bascom Hall, campusning '''"markaziy qismini"''' ifodalovchi ayollar simvolidan biridir<ref>{{cite web | title=Bascom Hall Home Page | publisher=UW–Madison | url=http://www.bascom.wisc.edu/ | access-date=January 19, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071103185308/http://www.bascom.wisc.edu/ | archive-date=November 3, 2007 | url-status=live }}</ref>. U 1857 yilida qurilgan bu binoning ustida bir vaqtning oʻqida joylashgan bezak yonarib qoʻyilgan, lekin 1916 yilidagi yon uyushmasida yonib ketgan. Yillardan beri binoga bir necha marta qoʻshimcha qurilmalar qoʻshildi. Hozirgi kunda bino kancler va oʻquv ishlari rektorining ofislarini joylashgan. Bascom Hall Bascom Hill tarixiy maydonida joylashgan Bascom Hill Tarixiy Hududlari roʻyxatiga kiritilgan binolardan biri hisoblanadi<ref>{{cite web | title=National Register of Historic Places | publisher=National Register of Historic Places | url=http://www.cr.nps.gov/nr/ | access-date=January 19, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070120161120/http://www.cr.nps.gov/nr/ | archive-date=January 20, 2007 | url-status=live }}</ref>. Bascom Hallning ikki tomonida joylashgan ikki eng qadimiy binoda. Federal uslubida '''John F. Rague''' tomonidan dizayn qilingan universitetning eng qadimiy binosi, North Hall (1851-yilda qurilgan), Michigan shtatidagi Ann Arbor maktablariga oʻxshash boʻlishi rejalashtirilgan. U hozir ham siyosatshunoslik kafedrasining uyida ishlatilmoqda. Uning qarshidagi ikki qardoshi, South Hall (1855 yilda qurilgan), 1871 yilda Ayollar Kolleji Binosi (hozirgi Chadbourne Hall joylashuvi) qurilgani oldin ayollar yurti sifatida xizmat qilgan<ref>{{Cite web |title=History of University Housing |url=https://www.housing.wisc.edu/about/history/ |access-date=2023-04-10 |website=University Housing |language=en-US}}</ref>. Adabiyot va fanlar kolleji boshqaruv idoralarining hozirgi ofislarida joylashgan. === Karillon torning kechki koʻrinishi === 1936-yilda qurilgan Karillon tor Warren Laird va Paul Philippe Cret tomonidan dizayn qilingan va Bascom Hallning balustradi bilan shu tarzda bir xil boʻlib qolinadi.[114] Karillonda '''56 ta bronz qoʻngʻiroqlar mavjud,''' eng katta qoʻngʻiroq 6,800 funt ogʻirligida<ref>{{cite web |title=Carillon Tower |date=January 2012 |url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/Property/HI100642 |access-date=2022-01-21 |publisher=Wisconsin Historical Society}}</ref>. Avtomatik tizim soatda qoʻngʻiroqni tutiladi va „Varsity“ va „On, [[Viskonsin|Wisconsin]]!“ kabi qoʻshiqlarni ijro etadi. Torning sharq tomonida, Madison mintaqasida Qora Soqol rahbari Black Hawkning monumenti joylashgan, u AQSH armiyasi bilan janubi Viskonsinda yerlilarning orasidagi oxirgi siljishga oid boʻlgan oxirgi urushni ifodalaydi<ref>{{Cite web |title=Carillon Tower near the Social Sciences Building |url=https://lakeshorepreserve.wisc.edu/visit/places/carillon-tower/ |access-date=2023-03-18 |website=Lakeshore Nature Preserve |language=en-US}}</ref>. Madisonda, shtat kapitoliysidan taxminan bir mil uzoqlikda joylashgan universitetning asosiy kampusi qisman Mendota va Monona koʻllari orasidagi isthmusda joylashgan. Asosiy kampus '''933 akr''' (378 ga) erni oʻz ichiga oladi, shu bilan birga butun shtatdagi tadqiqot stantsiyalari bilan birga butun kampus '''10,600 akr''' (4,290 ga) dan ortiq maydonni egallaydi. Markaziy kampus asosan Madison shahrining koʻcha tarmogʻiga toʻgʻri keladigan shahar tartibida joylashgan, bundan mustasno Viskonsin universiteti kasalxonasi va klinikalari va Gʻarbiy tomondagi tadqiqot parkidagi Psixiatriya va klinikalar boʻlimi. Viskonsin universiteti-Madison arboretumi, mahalliy ekotizimlar uchun namoyish maydoni, Madisonning gʻarbiy tomonida joylashgan. Asosiy kampus meʼmorlar J. T.V. tomonidan ishlab chiqilgan yoki nazorat qilingan koʻplab binolarni oʻz ichiga oladi. Jennings va Artur Peabodi. Kampus hayotining markazi Memorial Union hisoblanadi. UW-Madison kampusi '''Travel + Leisure''' va Condé Nast Traveler tomonidan Qoʻshma Shtatlardagi eng goʻzal kollej kampuslaridan biri sifatida tan olingan.[106][107] Kampusning gʻayrioddiy xususiyatlaridan biri bu Babcock Hall sut zavodi va doʻkoni, muzqaymoqlari bilan mashhur boʻlgan toʻliq ishlaydigan sut zavodi<ref>{{Cite web |date=2012-01-01 |title=1000 BASCOM MALL {{!}} Property Record |url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/Property/HI100094 |access-date=2023-04-10 |website=Wisconsin Historical Society |language=en}}</ref>. [[Neoklassik uslub]]da qurilgan inshootlar qatoriga Birge Hall va [[Viskonsin tarixiy jamiyati]] kiradi<ref>{{Cite web |date=2012-01-01 |title=816 State St. {{!}} National or State Registers Record |url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/NationalRegister/NR1817 |access-date=2023-04-10 |website=Wisconsin Historical Society |language=en}}</ref>. == Kutubxonalar == Viskonsin-Madison universiteti [[Shimoliy Amerika]]da 12-chi yirik tadqiqot kutubxonasiga ega<ref name="ARL">{{Cite journal |last=Mian |first=Anam |last2=Gross |first2=Holly |date=2023-02-10 |title=ARL Statistics 2021 |url=https://publications.arl.org/ARL-Statistics-2021 |language=en}}</ref>. Kampusda 30 dan ortiq professional va maxsus kutubxonalar xizmat qiladi<ref>{{Cite web |title=Locations {{!}} UW-Madison Libraries |url=https://www.library.wisc.edu/locations/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu}}</ref>. Kampus kutubxonasi kolleksiyalari butun tarix davomida insoniyat soʻrovini aks ettiruvchi 11 milliondan ortiq jildlarni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite journal |last=Kyrillidou |first=Martha |last2=Morris |first2=Shaneka |last3=Roebuck |first3=Gary |date=2011-10-06 |title=ARL Statistics 2009-2010 |url=https://publications.arl.org/ARL-Statistics-2009-2010/ |language=en}}</ref>. Bundan tashqari, toʻplamlar '''103 844''' dan ortiq seriya nomlari, '''6,4 million mikroformalar va 8,2 milliondan ortiq davlat hujjatlari,''' xaritalar, musiqiy notalar va audiovizual materiallar kabi boshqa formatdagi buyumlardan iborat edi<ref>{{Cite journal |last=Kyrillidou |first=Martha |last2=Morris |first2=Shaneka |last3=Roebuck |first3=Gary |date=2011-10-06 |title=ARL Statistics 2009-2010 |url=https://publications.arl.org/ARL-Statistics-2009-2010/ |language=en}}</ref>. Har yili kutubxona foydalanuvchilariga 1 milliondan ortiq jildlar tarqatiladi<ref>{{cite web| title=About the Campus Libraries| publisher=UW–Madison general library system| url=http://www.library.wisc.edu/news/about/aboutthelibraries.html| access-date=January 29, 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20080829175521/http://www.library.wisc.edu/news/about/aboutthelibraries.html| archive-date=August 29, 2008| url-status=dead| df=mdy-all}}</ref>. Memorial kutubxona kampusdagi gumanitar va ijtimoiy fanlar boʻyicha asosiy tadqiqot muassasasi boʻlib xizmat qiladi. Bu shtatdagi eng katta kutubxona boʻlib, 3,5 million jilddan ortiq<ref>{{Cite web |title=General Information |url=https://www.library.wisc.edu/memorial/about-memorial/general-information/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Special Collections |url=https://www.library.wisc.edu/specialcollections/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>. Shuningdek, unda davriy nashrlar toʻplami, mahalliy va xorijiy gazetalar, Maxsus toʻplamlar<ref>{{Cite web |title=Special Collections |url=https://www.library.wisc.edu/specialcollections/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>, Mills musiqa kutubxonasi<ref>{{Cite web |title=Mills Music Library |url=https://www.library.wisc.edu/music/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref> va UW Digital Collections Center<ref>{{Cite web |title=UWDCC |url=https://www.library.wisc.edu/uwdcc/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>. joylashgan. UW-Madison kutubxonalari Katta oʻnlik akademik ittifoqiga aʼzo<ref>{{Cite web |title=Libraries |url=https://btaa.org/library/Libraries |access-date=2023-08-30 |website=Default |language=en}}</ref>. Steenbock Memorial Library asosiy ilmiy kutubxona boʻlib, Qishloq xoʻjaligi va hayot fanlari kolleji, Muhandislik kolleji, Veterinariya tibbiyoti maktabi, UW-Extension va Cooperative Extension hamda Liberal sanʼat va fan kolleji botanika, kimyo, Informatika, statistika va zoologiya<ref>{{Cite web |title=History - Who We Serve |url=https://www.library.wisc.edu/steenbock/about-steenbock/library-history/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>. Viskonsin-Madison universiteti arxivlar va yozuvlarni boshqarish boʻlimi va ogʻzaki tarix dasturi ham Stinbok kutubxonasida joylashgan. '''Kutubxona 1920-yillarda''' oziq-ovqatlarni D vitamini bilan boyitishning arzon usulini ishlab chiqqan UW professori '''Garri Stinbok (1886–1967)''' sharafiga nomlangan. Bu kutubxona hamma uchun ochiq. Wendt muhandislik kutubxonasi yopilgandan soʻng<ref>{{Cite web |title=Libraries Complete Transitioning Services Out of Wendt Commons, Into Steenbock |url=https://www.library.wisc.edu/news/2018/04/23/libraries-to-complete-transitioning-services-out-of-wendt-commons-into-steenbock/ |access-date=2023-08-30 |website=www.library.wisc.edu |language=en-US}}</ref>. Steenbock kutubxonasi Patent va tovar belgilarining depozitariy kutubxonasi etib tayinlandi va u AQShning barcha foydali, dizayn va zavod patentlarini saqlaydi hamda keng jamoatchilik uchun ham maʼlumot vositalari va yordam beradi. UW – Medison hamjamiyati. [[Fayl:University of Wisconsin–Madison August 2022 34 (Henry Mall).jpg|thumb|University of Wisconsin–Madison August 2022 34 (Henry Mall).]] Bakalavriat talabalari oʻzlariga kerak boʻlgan koʻplab manbalarni Helen C. White Halldagi kollej kutubxonasida topishlari mumkin<ref>{{cite web| title=College Library| publisher=UW–Madison general library system| url=http://college.library.wisc.edu/| access-date=January 19, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110213071807/https://www.college.library.wisc.edu/| archive-date=February 13, 2011| url-status=live}}</ref>. Maxsus toʻplamlar orasida Etnik tadqiqotlar, Karyera, Ayollar va Gaus (Sheʼriyat) mavjud. Bakalavrlarning akademikdan tashqari qiziqishlarini qoʻllab-quvvatlash maqsadida yaratilgan „Ochiq kitoblar“ toʻplamida DVD, audio kitoblar va video oʻyinlar hamda qogʻozli kitoblar mavjud<ref>{{cite web| title=College Library| publisher=UW–Madison general library system| url=http://college.library.wisc.edu/| access-date=January 19, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110213071807/https://www.college.library.wisc.edu/| archive-date=February 13, 2011| url-status=live}}</ref>. Kutubxonada, shuningdek, qahvaxona, '''Open Book kafesi''' mavjud<ref>{{cite web| title=Open Book Café| publisher=The Wisconsin Union| url=http://www.union.wisc.edu/food/openbook.html| access-date=July 21, 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080613194859/http://www.union.wisc.edu/food/openbook.html| archive-date=June 13, 2008| url-status=dead| df=mdy-all}}</ref>. Kollej kutubxonasida 200 dan ortiq kompyuter ish stantsiyalari, DV tahrirlash stantsiyalari, skanerlar, afishalarni chop etish va jihozlarni (jumladan, noutbuklar, raqamli kameralar, proyektorlar va boshqalar) tekshirishga ega media markaz mavjud. Ebling sogʻliqni saqlash fanlari kutubxonasi Sogʻliqni saqlash fanlari oʻquv markazida joylashgan. U 2004 yilda Middleton kutubxonasi, Veston kutubxonasi va Power farmatsevtika kutubxonasi kollektsiyalari va xodimlarini birlashtirgandan soʻng ochilgan<ref>{{cite web | title=Ebling Library | publisher=UW–Madison General Library System | url=http://ebling.library.wisc.edu/ | access-date=July 14, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090801130117/http://ebling.library.wisc.edu/ | archive-date=August 1, 2009 | url-status=live }}</ref>. Qizil sport zalida joylashgan LGBT talabalar markazi queer-mavzuli fantastika va badiiy boʻlmagan adabiyotlar uchun kutubxona vazifasini bajaradi va butun kampus uchun treninglar va resurslar bilan taʼminlaydi<ref>{{Cite web|url=https://lgbt.wisc.edu/about-2/about-the-cc/|title=About the CC – LGBT Campus Center – UW–Madison|website=lgbt.wisc.edu|access-date=2017-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010125722/https://lgbt.wisc.edu/about-2/about-the-cc/|archive-date=October 10, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lgbt.wisc.edu/|title=LGBT Campus Center – Division of Student Life – UW–Madison|website=lgbt.wisc.edu|access-date=2017-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430164733/https://lgbt.wisc.edu/|archive-date=April 30, 2017|url-status=live}}</ref>. [[Fayl:Wisconsin Historical Society library reading room.jpg|thumb|Viskonsin Tarixiy Jamiyati kutubxonasi oʻqish zali]] '''Kohler sanʼat kutubxonasi Conrad A.''' Elvehjem binosida Chazen sanʼat muzeyi qarshisida joylashgan boʻlib, sanʼat va arxitektura uchun asosiy kampus manbasi boʻlib xizmat qiladi. Kutubxona sanʼat va sanʼat tarixi boʻlimlarini, shuningdek, Chazen muzeyini qoʻllab-quvvatlaydi. Uning toʻplamlari barcha davrlardagi jahon sanʼati harakatlarini qamrab oluvchi 185 000 jilddan ortiq<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.library.wisc.edu/art/collections/about-our-collections/|title=About Our Collections|date=2016-09-23|website=Kohler Art Library|access-date=September 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909124352/https://www.library.wisc.edu/art/collections/about-our-collections/|archive-date=September 9, 2016|url-status=live}}</ref>. Kutubxonaning oʻziga xos jihati bu „Rassomlar kitoblari toʻplami“ boʻlib, unda 175 nashriyot va rassomlarning 1000 dan ortiq rassomlarning kitoblari mavjud<ref name=":0" />. 1970-yilda Kohler san'at kutubxonasi direktori Uilyam C. Bunce tomonidan o'quv resursi sifatida yaratilgan to'plam 2007-yilda UW Raqamli to'plamlar markazi tomonidan raqamlashtirilgan<ref>{{Cite news|url=http://www.choice360.org/blog/artists-book-collection|title=The Artists' Book Collection: A conversation with Lyn Korenic|last=Raddatz|first=Emma|date=April 1, 2016|work=Ask an Archivist|access-date=September 23, 2016|via=Choice|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924112837/http://www.choice360.org/blog/artists-book-collection|archive-date=September 24, 2016|url-status=live}}</ref>. Kohler sanʼat kutubxonasi direktori Uilyam C. Bunce tomonidan 1970 yilda oʻquv manbasi sifatida yaratilgan toʻplam 2007 yilda UW Digital Collections Center tomonidan raqamlashtirilgan<ref>{{Cite web |title=Search UW-Madison Libraries |url=https://search.library.wisc.edu/ |access-date=2023-08-30 |website=search.library.wisc.edu}}</ref>. Kohler sanʼat kutubxonasi jamoatchilik uchun ochiq. UW–Madison Libraries oʻzining onlayn katalogini yuritadi<ref>{{Cite web |title=Search UW-Madison Libraries |url=https://search.library.wisc.edu/ |access-date=2023-08-30 |website=search.library.wisc.edu}}</ref>. '''U 30 dan ortiq''' kampus kutubxonalariga tegishli boʻlgan kitoblar, davriy nashrlar, audiovizual materiallar, xaritalar, musiqiy qoʻshiqlar, mikroformalar va kompyuter [[Maʼlumotlar bazasi|maʼlumotlar bazalari]] uchun bibliografik yozuvlarni, shuningdek, Viskonsin universiteti tizimi kutubxonalarining bir qismi uchun yozuvlarni oʻz ichiga oladi. UW-Madison Libraries veb-sayti UW-Madison bilan bogʻliq boʻlganlar tomonidan foydalanish uchun litsenziyalangan resurslarga kirishni taʼminlaydi, shuningdek, World Wide Webda ochiq mavjud. == Muzeylar == Geologiya muzeyida dunyoning turli burchaklaridan toshlar, minerallar va fotoalbomlar mavjud. Eng diqqatga sazovor joylar orasida qora yorugʻlik xonasi, oʻtish joyi va Barringer meteoritining parchasi bor. Baʼzi diqqatga sazovor qoldiqlar orasida Viskonsinda yigʻilgan birinchi dinozavr skeleti (Edmontosaurus), Kanzasdagi boʻr davridagi boʻrdan olingan akula (Squalicorax) va suzuvchi dengiz zambaklar koloniyasi (Uintacrinus) va fermada topilgan Boaz Mastodon kiradi. 1897 yilda janubi-gʻarbiy Viskonsinda<ref>{{cite web | title=UW Geology Museum | publisher=UW–Madison | url=http://www.geology.wisc.edu/~museum/ | access-date=January 19, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070201171844/http://www.geology.wisc.edu/~museum/ | archive-date=February 1, 2007 | url-status=live }}</ref>. '''Chazen sanʼat muzeyi, ilgari Elvexjem sanʼat muzeyi,''' 700-yildan ortiq sanʼatni qamrab olgan rasmlar, chizmalar, haykaltaroshlik, bosma va fotosuratlar toʻplamini saqlaydi<ref>{{cite web | title=Chazen Museum of Art | publisher=University of Wisconsin–Madison | url=https://www.chazen.wisc.edu/ | access-date=January 12, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180209022926/https://www.chazen.wisc.edu/ | archive-date=February 9, 2018 | url-status=live }}</ref>. [[Fayl:State-historical-society.jpg|thumb|300x300px|Milliy tarix muzeyi]] Universitetning Zoologiya muzeyida tadqiqot va oʻqitish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan 500 000 ga yaqin zoologik namunalar toʻplami mavjud. Maxsus kollektsiya Galapagos orollari bilan bogʻliq skeletlar, artefaktlar va tadqiqot ishlarini oʻz ichiga oladi. 1978-yildan beri UW-Madison zoologiya muzeyi [[Ekvador]] hukumati Galapagos orollaridan anatomik namunalarni yigʻish uchun ruxsat bergan uchta muzeydan biri boʻlib kelgan<ref>{{cite web |url=http://www.zoology.wisc.edu/uwzm/about.html |title=About the UW–Madison Zoological Museum |publisher=Zoology.wisc.edu |access-date=March 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312110723/http://www.zoology.wisc.edu/uwzm/about.html |archive-date=March 12, 2012 |url-status=live }}</ref>. '''L. R. Ingersoll''' fizika muzeyida klassik va zamonaviy fizikani namoyish qiluvchi bir qator eksponatlar mavjud. Koʻrgazmalarning koʻpchiligi tashrif buyuruvchilar bilan amaliy muloqot qilish imkonini beradi. Muzeyda bir qancha tarixiy asboblar va suratlar ham namoyish etilgan<ref>{{cite web|access-date=January 31, 2009|title=L. R. Ingesoll Physics Museum|publisher=U. W. Physics department|url=http://www.physics.wisc.edu/museum/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216232855/http://www.physics.wisc.edu/museum/|archive-date=February 16, 2009|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref>. == Oʻquvchilar hayoti == Universitet yigirmadan ortiq [[turar joy]] zallarini, jumladan, oʻquv jamoalari va yaqinlik jamiyatlarini boshqaradi. Ular ikkita alohida mahallada tarqalgan: '''Lakeshore va Janubi-Sharqiy.''' Eng katta turar joy 1250 talaba sigʻimiga ega, eng kichigida esa 30 nafar aholi istiqomat qiladi<ref>{{Cite web |title=Residence Halls |url=https://www.housing.wisc.edu/residence-halls/ |access-date=2023-03-09 |website=University Housing |language=en-US}}</ref>. Mendota koʻli qarshisida joylashgan Lakeshore mahallasida oʻn uchta turar joy va toʻrtta ovqatlanish bozori mavjud. Mahalla Ebling va Steenbock kutubxonalari va muhandislik kampusiga yaqin. Medison shahar markazi yaqinidagi '''Janubi-Sharqiy mahallada sakkizta turar joy''' va ikkita ovqatlanish bozori joylashgan<ref>{{Cite web |title=Neighborhoods |url=https://www.housing.wisc.edu/residence-halls/halls/neighborhoods/ |access-date=2023-03-18 |website=University Housing |language=en-US}}</ref>. Koʻl qirgʻogʻi va Janubi-Sharqiy mahallalar qarama-qarshi turmush tarzi tufayli raqib hisoblanadi. Janubi-sharqiy yotoqxonalar koʻproq ijtimoiy hisoblanadi, Lakeshore yotoqxonalari esa tinchroq<ref>{{Cite web |last=aurand |date=2018-05-06 |title=UW-Madison residence hall neighborhoods differ in more ways than location |url=https://betweentwolakes.journalism.wisc.edu/2018/05/06/filler-8/ |access-date=2023-03-18 |website=Between Two Lakes |language=en-US }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Qishda, ikki tomon Bascom tepaligida qor toʻpi uchun uchrashadi, bu „Bascom uchun jang“ deb nomlanuvchi yuzlab talabalarni jalb qiladi<ref>{{Cite web |last=Price '96 |first=Jenny |date=18 March 2023 |title=5 Campus Rivalries {{!}} On Wisconsin |url=https://onwisconsin.uwalumni.com/5-campus-rivalries/ |access-date=2023-03-18 |language=en-US}}</ref>. [[Fayl:Barnard Residence Hall.jpg|thumb|Yotoqxona]] '''Barnard qarorgohi''' Barnard Residence Hall, kampusdagi eng qadimgi turar-joy binosi, '''1913''' yilning kuzida ikkinchi ayollar yotoqxonasi sifatida oʻz eshiklarini ochdi. Bino Italiya [[Uygʻonish davri]] uslubiga ega boʻlib, oʻz nomini sobiq kansler Genri Barnardga bogʻlab qoʻygan boʻlib, u kinoya bilan kampusdagi talabalar turar joyiga qarshi boʻlib, uni muassasa daromadini kamaytiradi deb hisoblagan<ref>{{Cite web |title=Celebrating 100 Years of Barnard Hall {{!}} Wisconsin Alumni Association |url=https://www.uwalumni.com/news/barnard-hall-100/ |access-date=2023-04-24 |website=www.uwalumni.com |language=en}}</ref>. '''Qoʻshni Chadbourne Residence Hall''' bilan bir qatorda, Barnard Hall Chadbourne turar-joy kollejining bir qismi boʻlib, butun bino boʻylab yashash uchun taʼlim jamiyatidir<ref>{{cite web |title=Chadbourne Residential College |url=https://www.housing.wisc.edu/residence-halls/learning-communities/chadbourne/}}</ref>. Barnard Residence Hall Rhetaʼs Market, bufet uslubidagi ovqatlanish zali bilan bogʻlangan<ref>{{cite web |title=Rheta's Market |url=https://www.housing.wisc.edu/dining/locations/rhetas/}}</ref>. '''2012-yil 22-mayda Viskonsin shtatining''' Xo-Chunk millati universitetdagi yangi turar joy uchun asl Xo-chunk atamasining oʻzgarishi boʻlgan „Dejope“ nomidan foydalanishga ruxsat beruvchi rezolyutsiya qabul qildi. Teejop Xo-Chunk tilida „Toʻrt koʻl“ degan maʼnoni anglatadi va tubjoy amerikaliklar bu soʻzni ming yillar davomida Medison hududini tasvirlash uchun ishlatishgan<ref>[http://www.housing.wisc.edu/dejope Dejope Residence Hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121209033424/http://www.housing.wisc.edu/dejope|date=December 9, 2012}} Retrieved on December 2, 2012</ref>. Bino va uning maydonlari hududdagi tepaliklar va koʻllarning tasvirlarini oʻz ichiga oladi va Mendota koʻliga qaraydigan olov doirasini oʻz ichiga oladi. Dejope Xoll oʻz nomini toʻrt koʻl degan <ref>{{Cite web |title=Dejope Meaning {{!}} Wisconsin Alumni Association |url=https://www.uwalumni.com/news/dejope-meaning/ |access-date=2023-04-24 |website=www.uwalumni.com |language=en}}</ref>. UW-Madison mamlakatdagi ikkita kundalik talaba gazetasiga ega yagona universitet<ref>Unigo. [http://www.unigo.com/university_of_wisconsin-madison/ University of Wisconsin-Madison] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230234421/http://www.unigo.com/university_of_wisconsin-madison/ |date=December 30, 2013 }}.</ref><ref>Campus Explorer. [http://www.campusexplorer.com/college-advice-tips/68359F84/College-Towns-Madison-Wisconsin/ College Towns: Madison, Wisconsin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231001129/http://www.campusexplorer.com/college-advice-tips/68359F84/College-Towns-Madison-Wisconsin/ |date=December 31, 2013 }}</ref><ref>: Mark Lisheron. „[http://ajrarchive.org/Article.asp?id=3307 A Campus Newspaper War in Wisconsin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230235917/http://ajrarchive.org/Article.asp?id=3307 |date=December 30, 2013 }}“, ''American Journalism Review'', April 1999. Retrieved December 28, 2013.</ref><ref>Rogers Worthington. „[http://articles.chicagotribune.com/1987-03-19/news/8701210685_1_student-headline-city-editor Tussle Between College Papers Is Not Just Academic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230234907/http://articles.chicagotribune.com/1987-03-19/news/8701210685_1_student-headline-city-editor |date=December 30, 2013 }}“, ''Chicago Tribune'', March 19, 1987</ref>. 1892 yilda tashkil etilgan Daily Cardinal va 1969 yilda tashkil etilgan The Badger Herald. The Piyoz 1988-yilda tashkil etilgan. ikki UW-Madison junior tomonidan va '''2001-yilda Nyu-York''' shahriga koʻchib oʻtishdan oldin Madisonda nashr etilgan. Shuningdek, u 2007-yilda tashkil etilgan The Madison Misnomer bakalavriat komediya gazetasining uyidir. UW-Madison, shuningdek, mamlakatda faqat ikkita milliy miqyosda tarqatiladigan bakalavriat xalqaro tadqiqotlar jurnallaridan biri joylashgan. '''Journal of Bakalavr xalqaro tadqiqotlari jurnali (JUIS)''' raqobatbardosh nashr boʻlib, unda koʻrib chiqilgan ilmiy maqolalar mavjud. '''U 2003-yilda''' Devid Koddon tomonidan Viskonsin universiteti-Madison Leadership Trust koʻmagida tashkil etilgan. [[Fayl:Allen Centennial Garden.jpg|thumb|300x300px|Milliy bogʻ]] Viskonsin universiteti-Madison kampus radiostansiyasi WSUM '''91,7 FM, „Koʻldagi ilon“'''<ref>{{cite web|title=WSUM|publisher=WSUM.org|url=http://www.wsum.org|access-date=January 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070201211310/http://wsum.org/|archive-date=February 1, 2007|url-status=live}}</ref>. Tarixan, UW-Madison talabalar tomonidan boshqariladigan radiostantsiyalar toʻplamiga ega boʻlgan, ularning bir qismi Amerika Qoʻshma Shtatlari Federal Aloqa Komissiyasi (FCC) bilan ishlagandan keyin eshittirishni toʻxtatgan. Hozirgi WSUM radiostantsiyasi 1997-yilda '''FCC''' litsenziyasini olish va minora qurish uchun uzoq davom etgan kurash tufayli faqat veb-translyatsiya formatida ish boshlagan. Bu 2002-yil 22-fevralgacha besh yil davom etdi, stansiya Viskonsin shtatining Montrose shahridagi minorasidan '''91,7''' da FM toʻlqinlarida eshittirishni boshladi. Hozirda radiostantsiyada 200 ga yaqin koʻngilli DJ va sakkizta pullik menejer ishlaydi. Barcha UW-Madison talabalari, shuningdek, cheklangan miqdordagi jamoat aʼzolari stantsiyani boshqarishda ishtirok etishlari mumkin. WSUM butunlay bepul format boʻlib qolmoqda, yaʼni efirdagi xodimlar oʻz xohishiga koʻra bir nechta cheklovlar bilan turli xil musiqa va nutq dasturlarini namoyish etishlari mumkin. WSUM oʻz yangiliklari, '''Badger sport musobaqalarining''' oʻyin-oʻyin translyatsiyalari va noyob jamoat xizmati eʼlonlari uchun Viskonsin Broadcasters Association tomonidan koʻplab mukofotlarga sazovor boʻldi<ref>"Free-spirited Radio Shows", ''Wisconsin State Journal'', February 22, 2007, p. B1. [https://www.madison.com/archives/read.php?ref=/wsj/2007/02/22/0702210643.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212120716/http://www.madison.com/archives/read.php?ref=%2Fwsj%2F2007%2F02%2F22%2F0702210643.php|date=February 12, 2008}}. Retrieved July 2, 2008</ref>. == Tashkilotlar == '''800 dan ortiq talaba''' tashkiloti yoki klublari UW-Madisondagi yetakchilik va jalb etish markazida (CFLI) har yili roʻyxatdan oʻtadi<ref>{{cite web |title=Registered Student Organization (RSO) Directory |url=http://soo.studentorg.wisc.edu/sooform/search/default.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923123814/http://soo.studentorg.wisc.edu/sooform/search/default.asp |archive-date=September 23, 2008 |access-date=October 5, 2008 |publisher=Student Organization Office |df=mdy-all}}</ref>. Maktabdagi talabalar tashkilotlari tarkibiga Acacia,<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/WisconsinAcacia|title=Acacia Fraternity – Lamedth Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418143326/https://win.wisc.edu/organization/WisconsinAcacia|archive-date=April 18, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Alpha Chi Omega,<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/alphachiomega|title=Alpha Chi Omega – Kappa Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905210721/https://win.wisc.edu/organization/alphachiomega|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Alpha Delta Phi,<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/adphi|title=Alpha Delta Phi Wisconsin Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905211813/https://win.wisc.edu/organization/adphi|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Alpha Gamma Rho<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/agr|title=Alpha Gamma Rho Wisconsin Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527184443/https://win.wisc.edu/organization/agr|archive-date=May 27, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Delta Chi<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/DeltaChi|title=Delta Chi Fraternity – Wisconsin Colony|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905204335/https://win.wisc.edu/organization/DeltaChi|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> va Sigma Alpha<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/sigmaalpha-alphatau|title=Sigma Alpha – Alpha Tau Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906012931/https://win.wisc.edu/organization/sigmaalpha-alphatau|archive-date=September 6, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> birodarliklari boʻlimlari kiradi. Alpha Chi Sigma universitetda 1902 yilda tashkil etilgan. Diniy talabalar tashkilotlariga Athletes in Action,<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/aiauw|title=Athletes in Action-UW|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421075652/https://win.wisc.edu/organization/aiauw|archive-date=April 21, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Chi Alpha Campus Ministries<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/ChiAlphaUW|title=Chi Alpha UW Madison|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905203444/https://win.wisc.edu/organization/ChiAlphaUW|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> va Xristian yuridik jamiyati<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/christianlaw|title=Christian Legal Society, UW-Madison Chapter|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905204149/https://win.wisc.edu/organization/christianlaw|archive-date=September 5, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> nasroniy tashkilotlarining filiallari kiradi. Pres House<ref>{{cite web|url=https://win.wisc.edu/organization/preshouse|title=Pres House-UW|publisher=Wisconsin Involvement Network|access-date=2020-04-24|archive-date=July 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713052144/https://win.wisc.edu/organization/preshouse|url-status=live}}</ref> PCUSA bilan erkin aloqador boʻlgan ilgʻor talabalar tashkiloti boʻlib, u har xil millatdagi talabalarni oʻz ibodatlariga va boshqa turli yigʻilishlarga kutib oladi. Viskonsindagi Lyuteran cherkovi UW-Madison talabalariga xizmat qiluvchi xristian cherkovi va kampus xizmatidir<ref>{{cite web |title=Welcome to Chapel |url=https://www.wlchapel.org/im-new/welcome/ |website=Wisconsin Lutheran Chapel |access-date=2 March 2020 |archive-date=March 2, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302044918/https://www.wlchapel.org/im-new/welcome/ |url-status=live }}</ref>. UW shuningdek, Formula SAE yonish va elektr, Baja SAE, SAE Clean Snow, ASME Human Powered Vehicle, Visconsin Autonomous, Concrete Canoe va ilgari UW Hybrid Vehicle Team va Badgerloop kabi talabalar avtomobil jamoalari uchun uydir<ref>{{cite web|url=http://vehicles.wisc.edu/formula/formulaabout.html|title=UW-Madison Formula SAE Team|website=vehicles.wisc.edu|access-date=July 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170727010842/http://vehicles.wisc.edu/formula/formulaabout.html|archive-date=July 27, 2017|url-status=live}}</ref>. UW-Madison kampusida '''8''' '''ta A capella guruhi mavjud.''' Ulardan ikkitasi aralash ovozli, ikkitasi past ovozli, ikkitasi yuqori ovozli va ikkitasi mavzuli aralash ovozli. Guruhlar MadHatters, Qayta aniqlangan A Cappella, Fundamentally Sound, Pitches va Notes, Tangled up in Blue, Under A-Rest, Jewop va Wisconsin Waale. == Mashhur insonlar == Oʻz tarixi davomida UW-Madison bitiruvchilari, professor-oʻqituvchilari yoki sobiq professor-oʻqituvchilari turli sohalarda ajralib turishgan va '''20 ta Nobel mukofoti''' va '''41 ta Pulitser mukofotlari bilan taqdirlangan'''<ref name=":1">{{Cite web |title=Alumni Achievements {{!}} Wisconsin Alumni Association |url=https://www.uwalumni.com/alumni-achievements/ |access-date=2023-03-23 |website=www.uwalumni.com |language=en}}</ref>. UW-Madison bitiruvchilari 32 ta Rodos stipendiyasi, [222] 22 Marshall stipendiyasi<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Rhodes Scholarship Winner Count By Institutions |url=https://www.rhodeshouse.ox.ac.uk/media/44935/2020-rs_number-of-winners-by-institution.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205000915/https://www.rhodeshouse.ox.ac.uk/media/44935/2020-rs_number-of-winners-by-institution.pdf |archive-date=December 5, 2020 |access-date=March 23, 2023 |publisher=Rhodes Trust}}</ref>, 25 Truman stipendiyasi<ref>{{Cite web |title=Reports - Marshall Scholarships |url=https://www.marshallscholarship.org/about/reports |access-date=2023-03-23 |website=www.marshallscholarship.org |language=en-GB}}</ref>, 6 Cherchill stipendiyasi<ref>{{Cite web |title=Scholar Listing |url=https://www.truman.gov/meet-our-scholars/scholar-listing |access-date=2023-03-23 |website=The Harry S. Truman Scholarship Foundation |language=en}}</ref> va 1 Mitchell stipendiyasi<ref>{{Cite web |title=Churchill Scholarship |url=https://churchillscholarship.org/scholars.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415055657/https://www.churchillscholarship.org/scholars.html |archive-date=April 15, 2021 |access-date=March 23, 2023 |website=churchillscholarship.org |publisher=The Winston Churchill Foundation of the United States}}</ref> oluvchilar boʻlgan. Universitet 819 nafar Fulbrayt stipendiyasi<ref>{{Cite web |title=US-Ireland Alliance |url=https://us-irelandalliance.org/mitchellscholarship/scholars/bios |access-date=2023-03-23 |website=us-irelandalliance.org |arxivsana=2021-02-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210224182008/https://www.us-irelandalliance.org/mitchellscholarship/scholars/bios }}</ref> va 19 nafar MakArtur stipendiatlarini tayyorlagan<ref>{{Cite web |title=All Fellows - MacArthur Foundation |url=https://www.macfound.org/fellows/search#searchresults |access-date=2023-03-23 |website=www.macfound.org}}</ref>. UW-Madison bitiruvchilari Qoʻshma Shtatlar hukumatida bir nechta taniqli idoralarni, jumladan, '''Qoʻshma Shtatlar vitse-prezidentini (Dik Cheyni) egallagan'''; Qoʻshma Shtatlar Oliy sudining yordamchisi (Wiley Rutledge, BA); Amerika Qoʻshma Shtatlari Davlat kotibi (Lorens Eagleburger, BA, MA); Qoʻshma Shtatlar sogʻliqni saqlash va inson xizmatlari kotibi (Uilbur J. Koen, BA va Tommy Tompson, BA, JD); Amerika Qoʻshma Shtatlari Ichki ishlar vaziri (Julius Albert Krug, BA va Uilyam Friman Vilas, BA); Amerika Qoʻshma Shtatlari qishloq xoʻjaligi kotibi (Kleyton Yeutter); Amerika Qoʻshma Shtatlari Bosh pochta boʻlimi (Jon A. Gronouski, BA, MA, PhD va Uilyam Friman Vilas, BA); koʻplab federal sudyalar, gubernatorlar va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Kongressi]] aʼzolari (jumladan, AQShning 7 vakili va 1 AQSh senatori hozirda xizmat qilmoqda). Baʼzi 843 UW-Madison bitiruvchilari bosh direktor boʻlib xizmat qiladi va '''16 000''' ga yaqini rahbarlik lavozimini egallaydi.[221] Bundan tashqari, 2018 yilning noyabr oyi holatiga koʻra, Fortune 500 roʻyxatidagi 14 ta kompaniyaning amaldagi bosh direktorlari Qoʻshma Shtatlardagi eng koʻp universitet boʻlgan UW-Madison universitetida oʻqishgan<ref>{{cite web |url = https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html |title=University of Wisconsin produced the most current Fortune 500 CEOs—here's how 29 other schools stack up |website=[[CNBC]] |date = November 29, 2018 |access-date=December 2, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181203055452/https://www.cnbc.com/2018/11/28/these-30-colleges-produced-the-most-current-fortune-500-ceos.html |archive-date = December 3, 2018 |url-status=live }}</ref>. UW-Madisonda qatnashgan taniqli bosh direktorlar orasida Tomas J. Folk (Kimberli-Klark), Kerol Barts (Yahoo!), Devid J. Lezar (Xalliburton), Keyt Nosbusch (Rockwell Automation), Li Raymond (Exxon Mobil), Tom Kingsbury bor. (Burlington doʻkonlari) va Judit Folkner (Epic Systems). Chet ellik bitiruvchilar orasida '''Bangladesh Prezidenti 2002–2009''' (Iajuddin Ahmad, MS, PhD); Iroq Bosh vaziri (Saʼdun Hammadi, PhD); Butan Bosh vaziri 2004–2005 (Yeshey Zimba, MA); Singapur Bosh vazirining oʻrinbosari va moliya vaziri (Lorens Vong, BS); Meksika moliya va davlat krediti kotibi 1975–1976 (Mario Ramon Beteta) va 2018–2019 (Karlos Manuel Urzua Macias, PhD); 1971–1983 yillarda [[Germaniya]] Federal Konstitutsiyaviy sudi raisi (Ernst Benda); Somali moliya vaziri 2017–2022 (Abdirahman Duale Beyle, PhD); 2006–2009 yillarda Chili tashqi ishlar vaziri (Alejandro Foksli, PhD); 2010–2011 yillarda Tunis tashqi ishlar vaziri (Kamel Morjane); '''Tayvan taʼlim vaziri 2013–2014''' (Huang Pi-tvan, PhD). UW-Madison '''bitiruvchilari kompyuter fanlari sohasiga katta hissa qoʻshdilar,''' jumladan Edison medali sohibasi Xovard X. Aiken, u IBMning Garvard Mark I kontseptual dizaynini tasavvur qilgan<ref>{{Cite web |title=Howard Aiken {{!}} Lemelson |url=https://lemelson.mit.edu/resources/howard-aiken |access-date=2023-03-30 |website=lemelson.mit.edu}}</ref> va Tyuring mukofoti laureati Pat Xanraxan (BS, PhD)<ref>{{Cite web |last=Hildebrandt |first=Anna |date=2022-10-19 |title=Turing Award Winner & UW Alumnus Pat Hanrahan's Visit Rendered Huge Crowds |url=https://cdis.wisc.edu/turing-award-winner-uw-alumnus-pat-hanrahans-visit-rendered-huge-crowds/ |access-date=2023-03-30 |website=School of Computer, Data & Information Sciences |language=en-US}}</ref> Gen Amdahl (MS, PhD) Amdahl qonunini ishlab chiqdi, Villi A. Kalender (MS, PhD) spiral skanerli kompyuter tomografiyasini ixtiro qildi. Macintosh II kompyuteri 1987-yilda Maykl Dhuey tomonidan ixtiro qilingan, u 2001-yilda original iPod uchun quvvat manbaini ham ishlab chiqqan<ref>{{cite news |date=September 24, 2007 |title=2007 Engineer of the Year Finalist Michael Dhuey's Hardware Knowledge Helps Breathe Life Into iPod, TelePresence |publisher=Design News |url=https://www.designnews.com/article/CA6478178.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012084944/https://www.designnews.com/article/CA6478178.html |archive-date=October 12, 2007}}</ref>. UW-Madison, shuningdek, glyatsiologiya sohasiga qoʻshgan hissasi bilan mashhur. Gʻarbiy Antarktika muz qatlamining „zaif qorin“ deb ataladigan qismi boʻlgan Thwaites muzligi vafotidan keyin uning professori faxriy Fredrik T. Thwaites (1883–1961) sharafiga nomlangan. UW-Madison glasiologlari nomi bilan atalgan boshqa Antarktika xususiyatlariga Qora muzlik (professor Robert F. Blek nomi bilan), shuningdek, professor Charlz R. Bentli nomi bilan atalgan Bentli togʻi va Bentley subglacial xandagi kiradi<ref name="UWGlaciology">{{cite web |title=UWGlaciology |publisher=[[University of Wisconsin–Madison]] |url=https://glaciology.geoscience.wisc.edu/ |access-date=8 July 2023 }}</ref>. Bitiruvchilar jami '''10 ta Oskar mukofotini qoʻlga kiritgan.''' „Eng yaxshi film“ uchun „Oskar“ning uchta sovrindori boʻldi: Nikol Roklin „Spotlight“ (2016) filmidagi ishi uchun, Tom Rozenberg (BA) „Million Dollar Baby“ (2004) filmidagi ishi uchun va Valter Mirish (BA) „In“ filmidagi ishi uchun. Tunning jaziramasi (1967). Pat Xanraxan (bakalavr, PhD) texnik yutuqlardagi ishi uchun uchta Oskarni qoʻlga kiritdi (2014, 2004, 1993). Errol Morris (BA) „Urush tumanlari: Robert MakNamara hayotidan oʻn bir saboq“ (2004) uchun eng yaxshi hujjatli film uchun Oskarni qoʻlga kiritdi. Marshall Brikman „Enni Xoll“ (1978) filmidagi ishi uchun „Eng yaxshi ssenariy“ Oskarini qoʻlga kiritdi. Frederik Mart „Umrimizning eng yaxshi yillari“ (1946) va „Doktor Jekill va janob Xayd“ (1932) filmlari uchun ikkita „Eng yaxshi [[aktyor]]<nowiki/>“ Oskarini qoʻlga kiritdi<ref>{{Cite web |title=Academy Award Badgers {{!}} Wisconsin Alumni Association |url=https://www.uwalumni.com/news/academy-award-badgers/ |access-date=2023-04-05 |website=www.uwalumni.com |language=en}}</ref>. 2017 yil holatiga koʻra, UW-Madison '''427,000 dan ortiq tirik bitiruvchilarga ega edi.''' Koʻp sonli bitiruvchilar Viskonsin shtatida istiqomat qilsalar ham, ularning katta qismi [[Illinoys]], [[Minnesota]], Nyu-York, Kaliforniya va Vashingtonda istiqomat qiladi<ref name="alumni">Wisconsin Alumni Association. [http://www.uwalumni.com/about/notable-alumni/ Notable Alumni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327165938/http://www.uwalumni.com/about/notable-alumni/ |date=March 27, 2017 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:AQShdagi universitetlar]] [[Turkum:Universitetlar]] osqhztn6u346kisfw9o179vlsdiumek 0 1025829 5997756 5976713 2026-04-17T07:55:50Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997756 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti qadimiy manzilgoh |name = Samarra |native_name = {{Nobold|{{lang|ar|سامَرّاء}}}} |native_name_lang = ar |image = File:صوره في اجواء مطريه للمأذنه الملويه في سامراء العراق.jpg |image_size = 250px |caption = [[Samarra Katta masjidi]]ning spiral minorasi |map_type = Iroq |coordinates = {{Coord|34|21|42|N|43|48|07|E|display=inline,title}} |location = [[Samarra]], [[Saladin muhofazoti]], [[Iroq]] |type = Shahar |built = 836 |abandoned = {{circa|892}} |builder = [[Muʼtasim]], [[Abbosiylar xalifaligi]] |condition = Vayron boʻlgan |notes = {{UNESCO Jahon madaniy merosi bilgiqutisi |child = yes |ID = 276 |Official_name = {{nowrap|Samarra arxeologik shahri}} |Year = 2007 |Danger = 2007- |Area = {{cvt|15058|ha}} |Buffer_zone = {{cvt|31414|ha}} |Criteria = Madaniy: II, III, IV }} }} [[Samarra]] — markaziy [[Iroq]]dagi shahar boʻlib, 836—892-yillarda [[Abbosiylar xalifaligi]] poytaxti boʻlgan. Xalifa [[Muʼtasim]] tomonidan asos solingan Samarra qisqa vaqt ichida [[Dajla]]ning sharqiy qirgʻogʻi boʻylab oʻnlab kilometrlarga choʻzilgan yirik metropoliyaga aylangan. 9-asr ikkinchi yarmida, ayniqsa xalifalar [[Bagʻdod]]ga qaytishi ortidan qarovsiz qoldirilgan. Nisbatan qisqa muddat foydalanilgani tufayli '''Abbosiylar Samarrasining''' koʻplab xarobalari hozirga qadar saqlanib qolgan. Shahar rejasini hali ham [[Aerofotorazvedka|aerofotosurat]]lar orqali koʻrish mumkin. Bunda aniq [[Shaharsozlik|rejalashtirilgan]] koʻchalar, uylar, saroylar va masjidlarning keng tarmogʻi koʻzga tashlanadi. Arxeologik dalillarni [[Musulmon tarixchilari roʻyxati|musulmon tarixchilari]] tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlar bilan taqqoslagan tadqiqotlar natijasida sobiq shahardagi koʻplab toponimlar aniqlangan{{sfn|Northedge|2008|pp=32–33}}. Samarra arxeologik yodgorligi 2007-yilda [[YuNESKO]] tomonidan [[Butunjahon merosi roʻyxati]]ga kiritilgan va „qadimiy yirik shaharning eng yaxshi saqlanib qolgan rejasi“ deb atalgan{{sfn |UNESCO}}. Xuddi shu nomdagi [[Samarra|zamonaviy shahar]] Abbosiylar xarobalari ichida ham joylashgan. == Etimologiya == [[Fayl:Dirhem of al-Muntasir, AH 247-248.jpg|thumb|861—862-yillarda Surra Man Raaʼada zarb etilgan Muntasir [[dirham]]i]] Samarra toponimi islomdan oldingi davrda ham mavjud boʻlgani maʼlum. Klassik mualliflar bu nomni turli shakllarda, jumladan, [[Yunon tili|yunoncha]] Suma ({{lang|grc|Σουμᾶ}}), [[Lotin tili|lotincha]] Sumere va [[Suryoniy tili|suryoniycha]] Šumara nomlarida tilga olganlar. Abbosiylar shahrining rasmiy nomi '''Surra Man Raʼa''' ({{lang-ar|سُرَّ مَنْ رَأَى}}) bo‘lib, „ko‘rgan kishi quvonadi“ degan ma’noni anglatadi. Bu [[nom]] tangalarda yozilgan va baʼzi [[oʻrta asr]] yozuvchilari tomonidan ham yozib qoldirilgan. Boshqa zamonaviy manbalarda esa islomdan oldingi nom varianti sifatida Sāmarrā (سَامَرَّا) yoki Sāmarraʼ (سَامَرَّاء) ishlatilgan va oxirgi shakl oxir-oqibat standart nomga aylangan{{sfn|Northedge|2008|p=97}}{{sfn|Le Strange|1905|p=53}}. == Abbosiylar shahri tarixi == === Asos solinishi === {{See|topic=Samarraning qadimigi tarixi|Samarra#Qadimgi Samarra}} Samarraga sakkizinchi Abbosiy xalifa [[Muʼtasim]] ({{hukmronlik|833|842}}) davrida 836-yil asos solingan. Muʼtasimning bunday qarorga kelishiga yangi tashkil etilgan [[Turkiy xalqlar|turkiy]] va boshqa armiya guruhlari uchun uy-joy qurish uchun joy topish zarurati sabab boʻlgan. Ilgari [[islom olami]]da faqat marginal rol oʻynagan guruhlardan tashkil topgan bu qoʻshinlar Bagʻdod aholisi orasida obroʻga ega emas edi. Shu sababli ham askarlar va Bagʻdodliklar oʻrtasida bir necha bor toʻqnashuvlar sodir boʻlgan. Shuning uchun Muʼtasim {{circa|835}}-yilda 762-yildan beri Abbosiy xalifalarining doimiy qarorgohi boʻlgan Bagʻdodni tark etib<ref group="izoh">Muʼtasimning Bagʻdoddan koʻchishi bejizga emas edi. Horun ar-Rashid ({{hukmronlik|786|809}}) ham [[Raqqa]]ga koʻchib oʻtib, u yerda „ar-Rafiqa“ nomli yangi maʼmuriy majmua tashkil qilgan edi({{harvnb|Bearman|Bianquis|Bosworth|van Donzel|2002|loc=s.v. "al-Rakka"}})</ref>, oʻzi tanlagan joyda yangi poytaxt yaratishga qaror qildi{{sfn|Gordon|2001|pp=15 ff., 50 ff.}}{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=255–56}}{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 33: pp. 24-28}}{{sfn|Al-Mas'udi|1873|pp=118–19}}. Muʼtasim bir muncha vaqt ideal joy izlagandan soʻng, Bagʻdoddan taxminan {{cvt|130|km|mi}} shimolda, Dajlaning sharqiy tomonida, [[Nahravon kanali]]ning yuqori oqimiga yaqin joyda joylashgan hududni tanlagan{{sfn|Kennedy|2004|p=163}}{{sfn|Le Strange|1905|pp=53–57}}. Mahalliy mulklar, shu jumladan [[Xristianlik|nasroniy]] [[Monastirlar|monastir]]ini sotib olish uchun odamlar yuborgandan soʻng, xalifa oʻz muhandislari bilan rivojlanish uchun eng mos joylarni oʻrganib chiqdi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=256–58}}{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 33: pp. 25-26}}{{sfn|Al-Mas'udi|1873|pp=119 ff.}}. 836-yilga kelib bu yerda binolar qad rostlab, Muʼtasim yangi shaharga koʻchib oʻtgan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 33: p. 26}}. Samarrada boshidanoq katta miqyosda qurilish olib borildi. Hudud kosmopolitan obyekt boʻlmay, yer koʻp va arzon, shu bilan birga shaharni kengaytirishga toʻsqinlik qiladigan eski qaholi manzilgohlari ham mavjud emas edi{{sfn|Kennedy|2004b|p=219}}. Muʼtasim yangi shahardagi turli yerlarni belgilab, bu joylarni [[qoʻshin]] va boshqaruv elitalariga ularning rivojlanishi uchun boʻlib bergan. Armiya boʻlinmalari uchun koʻplab [[kanton]]lar tashkil etilgan boʻlib, ular koʻp hollarda umumiy aholi turar joylaridan ataylab ajratilgan. Xalifa va boshqa taniqli shaxslar uchun bir qancha saroylar bilan birga xalq uchun bozorlar, masjidlar va hammomlar qurilgan. Qurilishga yordam berish uchun musulmon dunyosining turli burchaklaridan materiallar va ishchilar yuborilgan. Qurilishda temirchilar, duradgorlar, marmar haykaltaroshlar va hunarmandlar yordam bergan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=258–64}}. Yangi poytaxtni barpo etish yangi rejim oʻrnatilishi toʻgʻrisidagi ommaviy bayonot boʻlib, hukumatga „Bagʻdod aholisidan uzoqda, yangi shakllantirilgan qoʻriqchilar qoʻshini tomonidan himoyalangan joyda va yangi qirollik madaniyati sharoitida hamda keng saroy maydonlari, jamoat tomoshaxonalari bilan birgalikda tinimsiz izlanishda boʻlish imkonini berdi“ (T. El-Hibri). Yangi poytaxtning qurilishi [[Oleg Grabar]] tomonidan [[Louis XIV]]dan keyin [[Parij]] va [[Versal saroyi|Versal]] oʻrtasidagi munosabatlarga qiyoslangan{{sfn|Kennedy|2004|p=163}}{{sfn|El-Hibri|2010|pp=296–297}}. Bundan tashqari, Muʼtasim ilgari aholi boʻlmagan hududda yangi shahar yaratish orqali oʻziga ergashgan manfaatli guruhlarni Bagʻdoddan farqli oʻlaroq, hech qanday xarajat va cheklovlarsiz yer hamda savdo imkoniyatlari bilan mukofotlashi mumkin edi. Darhaqiqat, yer sotish xazinaga katta foyda keltirgan koʻrinadi. Xyu Kennedi yozganidek, bu „hukumat va uning izdoshlari foyda olishi mumkin boʻlgan ulkan mulk spekulyatsiyasi“ edi{{sfn|Kennedy|2004|p=163}}. === Muʼtasimning vorislari davrida === Mu'tasim vafotidan keyin xalifalik qila boshlagan vorisi [[Vosiq]] ({{hukmronlik|842|847}}) oʻz hukmronligini Samarrada amalga oshirgan. Yangi xalifaning qarori aholini yangi shahar doimiyligi va Vosiq hukmronligi davrida boshlangan qurilishning yangi bosqichiga ishontirdi. Vosiqning oʻzi Dajla qirgʻogʻida Horuniy (Vosiqning asl ismi Horun) saroyini qurdirib, oʻzining yangi qarorgohiga aylantirdi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=264–65}}. [[Mutavakkil]] ({{hukmronlik|847|861}}) jadallik bilan yangi qurilish ishlarini olib bordi. Uning davrida markaziy shahar sharqqa tomon choʻzildi. [[Samarra Katta masjidi]], Balkuvara kantoniyasi va koʻplab saroylar qurdirdi. 858-yilda [[Damashq]]qa koʻchib oʻtgach{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 34: pp. 149-52}}, xalifa Iroqqa qaytib kelib, oʻzining eng ulugʻvor loyihasi — Samarra shimolidagi yangi Mutavakkiliya shahri qurilishini amalga oshirdi. Yangi hududda Jaʼfariy (Jaʼfar xalifaning asl ismi) saroyini qurib, 860-yilda shu saroyga koʻchib kelgan. Biroq xalifa keyingi yili oʻldirilgach, koʻp oʻtmay Mutavakkiliyya tark etildi<ref name="al-mutawakkiliyya" group="izoh">{{harvnb|Al-Ya'qubi|1892|pp=265–67}}; {{harvnb|Yarshater|1985–2007|loc=v. 38: pp. 154-56, 170, 190-91}}; {{harvnb|Northedge|2008|loc=pp. 195 ff.}} Ushbu manbalarda Mutavakkil oʻzining turli loyihalariga sarflagan mablagʻlari juda katta boʻlgani va xalifa oʻlimidan keyin ham oʻn yil davomida hukumat tez-tez moliyaviy inqirozlarga duch kelgani taʼkidlangan.</ref>. Mutavakkilning oʻldirilishidan keyingi oʻn yil notinch davr boʻlib, [[Samarradagi anarxiya]] deb ham ataladi. Bu davrda poytaxtda tez-tez saroy toʻntarishlari va qoʻshinlarning tartibsizliklari kuzatilgan. Mutavakkilning oʻgʻli [[Muntasir]] ({{hukmronlik|861|862}}) Jaʼfariydan Javsaq saroyiga koʻchib oʻtgan. Bu saroy Muntasir vorislarining qarorgohi boʻlib qolgan. [[Mustain]] ({{hukmronlik|862|866}}) Samarra harbiy boʻlinmalarini nazorat qilish iloji yoʻqligini anglab, shaharni tark etdi. 865-yilda Bagʻdodda yakka hukmronligini oʻrnatmoqchi boʻldi. Turklar va boshqa qoʻshinlar bunga javoban xalifa agʻdarilganini eʼlon qilib, toki taxtdan voz kechishga rozi boʻlgunga qadar [[Abbosiylar fuqarolik urushi (865—866)|Bagʻdodni qamal holatida ushlab turishdi]]. Uning ikki vorisi [[Muʼtazz]] ({{hukmronlik|866|869}}) va [[Muhtadiy]] ({{hukmronlik|869|870}}) ham xuddi shu tarzda armiya tomonidan agʻdarildi{{sfn|Bearman|Bianquis|Bosworth|van Donzel|2002|loc=s. vv. "Al-Muntasir," "Al-Musta'in," "Al-Mu'tazz," "Al-Muhtadi"}}{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=267–68}}. {{quote box | width = 280px | align = right | bgcolor = #c6dbf7 | title = | quote =<poem>Samarra is solitude now, hugely abandoned to change: ruins; a frog that calls; dismemberment's muffled cry. The city died, is dead like an elephant being untusked.</poem> | source = Samarrada tugʻilgan Abbosiy shahzodasi [[Ibn al-Muʼtazz|Abdulloh ibn al-Muʼtazz]]ning shaharning tanazzuliga bagʻishlangan sheʼri{{sfn|Tuetey|1985|loc=p. 260 no. 145}}. }} [[Muʼtamid]] ({{hukmronlik|870|892}}) Samarrada hozirgacha maʼlum soʻnggi qurilish loyihalarini amalga oshirgan, ammo hukmronligining oxirgi davrlarida shaharda kamroq vaqt oʻtkazganga oʻxshaydi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=268}}. Muʼtamidning oʻlimidan soʻng [[Mutazid]] ({{hukmronlik|892|902}}) rasman Bagʻdodga qaytib keldi va shu tariqa Samarradagi hukmronlikka chek qoʻyildi{{sfn|Northedge|2008|pp=239 ff.}}. [[Muktafiy]] ({{hukmronlik|902|908}}) Samarraga qaytib, Javsaq saroyida qarorgoh qurish haqida oʻylagan, ammo oxir-oqibat maslahatchilari rejaning katta xarajatlari haqida aytganidan soʻng, fikridan qaytgan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 38: pp. 120-21}}. Xalifa Bagʻdodga qaytgach, shahar aholisi ham shaharda qolishga ragʻbat bildirmadi. Buning asosiy sabablari suv taʼminoti muammoli ekani{{sfn|Kennedy|2004|p=163}} hamda shaharda hayot boshqa joylardan keladigan taʼminotga bogʻliq boʻlib qolgani edi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=263}}{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 35: p. 39}}. Xalifalar shahar uchun katta miqdorda pul tikishar ekan, u yashashda davom etgan. Xalifalar Bagʻdodga qaytishi bilan sarmoya ham tugadi va tez orada shaharning katta qismini aholi tark etdi{{sfn|Kennedy|2004|p=164}}. Keyingi asrlarda xarobalar ichida bir necha alohida aholi punktlari saqlanib qolgan. Biroq aholi tez orada shaharning katta qismini tashlab, chiqib ketishgan{{sfn|Le Strange|1905|pp=55–56}}. == Shaharning umumiy koʻrinishi == [[Fayl:Abbasid Samarra Map.svg|thumb|right|200px|Abbosiylar Samarrasining xaritasi]] Samarraning maʼlum qoldiqlari, asosan, Dajlaning sharqiy tomonida, taxminan {{cvt|58|km2|mi2}} maydonni egallagan. Hududda roʻyxatga olingan 6314 ta binodan (1991-yil holatiga) faqat toʻqqiztasi hali ham sifatini yoʻqotmagan holatda saqlangan. Vayronalarning katta qismi binolarning [[Toʻkilgan tuproq|koʻmilib ketgan tepaliklar]]i va tarqoq vayronalardan iborat. Tuproq ostidagi qoldiqlar asosan sezilarli darajada emas. Kosmosdan qaraganda Abbosiylar shahrining toʻliq rejasi, binolari va koʻcha tuzilishi aniq koʻrinadi{{sfn|Northedge|1991|p=74}}{{sfn|Northedge|Kennet|2015|p=1}}{{sfn|Kennedy|2004b|pp=219–20}}. === Markaziy Samarra === Shaharning asosiy hududi Muʼtasim hukmronligi davrida qurilgan boʻlib, keyingi rivojlanishlar Votiq va Mutavakkil davrida amalga oshirilgan{{sfn|Northedge|2008|loc=97–100, 122 ff.}}. Hududning koʻcha qurilishi tartibida shimoldan janubga va shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa tomon choʻzilgan bir qator uzun, keng xiyobonlar ustunlik qilgan{{sfn|Northedge|2008|p=100}}. Bu xiyobonlarni musulmon tarixchisi va geografi [[Yaʼqubiy]] batafsil tasvirlab bergan. Muallif har bir koʻcha boʻylab joylashgan turli binolar va uchastkalarni sanab oʻtgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=260–63}}. Xiyobonlar orasida koʻplab kichik koʻchalar, turar-joy binolari va bir nechta yirik binolar mavjud boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=100 ff.}}. Shaharning bu qismida tinch aholi va harbiy xizmatchilar yashagan. Baʼzi hollarda qoʻshinlarning turar joylari boshqa aholidan aniq ajratilgan. Turklar, [[Faragʻina|faragʻinlar]], [[Ushrusoniyya|ushrusoniylar]], [[Magʻariba (Abbosiylar qoʻshinlari)|magʻaribalar]], [[Ishtaxoniyya|ishtaxoniylar]], [[jund]]lar, [[Shokiriyya|shokiriylar]], [[arablar]] va [[Katta Xuroson|xuroson]]iylar kabi koʻplab qoʻshin qoʻmondonlariga oʻz boʻlinmalari bilan birga yerlar ajratilgan. Bir qancha amaldorlar, Abbosiy shahzodalari va boshqa shaxslarning ham xiyobonlar boʻylab yerlari boʻlgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=255–56}}{{sfn|Northedge|2008|pp=100 ff., 183 ff.}}. Bu hududda turar-joylardan tashqari yana bir qancha binolar, jumladan, davlat va shaxsiy otxonalar, Yer soligʻi idorasi (devon al-[[xaraj]]) va katta qamoqxona joylashgan edi. Muʼtasim tomonidan belgilab qoʻyilganidek, bozorlar keng qatorlarga ega boʻlib, har bir turdagi tovarlar alohida qismlarda sotilar edi. Bozorlar yaqinida qoʻzgʻolonchi [[Bobak qoʻzgʻoloni|Bobak Xurramdin]] [[Osib oʻldirish|osilgan dor]] joylashgan edi (''xashabat Bobak'') va bozorlar qatl qilinganlarni tomosha qilish joyi vazifasini ham bajargan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 33: pp. 87-88; v. 35, p. 122}}. Dajla boʻyida [[Mosul]] va boshqa shaharlardan oziq-ovqat keltiriladigan koʻp sonli pristanlar boʻlgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=255–56}}{{sfn|Northedge|2008|pp=98 ff.}}. Muʼtasim qurdirgan masjid tez orada shahar aholisi uchun kichiklik qilgan. Shu sababli masjid Mutavakkil tomonidan buzib tashlangan va oʻrniga Hayr yaqinidagi [[Samarra Katta masjidi]] qurilgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=258, 260–61}}{{sfn|Northedge|2008|pp=114, 122–25}}. Oʻsha paytda dunyodagi eng katta boʻlgan mazkur masjidning oʻlchami {{cvt|239 x 156|m|ft}} boʻlib, namoz zalida 17 ta [[yoʻlak]] bor edi. Ibodat qiluvchilarni joylashtirish uchun [[devor]] ortida {{cvt|443 x 374|m|ft}} oʻlchamdagi qoʻshimcha yopiq [[portik]]lar mavjud edi. Malviya nomi bilan ham tanilgan spiral [[minora]] balandligi {{cvt|52|m|ft}} boʻlib, hozirda ham masjidning orqa tomonida turibdi{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-060.html 060. Samarra — Al-Mutawakkil Mosque & Minaret al-Malwiya]}}{{sfn|Leisten|2003|pp=35–57}}{{sfn|Northedge|2008|p=123}}. === Al-Matira === Al-Matira markaziy Samarra janubida joylashgan kanton. U shaharning dastlabki qurilgan oʻrnidan ikki ''[[farsah]]'' (12 km) janubda, avvaldan mavjud boʻlgan qishloq oʻrnida qurilgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=259}}. Muʼtasim Al-Matirani dastlab [[osrushana]]lik lashkarboshisi [[Haydar ibn Kavus al-Afshin|al-Afshin]], [[Ushrusoniyya|Ushrusoniylar]] va uning xizmatida boʻlgan boshqalar oʻrtasida taqsimlab bergan. Al-Afshin oʻzi uchun qarorgoh hamda xalifaning buyrugʻiga koʻra kichik bozor, masjid va [[Jamoatchilik hammomlari|hammomlar]] qurdirdi. 841-yilda Afshin qatl etilgandan so‘ng Vosiq al-Matirani turk sarkardasi [[Vosif at-turkiy|Vosif]]ga bergan. Mutavakkil davrida xalifaning o‘g‘li [[Muayyad]] shu qishloqda yashagan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=259, 264–65}}{{sfn|Northedge|2008|pp=185–89}}. Al-Matirada xalifalar Samarrani tark etganidan keyin ham aholi yashashda davom etgan. Hudud kamida 13-asrgacha aholi manzilgohi boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|p=242}}. === Dar al-Xalifa === Markaziy Samarraning shimoliy qismida Xalifa saroyi (''dar al-xalifa'') joylashgan. Bu joy Muʼtasim, Muntasir, Mustaʼin, Muʼtazz, Muhtadiy va Muʼtamidlar davrida hukumatning rasmiy qarorgohi boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=133, 143}}. Saroy majmuasi ikkita asosiy binodan iborat boʻlgan. Kattarogʻi Dar al-Omma (jamoat saroyi) boʻlib, u yerda xalifa saroy aʼyonlari bilan oʻtirar va rasmiy ishlarni olib borardi. Shuningdek, davlat xazinasi (''[[baytulmol]]'') ham joylashgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=255}}. Saroyning gʻarbiy qismida Bob al-Omma (Jamoat darvozasi) joylashgan boʻlib, uning uch ''[[ayvon]]i'' haligacha saqlanib qolgan{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-059.html 059. Samarra — Bab al-'Amma, the Jawsaq al-Khaqani Palace Gate]}}. Bob al-Omma koʻpincha ommaviy qatl qilish va oʻldirilganlarning jasadlarini namoyish qilish joyi vazifasini bajargan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 36: pp. 11, 90, 136}}{{sfn|Northedge|2008|pp=133–141}}. Shimoldagi kichikroq bino xalifaning shaxsiy qarorgohi boʻlgan Javsaq al-Xoqoniy ekanligi aniqlangan. Muʼtasim Javsaq saroyi qurilishini turkiy xalqlardan boʻlgan [[al-Fath ibn Xoqon]] va [[Muzohim ibn Xoqon]]ning otasi Xoqon Urtuj zimmasiga yuklagan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=258}}. Saroy devor bilan oʻrab olingan boʻlib, sharqiy tomonida Hayrdagi poyga maydoni boshlanadigan ''maydon'' boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=141–144}}{{sfn|Northedge|1993|loc=passim}}. Mutavakkil vafotidan keyingi zoʻravonlik davrida Javsaq saroyi taniqli shaxslar uchun qamoqxona boʻlgani haqida tez-tez tilga olingan. Muʼtazz, Muayyad, [[Muvaffaq]], Muhtadiy va Muʼtamid shu saroyda turli davrlarda qamoqda saqlangan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 35: pp. 7, 35, 131; v. 36: pp. 98, 105}}. <gallery widths="200"> Fayl:Gertrude Bell Archive (Album L 1909 - Iraq-L 082).jpg|alt=|Iroqning Samarra shahridagi ''Dar al-Xilofa'' saroyining asosiy darvozasi Bob al-Omma ({{circa|836}}-yil) qoldiqlari{{sfn|Ettinghausen|Grabar|Jenkins-Madina|2001|p=55-56}}. Fayl:قصر البركة في سامراء.jpg|Katta Serdab yoki ''Birka Handasiyya'' qoldiqlari (qisman rekonstruksiya qilingan). ''Dar al-Xilofa'' saroyi ichidagi katta dumaloq hovuz atrofidagi choʻkkan zal (836-yil yoki undan keyin){{Sfn|Northedge|1993}}. </gallery> === Xoqon Urtuj va Vaziriyya kantoni === [[Fayl:Chinese sancai sherd 9th 10th century found in Samarra.jpg|thumb|Samarradan topilgan 9–10-asrlarga oid Xitoyda ishlab chiqarilgan [[sankay]] sopol parchasi. [[Islom kulolchiligiga Xitoy taʼsiri]]ning namunasi.]] Dar al-Xalifaning shimolida devor bilan oʻralgan kanton hududi boʻlgan. Bu joy Muʼtasim tomonidan Xoqon Urtuj va uning xizmatchilari uchun ajratilgan. Maʼlumotlarga koʻra, mazkur hudud umumiy aholidan ajratilgan hudud boʻlgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=258}}. Bir paytlar kantonda xalifalik saroyida ishlagan xizmatkorlar joylashgan. Bu yerda kichikroq saroy (xoqon Urtuj qurdirgan Umariy saroyi boʻlishi mumkin) va omborxonalar joylashgan boʻlib, al-Hayr hududning sharqiy chegarasi boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=144–46}}. Xoqon Urtuj kantonining shimolida olmos shaklidagi yana bir maydon bor edi. Bu kanton shartli ravishda Vaziriya deb nomlangan. Unda [[Abu al-Vazir]] qurdirgan Vaziriy saroyi joylashgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=258}}. Xoqon Urtuj kantoni kabi bu joy ham xalifa xizmatkorlari uchun [[turar joy]] boʻlgan boʻlishi mumkin{{sfn|Northedge|2008|pp=146–48}}. === Al-Karx va al-Dur === Al-Karx va al-Dur Samarradan bir necha kilometr shimolda joylashgan ikkita kanton. Muʼtasim davrida qurilgan bu ikkala hududda turk polklari joylashgan boʻlishi mumkin. Chunki ular tez-tez birga tilga olingan{{sfn|Gordon|2001|p=199}}{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 35: pp. 12, 30-31, 140, 152, 164; v. 36, pp. 76, 78, 85, 86, 87, 91. 95, 96, 99}}{{sfn|Northedge|2008|pp=173 ff.}}. Al-Karx (manbalarda Karx Samarra deb atalgan) Shayx Valiy shaharchasi yaqinida qurilgan. Mazkur hudud begonalar (ya’ni turk bo‘lmaganlar) yashamasligi va u yerda yashovchilar arab madaniyati vakillari bilan muloqot qilmasliklari to‘g‘risidagi qat’iy buyruq bilan turk generali [[Ashinas]]ga berilgan edi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=259}}{{sfn|Al-Mas'udi|1873|p=122}}. Ashinas ichida masjid boʻlgan saroy qurdi. Uning vafotidan keyin bino al-Fath ibn Xoqonga berilgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=259, 266}}. Al-Karx shimolidagi al-Dur manzilgohi tafsilotlari ma’lum emas, ammo bu hududda ham turklar yashagani aniq{{sfn|Northedge|2008|p=183}}. Yaʼqubiy al-Karx va ad-Durda masjidlar, hammomlar va bozorlar qurilishi haqida maʼlumot bergan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=259}}. Samarra tark etilgandan soʻng ikkala hududda ham aholi yashashda davom etgan va koʻrinishidan ushbu hududlar Samarraning chekkasi hisoblangan. Masalan, X asr geografi [[Muqaddasiy]] ikkala hududni ham Samarraga qaram deb maʼlumot bergan{{sfn|Al-Muqaddasi|2001|p=55}}. Ular kamida 13-asrgacha saqlanib qolgan{{sfn|Northedge|2008|pp=183, 242}}. === Al-Hayr === Al-Hayr Samarra sharqidagi ov qilinadigan katta qoʻriqxona boʻlgan. Uning atrofi {{cvt|114|km2|mi2}} maydonda tuproqli devor bilan oʻralgan edi. Devorning markaziy shahar bilan chegaradosh gʻarbiy qismi qayta-qayta buzib tashlangan va yangi qurilish, jumladan, Katta masjid qurilishiga yoʻl ochish uchun qayta qurilgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=258, 263, 265}}{{sfn|Northedge|2008|pp=151–52}}. Al-Hayrda har bir yoʻlning uzunligi bir necha kilometrga teng boʻlgan bir qator poyga maydonlari ham boʻlgan. Bu poyga maydonlarining joylashuvi turlicha boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=152 ff.}}{{sfn|Northedge|1990|loc=passim}}. === Al-Horuniy === Al-Horuniy Dajla boʻyida Horun al-Vosiq qurdirgan saroy. Vosiq oʻz hukmronligi davrida shu yerni qarorgoh qilgan. 859-yilda Jaʼfariyya qurilishiga qadar Mutavakkilning qarorgohi ham shu saroy boʻlib qolgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=264–65}}{{sfn|Northedge|2008|pp=225–27}}. === Balkuvara === Balkuvara al-Matira janubida joylashgan kanton. Bu joyning asosiy xususiyati Mutavakkil xalifaligi davrida valiahd Muʼtazzning qarorgohi boʻlgani edi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=265}}. Al-Mutavakkil hukmronligi davrida qurilgan saroy Dajlaga qaragan va ikki devor bilan oʻralgan boʻlib, tashqi devori {{cvt|1,165 x 1,171|m|ft}} va ichki devori oʻlchami {{cvt|464 x 575|m|ft}} boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|p=198}}. 20-asr boshlarida olib borilgan qazish ishlarida dekorativ [[gipsli devor]] parchalari, [[freskalar]], rangli shisha derazalar va [[tokchalar]]dan iborat dekorativ elementlar aniqlangan{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-056.html 056. Samarra — Balkuwara Palace]}}{{sfn|Leisten|2003|pp=69–71, 81–104}}{{sfn|Northedge|2008|pp=189–191, 198–200}}{{sfn|Northedge|1991|p=89}}. === Al-Mutavakkiliyya va al-Jaʼfariy === [[Fayl:Spiral minaret at Abu Dulaf.jpg|150px|thumb|right|[[Abu Dulaf masjidi]]ning spiral minorasi]] Al-Mutavakkiliyya xalifa Jaʼfar al-Mutavakkilning eng yirik qurilish loyihasi boʻlib, xalifa 859-yilda al-Durning shimoliy tomonida yangi shahar qurishni buyurgan. Al-Mahuza aholi punkti yaqinida qurilgan bu shahar xalifalar qarorgohi sifatida Samarra oʻrnini egallashi moʻljallangan edi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=266}}{{sfn|Northedge|2008|loc=211 ff.}}. Al-Mutavakkiliyya devorsiz hududdan iborat boʻlib, uning markazidan shimoldan janubga tomon xiyobon oʻtgan. Xiyobonning g‘arbiy tomonida [[Abu Dulaf masjidi]] joylashgan. Samarradagi Katta masjid singari, Abu Dulaf masjidida ham balandligi {{cvt|34|m|ft}} boʻlgan spiral minorani mavjud{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-055.html 055. Samarra — Abu Dulaf Mosque and Minaret]}}{{sfn|Leisten|2003|pp=58–68}}. Xiyobon Mutavakkilning yangi qarorgohi boʻlgan Jaʼfariy saroyiga olib borgan. Saroy Mutavakkiliya shimolida joylashgan boʻlib, shahardan devor bilan ajratilgan. Yangi shaharni suv bilan taʼminlash uchun kanal ham qazilgan, ammo bu loyiha muvaffaqiyatsizlikka uchrab, kanal hech qachon toʻliq ishlamagan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=266–67}}{{sfn|Northedge|2008|loc=211 ff.}}. Mutavakkiliyya binosi Samarrani kengaytirishning eng yuqori nuqtasi edi. Yaʼqubiyning xabar berishicha, Jaʼfariy va Balkuvara oʻrtasida uzluksiz rivojlanish boʻlib, uzunligi yetti ''farsahga'' (42 km) choʻzilgan. Qurilishi uchun katta mablagʻ sarflanganiga qaramay, Mutavakkiliyyada juda qisqa muddat davomida foydalanishgan. Mutavakkil 860-yilda Jaʼfariyga koʻchib oʻtgach, hukumat idoralarini ([[Devon (idora)|devon]]larini) Samarradan koʻchirgan. Biroq, 861-yil dekabrda xalifa oʻldirilganidan soʻng uning oʻgʻli va vorisi Muntasir Samarraga qaytishni buyurib, oʻzi Javsaq saroyida yashay boshladi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=266–67}}{{sfn|Northedge|2008|pp=211, 220–23}}. === Al-Musharrahat === Al-Musharrahat Samarra janubida, Qodisiyya yaqinida joylashgan majmua. Shimol tomonida saroy, sharqiy va gʻarbiy tomonlarida turar-joy binolari boʻlgan. Majmuadan katta trapetsional devor bilan oʻralgan yoʻlak chiqib, shimolga bir necha kilometrga cho‘zilib, al-Hayrgacha borgan. Koʻrinib turibdiki, ov saroyi boʻlgan bu joy Mutavakkil davrida qurilgan boʻlishi mumkin{{sfn|Northedge|2008|pp=204–07}}. === Dajlaning gʻarbida === Samarradagi qurilishning aksariyat qismi Dajlaning sharqiy tomonida joylashgan boʻlsa-da, gʻarbiy qirgʻogʻida ham bir nechta binolar qurilgan. Muʼtasim Dajla ustida koʻprik qurdirgan va gʻarbiy tomonda obodonchiliklar qilib, bogʻlar barpo etgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=263–64}}{{sfn|Northedge|2008|pp=227 ff.}}. Al-Istablat Samarra janubida joylashgan devorli inshoot boʻlgan. Shimoliy qismi Dajlaga qaragan saroydan iborat boʻlsa, janubiy qismida bir qancha turar-joy binolari boʻlgan. Al-Istablat va uning atrofini oʻrab turgan uzun tashqi devor ham boʻlgan. Al-Istablat Mutavakkil tomonidan qurilgan saroylardan biri Arus ekanligi taxmin qilinadi{{sfn|Northedge|2008|pp=200–04}}. [[Qasr al-Oshiq]] — al-Xoruniy va Dorul-Xalifa ro‘parasida joylashgan saroy. Bu Samarra saroylarining eng yaxshi saqlanib qolgani boʻlib, asosiy binosi 20-asr oxirida deyarli toʻliq tiklangan. Saroy rejasi Javsaq rejasiga asoslangan boʻlishi mumkin. Bu joy al-Maʼshuq bilan bogʻliq boʻlib, Muʼtamid tomonidan qurilgan va uning xalifaligi davrida xalifa qarorgohi boʻlgan{{sfn|Leisten|2003|pp=105–110}}{{sfn|Northedge|2008|pp=233–35}}{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=268}}{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-061.html 061. Samarra — Qasr al-Ashiq]}}. Qubbat as-Sulaybiya — Qasr al-Oshiq janubida joylashgan sakkiz burchakli kichik bino. Gumbazli ichki sakkiz burchakli inshoot toʻrt tomondagi devorlarni qiya shaklda koʻtarish orqali qurilgan. 1970-yillardagi restavratsiya ishlari natijasida gumbaz qayta qurilgan{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-063.html 063. Samarra — Sulaybiya Mausoleum]}}{{sfn|Leisten|2003|pp=72–78}}{{sfn|Northedge|2008|pp=230–33}}. Asl bino dastlab {{circa|862}}-yilda qurilgan boʻlib, bu [[islom meʼmorchiligi]]dagi hozirgacha saqlanib qolgan gumbazli qabrning eng qadimgi namunasidir{{Sfn|Petersen|2002|p=240}}{{Sfn|Bloom|Blair|2009|p=342|loc=Tomb}}. <gallery widths="200"> Fayl:قصر العاشق مدينه سامراء.jpg|Samarra yaqinidagi [[Qasr al-Oshiq]]. 878—882-yillar oraligʻida qurilgan{{Sfn|Bloom|Blair|2009|p=81|loc=Architecture}}. Fayl:المعتصم بالله.jpg|alt=Qubbat al-Sulaibiyya in Samarra, the oldest surviving Islamic domed mausoleum (c. 862)|Samarradagi Qubbat as-Sulaybiyya. Saqlanib qolgan eng qadimgi islom gumbazli maqbarasi ({{circa|862}}){{Sfn|Bloom|Blair|2009|p=342|loc=Tomb}}. </gallery> == Arxitekturaviy bezaklar == [[20-asr]] nemis arxeologi [[Ernst Gersfeld]] 1911—1913-yillarda Samarradagi bosh xalifalik saroyida keng koʻlamli qazishma ishlari olib bordi<ref name=":3">{{Cite journal |last=Saba |first=Matthew D. |date=2015-08-27 |title=A Restricted Gaze: The Ornament of the Main Caliphal Palace of Samarra |url=http://dx.doi.org/10.1163/22118993-00321p09 |journal=Muqarnas Online |volume=32 |issue=1 |pages=155–195 |doi=10.1163/22118993-00321p09 |issn=0732-2992}}</ref>. [[Ernst Gersfeld|Gersfeld]] oʻz izlanishlari natijasida gipsli devor parchalari, marmar, keramika bezak materiallari va boshqa materiallardan iborat buyumlar topdi. Gersfeld nashrlarida oʻyiq bezakning uch uslubini ajratgan<ref name=":3" />. Uchala uslubni Birinchi uslub (shuningdek, kesik uslub), Ikkinchi uslub va Uchinchi uslub kabi klassifikatsiya qilgan. Uning ushbu uslublar tasnifi keyingi avlod tadqiqotchilar tomonidan umumiy qabul qilingan boʻlsa-da, sohadagi tadqiqotlarda ushbu eʼlon qilingan uslublar manbasi va xronologiyasi borasida bahslar davom etmoqda<ref name=":3" />. [[Ernst Gersfeld|Gersfeld]] kuzatgan birinchi naqsh zal majmuasidan olingan marmar parchalariga tushirilgan<ref name=":3" />. Ushbu naqsh qatorlarda takrorlanadigan taqa shaklidagi naqshlardan iborat. Keyingi ikkita naqsh marmar devorda joylashgan boʻlib, ular bedaga oʻxshash naqshlar va gulbarg shaklidagi belgilardan iborat. Gersfeld topgan oxirgi bezak [[palmetta]]si besh burchakli bargsimon naqshdan iborat boʻlgan. Meʼmoriy bezakdagi naqshlar [[oʻsimliklar]], masalan, poya, bir-birining ustiga yopishgan yoki chigallashgan shoxlar, ikki-uchta barglar yoki palma barglari va mevalarga oʻxshash qilin ishlangan<ref>{{Cite journal |last1=Zahra |first1=Fatima |last2=Safrizal Bin Shahir |date=2022-06-07 |title=Spiritual Aesthetics of Islamic Ornamentation and the Aesthetic Value in Islamic Architecture |journal=Journal of Islamic Thought and Civilization |volume=12 |issue=1 |pages=164–175 |doi=10.32350/jitc.121.08 |issn=2520-0313|doi-access=free }}</ref>. <gallery widths="150" heights="150"> Fayl:Carved stucco, dado, Type C, from Samarra, Iraq, 9th century CE, Pergamon Museum.jpg|Samarradan topilgan gipsli devor paneli parchasi. 9-asr ([[Islom sanʼati muzeyi (Berlin)|Berlindagi islom sanʼati muzeyi]]da saqlanmoqda) Fayl:Berlín Samarra IX.JPG|Samarradan topilgan dekorativ gipsli devor paneli. C yoki „qirrali“ usulda ishlangan. ([[Islom sanʼati muzeyi (Berlin)|Berlindagi islom sanʼati muzeyi]]da saqlanmoqda) Fayl:British Museum Harem wall painting fragments 1.jpg|Boʻyalgan parchalar yoki interyeri oʻyilgan gipslar </gallery> == Zamonaviy tadqiqotlar va ishlanmalar == [[Fayl:Photography Q27441.jpg|thumb|Samarra 20-asr boshlarida]] Samarra birinchi marta 20-asr boshlarida arxeologlar eʼtiborini tortgan va qazish ishlari [[Birinchi jahon urushi]]gacha boʻlgan davrda [[Genri Viollet]], [[Fridrix Sarre]] va [[Ernst Gersfeld]] tomonidan olib borilgan{{sfn|Freer-Sackler}}. Aerofotosuratlar 1924-yildan 1961-yilgacha olingan boʻlib, ular hududning oʻsha paytdan beri yangi oʻzgarishlarga uchragan qismlarini saqlab qolgan. [[Iroq Qadimiy buyumlar bosh boshqarmasi]] 1936—1940-yillarda qazish ishlarini qayta boshlab, 1960—1970-yillarda davom ettirgan. 1980—1990-yillarda ham qazish va tiklash ishlari olib borilgan{{sfn|Shaw|King|1999|p=505}}{{sfn|Northedge|2006|p=6}}. Taxminan bir vaqtning oʻzida [[Alastair Norsedj]] shaharning omon qolgan qismlarini oʻrganib chiqqan va shundan beri bu mavzu boʻyicha bir nechta asarlarni nashr etgan{{sfn|Northedge|1990}}{{sfn|Northedge|1991}}{{sfn|Northedge|1993}}{{sfn|Northedge|2008}}{{sfn|Northedge|Kennet|2015}}{{sfn|Finster|2004|loc=p. 241, credits Northedge and his work for ensuring that "Samarra was not consigned to oblivion."}}. Shuncha loyihalarga qaramay, 21-asr boshlarida hududning taxminan 80% qismi hali qazilmagan edi{{sfn|UNESCO}}. 20-asrdagi oʻzgarishlar, jumladan, 1950-yillarda [[Samarra toʻgʻoni]]ning tugallanishi va zamonaviy Samarra shahrining oʻsishi kabilar vayronalarning bir qismida yangi qurilish va dehqonchilik manzillari barpo etilishiga olib keldi{{sfn|Northedge|Kennet|2015|p=49}}. [[Iroq urushi]] (2003–2011) ham hududga zarar yetkazgan. Jumladan 2005-yilda Katta masjid minorasi tepasida bomba portlatilgan{{sfn |BBC|2005}}. [[Sur Ashinas]] saroy majmuasi [[Iroqdagi urush (2013—2017)|2015-yilda IShIDning Iroqdagi hujumi]] chog‘ida [[Iroq va Shom Islomiy Davlati]] hamda [[Iroq armiyasi]] va qabila jangarilari o‘rtasidagi janglar joyi bo‘lgan{{sfn |Reuters|2015}}. Samarra arxeologik shahri 2007-yilda [[YuNESKO]] tomonidan [[Jahon merosi]] obʼekti deb eʼlon qilingan{{sfn |UNESCO}}. Agentlik Samarrani asl rejasi, meʼmorchiligi va oʻymakorligi saqlanib qolgan yagona islom poytaxti deb biladi{{sfn|UNESCO}}. Hudud YuNESKOning roʻyxat uchun bir qancha mezonlariga javob bergan. Shahardagi tarixiy masjidlar, shaharsozlik, arxitektura bezaklari va kulolchilik sanoati yomon holatda saqlangan boʻlsa-da, [[Tunis]]dan [[Markaziy Osiyo]]gacha boʻlgan Abbosiy xalifaligi davridagi alohida meʼmoriy bosqichning oʻziga xos vakili hisoblanadi (II va III mezon). Shaharning tarixiy masjidlari islom meʼmorchiligining oʻziga xos uslubini taqdim etadi. Bu holat masjidlarning katta oʻlchamlari va noyob minoralarida (IV mezon) namoyon boʻladi<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Samarra Archaeological City |url=https://whc.unesco.org/en/list/276/ |access-date=2023-04-24 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref>. == Izohlar == {{Manbalar|group=izoh}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin1|30em|indent=yes}} *{{citation |first1=P. J. |last1=Bearman |first2=Th. |last2=Bianquis |first3=C. E. |last3=Bosworth |first4=E. |last4=van Donzel |first5=W. P. |last5=Heinrichs |title=The Encyclopaedia of Islam |publisher=University of Groningen |year=2002}} *{{cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan M. |author-link1=Jonathan Bloom |last2=Blair |first2=Sheila |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture |url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA79 |year=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-530991-1 }} *{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4401577.stm |title=Ancient minaret damaged in Iraq |date=1 April 2005 |website=BBC |access-date=19 July 2015 |ref={{harvid|BBC|2005}} }} *{{EI2 |url=http://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2}} *{{New Cambridge History of Islam|volume=1 |chapter=The empire in Iraq, 763–861 |first=Tayeb |last=El-Hibri}} *{{cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |last2=Grabar |first2=Oleg |last3=Jenkins-Madina |first3=Marilyn |title=Islamic Art and Architecture: 650-1250 |url=https://books.google.com/books?id=l1uWZAzN_VcC&pg=PA53 |access-date=2013-03-16 |year=2001 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08869-4 |page= }} *{{cite journal |last=Finster |first=Barbara |year=2004 |title=Review: A Medieval Islamic City Reconsidered: An Interdisciplinary Approach to Samarra |journal=Journal of Islamic Studies |publisher=Oxford University Press |volume=15 |issue=2 |pages=240–243 |doi=10.1093/jis/15.2.240}} *{{Gordon-The Breaking of a Thousand Swords}} *{{cite web |url=http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05a.html |title=Iraq's most significant ancient sites and monuments |website=Colorado State University - Center for Environmental Management of Military Lands |access-date=20 July 2015 |ref={{harvid|CEMML}} |arxivsana=2020-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031202939/https://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05a.html }} *{{The Prophet and the Age of the Caliphates |edition=Second}} *{{cite book |title=When Baghdad Ruled the Muslim World: The Rise and Fall of Islam's Greatest Dynasty |last=Kennedy |first=Hugh |author-link=Hugh N. Kennedy |year=2004b |publisher=De Capo |location=Cambridge, MA |isbn=0-306-81480-3 |url=https://books.google.com/books?id=XGsRBAAAQBAJ }} *{{Lands of the Eastern Caliphate}} *{{cite book |title=Excavation of Samarra, Volume I, Architecture: Final Report of the First Campaign, 1910-1912 |last=Leisten |first=Thomas |year=2003 |publisher=Von Zabern |location=Mainz am Rhein |isbn=3-8053-1877-4 |url=https://books.google.com/books?id=EWsMAQAAMAAJ }} *{{cite book |title=Les Prairies D'Or, Tome Septieme |others=Ed. and Trans. Charles Barbier de Meynard and [[Abel Pavet de Courteille]] |last=Al-Mas'udi |first=Ali ibn al-Husain |author-link=Al-Masudi |year=1873 |publisher=Imprimerie Nationale |location=Paris |url=https://books.google.com/books?id=tOQOAAAAQAAJ }} *{{cite book |title=The Best Divisions for Knowledge of the Regions |others=Trans. Basil Collins |last=Al-Muqaddasi |first=Muhammad ibn Ahmad |author-link=Al-Muqaddasi |year=2001 |publisher=Garner Publishing Limited |location=Reading |isbn=1-85964-136-9 |url=https://books.google.com/books?id=LBO1PijX1qsC }} *{{cite conference |url=https://books.google.com/books?id=HDH8V6zosXQC |title=Abbasid Earth Architecture and Decoration at Samarra, Iraq |first=Alastair |last=Northedge |year=2006 |conference=Proceedings from the International Colloquium Organized by the Getty Conservation Institute and the National Park Service, September 22–25, 2004 |book-title=The Conservation of decorated Surfaces on Earthen Architecture |publisher=Getty Publications |location=Los Angeles |isbn=0-89236-850-0}} *{{cite book |title=Archeological Atlas of Samarra: Samarra Studies II, 1 |last1=Northedge |first1=Alastair |last2=Kennet |first2=Derek |year=2015 |publisher=The British School of Archeology in Iraq |location=London |isbn=978-0-903472-31-9 |url=https://books.google.com/books?id=EbYcrgEACAAJ }} *{{cite journal |last=Northedge |first=Alastair |year=1991 |title=Creswell, Herzfeld, and Samarra |jstor=1523156 |journal=Muqarnas |publisher=BRILL |volume=8 |pages=74–93 |doi=10.2307/1523156}} *{{cite book |title=The Historical Topography of Samarra: Samarra Studies I |last=Northedge |first=Alastair |year=2008 |publisher=The British School of Archeology in Iraq |location=London |isbn=9780903472227 |url=https://books.google.com/books?id=xmhtAAAAMAAJ }} *{{cite journal |last=Northedge |first=Alastair |year=1993 |title=An Interpretation of the Palace of the Caliph at Samarra (Dar al-Khilafa or Jawsaq al-Khaqani) |jstor=4629446 |journal=Ars Orientalis |publisher=Freer Gallery of Art |volume=23 |pages=143–170}} *{{cite journal |last=Northedge |first=Alastair |year=1990 |title=The Racecourses at Samarra |jstor=618966 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London |publisher=Cambridge University Press |volume=53 |issue=1 |pages=31–56 |doi=10.1017/s0041977x00021236|s2cid=129956923 }} *{{cite book |last=Petersen |first=Andrew |title=Dictionary of Islamic Architecture |url=https://books.google.com/books?id=hcebK67IRhkC&pg=PA1 |orig-date=1996 |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-203-20387-3 }} *{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-idUSKBN0LW0AD20150228#vuPC8d51or3xIjhR.97 |title=Islamic State fighters attack Samarra ahead of army offensive |last1=Rasheed |first1=Ahmed |last2=Evans |first2=Dominic |editor1-last=Char |editor1-first=Pravin |date=28 February 2015 |website=Reuters |access-date=23 November 2015 |ref={{harvid|Reuters|2015}} }} *{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/276 |title=Samarra Archaeological City |date=2007 |website=UNESCO |access-date=19 July 2015 |ref={{harvid|UNESCO}} }} *{{cite web |url=http://www.asia.si.edu/research/archivesSamarra.asp |title=Samarra Resource Page |website=The Freer Gallery of Art and the Arthur M. Sackler Gallery |access-date=20 July 2015 |ref={{harvid|Freer-Sackler}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721225226/http://www.asia.si.edu/research/archivesSamarra.asp |archive-date=21 July 2015 |url-status=dead }} *{{cite encyclopedia |encyclopedia=A Dictionary of Archaeology |title=Samarra |last1=Shaw |first1=Ian |last2=King |first2=Geoffrey |editor1-last=Shaw |editor1-first=Ian |editor2-last=Jameson |editor2-first=Robert |year=1999 |publisher=Blackwell Publishers |location=Oxford |isbn=0-631-17423-0 |pages=505–506 |url=https://books.google.com/books?id=8HKDtlPuM2oC}} *{{The History of al-Ṭabarī}} *{{cite book |last=Tuetey |first=Charles Greville (Trans.) |title=Classical Arabic Poetry: 162 Poems from Imrulkais to Ma'arri |publisher=Kegan Paul International |location=London |year=1985 |isbn=0710307276 |url=https://books.google.com/books?id=EzljAAAAMAAJ }} *{{cite book |title=Bibliotheca Geographorum Arabicorum, Pars Septima: Kitab al-A'lak an-Nafisa VII, Auctore Abu Ali Ahmad ibn Omar Ibn Rosteh, et Kitab al-Boldan, Auctore Ahmad ibn Abi Jakub ibn Wadhih al-Katib al-Jakubi |editor-first=M. J. |editor-last=de Goeje |last=Al-Ya'qubi |first=Ahmad ibn Abu Ya'qub |author-link=Al-Ya'qubi |year=1892 |publisher=E. J. Brill |location=Leiden |url=https://books.google.com/books?id=Km60rQEACAAJ }}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Refend}} [[Turkum:836-yilda tashkil etilganlar]] [[Turkum:Abbosiylar xalifaligida 9-asrda tashkil etilganlar]] [[Turkum:Samarra]] [[Turkum:Abbosiylar arxitekturasi]] [[Turkum:Iroq Abbosiylar xalifaligi tarkibida]] [[Turkum:Osiyodagi poytaxtlar]] [[Turkum:Abbosiylar xalifaligining dafn joylari]] 3vy38whtkwvkbqh742que8t6gidgf3n 5997757 5997756 2026-04-17T07:56:09Z KWiki78 246724 5997757 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti qadimiy manzilgoh |name = Samarra |native_name = {{Nobold|{{lang|ar|سامَرّاء}}}} |native_name_lang = ar |image = File:صوره في اجواء مطريه للمأذنه الملويه في سامراء العراق.jpg |image_size = 250px |caption = [[Samarra Katta masjidi]]ning spiral minorasi |map_type = Iroq |coordinates = {{Coord|34|21|42|N|43|48|07|E|display=inline,title}} |location = [[Samarra]], [[Saladin muhofazoti]], [[Iroq]] |type = Shahar |built = 836 |abandoned = {{circa|892}} |builder = [[Muʼtasim]], [[Abbosiylar xalifaligi]] |condition = Vayron boʻlgan |notes = {{UNESCO Jahon madaniy merosi bilgiqutisi |child = yes |ID = 276 |Official_name = {{nowrap|Samarra arxeologik shahri}} |Year = 2007 |Danger = 2007- |Area = {{cvt|15058|ha}} |Buffer_zone = {{cvt|31414|ha}} |Criteria = Madaniy: II, III, IV }} }} [[Samarra]] — markaziy [[Iroq]]dagi shahar boʻlib, 836—892-yillarda [[Abbosiylar xalifaligi]] poytaxti boʻlgan. Xalifa [[Muʼtasim]] tomonidan asos solingan ''Samarra'' qisqa vaqt ichida [[Dajla]]ning sharqiy qirgʻogʻi boʻylab oʻnlab kilometrlarga choʻzilgan yirik metropoliyaga aylangan. 9-asr ikkinchi yarmida, ayniqsa xalifalar [[Bagʻdod]]ga qaytishi ortidan qarovsiz qoldirilgan. Nisbatan qisqa muddat foydalanilgani tufayli '''Abbosiylar Samarrasining''' koʻplab xarobalari hozirga qadar saqlanib qolgan. Shahar rejasini hali ham [[Aerofotorazvedka|aerofotosurat]]lar orqali koʻrish mumkin. Bunda aniq [[Shaharsozlik|rejalashtirilgan]] koʻchalar, uylar, saroylar va masjidlarning keng tarmogʻi koʻzga tashlanadi. Arxeologik dalillarni [[Musulmon tarixchilari roʻyxati|musulmon tarixchilari]] tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlar bilan taqqoslagan tadqiqotlar natijasida sobiq shahardagi koʻplab toponimlar aniqlangan{{sfn|Northedge|2008|pp=32–33}}. Samarra arxeologik yodgorligi 2007-yilda [[YuNESKO]] tomonidan [[Butunjahon merosi roʻyxati]]ga kiritilgan va „qadimiy yirik shaharning eng yaxshi saqlanib qolgan rejasi“ deb atalgan{{sfn |UNESCO}}. Xuddi shu nomdagi [[Samarra|zamonaviy shahar]] Abbosiylar xarobalari ichida ham joylashgan. == Etimologiya == [[Fayl:Dirhem of al-Muntasir, AH 247-248.jpg|thumb|861—862-yillarda Surra Man Raaʼada zarb etilgan Muntasir [[dirham]]i]] Samarra toponimi islomdan oldingi davrda ham mavjud boʻlgani maʼlum. Klassik mualliflar bu nomni turli shakllarda, jumladan, [[Yunon tili|yunoncha]] Suma ({{lang|grc|Σουμᾶ}}), [[Lotin tili|lotincha]] Sumere va [[Suryoniy tili|suryoniycha]] Šumara nomlarida tilga olganlar. Abbosiylar shahrining rasmiy nomi '''Surra Man Raʼa''' ({{lang-ar|سُرَّ مَنْ رَأَى}}) bo‘lib, „ko‘rgan kishi quvonadi“ degan ma’noni anglatadi. Bu [[nom]] tangalarda yozilgan va baʼzi [[oʻrta asr]] yozuvchilari tomonidan ham yozib qoldirilgan. Boshqa zamonaviy manbalarda esa islomdan oldingi nom varianti sifatida Sāmarrā (سَامَرَّا) yoki Sāmarraʼ (سَامَرَّاء) ishlatilgan va oxirgi shakl oxir-oqibat standart nomga aylangan{{sfn|Northedge|2008|p=97}}{{sfn|Le Strange|1905|p=53}}. == Abbosiylar shahri tarixi == === Asos solinishi === {{See|topic=Samarraning qadimigi tarixi|Samarra#Qadimgi Samarra}} Samarraga sakkizinchi Abbosiy xalifa [[Muʼtasim]] ({{hukmronlik|833|842}}) davrida 836-yil asos solingan. Muʼtasimning bunday qarorga kelishiga yangi tashkil etilgan [[Turkiy xalqlar|turkiy]] va boshqa armiya guruhlari uchun uy-joy qurish uchun joy topish zarurati sabab boʻlgan. Ilgari [[islom olami]]da faqat marginal rol oʻynagan guruhlardan tashkil topgan bu qoʻshinlar Bagʻdod aholisi orasida obroʻga ega emas edi. Shu sababli ham askarlar va Bagʻdodliklar oʻrtasida bir necha bor toʻqnashuvlar sodir boʻlgan. Shuning uchun Muʼtasim {{circa|835}}-yilda 762-yildan beri Abbosiy xalifalarining doimiy qarorgohi boʻlgan Bagʻdodni tark etib<ref group="izoh">Muʼtasimning Bagʻdoddan koʻchishi bejizga emas edi. Horun ar-Rashid ({{hukmronlik|786|809}}) ham [[Raqqa]]ga koʻchib oʻtib, u yerda „ar-Rafiqa“ nomli yangi maʼmuriy majmua tashkil qilgan edi({{harvnb|Bearman|Bianquis|Bosworth|van Donzel|2002|loc=s.v. "al-Rakka"}})</ref>, oʻzi tanlagan joyda yangi poytaxt yaratishga qaror qildi{{sfn|Gordon|2001|pp=15 ff., 50 ff.}}{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=255–56}}{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 33: pp. 24-28}}{{sfn|Al-Mas'udi|1873|pp=118–19}}. Muʼtasim bir muncha vaqt ideal joy izlagandan soʻng, Bagʻdoddan taxminan {{cvt|130|km|mi}} shimolda, Dajlaning sharqiy tomonida, [[Nahravon kanali]]ning yuqori oqimiga yaqin joyda joylashgan hududni tanlagan{{sfn|Kennedy|2004|p=163}}{{sfn|Le Strange|1905|pp=53–57}}. Mahalliy mulklar, shu jumladan [[Xristianlik|nasroniy]] [[Monastirlar|monastir]]ini sotib olish uchun odamlar yuborgandan soʻng, xalifa oʻz muhandislari bilan rivojlanish uchun eng mos joylarni oʻrganib chiqdi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=256–58}}{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 33: pp. 25-26}}{{sfn|Al-Mas'udi|1873|pp=119 ff.}}. 836-yilga kelib bu yerda binolar qad rostlab, Muʼtasim yangi shaharga koʻchib oʻtgan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 33: p. 26}}. Samarrada boshidanoq katta miqyosda qurilish olib borildi. Hudud kosmopolitan obyekt boʻlmay, yer koʻp va arzon, shu bilan birga shaharni kengaytirishga toʻsqinlik qiladigan eski qaholi manzilgohlari ham mavjud emas edi{{sfn|Kennedy|2004b|p=219}}. Muʼtasim yangi shahardagi turli yerlarni belgilab, bu joylarni [[qoʻshin]] va boshqaruv elitalariga ularning rivojlanishi uchun boʻlib bergan. Armiya boʻlinmalari uchun koʻplab [[kanton]]lar tashkil etilgan boʻlib, ular koʻp hollarda umumiy aholi turar joylaridan ataylab ajratilgan. Xalifa va boshqa taniqli shaxslar uchun bir qancha saroylar bilan birga xalq uchun bozorlar, masjidlar va hammomlar qurilgan. Qurilishga yordam berish uchun musulmon dunyosining turli burchaklaridan materiallar va ishchilar yuborilgan. Qurilishda temirchilar, duradgorlar, marmar haykaltaroshlar va hunarmandlar yordam bergan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=258–64}}. Yangi poytaxtni barpo etish yangi rejim oʻrnatilishi toʻgʻrisidagi ommaviy bayonot boʻlib, hukumatga „Bagʻdod aholisidan uzoqda, yangi shakllantirilgan qoʻriqchilar qoʻshini tomonidan himoyalangan joyda va yangi qirollik madaniyati sharoitida hamda keng saroy maydonlari, jamoat tomoshaxonalari bilan birgalikda tinimsiz izlanishda boʻlish imkonini berdi“ (T. El-Hibri). Yangi poytaxtning qurilishi [[Oleg Grabar]] tomonidan [[Louis XIV]]dan keyin [[Parij]] va [[Versal saroyi|Versal]] oʻrtasidagi munosabatlarga qiyoslangan{{sfn|Kennedy|2004|p=163}}{{sfn|El-Hibri|2010|pp=296–297}}. Bundan tashqari, Muʼtasim ilgari aholi boʻlmagan hududda yangi shahar yaratish orqali oʻziga ergashgan manfaatli guruhlarni Bagʻdoddan farqli oʻlaroq, hech qanday xarajat va cheklovlarsiz yer hamda savdo imkoniyatlari bilan mukofotlashi mumkin edi. Darhaqiqat, yer sotish xazinaga katta foyda keltirgan koʻrinadi. Xyu Kennedi yozganidek, bu „hukumat va uning izdoshlari foyda olishi mumkin boʻlgan ulkan mulk spekulyatsiyasi“ edi{{sfn|Kennedy|2004|p=163}}. === Muʼtasimning vorislari davrida === Mu'tasim vafotidan keyin xalifalik qila boshlagan vorisi [[Vosiq]] ({{hukmronlik|842|847}}) oʻz hukmronligini Samarrada amalga oshirgan. Yangi xalifaning qarori aholini yangi shahar doimiyligi va Vosiq hukmronligi davrida boshlangan qurilishning yangi bosqichiga ishontirdi. Vosiqning oʻzi Dajla qirgʻogʻida Horuniy (Vosiqning asl ismi Horun) saroyini qurdirib, oʻzining yangi qarorgohiga aylantirdi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=264–65}}. [[Mutavakkil]] ({{hukmronlik|847|861}}) jadallik bilan yangi qurilish ishlarini olib bordi. Uning davrida markaziy shahar sharqqa tomon choʻzildi. [[Samarra Katta masjidi]], Balkuvara kantoniyasi va koʻplab saroylar qurdirdi. 858-yilda [[Damashq]]qa koʻchib oʻtgach{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 34: pp. 149-52}}, xalifa Iroqqa qaytib kelib, oʻzining eng ulugʻvor loyihasi — Samarra shimolidagi yangi Mutavakkiliya shahri qurilishini amalga oshirdi. Yangi hududda Jaʼfariy (Jaʼfar xalifaning asl ismi) saroyini qurib, 860-yilda shu saroyga koʻchib kelgan. Biroq xalifa keyingi yili oʻldirilgach, koʻp oʻtmay Mutavakkiliyya tark etildi<ref name="al-mutawakkiliyya" group="izoh">{{harvnb|Al-Ya'qubi|1892|pp=265–67}}; {{harvnb|Yarshater|1985–2007|loc=v. 38: pp. 154-56, 170, 190-91}}; {{harvnb|Northedge|2008|loc=pp. 195 ff.}} Ushbu manbalarda Mutavakkil oʻzining turli loyihalariga sarflagan mablagʻlari juda katta boʻlgani va xalifa oʻlimidan keyin ham oʻn yil davomida hukumat tez-tez moliyaviy inqirozlarga duch kelgani taʼkidlangan.</ref>. Mutavakkilning oʻldirilishidan keyingi oʻn yil notinch davr boʻlib, [[Samarradagi anarxiya]] deb ham ataladi. Bu davrda poytaxtda tez-tez saroy toʻntarishlari va qoʻshinlarning tartibsizliklari kuzatilgan. Mutavakkilning oʻgʻli [[Muntasir]] ({{hukmronlik|861|862}}) Jaʼfariydan Javsaq saroyiga koʻchib oʻtgan. Bu saroy Muntasir vorislarining qarorgohi boʻlib qolgan. [[Mustain]] ({{hukmronlik|862|866}}) Samarra harbiy boʻlinmalarini nazorat qilish iloji yoʻqligini anglab, shaharni tark etdi. 865-yilda Bagʻdodda yakka hukmronligini oʻrnatmoqchi boʻldi. Turklar va boshqa qoʻshinlar bunga javoban xalifa agʻdarilganini eʼlon qilib, toki taxtdan voz kechishga rozi boʻlgunga qadar [[Abbosiylar fuqarolik urushi (865—866)|Bagʻdodni qamal holatida ushlab turishdi]]. Uning ikki vorisi [[Muʼtazz]] ({{hukmronlik|866|869}}) va [[Muhtadiy]] ({{hukmronlik|869|870}}) ham xuddi shu tarzda armiya tomonidan agʻdarildi{{sfn|Bearman|Bianquis|Bosworth|van Donzel|2002|loc=s. vv. "Al-Muntasir," "Al-Musta'in," "Al-Mu'tazz," "Al-Muhtadi"}}{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=267–68}}. {{quote box | width = 280px | align = right | bgcolor = #c6dbf7 | title = | quote =<poem>Samarra is solitude now, hugely abandoned to change: ruins; a frog that calls; dismemberment's muffled cry. The city died, is dead like an elephant being untusked.</poem> | source = Samarrada tugʻilgan Abbosiy shahzodasi [[Ibn al-Muʼtazz|Abdulloh ibn al-Muʼtazz]]ning shaharning tanazzuliga bagʻishlangan sheʼri{{sfn|Tuetey|1985|loc=p. 260 no. 145}}. }} [[Muʼtamid]] ({{hukmronlik|870|892}}) Samarrada hozirgacha maʼlum soʻnggi qurilish loyihalarini amalga oshirgan, ammo hukmronligining oxirgi davrlarida shaharda kamroq vaqt oʻtkazganga oʻxshaydi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=268}}. Muʼtamidning oʻlimidan soʻng [[Mutazid]] ({{hukmronlik|892|902}}) rasman Bagʻdodga qaytib keldi va shu tariqa Samarradagi hukmronlikka chek qoʻyildi{{sfn|Northedge|2008|pp=239 ff.}}. [[Muktafiy]] ({{hukmronlik|902|908}}) Samarraga qaytib, Javsaq saroyida qarorgoh qurish haqida oʻylagan, ammo oxir-oqibat maslahatchilari rejaning katta xarajatlari haqida aytganidan soʻng, fikridan qaytgan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 38: pp. 120-21}}. Xalifa Bagʻdodga qaytgach, shahar aholisi ham shaharda qolishga ragʻbat bildirmadi. Buning asosiy sabablari suv taʼminoti muammoli ekani{{sfn|Kennedy|2004|p=163}} hamda shaharda hayot boshqa joylardan keladigan taʼminotga bogʻliq boʻlib qolgani edi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=263}}{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 35: p. 39}}. Xalifalar shahar uchun katta miqdorda pul tikishar ekan, u yashashda davom etgan. Xalifalar Bagʻdodga qaytishi bilan sarmoya ham tugadi va tez orada shaharning katta qismini aholi tark etdi{{sfn|Kennedy|2004|p=164}}. Keyingi asrlarda xarobalar ichida bir necha alohida aholi punktlari saqlanib qolgan. Biroq aholi tez orada shaharning katta qismini tashlab, chiqib ketishgan{{sfn|Le Strange|1905|pp=55–56}}. == Shaharning umumiy koʻrinishi == [[Fayl:Abbasid Samarra Map.svg|thumb|right|200px|Abbosiylar Samarrasining xaritasi]] Samarraning maʼlum qoldiqlari, asosan, Dajlaning sharqiy tomonida, taxminan {{cvt|58|km2|mi2}} maydonni egallagan. Hududda roʻyxatga olingan 6314 ta binodan (1991-yil holatiga) faqat toʻqqiztasi hali ham sifatini yoʻqotmagan holatda saqlangan. Vayronalarning katta qismi binolarning [[Toʻkilgan tuproq|koʻmilib ketgan tepaliklar]]i va tarqoq vayronalardan iborat. Tuproq ostidagi qoldiqlar asosan sezilarli darajada emas. Kosmosdan qaraganda Abbosiylar shahrining toʻliq rejasi, binolari va koʻcha tuzilishi aniq koʻrinadi{{sfn|Northedge|1991|p=74}}{{sfn|Northedge|Kennet|2015|p=1}}{{sfn|Kennedy|2004b|pp=219–20}}. === Markaziy Samarra === Shaharning asosiy hududi Muʼtasim hukmronligi davrida qurilgan boʻlib, keyingi rivojlanishlar Votiq va Mutavakkil davrida amalga oshirilgan{{sfn|Northedge|2008|loc=97–100, 122 ff.}}. Hududning koʻcha qurilishi tartibida shimoldan janubga va shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa tomon choʻzilgan bir qator uzun, keng xiyobonlar ustunlik qilgan{{sfn|Northedge|2008|p=100}}. Bu xiyobonlarni musulmon tarixchisi va geografi [[Yaʼqubiy]] batafsil tasvirlab bergan. Muallif har bir koʻcha boʻylab joylashgan turli binolar va uchastkalarni sanab oʻtgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=260–63}}. Xiyobonlar orasida koʻplab kichik koʻchalar, turar-joy binolari va bir nechta yirik binolar mavjud boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=100 ff.}}. Shaharning bu qismida tinch aholi va harbiy xizmatchilar yashagan. Baʼzi hollarda qoʻshinlarning turar joylari boshqa aholidan aniq ajratilgan. Turklar, [[Faragʻina|faragʻinlar]], [[Ushrusoniyya|ushrusoniylar]], [[Magʻariba (Abbosiylar qoʻshinlari)|magʻaribalar]], [[Ishtaxoniyya|ishtaxoniylar]], [[jund]]lar, [[Shokiriyya|shokiriylar]], [[arablar]] va [[Katta Xuroson|xuroson]]iylar kabi koʻplab qoʻshin qoʻmondonlariga oʻz boʻlinmalari bilan birga yerlar ajratilgan. Bir qancha amaldorlar, Abbosiy shahzodalari va boshqa shaxslarning ham xiyobonlar boʻylab yerlari boʻlgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=255–56}}{{sfn|Northedge|2008|pp=100 ff., 183 ff.}}. Bu hududda turar-joylardan tashqari yana bir qancha binolar, jumladan, davlat va shaxsiy otxonalar, Yer soligʻi idorasi (devon al-[[xaraj]]) va katta qamoqxona joylashgan edi. Muʼtasim tomonidan belgilab qoʻyilganidek, bozorlar keng qatorlarga ega boʻlib, har bir turdagi tovarlar alohida qismlarda sotilar edi. Bozorlar yaqinida qoʻzgʻolonchi [[Bobak qoʻzgʻoloni|Bobak Xurramdin]] [[Osib oʻldirish|osilgan dor]] joylashgan edi (''xashabat Bobak'') va bozorlar qatl qilinganlarni tomosha qilish joyi vazifasini ham bajargan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 33: pp. 87-88; v. 35, p. 122}}. Dajla boʻyida [[Mosul]] va boshqa shaharlardan oziq-ovqat keltiriladigan koʻp sonli pristanlar boʻlgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=255–56}}{{sfn|Northedge|2008|pp=98 ff.}}. Muʼtasim qurdirgan masjid tez orada shahar aholisi uchun kichiklik qilgan. Shu sababli masjid Mutavakkil tomonidan buzib tashlangan va oʻrniga Hayr yaqinidagi [[Samarra Katta masjidi]] qurilgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=258, 260–61}}{{sfn|Northedge|2008|pp=114, 122–25}}. Oʻsha paytda dunyodagi eng katta boʻlgan mazkur masjidning oʻlchami {{cvt|239 x 156|m|ft}} boʻlib, namoz zalida 17 ta [[yoʻlak]] bor edi. Ibodat qiluvchilarni joylashtirish uchun [[devor]] ortida {{cvt|443 x 374|m|ft}} oʻlchamdagi qoʻshimcha yopiq [[portik]]lar mavjud edi. Malviya nomi bilan ham tanilgan spiral [[minora]] balandligi {{cvt|52|m|ft}} boʻlib, hozirda ham masjidning orqa tomonida turibdi{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-060.html 060. Samarra — Al-Mutawakkil Mosque & Minaret al-Malwiya]}}{{sfn|Leisten|2003|pp=35–57}}{{sfn|Northedge|2008|p=123}}. === Al-Matira === Al-Matira markaziy Samarra janubida joylashgan kanton. U shaharning dastlabki qurilgan oʻrnidan ikki ''[[farsah]]'' (12 km) janubda, avvaldan mavjud boʻlgan qishloq oʻrnida qurilgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=259}}. Muʼtasim Al-Matirani dastlab [[osrushana]]lik lashkarboshisi [[Haydar ibn Kavus al-Afshin|al-Afshin]], [[Ushrusoniyya|Ushrusoniylar]] va uning xizmatida boʻlgan boshqalar oʻrtasida taqsimlab bergan. Al-Afshin oʻzi uchun qarorgoh hamda xalifaning buyrugʻiga koʻra kichik bozor, masjid va [[Jamoatchilik hammomlari|hammomlar]] qurdirdi. 841-yilda Afshin qatl etilgandan so‘ng Vosiq al-Matirani turk sarkardasi [[Vosif at-turkiy|Vosif]]ga bergan. Mutavakkil davrida xalifaning o‘g‘li [[Muayyad]] shu qishloqda yashagan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=259, 264–65}}{{sfn|Northedge|2008|pp=185–89}}. Al-Matirada xalifalar Samarrani tark etganidan keyin ham aholi yashashda davom etgan. Hudud kamida 13-asrgacha aholi manzilgohi boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|p=242}}. === Dar al-Xalifa === Markaziy Samarraning shimoliy qismida Xalifa saroyi (''dar al-xalifa'') joylashgan. Bu joy Muʼtasim, Muntasir, Mustaʼin, Muʼtazz, Muhtadiy va Muʼtamidlar davrida hukumatning rasmiy qarorgohi boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=133, 143}}. Saroy majmuasi ikkita asosiy binodan iborat boʻlgan. Kattarogʻi Dar al-Omma (jamoat saroyi) boʻlib, u yerda xalifa saroy aʼyonlari bilan oʻtirar va rasmiy ishlarni olib borardi. Shuningdek, davlat xazinasi (''[[baytulmol]]'') ham joylashgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=255}}. Saroyning gʻarbiy qismida Bob al-Omma (Jamoat darvozasi) joylashgan boʻlib, uning uch ''[[ayvon]]i'' haligacha saqlanib qolgan{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-059.html 059. Samarra — Bab al-'Amma, the Jawsaq al-Khaqani Palace Gate]}}. Bob al-Omma koʻpincha ommaviy qatl qilish va oʻldirilganlarning jasadlarini namoyish qilish joyi vazifasini bajargan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 36: pp. 11, 90, 136}}{{sfn|Northedge|2008|pp=133–141}}. Shimoldagi kichikroq bino xalifaning shaxsiy qarorgohi boʻlgan Javsaq al-Xoqoniy ekanligi aniqlangan. Muʼtasim Javsaq saroyi qurilishini turkiy xalqlardan boʻlgan [[al-Fath ibn Xoqon]] va [[Muzohim ibn Xoqon]]ning otasi Xoqon Urtuj zimmasiga yuklagan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=258}}. Saroy devor bilan oʻrab olingan boʻlib, sharqiy tomonida Hayrdagi poyga maydoni boshlanadigan ''maydon'' boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=141–144}}{{sfn|Northedge|1993|loc=passim}}. Mutavakkil vafotidan keyingi zoʻravonlik davrida Javsaq saroyi taniqli shaxslar uchun qamoqxona boʻlgani haqida tez-tez tilga olingan. Muʼtazz, Muayyad, [[Muvaffaq]], Muhtadiy va Muʼtamid shu saroyda turli davrlarda qamoqda saqlangan{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 35: pp. 7, 35, 131; v. 36: pp. 98, 105}}. <gallery widths="200"> Fayl:Gertrude Bell Archive (Album L 1909 - Iraq-L 082).jpg|alt=|Iroqning Samarra shahridagi ''Dar al-Xilofa'' saroyining asosiy darvozasi Bob al-Omma ({{circa|836}}-yil) qoldiqlari{{sfn|Ettinghausen|Grabar|Jenkins-Madina|2001|p=55-56}}. Fayl:قصر البركة في سامراء.jpg|Katta Serdab yoki ''Birka Handasiyya'' qoldiqlari (qisman rekonstruksiya qilingan). ''Dar al-Xilofa'' saroyi ichidagi katta dumaloq hovuz atrofidagi choʻkkan zal (836-yil yoki undan keyin){{Sfn|Northedge|1993}}. </gallery> === Xoqon Urtuj va Vaziriyya kantoni === [[Fayl:Chinese sancai sherd 9th 10th century found in Samarra.jpg|thumb|Samarradan topilgan 9–10-asrlarga oid Xitoyda ishlab chiqarilgan [[sankay]] sopol parchasi. [[Islom kulolchiligiga Xitoy taʼsiri]]ning namunasi.]] Dar al-Xalifaning shimolida devor bilan oʻralgan kanton hududi boʻlgan. Bu joy Muʼtasim tomonidan Xoqon Urtuj va uning xizmatchilari uchun ajratilgan. Maʼlumotlarga koʻra, mazkur hudud umumiy aholidan ajratilgan hudud boʻlgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=258}}. Bir paytlar kantonda xalifalik saroyida ishlagan xizmatkorlar joylashgan. Bu yerda kichikroq saroy (xoqon Urtuj qurdirgan Umariy saroyi boʻlishi mumkin) va omborxonalar joylashgan boʻlib, al-Hayr hududning sharqiy chegarasi boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=144–46}}. Xoqon Urtuj kantonining shimolida olmos shaklidagi yana bir maydon bor edi. Bu kanton shartli ravishda Vaziriya deb nomlangan. Unda [[Abu al-Vazir]] qurdirgan Vaziriy saroyi joylashgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=258}}. Xoqon Urtuj kantoni kabi bu joy ham xalifa xizmatkorlari uchun [[turar joy]] boʻlgan boʻlishi mumkin{{sfn|Northedge|2008|pp=146–48}}. === Al-Karx va al-Dur === Al-Karx va al-Dur Samarradan bir necha kilometr shimolda joylashgan ikkita kanton. Muʼtasim davrida qurilgan bu ikkala hududda turk polklari joylashgan boʻlishi mumkin. Chunki ular tez-tez birga tilga olingan{{sfn|Gordon|2001|p=199}}{{sfn|Yarshater|1985–2007|loc=v. 35: pp. 12, 30-31, 140, 152, 164; v. 36, pp. 76, 78, 85, 86, 87, 91. 95, 96, 99}}{{sfn|Northedge|2008|pp=173 ff.}}. Al-Karx (manbalarda Karx Samarra deb atalgan) Shayx Valiy shaharchasi yaqinida qurilgan. Mazkur hudud begonalar (ya’ni turk bo‘lmaganlar) yashamasligi va u yerda yashovchilar arab madaniyati vakillari bilan muloqot qilmasliklari to‘g‘risidagi qat’iy buyruq bilan turk generali [[Ashinas]]ga berilgan edi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=259}}{{sfn|Al-Mas'udi|1873|p=122}}. Ashinas ichida masjid boʻlgan saroy qurdi. Uning vafotidan keyin bino al-Fath ibn Xoqonga berilgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=259, 266}}. Al-Karx shimolidagi al-Dur manzilgohi tafsilotlari ma’lum emas, ammo bu hududda ham turklar yashagani aniq{{sfn|Northedge|2008|p=183}}. Yaʼqubiy al-Karx va ad-Durda masjidlar, hammomlar va bozorlar qurilishi haqida maʼlumot bergan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=259}}. Samarra tark etilgandan soʻng ikkala hududda ham aholi yashashda davom etgan va koʻrinishidan ushbu hududlar Samarraning chekkasi hisoblangan. Masalan, X asr geografi [[Muqaddasiy]] ikkala hududni ham Samarraga qaram deb maʼlumot bergan{{sfn|Al-Muqaddasi|2001|p=55}}. Ular kamida 13-asrgacha saqlanib qolgan{{sfn|Northedge|2008|pp=183, 242}}. === Al-Hayr === Al-Hayr Samarra sharqidagi ov qilinadigan katta qoʻriqxona boʻlgan. Uning atrofi {{cvt|114|km2|mi2}} maydonda tuproqli devor bilan oʻralgan edi. Devorning markaziy shahar bilan chegaradosh gʻarbiy qismi qayta-qayta buzib tashlangan va yangi qurilish, jumladan, Katta masjid qurilishiga yoʻl ochish uchun qayta qurilgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=258, 263, 265}}{{sfn|Northedge|2008|pp=151–52}}. Al-Hayrda har bir yoʻlning uzunligi bir necha kilometrga teng boʻlgan bir qator poyga maydonlari ham boʻlgan. Bu poyga maydonlarining joylashuvi turlicha boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|pp=152 ff.}}{{sfn|Northedge|1990|loc=passim}}. === Al-Horuniy === Al-Horuniy Dajla boʻyida Horun al-Vosiq qurdirgan saroy. Vosiq oʻz hukmronligi davrida shu yerni qarorgoh qilgan. 859-yilda Jaʼfariyya qurilishiga qadar Mutavakkilning qarorgohi ham shu saroy boʻlib qolgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=264–65}}{{sfn|Northedge|2008|pp=225–27}}. === Balkuvara === Balkuvara al-Matira janubida joylashgan kanton. Bu joyning asosiy xususiyati Mutavakkil xalifaligi davrida valiahd Muʼtazzning qarorgohi boʻlgani edi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=265}}. Al-Mutavakkil hukmronligi davrida qurilgan saroy Dajlaga qaragan va ikki devor bilan oʻralgan boʻlib, tashqi devori {{cvt|1,165 x 1,171|m|ft}} va ichki devori oʻlchami {{cvt|464 x 575|m|ft}} boʻlgan{{sfn|Northedge|2008|p=198}}. 20-asr boshlarida olib borilgan qazish ishlarida dekorativ [[gipsli devor]] parchalari, [[freskalar]], rangli shisha derazalar va [[tokchalar]]dan iborat dekorativ elementlar aniqlangan{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-056.html 056. Samarra — Balkuwara Palace]}}{{sfn|Leisten|2003|pp=69–71, 81–104}}{{sfn|Northedge|2008|pp=189–191, 198–200}}{{sfn|Northedge|1991|p=89}}. === Al-Mutavakkiliyya va al-Jaʼfariy === [[Fayl:Spiral minaret at Abu Dulaf.jpg|150px|thumb|right|[[Abu Dulaf masjidi]]ning spiral minorasi]] Al-Mutavakkiliyya xalifa Jaʼfar al-Mutavakkilning eng yirik qurilish loyihasi boʻlib, xalifa 859-yilda al-Durning shimoliy tomonida yangi shahar qurishni buyurgan. Al-Mahuza aholi punkti yaqinida qurilgan bu shahar xalifalar qarorgohi sifatida Samarra oʻrnini egallashi moʻljallangan edi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=266}}{{sfn|Northedge|2008|loc=211 ff.}}. Al-Mutavakkiliyya devorsiz hududdan iborat boʻlib, uning markazidan shimoldan janubga tomon xiyobon oʻtgan. Xiyobonning g‘arbiy tomonida [[Abu Dulaf masjidi]] joylashgan. Samarradagi Katta masjid singari, Abu Dulaf masjidida ham balandligi {{cvt|34|m|ft}} boʻlgan spiral minorani mavjud{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-055.html 055. Samarra — Abu Dulaf Mosque and Minaret]}}{{sfn|Leisten|2003|pp=58–68}}. Xiyobon Mutavakkilning yangi qarorgohi boʻlgan Jaʼfariy saroyiga olib borgan. Saroy Mutavakkiliya shimolida joylashgan boʻlib, shahardan devor bilan ajratilgan. Yangi shaharni suv bilan taʼminlash uchun kanal ham qazilgan, ammo bu loyiha muvaffaqiyatsizlikka uchrab, kanal hech qachon toʻliq ishlamagan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=266–67}}{{sfn|Northedge|2008|loc=211 ff.}}. Mutavakkiliyya binosi Samarrani kengaytirishning eng yuqori nuqtasi edi. Yaʼqubiyning xabar berishicha, Jaʼfariy va Balkuvara oʻrtasida uzluksiz rivojlanish boʻlib, uzunligi yetti ''farsahga'' (42 km) choʻzilgan. Qurilishi uchun katta mablagʻ sarflanganiga qaramay, Mutavakkiliyyada juda qisqa muddat davomida foydalanishgan. Mutavakkil 860-yilda Jaʼfariyga koʻchib oʻtgach, hukumat idoralarini ([[Devon (idora)|devon]]larini) Samarradan koʻchirgan. Biroq, 861-yil dekabrda xalifa oʻldirilganidan soʻng uning oʻgʻli va vorisi Muntasir Samarraga qaytishni buyurib, oʻzi Javsaq saroyida yashay boshladi{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=266–67}}{{sfn|Northedge|2008|pp=211, 220–23}}. === Al-Musharrahat === Al-Musharrahat Samarra janubida, Qodisiyya yaqinida joylashgan majmua. Shimol tomonida saroy, sharqiy va gʻarbiy tomonlarida turar-joy binolari boʻlgan. Majmuadan katta trapetsional devor bilan oʻralgan yoʻlak chiqib, shimolga bir necha kilometrga cho‘zilib, al-Hayrgacha borgan. Koʻrinib turibdiki, ov saroyi boʻlgan bu joy Mutavakkil davrida qurilgan boʻlishi mumkin{{sfn|Northedge|2008|pp=204–07}}. === Dajlaning gʻarbida === Samarradagi qurilishning aksariyat qismi Dajlaning sharqiy tomonida joylashgan boʻlsa-da, gʻarbiy qirgʻogʻida ham bir nechta binolar qurilgan. Muʼtasim Dajla ustida koʻprik qurdirgan va gʻarbiy tomonda obodonchiliklar qilib, bogʻlar barpo etgan{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|pp=263–64}}{{sfn|Northedge|2008|pp=227 ff.}}. Al-Istablat Samarra janubida joylashgan devorli inshoot boʻlgan. Shimoliy qismi Dajlaga qaragan saroydan iborat boʻlsa, janubiy qismida bir qancha turar-joy binolari boʻlgan. Al-Istablat va uning atrofini oʻrab turgan uzun tashqi devor ham boʻlgan. Al-Istablat Mutavakkil tomonidan qurilgan saroylardan biri Arus ekanligi taxmin qilinadi{{sfn|Northedge|2008|pp=200–04}}. [[Qasr al-Oshiq]] — al-Xoruniy va Dorul-Xalifa ro‘parasida joylashgan saroy. Bu Samarra saroylarining eng yaxshi saqlanib qolgani boʻlib, asosiy binosi 20-asr oxirida deyarli toʻliq tiklangan. Saroy rejasi Javsaq rejasiga asoslangan boʻlishi mumkin. Bu joy al-Maʼshuq bilan bogʻliq boʻlib, Muʼtamid tomonidan qurilgan va uning xalifaligi davrida xalifa qarorgohi boʻlgan{{sfn|Leisten|2003|pp=105–110}}{{sfn|Northedge|2008|pp=233–35}}{{sfn|Al-Ya'qubi|1892|p=268}}{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-061.html 061. Samarra — Qasr al-Ashiq]}}. Qubbat as-Sulaybiya — Qasr al-Oshiq janubida joylashgan sakkiz burchakli kichik bino. Gumbazli ichki sakkiz burchakli inshoot toʻrt tomondagi devorlarni qiya shaklda koʻtarish orqali qurilgan. 1970-yillardagi restavratsiya ishlari natijasida gumbaz qayta qurilgan{{sfn|CEMML|loc=[http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05-063.html 063. Samarra — Sulaybiya Mausoleum]}}{{sfn|Leisten|2003|pp=72–78}}{{sfn|Northedge|2008|pp=230–33}}. Asl bino dastlab {{circa|862}}-yilda qurilgan boʻlib, bu [[islom meʼmorchiligi]]dagi hozirgacha saqlanib qolgan gumbazli qabrning eng qadimgi namunasidir{{Sfn|Petersen|2002|p=240}}{{Sfn|Bloom|Blair|2009|p=342|loc=Tomb}}. <gallery widths="200"> Fayl:قصر العاشق مدينه سامراء.jpg|Samarra yaqinidagi [[Qasr al-Oshiq]]. 878—882-yillar oraligʻida qurilgan{{Sfn|Bloom|Blair|2009|p=81|loc=Architecture}}. Fayl:المعتصم بالله.jpg|alt=Qubbat al-Sulaibiyya in Samarra, the oldest surviving Islamic domed mausoleum (c. 862)|Samarradagi Qubbat as-Sulaybiyya. Saqlanib qolgan eng qadimgi islom gumbazli maqbarasi ({{circa|862}}){{Sfn|Bloom|Blair|2009|p=342|loc=Tomb}}. </gallery> == Arxitekturaviy bezaklar == [[20-asr]] nemis arxeologi [[Ernst Gersfeld]] 1911—1913-yillarda Samarradagi bosh xalifalik saroyida keng koʻlamli qazishma ishlari olib bordi<ref name=":3">{{Cite journal |last=Saba |first=Matthew D. |date=2015-08-27 |title=A Restricted Gaze: The Ornament of the Main Caliphal Palace of Samarra |url=http://dx.doi.org/10.1163/22118993-00321p09 |journal=Muqarnas Online |volume=32 |issue=1 |pages=155–195 |doi=10.1163/22118993-00321p09 |issn=0732-2992}}</ref>. [[Ernst Gersfeld|Gersfeld]] oʻz izlanishlari natijasida gipsli devor parchalari, marmar, keramika bezak materiallari va boshqa materiallardan iborat buyumlar topdi. Gersfeld nashrlarida oʻyiq bezakning uch uslubini ajratgan<ref name=":3" />. Uchala uslubni Birinchi uslub (shuningdek, kesik uslub), Ikkinchi uslub va Uchinchi uslub kabi klassifikatsiya qilgan. Uning ushbu uslublar tasnifi keyingi avlod tadqiqotchilar tomonidan umumiy qabul qilingan boʻlsa-da, sohadagi tadqiqotlarda ushbu eʼlon qilingan uslublar manbasi va xronologiyasi borasida bahslar davom etmoqda<ref name=":3" />. [[Ernst Gersfeld|Gersfeld]] kuzatgan birinchi naqsh zal majmuasidan olingan marmar parchalariga tushirilgan<ref name=":3" />. Ushbu naqsh qatorlarda takrorlanadigan taqa shaklidagi naqshlardan iborat. Keyingi ikkita naqsh marmar devorda joylashgan boʻlib, ular bedaga oʻxshash naqshlar va gulbarg shaklidagi belgilardan iborat. Gersfeld topgan oxirgi bezak [[palmetta]]si besh burchakli bargsimon naqshdan iborat boʻlgan. Meʼmoriy bezakdagi naqshlar [[oʻsimliklar]], masalan, poya, bir-birining ustiga yopishgan yoki chigallashgan shoxlar, ikki-uchta barglar yoki palma barglari va mevalarga oʻxshash qilin ishlangan<ref>{{Cite journal |last1=Zahra |first1=Fatima |last2=Safrizal Bin Shahir |date=2022-06-07 |title=Spiritual Aesthetics of Islamic Ornamentation and the Aesthetic Value in Islamic Architecture |journal=Journal of Islamic Thought and Civilization |volume=12 |issue=1 |pages=164–175 |doi=10.32350/jitc.121.08 |issn=2520-0313|doi-access=free }}</ref>. <gallery widths="150" heights="150"> Fayl:Carved stucco, dado, Type C, from Samarra, Iraq, 9th century CE, Pergamon Museum.jpg|Samarradan topilgan gipsli devor paneli parchasi. 9-asr ([[Islom sanʼati muzeyi (Berlin)|Berlindagi islom sanʼati muzeyi]]da saqlanmoqda) Fayl:Berlín Samarra IX.JPG|Samarradan topilgan dekorativ gipsli devor paneli. C yoki „qirrali“ usulda ishlangan. ([[Islom sanʼati muzeyi (Berlin)|Berlindagi islom sanʼati muzeyi]]da saqlanmoqda) Fayl:British Museum Harem wall painting fragments 1.jpg|Boʻyalgan parchalar yoki interyeri oʻyilgan gipslar </gallery> == Zamonaviy tadqiqotlar va ishlanmalar == [[Fayl:Photography Q27441.jpg|thumb|Samarra 20-asr boshlarida]] Samarra birinchi marta 20-asr boshlarida arxeologlar eʼtiborini tortgan va qazish ishlari [[Birinchi jahon urushi]]gacha boʻlgan davrda [[Genri Viollet]], [[Fridrix Sarre]] va [[Ernst Gersfeld]] tomonidan olib borilgan{{sfn|Freer-Sackler}}. Aerofotosuratlar 1924-yildan 1961-yilgacha olingan boʻlib, ular hududning oʻsha paytdan beri yangi oʻzgarishlarga uchragan qismlarini saqlab qolgan. [[Iroq Qadimiy buyumlar bosh boshqarmasi]] 1936—1940-yillarda qazish ishlarini qayta boshlab, 1960—1970-yillarda davom ettirgan. 1980—1990-yillarda ham qazish va tiklash ishlari olib borilgan{{sfn|Shaw|King|1999|p=505}}{{sfn|Northedge|2006|p=6}}. Taxminan bir vaqtning oʻzida [[Alastair Norsedj]] shaharning omon qolgan qismlarini oʻrganib chiqqan va shundan beri bu mavzu boʻyicha bir nechta asarlarni nashr etgan{{sfn|Northedge|1990}}{{sfn|Northedge|1991}}{{sfn|Northedge|1993}}{{sfn|Northedge|2008}}{{sfn|Northedge|Kennet|2015}}{{sfn|Finster|2004|loc=p. 241, credits Northedge and his work for ensuring that "Samarra was not consigned to oblivion."}}. Shuncha loyihalarga qaramay, 21-asr boshlarida hududning taxminan 80% qismi hali qazilmagan edi{{sfn|UNESCO}}. 20-asrdagi oʻzgarishlar, jumladan, 1950-yillarda [[Samarra toʻgʻoni]]ning tugallanishi va zamonaviy Samarra shahrining oʻsishi kabilar vayronalarning bir qismida yangi qurilish va dehqonchilik manzillari barpo etilishiga olib keldi{{sfn|Northedge|Kennet|2015|p=49}}. [[Iroq urushi]] (2003–2011) ham hududga zarar yetkazgan. Jumladan 2005-yilda Katta masjid minorasi tepasida bomba portlatilgan{{sfn |BBC|2005}}. [[Sur Ashinas]] saroy majmuasi [[Iroqdagi urush (2013—2017)|2015-yilda IShIDning Iroqdagi hujumi]] chog‘ida [[Iroq va Shom Islomiy Davlati]] hamda [[Iroq armiyasi]] va qabila jangarilari o‘rtasidagi janglar joyi bo‘lgan{{sfn |Reuters|2015}}. Samarra arxeologik shahri 2007-yilda [[YuNESKO]] tomonidan [[Jahon merosi]] obʼekti deb eʼlon qilingan{{sfn |UNESCO}}. Agentlik Samarrani asl rejasi, meʼmorchiligi va oʻymakorligi saqlanib qolgan yagona islom poytaxti deb biladi{{sfn|UNESCO}}. Hudud YuNESKOning roʻyxat uchun bir qancha mezonlariga javob bergan. Shahardagi tarixiy masjidlar, shaharsozlik, arxitektura bezaklari va kulolchilik sanoati yomon holatda saqlangan boʻlsa-da, [[Tunis]]dan [[Markaziy Osiyo]]gacha boʻlgan Abbosiy xalifaligi davridagi alohida meʼmoriy bosqichning oʻziga xos vakili hisoblanadi (II va III mezon). Shaharning tarixiy masjidlari islom meʼmorchiligining oʻziga xos uslubini taqdim etadi. Bu holat masjidlarning katta oʻlchamlari va noyob minoralarida (IV mezon) namoyon boʻladi<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Samarra Archaeological City |url=https://whc.unesco.org/en/list/276/ |access-date=2023-04-24 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref>. == Izohlar == {{Manbalar|group=izoh}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin1|30em|indent=yes}} *{{citation |first1=P. J. |last1=Bearman |first2=Th. |last2=Bianquis |first3=C. E. |last3=Bosworth |first4=E. |last4=van Donzel |first5=W. P. |last5=Heinrichs |title=The Encyclopaedia of Islam |publisher=University of Groningen |year=2002}} *{{cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan M. |author-link1=Jonathan Bloom |last2=Blair |first2=Sheila |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture |url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA79 |year=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-530991-1 }} *{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4401577.stm |title=Ancient minaret damaged in Iraq |date=1 April 2005 |website=BBC |access-date=19 July 2015 |ref={{harvid|BBC|2005}} }} *{{EI2 |url=http://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2}} *{{New Cambridge History of Islam|volume=1 |chapter=The empire in Iraq, 763–861 |first=Tayeb |last=El-Hibri}} *{{cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |last2=Grabar |first2=Oleg |last3=Jenkins-Madina |first3=Marilyn |title=Islamic Art and Architecture: 650-1250 |url=https://books.google.com/books?id=l1uWZAzN_VcC&pg=PA53 |access-date=2013-03-16 |year=2001 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08869-4 |page= }} *{{cite journal |last=Finster |first=Barbara |year=2004 |title=Review: A Medieval Islamic City Reconsidered: An Interdisciplinary Approach to Samarra |journal=Journal of Islamic Studies |publisher=Oxford University Press |volume=15 |issue=2 |pages=240–243 |doi=10.1093/jis/15.2.240}} *{{Gordon-The Breaking of a Thousand Swords}} *{{cite web |url=http://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05a.html |title=Iraq's most significant ancient sites and monuments |website=Colorado State University - Center for Environmental Management of Military Lands |access-date=20 July 2015 |ref={{harvid|CEMML}} |arxivsana=2020-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031202939/https://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/iraq05a.html }} *{{The Prophet and the Age of the Caliphates |edition=Second}} *{{cite book |title=When Baghdad Ruled the Muslim World: The Rise and Fall of Islam's Greatest Dynasty |last=Kennedy |first=Hugh |author-link=Hugh N. Kennedy |year=2004b |publisher=De Capo |location=Cambridge, MA |isbn=0-306-81480-3 |url=https://books.google.com/books?id=XGsRBAAAQBAJ }} *{{Lands of the Eastern Caliphate}} *{{cite book |title=Excavation of Samarra, Volume I, Architecture: Final Report of the First Campaign, 1910-1912 |last=Leisten |first=Thomas |year=2003 |publisher=Von Zabern |location=Mainz am Rhein |isbn=3-8053-1877-4 |url=https://books.google.com/books?id=EWsMAQAAMAAJ }} *{{cite book |title=Les Prairies D'Or, Tome Septieme |others=Ed. and Trans. Charles Barbier de Meynard and [[Abel Pavet de Courteille]] |last=Al-Mas'udi |first=Ali ibn al-Husain |author-link=Al-Masudi |year=1873 |publisher=Imprimerie Nationale |location=Paris |url=https://books.google.com/books?id=tOQOAAAAQAAJ }} *{{cite book |title=The Best Divisions for Knowledge of the Regions |others=Trans. Basil Collins |last=Al-Muqaddasi |first=Muhammad ibn Ahmad |author-link=Al-Muqaddasi |year=2001 |publisher=Garner Publishing Limited |location=Reading |isbn=1-85964-136-9 |url=https://books.google.com/books?id=LBO1PijX1qsC }} *{{cite conference |url=https://books.google.com/books?id=HDH8V6zosXQC |title=Abbasid Earth Architecture and Decoration at Samarra, Iraq |first=Alastair |last=Northedge |year=2006 |conference=Proceedings from the International Colloquium Organized by the Getty Conservation Institute and the National Park Service, September 22–25, 2004 |book-title=The Conservation of decorated Surfaces on Earthen Architecture |publisher=Getty Publications |location=Los Angeles |isbn=0-89236-850-0}} *{{cite book |title=Archeological Atlas of Samarra: Samarra Studies II, 1 |last1=Northedge |first1=Alastair |last2=Kennet |first2=Derek |year=2015 |publisher=The British School of Archeology in Iraq |location=London |isbn=978-0-903472-31-9 |url=https://books.google.com/books?id=EbYcrgEACAAJ }} *{{cite journal |last=Northedge |first=Alastair |year=1991 |title=Creswell, Herzfeld, and Samarra |jstor=1523156 |journal=Muqarnas |publisher=BRILL |volume=8 |pages=74–93 |doi=10.2307/1523156}} *{{cite book |title=The Historical Topography of Samarra: Samarra Studies I |last=Northedge |first=Alastair |year=2008 |publisher=The British School of Archeology in Iraq |location=London |isbn=9780903472227 |url=https://books.google.com/books?id=xmhtAAAAMAAJ }} *{{cite journal |last=Northedge |first=Alastair |year=1993 |title=An Interpretation of the Palace of the Caliph at Samarra (Dar al-Khilafa or Jawsaq al-Khaqani) |jstor=4629446 |journal=Ars Orientalis |publisher=Freer Gallery of Art |volume=23 |pages=143–170}} *{{cite journal |last=Northedge |first=Alastair |year=1990 |title=The Racecourses at Samarra |jstor=618966 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London |publisher=Cambridge University Press |volume=53 |issue=1 |pages=31–56 |doi=10.1017/s0041977x00021236|s2cid=129956923 }} *{{cite book |last=Petersen |first=Andrew |title=Dictionary of Islamic Architecture |url=https://books.google.com/books?id=hcebK67IRhkC&pg=PA1 |orig-date=1996 |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-203-20387-3 }} *{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-idUSKBN0LW0AD20150228#vuPC8d51or3xIjhR.97 |title=Islamic State fighters attack Samarra ahead of army offensive |last1=Rasheed |first1=Ahmed |last2=Evans |first2=Dominic |editor1-last=Char |editor1-first=Pravin |date=28 February 2015 |website=Reuters |access-date=23 November 2015 |ref={{harvid|Reuters|2015}} }} *{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/276 |title=Samarra Archaeological City |date=2007 |website=UNESCO |access-date=19 July 2015 |ref={{harvid|UNESCO}} }} *{{cite web |url=http://www.asia.si.edu/research/archivesSamarra.asp |title=Samarra Resource Page |website=The Freer Gallery of Art and the Arthur M. Sackler Gallery |access-date=20 July 2015 |ref={{harvid|Freer-Sackler}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721225226/http://www.asia.si.edu/research/archivesSamarra.asp |archive-date=21 July 2015 |url-status=dead }} *{{cite encyclopedia |encyclopedia=A Dictionary of Archaeology |title=Samarra |last1=Shaw |first1=Ian |last2=King |first2=Geoffrey |editor1-last=Shaw |editor1-first=Ian |editor2-last=Jameson |editor2-first=Robert |year=1999 |publisher=Blackwell Publishers |location=Oxford |isbn=0-631-17423-0 |pages=505–506 |url=https://books.google.com/books?id=8HKDtlPuM2oC}} *{{The History of al-Ṭabarī}} *{{cite book |last=Tuetey |first=Charles Greville (Trans.) |title=Classical Arabic Poetry: 162 Poems from Imrulkais to Ma'arri |publisher=Kegan Paul International |location=London |year=1985 |isbn=0710307276 |url=https://books.google.com/books?id=EzljAAAAMAAJ }} *{{cite book |title=Bibliotheca Geographorum Arabicorum, Pars Septima: Kitab al-A'lak an-Nafisa VII, Auctore Abu Ali Ahmad ibn Omar Ibn Rosteh, et Kitab al-Boldan, Auctore Ahmad ibn Abi Jakub ibn Wadhih al-Katib al-Jakubi |editor-first=M. J. |editor-last=de Goeje |last=Al-Ya'qubi |first=Ahmad ibn Abu Ya'qub |author-link=Al-Ya'qubi |year=1892 |publisher=E. J. Brill |location=Leiden |url=https://books.google.com/books?id=Km60rQEACAAJ }}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Refend}} [[Turkum:836-yilda tashkil etilganlar]] [[Turkum:Abbosiylar xalifaligida 9-asrda tashkil etilganlar]] [[Turkum:Samarra]] [[Turkum:Abbosiylar arxitekturasi]] [[Turkum:Iroq Abbosiylar xalifaligi tarkibida]] [[Turkum:Osiyodagi poytaxtlar]] [[Turkum:Abbosiylar xalifaligining dafn joylari]] b5yiq1ljgq04aor2gufb4fkck5cb11a 1 1058697 5997590 4154043 2026-04-17T02:32:57Z Xasanov Doston 214147 /* Samangan shahri */ yangi mavzu 5997590 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} == Samangan shahri == Adashib shu mavzuga yozibman [[Foydalanuvchi:Xasanov Doston|Xasanov Doston]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xasanov Doston|munozara]]) 02:32, 2026-yil 17-aprel (UTC) t3qijukss86cpp9oem1mvur6ekwe3ep 5997591 5997590 2026-04-17T02:34:28Z ~2026-23516-40 259327 /* Samangan shahri */ yangi mavzu 5997591 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} == Samangan shahri == Adashib shu mavzuga yozibman [[Foydalanuvchi:Xasanov Doston|Xasanov Doston]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xasanov Doston|munozara]]) 02:32, 2026-yil 17-aprel (UTC) == Samangan shahri == Afgʻonistondagi shahar [[Maxsus:Contributions/&#126;2026-23516-40|&#126;2026-23516-40]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:&#126;2026-23516-40|talk]]) 02:34, 2026-yil 17-aprel (UTC) 28582hfrlh6czd1wu49u54fhb5k02wh 0 1105323 5997794 5815201 2026-04-17T08:08:37Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997794 wikitext text/x-wiki {{Urush bilgiqutisi |nomi= Karameh urushi |qismi= [[Vayronagarchilik urushi]] va [[Isroil-Falastin mojarosi]]ning bir qismi |tasvir= [[File:Karama aftermath 1.jpg|250px]] |izoh= Qirol Husayn Isroilning tashlab ketilgan tankini tekshirgandan keyin |sana= 21-mart 1968-yil |yer= [[Karameh]], [[Iordaniya]]<br/> {{coord|31|57|00|N|35|34|48|E|display=inline,title}} |sabab= |natija= Ikkala tomon ham gʻalaba qozonganini daʼvo qilmoqda<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-ETKCgAAQBAJ&pg=PA45|title=Long-lasting peaces: Overcoming the war-peace hiatus for a sustainable future|author=Bruno Basílio Rissi|author2=Débora Hanna F. de Lima|author3=Mila Pereira Campbell|author4=Raquel Fanny Bennet Fagundes|author5=Wladimir Santana Fernandes|date=1 August 2015|publisher=Art Letras|page=45|isbn=9788561326678}}</ref> * [[Karameh]] lagerining vayron boʻlishi<ref name="pollack333">Pollack (2002), p. 333</ref> * Isroil [[Yasser Arafat]] qoʻlga ololmadi<ref name="pollack333"/> * [[Isroil]]ning chekinishi yoki qaytarilishi<ref name="GUERRILLAS">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1968/03/23/archives/guerrillas-back-at-jordan-camp-attack-by-israelis-failed-to-destroy.html|access-date=26 October 2015|title=Guerrillas Back at Jordan Camp; Attack by Israelis Failed to Destroy Base at Karameh or Wipe Out Commandos|work=The New York Times|date=23 March 1968}}{{subscription required}}</ref> |holat= |oʻzgarishlar= |raqib1= {{flagicon|Israel|23px}} [[Isroil]] ([[Isroil mudofaa kuchlari|IMK]]) |raqib2= {{flagicon|Jordan|23px}} [[Iordaniya]] ([[Iordaniya Qurolli Kuchlari|IQK]])<br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Falastin ozodlik tashkiloti|FOT]] * [[Fatah]] * [[File:Emblem_of_the_Palestine_Liberation_Army.svg|21px]] [[Falastin ozodlik armiyasi | FOA]] |raqib3= |qomondon1={{flagicon|Israel|23px}} [[Levi Eshkol]]<br />{{flagicon|Israel|23px}} [[Uzi Narkiss]]<br />{{flagicon|Israel|23px}} [[Moshe Dayan]] |qomondon2= {{flagicon|Jordan|23px}} [[Hussein bin Talal|Qirol Hussein]] <br />{{flagicon|Jordan|23px}} [[Amer Khammash]] <br /> {{flagicon|Jordan|23px}} [[Mashour Haditha]] <br /> {{flagicon|Jordan|23px}} [[Asad Ghanma]] <br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Yasser Arafat]]<br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Abu Iyad]]<br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Khalil Wazir|Abu Jihad]]<br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Abu Ali Iyad]] |qomondon3= |harbiy_birlik1= |harbiy_birlik2= |harbiy_birlik3= |quvvat= |kuch1={{flagicon|Israel|23px}} Taxminan 15 000 ta askar<ref name="tuckerS">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC|title=Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict, The: A Political, Social, and Military History: A Political, Social, and Military History|author1=Spencer C. Tucker |author2=Priscilla Roberts |publisher=ABC-CLIO|date=12 May 2005|pages=569–573|isbn=9781851098422}}</ref> <br /> 47 ta tank<ref name="Debacle in the desert" /> <br /> (1 ta zirhli brigada,<br />1 ta piyodalar brigadasi,<br />1 taparashyutchi bataloni,<br />1 ta muhandislik bataloni,<br />5 ta artilleriya batalonlari) |kuch2={{flagicon|Jordan|23px}} 2-zirhli diviziya<ref>{{cite web|url=http://www.jaf.mil.jo/Photos/Files/c6b14df5-d591-412b-851a-4ab7a66f80b7.pdf|language=ar|access-date=8 January 2016|date=1 January 2010|title=Battle of Karamah|work=JAF|archive-date=17 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117205623/http://www.jaf.mil.jo/Photos/Files/c6b14df5-d591-412b-851a-4ab7a66f80b7.pdf|url-status=dead}}</ref> <br /> (10 ta artilleriya batareyasi<br />4 ta brigada<br />1 ta Patton tank bataloni<ref name="Debacle in the desert" />) <br />{{flagicon|Falastin|23px}} 900<ref name="morris368" />-1000<ref name="carta-1961">{{cite encyclopedia|encyclopedia= Carta's Atlas of Israel|year=1980|publisher=[[Carta (publisher)|Carta]]|location=[[Jerusalem]], [[Israel]]|editor=Evyatar Nur|author=Wallach, Jeuda|author2=Ayalon, Avraham|author3= Yitzhaki, Aryeh|title=Operation Inferno|volume= 2 — The Second Decade 1961–1971|pages=122|language=he}}</ref> ta partizanlar |kuch3= |yoqotishlar1= '''Isroil''': 28<ref name="Herzog, The Arab-Israeli Wars page 205"/>- 33 ta qurbon<ref name="morris369" /><br />69<ref name="Herzog, The Arab-Israeli Wars page 205"/> — 161 ta yarador<ref name="morris369" /><br />27 ta tank shikastlangan<ref name="morris369" /><br />2 ta [[Bronetransportyor|BTR]]<ref name="Debacle in the desert" /> <br /> 2 ta transport vositasi<ref name="Debacle in the desert" /> <br />1 ta samolyot<ref name="morris369" /> |yoqotishlar2= '''Iordaniya''': 40<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WwEMtRm6KVgC&pg=PA181|title=Israel Undercover|author=Steve Posner|publisher=Syracuse University Press|date=14 May 2014|page=181|isbn=9780815652038}}</ref>-84 ta qurbon<ref name="morris369" /><br /> 108<ref>{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/uj-celebrates-47th-anniversary-karameh-battle|title=UJ celebrates 47th anniversary of Karameh Battle|access-date=24 December 2015|date=26 March 2015|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News}}</ref>- 250 ta yarador<ref name="morris369" /><br />4 ta mahbus<ref name="Zeev Maoz page 246" /><br />28 tank shikastlangan, 2 tasi qoʻlga olingan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U8NnAAAAMAAJ|page=106|title=The making of a human bomb: state expansion and modes of resistance in Palestine|author=Nasser A. Abufarha|publisher=The University of Wisconsin&nbsp;— Madison|year=2006}}</ref><br /> '''FOT:'''<br />156 ta qurbon<ref name="morris369" /><br />taxminan 100 ta yarador<br />141 kishi qoʻlga olingan<ref name="morris369" /> |yoqotishlar3=175 ta bino vayron qilingan<ref name="morris369" /> |umumiy_yoʻqotishlar= |ilova= }} {{Campaignbox Vayronagarchilik urushi}} '''Karameh urushi''' ({{lang-ar|معركة الكرامة}}) — [[Isroil Mudofaa Kuchlari]] (IMK) hamda [[Iordaniya Qurolli Kuchlari]] (IQK) va [[Falastin ozodlik tashkiloti]] (FOT) birlashgan kuchlari oʻrtasida [[1968-yil]] [[21-mart]]da [[Iordaniya]] bilan chegaradosh [[Karameh]] shahridagi [[Vayronagarchilik urushi]] paytidagi 15 soat davom etgan urush hisoblanadi. Bu Isroil tomonidan FOT lagerlariga, biri Karameh va yana biri uzoqdagi Safi qishlogʻiga bir vaqtning oʻzida ikkita reyddan biri sifatida rejalashtirilgan edi<ref name="inferno">{{Cite news|last=Ben-Tzedef|first=Eviatar|title=Inferno at Karameh|work=nfc|access-date=3 September 2008|date=24 March 2008|url=http://www.nfc.co.il/Archive/003-D-28622-00.html?tag=10-27-34|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921135837/http://www.nfc.co.il/Archive/003-D-28622-00.html?tag=10-27-34|archive-date=21 September 2008|url-status=dead|language=he}}</ref>. [[Olti kunlik urush|1967-yilda]] Iordaniya [[Gʻarbiy Sohil]] ustidan nazoratni Isroilga qoʻldan chiqargach, fedaiylar nomi bilan tanilgan [[falastin]]lik jangchilar oʻz bazalarini [[Iordaniya]]ga koʻchirishdi va [[Isroil]] va [[Isroil tomonidan bosib olingan hududlar]]ga hujumlarini kuchaytirib, chegaradagi Karameh shahrini oʻz qarorgohi qilib oldilar. IMKning taʼkidlashicha, maqsad Karamehdagi fedaiylar lagerlarini yoʻq qilish va FOT yetakchisi Yasser Arafatni qasos sifatida qoʻlga olish edi<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=s3torytPXdUC&pg=PA405|page=407|title=Middle East Record 1968, المجلد 4|publisher=John Wiley & Sons|author=Dishon|date=1 October 1973|isbn=9780470216118}}</ref>. 21-mart kuni tongda Isroilning yirik qoʻshinlari qiruvchi samolyotlar yordamida shaharga hujum uyushtirdi. Isroil Iordaniya armiyasi jangda qatnashmaslikka qaror qildi, ammo ikkinchisi ogʻir artilleriya oʻqlarini ishga tushirdi, Falastin tartibsizliklari esa partizan urushida qatnashdi. Isroilliklar bir kunlik jangdan soʻng, Karameh lagerining koʻp qismini vayron qilib, 140 ga yaqin FOT aʼzolarini asirga olib, orqaga chekinishdi<ref name="GUERRILLAS" />. Ikkala tomon ham gʻalabani eʼlon qildi. Taktik jihatdan Isroil Karameh lagerini yoʻq qilishga muvaffaq boʻldi<ref name="Zeev Maoz page 246">Zeev Maoz, ''Defending the Holy Land, A Critical Analysis of Israel’s Security and Foreign Policy,'' University of Michigan Press, 2006, pages 244-246</ref><ref name="Herzog, The Arab-Israeli Wars page 205">Herzog, ''The Arab-Israeli Wars,'' p. 205</ref>. Siyosiy darajada, Iordaniya va FOT isroilliklarga nisbatan katta talofatlar keltirdi, ular Karameh shahrida uchta oʻlik askarni, shuningdek, bir nechta shikastlangan isroil mashinalari va tanklarini qoldirdilar — keyinchalik Iordaniya armiyasi tomonidan [[Amman]]da parad oʻtkazildi<ref name="tuckerS" />. Anjuman, shuningdek, falastinlik jangchilar tomonidan xudkush-terrorchilarning birinchi maʼlum boʻlgan joylashuvi va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining 248-rezolyutsiyasining chiqarilishi bilan bir qatorda Isroilni oʻt ochishni toʻxtatish chizigʻini buzganligi va nomutanosib kuch qoʻllagani uchun bir ovozdan qoraladi<ref name="Tass">Saada, Tass & Merrill, Dean ''Once an Arafat Man: The True Story of How a PLO Sniper Found a New Life'' Illinois 2008 pp 4-6 {{ISBN|1-4143-2361-1}}</ref><ref name="UNSC">{{cite web|url=https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/248(1968) |title=The situation in the Middle East |access-date=25 October 2015 |year=1968 |work=United Nations Security Council |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116153805/http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S%2FRES%2F248%281968%29 |archive-date=16 November 2015 |df=dmy }}</ref>. Urush Arab dunyosida keng eʼtirofga sazovor boʻldi va keyingi davrda arab mamlakatlari Iordaniyadagi fedaiylarni qoʻllab-quvvatlaganligining guvohi boʻldi. Falastinliklar isroilliklarning qurbonlari boʻlishda cheklangan muvaffaqiyatga erishdilar, biroq [[Hussein bin Talal|Qirol Husayn]] ularga „hammamiz fedaiymiz“ deb eʼlon qilish darajasiga qadar oʻz sharafini olishga ruxsat berdi<ref name="assessment">{{cite magazine|issn=0040-781X|title=The Israeli Assessment|magazine =Time|access-date=3 September 2008|date=13 December 1968|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,839651,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123100239/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,839651,00.html|url-status=dead|archive-date=23 November 2008}}{{subscription required}}</ref><ref name="neff" />. Biroq, FOTning kuchayib borishi ortidan, fedaiylar [[Hoshimiylar|Hoshimiylar monarxiyasini]] agʻdarish haqida ochiq gapira boshladilar va Iordaniya hukumati bilan yuzaga kelgan ziddiyat oxir-oqibat 1970-yil [[Qora sentyabr]] voqealari paytida [[Livan]]ga surgun qilinishiga olib keldi<ref name="telegraph" />. == Urushning kelib chiqishi == [[Olti kunlik urush]]dan oldin [[Falastin]] guruhlari [[Gʻarbiy Sohil]] va Iordaniyadan [[Isroil]] nishonlariga bir necha marta hujumlar uyushtirgan, ularning baʼzilari [[Qasos operatsiyalari|Isroilning oʻch olishiga]] sabab boʻlgan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ntLdA8QIgXIC&pg=PA124|title=Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War|access-date=8 April 2016|author=Moshe Gat|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2003|isbn=9780275975142}}</ref>. [[1967-yil]] iyun oyida [[Olti kunlik urush]]da Iordaniyaning Gʻarbiy sohilini tortib olgandan soʻng, Isroil u yerda mavjud Falastin guruhi Fatah tarmoqlarini yoʻq qildi. Biroq, 1968-yil boshida Fatah partizanlari daryoning Iordaniya tomonidagi bazalardan Isroilga hujumlar uyushtira boshladilar. Ushbu hujumlarning aksariyati Isroil mudofaa kuchlari tomonidan toʻsib qoʻyilgan. Iordaniya armiyasining piyoda askarlari va artilleriya boʻlinmalari Fatah otryadlariga oʻt oʻchirishga yordam berishdi, bu esa IMK va Iordaniya armiyasi oʻrtasida tez-tez toʻgʻridan-toʻgʻri toʻqnashuvlarga olib keldi<ref name="tuckerS" />. 14 — 15-fevral kunlari Iordaniya minomyotlari Beit Shean vodiysi va [[Iordaniya vodiysi]]dagi bir qancha isroillik aholi punktlariga zarba berdi. Isroil artilleriyasi va havo kuchlari Iordaniya bazalari va artilleriya batareyalariga, shuningdek, Amerika tomonidan moliyalashtirilgan Sharqiy Gʻor kanaliga (hozirgi [[Qirol Abdulla kanali]] deb nomlanadi) javob qaytardi. Natijada minglab iordaniyalik dehqonlar sharqqa qochib ketishdi va fedayinlar (Falastin masalasi uchun oʻzlarini qurbon qilishga tayyor agentlar) vodiyga koʻchib ketishdi. Amerika homiyligida sulh tuzildi va qirol Husayn bu guruhlarning Iordaniyadan hujum uchun baza sifatida foydalanishiga toʻsqinlik qilishini eʼlon qildi<ref name="morris367-368">Morris (1999), pp. 367-368</ref>. Fevral oyida qirol Husayn Fatah guruhiga Karameh shahrini tark etishni buyurish uchun yigirma vagon askar va politsiyani yubordi. U yetib kelganida, ustun oʻzini avtomat tutgan odamlar bilan oʻrab olganini koʻrdi, ularning komandiri „Sizda ketish yoki oʻlish haqida qaror qabul qilish uchun uch daqiqa bor“, dedi. Ular chekinishdi<ref name=brotherhood/>. Mart oyiga kelib, lagerda bir necha yuz tinch aholi, 900 ga yaqin partizanlar, asosan, Fatah guruhidan va shtab-kvartirasi shu yerda boʻlgan FOT rahbari [[Yasser Arafat]] yashagan<ref name="morris368">Morris (1999), p. 368</ref>. Isroilda [[Harbiy razvedka boshqarmasi (Isroil)|Harbiy razvedka boshqarmasi]] boshligʻi [[Aharon Yariv]] hujum Fatahning obroʻsiga putur yetkazishini aytdi. Boshqa tomondan, [[Tashqi ishlar vazirligi (Isroil)|Isroil tashqi ishlar vaziri]] [[Abba Eban]] va uning byuro boshligʻi Gideon Rafael, Iordaniya va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] oʻrtasidagi yaxshi munosabatlar tufayli Amerikaning salbiy munosabatini hisobga olgan holda, hujum begunoh Isroil fuqarolarning oʻlimiga olib kelishi va siyosiy xizmat boʻlishi mumkinligidan xavotirda. [[Bosh shtab boshligʻi (Isroil)|Bosh shtab boshligʻi]] [[Haim Bar-Lev]] „toza harakat“ga vaʼda berdi. [[Mudofaa vazirligi (Isroil)|Isroil mudofaa vaziri]] [[Moshe Dayan]] reyd oʻtkazish uchun „asosiy ruxsat“ soʻragan, biroq bu vazirlar mahkamasi tomonidan rad etilgan. 13-dekabr kuni Karameh operatsiyasi keyingi tunda oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi, u parashyutlar korpusining 35-brigadasi va Sayeret Matkal maxsus operatsiyalar kuchlari qoʻliga topshirildi. Operatsiya toʻxtatildi, 12-martga koʻchirildi va keyin yana toʻxtatildi<ref name="Debacle in the desert">{{Cite news|title=Debacle in the desert|work=Haaretz|access-date = 12 March 2021|date=13 May 2011|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/debacle-in-the-desert-1.361453}}</ref>. Dayan boshqa vazirlarni avtobus minaga borib qolishi mumkinligi haqida ogohlantirdi<ref name="segev">{{cite news | last = Segev | first = Tom | title = It started at Karameh | work = Haaretz | access-date = 3 September 2008 | url = http://www.haaretz.co.il/hasite/pages/ShArt.jhtml?itemNo=947557 |language=he}}</ref>. 18-mart kuni [[Arava]]dagi [[Be'er Ora]] yaqinida Isroilga tegishli maktab avtobusi mina orqali portlatib yuborildi, natijada ikki ta inson halok boʻldi va oʻn nafar bola yaralandi<ref name="morris368" />. Bu uch oydan sal koʻproq vaqt ichida oʻtkazilgan 38-Fatah operatsiyasi edi<ref name=telegraph/>. Oʻsha tunda vazirlar mahkamasi hujumni maʼqulladi<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hI844N9leNUC&pg=PA45|pages=45–47|title=The Arab-Israeli Conflict|author=Cath Senker|year=2004|publisher=Black Rabbit Books|isbn=9781583404416}}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. AQSh Isroilga qirol Husaynning xabarini yuborish orqali buni oldini olishga harakat qildi. Isroil Bosh vaziri [[Levi Eshkol]] vazirlar mahkamasiga qoʻshimcha maslahat berishga chaqirdi, faqat Milliy diniy partiya rahbari [[Haim-Moshe Shapira]] va Taʼlim vaziri [[Zalman Aran]] hujumga qarshi chiqdi<ref name="segev" />. „Grotius“ kod ismli sobiq Fatah aʼzosi boʻlgan, Karameh va uning atrofidagi baza bilan tanish boʻlgan razvedka maʼlumotchisi bor edi. Grotius [[Olti kunlik urush]] arafasida, Falastin ozodlik armiyasining 421-komando bataloni tarkibida Iordaniyaga kelgani aytiladi. Batalonini tark etgandan soʻng, u Suriyada Hama lagerida mashgʻulot oʻtkazadi va keyinchalik Gʻarbiy Sohilga oʻtadi<ref name="Debacle in the desert" />. Isroil iordaniyaliklar bosqinni eʼtiborsiz qoldiradi deb oʻylagan edi, biroq isroilliklar iordaniyaliklar tomonidan qattiq qarshilikka uchradilar<ref name="telegraph" />. == Urushning boshlanishi == [[File:גשר אדם.JPG|thumb|right|Damiya koʻprigining koʻrinishi]] 4-mart kuni [[Bosh razvedka boshqarmasi (Iordaniya)|Iordaniya razvedkasi]] chegara yaqinida Isroilning faolligini aniqlashga kirishdi. Chunki IMK qoʻshinlari [[Allenbi koʻprigi]] (hozirda Qirol Husayn koʻprigi deb nomlanadi) va [[Damiya koʻprigi]] (hozirgi Odam koʻprigi deb nomlanadi) yaqinida toʻplanishni boshladilar. Iordaniya 1-piyoda diviziyasiga oʻsha koʻpriklar yaqinida va Karameh atrofida pozitsiyalarni egallashni buyurdi<ref name="pollack331-332">Pollack (2002), pp. 331-332</ref>. 17-mart kuni Dayan fedaiylar „yangi terror toʻlqini“ ga tayyorgarlik koʻrayotgani haqida ogohlantirdi, agar Iordaniya qiroli Husayn buni uddalay olmasa, Isroil uni ushlab turish uchun choralar koʻradi. Eshkol bu xabarni [[Knesset]]ga takrorladi va oʻsha kuni Isroil elchisi [[Yosef Tekoah]] „arablarning qayta-qayta tajovuzkorlik harakatlari“ deb atagan narsa ustidan [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]]ga ikkita shikoyat yubordi<ref name="foray">{{Cite magazine | issn = 0040-781X | title = Foray into Jordan | magazine = Time | access-date = 3 September 2008 | date = 29 March 1968 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838079-1,00.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20090625205426/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838079-1,00.html | url-status = dead | archive-date = 25 June 2009 }}{{subscription required}}</ref>. 20-martga kelib Iordaniya Isroilning 7-zirhli brigadasi, 60-zirhli brigadasi, 35-parashyut brigadasi, 80-piyodalar brigadasi, jangovar muhandis bataloni va Allenbi va Damiya koʻpriklari orasidagi beshta artilleriya batalonini aniqladi. Iordaniyaliklar isroilliklar [[Amman]]ga hujum qilishni rejalashtirgan deb taxmin qilishdi va armiya koʻpriklar yaqinida pozitsiyalarni egalladi, 60-zirhli brigada 1-piyoda diviziyasiga qoʻshildi. Iordaniya, shuningdek, zirhli avtomobillari, tankga qarshi va artilleriya boʻlinmalarining koʻp qismini 1-piyoda diviziyasiga qoʻshdi. Umumiy oʻq otish kuchi 105 ta Patton tanki va 88 ta artilleriya boʻlagi edi. Piyoda boʻlinmalari koʻpriklar yaqinida joylashgan boʻlib, ularning har biri tank kompaniyasiga ega edi. Artilleriya asosan Iordaniya vodiysining Karamehga qaragan baland tizmalarida topologik afzalliklarga ega boʻlgan<ref name="pollack331-332">Pollack (2002), pp. 331-332</ref>. Isroil qoʻshinlari zirh brigadasi, piyodalar brigadasi, parashyut batalonlari, muhandislik batalyonlari va beshta artilleriya batalonlaridan kamroq edi. Boʻlinmalar toʻrtta ishchi kuchga boʻlingan. Ulardan eng kattasi Allenbi koʻprigidan oʻtib janubdan Karamehga yetib borish, ikkinchisi esa Damiya koʻprigidan oʻtib, shimoldan Karamehga yetib borish va shu tariqa qisqich bilan harakatni yakunlash edi. Bu orada, parashyutchilar vertolyotlar bilan shaharga olib kirilishi kerak edi, toʻrtinchi kuch esa Iordaniya qoʻshinlarini Karamehdan tortib olish va asosiy hujumni qoplash uchun [[Qirol Abdulla koʻprigi]]da buzgʻunchilik hujumini amalga oshiradi<ref name="pollack331-332">Pollack (2002), pp. 331-332</ref>. Hujum oldidan [[Isroil Havo Kuchlari]] (IAF) Iordaniya armiyasiga Isroilning ularga zarar yetkazish niyati yoʻqligi va ularga aralashmasliklari kerakligi haqidagi varaqalarni tashlagan<ref name="iaf">{{cite web | title = Operation Inferno | work = iaf.org.il | access-date = 3 September 2008 | url = http://www.iaf.org.il/Templates/FlightLog/FlightLog.aspx?lang=HE&lobbyID=40&folderID=48&subfolderID=321&docfolderID=828&docID=6835&docType=EVENT | archive-url= https://web.archive.org/web/20080921135630/http://www.iaf.org.il/Templates/FlightLog/FlightLog.aspx?lang=HE&lobbyID=40&folderID=48&subfolderID=321&docfolderID=828&docID=6835&docType=EVENT| archive-date= 21 September 2008 | url-status= live|language=he}}</ref>. [[Time (jurnal)|''Time'' jurnalining]] xabar berishicha, fedainlar Misr razvedkasi tomonidan oldindan ogohlantirilgan va Karamehdan mashgʻulot bazasi sifatida foydalangan 2000 ta arab qoʻmondonlarining aksariyati isroilliklarga qarata oʻq otish uchun atrofdagi tepaliklarga qaytib ketgan. 200 ga yaqin partizanlar shaharni himoya qilish uchun ichkarida qolishgan<ref name="foray"/>. Keyinchalik Arafatning oʻrinbosari [[Abu Iyad]] oʻz xotiralarida u va Arofatga iordaniyalik zobitlar tomonidan Isroil hujumi haqida maʼlumot berilganini va ular buni Markaziy razvedka boshqarmasidan bilib olishganini daʼvo qilgan<ref name="morris368-369">Morris (1999), pp. 368-369</ref>. == Urush == [[File:Karame battle.png|left|thumb|Iordaniya pozitsiyalari (yashil) va Isroilning oldinga siljishi (koʻk) koʻrsatilgan xarita]] 21-mart kuni ertalab soat 5:30 da Isroil qoʻshinlari uchta koʻprikda bir vaqtning oʻzida hujumga oʻtdi<ref name="dupuy352">Dupuy (2002), p. 352</ref>. Jangovar muhandislar shimolda ponton koʻprigi qurdilar va qoʻshinlar daryoni kesib oʻtdilar. Isroil nayza uchlari Allenbi koʻprigidan oʻtib, [[Shunat Nimreen]] tomon oldinga oʻtdi<ref name="pollack332-333">Pollack (2002), pp. 332-333</ref>. Ertalab soat 6:30 da Isroil vertolyotlari Karame shimolidagi parashyutchilar batalonining asosiy qismini qoʻndira boshladi.<ref name="dupuy353">Dupuy (2002), p. 353</ref>. Desantchilar shaharni qurshab olgandan soʻng, Isroil samolyoti Fatahga yoʻllangan varaqalarni tashlashi kerak edi. Biroq, qiyin ob-havo sharoiti tufayli desantchilarni uchirayotgan vertolyotlar yigirma daqiqa kechikib yetib keldi. Fatah komandolari va Iordaniya artilleriyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Iordaniya qoʻshinlarining qarshiliklariga duch kelgan desantchilar katta yoʻqotishlarga duch kelishdi<ref name="bloody">{{cite web|title=Bloody battle at Karameh|work=Sayeret Zanhanim|access-date=3 September 2008|url=http://www.gal-ed.co.il/zanchanim-palsar/show_item.asp?itemId=55&levelId=59462&itemType=0|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921173127/http://www.gal-ed.co.il/zanchanim-palsar/show_item.asp?itemId=55&levelId=59462&itemType=0|archive-date=21 September 2008|url-status=dead|df=dmy-all|language=he}}</ref>. [[Janub]] ishchi guruhi shimolga Karameh tomon yurishni boshlaganda, ular zirh, artilleriya va tankga qarshi qurollar bilan qoʻllab-quvvatlangan Iordaniya piyoda brigadasiga duch kelishdi. Isroil harbiy-havo kuchlari havo hujumlarini boshladi, ammo okopdagi iordaniyaliklarga ozgina zarar yetkaza oldi. Iordaniyaliklar oʻzlarining mustahkam pozitsiyalaridan turib jang qilib, Isroilning bir necha hujumlarini qaytardilar<ref name="pollack332-333" />. Janubda Iordaniya artilleriyasining oʻqqa tutilishi isroilliklarning Abdulla koʻprigi oʻrnida yana bir ponton koʻprigi oʻrnatishiga toʻsqinlik qildi va u yerda Isroilning yurishini toʻxtatdi<ref name="carta-1961">{{cite encyclopedia|encyclopedia= Carta's Atlas of Israel|year=1980|publisher=[[Carta (publisher)|Carta]]|location=[[Jerusalem]], [[Israel]]|editor=Evyatar Nur|author=Wallach, Jeuda|author2=Ayalon, Avraham|author3= Yitzhaki, Aryeh|title=Operation Inferno|volume= 2 — The Second Decade 1961–1971|pages=122|language=he}}</ref>. Allenbiy koʻprigini kesib oʻtgandan soʻng, 7-zirhli brigada Shunadan uch yoʻnalishda tarqaldi. Bir yoki bir nechta kompaniyalar shimolga Karamehga yoʻl oldilar. Piyodalar bataloni va tank bataloni Tuz yoʻlini toʻsish uchun sharqqa qarab harakat qildi. Yana bir piyoda bataloni Abdulla koʻprigini kesib oʻtmoqchi boʻlgan kuchlarga yordam berish uchun janubga qarab harakat qildi<ref name="pollack333"/>. Bu orada Damiya koʻprigidan oʻtgan kuch sharqiy qirgʻoqda oʻzini oʻrnatdi. Muhandislar yangi koʻprik qurishni boshladilar va kuchlar sharqqa Musri chorrahasigacha bordilar. Musrini qoʻlga kiritgandan soʻng, ularning janubga Karamehga borishi Iordaniya 1-divizionining shimoliy brigadasi tomonidan qaytarildi<ref name="pollack333"/>. [[File:IsraelisoldiersKarameh.jpg|thumb|Isroil askarlari Karamehdagi uyga bostirib kirishdi]] [[File:Karama Battle 4.jpg|thumb|Karamehdagi Iordaniya artilleriya bataloni]] Allenbiy koʻprigi orqali Karamehga ketayotgan kuchlar yorib oʻtib, shaharga yoʻl oldi va soat 7:00 ga yaqin vaqt ichida yetib keldi<ref name="morris369">Morris(1999), p. 369</ref>. Soat 8:00 ga kelib, Isroil qoʻshinlari shaharni nazoratga olishdi, bu esa isroilliklar kutganidan koʻra kattaroq FOT bazasi boʻlib chiqdi<ref name="herzog205">Herzog (1982), p. 205</ref>. Desantchilar bilan birgalikda bu Isroil kuchlari 1-divizionning markaziy brigadasi va bir qator Fatah jangchilariga qarshi ogʻir janglar olib bordi. Baʼzi parashyutchilar va zirhlar Fatah lagerida harakat qilish uchun shimolga yoʻl olishdi. Desantchilar lagerning koʻp qismini vayron qildilar, koʻplab falastinliklar, jumladan Arafat sharqqa qarab qochib ketishdi<ref name="morris369">Morris(1999), p. 369</ref>. Allenbiy koʻprigining qolgan qismi Shunaning sharqiy va janubida, 1-divizionning markaziy va janubiy brigadalari elementlari va Tuzdan tank bataloni tomonidan toʻsib qoʻyilgan<ref name="dupuy353" />. Janubdan bostirib kirgan Isroil qoʻshinlarining oʻng qanotida joylashgan kichik isroillik piyoda va qurol-aslaha qoʻshinlari Allenbi koʻprigi kuchlarini Qirol Abdulla koʻprigi yaqinida joylashtirilgan Iordaniya kuchlarining hujumlaridan himoya qilishga harakat qildi. Iordaniyaliklar qandaydir qurol-aslaha bilan hujum qilishdi, ammo isroilliklar qarshilik koʻrsatishdi va jang boshi berk koʻchaga kirib qoldi<ref name="morris369" />. Isroil piyoda askarlari va qurol-aslahalarining katta kuchi Tuzdan Allenbiy koʻprigigacha boʻlgan yoʻlni toʻsish uchun sharqqa yoʻl oldi va ular Karame mudofaasiga qoʻshilishga urinayotgan Iordaniyaning 60-zirhli brigadasiga duch keldilar. Olingan jangda iordaniyaliklar sakkizta Patton tankini yoʻqotib, Isroil tanklarini yoʻq qildilar, soʻngra isroilliklarga qarata oʻq uzishda davom etish uchun tepaliklarga chekinishdi<ref name="morris369" />. Isroil havo kuchlari Iordaniyaning zirh va artilleriya pozitsiyalariga havo hujumlarini boshladi, biroq otishmani toʻxtata olmadi<ref name="pollack333"/>. Keyingi ikki soat ichida Musri-Karameh yoʻli, Tuz yoʻli va Abdulloh koʻprigi sharqidagi Iordaniya mudofaasiga qarshi Isroil artilleriya oʻqlari va havo hujumlari uyushtirildi. Shuningdek, isroilliklar havo hujumlari va artilleriya bilan Karamehdagi oʻz qoʻllarini mustahkamladilar va lagerni buzib tashlashni boshladilar<ref name="dupuy354">Dupuy (2002), p. 354</ref>. Jami 175 ta uy portlatib yuborilgan<ref name="morris369" />. Ayni paytda, Asuta operatsiyasi maktab avtobusi minaga urilgan Safi yaqinidagi [[Oʻlik dengiz]]ning janubidagi bir necha kichik partizan bazalariga qarshi oʻtkazildi. Bazalarga Isroil quruqlik kuchlari yaqin havodan yordam koʻrsatgan holda reyd uyushtirgan. 20 ga yaqin iordaniyalik askar va politsiyachi va 20 nafar Fatah jangarisi halok boʻldi, 27 nafari asirga olindi. Isroilliklar hech qanday talofat koʻrmadi<ref name="morris369" />. Butun FOT kuchlarini tuzoqqa tushirish umididan hafsalasi pir boʻlgan isroilliklar tez orada chiqib ketishdi, ammo Isroil hududiga qaytishga toʻgʻri keldi<ref name="foray"/>. Soat 11:00da isroilliklar chekinishni boshladilar, [[Sikorsky H-34]] vertolyotlari qoʻshinlarni evakuatsiya qildi<ref name="iaf"/>. Buyurtmalar imkon qadar koʻproq transport vositalarini qaytarib olish uchun tushganligi sababli, ular faqat 20:40 da olib chiqishni yakunladilar<ref name="carta-1961" />. Ular Iordaniyada qolgan ikkita tankni qutqarishni rejalashtirgan edilar, ammo keyinchalik bu rejadan voz kechdilar<ref name="Debacle in the desert" />. === Talofatlar === {{See also|Isroilning urushdagi yoʻqotishlari | Falastinliklarning urushdagi yoʻqotishlari}} Jabrlanganlar soni turlicha: * '''Isroil''': [[Chaim Herzog]] va [[Kenneth Pollack]] 28 kishi halok boʻlgan va 69 kishi yaralangan deb hisoblasa<ref name="herzog205" /><ref name="pollack334">Pollack (2002), p. 334</ref>, [[Shabtai Teveth]] esa 1000 askardan 32 nafari halok boʻlgan va 70 nafari yaralangan deb hisoblaydi<ref>Teveth, Shabtai (1969/1970) ''The Cursed Blessing. The story of Israel’s occupation of the West Bank.'' Weidenfeld & Nicolson. SBN 297 00150 7. Translated from Hebrew by Myra Bank. Page 261.</ref>. [[Benni Morris]]ning yozishicha, Isroilning 33 ta askari halok boʻlgan va 161 nafari esa yaralangan<ref name="morris369" />. 27 ta Isroil tanki Iordaniya artilleriyasi tomonidan shikastlangan<ref name="pollack334" /> , ulardan 4 tasi orqada qolgan, ikkita yarim iz, oltita zirhli mashina va bitta [[Dassault Ouragan]] samolyoti, uchuvchi xavfsiz joyga parashyut bilan sakrashga muvaffaq boʻlgan<ref name="herzog205" />. „[[Mirage]]“ samolyoti qulab tushishi kerak edi<ref name="morris369" />. * '''Iordaniya''': [[Zeev Maoz]] va Benni Morris 84 ga yaqin iordaniyalik askar halok boʻlgani va yana 250 nafari yaralangani haqidagi maʼlumotlarni keltirmoqda. Toʻrttasi qoʻlga olingan. 30 ta tank shikastlangan. Boshqa hisob-kitoblarga koʻra, 40 kishi halok boʻlgan va 108 kishi yaralangan<ref name="Zeev Maoz page 246" />. * '''FOT''': [[Chaim Herzog]]: 200 ta halok boʻlgan, 150 ta asir; Morris: 156 ta halok boʻlgan, 141 asirga olindi<ref name="morris369" />; Pollak: 100 ta halok boʻlgan, 100 yarador, 120-150 asirga olindi<ref name="pollack334"/> . Morrisning soʻzlariga koʻra, Asuta operatsiyasi davomida yana 20 ta FOT partizanlari oʻldirilgan va 27 nafari qoʻlga olingan. Tevethning qayd etishicha, 170 kishi oʻldirilgan va 130 kishi asir olingan<ref name="morris369" />. === Galereya === <gallery mode="packed"> File:Karama aftermath 2.jpg File:Karama aftermath 3.jpg File:Battle of Karameh aftermath 1.png </gallery> <div style="text-align: center;">Iordaniya askarlari Isroil tomonidan tashlab ketilgan yoki yoʻq qilingan yuk mashinalari va tanklarni [[Amman]] boʻylab paraddan oʻtkazib, [[Hoshimiylar Plazasi]]da namoyish qilishgan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Yz4hBQAAQBAJ&pg=PT40|page=150|title=A Country of Words: A Palestinian Journey from the Refugee Camp to the Front Page|date=15 July 2012|author=Abdel Bari Atwan|publisher=Saqi|isbn=9780863568381}}</ref></div> == Urushdan keyin == Isroil Fatah lagerini yoʻq qilish maqsadini amalga oshirdi<ref name="herzog205"/><ref name= Rothrock>James Rothrock, Live by the sword: Israel’s struggle for existence in the Holy Land, WestBow Press (2011) p.53</ref>, jang taktik jihatdan Isroil foydasiga yakunlandi<ref name="Zeev Maoz page 246"/>. „Karama operatsiyasi Iordan daryosi boʻylab joylashgan FLO boʻlinmalarining zaifligini ochib berdi va shuning uchun ular oʻz konsentratsiyasini togʻlarga koʻchirishdi. Bu ularga qoʻshimcha yuklarni keltirib chiqardi va ularning Gʻarbiy Sohildagi operatsiyalarini shu paytgacha boʻlganidan ham qiyinroq va murakkabroq qildi“<ref name="Herzog, The Arab-Israeli Wars page 205"/>". Siyosiy nuqtai nazardan, Isroil jahon fikri tomonidan qattiq qoralandi. AQShning BMTdagi elchisi [[Arthur Goldberg]] shunday dedi: „Biz bundan oldingi zoʻravonlik harakatlariga mutanosib boʻlmagan miqyosda sodir boʻlgan harbiy qarshi harakatlar juda norozi boʻlishiga ishonamiz<ref name="foray"/>.“ AQShning Isroildagi elchisi [[Walworth Barbour]]ning aytishicha, yigirma yildan soʻng tarixchi oʻsha kunni Isroilning vayron boʻlishining boshlanishi sifatida yozib qoʻyadi. Eban elchining bayonotini vazirlar mahkamasiga maʼlum qildi va [[Menachem Begin]] vazirlar mahkamasi yigʻilishida bunday bayonot keltirilmasligi kerakligini aytdi<ref name="segev"/>.[[File:Karama aftermath 6.JPG|thumb|right|Urushdan keyingi Karameh xarobalari]] Nisbatan yuqori qurbonlar IMK uchun kutilmagan voqea boʻldi va isroilliklarni hayratda qoldirdi<ref name="tuckerS" />. Garchi falastinliklar oʻzlari gʻalaba qozonmagan boʻlsalar-da, qirol Husayn falastinliklarga kredit olishga ruxsat bergan<ref name="assessment"/><ref name="Aviation">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-bXMBQAAQBAJ|page=79|title=Aviation and Airport Security: Terrorism and Safety Concerns|edition=Second|author=Kathleen Sweet|publisher=CRC Press|date=23 December 2008|isbn=9781439894736}}</ref>. Biroq Karameh urushi Fatahga tashviqotni kuchaytirdi<ref name="segev"/>. Bu haqda keyinroq Isroil tashqi ishlar vazirligi byurosi rahbari [[Gideon Rafael]] maʼlum qildi: {{Iqtibos|„Operatsiya Yasser Arafatning Fatah tashkilotiga ulkan yuksalish baxsh etdi va Falastin muammosini boshpanasiz qochqinlarning gumanitar muammosi sifatida emas, balki Falastin davlatchiligiga daʼvo sifatida xalqaro kun tartibiga qaytarib boʻlmas tarzda joylashtirdi<ref name="neff"/>“}} Operatsiyaga qoʻmondonlik qilgan [[Uzi Narkiss]] urushdan koʻp oʻtmay, Markaziy qoʻmondonlik boshligʻi lavozimidan isteʼfoga chiqdi<ref name="inferno"/>.[[File:Jordanian Arab Legion soldier with abandoned Israeli equipment, possibly 1948.jpg|thumb|right|Iordaniyalik askar tashlab ketilgan Isroil jihozlari bilan]] Iordaniya jangda gʻalaba qozonganini daʼvo qildi va Iordaniyaning FOTni qoʻllab-quvvatlashi tufayli [[Balqa gubernatorligi]]ni egallab olish va jazo sifatida xizmat qilishi kerak boʻlgan xavfsizlik bufer zonasiga aylantirish niyatida Isroilning harakatini toʻxtatdi. Iordaniyaliklar jangga kirishayotgan Isroil qoʻshinlarining kattaligini koʻrib, bu taxminni ilgari surdilar<ref>{{cite news|url=https://www.alaraby.co.uk/english/politics/2015/3/23/the-legacy-of-mashhoor-hadeetha-el-jazi-hero-of-karamah|access-date=5 March 2016|title=The legacy of Mashhoor Hadeetha el-Jazi, hero of Karamah|date=22 March 2015|work=Alaraby|publisher=Alaraby}}</ref>. Arofat „Biz qilgan ishimiz butun dunyoni falastinlik endi falonchi qochqinlar soni emas, balki oʻz taqdiri jilovini oʻz qoʻlida ushlab turgan va oʻz kelajagini belgilashga qodir boʻlgan xalqning aʼzosi ekanini anglab etishdir“ dedi<ref name="neff"/>. Falastinliklar va arablar, odatda, jangni shu paytgacha „yengilmas“ deb hisoblangan IMK ustidan qozonilgan psixologik gʻalaba deb bilishgan va partizan boʻlinmalariga yollash koʻpayib ketgan<ref>A. I. Dawisha, ''Arab Nationalism in the Twentieth Century: From Triumph to Despair,'' Princeton University Press, 2003 p.258</ref>. Fatahning xabar berishicha, jangdan keyin 48 soat ichida 5000 ta koʻngilli qoʻshilish uchun ariza bergan<ref name="neff">{{Cite news|issue = March 1998| pages = 87–88| last = Neff| title = Battle of Karameh Establishes Claim of Palestinian Statehood| work = Washington Report on Middle East Affairs| access-date = 3 September 2008| url = http://www.washington-report.org/backissues/0398/9803087.html| archive-url= https://archive.today/20080719232720/http://www.washington-report.org/backissues/0398/9803087.html| archive-date= 19 July 2008 | url-status= live}}</ref>. Mart oyining oxiriga kelib Iordaniyada 20 000 ga yaqin fedaiylar bor edi<ref name="brotherhood">{{Cite magazine| issn = 0040-781X| title = A Brotherhood of Terror| magazine = Time| access-date = 3 September 2008| date = 29 March 1968| url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838080-1,00.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20090625195707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838080-1,00.html| url-status = dead| archive-date = 25 June 2009}}{{subscription required}}</ref>. Iroq va [[Suriya]] bir necha ming partizanlar uchun tayyorgarlik dasturlarini taklif qildi. [[Quvayt]] boshchiligidagi [[Fors koʻrfazi]] davlatlari oʻz oʻn minglab falastinlik ishchilarining maoshlaridan 5 foizlik soliq toʻlash orqali ular uchun pul yigʻishdi va [[Livan]]dagi jamgʻarma birgina [[Bayrut]]dan 500 000 dollar yigʻishdi. Falastin tashkilotlari jangda halok boʻlgan barcha partizanlarning oilalarini umrbod qoʻllab-quvvatlash kafolatini berishni boshladilar<ref name="brotherhood"/>. Jangdan keyin bir yil ichida Fathning saksonga yaqin mamlakatda boʻlimlari boʻlgan<ref name="kurz56">Kurz (2006), p. 56.</ref>. Jangdan soʻng Fath aʼzolari koʻpaydi va jang tugaganidan keyin keyingi 48 soat ichida 5000 dan ortiq kishi Fathga qoʻshilish uchun ariza topshirdi<ref>{{cite thesis|author=Yousif Abdualla Al Yousif|title=The PLO: Dynamic forces prompting changes in strategy and objectives |url=https://www.proquest.com/docview/304029770|location=[[University of Denver]]|page=70|isbn=979-8-208-47362-7|degree=PhD|id={{ProQuest|304029770}}|year=1993}}</ref>. Fatah, shuningdek, ommabop mansublikka erishish uchun kommunal loyihalarda qatnasha boshladi<ref name="kurz55">Kurz (2006), p. 55</ref>. Karameh jangi va keyinchalik Falastinlik tashkilotining kuchayishi 1970-yildagi fuqarolar urushining „[[Qora sentyabr]]“ voqealari uchun muhim katalizator boʻldi<ref name="pollack335">Pollack (2002), p. 335</ref>, bunda qirollik Falastin guruhlarini Livanga quvib chiqarishga muvaffaq boʻldi, ular Iordaniya ustidan nazoratni qoʻlga kirita boshladilar<ref name="telegraph">{{cite news|title= 1968: Karameh and the Palestinian revolt|work=Telegraph|access-date=3 September 2008|date=16 May 2002|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1400177/1968-Karameh-and-the-Palestinian-revolt.html}}</ref>. Keyinroq Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi Isroilning Iordaniya hududiga bosqinini va oʻt ochishni toʻxtatish chizigʻini buzganini qoralagan 248-rezolyutsiyani eʼlon qildi, Isroilni harbiy hududlarda tinch aholi xavfsizligini taʼminlashga undagan 237-rezolyutsiyani eslatdi. Rezolyutsiyada repressiyalarga yoʻl qoʻyib boʻlmasligi va bunday qonunbuzarliklarning takrorlanishi Xavfsizlik Kengashini keyingi qadamlar qoʻyishga majbur qilishini tasdiqladi<ref name="UNSC"/>. Jang isroilliklar va falastinliklar oʻrtasidagi birinchi jang boʻlib, ikkinchisi oʻz joniga qasd qilgan hujumchilardan foydalangan<ref name="Tass"/>. 2011-yilda IMK tomonidan eʼlon qilingan fayllar IMK ikki operatsiyani 1967-yilda, avtobus voqeasidan bir yil oldin rejalashtirishni boshlaganini aniqladi. Ular, shuningdek, IMK 1966-yilda [[Iordan daryosi]]ni kesib oʻtish amaliyotini oʻtkazganini, Iordaniya esa [[Gʻarbiy Sohil]]ni hamon nazorat qilganini aniqladi<ref name="Debacle in the desert" />. == Tarixshunoslik == === Isroil tarixshunosligi === Isroil Karame lagerini yoʻq qilish maqsadiga erishgandan soʻng kelishilgan holda olib chiqishni amalga oshirganini taʼkidlamoqda. Biroq, Karamehda qatnashgan bir necha isroillik harbiy xizmatchilar bu fikrga qoʻshilishadi<ref name="Debacle in the desert"/>. Markaziy qoʻmondonlik operatsiyalari boʻlimi boshligʻi podpolkovnik Arik Regevga koʻra, {{cquote|Biz Iordaniya armiyasi xuddi shunday jang qilishini kutmagan edik. Men 7-brigada komandiri o‘zining bunchalik ko‘p tanklari uriladi deb o‘ylaganiga ishonmayman. Ishonchim komilki, dushman artilleriya o‘qlari bilan javob qaytaradi, deb hech kim o‘ylamagan. Agar biz Iordaniya armiyasi xuddi shunday harakat qiladi deb o‘ylaganimizda edi, ishonamanki, havo kuchlari birinchi bo‘lib zarba bergan bo‘lardi.<ref name="Debacle in the desert">{{Cite news|title=Debacle in the desert|work=Haaretz|access-date = 12 March 2021|date=13 May 2011|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/debacle-in-the-desert-1.361453}}</ref>.}} Jangda ikki oyogʻidan ayrilgan va „Buyuk xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan [[Isroil zirhli korpusi]]ning serjanti [[Moshe Barbalat]] keyinroq Karamedagi ishtiroki haqida gapirib berdi: „Atrofimda hamma narsa yonayotgan edi, men har harakat qilsam ham oʻrnimdan turolmasdim“<ref>{{cite web|url=http://www.gvura.org/a345443-%D7%9E%D7%A1%D7%91%D7%99%D7%91%D7%99-%D7%94%D7%9B%D7%9C-%D7%91%D7%A2%D7%A8-%D7%95%D7%91%D7%9B%D7%9C-%D7%A4%D7%A2%D7%9D-%D7%A9%D7%A0%D7%99%D7%A1%D7%99%D7%AA%D7%99-%D7%9C%D7%A7%D7%95%D7%9D-%D7%9C%D7%90-%D7%94%D7%A6%D7%9C%D7%97%D7%AA%D7%99 |script-title=he:מסביבי הכל בער ובכל פעם שניסיתי לקום לא הצלחתי|language=he |publisher=Gvura.org |access-date=21 January 2016}}</ref>. Doktor Asher Porat „operatsiya saboqlari Iordaniya armiyasiga qarshi jang qilish xato ekanligi ayon boʻldi“ deb taʼkidladi<ref>{{cite web |url=http://www.israeldefense.co.il/he/content/%D7%AA%D7%95%D7%A4%D7%AA |script-title=he:תופת |language=he |publisher=Israel Defense |date=26 March 2014 |access-date=21 January 2016 |sarlavha=arxiv nusxasi |arxivsana=2017-10-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171012104405/http://www.israeldefense.co.il/he/content/%D7%AA%D7%95%D7%A4%D7%AA }}</ref>. [[Sayeret Matkal]] komando boʻlinmasi qoʻmondoni [[Muki Betser]] oʻz kitobida shunday yozgan: {{cquote|Operatsiya uchun mas'ul bo'lgan harbiy va siyosiy qaror qabul qiluvchilar, jamoatchilik hech qachon buzilish haqida bilmasligiga ishonch hosil qilish uchun harakat qildi. Buning o'rniga, gazetalarga bergan intervyularida va nutqlarida siyosatchilar va generallar Karamehni ajoyib muvaffaqiyatga aylantirdilar<ref name="Secret Soldier">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qvfrqsUyHYgC&pg=PT23|page=200|date=22 June 2011|author=Muki Betser|title=Secret Soldier|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=9780802195210}}</ref>.}} 2011-yilgi ''[[Haaretz]]'' nashri Isroil ommaviy axborot vositalarida bu jangni „Isroil harbiy tarixidagi eng qorongʻu boblardan biri“ deb taʼriflagan<ref name="Debacle in the desert"/>. === Iordaniya va Falastin tarixshunosligi === Arab tarixchilarining taʼkidlashicha, Isroil Karameh jangiga oʻz qobiliyatiga haddan tashqari ishongan holda kirgan, chunki bu 1967-yildagi [[Olti kunlik urush]]da Isroil arablarni magʻlub etganidan soʻng sodir boʻlgan. Iordaniyaliklarning taʼkidlashicha, Moshe Dayan oldingi kuni Iordaniyaning gʻarbiy qismini egallab olgandan keyin isroillik jurnalistlarni tushlik qilishga taklif qilgan<ref name="Ammon">{{cite web|url=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=83073|script-title=ar:الذكرى الثالثة والأربعون لمعركة الكرامة الخالدة|date=20 March 2011|access-date=25 October 2015|publisher=Ammon News|work=Petra News Agency|language=ar|sarlavha=arxiv nusxasi|arxivsana=2016-04-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160418232224/http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=83073}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nQXtz41f-kcC&pg=PT242lpg|page=200|title=Fortress Israel: The Inside Story of the Military Elite Who Run the Country—and Why They Can't Make Peace|publisher=Macmillan|author=Patrick Tyler|date=18 September 2012|isbn=9781429944472}}</ref>. Karame jangi koʻplab sanʼat asarlari, shtamplar va plakatlarga mavzu boʻlgan<ref>{{cite web|url=http://www.palestineposterproject.org/special-collection/battle-of-al-karameh|title=Battle of Al Karameh|work=palestineposterproject.org|qaralgan sana=2024-05-09|arxivsana=2021-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210226123805/http://www.palestineposterproject.org/special-collection/battle-of-al-karameh}}</ref>. == Adabiyotlar == * {{Cite book|publisher=Military Book Club|last=Dupuy|first=Trevor N.|title=Elusive Victory: The Arab-Israeli Wars, 1947–1974|year=2002}} * {{Cite book|publisher=Vintage|isbn=1-4000-7963-2|last=Herzog|first=Chaim|author2=Shlomo Gazit|title=The Arab-Israeli Wars: War and Peace in the Middle East|date=12 July 2005|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabisraeliwarsw0000herz}} * {{Cite book|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-84519-032-3|last=Kurz|first=Anat N.|title=Fatah and the Politics of Violence: The Institutionalization of a Popular Struggle|url=https://archive.org/details/fatahpoliticsofv0000kurz|date=30 January 2006}} * {{Cite book|publisher=Vintage|isbn=978-0-679-74475-7|last=Morris|first=Benny|title=Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001|date=August 2001|url-access=registration|url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0}} * {{Cite book|publisher=Bison Books|isbn=978-0-8032-8783-9|last=Pollack|first=Kenneth M.|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|date=1 September 2004}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:1968-yildagi mojarolar]] == Havolalar == {{Commons category|Battle of Karameh}} * {{cite web |title=S/PV.1406 of 23 March 1968 — The United Nations discussion on the battle |access-date=3 September 2008 |url=http://domino.un.org/unispal.nsf/59c118f065c4465b852572a500625fea/e51eb57a95fd2c72052567fb0053748f!OpenDocument |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923023727/http://domino.un.org/unispal.nsf/59c118f065c4465b852572a500625fea/e51eb57a95fd2c72052567fb0053748f%21OpenDocument |archive-date=23 September 2008 |url-status=dead }} * [https://www.youtube.com/watch?v=ZbRUUUSn-0o King Hussein speech after the Battle of Karameh] h7a77zq53pytnk12kw3o6acojbjwwe3 5997795 5997794 2026-04-17T08:08:52Z KWiki78 246724 5997795 wikitext text/x-wiki {{Urush bilgiqutisi |nomi= Karameh urushi |qismi= [[Vayronagarchilik urushi]] va [[Isroil-Falastin mojarosi]]ning bir qismi |tasvir= [[File:Karama aftermath 1.jpg|250px]] |izoh= Qirol Husayn Isroilning tashlab ketilgan tankini tekshirgandan keyin |sana= 21-mart 1968-yil |yer= [[Karameh]], [[Iordaniya]]<br/> {{coord|31|57|00|N|35|34|48|E|display=inline,title}} |sabab= |natija= Ikkala tomon ham gʻalaba qozonganini daʼvo qilmoqda<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-ETKCgAAQBAJ&pg=PA45|title=Long-lasting peaces: Overcoming the war-peace hiatus for a sustainable future|author=Bruno Basílio Rissi|author2=Débora Hanna F. de Lima|author3=Mila Pereira Campbell|author4=Raquel Fanny Bennet Fagundes|author5=Wladimir Santana Fernandes|date=1 August 2015|publisher=Art Letras|page=45|isbn=9788561326678}}</ref> * [[Karameh]] lagerining vayron boʻlishi<ref name="pollack333">Pollack (2002), p. 333</ref> * Isroil [[Yasser Arafat]] qoʻlga ololmadi<ref name="pollack333"/> * [[Isroil]]ning chekinishi yoki qaytarilishi<ref name="GUERRILLAS">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1968/03/23/archives/guerrillas-back-at-jordan-camp-attack-by-israelis-failed-to-destroy.html|access-date=26 October 2015|title=Guerrillas Back at Jordan Camp; Attack by Israelis Failed to Destroy Base at Karameh or Wipe Out Commandos|work=The New York Times|date=23 March 1968}}{{subscription required}}</ref> |holat= |oʻzgarishlar= |raqib1= {{flagicon|Israel|23px}} [[Isroil]] ([[Isroil mudofaa kuchlari|IMK]]) |raqib2= {{flagicon|Jordan|23px}} [[Iordaniya]] ([[Iordaniya Qurolli Kuchlari|IQK]])<br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Falastin ozodlik tashkiloti|FOT]] * [[Fatah]] * [[File:Emblem_of_the_Palestine_Liberation_Army.svg|21px]] [[Falastin ozodlik armiyasi | FOA]] |raqib3= |qomondon1={{flagicon|Israel|23px}} [[Levi Eshkol]]<br />{{flagicon|Israel|23px}} [[Uzi Narkiss]]<br />{{flagicon|Israel|23px}} [[Moshe Dayan]] |qomondon2= {{flagicon|Jordan|23px}} [[Hussein bin Talal|Qirol Hussein]] <br />{{flagicon|Jordan|23px}} [[Amer Khammash]] <br /> {{flagicon|Jordan|23px}} [[Mashour Haditha]] <br /> {{flagicon|Jordan|23px}} [[Asad Ghanma]] <br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Yasser Arafat]]<br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Abu Iyad]]<br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Khalil Wazir|Abu Jihad]]<br />{{flagicon|Falastin|23px}} [[Abu Ali Iyad]] |qomondon3= |harbiy_birlik1= |harbiy_birlik2= |harbiy_birlik3= |quvvat= |kuch1={{flagicon|Israel|23px}} Taxminan 15 000 ta askar<ref name="tuckerS">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC|title=Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict, The: A Political, Social, and Military History: A Political, Social, and Military History|author1=Spencer C. Tucker |author2=Priscilla Roberts |publisher=ABC-CLIO|date=12 May 2005|pages=569–573|isbn=9781851098422}}</ref> <br /> 47 ta tank<ref name="Debacle in the desert" /> <br /> (1 ta zirhli brigada,<br />1 ta piyodalar brigadasi,<br />1 taparashyutchi bataloni,<br />1 ta muhandislik bataloni,<br />5 ta artilleriya batalonlari) |kuch2={{flagicon|Jordan|23px}} 2-zirhli diviziya<ref>{{cite web|url=http://www.jaf.mil.jo/Photos/Files/c6b14df5-d591-412b-851a-4ab7a66f80b7.pdf|language=ar|access-date=8 January 2016|date=1 January 2010|title=Battle of Karamah|work=JAF|archive-date=17 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117205623/http://www.jaf.mil.jo/Photos/Files/c6b14df5-d591-412b-851a-4ab7a66f80b7.pdf|url-status=dead}}</ref> <br /> (10 ta artilleriya batareyasi<br />4 ta brigada<br />1 ta Patton tank bataloni<ref name="Debacle in the desert" />) <br />{{flagicon|Falastin|23px}} 900<ref name="morris368" />-1000<ref name="carta-1961">{{cite encyclopedia|encyclopedia= Carta's Atlas of Israel|year=1980|publisher=[[Carta (publisher)|Carta]]|location=[[Jerusalem]], [[Israel]]|editor=Evyatar Nur|author=Wallach, Jeuda|author2=Ayalon, Avraham|author3= Yitzhaki, Aryeh|title=Operation Inferno|volume= 2 — The Second Decade 1961–1971|pages=122|language=he}}</ref> ta partizanlar |kuch3= |yoqotishlar1= '''Isroil''': 28<ref name="Herzog, The Arab-Israeli Wars page 205"/>- 33 ta qurbon<ref name="morris369" /><br />69<ref name="Herzog, The Arab-Israeli Wars page 205"/> — 161 ta yarador<ref name="morris369" /><br />27 ta tank shikastlangan<ref name="morris369" /><br />2 ta [[Bronetransportyor|BTR]]<ref name="Debacle in the desert" /> <br /> 2 ta transport vositasi<ref name="Debacle in the desert" /> <br />1 ta samolyot<ref name="morris369" /> |yoqotishlar2= '''Iordaniya''': 40<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WwEMtRm6KVgC&pg=PA181|title=Israel Undercover|author=Steve Posner|publisher=Syracuse University Press|date=14 May 2014|page=181|isbn=9780815652038}}</ref>-84 ta qurbon<ref name="morris369" /><br /> 108<ref>{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/uj-celebrates-47th-anniversary-karameh-battle|title=UJ celebrates 47th anniversary of Karameh Battle|access-date=24 December 2015|date=26 March 2015|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News}}</ref>- 250 ta yarador<ref name="morris369" /><br />4 ta mahbus<ref name="Zeev Maoz page 246" /><br />28 tank shikastlangan, 2 tasi qoʻlga olingan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U8NnAAAAMAAJ|page=106|title=The making of a human bomb: state expansion and modes of resistance in Palestine|author=Nasser A. Abufarha|publisher=The University of Wisconsin&nbsp;— Madison|year=2006}}</ref><br /> '''FOT:'''<br />156 ta qurbon<ref name="morris369" /><br />taxminan 100 ta yarador<br />141 kishi qoʻlga olingan<ref name="morris369" /> |yoqotishlar3=175 ta bino vayron qilingan<ref name="morris369" /> |umumiy_yoʻqotishlar= |ilova= }} {{Campaignbox Vayronagarchilik urushi}} '''Karameh urushi''' ({{lang-ar|معركة الكرامة}}) — [[Isroil Mudofaa Kuchlari]] (IMK) hamda [[Iordaniya Qurolli Kuchlari]] (IQK) va [[Falastin ozodlik tashkiloti]] (FOT) birlashgan kuchlari oʻrtasida [[1968-yil]] [[21-mart]]da [[Iordaniya]] bilan chegaradosh [[Karameh]] shahridagi [[Vayronagarchilik urushi]] paytidagi 15 soat davom etgan urush hisoblanadi. Bu [[Isroil]] tomonidan FOT lagerlariga, biri Karameh va yana biri uzoqdagi Safi qishlogʻiga bir vaqtning oʻzida ikkita reyddan biri sifatida rejalashtirilgan edi<ref name="inferno">{{Cite news|last=Ben-Tzedef|first=Eviatar|title=Inferno at Karameh|work=nfc|access-date=3 September 2008|date=24 March 2008|url=http://www.nfc.co.il/Archive/003-D-28622-00.html?tag=10-27-34|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921135837/http://www.nfc.co.il/Archive/003-D-28622-00.html?tag=10-27-34|archive-date=21 September 2008|url-status=dead|language=he}}</ref>. [[Olti kunlik urush|1967-yilda]] Iordaniya [[Gʻarbiy Sohil]] ustidan nazoratni Isroilga qoʻldan chiqargach, fedaiylar nomi bilan tanilgan [[falastin]]lik jangchilar oʻz bazalarini [[Iordaniya]]ga koʻchirishdi va [[Isroil]] va [[Isroil tomonidan bosib olingan hududlar]]ga hujumlarini kuchaytirib, chegaradagi Karameh shahrini oʻz qarorgohi qilib oldilar. IMKning taʼkidlashicha, maqsad Karamehdagi fedaiylar lagerlarini yoʻq qilish va FOT yetakchisi Yasser Arafatni qasos sifatida qoʻlga olish edi<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=s3torytPXdUC&pg=PA405|page=407|title=Middle East Record 1968, المجلد 4|publisher=John Wiley & Sons|author=Dishon|date=1 October 1973|isbn=9780470216118}}</ref>. 21-mart kuni tongda Isroilning yirik qoʻshinlari qiruvchi samolyotlar yordamida shaharga hujum uyushtirdi. Isroil Iordaniya armiyasi jangda qatnashmaslikka qaror qildi, ammo ikkinchisi ogʻir artilleriya oʻqlarini ishga tushirdi, Falastin tartibsizliklari esa partizan urushida qatnashdi. Isroilliklar bir kunlik jangdan soʻng, Karameh lagerining koʻp qismini vayron qilib, 140 ga yaqin FOT aʼzolarini asirga olib, orqaga chekinishdi<ref name="GUERRILLAS" />. Ikkala tomon ham gʻalabani eʼlon qildi. Taktik jihatdan Isroil Karameh lagerini yoʻq qilishga muvaffaq boʻldi<ref name="Zeev Maoz page 246">Zeev Maoz, ''Defending the Holy Land, A Critical Analysis of Israel’s Security and Foreign Policy,'' University of Michigan Press, 2006, pages 244-246</ref><ref name="Herzog, The Arab-Israeli Wars page 205">Herzog, ''The Arab-Israeli Wars,'' p. 205</ref>. Siyosiy darajada, Iordaniya va FOT isroilliklarga nisbatan katta talofatlar keltirdi, ular Karameh shahrida uchta oʻlik askarni, shuningdek, bir nechta shikastlangan isroil mashinalari va tanklarini qoldirdilar — keyinchalik Iordaniya armiyasi tomonidan [[Amman]]da parad oʻtkazildi<ref name="tuckerS" />. Anjuman, shuningdek, falastinlik jangchilar tomonidan xudkush-terrorchilarning birinchi maʼlum boʻlgan joylashuvi va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining 248-rezolyutsiyasining chiqarilishi bilan bir qatorda Isroilni oʻt ochishni toʻxtatish chizigʻini buzganligi va nomutanosib kuch qoʻllagani uchun bir ovozdan qoraladi<ref name="Tass">Saada, Tass & Merrill, Dean ''Once an Arafat Man: The True Story of How a PLO Sniper Found a New Life'' Illinois 2008 pp 4-6 {{ISBN|1-4143-2361-1}}</ref><ref name="UNSC">{{cite web|url=https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/248(1968) |title=The situation in the Middle East |access-date=25 October 2015 |year=1968 |work=United Nations Security Council |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116153805/http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S%2FRES%2F248%281968%29 |archive-date=16 November 2015 |df=dmy }}</ref>. Urush Arab dunyosida keng eʼtirofga sazovor boʻldi va keyingi davrda arab mamlakatlari Iordaniyadagi fedaiylarni qoʻllab-quvvatlaganligining guvohi boʻldi. Falastinliklar isroilliklarning qurbonlari boʻlishda cheklangan muvaffaqiyatga erishdilar, biroq [[Hussein bin Talal|Qirol Husayn]] ularga „hammamiz fedaiymiz“ deb eʼlon qilish darajasiga qadar oʻz sharafini olishga ruxsat berdi<ref name="assessment">{{cite magazine|issn=0040-781X|title=The Israeli Assessment|magazine =Time|access-date=3 September 2008|date=13 December 1968|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,839651,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123100239/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,839651,00.html|url-status=dead|archive-date=23 November 2008}}{{subscription required}}</ref><ref name="neff" />. Biroq, FOTning kuchayib borishi ortidan, fedaiylar [[Hoshimiylar|Hoshimiylar monarxiyasini]] agʻdarish haqida ochiq gapira boshladilar va Iordaniya hukumati bilan yuzaga kelgan ziddiyat oxir-oqibat 1970-yil [[Qora sentyabr]] voqealari paytida [[Livan]]ga surgun qilinishiga olib keldi<ref name="telegraph" />. == Urushning kelib chiqishi == [[Olti kunlik urush]]dan oldin [[Falastin]] guruhlari [[Gʻarbiy Sohil]] va Iordaniyadan [[Isroil]] nishonlariga bir necha marta hujumlar uyushtirgan, ularning baʼzilari [[Qasos operatsiyalari|Isroilning oʻch olishiga]] sabab boʻlgan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ntLdA8QIgXIC&pg=PA124|title=Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War|access-date=8 April 2016|author=Moshe Gat|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2003|isbn=9780275975142}}</ref>. [[1967-yil]] iyun oyida [[Olti kunlik urush]]da Iordaniyaning Gʻarbiy sohilini tortib olgandan soʻng, Isroil u yerda mavjud Falastin guruhi Fatah tarmoqlarini yoʻq qildi. Biroq, 1968-yil boshida Fatah partizanlari daryoning Iordaniya tomonidagi bazalardan Isroilga hujumlar uyushtira boshladilar. Ushbu hujumlarning aksariyati Isroil mudofaa kuchlari tomonidan toʻsib qoʻyilgan. Iordaniya armiyasining piyoda askarlari va artilleriya boʻlinmalari Fatah otryadlariga oʻt oʻchirishga yordam berishdi, bu esa IMK va Iordaniya armiyasi oʻrtasida tez-tez toʻgʻridan-toʻgʻri toʻqnashuvlarga olib keldi<ref name="tuckerS" />. 14 — 15-fevral kunlari Iordaniya minomyotlari Beit Shean vodiysi va [[Iordaniya vodiysi]]dagi bir qancha isroillik aholi punktlariga zarba berdi. Isroil artilleriyasi va havo kuchlari Iordaniya bazalari va artilleriya batareyalariga, shuningdek, Amerika tomonidan moliyalashtirilgan Sharqiy Gʻor kanaliga (hozirgi [[Qirol Abdulla kanali]] deb nomlanadi) javob qaytardi. Natijada minglab iordaniyalik dehqonlar sharqqa qochib ketishdi va fedayinlar (Falastin masalasi uchun oʻzlarini qurbon qilishga tayyor agentlar) vodiyga koʻchib ketishdi. Amerika homiyligida sulh tuzildi va qirol Husayn bu guruhlarning Iordaniyadan hujum uchun baza sifatida foydalanishiga toʻsqinlik qilishini eʼlon qildi<ref name="morris367-368">Morris (1999), pp. 367-368</ref>. Fevral oyida qirol Husayn Fatah guruhiga Karameh shahrini tark etishni buyurish uchun yigirma vagon askar va politsiyani yubordi. U yetib kelganida, ustun oʻzini avtomat tutgan odamlar bilan oʻrab olganini koʻrdi, ularning komandiri „Sizda ketish yoki oʻlish haqida qaror qabul qilish uchun uch daqiqa bor“, dedi. Ular chekinishdi<ref name=brotherhood/>. Mart oyiga kelib, lagerda bir necha yuz tinch aholi, 900 ga yaqin partizanlar, asosan, Fatah guruhidan va shtab-kvartirasi shu yerda boʻlgan FOT rahbari [[Yasser Arafat]] yashagan<ref name="morris368">Morris (1999), p. 368</ref>. Isroilda [[Harbiy razvedka boshqarmasi (Isroil)|Harbiy razvedka boshqarmasi]] boshligʻi [[Aharon Yariv]] hujum Fatahning obroʻsiga putur yetkazishini aytdi. Boshqa tomondan, [[Tashqi ishlar vazirligi (Isroil)|Isroil tashqi ishlar vaziri]] [[Abba Eban]] va uning byuro boshligʻi Gideon Rafael, Iordaniya va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] oʻrtasidagi yaxshi munosabatlar tufayli Amerikaning salbiy munosabatini hisobga olgan holda, hujum begunoh Isroil fuqarolarning oʻlimiga olib kelishi va siyosiy xizmat boʻlishi mumkinligidan xavotirda. [[Bosh shtab boshligʻi (Isroil)|Bosh shtab boshligʻi]] [[Haim Bar-Lev]] „toza harakat“ga vaʼda berdi. [[Mudofaa vazirligi (Isroil)|Isroil mudofaa vaziri]] [[Moshe Dayan]] reyd oʻtkazish uchun „asosiy ruxsat“ soʻragan, biroq bu vazirlar mahkamasi tomonidan rad etilgan. 13-dekabr kuni Karameh operatsiyasi keyingi tunda oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi, u parashyutlar korpusining 35-brigadasi va Sayeret Matkal maxsus operatsiyalar kuchlari qoʻliga topshirildi. Operatsiya toʻxtatildi, 12-martga koʻchirildi va keyin yana toʻxtatildi<ref name="Debacle in the desert">{{Cite news|title=Debacle in the desert|work=Haaretz|access-date = 12 March 2021|date=13 May 2011|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/debacle-in-the-desert-1.361453}}</ref>. Dayan boshqa vazirlarni avtobus minaga borib qolishi mumkinligi haqida ogohlantirdi<ref name="segev">{{cite news | last = Segev | first = Tom | title = It started at Karameh | work = Haaretz | access-date = 3 September 2008 | url = http://www.haaretz.co.il/hasite/pages/ShArt.jhtml?itemNo=947557 |language=he}}</ref>. 18-mart kuni [[Arava]]dagi [[Be'er Ora]] yaqinida Isroilga tegishli maktab avtobusi mina orqali portlatib yuborildi, natijada ikki ta inson halok boʻldi va oʻn nafar bola yaralandi<ref name="morris368" />. Bu uch oydan sal koʻproq vaqt ichida oʻtkazilgan 38-Fatah operatsiyasi edi<ref name=telegraph/>. Oʻsha tunda vazirlar mahkamasi hujumni maʼqulladi<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hI844N9leNUC&pg=PA45|pages=45–47|title=The Arab-Israeli Conflict|author=Cath Senker|year=2004|publisher=Black Rabbit Books|isbn=9781583404416}}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. AQSh Isroilga qirol Husaynning xabarini yuborish orqali buni oldini olishga harakat qildi. Isroil Bosh vaziri [[Levi Eshkol]] vazirlar mahkamasiga qoʻshimcha maslahat berishga chaqirdi, faqat Milliy diniy partiya rahbari [[Haim-Moshe Shapira]] va Taʼlim vaziri [[Zalman Aran]] hujumga qarshi chiqdi<ref name="segev" />. „Grotius“ kod ismli sobiq Fatah aʼzosi boʻlgan, Karameh va uning atrofidagi baza bilan tanish boʻlgan razvedka maʼlumotchisi bor edi. Grotius [[Olti kunlik urush]] arafasida, Falastin ozodlik armiyasining 421-komando bataloni tarkibida Iordaniyaga kelgani aytiladi. Batalonini tark etgandan soʻng, u Suriyada Hama lagerida mashgʻulot oʻtkazadi va keyinchalik Gʻarbiy Sohilga oʻtadi<ref name="Debacle in the desert" />. Isroil iordaniyaliklar bosqinni eʼtiborsiz qoldiradi deb oʻylagan edi, biroq isroilliklar iordaniyaliklar tomonidan qattiq qarshilikka uchradilar<ref name="telegraph" />. == Urushning boshlanishi == [[File:גשר אדם.JPG|thumb|right|Damiya koʻprigining koʻrinishi]] 4-mart kuni [[Bosh razvedka boshqarmasi (Iordaniya)|Iordaniya razvedkasi]] chegara yaqinida Isroilning faolligini aniqlashga kirishdi. Chunki IMK qoʻshinlari [[Allenbi koʻprigi]] (hozirda Qirol Husayn koʻprigi deb nomlanadi) va [[Damiya koʻprigi]] (hozirgi Odam koʻprigi deb nomlanadi) yaqinida toʻplanishni boshladilar. Iordaniya 1-piyoda diviziyasiga oʻsha koʻpriklar yaqinida va Karameh atrofida pozitsiyalarni egallashni buyurdi<ref name="pollack331-332">Pollack (2002), pp. 331-332</ref>. 17-mart kuni Dayan fedaiylar „yangi terror toʻlqini“ ga tayyorgarlik koʻrayotgani haqida ogohlantirdi, agar Iordaniya qiroli Husayn buni uddalay olmasa, Isroil uni ushlab turish uchun choralar koʻradi. Eshkol bu xabarni [[Knesset]]ga takrorladi va oʻsha kuni Isroil elchisi [[Yosef Tekoah]] „arablarning qayta-qayta tajovuzkorlik harakatlari“ deb atagan narsa ustidan [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]]ga ikkita shikoyat yubordi<ref name="foray">{{Cite magazine | issn = 0040-781X | title = Foray into Jordan | magazine = Time | access-date = 3 September 2008 | date = 29 March 1968 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838079-1,00.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20090625205426/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838079-1,00.html | url-status = dead | archive-date = 25 June 2009 }}{{subscription required}}</ref>. 20-martga kelib Iordaniya Isroilning 7-zirhli brigadasi, 60-zirhli brigadasi, 35-parashyut brigadasi, 80-piyodalar brigadasi, jangovar muhandis bataloni va Allenbi va Damiya koʻpriklari orasidagi beshta artilleriya batalonini aniqladi. Iordaniyaliklar isroilliklar [[Amman]]ga hujum qilishni rejalashtirgan deb taxmin qilishdi va armiya koʻpriklar yaqinida pozitsiyalarni egalladi, 60-zirhli brigada 1-piyoda diviziyasiga qoʻshildi. Iordaniya, shuningdek, zirhli avtomobillari, tankga qarshi va artilleriya boʻlinmalarining koʻp qismini 1-piyoda diviziyasiga qoʻshdi. Umumiy oʻq otish kuchi 105 ta Patton tanki va 88 ta artilleriya boʻlagi edi. Piyoda boʻlinmalari koʻpriklar yaqinida joylashgan boʻlib, ularning har biri tank kompaniyasiga ega edi. Artilleriya asosan Iordaniya vodiysining Karamehga qaragan baland tizmalarida topologik afzalliklarga ega boʻlgan<ref name="pollack331-332">Pollack (2002), pp. 331-332</ref>. Isroil qoʻshinlari zirh brigadasi, piyodalar brigadasi, parashyut batalonlari, muhandislik batalyonlari va beshta artilleriya batalonlaridan kamroq edi. Boʻlinmalar toʻrtta ishchi kuchga boʻlingan. Ulardan eng kattasi Allenbi koʻprigidan oʻtib janubdan Karamehga yetib borish, ikkinchisi esa Damiya koʻprigidan oʻtib, shimoldan Karamehga yetib borish va shu tariqa qisqich bilan harakatni yakunlash edi. Bu orada, parashyutchilar vertolyotlar bilan shaharga olib kirilishi kerak edi, toʻrtinchi kuch esa Iordaniya qoʻshinlarini Karamehdan tortib olish va asosiy hujumni qoplash uchun [[Qirol Abdulla koʻprigi]]da buzgʻunchilik hujumini amalga oshiradi<ref name="pollack331-332">Pollack (2002), pp. 331-332</ref>. Hujum oldidan [[Isroil Havo Kuchlari]] (IAF) Iordaniya armiyasiga Isroilning ularga zarar yetkazish niyati yoʻqligi va ularga aralashmasliklari kerakligi haqidagi varaqalarni tashlagan<ref name="iaf">{{cite web | title = Operation Inferno | work = iaf.org.il | access-date = 3 September 2008 | url = http://www.iaf.org.il/Templates/FlightLog/FlightLog.aspx?lang=HE&lobbyID=40&folderID=48&subfolderID=321&docfolderID=828&docID=6835&docType=EVENT | archive-url= https://web.archive.org/web/20080921135630/http://www.iaf.org.il/Templates/FlightLog/FlightLog.aspx?lang=HE&lobbyID=40&folderID=48&subfolderID=321&docfolderID=828&docID=6835&docType=EVENT| archive-date= 21 September 2008 | url-status= live|language=he}}</ref>. [[Time (jurnal)|''Time'' jurnalining]] xabar berishicha, fedainlar Misr razvedkasi tomonidan oldindan ogohlantirilgan va Karamehdan mashgʻulot bazasi sifatida foydalangan 2000 ta arab qoʻmondonlarining aksariyati isroilliklarga qarata oʻq otish uchun atrofdagi tepaliklarga qaytib ketgan. 200 ga yaqin partizanlar shaharni himoya qilish uchun ichkarida qolishgan<ref name="foray"/>. Keyinchalik Arafatning oʻrinbosari [[Abu Iyad]] oʻz xotiralarida u va Arofatga iordaniyalik zobitlar tomonidan Isroil hujumi haqida maʼlumot berilganini va ular buni Markaziy razvedka boshqarmasidan bilib olishganini daʼvo qilgan<ref name="morris368-369">Morris (1999), pp. 368-369</ref>. == Urush == [[File:Karame battle.png|left|thumb|Iordaniya pozitsiyalari (yashil) va Isroilning oldinga siljishi (koʻk) koʻrsatilgan xarita]] 21-mart kuni ertalab soat 5:30 da Isroil qoʻshinlari uchta koʻprikda bir vaqtning oʻzida hujumga oʻtdi<ref name="dupuy352">Dupuy (2002), p. 352</ref>. Jangovar muhandislar shimolda ponton koʻprigi qurdilar va qoʻshinlar daryoni kesib oʻtdilar. Isroil nayza uchlari Allenbi koʻprigidan oʻtib, [[Shunat Nimreen]] tomon oldinga oʻtdi<ref name="pollack332-333">Pollack (2002), pp. 332-333</ref>. Ertalab soat 6:30 da Isroil vertolyotlari Karame shimolidagi parashyutchilar batalonining asosiy qismini qoʻndira boshladi.<ref name="dupuy353">Dupuy (2002), p. 353</ref>. Desantchilar shaharni qurshab olgandan soʻng, Isroil samolyoti Fatahga yoʻllangan varaqalarni tashlashi kerak edi. Biroq, qiyin ob-havo sharoiti tufayli desantchilarni uchirayotgan vertolyotlar yigirma daqiqa kechikib yetib keldi. Fatah komandolari va Iordaniya artilleriyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Iordaniya qoʻshinlarining qarshiliklariga duch kelgan desantchilar katta yoʻqotishlarga duch kelishdi<ref name="bloody">{{cite web|title=Bloody battle at Karameh|work=Sayeret Zanhanim|access-date=3 September 2008|url=http://www.gal-ed.co.il/zanchanim-palsar/show_item.asp?itemId=55&levelId=59462&itemType=0|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921173127/http://www.gal-ed.co.il/zanchanim-palsar/show_item.asp?itemId=55&levelId=59462&itemType=0|archive-date=21 September 2008|url-status=dead|df=dmy-all|language=he}}</ref>. [[Janub]] ishchi guruhi shimolga Karameh tomon yurishni boshlaganda, ular zirh, artilleriya va tankga qarshi qurollar bilan qoʻllab-quvvatlangan Iordaniya piyoda brigadasiga duch kelishdi. Isroil harbiy-havo kuchlari havo hujumlarini boshladi, ammo okopdagi iordaniyaliklarga ozgina zarar yetkaza oldi. Iordaniyaliklar oʻzlarining mustahkam pozitsiyalaridan turib jang qilib, Isroilning bir necha hujumlarini qaytardilar<ref name="pollack332-333" />. Janubda Iordaniya artilleriyasining oʻqqa tutilishi isroilliklarning Abdulla koʻprigi oʻrnida yana bir ponton koʻprigi oʻrnatishiga toʻsqinlik qildi va u yerda Isroilning yurishini toʻxtatdi<ref name="carta-1961">{{cite encyclopedia|encyclopedia= Carta's Atlas of Israel|year=1980|publisher=[[Carta (publisher)|Carta]]|location=[[Jerusalem]], [[Israel]]|editor=Evyatar Nur|author=Wallach, Jeuda|author2=Ayalon, Avraham|author3= Yitzhaki, Aryeh|title=Operation Inferno|volume= 2 — The Second Decade 1961–1971|pages=122|language=he}}</ref>. Allenbiy koʻprigini kesib oʻtgandan soʻng, 7-zirhli brigada Shunadan uch yoʻnalishda tarqaldi. Bir yoki bir nechta kompaniyalar shimolga Karamehga yoʻl oldilar. Piyodalar bataloni va tank bataloni Tuz yoʻlini toʻsish uchun sharqqa qarab harakat qildi. Yana bir piyoda bataloni Abdulla koʻprigini kesib oʻtmoqchi boʻlgan kuchlarga yordam berish uchun janubga qarab harakat qildi<ref name="pollack333"/>. Bu orada Damiya koʻprigidan oʻtgan kuch sharqiy qirgʻoqda oʻzini oʻrnatdi. Muhandislar yangi koʻprik qurishni boshladilar va kuchlar sharqqa Musri chorrahasigacha bordilar. Musrini qoʻlga kiritgandan soʻng, ularning janubga Karamehga borishi Iordaniya 1-divizionining shimoliy brigadasi tomonidan qaytarildi<ref name="pollack333"/>. [[File:IsraelisoldiersKarameh.jpg|thumb|Isroil askarlari Karamehdagi uyga bostirib kirishdi]] [[File:Karama Battle 4.jpg|thumb|Karamehdagi Iordaniya artilleriya bataloni]] Allenbiy koʻprigi orqali Karamehga ketayotgan kuchlar yorib oʻtib, shaharga yoʻl oldi va soat 7:00 ga yaqin vaqt ichida yetib keldi<ref name="morris369">Morris(1999), p. 369</ref>. Soat 8:00 ga kelib, Isroil qoʻshinlari shaharni nazoratga olishdi, bu esa isroilliklar kutganidan koʻra kattaroq FOT bazasi boʻlib chiqdi<ref name="herzog205">Herzog (1982), p. 205</ref>. Desantchilar bilan birgalikda bu Isroil kuchlari 1-divizionning markaziy brigadasi va bir qator Fatah jangchilariga qarshi ogʻir janglar olib bordi. Baʼzi parashyutchilar va zirhlar Fatah lagerida harakat qilish uchun shimolga yoʻl olishdi. Desantchilar lagerning koʻp qismini vayron qildilar, koʻplab falastinliklar, jumladan Arafat sharqqa qarab qochib ketishdi<ref name="morris369">Morris(1999), p. 369</ref>. Allenbiy koʻprigining qolgan qismi Shunaning sharqiy va janubida, 1-divizionning markaziy va janubiy brigadalari elementlari va Tuzdan tank bataloni tomonidan toʻsib qoʻyilgan<ref name="dupuy353" />. Janubdan bostirib kirgan Isroil qoʻshinlarining oʻng qanotida joylashgan kichik isroillik piyoda va qurol-aslaha qoʻshinlari Allenbi koʻprigi kuchlarini Qirol Abdulla koʻprigi yaqinida joylashtirilgan Iordaniya kuchlarining hujumlaridan himoya qilishga harakat qildi. Iordaniyaliklar qandaydir qurol-aslaha bilan hujum qilishdi, ammo isroilliklar qarshilik koʻrsatishdi va jang boshi berk koʻchaga kirib qoldi<ref name="morris369" />. Isroil piyoda askarlari va qurol-aslahalarining katta kuchi Tuzdan Allenbiy koʻprigigacha boʻlgan yoʻlni toʻsish uchun sharqqa yoʻl oldi va ular Karame mudofaasiga qoʻshilishga urinayotgan Iordaniyaning 60-zirhli brigadasiga duch keldilar. Olingan jangda iordaniyaliklar sakkizta Patton tankini yoʻqotib, Isroil tanklarini yoʻq qildilar, soʻngra isroilliklarga qarata oʻq uzishda davom etish uchun tepaliklarga chekinishdi<ref name="morris369" />. Isroil havo kuchlari Iordaniyaning zirh va artilleriya pozitsiyalariga havo hujumlarini boshladi, biroq otishmani toʻxtata olmadi<ref name="pollack333"/>. Keyingi ikki soat ichida Musri-Karameh yoʻli, Tuz yoʻli va Abdulloh koʻprigi sharqidagi Iordaniya mudofaasiga qarshi Isroil artilleriya oʻqlari va havo hujumlari uyushtirildi. Shuningdek, isroilliklar havo hujumlari va artilleriya bilan Karamehdagi oʻz qoʻllarini mustahkamladilar va lagerni buzib tashlashni boshladilar<ref name="dupuy354">Dupuy (2002), p. 354</ref>. Jami 175 ta uy portlatib yuborilgan<ref name="morris369" />. Ayni paytda, Asuta operatsiyasi maktab avtobusi minaga urilgan Safi yaqinidagi [[Oʻlik dengiz]]ning janubidagi bir necha kichik partizan bazalariga qarshi oʻtkazildi. Bazalarga Isroil quruqlik kuchlari yaqin havodan yordam koʻrsatgan holda reyd uyushtirgan. 20 ga yaqin iordaniyalik askar va politsiyachi va 20 nafar Fatah jangarisi halok boʻldi, 27 nafari asirga olindi. Isroilliklar hech qanday talofat koʻrmadi<ref name="morris369" />. Butun FOT kuchlarini tuzoqqa tushirish umididan hafsalasi pir boʻlgan isroilliklar tez orada chiqib ketishdi, ammo Isroil hududiga qaytishga toʻgʻri keldi<ref name="foray"/>. Soat 11:00da isroilliklar chekinishni boshladilar, [[Sikorsky H-34]] vertolyotlari qoʻshinlarni evakuatsiya qildi<ref name="iaf"/>. Buyurtmalar imkon qadar koʻproq transport vositalarini qaytarib olish uchun tushganligi sababli, ular faqat 20:40 da olib chiqishni yakunladilar<ref name="carta-1961" />. Ular Iordaniyada qolgan ikkita tankni qutqarishni rejalashtirgan edilar, ammo keyinchalik bu rejadan voz kechdilar<ref name="Debacle in the desert" />. === Talofatlar === {{See also|Isroilning urushdagi yoʻqotishlari | Falastinliklarning urushdagi yoʻqotishlari}} Jabrlanganlar soni turlicha: * '''Isroil''': [[Chaim Herzog]] va [[Kenneth Pollack]] 28 kishi halok boʻlgan va 69 kishi yaralangan deb hisoblasa<ref name="herzog205" /><ref name="pollack334">Pollack (2002), p. 334</ref>, [[Shabtai Teveth]] esa 1000 askardan 32 nafari halok boʻlgan va 70 nafari yaralangan deb hisoblaydi<ref>Teveth, Shabtai (1969/1970) ''The Cursed Blessing. The story of Israel’s occupation of the West Bank.'' Weidenfeld & Nicolson. SBN 297 00150 7. Translated from Hebrew by Myra Bank. Page 261.</ref>. [[Benni Morris]]ning yozishicha, Isroilning 33 ta askari halok boʻlgan va 161 nafari esa yaralangan<ref name="morris369" />. 27 ta Isroil tanki Iordaniya artilleriyasi tomonidan shikastlangan<ref name="pollack334" /> , ulardan 4 tasi orqada qolgan, ikkita yarim iz, oltita zirhli mashina va bitta [[Dassault Ouragan]] samolyoti, uchuvchi xavfsiz joyga parashyut bilan sakrashga muvaffaq boʻlgan<ref name="herzog205" />. „[[Mirage]]“ samolyoti qulab tushishi kerak edi<ref name="morris369" />. * '''Iordaniya''': [[Zeev Maoz]] va Benni Morris 84 ga yaqin iordaniyalik askar halok boʻlgani va yana 250 nafari yaralangani haqidagi maʼlumotlarni keltirmoqda. Toʻrttasi qoʻlga olingan. 30 ta tank shikastlangan. Boshqa hisob-kitoblarga koʻra, 40 kishi halok boʻlgan va 108 kishi yaralangan<ref name="Zeev Maoz page 246" />. * '''FOT''': [[Chaim Herzog]]: 200 ta halok boʻlgan, 150 ta asir; Morris: 156 ta halok boʻlgan, 141 asirga olindi<ref name="morris369" />; Pollak: 100 ta halok boʻlgan, 100 yarador, 120-150 asirga olindi<ref name="pollack334"/> . Morrisning soʻzlariga koʻra, Asuta operatsiyasi davomida yana 20 ta FOT partizanlari oʻldirilgan va 27 nafari qoʻlga olingan. Tevethning qayd etishicha, 170 kishi oʻldirilgan va 130 kishi asir olingan<ref name="morris369" />. === Galereya === <gallery mode="packed"> File:Karama aftermath 2.jpg File:Karama aftermath 3.jpg File:Battle of Karameh aftermath 1.png </gallery> <div style="text-align: center;">Iordaniya askarlari Isroil tomonidan tashlab ketilgan yoki yoʻq qilingan yuk mashinalari va tanklarni [[Amman]] boʻylab paraddan oʻtkazib, [[Hoshimiylar Plazasi]]da namoyish qilishgan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Yz4hBQAAQBAJ&pg=PT40|page=150|title=A Country of Words: A Palestinian Journey from the Refugee Camp to the Front Page|date=15 July 2012|author=Abdel Bari Atwan|publisher=Saqi|isbn=9780863568381}}</ref></div> == Urushdan keyin == Isroil Fatah lagerini yoʻq qilish maqsadini amalga oshirdi<ref name="herzog205"/><ref name= Rothrock>James Rothrock, Live by the sword: Israel’s struggle for existence in the Holy Land, WestBow Press (2011) p.53</ref>, jang taktik jihatdan Isroil foydasiga yakunlandi<ref name="Zeev Maoz page 246"/>. „Karama operatsiyasi Iordan daryosi boʻylab joylashgan FLO boʻlinmalarining zaifligini ochib berdi va shuning uchun ular oʻz konsentratsiyasini togʻlarga koʻchirishdi. Bu ularga qoʻshimcha yuklarni keltirib chiqardi va ularning Gʻarbiy Sohildagi operatsiyalarini shu paytgacha boʻlganidan ham qiyinroq va murakkabroq qildi“<ref name="Herzog, The Arab-Israeli Wars page 205"/>". Siyosiy nuqtai nazardan, Isroil jahon fikri tomonidan qattiq qoralandi. AQShning BMTdagi elchisi [[Arthur Goldberg]] shunday dedi: „Biz bundan oldingi zoʻravonlik harakatlariga mutanosib boʻlmagan miqyosda sodir boʻlgan harbiy qarshi harakatlar juda norozi boʻlishiga ishonamiz<ref name="foray"/>.“ AQShning Isroildagi elchisi [[Walworth Barbour]]ning aytishicha, yigirma yildan soʻng tarixchi oʻsha kunni Isroilning vayron boʻlishining boshlanishi sifatida yozib qoʻyadi. Eban elchining bayonotini vazirlar mahkamasiga maʼlum qildi va [[Menachem Begin]] vazirlar mahkamasi yigʻilishida bunday bayonot keltirilmasligi kerakligini aytdi<ref name="segev"/>.[[File:Karama aftermath 6.JPG|thumb|right|Urushdan keyingi Karameh xarobalari]] Nisbatan yuqori qurbonlar IMK uchun kutilmagan voqea boʻldi va isroilliklarni hayratda qoldirdi<ref name="tuckerS" />. Garchi falastinliklar oʻzlari gʻalaba qozonmagan boʻlsalar-da, qirol Husayn falastinliklarga kredit olishga ruxsat bergan<ref name="assessment"/><ref name="Aviation">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-bXMBQAAQBAJ|page=79|title=Aviation and Airport Security: Terrorism and Safety Concerns|edition=Second|author=Kathleen Sweet|publisher=CRC Press|date=23 December 2008|isbn=9781439894736}}</ref>. Biroq Karameh urushi Fatahga tashviqotni kuchaytirdi<ref name="segev"/>. Bu haqda keyinroq Isroil tashqi ishlar vazirligi byurosi rahbari [[Gideon Rafael]] maʼlum qildi: {{Iqtibos|„Operatsiya Yasser Arafatning Fatah tashkilotiga ulkan yuksalish baxsh etdi va Falastin muammosini boshpanasiz qochqinlarning gumanitar muammosi sifatida emas, balki Falastin davlatchiligiga daʼvo sifatida xalqaro kun tartibiga qaytarib boʻlmas tarzda joylashtirdi<ref name="neff"/>“}} Operatsiyaga qoʻmondonlik qilgan [[Uzi Narkiss]] urushdan koʻp oʻtmay, Markaziy qoʻmondonlik boshligʻi lavozimidan isteʼfoga chiqdi<ref name="inferno"/>.[[File:Jordanian Arab Legion soldier with abandoned Israeli equipment, possibly 1948.jpg|thumb|right|Iordaniyalik askar tashlab ketilgan Isroil jihozlari bilan]] Iordaniya jangda gʻalaba qozonganini daʼvo qildi va Iordaniyaning FOTni qoʻllab-quvvatlashi tufayli [[Balqa gubernatorligi]]ni egallab olish va jazo sifatida xizmat qilishi kerak boʻlgan xavfsizlik bufer zonasiga aylantirish niyatida Isroilning harakatini toʻxtatdi. Iordaniyaliklar jangga kirishayotgan Isroil qoʻshinlarining kattaligini koʻrib, bu taxminni ilgari surdilar<ref>{{cite news|url=https://www.alaraby.co.uk/english/politics/2015/3/23/the-legacy-of-mashhoor-hadeetha-el-jazi-hero-of-karamah|access-date=5 March 2016|title=The legacy of Mashhoor Hadeetha el-Jazi, hero of Karamah|date=22 March 2015|work=Alaraby|publisher=Alaraby}}</ref>. Arofat „Biz qilgan ishimiz butun dunyoni falastinlik endi falonchi qochqinlar soni emas, balki oʻz taqdiri jilovini oʻz qoʻlida ushlab turgan va oʻz kelajagini belgilashga qodir boʻlgan xalqning aʼzosi ekanini anglab etishdir“ dedi<ref name="neff"/>. Falastinliklar va arablar, odatda, jangni shu paytgacha „yengilmas“ deb hisoblangan IMK ustidan qozonilgan psixologik gʻalaba deb bilishgan va partizan boʻlinmalariga yollash koʻpayib ketgan<ref>A. I. Dawisha, ''Arab Nationalism in the Twentieth Century: From Triumph to Despair,'' Princeton University Press, 2003 p.258</ref>. Fatahning xabar berishicha, jangdan keyin 48 soat ichida 5000 ta koʻngilli qoʻshilish uchun ariza bergan<ref name="neff">{{Cite news|issue = March 1998| pages = 87–88| last = Neff| title = Battle of Karameh Establishes Claim of Palestinian Statehood| work = Washington Report on Middle East Affairs| access-date = 3 September 2008| url = http://www.washington-report.org/backissues/0398/9803087.html| archive-url= https://archive.today/20080719232720/http://www.washington-report.org/backissues/0398/9803087.html| archive-date= 19 July 2008 | url-status= live}}</ref>. Mart oyining oxiriga kelib Iordaniyada 20 000 ga yaqin fedaiylar bor edi<ref name="brotherhood">{{Cite magazine| issn = 0040-781X| title = A Brotherhood of Terror| magazine = Time| access-date = 3 September 2008| date = 29 March 1968| url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838080-1,00.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20090625195707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838080-1,00.html| url-status = dead| archive-date = 25 June 2009}}{{subscription required}}</ref>. Iroq va [[Suriya]] bir necha ming partizanlar uchun tayyorgarlik dasturlarini taklif qildi. [[Quvayt]] boshchiligidagi [[Fors koʻrfazi]] davlatlari oʻz oʻn minglab falastinlik ishchilarining maoshlaridan 5 foizlik soliq toʻlash orqali ular uchun pul yigʻishdi va [[Livan]]dagi jamgʻarma birgina [[Bayrut]]dan 500 000 dollar yigʻishdi. Falastin tashkilotlari jangda halok boʻlgan barcha partizanlarning oilalarini umrbod qoʻllab-quvvatlash kafolatini berishni boshladilar<ref name="brotherhood"/>. Jangdan keyin bir yil ichida Fathning saksonga yaqin mamlakatda boʻlimlari boʻlgan<ref name="kurz56">Kurz (2006), p. 56.</ref>. Jangdan soʻng Fath aʼzolari koʻpaydi va jang tugaganidan keyin keyingi 48 soat ichida 5000 dan ortiq kishi Fathga qoʻshilish uchun ariza topshirdi<ref>{{cite thesis|author=Yousif Abdualla Al Yousif|title=The PLO: Dynamic forces prompting changes in strategy and objectives |url=https://www.proquest.com/docview/304029770|location=[[University of Denver]]|page=70|isbn=979-8-208-47362-7|degree=PhD|id={{ProQuest|304029770}}|year=1993}}</ref>. Fatah, shuningdek, ommabop mansublikka erishish uchun kommunal loyihalarda qatnasha boshladi<ref name="kurz55">Kurz (2006), p. 55</ref>. Karameh jangi va keyinchalik Falastinlik tashkilotining kuchayishi 1970-yildagi fuqarolar urushining „[[Qora sentyabr]]“ voqealari uchun muhim katalizator boʻldi<ref name="pollack335">Pollack (2002), p. 335</ref>, bunda qirollik Falastin guruhlarini Livanga quvib chiqarishga muvaffaq boʻldi, ular Iordaniya ustidan nazoratni qoʻlga kirita boshladilar<ref name="telegraph">{{cite news|title= 1968: Karameh and the Palestinian revolt|work=Telegraph|access-date=3 September 2008|date=16 May 2002|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1400177/1968-Karameh-and-the-Palestinian-revolt.html}}</ref>. Keyinroq Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi Isroilning Iordaniya hududiga bosqinini va oʻt ochishni toʻxtatish chizigʻini buzganini qoralagan 248-rezolyutsiyani eʼlon qildi, Isroilni harbiy hududlarda tinch aholi xavfsizligini taʼminlashga undagan 237-rezolyutsiyani eslatdi. Rezolyutsiyada repressiyalarga yoʻl qoʻyib boʻlmasligi va bunday qonunbuzarliklarning takrorlanishi Xavfsizlik Kengashini keyingi qadamlar qoʻyishga majbur qilishini tasdiqladi<ref name="UNSC"/>. Jang isroilliklar va falastinliklar oʻrtasidagi birinchi jang boʻlib, ikkinchisi oʻz joniga qasd qilgan hujumchilardan foydalangan<ref name="Tass"/>. 2011-yilda IMK tomonidan eʼlon qilingan fayllar IMK ikki operatsiyani 1967-yilda, avtobus voqeasidan bir yil oldin rejalashtirishni boshlaganini aniqladi. Ular, shuningdek, IMK 1966-yilda [[Iordan daryosi]]ni kesib oʻtish amaliyotini oʻtkazganini, Iordaniya esa [[Gʻarbiy Sohil]]ni hamon nazorat qilganini aniqladi<ref name="Debacle in the desert" />. == Tarixshunoslik == === Isroil tarixshunosligi === Isroil Karame lagerini yoʻq qilish maqsadiga erishgandan soʻng kelishilgan holda olib chiqishni amalga oshirganini taʼkidlamoqda. Biroq, Karamehda qatnashgan bir necha isroillik harbiy xizmatchilar bu fikrga qoʻshilishadi<ref name="Debacle in the desert"/>. Markaziy qoʻmondonlik operatsiyalari boʻlimi boshligʻi podpolkovnik Arik Regevga koʻra, {{cquote|Biz Iordaniya armiyasi xuddi shunday jang qilishini kutmagan edik. Men 7-brigada komandiri o‘zining bunchalik ko‘p tanklari uriladi deb o‘ylaganiga ishonmayman. Ishonchim komilki, dushman artilleriya o‘qlari bilan javob qaytaradi, deb hech kim o‘ylamagan. Agar biz Iordaniya armiyasi xuddi shunday harakat qiladi deb o‘ylaganimizda edi, ishonamanki, havo kuchlari birinchi bo‘lib zarba bergan bo‘lardi.<ref name="Debacle in the desert">{{Cite news|title=Debacle in the desert|work=Haaretz|access-date = 12 March 2021|date=13 May 2011|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/debacle-in-the-desert-1.361453}}</ref>.}} Jangda ikki oyogʻidan ayrilgan va „Buyuk xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan [[Isroil zirhli korpusi]]ning serjanti [[Moshe Barbalat]] keyinroq Karamedagi ishtiroki haqida gapirib berdi: „Atrofimda hamma narsa yonayotgan edi, men har harakat qilsam ham oʻrnimdan turolmasdim“<ref>{{cite web|url=http://www.gvura.org/a345443-%D7%9E%D7%A1%D7%91%D7%99%D7%91%D7%99-%D7%94%D7%9B%D7%9C-%D7%91%D7%A2%D7%A8-%D7%95%D7%91%D7%9B%D7%9C-%D7%A4%D7%A2%D7%9D-%D7%A9%D7%A0%D7%99%D7%A1%D7%99%D7%AA%D7%99-%D7%9C%D7%A7%D7%95%D7%9D-%D7%9C%D7%90-%D7%94%D7%A6%D7%9C%D7%97%D7%AA%D7%99 |script-title=he:מסביבי הכל בער ובכל פעם שניסיתי לקום לא הצלחתי|language=he |publisher=Gvura.org |access-date=21 January 2016}}</ref>. Doktor Asher Porat „operatsiya saboqlari Iordaniya armiyasiga qarshi jang qilish xato ekanligi ayon boʻldi“ deb taʼkidladi<ref>{{cite web |url=http://www.israeldefense.co.il/he/content/%D7%AA%D7%95%D7%A4%D7%AA |script-title=he:תופת |language=he |publisher=Israel Defense |date=26 March 2014 |access-date=21 January 2016 |sarlavha=arxiv nusxasi |arxivsana=2017-10-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171012104405/http://www.israeldefense.co.il/he/content/%D7%AA%D7%95%D7%A4%D7%AA }}</ref>. [[Sayeret Matkal]] komando boʻlinmasi qoʻmondoni [[Muki Betser]] oʻz kitobida shunday yozgan: {{cquote|Operatsiya uchun mas'ul bo'lgan harbiy va siyosiy qaror qabul qiluvchilar, jamoatchilik hech qachon buzilish haqida bilmasligiga ishonch hosil qilish uchun harakat qildi. Buning o'rniga, gazetalarga bergan intervyularida va nutqlarida siyosatchilar va generallar Karamehni ajoyib muvaffaqiyatga aylantirdilar<ref name="Secret Soldier">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qvfrqsUyHYgC&pg=PT23|page=200|date=22 June 2011|author=Muki Betser|title=Secret Soldier|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=9780802195210}}</ref>.}} 2011-yilgi ''[[Haaretz]]'' nashri Isroil ommaviy axborot vositalarida bu jangni „Isroil harbiy tarixidagi eng qorongʻu boblardan biri“ deb taʼriflagan<ref name="Debacle in the desert"/>. === Iordaniya va Falastin tarixshunosligi === Arab tarixchilarining taʼkidlashicha, Isroil Karameh jangiga oʻz qobiliyatiga haddan tashqari ishongan holda kirgan, chunki bu 1967-yildagi [[Olti kunlik urush]]da Isroil arablarni magʻlub etganidan soʻng sodir boʻlgan. Iordaniyaliklarning taʼkidlashicha, Moshe Dayan oldingi kuni Iordaniyaning gʻarbiy qismini egallab olgandan keyin isroillik jurnalistlarni tushlik qilishga taklif qilgan<ref name="Ammon">{{cite web|url=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=83073|script-title=ar:الذكرى الثالثة والأربعون لمعركة الكرامة الخالدة|date=20 March 2011|access-date=25 October 2015|publisher=Ammon News|work=Petra News Agency|language=ar|sarlavha=arxiv nusxasi|arxivsana=2016-04-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160418232224/http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=83073}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nQXtz41f-kcC&pg=PT242lpg|page=200|title=Fortress Israel: The Inside Story of the Military Elite Who Run the Country—and Why They Can't Make Peace|publisher=Macmillan|author=Patrick Tyler|date=18 September 2012|isbn=9781429944472}}</ref>. Karame jangi koʻplab sanʼat asarlari, shtamplar va plakatlarga mavzu boʻlgan<ref>{{cite web|url=http://www.palestineposterproject.org/special-collection/battle-of-al-karameh|title=Battle of Al Karameh|work=palestineposterproject.org|qaralgan sana=2024-05-09|arxivsana=2021-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210226123805/http://www.palestineposterproject.org/special-collection/battle-of-al-karameh}}</ref>. == Adabiyotlar == * {{Cite book|publisher=Military Book Club|last=Dupuy|first=Trevor N.|title=Elusive Victory: The Arab-Israeli Wars, 1947–1974|year=2002}} * {{Cite book|publisher=Vintage|isbn=1-4000-7963-2|last=Herzog|first=Chaim|author2=Shlomo Gazit|title=The Arab-Israeli Wars: War and Peace in the Middle East|date=12 July 2005|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabisraeliwarsw0000herz}} * {{Cite book|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-84519-032-3|last=Kurz|first=Anat N.|title=Fatah and the Politics of Violence: The Institutionalization of a Popular Struggle|url=https://archive.org/details/fatahpoliticsofv0000kurz|date=30 January 2006}} * {{Cite book|publisher=Vintage|isbn=978-0-679-74475-7|last=Morris|first=Benny|title=Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001|date=August 2001|url-access=registration|url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0}} * {{Cite book|publisher=Bison Books|isbn=978-0-8032-8783-9|last=Pollack|first=Kenneth M.|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|date=1 September 2004}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:1968-yildagi mojarolar]] == Havolalar == {{Commons category|Battle of Karameh}} * {{cite web |title=S/PV.1406 of 23 March 1968 — The United Nations discussion on the battle |access-date=3 September 2008 |url=http://domino.un.org/unispal.nsf/59c118f065c4465b852572a500625fea/e51eb57a95fd2c72052567fb0053748f!OpenDocument |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923023727/http://domino.un.org/unispal.nsf/59c118f065c4465b852572a500625fea/e51eb57a95fd2c72052567fb0053748f%21OpenDocument |archive-date=23 September 2008 |url-status=dead }} * [https://www.youtube.com/watch?v=ZbRUUUSn-0o King Hussein speech after the Battle of Karameh] i3j45m5e8gzlp7n05v77ulrk3m08w26 0 1114708 5997791 5868321 2026-04-17T08:07:28Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|0 */ 5997791 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Kıvanç Tatlıtuğ | tasvir = File:Kıvanç Tatlıtuğ 2009.jpg | tasvir_eni = | izoh = Tatlıtuğ Tribeca Film Festivalida, 2009-yil | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{Birth date and age|df=yes|1983|10|27}}<!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}--> | tavallud_joyi = [[Adana]], [[Turkiya]] | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--> | vafot_joyi = | fuqaroligi = [[Turkish people|Turkiya]] | taʼlimi = [[Istanbul Kültür Universiteti]]<ref>{{cite web | url=https://m.imdb.com/name/nm1833525/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm | title=Kivanç Tatlitug - Biography | website=[[IMDb]] }}</ref> | kasbi =Aktyor, model | dini = | faoliyat_yillari =2002–hozirgacha | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi ={{marriage|Başak Dizer|2016}}<ref>{{cite web | title = Tatlıtuğ-Dizer çifti Paris'te evlendi | url = http://www.milliyet.com.tr/tatlitug-dizer-cifti-paris-te-magazin-2197011/ | newspaper = [[Milliyet]] | date = 20 February 2016 | access-date = 20 February 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160221084743/http://www.milliyet.com.tr/tatlitug-dizer-cifti-paris-te-magazin-2197011/ | archive-date = 21 February 2016}}</ref> | bolalari =1 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = {{URL|www.kivanctatlitug.com}}<!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Kıvanç Tatlıtuğ''' (1983-yil 27-oktabrda tugʻilgan)<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/kivanc-tatlitug-32-yasinda-40007022|title=Kıvanç Tatlıtuğ 32 yaşında|website=www.hurriyet.com.tr|date=4 August 2017 }}</ref> turk aktyori, modeli va sobiq basketbolchi. U bir nechta mukofotlarni qoʻlga kiritdi, jumladan uchta ''Oltin Kapalak'' mukofoti va ''Yeşilçam kino'' mukofoti. Tatlitug 2002-yilda ''Best Model of Turkey'' va ''Best Model of World'' tanlovlarida gʻolib chiqdi<ref>{{cite web|url=http://www.gecce.com/fotogaleri-kivanc-tatlitugu-bir-de-boyle-gorun|title=Kıvanç Tatlıtuğ'u bir de böyle görün! |publisher=Gecce.com }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.istanbulview.com/james-cameron-kivanc-tatlitug/|title=James Cameron complimenting Kivanc Tatlitug|date=31 January 2011 |publisher=Istanbul view|access-date=29 January 2017}}</ref> . Tatlıtuğ ''[[Menekşe ile Halil]]'' (2007–2008), ''Aşk-i Memnu'' (2008–2010), ''Kuzey Güney'' (2011–2013) va bir qancha muvaffaqiyatli teleseriallardagi rollar bilan oʻzini [[Turkiya]]ning yetakchi aktyori sifatida koʻrsatdi. ''Cesur ve Güzel'' (2016–2017), bularning barchasi unga tanqidiy eʼtirof va xalqaro eʼtirofga sazovor boʻldi<ref>{{cite web |url=http://www.mailce.com/kivanc-tatlitug-kimdir-hayati.html |title=Kıvanç Tatlıtuğ kimdir hayatı |website=Mailce.com |access-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529042945/http://www.mailce.com/kivanc-tatlitug-kimdir-hayati.html |archive-date=29 May 2017 |url-status=dead }}</ref>. [[Netflix]] original seriallarida „Into the Night“ (2021) va Yakamoz S-245 (2022)da tadqiqotchi Armanni tasvirlab berdi<ref name="IntoTheDeep">{{Cite web|last2=Eyiakkan|last1=Melisa|first2=Ener|first1=Yasemin|title=Netflix Ramping Up Investment In Turkey With 10 New Exhilarating Projects|url=https://about.netflix.com/en/news/netflix-ramping-up-investment-in-turkey-with-10-new-exhilarating-projects|work=[[Netflix Media Center]]|date=October 20, 2020}}</ref>. == Dastlabki hayoti == Tatlıtuğ 1983-yil 27-oktyabrda Adana shahrida Erdem va Nurten Tatlitugʻda tugʻilgan. Onasi [[Edirna]]lik turk. Uning otasi alban bobosi Pristinalik<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sx5fHAfNyXs |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Sx5fHAfNyXs |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Kivanc Tatlitug in " Isiltilar " Program CNN TURK ( Part 1 ) |publisher=[[YouTube]] |date=2010-12-21 |access-date=2016-11-24}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |title=Shqiptarët në Turqi, të famshëm dhe krenar - Shekulli Online |website=Shekulli.com.al |date=2013-04-04 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921115949/http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |archive-date=21 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ |title=Video/ Aktori turk Kivanç Tatlitug pranon se është shqiptar …. - Zëri i Luginës |website=Zerilugines.com |date=2013-07-26 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910191745/http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ |archive-date=10 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|author=Magazina / TV / Film |url=http://www.telegrafi.com/aktori-kivanc-tatlitug-e-pranon-krenari-origjinen-po-jam-kosovar-video/ |title=Aktori Kivanç Tatlitug e pranon me krenari origjinën: Po jam kosovar (Video) |date=3 July 2016 |publisher=Telegrafi |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web |author=TheAlbanian.co.uk |url=http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |title=Video/ Aktori turk Kivanç Tatlitug pranon se është shqiptar … |website=Thealbanian.co.uk |date=2016-11-19 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021042213/http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |archive-date=21 October 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.haberler.com/kivanc-tatlitug/biyografisi/|title=Kıvanç Tatlıtuğ Kimdir? - Kıvanç Tatlıtuğ Hayatı ve Biyografisi|website=Haberler|accessdate=6 April 2023}}</ref>. Uning buvisi sarayevolik bosnyak<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FHW0JoEgvqE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/FHW0JoEgvqE |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title= My father's mother is from Sarajevo |website=[[YouTube]] |access-date=2021-04-11}}{{cbignore}}</ref> . U Adana shahrida tugʻilib oʻsganini va uning oilasi shaharda yuz yildan ortiq vaqtdan beri nonvoyxona bilan shugʻullanganini aytdi<ref>{{cite web|url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=50610&rid=2369&p=6 |title=HANGİ ÜNLÜ NERELİ / 6 - Magazin Foto Galeri |website=Kelebekgaleri.hurriyet.com.tr |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/GaleriDetay.aspx?cid=50610&rid=2369&p=7 |title=HANGİ ÜNLÜ NERELİ / 7 - Magazin Foto Galeri |website=Kelebekgaleri.hurriyet.com.tr |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.22dakika.org/yazi/kivanc-tatlitug-mankenlikten-oyunculuga |title=Profil: Kıvanç Tatlıtuğ |website=22dakika.org |access-date=2017-02-25}}</ref>. Diniga koʻra [[musulmon]] ekanini, hayitda [[namoz]] oʻqiyotganini koʻrgan<ref>{{cite web|url=https://vocal.media/geeks/are-turkish-actors-or-actresses-muslims|title=Are Turkish Actors or Actresses Muslims?|website=Geeks - Vocal Media|quote=Kivanc is a Muslim too. He got fame through a renewed Turkish drama "Forbidden Love" He was also seen praying during Eid in Istanbul.|access-date=16 September 2022|archive-date=5 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205073928/https://vocal.media/geeks/are-turkish-actors-or-actresses-muslims|url-status=dead}}</ref>. U Yenice Chagʻ xususiy oʻrta maktabida oʻqigan va u yerda [[basketbol]]da aʼlo darajada edi. Otasining betobligi tufayli otasi toʻgʻri davolanishi uchun oila [[Istanbul]]ga koʻchib oʻtadi. Istanbulda Beşiktaş, „Fenerbahçe“, „Ülkerspor“, „Fiskobirlik“, „Güney Sanayi“, „Chukurova Kulübü“, „Devlet Su İşleri“ va „Tarsus Amerikan Kulübü“ klublarida 18 yoshgacha boʻlgan professional basketbolchi sifatida ishtirok etdi. Oyogʻi chiqib ketgani uchun u basketbolni tark etdi<ref name="haberturk.com">{{cite web|url=http://www.haberturk.com/magazin/fiskos/haber/1212059-kivanc-tatlitug-sakatlandi |title=Kıvanç Tatlıtuğ sakatlandı &#124; Magazin Haberleri |website=Haberturk.com |date=19 March 2016 |access-date=2017-02-25}}</ref>. 2013-yilda Istanbul Kultur universitetini tamomlagan<ref>{{cite web|url=http://www.cnnturk.com/universite-rehberim/unlulerin-mezun-oldugu-universiteler |title=Ünlülerin mezun olduğu üniversiteler - CNN TÜRK - tarafsız güvenilir haberler |website=Cnnturk.com |access-date=2017-02-25}}</ref>. U 2016-yilning 19-fevralida Turkiyaning [[Parij]]dagi elchixonasida stilist Bashak Dizer bilan turmush qurdi. Er-xotinning birinchi farzandi, Kurt Efe ismli oʻgʻil 2022-yil aprel oyida dunyoga keldi<ref>{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/kivanc-tatlitugin-oglu-kurt-efe-dunyaya-geldi-6738113|title=Kıvanç Tatlıtuğ'un oğlu Kurt Efe dünyaya geldi|work=[[Milliyet]]|date=15 April 2022|accessdate=16 April 2022}}</ref>. Madam Tussauds Istanbulda Tatlitugʻning haykali namoyish etildi<ref>{{cite web|url=https://www.madametussauds.com/istanbul/en/whats-inside/vip-party/k%C4%B1van%C3%A7-tatl%C4%B1tu%C4%9F/|title=KIVANÇ TATLITUĞ|publisher=Madame Tussauds|access-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207122144/https://www.madametussauds.com/istanbul/en/whats-inside/vip-party/k%C4%B1van%C3%A7-tatl%C4%B1tu%C4%9F/|archive-date=7 February 2018}}</ref>. == Faoliyati == === Kinodagi karyerasi === U Kartal Tibet rejissyori boʻlgan ''[[Americans at the Black Sea|Amerikalılar Karadenizde 2]]'' komediya filmida rol oʻynagan. U ''[[Toy Story 3]]''ing turkcha dublyaj versiyasida Ken ovozini berdi. Tatlitugʻ [[Farah Zeynep Abdullah]] bilan ''Kelebeğin Rüyası'' drama filmida shoir Muzaffer Tayyip Uslu rolini oʻynadi. Kıvanç Tatlıtuğ, Muzaffer Tayyip Uslu rolini ijro etgani uchun „Yeshilcham Cinema Awards“da „Yeşilçam Cinema Awards for Best Actor“ va boshqa mukofotlarga sazovor boʻldi. === Veb-seriyasi === U [[Netflix]] syurreal seriali ''Into the Night'' va ''Yakamoz'' S-245''.<ref>{{Cite web|url=https://www.cumhuriyet.com.tr/kultur-sanat/netflixten-yeni-dizi-kivanc-tatlitugun-dizisi-yakamoz-s-245-izleyiciyle-bulustu-1927790|title=Netflix'ten yeni dizi: Kıvanç Tatlıtuğ'un dizisi 'Yakamoz S-245' izleyiciyle buluştu|website=www.cumhuriyet.com.tr|date=20 April 2022 |accessdate=6 April 2023}}</ref> === Teleserialdagi karyerasi === Kıvanç baʼzi koʻrgazmalar va shoularga mezbonlik qildi. U „Gümüş“ filmida Mehmet Şadoğlu obrazini oʻynadi. U ikkinchi marta [[Merve Boluğur]] bilan turkcha „Sabrina Teenage Witch“ ning Acemi Cadi fantastik serialida mehmon rolini oʻynadi<ref>{{Cite web|url=https://www.mynet.com/kivanc-tatlitug-dizileri-her-sey-acemi-cadi-ile-basladi-190101253386|title=Kıvanç Tatlıtuğ dizileri: Her şey Acemi Cadı ile başladı...|website=Mynet Trend|date=26 January 2021 |accessdate=6 April 2023}}</ref>. U Sedef Avcı bilan birga oʻynagan [[Menekşe ile Halil]] kabi boshqa shoularda ham rol oʻynagan. Aşk-ı Memnu serialida Kıvanç bosh rolni [[Beren Saat]] bilan boʻlishdi. Tatlıtuğning faoliyatidagi burilish nuqtasi Ezelda Seksen rolini oʻynagani boʻldi. 2011-yildan buyon 2013-yil iyun oyida nihoyasiga yetgan [[Kanal D]] seriali ''Kuzey Güney'' serialida Kuzey Tekinogʻlu rolini oʻynadi. „Aşk-i Memnu“ va „Kuzey ve Güney“ filmlaridagi ijrosi uchun ''"Eng yaxshi erkak aktyor"'' nominatsiyasida ikkita ''"Oltin kapalak"'' mukofotini qoʻlga kiritdi. Keyinchalik 2014-yilda Farah Zeynep Abdullah bilan „Kurt Seyit va Şura“ tarixiy serialida, 2016–2017-yillarda esa „Cesur ve Güzel“da [[Tuba Büyüküstün]] bilan Cesur Alemdarogʻlu rolini oʻynagan. Elchin Sangu, Onur Saylak bilan u „Charpishma“ nomli kriminal serialda oʻynagan<ref>{{Cite web|url=https://www.mynet.com/carpisma-dizisine-boyle-veda-ettiler-onur-saylak-kivanc-tatlitug-elcin-sangu-ve-alperen-duymaz-dan-final-paylasimlari-229809-mymagazin|title=Çarpışma dizisine böyle veda ettiler! Onur Saylak, Kıvanç Tatlıtuğ, Elçin Sangu ve Alperen Duymaz'dan final paylaşımları!|website=Mynet Magazin|date=30 May 2019 |accessdate=6 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://e5haber.com/cesur-ve-guzel-dizisi-oyuncu-kadrosu-konusu-oyunculari|title=Loading...|website=e5haber.com|qaralgan sana=2024-06-06|arxivsana=2016-11-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161112075928/http://e5haber.com/cesur-ve-guzel-dizisi-oyuncu-kadrosu-konusu-oyunculari/}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category|Kıvanç Tatlıtuğ}} * {{IMDb name|1833525|Kıvanç Tatlıtuğ}} * [https://web.archive.org/web/20120708092547/http://www.sinematurk.com/kisi/9557/K%C4%B1van%C3%A7-Tatl%C4%B1tu%C4%9F Kıvanç Tatlıtuğ] at the SinemaTürk s3ae62laqoow15wgl0aks8iiydxolqu 5997792 5997791 2026-04-17T08:07:56Z KWiki78 246724 5997792 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Kıvanç Tatlıtuğ | tasvir = File:Kıvanç Tatlıtuğ 2009.jpg | tasvir_eni = | izoh = Tatlıtuğ Tribeca Film Festivalida, 2009-yil | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{Birth date and age|df=yes|1983|10|27}}<!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}--> | tavallud_joyi = [[Adana]], [[Turkiya]] | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--> | vafot_joyi = | fuqaroligi = [[Turkish people|Turkiya]] | taʼlimi = [[Istanbul Kültür Universiteti]]<ref>{{cite web | url=https://m.imdb.com/name/nm1833525/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm | title=Kivanç Tatlitug - Biography | website=[[IMDb]] }}</ref> | kasbi =Aktyor, model | dini = | faoliyat_yillari =2002–hozirgacha | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi ={{marriage|Başak Dizer|2016}}<ref>{{cite web | title = Tatlıtuğ-Dizer çifti Paris'te evlendi | url = http://www.milliyet.com.tr/tatlitug-dizer-cifti-paris-te-magazin-2197011/ | newspaper = [[Milliyet]] | date = 20 February 2016 | access-date = 20 February 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160221084743/http://www.milliyet.com.tr/tatlitug-dizer-cifti-paris-te-magazin-2197011/ | archive-date = 21 February 2016}}</ref> | bolalari =1 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = {{URL|www.kivanctatlitug.com}}<!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Kıvanç Tatlıtuğ''' (1983-yil 27-oktabrda tugʻilgan)<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/kivanc-tatlitug-32-yasinda-40007022|title=Kıvanç Tatlıtuğ 32 yaşında|website=www.hurriyet.com.tr|date=4 August 2017 }}</ref> [[Turkiya|turk]] [[aktyor]]<nowiki/>i, [[model]]<nowiki/>i va sobiq basketbolchi. U bir nechta mukofotlarni qoʻlga kiritdi, jumladan uchta ''Oltin Kapalak'' mukofoti va ''Yeşilçam kino'' mukofoti. Tatlitug 2002-yilda ''Best Model of Turkey'' va ''Best Model of World'' tanlovlarida gʻolib chiqdi<ref>{{cite web|url=http://www.gecce.com/fotogaleri-kivanc-tatlitugu-bir-de-boyle-gorun|title=Kıvanç Tatlıtuğ'u bir de böyle görün! |publisher=Gecce.com }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.istanbulview.com/james-cameron-kivanc-tatlitug/|title=James Cameron complimenting Kivanc Tatlitug|date=31 January 2011 |publisher=Istanbul view|access-date=29 January 2017}}</ref> . Tatlıtuğ ''[[Menekşe ile Halil]]'' (2007–2008), ''Aşk-i Memnu'' (2008–2010), ''Kuzey Güney'' (2011–2013) va bir qancha muvaffaqiyatli teleseriallardagi rollar bilan oʻzini [[Turkiya]]ning yetakchi aktyori sifatida koʻrsatdi. ''Cesur ve Güzel'' (2016–2017), bularning barchasi unga tanqidiy eʼtirof va xalqaro eʼtirofga sazovor boʻldi<ref>{{cite web |url=http://www.mailce.com/kivanc-tatlitug-kimdir-hayati.html |title=Kıvanç Tatlıtuğ kimdir hayatı |website=Mailce.com |access-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529042945/http://www.mailce.com/kivanc-tatlitug-kimdir-hayati.html |archive-date=29 May 2017 |url-status=dead }}</ref>. [[Netflix]] original seriallarida „Into the Night“ (2021) va Yakamoz S-245 (2022)da tadqiqotchi Armanni tasvirlab berdi<ref name="IntoTheDeep">{{Cite web|last2=Eyiakkan|last1=Melisa|first2=Ener|first1=Yasemin|title=Netflix Ramping Up Investment In Turkey With 10 New Exhilarating Projects|url=https://about.netflix.com/en/news/netflix-ramping-up-investment-in-turkey-with-10-new-exhilarating-projects|work=[[Netflix Media Center]]|date=October 20, 2020}}</ref>. == Dastlabki hayoti == Tatlıtuğ 1983-yil 27-oktyabrda Adana shahrida Erdem va Nurten Tatlitugʻda tugʻilgan. Onasi [[Edirna]]lik turk. Uning otasi alban bobosi Pristinalik<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sx5fHAfNyXs |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Sx5fHAfNyXs |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Kivanc Tatlitug in " Isiltilar " Program CNN TURK ( Part 1 ) |publisher=[[YouTube]] |date=2010-12-21 |access-date=2016-11-24}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |title=Shqiptarët në Turqi, të famshëm dhe krenar - Shekulli Online |website=Shekulli.com.al |date=2013-04-04 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921115949/http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |archive-date=21 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ |title=Video/ Aktori turk Kivanç Tatlitug pranon se është shqiptar …. - Zëri i Luginës |website=Zerilugines.com |date=2013-07-26 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910191745/http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ |archive-date=10 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|author=Magazina / TV / Film |url=http://www.telegrafi.com/aktori-kivanc-tatlitug-e-pranon-krenari-origjinen-po-jam-kosovar-video/ |title=Aktori Kivanç Tatlitug e pranon me krenari origjinën: Po jam kosovar (Video) |date=3 July 2016 |publisher=Telegrafi |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web |author=TheAlbanian.co.uk |url=http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |title=Video/ Aktori turk Kivanç Tatlitug pranon se është shqiptar … |website=Thealbanian.co.uk |date=2016-11-19 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021042213/http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |archive-date=21 October 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.haberler.com/kivanc-tatlitug/biyografisi/|title=Kıvanç Tatlıtuğ Kimdir? - Kıvanç Tatlıtuğ Hayatı ve Biyografisi|website=Haberler|accessdate=6 April 2023}}</ref>. Uning buvisi sarayevolik bosnyak<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FHW0JoEgvqE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/FHW0JoEgvqE |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title= My father's mother is from Sarajevo |website=[[YouTube]] |access-date=2021-04-11}}{{cbignore}}</ref> . U Adana shahrida tugʻilib oʻsganini va uning oilasi shaharda yuz yildan ortiq vaqtdan beri nonvoyxona bilan shugʻullanganini aytdi<ref>{{cite web|url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=50610&rid=2369&p=6 |title=HANGİ ÜNLÜ NERELİ / 6 - Magazin Foto Galeri |website=Kelebekgaleri.hurriyet.com.tr |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/GaleriDetay.aspx?cid=50610&rid=2369&p=7 |title=HANGİ ÜNLÜ NERELİ / 7 - Magazin Foto Galeri |website=Kelebekgaleri.hurriyet.com.tr |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.22dakika.org/yazi/kivanc-tatlitug-mankenlikten-oyunculuga |title=Profil: Kıvanç Tatlıtuğ |website=22dakika.org |access-date=2017-02-25}}</ref>. Diniga koʻra [[musulmon]] ekanini, hayitda [[namoz]] oʻqiyotganini koʻrgan<ref>{{cite web|url=https://vocal.media/geeks/are-turkish-actors-or-actresses-muslims|title=Are Turkish Actors or Actresses Muslims?|website=Geeks - Vocal Media|quote=Kivanc is a Muslim too. He got fame through a renewed Turkish drama "Forbidden Love" He was also seen praying during Eid in Istanbul.|access-date=16 September 2022|archive-date=5 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205073928/https://vocal.media/geeks/are-turkish-actors-or-actresses-muslims|url-status=dead}}</ref>. U Yenice Chagʻ xususiy oʻrta maktabida oʻqigan va u yerda [[basketbol]]da aʼlo darajada edi. Otasining betobligi tufayli otasi toʻgʻri davolanishi uchun oila [[Istanbul]]ga koʻchib oʻtadi. Istanbulda Beşiktaş, „Fenerbahçe“, „Ülkerspor“, „Fiskobirlik“, „Güney Sanayi“, „Chukurova Kulübü“, „Devlet Su İşleri“ va „Tarsus Amerikan Kulübü“ klublarida 18 yoshgacha boʻlgan professional basketbolchi sifatida ishtirok etdi. Oyogʻi chiqib ketgani uchun u basketbolni tark etdi<ref name="haberturk.com">{{cite web|url=http://www.haberturk.com/magazin/fiskos/haber/1212059-kivanc-tatlitug-sakatlandi |title=Kıvanç Tatlıtuğ sakatlandı &#124; Magazin Haberleri |website=Haberturk.com |date=19 March 2016 |access-date=2017-02-25}}</ref>. 2013-yilda Istanbul Kultur universitetini tamomlagan<ref>{{cite web|url=http://www.cnnturk.com/universite-rehberim/unlulerin-mezun-oldugu-universiteler |title=Ünlülerin mezun olduğu üniversiteler - CNN TÜRK - tarafsız güvenilir haberler |website=Cnnturk.com |access-date=2017-02-25}}</ref>. U 2016-yilning 19-fevralida Turkiyaning [[Parij]]dagi elchixonasida stilist Bashak Dizer bilan turmush qurdi. Er-xotinning birinchi farzandi, Kurt Efe ismli oʻgʻil 2022-yil aprel oyida dunyoga keldi<ref>{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/kivanc-tatlitugin-oglu-kurt-efe-dunyaya-geldi-6738113|title=Kıvanç Tatlıtuğ'un oğlu Kurt Efe dünyaya geldi|work=[[Milliyet]]|date=15 April 2022|accessdate=16 April 2022}}</ref>. Madam Tussauds Istanbulda Tatlitugʻning haykali namoyish etildi<ref>{{cite web|url=https://www.madametussauds.com/istanbul/en/whats-inside/vip-party/k%C4%B1van%C3%A7-tatl%C4%B1tu%C4%9F/|title=KIVANÇ TATLITUĞ|publisher=Madame Tussauds|access-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207122144/https://www.madametussauds.com/istanbul/en/whats-inside/vip-party/k%C4%B1van%C3%A7-tatl%C4%B1tu%C4%9F/|archive-date=7 February 2018}}</ref>. == Faoliyati == === Kinodagi karyerasi === U Kartal Tibet rejissyori boʻlgan ''[[Americans at the Black Sea|Amerikalılar Karadenizde 2]]'' komediya filmida rol oʻynagan. U ''[[Toy Story 3]]''ing turkcha dublyaj versiyasida Ken ovozini berdi. Tatlitugʻ [[Farah Zeynep Abdullah]] bilan ''Kelebeğin Rüyası'' drama filmida shoir Muzaffer Tayyip Uslu rolini oʻynadi. Kıvanç Tatlıtuğ, Muzaffer Tayyip Uslu rolini ijro etgani uchun „Yeshilcham Cinema Awards“da „Yeşilçam Cinema Awards for Best Actor“ va boshqa mukofotlarga sazovor boʻldi. === Veb-seriyasi === U [[Netflix]] syurreal seriali ''Into the Night'' va ''Yakamoz'' S-245''.<ref>{{Cite web|url=https://www.cumhuriyet.com.tr/kultur-sanat/netflixten-yeni-dizi-kivanc-tatlitugun-dizisi-yakamoz-s-245-izleyiciyle-bulustu-1927790|title=Netflix'ten yeni dizi: Kıvanç Tatlıtuğ'un dizisi 'Yakamoz S-245' izleyiciyle buluştu|website=www.cumhuriyet.com.tr|date=20 April 2022 |accessdate=6 April 2023}}</ref> === Teleserialdagi karyerasi === Kıvanç baʼzi koʻrgazmalar va shoularga mezbonlik qildi. U „Gümüş“ filmida Mehmet Şadoğlu obrazini oʻynadi. U ikkinchi marta [[Merve Boluğur]] bilan turkcha „Sabrina Teenage Witch“ ning Acemi Cadi fantastik serialida mehmon rolini oʻynadi<ref>{{Cite web|url=https://www.mynet.com/kivanc-tatlitug-dizileri-her-sey-acemi-cadi-ile-basladi-190101253386|title=Kıvanç Tatlıtuğ dizileri: Her şey Acemi Cadı ile başladı...|website=Mynet Trend|date=26 January 2021 |accessdate=6 April 2023}}</ref>. U Sedef Avcı bilan birga oʻynagan [[Menekşe ile Halil]] kabi boshqa shoularda ham rol oʻynagan. Aşk-ı Memnu serialida Kıvanç bosh rolni [[Beren Saat]] bilan boʻlishdi. Tatlıtuğning faoliyatidagi burilish nuqtasi Ezelda Seksen rolini oʻynagani boʻldi. 2011-yildan buyon 2013-yil iyun oyida nihoyasiga yetgan [[Kanal D]] seriali ''Kuzey Güney'' serialida Kuzey Tekinogʻlu rolini oʻynadi. „Aşk-i Memnu“ va „Kuzey ve Güney“ filmlaridagi ijrosi uchun ''"Eng yaxshi erkak aktyor"'' nominatsiyasida ikkita ''"Oltin kapalak"'' mukofotini qoʻlga kiritdi. Keyinchalik 2014-yilda Farah Zeynep Abdullah bilan „Kurt Seyit va Şura“ tarixiy serialida, 2016–2017-yillarda esa „Cesur ve Güzel“da [[Tuba Büyüküstün]] bilan Cesur Alemdarogʻlu rolini oʻynagan. Elchin Sangu, Onur Saylak bilan u „Charpishma“ nomli kriminal serialda oʻynagan<ref>{{Cite web|url=https://www.mynet.com/carpisma-dizisine-boyle-veda-ettiler-onur-saylak-kivanc-tatlitug-elcin-sangu-ve-alperen-duymaz-dan-final-paylasimlari-229809-mymagazin|title=Çarpışma dizisine böyle veda ettiler! Onur Saylak, Kıvanç Tatlıtuğ, Elçin Sangu ve Alperen Duymaz'dan final paylaşımları!|website=Mynet Magazin|date=30 May 2019 |accessdate=6 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://e5haber.com/cesur-ve-guzel-dizisi-oyuncu-kadrosu-konusu-oyunculari|title=Loading...|website=e5haber.com|qaralgan sana=2024-06-06|arxivsana=2016-11-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161112075928/http://e5haber.com/cesur-ve-guzel-dizisi-oyuncu-kadrosu-konusu-oyunculari/}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category|Kıvanç Tatlıtuğ}} * {{IMDb name|1833525|Kıvanç Tatlıtuğ}} * [https://web.archive.org/web/20120708092547/http://www.sinematurk.com/kisi/9557/K%C4%B1van%C3%A7-Tatl%C4%B1tu%C4%9F Kıvanç Tatlıtuğ] at the SinemaTürk edb2fa0zx5kqqp2rpyoz0rmtt32i7d7 5997793 5997792 2026-04-17T08:08:11Z KWiki78 246724 5997793 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Kıvanç Tatlıtuğ | tasvir = File:Kıvanç Tatlıtuğ 2009.jpg | tasvir_eni = | izoh = Tatlıtuğ Tribeca Film Festivalida, 2009-yil | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{Birth date and age|df=yes|1983|10|27}}<!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}--> | tavallud_joyi = [[Adana]], [[Turkiya]] | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--> | vafot_joyi = | fuqaroligi = [[Turkish people|Turkiya]] | taʼlimi = [[Istanbul Kültür Universiteti]]<ref>{{cite web | url=https://m.imdb.com/name/nm1833525/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm | title=Kivanç Tatlitug - Biography | website=[[IMDb]] }}</ref> | kasbi =Aktyor, model | dini = | faoliyat_yillari =2002–hozirgacha | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi ={{marriage|Başak Dizer|2016}}<ref>{{cite web | title = Tatlıtuğ-Dizer çifti Paris'te evlendi | url = http://www.milliyet.com.tr/tatlitug-dizer-cifti-paris-te-magazin-2197011/ | newspaper = [[Milliyet]] | date = 20 February 2016 | access-date = 20 February 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160221084743/http://www.milliyet.com.tr/tatlitug-dizer-cifti-paris-te-magazin-2197011/ | archive-date = 21 February 2016}}</ref> | bolalari =1 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = {{URL|www.kivanctatlitug.com}}<!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Kıvanç Tatlıtuğ''' (1983-yil 27-oktabrda tugʻilgan)<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/kivanc-tatlitug-32-yasinda-40007022|title=Kıvanç Tatlıtuğ 32 yaşında|website=www.hurriyet.com.tr|date=4 August 2017 }}</ref> [[Turkiya|turk]] [[aktyor]]i, [[model]]i va sobiq basketbolchi. U bir nechta mukofotlarni qoʻlga kiritdi, jumladan uchta ''Oltin Kapalak'' mukofoti va ''Yeşilçam kino'' mukofoti. Tatlitug 2002-yilda ''Best Model of Turkey'' va ''Best Model of World'' tanlovlarida gʻolib chiqdi<ref>{{cite web|url=http://www.gecce.com/fotogaleri-kivanc-tatlitugu-bir-de-boyle-gorun|title=Kıvanç Tatlıtuğ'u bir de böyle görün! |publisher=Gecce.com }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.istanbulview.com/james-cameron-kivanc-tatlitug/|title=James Cameron complimenting Kivanc Tatlitug|date=31 January 2011 |publisher=Istanbul view|access-date=29 January 2017}}</ref> . Tatlıtuğ ''[[Menekşe ile Halil]]'' (2007–2008), ''Aşk-i Memnu'' (2008–2010), ''Kuzey Güney'' (2011–2013) va bir qancha muvaffaqiyatli teleseriallardagi rollar bilan oʻzini [[Turkiya]]ning yetakchi aktyori sifatida koʻrsatdi. ''Cesur ve Güzel'' (2016–2017), bularning barchasi unga tanqidiy eʼtirof va xalqaro eʼtirofga sazovor boʻldi<ref>{{cite web |url=http://www.mailce.com/kivanc-tatlitug-kimdir-hayati.html |title=Kıvanç Tatlıtuğ kimdir hayatı |website=Mailce.com |access-date=2017-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529042945/http://www.mailce.com/kivanc-tatlitug-kimdir-hayati.html |archive-date=29 May 2017 |url-status=dead }}</ref>. [[Netflix]] original seriallarida „Into the Night“ (2021) va Yakamoz S-245 (2022)da tadqiqotchi Armanni tasvirlab berdi<ref name="IntoTheDeep">{{Cite web|last2=Eyiakkan|last1=Melisa|first2=Ener|first1=Yasemin|title=Netflix Ramping Up Investment In Turkey With 10 New Exhilarating Projects|url=https://about.netflix.com/en/news/netflix-ramping-up-investment-in-turkey-with-10-new-exhilarating-projects|work=[[Netflix Media Center]]|date=October 20, 2020}}</ref>. == Dastlabki hayoti == Tatlıtuğ 1983-yil 27-oktyabrda Adana shahrida Erdem va Nurten Tatlitugʻda tugʻilgan. Onasi [[Edirna]]lik turk. Uning otasi alban bobosi Pristinalik<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sx5fHAfNyXs |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Sx5fHAfNyXs |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Kivanc Tatlitug in " Isiltilar " Program CNN TURK ( Part 1 ) |publisher=[[YouTube]] |date=2010-12-21 |access-date=2016-11-24}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |title=Shqiptarët në Turqi, të famshëm dhe krenar - Shekulli Online |website=Shekulli.com.al |date=2013-04-04 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921115949/http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |archive-date=21 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ |title=Video/ Aktori turk Kivanç Tatlitug pranon se është shqiptar …. - Zëri i Luginës |website=Zerilugines.com |date=2013-07-26 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910191745/http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ |archive-date=10 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|author=Magazina / TV / Film |url=http://www.telegrafi.com/aktori-kivanc-tatlitug-e-pranon-krenari-origjinen-po-jam-kosovar-video/ |title=Aktori Kivanç Tatlitug e pranon me krenari origjinën: Po jam kosovar (Video) |date=3 July 2016 |publisher=Telegrafi |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web |author=TheAlbanian.co.uk |url=http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |title=Video/ Aktori turk Kivanç Tatlitug pranon se është shqiptar … |website=Thealbanian.co.uk |date=2016-11-19 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021042213/http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |archive-date=21 October 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.haberler.com/kivanc-tatlitug/biyografisi/|title=Kıvanç Tatlıtuğ Kimdir? - Kıvanç Tatlıtuğ Hayatı ve Biyografisi|website=Haberler|accessdate=6 April 2023}}</ref>. Uning buvisi sarayevolik bosnyak<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FHW0JoEgvqE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/FHW0JoEgvqE |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title= My father's mother is from Sarajevo |website=[[YouTube]] |access-date=2021-04-11}}{{cbignore}}</ref> . U Adana shahrida tugʻilib oʻsganini va uning oilasi shaharda yuz yildan ortiq vaqtdan beri nonvoyxona bilan shugʻullanganini aytdi<ref>{{cite web|url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=50610&rid=2369&p=6 |title=HANGİ ÜNLÜ NERELİ / 6 - Magazin Foto Galeri |website=Kelebekgaleri.hurriyet.com.tr |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/GaleriDetay.aspx?cid=50610&rid=2369&p=7 |title=HANGİ ÜNLÜ NERELİ / 7 - Magazin Foto Galeri |website=Kelebekgaleri.hurriyet.com.tr |access-date=2016-11-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.22dakika.org/yazi/kivanc-tatlitug-mankenlikten-oyunculuga |title=Profil: Kıvanç Tatlıtuğ |website=22dakika.org |access-date=2017-02-25}}</ref>. Diniga koʻra [[musulmon]] ekanini, hayitda [[namoz]] oʻqiyotganini koʻrgan<ref>{{cite web|url=https://vocal.media/geeks/are-turkish-actors-or-actresses-muslims|title=Are Turkish Actors or Actresses Muslims?|website=Geeks - Vocal Media|quote=Kivanc is a Muslim too. He got fame through a renewed Turkish drama "Forbidden Love" He was also seen praying during Eid in Istanbul.|access-date=16 September 2022|archive-date=5 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205073928/https://vocal.media/geeks/are-turkish-actors-or-actresses-muslims|url-status=dead}}</ref>. U Yenice Chagʻ xususiy oʻrta maktabida oʻqigan va u yerda [[basketbol]]da aʼlo darajada edi. Otasining betobligi tufayli otasi toʻgʻri davolanishi uchun oila [[Istanbul]]ga koʻchib oʻtadi. Istanbulda Beşiktaş, „Fenerbahçe“, „Ülkerspor“, „Fiskobirlik“, „Güney Sanayi“, „Chukurova Kulübü“, „Devlet Su İşleri“ va „Tarsus Amerikan Kulübü“ klublarida 18 yoshgacha boʻlgan professional basketbolchi sifatida ishtirok etdi. Oyogʻi chiqib ketgani uchun u basketbolni tark etdi<ref name="haberturk.com">{{cite web|url=http://www.haberturk.com/magazin/fiskos/haber/1212059-kivanc-tatlitug-sakatlandi |title=Kıvanç Tatlıtuğ sakatlandı &#124; Magazin Haberleri |website=Haberturk.com |date=19 March 2016 |access-date=2017-02-25}}</ref>. 2013-yilda Istanbul Kultur universitetini tamomlagan<ref>{{cite web|url=http://www.cnnturk.com/universite-rehberim/unlulerin-mezun-oldugu-universiteler |title=Ünlülerin mezun olduğu üniversiteler - CNN TÜRK - tarafsız güvenilir haberler |website=Cnnturk.com |access-date=2017-02-25}}</ref>. U 2016-yilning 19-fevralida Turkiyaning [[Parij]]dagi elchixonasida stilist Bashak Dizer bilan turmush qurdi. Er-xotinning birinchi farzandi, Kurt Efe ismli oʻgʻil 2022-yil aprel oyida dunyoga keldi<ref>{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/kivanc-tatlitugin-oglu-kurt-efe-dunyaya-geldi-6738113|title=Kıvanç Tatlıtuğ'un oğlu Kurt Efe dünyaya geldi|work=[[Milliyet]]|date=15 April 2022|accessdate=16 April 2022}}</ref>. Madam Tussauds Istanbulda Tatlitugʻning haykali namoyish etildi<ref>{{cite web|url=https://www.madametussauds.com/istanbul/en/whats-inside/vip-party/k%C4%B1van%C3%A7-tatl%C4%B1tu%C4%9F/|title=KIVANÇ TATLITUĞ|publisher=Madame Tussauds|access-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207122144/https://www.madametussauds.com/istanbul/en/whats-inside/vip-party/k%C4%B1van%C3%A7-tatl%C4%B1tu%C4%9F/|archive-date=7 February 2018}}</ref>. == Faoliyati == === Kinodagi karyerasi === U Kartal Tibet rejissyori boʻlgan ''[[Americans at the Black Sea|Amerikalılar Karadenizde 2]]'' komediya filmida rol oʻynagan. U ''[[Toy Story 3]]''ing turkcha dublyaj versiyasida Ken ovozini berdi. Tatlitugʻ [[Farah Zeynep Abdullah]] bilan ''Kelebeğin Rüyası'' drama filmida shoir Muzaffer Tayyip Uslu rolini oʻynadi. Kıvanç Tatlıtuğ, Muzaffer Tayyip Uslu rolini ijro etgani uchun „Yeshilcham Cinema Awards“da „Yeşilçam Cinema Awards for Best Actor“ va boshqa mukofotlarga sazovor boʻldi. === Veb-seriyasi === U [[Netflix]] syurreal seriali ''Into the Night'' va ''Yakamoz'' S-245''.<ref>{{Cite web|url=https://www.cumhuriyet.com.tr/kultur-sanat/netflixten-yeni-dizi-kivanc-tatlitugun-dizisi-yakamoz-s-245-izleyiciyle-bulustu-1927790|title=Netflix'ten yeni dizi: Kıvanç Tatlıtuğ'un dizisi 'Yakamoz S-245' izleyiciyle buluştu|website=www.cumhuriyet.com.tr|date=20 April 2022 |accessdate=6 April 2023}}</ref> === Teleserialdagi karyerasi === Kıvanç baʼzi koʻrgazmalar va shoularga mezbonlik qildi. U „Gümüş“ filmida Mehmet Şadoğlu obrazini oʻynadi. U ikkinchi marta [[Merve Boluğur]] bilan turkcha „Sabrina Teenage Witch“ ning Acemi Cadi fantastik serialida mehmon rolini oʻynadi<ref>{{Cite web|url=https://www.mynet.com/kivanc-tatlitug-dizileri-her-sey-acemi-cadi-ile-basladi-190101253386|title=Kıvanç Tatlıtuğ dizileri: Her şey Acemi Cadı ile başladı...|website=Mynet Trend|date=26 January 2021 |accessdate=6 April 2023}}</ref>. U Sedef Avcı bilan birga oʻynagan [[Menekşe ile Halil]] kabi boshqa shoularda ham rol oʻynagan. Aşk-ı Memnu serialida Kıvanç bosh rolni [[Beren Saat]] bilan boʻlishdi. Tatlıtuğning faoliyatidagi burilish nuqtasi Ezelda Seksen rolini oʻynagani boʻldi. 2011-yildan buyon 2013-yil iyun oyida nihoyasiga yetgan [[Kanal D]] seriali ''Kuzey Güney'' serialida Kuzey Tekinogʻlu rolini oʻynadi. „Aşk-i Memnu“ va „Kuzey ve Güney“ filmlaridagi ijrosi uchun ''"Eng yaxshi erkak aktyor"'' nominatsiyasida ikkita ''"Oltin kapalak"'' mukofotini qoʻlga kiritdi. Keyinchalik 2014-yilda Farah Zeynep Abdullah bilan „Kurt Seyit va Şura“ tarixiy serialida, 2016–2017-yillarda esa „Cesur ve Güzel“da [[Tuba Büyüküstün]] bilan Cesur Alemdarogʻlu rolini oʻynagan. Elchin Sangu, Onur Saylak bilan u „Charpishma“ nomli kriminal serialda oʻynagan<ref>{{Cite web|url=https://www.mynet.com/carpisma-dizisine-boyle-veda-ettiler-onur-saylak-kivanc-tatlitug-elcin-sangu-ve-alperen-duymaz-dan-final-paylasimlari-229809-mymagazin|title=Çarpışma dizisine böyle veda ettiler! Onur Saylak, Kıvanç Tatlıtuğ, Elçin Sangu ve Alperen Duymaz'dan final paylaşımları!|website=Mynet Magazin|date=30 May 2019 |accessdate=6 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://e5haber.com/cesur-ve-guzel-dizisi-oyuncu-kadrosu-konusu-oyunculari|title=Loading...|website=e5haber.com|qaralgan sana=2024-06-06|arxivsana=2016-11-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161112075928/http://e5haber.com/cesur-ve-guzel-dizisi-oyuncu-kadrosu-konusu-oyunculari/}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category|Kıvanç Tatlıtuğ}} * {{IMDb name|1833525|Kıvanç Tatlıtuğ}} * [https://web.archive.org/web/20120708092547/http://www.sinematurk.com/kisi/9557/K%C4%B1van%C3%A7-Tatl%C4%B1tu%C4%9F Kıvanç Tatlıtuğ] at the SinemaTürk kv5in8lxkfs89x7d2ogiiebxziv904n 0 1170422 5997535 5955967 2026-04-16T16:49:24Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5997535 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Faxruddin Ali Ahmad | tasvir = President Fakhruddin Ali Ahmed.jpg | izoh = Ali Ahmad 1976-yilda | lavozim = Hindistonning 5-prezidenti | bosh vazir = [[Indira Gandi]] | vitse-prezident = {{ubl|B. D. Jatti|[[Gopal Swarup Pathak]]}} | boshlanish davri = 1974-yil 24-avgust | tugash davri = 1977-yil 11-fevral | oʻtmishdoshi = [[V. V. Giri]] | vorisi = [[Basappa Danappa Jatti]] <br /> (hozirda) | tavallud_sanasi = {{birth date|1905|05|13|df=y}} | tavallud_joyi = [[Dehli]], [[Britaniya Hindistoni]] <br /> (hozirgi kunda) | vafot sanasi = {{death date and age|1977|02|11|1905|05|13|df=y}} | vafot joyi = [[Nyu Dehli]], [[Dehli]], [[Hindiston]] | partiyasi = [[Hindiston Milliy Kongressi]] | turmush_oʻrtogʻi = {{marriage|[[Begim Obida Ahmad]]|1945}} | bolalari = 3 | lavozim_2 = Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi vaziri | boshlanish davri_2 = 1970-yil 27-iyun | tugash davri_2 = 1974-yil 3-iyul | oʻtmishdoshi_2 = [[Jagjivan Ram]]<ref name=":5"/> | vorisi_2 = [[Chidambaram Subramaniam|Ch. Subramaniam]]<ref name=":6"/> | lavozim_3 = Sanoatni rivojlantirish, ichki savdo va tadbirkorlik vaziri | boshlanish davri_3 = 1967-yil 13-mart | tugash davri_3 = 1970-yil 27-iyun | oʻtmishdoshi_3 = [[Damodaram Sanjivayya]] | vorisi_3 = [[Dinesh Singh]]<ref name=":5">{{cite web |title=No.55/1/1/70-CF dated 28 June 1970 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_2826.pdf |publisher=Cabinet Secretariat, Government of India |location=New Delhi |access-date=4 October 2022 |archive-date=12 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012030215/https://www.cabsec.gov.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_2826.pdf |url-status=live }}</ref> | asl ismi = {{lang-hi|फ़ख़रुद्दीन अली अहमद}} }} '''Faxruddin Ali Ahmad''' ({{Lang-hi|फ़ख़रुद्दीन अली अहमद}}; 1905-yil 13-may — 1977-yil 11-fevral) — [[hindistonlik]] [[huquqshunos]] va [[siyosatchi]], [[Hindiston prezidenti|Hindistonning beshinchi prezidenti]] (1974–1977). [[Dehli|Dehlida]] tugʻilgan Ali Ahmad [[Dehli]] va [[Cambridge|Kembrijda]] tahsil olgan. Hindistonga qaytib, dastlab [[Lohur|Lohurda]], keyin esa Guvahatida [[Advokat|advokatlik]] bilan shugʻullangan. 1930-yillarda Hindiston Milliy Kongressida uzoq muddatli faoliyatini boshlagan Ahmad, 1939-yilda Gopinath Bordoloi bosh vazirligi davrida Assam moliya vaziri sifatida faoliyat yuritgan. U 1946-yilda Assamning bosh advokati boʻlgan va 1957-yilda Bimala Prasad Chaliha davrida yana moliya vaziri etib saylangan va bu lavozimda 1966-yilgacha faoliyat olib borgan. 1966-yilda Bosh vazir [[Indira Gandi]] tomonidan milliy vazirlar mahkamasi vaziri etib tayinlangan va turli vazirliklarni, jumladan, [[energetika]], [[irrigatsiya]], [[sanoat]] va [[qishloq xoʻjaligi]] sohalari boʻyicha vazirliklarni boshqargan. 1974-yil 17-avgustdagi prezidentlik saylovlarida [[Tridib Chaudhuri]] ustidan gʻalaba qozonib, Hindiston prezidenti etib saylangan. Prezident sifatida Ali Ahmad [[1975-yil]] avgust oyida Favqulodda holatni joriy qilgan, fuqarolik erkinliklarini keskin cheklaydigan va [[Indira Gandi|Indira Gandiga]] farmon bilan hukumat ishlariga aralashishda ruxsat beruvchi koʻplab qarorlar va konstitutsiyaviy tuzatishlarga rozilik bildirgan. Ommaviy chiqishlarida kishilarni Favqulodda vaziyat holatini qoʻllab-quvvatlashga chaqirgan. Faxruddin Ali Ahmad 1977-yilning fevralida yurak xurujidan vafot etgan. Davlat tomonidan [[Nyu-Dehli|Nyu-Dehlidagi]] parlament binosi yaqinidagi [[Masjid|masjidga]] dafn qilingan. U Hindiston tarixidagi ikkinchi [[musulmon]] prezident va vakolat muddati yakuniga yetmasdan vafot etgan ikki prezidentning biri boʻlgan. Ali Ahmad oʻrniga vaqtinchalik prezident vazifasini bajaruvchi [[Basappa Danappa Jatti|Basappa Danappa Jattidan]] koʻproq ovoz toʻplagan [[Neelam Sanjiva Reddy]] 1977-yilda Hindistonning oltinchi prezidenti etib tayinlangan. == Hayoti va oilasi == Ali Ahmad 1905-yil 13-mayda [[Dehli|Dehlida]] tavallud topgan<ref name=":0">{{Kitob manbasi |last=Jai |first=Janak Raj |title=Presidents of India, 1950-2003 |date=2003 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |isbn=978-81-87498-65-0 |page=101 |url=https://books.google.com/books?id=r2C2InxI0xAC&q=janak+raj+rai+fakhruddin+ali+ahmed |accessdate=2 July 2023 |language=en}}</ref>. Ahmadning bobosi Kaliluddin Ali Ahmad [[Ulamo|islom ulamosi]], otasi [[polkovnik]] Zalnur Ali esa Hindiston tibbiyot xizmatida ishlovchi [[shifokor]] boʻlib, Assam shtatidagi birinchi tibbiyot yoʻnalishi bitiruvchisi hisoblangan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Parveen |ism=Shabnam |sarlavha=Socio - Political Awakening of the Muslims of Assam -1871 TO 1980 |url=https://core.ac.uk/download/pdf/144526241.pdf |nashriyot=Aligarh Muslim University |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=1 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220901194130/https://core.ac.uk/download/pdf/144526241.pdf}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Saikia |first=Arunabh |date=28 July 2019 |title=Humans of Assam: The nephew of India's fifth president is struggling to prove his Indian citizenship |work=Scroll.in |url=https://scroll.in/article/931863/humans-of-assam-the-nephew-of-indias-fifth-president-is-struggling-to-prove-his-indian-citizenship |url-status=live |access-date=2 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702061248/https://scroll.in/article/931863/humans-of-assam-the-nephew-of-indias-fifth-president-is-struggling-to-prove-his-indian-citizenship |archive-date=2 July 2023}}</ref>. Ahmadning onasi Sohibzodi Ruqayya Sulton Loharu Navobining qizi boʻlgan. Ahmad [[polkovnik]] Zalnur Alining oʻn nafar farzandlari ichida beshinchi oʻgʻli edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=13 May 2018 |title=Fakhruddin Ali Ahmed: The Asian Age Online, Bangladesh |language=en |work=The Asian Age |url=https://dailyasianage.com/news/121092/fakhruddin-ali-ahmed |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194131/https://dailyasianage.com/news/121092/fakhruddin-ali-ahmed |archive-date=1 September 2022}}</ref>. 2018-yilda Faxruddin Ali Ahmadning bir qancha qarindoshlari Assam shtati fuqarolarini milliy roʻyxatga olish jarayonidan chetda qolib ketgan, chunki ular oʻzlarining shaxslarini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim eta olmagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Saikia |first=Arunabh |date=21 July 2018 |title=Why relatives of former president Fakhruddin Ali Ahmed are not on Assam's final NRC draft |work=Scroll.in |url=https://scroll.in/article/888735/why-relatives-of-former-president-fakhruddin-ali-ahmed-are-not-on-assams-final-nrc-draft |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904085302/https://scroll.in/article/888735/why-relatives-of-former-president-fakhruddin-ali-ahmed-are-not-on-assams-final-nrc-draft |archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=14 February 2022 |title=Names Of Former President Fakhruddin Ali Ahmed's Kin Not In Assam NRC List |language=en |work=Outlook |url=https://www.outlookindia.com/website/story/no-names-of-former-president-fakhruddin-ali-ahmeds-kin-in-assam-nrc-list/314279 |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904085311/https://www.outlookindia.com/website/story/no-names-of-former-president-fakhruddin-ali-ahmeds-kin-in-assam-nrc-list/314279 |archive-date=4 September 2022}}</ref>. == Taʼlimi va faoliyati == Ali Ahmad Gonda, Birlashgan provinsiyalar va Dehlidagi hukumat oʻrta maktablarida tahsil olgan. 1921—1922-yillarda Dehlidagi [[Saint-Stephen kolleji|Saint-Stephen kollejida]] tahsil olgan va [[Angliya|Angliyaga]] joʻnab ketgan. 1927-yilda Kembrijdagi [[Saint-Catharine kolleji|Saint-Catharine kollejida]] [[tarix]] fanidan soʻnggi imtihonlardan muvaffaqiyatli oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=St. Stephen's College, Delhi, India: HISTORY |url=https://ase.tufts.edu/chemistry/kumar/ssc/html/sschis.html |ish=ase.tufts.edu |qaralgan sana=1 September 2022 |arxivsana=7 March 2023 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230307205151/https://ase.tufts.edu/chemistry/kumar/ssc/html/sschis.html}}</ref><ref name="Data India">{{Kitob manbasi |title=Data India |date=1977 |publisher=Press Institute of India |page=83 |url=https://books.google.com/books?id=SXtDAAAAYAAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+st+catherine%27s+college&pg=PA83 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Undergraduate Prospectus: St Catharine's College, Cambridge |url=https://www.caths.cam.ac.uk/sites/default/files/St%20Catharine%27s%20Prospectus.pdf |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=30 November 2021 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211130120325/https://www.caths.cam.ac.uk/sites/default/files/St%20Catharine%27s%20Prospectus.pdf}}</ref>. 1928-yilda [[London|Londondagi]] Inner Temple uyushmasidan chaqirib olingan<ref name=":9">{{Yangiliklar manbasi |date=28 February 1977 |title=President Fakhruddin Ali Ahmed passes away |language=en |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/magazine/obituary/story/19770228-president-fakhruddin-ali-ahmed-passes-away-818732-2015-03-09 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130091915/https://www.indiatoday.in/magazine/obituary/story/19770228-president-fakhruddin-ali-ahmed-passes-away-818732-2015-03-09 |archive-date=30 January 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1 August 2018 |title=Who is Fakhruddin Ali Ahmed? |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/who-is-fakhruddin-ali-ahmed-nephew-nrc-assam-mamata-5286969/ |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216054241/https://indianexpress.com/article/india/who-is-fakhruddin-ali-ahmed-nephew-nrc-assam-mamata-5286969/ |archive-date=16 February 2023}}</ref> va oʻsha yili [[Hindiston|Hindistonga]] qaytib kelgan. 1930-yilda [[Guvahati|Guvahatiga]] koʻchib oʻtishdan oldin Lohur Oliy sudida advokat sifatida oʻz ish faoliyatini boshlagan va u yerda dastlab [[Nabin Chandra Bardoloi]] qoʻl ostida kichik advokat boʻlib ishlagan<ref>{{Kitob manbasi |last=Bordoloi |first=Dr Prabir Kumar |title=The Lion of Assam: Karmavir' Nabin Chandra Bordoloi |date=25 September 2020 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64983-886-5 |url=https://books.google.com/books?id=F3P_DwAAQBAJ&q=fakhruddin+ali+ahmed |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=28 April 2014 |title=Former President Fakhruddin's bungalow gutted in Guwahati {{!}} India News – Times of India |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-president-fakhruddins-bungalow-gutted-in-guwahati/articleshow/34305455.cms |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901200522/https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-president-fakhruddins-bungalow-gutted-in-guwahati/articleshow/34305455.cms |archive-date=1 September 2022}}</ref>. Guvahatida, keyinchalik shtatning bosh advokati boʻlgan Ali Ahmad 1948-yilda Assam Oliy sudi Advokatlar assotsiatsiyasining rahbari etib tayinlangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=7 April 2008 |title=Gauhati High Court Celebrates Diamond Jubilee |language=en |work=Assam Times |url=https://assamtimes.org/node/1255 |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901200542/https://assamtimes.org/node/1255 |archive-date=1 September 2022}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Speech by Her Excellency the President of India, Shrimati Pratibha Devisingh Patil, at the Closing Session of the Diamond Jubilee of Gauhati High Court |url=http://pratibhapatil.nic.in/sp040409.html |ish=pratibhapatil.nic.in |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=1 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220901200522/http://pratibhapatil.nic.in/sp040409.html}}</ref>. == Hindiston Milliy Kongressidagi roli == Faxruddin Ali Ahmad 1931-yilda [[Hindiston Milliy Kongressi|Hindiston Milliy Kongressiga]] asosiy aʼzo boʻlib qoʻshilgan. 1936-yilda Assam-Pradesh Kongressi qoʻmitasi va Butun Hindiston Kongressi qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan. U 1946—1947-yillarda Butun Hindiston Kongressi Ishchilar Qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan. 1964—1974-yillarda Ali Ahmad partiyaning parlament kengashi aʼzosi sifatida faoliyat yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Bio data of Shri. Fakhruddin Ali Ahmed |url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/CABINATE%20SECRETARIATE/1978%20CABINET%20SETT%20JAN%20TO%20DEC/CAV-1974-08-20_087.pdf |ish=archive.pib.gov.in |nashriyot=Press Information Bureau |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=2 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220902060014/https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/CABINATE%20SECRETARIATE/1978%20CABINET%20SETT%20JAN%20TO%20DEC/CAV-1974-08-20_087.pdf}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Fifth Lok Sabha: Members Bioprofile |url=https://sansad.in/ls/members/biography/1702?from=amembers&former=1&profileURL=https://lssapi.nic.in/MemberProfile/biodata_1_12/1702.htm |ish=Digital Sansad |nashriyot=Lok Sabha, Parliament of India |qaralgan sana=1 July 2023 |til=en |arxivsana=1 July 2023 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230701163918/https://sansad.in/ls/members/biography/1702?from=amembers&former=1&profileURL=https://lssapi.nic.in/MemberProfile/biodata_1_12/1702.htm}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 May 2016 |title=May 25, 1976, Forty Years Ago: Marriage Law |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/forty-years-ago-front-page-2817417/ |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902060012/https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/forty-years-ago-front-page-2817417/ |archive-date=2 September 2022}}</ref>. == Mustaqillikdan oldingi Hindistondagi saylov faoliyati == Faxruddin Ali Ahmad 1937-yilgi Hindiston hukumati toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq oʻtkazilgan provinsiya saylovlarida Assam qonun chiqaruvchi assambleyasiga saylangan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=A Brief Historical Profile of Assam Legislative Assembly {{!}} Assam State Portal |url=https://assam.gov.in/about-us/395 |ish=assam.gov.in |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=2 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220902060005/https://assam.gov.in/about-us/395}}</ref>. U Gopinat Bordoloi boshchiligida Kongress hukumatidagi uchta musulmon vazirlaridan biri boʻlib, 1938-yil 20-sentyabrdan 1939-yil 16-noyabrgacha [[moliya]], [[daromad]] va [[mehnat]] vaziri lavozimida ishlagan<ref>{{Kitob manbasi |last=Ahmed |first=Ishtiaq |title=Jinnah: His Successes, Failures and Role in History |date=11 September 2020 |publisher=Penguin Random House India Private Limited |isbn=978-93-5305-664-3 |page=157 |url=https://books.google.com/books?id=1hP9DwAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+jinnah&pg=PT173 |accessdate=5 September 2022 |language=en}}</ref><ref name=":8">{{Kitob manbasi |last=Agrawal |first=M. G. |title=Freedom Fighters of India (in Four Volumes) |date=2008 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-8205-468-4 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=vnJ0MwbAsEAC&dq=levied+taxes+on+tea+garden+lands+in+the+Province+and+his+pro-labour+policy+in+the+labour+strike+in+the+British-owned+Assam+Oil+Company+Ltd.+At+Digboi+irked+the+European+planters+and+their+henchmen+who+considered+that+the+measures+of+the+Congress+Coalition+Government+were+revolutionary+and%2C+therefore%2C+constituted+a+danger+signal+to+the+interests+of+the+British+commercial+community.+But+Ali+Ahmed+did+not+heed+to+such+opposition+and+went+ahead+with+th&pg=PA116 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Bhattacharya |first=Birendra Kumar |title=Gopinath Bardoloi |date=1986 |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |isbn=978-81-230-2183-6 |url=https://books.google.com/books?id=qcbTDAAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+education+minister&pg=PT25 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref>. Faxruddin Ali Ahmad 1939—1940-yillarda bir qancha yangi [[Soliq|soliqlarni]] joriy etgan. Qishloq xoʻjaligidan olinadigan [[daromad soligʻi]], turli pul tikish orqali oʻynaladigan qimor oʻyinlari uchun soliqlar hamda davlat daromadlari taqchilligini bartaraf etish maqsadida tovarlarni sotishdan olinadigan soliqlar shular jumlasidandir. Qishloq xoʻjaligidan olinadigan daromad soligʻi choy sanoati rivoji uchun ishlatilgan, uning bir qismi [[Choy|choy plantatsiyalaridagi]] ishchilarning hayotini yaxshilash uchun sarflanishi kerak boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sharma |first=Suresh K. |title=Documents on North-East India: Assam (1936-1957) |date=2006 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-8324-090-1 |pages=104–105 |url=https://books.google.com/books?id=LxqMU0dv2O4C&dq=fakhruddin+ali+ahmed+agriculture+minister&pg=PA48 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |title=Lokapriya Gopinath Bordoloi |date=2002 |publisher=LOK SABRA SECRETARIAT |location=New Delhi |page=5 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/56250/1/Lokpriya_Gopinath_Bordoloi_English.pdf |accessdate=2 September 2022}}</ref>. Faxruddin Ali Ahmadning Assam [[neft]] kompaniyasidagi ish tashlash paytida tutgan yoʻli [[Birlashgan Qirollik|Britaniyaning]] Assamdagi tijoriy manfaatlariga zid deb topilgan, ammo Bordoloi vazirligi hamda yuqori jamoatchilik vakillari tomonidan bu ish qoʻllab-quvvatlangan<ref name=":8">{{Kitob manbasi |last=Agrawal |first=M. G. |title=Freedom Fighters of India (in Four Volumes) |date=2008 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-8205-468-4 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=vnJ0MwbAsEAC&dq=levied+taxes+on+tea+garden+lands+in+the+Province+and+his+pro-labour+policy+in+the+labour+strike+in+the+British-owned+Assam+Oil+Company+Ltd.+At+Digboi+irked+the+European+planters+and+their+henchmen+who+considered+that+the+measures+of+the+Congress+Coalition+Government+were+revolutionary+and%2C+therefore%2C+constituted+a+danger+signal+to+the+interests+of+the+British+commercial+community.+But+Ali+Ahmed+did+not+heed+to+such+opposition+and+went+ahead+with+th&pg=PA116 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref>. 1940-yilda Faxruddin Ali Ahmad [[Maxatma Gandi|Gandining]] buyrugʻi bilan [[satyagraxa]] qilgan va hukumat tomonidan ayblanib, bir yil qamoqda oʻtirgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Jai |first=Janak Raj |title=Presidents of India, 1950-2003 |date=2003 |publisher=Regency Publications |isbn=978-81-87498-65-0 |page=110 |url=https://books.google.com/books?id=r2C2InxI0xAC&dq=fakhruddin+ali+ahmed+security+prisoner&pg=PA110 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref>. Hindistonni tark etish harakati boshlanganidan soʻng, Ali Ahmad 1942-yil 9-avgustda Assam provinsiyasi Kongress qoʻmitasining bir qancha boshqa rahbarlari bilan birga hibsga olingan. U [[Jorhat|Jorhatdagi]] qamoqxonada yana uch yil qamoqda saqlangan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sharma |first=Anil Kumar |title=Quit India Movement In Assam |date=2007 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |isbn=978-81-8324-242-4 |page=68 |url=https://books.google.com/books?id=gZmusO1pWjUC&dq=1946+assam+bordoloi&pg=PA157 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Dutt |first=K. N. |title=Landsmarks Of The Freedom Struggle In Assam |date=1958 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |page=97 |url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.462332/2015.462332.Landsmarks-Of_djvu.txt |accessdate=2 September 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|last=J.|first1=W. W.|title=The Indian Elections — 1946|journal=The World Today|date=1946|volume=2|issue=4|page=171|jstor=40391905|url=https://www.jstor.org/stable/40391905|access-date=2 September 2022|issn=0043-9134|archivedate=2 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220902060003/https://www.jstor.org/stable/40391905}}</ref>. Faxruddin Ali Ahmad Musulmonlar Ligasining [[Pokiston]] davlatini tuzish talabiga va Hindiston aholisini ijtimoiy-jamoaviy mansubligiga koʻra (din va odatlariga qarab) boʻlinishiga qarshi boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=History of Cachar: Cachar District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://cachar.gov.in/information-services/history-of-cachar |ish=cachar.gov.in |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=3 October 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221003190417/https://cachar.gov.in/information-services/history-of-cachar}}</ref>. Biroq, 1946-yilgi saylovlarda Kongress Assamda Gopinat Bordoloi boshchiligida hukumat tuzish uchun yuqori oʻrinlarni qoʻlga kiritgan boʻlsa-da, Ali Ahmad Shimoliy Kamrup saylov okrugidagi natijalarga koʻra, Musulmon Ligasi vakili [[Moulvi Abdul Hye|Moulvi Abdul Hyedan]] kamroq ovoz toʻplagan. Gopinat Bordoloi boshchiligidagi Kongress partiyasi Faxruddin Ali Ahmadning gʻalabasini taʼminlash uchun koʻp pul va kuch sarflagan boʻlsa ham, u Hye tomonidan yigʻilgan 7 265 ta ovozga qarshi atigi 844 ta ovoz toʻplagan<ref name=":4"></ref>. Shundan soʻng Ali Ahmad Assamning general [[Advokat|advokati]] etib tayinlangan va 1952-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat yuritgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Patel |first=Vallabhbhai |title=Sardar Patel's Correspondence, 1945-50 |date=1972 |publisher=Navajivan Publishing House |page=214 |url=https://books.google.com/books?id=Si86AQAAIAAJ&q=advocate+general+of+assam+1946 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Mukherjee |first=Sumita |title=Nationalism, Education and Migrant Identities: The England-returned |date=16 December 2009 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-27113-8 |page=135 |url=https://books.google.com/books?id=EdiOAgAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+advocate+general&pg=PA135 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref>. == Hindiston mustaqilligi davridagi faoliyati == 1952-yilgi qonunchilik assambleyasiga saylovda qatnashish taklif qilingan boʻlsa-da, Faxruddin Ali Ahmad Kongress partiyasi rahbariyati va bosh vazir [[Bishnuram Medhi]] bilan kelib chiqqan kelishmovchiliklar tufayli saylovlarda qatnashishdan bosh tortgan<ref name=":4">{{Cite journal|last=Rao|first1=V. Venkata|title=Congress Politics in Assam|journal=The Indian Journal of Political Science|date=1965|volume=26|issue=4|pages=72–82|jstor=41854125|url=https://www.jstor.org/stable/41854125|access-date=2 September 2022|issn=0019-5510|archivedate=2 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220902060012/https://www.jstor.org/stable/41854125}}</ref>. 1954-yil aprel oyida u Rajya Sabha aʼzosi etib saylangan va 1957-yil mart oyida isteʼfoga chiqquniga qadar uning aʼzosi boʻlib qolgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Alphabetical List Of Former Members Of Rajya Sabha Since 1952 |url=https://rajyasabha.nic.in/Members/AlphabeticalFormerMember |nashriyot=Rajya Sabha, Parliament of India |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=20 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220920171835/https://rajyasabha.nic.in/Members/AlphabeticalFormerMember}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Resignation by Shri Fakhruddin Ali Ahmed |url=https://www.rsdebate.nic.in/bitstream/123456789/575324/1/PD_16_29031957_10_p1001_p1001_7.pdf |nashriyot=Rajya Sabha, Parliament of India |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=2 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220902061616/https://www.rsdebate.nic.in/bitstream/123456789/575324/1/PD_16_29031957_10_p1001_p1001_7.pdf}}</ref>. 1957-yil Assam Qonunchilik Assambleyasi saylovlarida qatnashgan va 66.13 % ovozni qoʻlga kiritib yutib chiqqan. 1962-yilgi Assam Qonunchilik Assambleyasiga saylovda 84.56 % ovozni qoʻlga kiritib, yana qayta saylangan<ref>{{Kitob manbasi |title=Statistical Report on General Election, 1957 to the Legislative Assembly of Assam |publisher=Election Commission of India |location=NEW DELHI |page=109 |url=https://eci.gov.in/files/file/3991-assam-1957/ |accessdate=2 September 2022}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Assam |publisher=Election Commission of India |location=New Delhi |page=122 |url=https://eci.gov.in/files/file/3992-assam-1962/ |accessdate=2 September 2022}}</ref>. Bosh vazir [[Bimala Prasad Chaliha]] boshchiligidagi hukumat vakillar yordamida Ali Ahmad 1957—1962-yillarda moliya, [[huquq]], jamiyat, panchayatlar va mahalliy vakillarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlarini rivojlantirish vaziri, 1962—1966-yillarda moliya, huquq, jamiyat va panchayatlarni rivojlantirish vaziri boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |title=Daily Report, Foreign Radio Broadcasts |date=1962 |publisher=United States Central Intelligence Agency |url=https://books.google.com/books?id=f_paqxWqBwkC&dq=fakhruddin+ali+ahmed+agriculture+minister&pg=RA10-PP2 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Fifth Lok Sabha: Members Bioprofile |url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/1702.htm |ish=loksabhaph.nic.in |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=4 September 2020 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200904175432/http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/1702.htm}}</ref><ref name=":4"></ref>. Faxruddin Ali Ahmad 1951-yilda Gopinat Bordoloidan oldingi Assam bosh vaziri lavozimini egallagan Musulmonlar Ligasi yetakchisi Muhammad Saadulaning Kongress partiyasiga kirishiga yordam bergan<ref name=":4"></ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Nath |first=Monoj Kumar |title=The Muslim Question in Assam and Northeast India |date=30 March 2021 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-37031-7 |url=https://books.google.com/books?id=cvkWEAAAQBAJ&dq=%22saadulla+joined+congress+in+1951%2C%22&pg=PT58 |accessdate=4 September 2022 |language=en}}</ref>. U bosh vazir Chalihaning 1951-yildagi Fuqarolarning Milliy roʻyxatiga asoslanib, Assamda noqonuniy muhojirlarni aniqlash va deportatsiya qilishga urinishi amalga oshmay qolishida katta hissa qoʻshgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Ghosh |first=Subhasri |title=The 1947 Partition in The East: Trends and Trajectories |date=28 December 2021 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-46282-1 |url=https://books.google.com/books?id=wPJMEAAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+vote+bank&pg=PT98 |accessdate=4 September 2022 |language=en}}</ref>. Uning taʼkidlashicha, agar Kongress partiyasi ushbu rejani davom ettirsa, bu Assam va Hindistonning qolgan qismidagi musulmonlar orasida hukumatga nisbatan ishonchsizlik ortishiga sabab boʻlar edi<ref>{{Kitob manbasi |first=Jagmohan |last=Malhotra |title=Shaping India's New Destiny |date=25 April 2010 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-81-8424-330-7 |pages=58–59 |url=https://books.google.com/books?id=_J2mslHZ4kQC&dq=fakhruddin+ali+ahmed+vote+bank&pg=PA59 |accessdate=4 September 2022 |language=en}}</ref>. Shu tariqa Ali Ahmadni [[Bangladesh|Sharqiy Pokistondan]] Hindistonga musulmonlarning koʻplab kirib kelishi va ularning Kongress partiyasi uchun oʻziga xos ovoz yigʻish quroliga aylanishida ayblashgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sekhawat |first=Vibhuti Singh |title=Assam: from accord to ULFA |date=2007 |publisher=Anamika Publishers & Distributors |isbn=978-81-7975-169-5 |page=107 |url=https://books.google.com/books?id=LW2x76MPOhoC&dq=fakhruddin+ali+ahmed+vote+bank&pg=PA107 |accessdate=4 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Nayar |first=Kuldip |date=24 August 2018 |title=Illegal migration in India |language=en |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/1787065/illegal-migration-india |url-status=live |access-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507051547/https://tribune.com.pk/story/1787065/illegal-migration-india |archive-date=7 May 2023}}</ref>. Huquqshunos Salmon Xurshid bu holatni Nellie qatliomiga olib kelgan asosiy sabab sifatida koʻrsatgan<ref>{{cite book |last1=Khurshid |first1=Salman |title=At Home in India: The Muslim Saga |date=1 December 2014 |publisher=Hay House, Inc |isbn=978-93-84544-12-6 |url=https://books.google.com/books?id=nRxnDwAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+nellie&pg=PT254 |access-date=4 September 2022 |language=en |archive-date=8 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708105852/https://books.google.com/books?id=nRxnDwAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+nellie&pg=PT254 |url-status=live }}</ref> == Ittifoq vaziri == === Irrigatsiya va energetika vaziri === 1966-yil yanvar oyida Assam moliya vaziri lavozimida ishlayotgan Faxruddin Ali Ahmad Indira Gandining birinchi kabinetida Ittifoqning [[irrigatsiya]] va [[energetika]] vaziri etib tayinlanadi. U Shastri kabinetiga chaqirilgan bir nechta vazirlardan biri boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Kochanek |first=Stanley A. |title=The Congress Party of India: The Dynamics of a One-Party Democracy |date=8 December 2015 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-7576-4 |page=99 |url=https://books.google.com/books?id=4BbWCgAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+appointed+to+cabinet+1966&pg=PA99 |accessdate=5 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |title=Assam Information |date=1963 |publisher=Directorate of Information & Public Relations |page=39 |url=https://books.google.com/books?id=tNuXHcHJFTUC&dq=fakhruddin+ali+ahmed&pg=RA18-PA39 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Jayakar |first=Pupul |title=Indira Gandhi: A Biography |date=27 November 1992 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-011462-1 |page=184 |url=https://books.google.com/books?id=gm5JGkb2rhkC&dq=fakhruddin+ali+ahmed+cabinet+pupul+jayakar&pg=PA206 |accessdate=5 September 2022 |language=en}}</ref>. Oʻsha yilning aprel oyida Ali Ahmad ikkinchi marta Rajya Sabha aʼzosi etib saylangan<ref>{{Kitob manbasi |title=Rajya Sabha Members Biographical Sketches 1952-2019 |date=October 2019 |publisher=Rajya Sabha Secretariat |location=New Delhi |page=34 |url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/ElectronicPublications/Member_Biographical_Book.pdf |accessdate=1 July 2023}}</ref>. === Taʼlim vaziri === Ahmad [[Muhammadali Karim Chagla]] oʻrniga Taʼlim vazirligiga oʻtkazilgan va 1966-yil 13-noyabrdan 1967-yil 12-martgacha Ittifoq taʼlim vaziri sifatida faoliyat yuritgan<ref>{{Kitob manbasi |title=Publication |date=1967 |publisher=Manager of Publications |page=1 |url=https://books.google.com/books?id=s2MPAQAAIAAJ&q=fakhruddin+ali+ahmed+education+minister |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=13 November 2016 |title=From the archives - dated November 14, 1966 |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/archives/article16379074.ece |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902063612/https://www.thehindu.com/archives/article16379074.ece |archive-date=2 September 2022}}</ref>. Ushbu faoliyatidagi qisqa muddat davomida Ali Ahmad [[Hindistonda taʼlim|vazirlikka]] ajratilgan mablagʻlarning kamayishi va uning taʼlimni qayta qurish dasturlariga taʼsiridan xavotirda ekanligini maʼlum qilgan va 1966-yildagi [[Banaras Hindu universiteti]] qonuniga oʻzgartirish kiritish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini oʻz nazoratiga olgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10 January 2017 |title=From the archives - dated January 11, 1967 |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/archives/article17018995.ece |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902063613/https://www.thehindu.com/archives/article17018995.ece |archive-date=2 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 November 2016 |title=From the archives - dated November 16, 1966 |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/archives/article16445676.ece |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902063611/https://www.thehindu.com/archives/article16445676.ece |archive-date=2 September 2022}}</ref>. === Sanoatni rivojlantirish va kompaniya ishlari vaziri === Ali Ahmad 1967-yil 13-martda sanoatni rivojlantirish va [[tadbirkorlik]] ishlari vaziri etib tayinlangan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=List of Members of the Council of Ministers as on March 13, 1967 |url=https://cabsec.gov.in/writereaddata/initial_compositions_of_council_of_ministers/english/1_Upload_2012.pdf |nashriyot=Cabinet Secretariat |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=2 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220902063614/https://cabsec.gov.in/writereaddata/initial_compositions_of_council_of_ministers/english/1_Upload_2012.pdf}}</ref>. 1967-yilgi parlament saylovlarida Ali Ahmad Assam shtatidagi Barpeta saylov okrugidan 60 foizdan ortiq ovoz toʻplab, Lok Sabhaga saylangan<ref>{{Kitob manbasi |title=Statistical Report on General Elections, 1967 to the Fourth Lok Sabha Vol: 1 |publisher=Election Commission of India |location=New Delhi |page=113 |url=https://eci.gov.in/files/file/4114-general-election-1967-vol-i-ii/ |accessdate=2 September 2022}}</ref>. Faxruddin Ali Ahmad Sanoat taraqqiyoti vaziri boʻlgan davrda, uning vazirligi Texnik rivojlanish bosh boshqarmasi orqali Sanjay Gandiga yiliga 50 000 ta Maruti avtomobillarini ishlab chiqarish niyati toʻgʻrisida maktub yoʻllagan. Garchi Gandi bunday korxonani yaratish uchun zarur boʻlgan texnik tajriba va kapitalga ega boʻlmasa ham, ushbu loyihaga ishonch bildirgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Prakash |first=Gyan |title=Emergency Chronicles: Indira Gandhi and Democracy's Turning Point |date=6 July 2021 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-21736-9 |pages=230–234 |url=https://books.google.com/books?id=ZagSEAAAQBAJ&q=FAKHRUDDIN+ALI+AHMED |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref>. 1969-yilda Faxruddin Ali Ahmad [[Hindistondagi siyosiy partiyalar ro'yxati|siyosiy partiyalarga]] korporativ moliyalashtirishni taqiqlovchi qonun loyihasini taqdim etgan<ref>{{Cite journal|title=Business and Politics|journal=Economic and Political Weekly|date=1976|volume=11|issue=35|pages=M71|jstor=4364883|url=https://www.jstor.org/stable/4364883|access-date=2 September 2022|issn=0012-9976|archivedate=2 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220902075024/https://www.jstor.org/stable/4364883}}</ref>. Shuningdek, u Swatantra partiyasini moliyalashtirishga yoʻl qoʻymaslik orqali uning faoliyatini toʻxtatishni maqsad qilgan. Moliyalashtirishning muqobil mexanizmini oʻrnatmagan holda joriy etilgan taqiq, partiyalar uchun saylov jamgʻarmalarining asosiy qonuniy manbaining bekor qilinishiga va keyinchalik saylovoldi tashviqotini moliyalashtirishda noqonuniy amaliyotlarning koʻpayishiga sabab boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Sahoo |ism=Niranjan |sarlavha=Financing elections in India: A scrutiny of corporate donation |url=https://www.orfonline.org/expert-speak/financing-elections-india-scrutiny-corporate-donation-49750/ |ish=ORF |nashriyot=Observer Research Foundation |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=2 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220902075026/https://www.orfonline.org/expert-speak/financing-elections-india-scrutiny-corporate-donation-49750/}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gowda|first1=M.V. Rajeev|last2=Sreedharan|first2=E.|title=Reforming India's Party Financing and Election Expenditure Laws|journal=Election Law Journal|date=2012|volume=11|issue=2|pages=227–228|doi=10.1089/elj.2011.0131|url=https://casi.sas.upenn.edu/sites/default/files/upiasi/Reforming%20India%27s%20Party%20Financing%20and%20Election%20Expenditure%20Laws.pdf|access-date=2 July 2023|archivedate=2 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230702080514/https://casi.sas.upenn.edu/sites/default/files/upiasi/Reforming%20India%27s%20Party%20Financing%20and%20Election%20Expenditure%20Laws.pdf}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=4 February 2015 |title=The resilience of briefcase politics |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-resilience-of-briefcase-politics/ |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902075024/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-resilience-of-briefcase-politics/ |archive-date=2 September 2022}}</ref>. 1969-yilning sentyabrida Faxruddin Ali Ahmad [[Rabot (shahar)|Marokashning Rabot shahridagi]] [[Islom hamkorlik tashkilotining Islom sammiti|Islom sammitiga]] Hindiston delegatsiyasi rahbari sifatida yuborilgan. Biroq, Hindiston delegatsiyasi Marokashga kelgach, [[general]] [[Ayub Xon (general)|Ayub Xon]] boshchiligidagi Pokiston delegatsiyasining eʼtirozlariga koʻra sammitda qatnashishi taqiqlangan. Bu voqea Hindiston uchun diplomatik [[fiasko]] hisoblangan va parlamentda ishonchsizlikka sabab boʻlgan. Avgust oyida partiyadagi boʻlinishdan keyin Kongress partiyasining parlamentdagi kuchi pasaygan<ref name=":7">{{Cite journal|last=Rubinoff|first1=Arthur G.|title=Normalization of India-Israel Relations: Stillborn for Forty Years|journal=Asian Survey|date=1995|volume=35|issue=5|page=498|doi=10.2307/2645750|jstor=2645750|url=https://www.jstor.org/stable/2645750|access-date=2 September 2022|issn=0004-4687|archivedate=2 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220902075046/https://www.jstor.org/stable/2645750}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Bhattacherjee |first=Kallol |date=5 December 2020 |title=Organisation of Islamic Cooperation: Islamic multilateralism with internal fissures |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/international/organisation-of-islamic-cooperation-islamic-multilateralism-with-internal-fissures/article33260309.ece |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902075046/https://www.thehindu.com/news/international/organisation-of-islamic-cooperation-islamic-multilateralism-with-internal-fissures/article33260309.ece |archive-date=2 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=22 March 2022 |title=Pakistan Hosts Mega OIC Meet Amidst Political Turmoil, China's Wang Yi Attends |language=en |work=Outlook India |url=https://www.outlookindia.com/international/pakistan-hosts-mega-oic-meet-amidst-political-turmoil-china-s-wang-yi-attends-news-188068 |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902075046/https://www.outlookindia.com/international/pakistan-hosts-mega-oic-meet-amidst-political-turmoil-china-s-wang-yi-attends-news-188068 |archive-date=2 September 2022}}</ref>. === Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi vaziri === Faxruddin Ali Ahmad 1970-yil 27-iyunda [[Oziq-ovqat]] va [[qishloq xoʻjaligi]] vaziri etib tayinlangan va bu lavozimda 1974-yil 3-iyulgacha xizmat qilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=List of Members of the Council of Ministers as on June 27, 1970 |url=https://www.cabsec.gov.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_2826.pdf |nashriyot=Cabinet Secretariat, Government of India |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=12 October 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221012030215/https://www.cabsec.gov.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_2826.pdf}}</ref><ref name=":6">{{Veb manbasi |sarlavha=No.55/1/1/74-CF dated 3 July, 1974 |url=https://www.cabsec.gov.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_2746.pdf |nashriyot=Cabinet Secretariat, Government of India |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=12 October 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221012025511/https://www.cabsec.gov.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_2746.pdf}}</ref>. U 1971-yilgi umumiy saylovda Barpeta partiyasidan qayta saylangan va yigʻilgan ovozlarning 72% dan ortigʻini qoʻlga kiritgan<ref>{{Kitob manbasi |title=Statistical Report on General Elections, 1971 to the Fifth Lok Sabha Volume I |publisher=Election Commission of India |location=New Delhi |page=116 |url=https://eci.gov.in/files/file/4115-general-election-1971-vol-i-ii/ |accessdate=2 September 2022}}</ref>. 1971-yil may oyida 1954-yildagi „Musulmonlar vaqflari toʻgʻrisida“gi qonunga muvofiq [[Vaqf|vaqfga]] masʼul vazir etib tayinlangan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=No.55/1/1/71-CF dated 12 May 1971 |url=https://www.cabsec.gov.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_2803.pdf |nashriyot=Cabinet Secretariat, Government of India |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=9 July 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220709161752/https://cabsec.gov.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_2803.pdf}}</ref>. 1971-yilda shtat hukumatlariga keng qamrovli yer islohotini oʻtkazishda yordam berish maqsadida Faxruddin Ali Ahmad raislik qilgan Yer islohotlari boʻyicha Markaziy qoʻmita tuzilgan<ref>{{Kitob manbasi |title=Socialist India |date=1970 |publisher=Indian National Congress. All India Congress Committee. |page=13 |url=https://books.google.com/books?id=2PhRAQAAMAAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed&pg=RA2-PA14 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref>. Qoʻmita tavsiyalari asosida yer chegaralari oila darajasida belgilangan, oila tarkibiga faqat er, xotin va ularning voyaga yetmagan bolalari kiritilgan. 2,7 million gektar ortiqcha yer uchastkalari mavjudligi aniqlangan, ularning 53 foizi keyinchalik rejalashtirilgan [[Tabaqa|tabaqalar]] va [[Qabilalar|qabilalarga]] mansub odamlar oʻrtasida qayta taqsimlangan<ref>{{Kitob manbasi |last=Garg |first=Subhash Chandra |title=The Ten Trillion Dream: State Of Indian Economy And The Policy Reforms Agenda |date=28 February 2022 |publisher=Penguin Random House India Private Limited |isbn=978-93-5492-492-7 |url=https://books.google.com/books?id=P_VgEAAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+agriculture+minister&pg=PT204 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref>. Vazir sifatida Faxruddin Ali Ahmad ishlab chiqarishdagi kamchiliklarni qoplash uchun oziq-ovqat va oʻgʻitlar zaxiralarini yaratishni qoʻllab-quvvatlagan<ref>{{Kitob manbasi |title=The Political Economy of India's Foreign Policy |date=15 March 2014 |publisher=KW Publishers Pvt Ltd |isbn=978-93-85714-47-4 |url=https://books.google.com/books?id=uke6DQAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+agriculture+minister&pg=PT80 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref>. Hindiston hukumati tomonidan [[bugʻdoy]] ulgurji savdosini milliylashtirish 1973-yilda aynan Ali Ahmad davrida amalga oshirilgan. Garchi bu jarayon bozor sharoitlarining buzilishini oldini olishga va narxlar barqarorligini taʼminlashga qaratilgan boʻlsa-da, siyosat harakati xavfli boʻlib, xaridlarning va zaxiralarning kamayishiga olib kelgan. Faxruddin Ali Ahmad oxir-oqibat 60 million tonnadan ortiq donni yuqori narxlarda import qilishga majbur boʻlgan. Shunday qilib, [[guruch]] savdosiga hamda 1974-yil apreldagi bugʻdoy hosiliga milliylashtirishni kengaytirish takliflari bekor qilingan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sahgal |first=Nayantara |title=Indira Gandhi: Tryst With Power |date=23 November 2017 |publisher=Penguin Random House India Private Limited |isbn=978-93-87625-15-0 |url=https://books.google.com/books?id=kR1eDwAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+education+minister&pg=PT381 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Varshney |first=Ashutosh |title=Democracy, Development, and the Countryside: Urban-Rural Struggles in India |date=18 September 1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64625-3 |pages=96–97 |url=https://books.google.com/books?id=bnNPJKw9CDsC&dq=fakhruddin+ali+ahmed+agriculture+minister&pg=PA96 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref>. == Hindiston Prezidenti sifatida faoliyati (1974—1977) == === Prezident etib saylanishi === [[Fayl:Swearing_in_ceremony_of_President_of_India_Fakhruddin_Ali_Ahmed.jpg|thumb|Prezident Ali Ahmadning qasamyod marosimi Bosh sudya A. N. Rey tomonidan amalga oshirilmoqda.]] 1974-yil iyul oyida Faxruddin Ali Ahmad [[Indira Gandi]] va Kongress partiyasi tomonidan Hindistonning navbatdagi prezidenti boʻlishga nomzod sifatida tanlangan. Bu bilan ular 1969-yilda Kongress partiyasi koʻmagida ushbu lavozimga saylangan oʻsha paytdagi vitse-prezident [[Gopal Svarup Pathak|Gopal Svarup Pathakni]] lavozimdan chetlatishga urinishgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=31 August 1969 |title=India Elects Pathak as Vice President |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1969/08/31/archives/india-elects-pathak-as-vice-president.html?url= |url-status=live |access-date=1 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630163503/https://www.nytimes.com/1969/08/31/archives/india-elects-pathak-as-vice-president.html?url= |archive-date=30 June 2023}}</ref><ref>{{Cite journal|journal=Current History|date=1974|volume=67|issue=397|pages=137–144|jstor=45313138|url=https://www.jstor.org/stable/45313138|access-date=2 September 2022|issn=0011-3530|title=The Month in Review|doi=10.1525/curh.1974.67.397.137|archivedate=2 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220902085009/https://www.jstor.org/stable/45313138}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=3 August 2022 |title=The presidential polls and Naidu's non-elevation |work=The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2022/aug/03/the-presidential-polls-and-naidus-non-elevation-2483422.html |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902085011/https://www.newindianexpress.com/opinions/2022/aug/03/the-presidential-polls-and-naidus-non-elevation-2483422.html |archive-date=2 September 2022}}</ref>. 1974-yilgi Hindistondagi prezidentlik saylovlari uchun ovoz berish 17-avgust kuni ikki nomzod Kongress partiyasidan Ali Ahmad va muxolifat nomzodi, Inqilobiy sotsialistik partiyadan boʻlgan, Lok Sabha deputati [[Tridib Chaudhuri]] oʻrtasida boʻlib oʻtgan. Ali Ahmad 765&nbsp;587&nbsp;ta (berilgan 954&nbsp;783&nbsp;ta ovozning 80,18 foizini) Tridib Chaudhuri esa 189&nbsp;196&nbsp;ta ovoz toʻplagan va 20-avgust kuni saylovda yutib chiqqanligi eʼlon qilingan<ref>{{Kitob manbasi |title=Election to the Office of President of India 2017 |date=2017 |publisher=Election Commission of India |location=New Delhi |page=22 |url=https://eci.gov.in/files/file/6925-background-material-related-to-election-to-the-office-of-president-of-india-2017/ |accessdate=2 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=9 June 2022 |title=Explained: How the President of India is elected |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-how-the-president-is-elected-7961048/ |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828033719/https://indianexpress.com/article/explained/explained-how-the-president-is-elected-7961048/ |archive-date=28 August 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=24 July 2017 |title=Meira Kumar May Have Lost to Kovind, but She Had the Highest Vote Share for a Runner-Up Since 1969 |work=The Wire |url=https://thewire.in/politics/meira-kumar-kovind-bjp-presidential-polls |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902085011/https://thewire.in/politics/meira-kumar-kovind-bjp-presidential-polls |archive-date=2 September 2022}}</ref>. Ahmad 1974-yil 24-avgustda Hindistonning beshinchi prezidenti sifatida qasamyod qilgan va bu lavozimni egallagan ikkinchi musulmon va Ittifoq Vazirlar Mahkamasidan toʻgʻridan-toʻgʻri prezidentlikka koʻtarilgan birinchi shaxs boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sabharwal |first=Gopa |title=India Since 1947: The Independent Years |date=29 August 2017 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-5214-089-3 |url=https://books.google.com/books?id=D9gvCgAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+announced+candidate&pg=PT185 |accessdate=2 September 2022 |language=en}}</ref><ref name="The National Archives">{{Veb manbasi |sarlavha=FM AMEMBASSY NEW DELHI TO SECSTATE WASHDC PRIORITY 3370 |url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=171325&dt=2474&dl=1345 |nashriyot=The National Archives |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=2 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220902085013/https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=171325&dt=2474&dl=1345}}</ref>. U, shuningdek, 1952-yilgi [[Prezident|Prezidentlik]] va [[Vitse-prezident]] saylovlari toʻgʻrisidagi qonunga koʻra, 2,500 dollar miqdorida garov puli qoʻygan va prezidentlik saylovlarida har bir nomzod tomonidan qoʻllab-quvvatlanishini majburiy qilib qoʻygan birinchi prezident boʻlgan. Ali Ahmadning saylovi Hindiston Oliy sudida advokat Charu Lal Sahu tomonidan muvaffaqiyatsizlikka uchragan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Beyond the numbers: Elections of all but two Presidents were challenged in the Supreme Court |url=https://www.freepressjournal.in/legal/beyond-the-numbers-elections-of-all-but-two-presidents-were-challenged-in-the-supreme-court |ish=Free Press Journal |qaralgan sana=2 September 2022 |til=en |arxivsana=2 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220902085012/https://www.freepressjournal.in/legal/beyond-the-numbers-elections-of-all-but-two-presidents-were-challenged-in-the-supreme-court}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Charan Lal Sahu vs Shri Fakruddin Ali Ahmed & Ors |url=https://indiankanoon.org/doc/1003748/ |qaralgan sana=2 September 2022 |arxivsana=2 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220902085011/https://indiankanoon.org/doc/1003748/}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 July 2017 |title=How India's Presidents were elected, from Rajendra Prasad to Pranab Mukherjee |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/presidential-elections-how-indias-presidents-were-elected-from-rajendra-prasad-to-pranab-mukherjee-4758847/6/ |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902085009/https://indianexpress.com/photos/picture-gallery-others/presidential-elections-how-indias-presidents-were-elected-from-rajendra-prasad-to-pranab-mukherjee-4758847/6/ |archive-date=2 September 2022}}</ref>. === Favqulodda vaziyatning eʼlon qilinishi === Ali Ahmad 1975-yil 25-iyunga oʻtar kechasi [[Hindiston Konstitutsiyasi|Hindiston Konstitutsiyasining]] 352-moddasiga asosan Bosh vazir Indira Gandi maslahati bilan [[Favqulodda holat|milliy favqulodda holat]] joriy qiladi. Garchi unga konstitutsiyaviy nomuvofiqlik holati koʻrsatilgan boʻlsa-da, Ali Ahmad hech qanday savollarga oʻrin qoldirmagan va favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi buyruqni imzolagan. Uning loyihasi Bosh vazirning shaxsiy kotibi Rajinder Kumar Dhawan tomonidan taqdim etilgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Noorani |first=A. G. |title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability |date=5 December 2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-908778-5 |url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed&pg=PT294 |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Kapoor |first=Coomi |title=The Emergency: A Personal History |date=15 June 2016 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-5214-119-7 |page=30 |url=https://books.google.com/books?id=ABbLCQAAQBAJ&q=Emergency+Chronicles:+Indira+Gandhi+and+Democracy%27s+Turning+Point |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Prakash |first=Gyan |title=Emergency Chronicles: Indira Gandhi and Democracy's Turning Point |date=6 July 2021 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-21736-9 |pages=161–162 |url=https://books.google.com/books?id=ZagSEAAAQBAJ&q=FAKHRUDDIN+ALI+AHMED |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref>. [[Fayl:President_Shri_Fakhruddin_Ali_Ahmed_in_his_Study,_Rashtrapati_Bhavan.jpg|thumb| Faxruddin Ali Ahmad oʻz kabinetida, Rashtrapati Bhavan|left]] Ertasi kuni erta tongda Dehlidagi gazeta idoralarida elektr taʼminoti uzilib, muxolif partiyalarning asosiy yetakchilari hibsga olingan. Vazirlar Mahkamasi 26-iyun kuni ertalab soat 7:00 da yigʻilish oʻtkazgan, u yerda kechasi favqulodda vaziyat joriy etilgani haqida bosh vazir xabardor qilgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Jaffrelot |first=Christophe and Anil, Pratinav |title=India's First Dictatorship: The Emergency, 1975-1977 |date=7 February 2021 |publisher=HarperCollins |isbn=978-93-90351-53-4 |url=https://books.google.com/books?id=T7YQEAAAQBAJ&q=Emergency+Chronicles:+Indira+Gandhi+and+Democracy%27s+Turning+Point |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Roychowdhury |first=Ardrija |date=25 June 2018 |title=Four reasons why Indira Gandhi declared Emergency |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/research/four-reasons-why-indira-gandhi-declared-the-emergency-5232397/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220909202509/https://indianexpress.com/article/research/four-reasons-why-indira-gandhi-declared-the-emergency-5232397/ |archive-date=9 September 2022}}</ref>. Keyinchalik Bosh vazir Indira Gandi Butun Hindiston radiosi orqali xalqqa murojaat qilib, „Prezident favqulodda holat eʼlon qildi. Ammo bu vahima qiladigan narsa emas“ degan soʻzlar bilan vaziyatni eʼlon qilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=27 June 1975 |title=Speech and Proclamation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/06/27/archives/speech-and-proclamation.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903040148/https://www.nytimes.com/1975/06/27/archives/speech-and-proclamation.html |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 June 2022 |title=On this day: Indira Gandhi declared Emergency; all you need to know |language=en |work=Firstpost |url=https://www.firstpost.com/india/on-this-day-indira-gandhi-declared-emergency-all-you-need-to-know-10831591.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903040143/https://www.firstpost.com/india/on-this-day-indira-gandhi-declared-emergency-all-you-need-to-know-10831591.html |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Bu Hindiston [[Demokratiya|demokratiyasi]] uchun zulmat davri sifatida tasvirlangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 June 2020 |title=When the pillars of democracy were shaken |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/when-the-pillars-of-democracy-were-shaken-emergency-1975-6476024/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903040143/https://indianexpress.com/article/opinion/when-the-pillars-of-democracy-were-shaken-emergency-1975-6476024/ |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 June 2022 |title=On This Day in 1975: A State of Emergency was Declared in India |language=en |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/lifestyle/on-this-day-in-1975-a-state-of-emergency-was-declared-in-india-5421685.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903040148/https://www.news18.com/news/lifestyle/on-this-day-in-1975-a-state-of-emergency-was-declared-in-india-5421685.html |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 June 2021 |title=June 25: On this day in 1975, Indira Gandhi imposed the Emergency |language=en |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/june-25-on-this-day-in-1975-indira-gandhi-imposed-the-emergency-what-remains-of-its-legacy-101624589306289.html |url-status=live |access-date=1 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701015016/https://www.hindustantimes.com/india-news/june-25-on-this-day-in-1975-indira-gandhi-imposed-the-emergency-what-remains-of-its-legacy-101624589306289.html |archive-date=1 July 2023}}</ref>. === Farmonlar va Konstitutsiyaviy tuzatishlar === Konstitutsiyaga kiritilgan oʻzgarishlarga binoan, bosh vazir va Ali Ahmadga farmonlar chiqarish, parlament qarorlarini chetlab oʻtish va farmon orqali boshqaruvga ruxsat berish vakolati berilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 June 2015 |title=40 years on, 7 things you need to know about Emergency imposed by Indira Gandhi |language=en |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/india/report-40-years-on-7-things-you-need-to-know-about-emergency-imposed-by-indira-gandhi-1997782 |url-status=live |access-date=1 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701021731/https://www.dnaindia.com/india/report-40-years-on-7-things-you-need-to-know-about-emergency-imposed-by-indira-gandhi-1997782 |archive-date=1 July 2023}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18 July 2022 |title=Presidential Election 2022: A look at all the presidents India has seen since 1950 |language=en |work=Moneycontrol |url=https://www.moneycontrol.com/news/photos/politics/presidential-election-2022-a-look-at-all-the-presidents-india-has-seen-since-1950-8845321-10.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903063922/https://www.moneycontrol.com/news/photos/politics/presidential-election-2022-a-look-at-all-the-presidents-india-has-seen-since-1950-8845321-10.html |archive-date=3 September 2022}}</ref>. 1975-yil avgust oyida parlament tomonidan qabul qilingan oʻttiz sakkizinchi va oʻttiz toʻqqizinchi Konstitutsiyaga oʻzgartirishlar toʻgʻrisidagi qonun loyihalari prezident vakolatlarini koʻpaytirgan. 38-tuzatish Favqulodda vaziyatni va shu davrda qabul qilingan qarorlarni sud tomonidan nazorat qilinishini man etgan. 39-tuzatish esa sudlarga prezident, vitse-prezident, bosh vazir va Lok Sabha so‘zlovchisiga qarshi berilgan saylovoldi arizalarini koʻrib chiqishni taqiqladi, sudlarda koʻrib chiqilayotgan ishlar oʻz kuchini yoʻqotgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Ananth |first=V Krishna |title=India Since Independence: Making Sense of Indian Politics |date=2008 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-4282-2 |page=159 |url=https://books.google.com/books?id=CBQ7BAAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+ordinance&pg=PA159 |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=The Constitution (Thirty-Eighth Amendment) Act, 1975{{!}}Legislative Department {{!}} Ministry of Law and Justice {{!}} GoI |url=https://legislative.gov.in/constitution-thirty-eighth-amendment-act-1975 |ish=legislative.gov.in |nashriyot=Ministry of Law & Justice, Government of India |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=16 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220916052921/https://legislative.gov.in/constitution-thirty-eighth-amendment-act-1975}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=The Constitution (Thirty-Ninth Amendment) Act, 1975{{!}}Legislative Department {{!}} Ministry of Law and Justice {{!}} GoI |url=https://legislative.gov.in/constitution-thirty-ninth-amendment-act-1975 |ish=legislative.gov.in |nashriyot=Ministry of Law & Justice, Government of India |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=6 August 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220806234435/https://legislative.gov.in/constitution-thirty-ninth-amendment-act-1975}}</ref>. 1975-yilda chiqarilgan farmoyishlar majburiy mehnatni bekor qilish toʻgʻrisidagi qarorni<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 October 1975 |title=Edmonton Journal 25 Oct 1975, page 8 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/471992818/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903073811/https://www.newspapers.com/image/471992818/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Minattur|first1=Joseph|title=Review of LAW, POWER AND JUSTICE|journal=Journal of the Indian Law Institute|date=1975|volume=17|issue=3|page=488|jstor=43950435|url=https://www.jstor.org/stable/43950435|access-date=1 July 2023|issn=0019-5731|archivedate=25 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230225114554/https://www.jstor.org/stable/43950435}}</ref>, teng ishlash yoki shunga oʻxshash ish uchun teng haq toʻlashni nazarda tutuvchi „Teng haq toʻlash toʻgʻrisida“gi farmon<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=EQUAL REMUNERATION ACT, 1976 |url=https://labour.gov.in/sites/default/files/equal_remuneration_act_1976.pdf |nashriyot=Ministry of Labour and Employment, Government of India |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=11 August 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220811072657/https://labour.gov.in/sites/default/files/equal_remuneration_act_1976.pdf}}</ref>, „Valyutani saqlash va kontrabanda faoliyatining oldini olish toʻgʻrisida“gi oʻzgartirishni oʻz ichiga oladi. Huquqbuzarlarni ikki yil muddatga hibsga olishga ruxsat beruvchi 1974-yilgi qonun<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2015 |title=December 15, Forty Years Ago |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/december-15-forty-years-ago/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903073824/https://indianexpress.com/article/opinion/december-15-forty-years-ago/ |archive-date=3 September 2022}}</ref> va Import va eksport (nazorati) toʻgʻrisidagi qonunga kiritilgan oʻzgartirishlar import litsenziyalari va import qilinadigan tovarlarni suiisteʼmol qilish bilan bogʻliq jinoyatlar uchun jazolarning ogʻirligini oshiruvchi qonunni oʻz ichiga oladi<ref>{{Kitob manbasi |title=Translations on South and East Asia |date=1975 |publisher=Joint Publications Research Service |page=40 |url=https://books.google.com/books?id=xpXMdRUcOioC&dq=fakhruddin+ali+ahmed+ordinance&pg=RA6-PA40 |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=24 June 2014 |title=Busy new year for Parliament |language=en |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19751231-busy-new-year-for-parliament-824072-2014-06-24 |url-status=live |access-date=2 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708105838/https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19751231-busy-new-year-for-parliament-824072-2014-06-24 |archive-date=8 July 2023}}</ref>. 1975-yil dekabr oyida Prezident Ahmad [[Misr]] va [[Sudan|Sudanga]] davlat tashrifi bilan borganida, hukumat tomonidan nomaqbul deb topilgan materiallarni nashr etishga toʻsqinlik qiluvchi, Hindiston Matbuot kengashi faoliyatini bekor qilish va ommaviy axborot vositalarida yoritilishga nisbatan amalga oshirilgan tashabbuslarni bekor qilish toʻgʻrisidagi uchta ijro qarori bilan maxsus elchi joʻnatgan. Ular [[Qohira|Qohirada]] Prezident tomonidan zudlik bilan imzolandi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=9 December 1975 |title=New Delhi Acts to Extend Hold Over Nation's Censored Press |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/12/09/archives/new-delhi-acts-to-extend-hold-over-nations-censored-press.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903073811/https://www.nytimes.com/1975/12/09/archives/new-delhi-acts-to-extend-hold-over-nations-censored-press.html |archive-date=3 September 2022}}</ref>. 1976-yil yanvar oyida [[Tamilnad|Tamilnadda]] Ali Ahmad bosh vazir M. Karunanidi boshchiligidagi hukumatni isteʼfoga chiqargach, shtat qonun chiqaruvchi assambleyasini tarqatib yuborgan va [[Prezident qoidasi|Prezident boshqaruvi]] eʼlon qilingan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Marthandam |first=Nambi |date=29 February 1976 |title=President Fakhruddin Ali Ahmed dismisses DMK ministry, places Tamil Nadu under President's Rule |language=en |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19760229-president-fakhruddin-ali-ahmed-dismisses-dmk-ministry-places-tamil-nadu-under-presidents-rule-819615-2015-04-29 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903073840/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19760229-president-fakhruddin-ali-ahmed-dismisses-dmk-ministry-places-tamil-nadu-under-presidents-rule-819615-2015-04-29 |archive-date=3 September 2022}}</ref>. 1976-yil mart oyida chiqarilgan ikkita farmonga koʻra, hukumat hisoblarini yuritish mas’uliyati Hindiston nazoratchisi va bosh auditoridan olinadi va alohida davlat idoralarining buxgalteriya boʻlimlariga yuklanadi, shu bilan birga nazoratchi va bosh auditor ushbu hisoblarning [[Audit|auditi]] uchun javobgar boʻladi<ref>{{Kitob manbasi |last=Sharma |first=Urmila |title=Public Administration |date=2006 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-81-7156-737-9 |page=418 |url=https://books.google.com/books?id=7Xy_3R9nFDIC&dq=fakhruddin+ali+ahmed+ordinance&pg=PA418 |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref>. 1976-yil iyun oyidagi qarorga koʻra, hukumatga „Ichki xavfsizlikni taʼminlash toʻgʻrisida“gi qonunga muvofiq hibsga olingan shaxsni hibsga olish asoslarini oshkor qilmasdan, bir yilgacha hibsda ushlab turishga ruxsat beruvchi qoidalarning amal qilish muddati bir yilga uzaytirildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=17 June 2016 |title=June 17, 1976, Forty Years Ago: MISA extended |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/june-17-1976-forty-years-ago-misa-extended-2857467/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903073825/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/june-17-1976-forty-years-ago-misa-extended-2857467/ |archive-date=3 September 2022}}</ref>. 1976-yil dekabr oyida qirq ikkinchi Konstitutsiyaga oʻzgartirish kiritish toʻgʻrisidagi qonunga Prezident Ali Ahmadning roziligini olinadi. Noyabr oyida parlamentning har ikki palatasi tomonidan qabul qilingan qonun loyihasi Konstitutsiya va muqaddimaning 59 ga yaqin moddasiga oʻzgartirishlar kiritishga asoslangan, bundan tashqari, fuqarolarning asosiy burchlarini oʻz ichiga olgan yangi boʻlim kiritilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Bhuwania |first=Anuj |date=2 December 2016 |title=Making of a legislative court |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/Making-of-a-legislative-court/article16750199.ece |url-status=live |access-date=2 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702071633/https://www.thehindu.com/opinion/lead/Making-of-a-legislative-court/article16750199.ece |archive-date=2 July 2023}}</ref>. Shu paytgacha shtat hukumatlari zimmasiga yuklangan bir qator mas’uliyatni Markaziy hukumatga oʻtkazgan va Lok Sabha vakolatini olti yilga uzaytirgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=11 January 2019 |title=Quota Bill cleared house in two days, here's how long some other Constitution amendments have taken |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/research/upper-caste-quota-economically-weaker-section-constitution-amendment-5533640/ |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904124017/https://indianexpress.com/article/research/upper-caste-quota-economically-weaker-section-constitution-amendment-5533640/ |archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Shakdher |first=S L |title=Parliament of India The Fifth Lok Sabha 1971-1977: A Study |date=1977 |publisher=Lok Sabha Secretariat |location=New Delhi |page=11 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/56244/1/Parliament_of_India_5th_LokSabha_English.pdf |accessdate=8 July 2023}}</ref>. === Favqulodda vaziyatni qoʻllab-quvvatlash === Prezident sifatida Ali Ahmad shu davr mobaynida Favqulodda vaziyat joriy etilishini yoqlab chiqqan. 1975-yil Mustaqillik kunidagi xalqqa murojaatida, u fuqarolarni Favqulodda vaziyat „oʻtish bosqichi“ ekanligini va uning joriy etilishi Hindistonni tartibsizliklardan qutqarish uchun zarur ekanligini aytgan. U, shuningdek, erkinlik „litsenziyaga aylanib qolmasligi“ haqida ogohlantirgan va xalqni ishlab chiqarishni koʻpaytirishga eʼtibor qaratishga chaqirgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 August 2015 |title=August 15 – Forty Years Ago: Emergency On Independence Day |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/august-15-forty-years-ago-emergency-on-independence-day/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903190941/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/august-15-forty-years-ago-emergency-on-independence-day/ |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=12 September 2015 |title=President Speaks |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/president-speaks/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903190942/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/president-speaks/ |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=30 October 2015 |title=October 30, Forty Years Ago: President On Press |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/october-30-forty-years-ago-president-on-press/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903190943/https://indianexpress.com/article/opinion/october-30-forty-years-ago-president-on-press/ |archive-date=3 September 2022}}</ref>. 1976-yil Respublika kunida xalqqa murojaat qilgan Ali Ahmad Favqulodda vaziyat [[Hindiston iqtisodiyoti|Hindiston iqtisodiyotiga]] yordam berganini va „barcha darajalarda milliy intizom“ ga sabab boʻlganligini aytgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=26 January 2016 |title=January 26, 1976, Forty Years Ago: Republic Day Address |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/january-26-1976-forty-years-ago-republic-day-address/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903190945/https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/january-26-1976-forty-years-ago-republic-day-address/ |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 August 2016 |title=August 15, 1976, Forty Years Ago: President speaks |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/august-15-1976-forty-years-ago-president-speaks-2975922/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903190943/https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/august-15-1976-forty-years-ago-president-speaks-2975922/ |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Aslida Ali Ahmadning Favqulodda vaziyat borasida bir qator shubhalari boʻlgan. Bu 1976-yil avgust oyida Dehlidagi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] elchixonasi tomonidan yuborilgan elchilar tomonidan aniqlangan boʻlib, unga koʻra Ali Ahmad va Bosh vazir Indira Gandi oʻrtasida alohida faoliyat yuritishi taklif qilingan. Indira Gandining butun vazirlar tarkibini yosh vazirlar bilan almashtirish taklifi ham Ali Ahmad tomonidan berilgan. Surya jurnalining ochilish soni uchun bergan bayonotida Ali Ahmad „Indira Gandining va, albatta, uning oʻgʻlining ayrim harakatlaridan shubhada ekani“ va Indira Gandi ayrim masalalarda prezidentga javob berishdan bosh tortgani, hamda o‘sha vaqtda aytgan qoʻpol soʻzlari uchun Sanjay Gandi nomidan kechirim soʻragani qayd etilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Wikileaks cables: When ex-president Fakhruddin Ali Ahmed forced Indira Gandhi to apologise - Indian Express |work=archive.indianexpress.com |url=http://archive.indianexpress.com/news/wikileaks-cables-when-expresident-fakhruddin-ali-ahmed-forced-indira-gandhi-to-apologise/1100852/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625030012/http://archive.indianexpress.com/news/wikileaks-cables-when-expresident-fakhruddin-ali-ahmed-forced-indira-gandhi-to-apologise/1100852/ |archive-date=25 June 2021}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1 June 2015 |title=President Fakhruddin Ali Ahmed Was Wary of the Emergency |work=The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2015/jun/21/president-fakhruddin-ali-ahmed-was-wary-of-the-emergency-772450.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903190941/https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2015/jun/21/President-Fakhruddin-Ali-Ahmed-Was-Wary-of-the-Emergency-772450.html |archive-date=3 September 2022}}</ref>. === Abu Ibrohimning prezidentligi === 1975-yil 10-dekabrda Abu Ibrohim haqidagi multfilm Indian Express nashrida [[Senzura|hukumat senzuralarining]] eʼtiboridan chetda qolib ketgan deya tariflangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 May 2019 |title=At wit's end: When the cartoon is turned into a target, democracy becomes a joke |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/mamata-banerjee-cartoon-bjp-activist-priyanka-sharma-arrest-at-wits-end-5727807/ |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904082125/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/mamata-banerjee-cartoon-bjp-activist-priyanka-sharma-arrest-at-wits-end-5727807/ |archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Unnithan |first=Sandeep |date=30 December 2019 |title=Cutting etch |language=en |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary-issue/story/20191230-india-illustrated-1629593-2019-12-23 |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904082131/https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary-issue/story/20191230-india-illustrated-1629593-2019-12-23 |archive-date=4 September 2022}}</ref>. [[Multfilm|Multfilmda]] Ahmadning yarim yalangʻoch holatda va toʻldirilgan [[Vanna|vannada]] oʻzi imzolagan qogʻozni rasmiy kostyum va koʻylak kiygan odamning choʻzilgan qoʻliga taqdim etayotganligi aks etgan. Nutqda shunday deyilgan: „Agar boshqa buyruqlar boʻlsa, ularga kutishlarini ayting“<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 July 2017 |title=Importance of India's 14th President Ram Nath Kovind |language=en |work=www.thehindubusinessline.com |url=https://www.thehindubusinessline.com/opinion/editorial/beyond-the-party/article9781644.ece |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904082124/https://www.thehindubusinessline.com/opinion/editorial/beyond-the-party/article9781644.ece |archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 January 2006 |title=No ifs, no buts, no Buta |language=en |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india/no-ifs-no-buts-no-buta/story-uk8sTrbkMWu9pQ6gBQ9H6H.html |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904082126/https://www.hindustantimes.com/india/no-ifs-no-buts-no-buta/story-uk8sTrbkMWu9pQ6gBQ9H6H.html |archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Mukhopadhyay |first=Nilanjan |date=30 November 2019 |title=Can Kovind live up to his true role as Prez? |language=en |work=Deccan Chronicle |url=https://www.deccanchronicle.com/opinion/columnists/301119/can-kovind-live-up-to-his-true-role-as-prez.html |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904082131/https://www.deccanchronicle.com/opinion/columnists/301119/can-kovind-live-up-to-his-true-role-as-prez.html |archive-date=4 September 2022}}</ref>. Ali Ahmadning oʻz oldiga qoʻyilgan farmonlarni oʻylamay imzolashi [[parodiya]] qilingan mazkur multfilm, Favqulodda vaziyatning timsoliga aylangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=9 March 2008 |title=The Sunday Tribune - Spectrum |work=www.tribuneindia.com |url=https://www.tribuneindia.com/2008/20080309/spectrum/book7.htm |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708151922/https://www.tribuneindia.com/2008/20080309/spectrum/book7.htm |archive-date=8 July 2023}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gupta |first=Shekhar |date=7 September 2011 |title=We, the thieving people |work=The Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/we-the-thieving-people/780109/3 |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709142753/http://archive.indianexpress.com/news/we-the-thieving-people/780109/3 |archive-date=9 July 2023}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Mehta |first=Alok |title=Power, Press and Politics: Half a Century of Journalism and Politics |date=28 April 2021 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-93-89867-73-2 |url=https://books.google.com/books?id=KxcnEAAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+bathtub&pg=PT98 |accessdate=4 September 2022 |language=en}}</ref>. Multfilm Ahmadning obroʻsiga tuzatib boʻlmas darajada putur yetkazgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Mukhopadhyay |first=Nilanjan |date=30 November 2019 |title=Can Kovind live up to his true role as Prez? |publisher=Deccan Chronicle |url=https://www.deccanchronicle.com/opinion/columnists/301119/can-kovind-live-up-to-his-true-role-as-prez.html |url-status=live |access-date=1 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708105840/https://www.deccanchronicle.com/opinion/columnists/301119/can-kovind-live-up-to-his-true-role-as-prez.html |archive-date=8 July 2023}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Khanduri |first=Ritu Gairola |title=Caricaturing Culture in India: Cartoons and History in the Modern World |date=2 October 2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04332-9 |url=https://books.google.com/books?id=lf-GBAAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed+bathtub&pg=PA215 |accessdate=4 September 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=13 June 2022 |title=12 June 1975: The Day That Changed India, Shook Indira |work=Open The Magazine |url=https://openthemagazine.com/columns/day-changed-india-shook-indira/ |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904082126/https://openthemagazine.com/columns/day-changed-india-shook-indira/ |archive-date=4 September 2022}}</ref>. === Davlat tashriflari === Prezident Ahmad prezidentlik davrida [[Indoneziya]], [[Vengriya]], [[Yugoslaviya]], [[Misr]], [[Sudan]], [[Eron]] va [[Malayziya|Malayziyaga]] davlat tashrifi bilan borgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=President to visit Indonesia |url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/EXTERNAL%20AFFAIRS/1975-MAY-AUG-EXTERNAL-AFFAIRS-VOL-II/EXT-1975-05-12_013.pdf |ish=archive.pib.gov.in |nashriyot=Press Information Bureau |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=3 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220903091610/https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/EXTERNAL%20AFFAIRS/1975-MAY-AUG-EXTERNAL-AFFAIRS-VOL-II/EXT-1975-05-12_013.pdf}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=State Visits of Shri Fakhruddin Ali Ahmed |url=https://rashtrapatisachivalaya.gov.in/sites/default/files/formerpresident_visit/faa_statevisit.pdf |nashriyot=President's Secretariat, New Delhi |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=20 November 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221120064932/https://rashtrapatisachivalaya.gov.in/sites/default/files/formerpresident_visit/faa_statevisit.pdf}}</ref>. Uning 1975-yil mart oyida [[Faysal ibn Abdulaziz as-Saud|qirol Faysalning]] dafn marosimida qatnashish uchun [[Saudiya Arabistoni|Saudiya Arabistoniga]] tashrifi, Hindiston Prezidentining boshqa [[Davlat boshligʻi|davlat rahbarining]] dafn marosimida birinchi marta shaxsan ishtirok etishi va Hindistonning yuqori martabali rahbarining Saudiya Arabistoniga [[Jawaharlal Neru]] tashrifidan keyingi ilk tashrifi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2 April 2016 |title=Premier's visit will add new dimension to Saudi-India links |language=en |work=Arab News |url=https://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/904271 |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904171649/https://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/904271 |archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|title=King Faisal assassinated|journal=Socialist India|date=1974|volume=10|issue=2|page=30|url=https://books.google.com/books?id=nlOP5tT2CPMC&q=Fakhruddin+Ali+Ahmed&pg=RA26-PA30|access-date=3 September 2022|publisher=Indian National Congress. All India Congress Committee.|language=en|archivedate=9 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709143243/https://books.google.com/books?id=nlOP5tT2CPMC&q=Fakhruddin+Ali+Ahmed&pg=RA26-PA30}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=India-Saudi Arabia Bilateral Relations |url=https://www.eoiriyadh.gov.in/page/india-saudi-bilateral-relations/ |ish=www.eoiriyadh.gov.in |nashriyot=Embassy of India, Riyadh, Saudi Arabia |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=3 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220903091606/https://www.eoiriyadh.gov.in/page/india-saudi-bilateral-relations/}}</ref>. Yugoslaviyaga tashrifi chogʻida [[Kosovo|Kosovoning]] Pristina universiteti tomonidan unga yuridik fanlar doktori ilmiy darajasi berilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=NR1409 |url=https://mib.gov.in/filmsdivisionvideo/nr1409 |ish=mib.gov.in |nashriyot=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |qaralgan sana=4 September 2022 |arxivsana=3 October 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221003012251/https://www.mib.gov.in/filmsdivisionvideo/nr1409}}</ref>. 1975-yil dekabr oyida Sudanga davlat tashrifi chogʻida Ali Ahmad [[Janubiy Sudan|Janubiy Sudanning]] [[Juba]] shahriga tashrif buyurgan va bu Hindiston oliy martabali vakilining Janubiy Sudanga qilgan dastlabki tashriflaridan biri boʻlgan, U Mintaqaviy xalqlar assambleyasida nutq soʻzlagan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=India-South Sudan Relations |url=https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/India-South_Sudan_Eng_Relations.pdf |nashriyot=Ministry of External Affairs, New Delhi |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=12 October 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221012025517/https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/India-South_Sudan_Eng_Relations.pdf}}</ref>. === Sportga qiziqishi === Ali Ahmad butun umri davomida sport bilan shugʻullangan va prezidentlik davrida ham [[golf]] oʻynab turgan<ref name=":1" /><ref>{{Kitob manbasi |last=Mansingh |first=Surjit |title=Historical Dictionary of India |date=9 May 2006 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6502-0 |page=42 |url=https://books.google.com/books?id=6HAeAgAAQBAJ&dq=fakhruddin+ali+ahmed&pg=PA42 |accessdate=4 September 2022 |language=en}}</ref>. U [[chim ustida xokkey]] boʻyicha yarim himoyachi boʻlgan va Kembrijdagi Birlashgan Universitetlar xokkey jamoasida oʻynagan<ref name=":1">{{Kitob manbasi |title=The Presidential Retreats of India |date=2015 |publisher=Publications Division, Ministry of Information & Broadcasting, Government of India |isbn=978-81-230-2075-4 |page=236 |url=https://archive.org/stream/presidentialretr00newd/presidentialretr00newd_djvu.txt |accessdate=4 September 2022}}</ref>. Koʻp yillar davomida Assam shtati futbol va kriket assotsiatsiyalari prezidenti boʻlgan. Assam sport kengashi raisining oʻrinbosari boʻlib ishlagan va keyinchalik Butun Hindiston [[tennis]] federatsiyasi prezidenti boʻlgan<ref name=":2" />. Ali Ahmad Shillong golf klubini va Rashtrapati Bhavandagi mini golf maydonini qayta tiklagan<ref name=":2">{{Yangiliklar manbasi |date=15 March 1977 |title=Sportsmen and sports-lovers mourn President Fakhruddin Ali Ahmed's death |language=en |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/magazine/sport/story/19770315-sportsmen-and-sports-lovers-mourn-president-fakhruddin-ali-ahmeds-death-823605-2014-07-25 |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904065047/https://www.indiatoday.in/magazine/sport/story/19770315-sportsmen-and-sports-lovers-mourn-president-fakhruddin-ali-ahmeds-death-823605-2014-07-25 |archive-date=4 September 2022}}</ref>. Ali Ahmad 1975-yilda Hindiston polo assotsiatsiyasining bosh homiysi boʻlgach Prezidentning Polo kubogini ochiq musobaqa sifatida oʻtkazishni taqdim etgan. 2005-yilda esa bu vaqtincha toʻxtatilgan, 2013-yildan beri Prezidentning Polo Kubogi ochiq turnir sifatida oʻtkazib kelinmoqda<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=The President's Polo Cup |url=https://rashtrapatisachivalaya.gov.in/rbtour/other-occasions/presidents-polo-cup |nashriyot=Rashtrapati Bhavan |qaralgan sana=4 September 2022 |arxivsana=4 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220904065045/https://rashtrapatisachivalaya.gov.in/rbtour/other-occasions/presidents-polo-cup}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=30 May 2021 |title=How successive Indian presidents patronised sports and became champions too |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/how-successive-indian-presidents-patronised-sports-and-became-champions-too-7335717/ |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904065047/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/how-successive-indian-presidents-patronised-sports-and-became-champions-too-7335717/ |archive-date=4 September 2022}}</ref>. == Vafoti va dafn == [[Fayl:President_Shri_Fakhruddin_Ali_Ahmed_administering_Oath_of_Vice_President_of_India_to_Shri_B.D._Jatti_at_Rashtrapati_Bhavan.jpg|thumb| Prezident Ahmad 1974-yil 31-avgustda Hindiston vitse-prezidenti B. D. Jattiga qasamyod keltirmoqda. Jatti Ahmad vafotidan keyin prezident vazifasini bajaruvchi shaxs boʻlib ishlagan.]] 1977-yil 10-fevralda [[Malayziya]], [[Filippin]] va [[Myanma|Birmada]] uchta davlat tashrifi bilan boʻlgan Ali Ahmad [[Kuala Lumpur|Kuala-Lumpurdan]] Nyu-Dehliga qaytib kelgan. U sogʻligʻi yomonlashgani sababli [[Hindiston — Malayziya munosabatlari|Malayziyadagi rasmiy uchrashuvlarini]] qisqartirishga majbur boʻlgan va Kuala Lumpur aeroportida oʻzi uchun tashkil etilgan faxriylar safida qatnasha olmagani xabar qilingandi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Chicago Tribune 11 Feb 1977, page 15 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/386648844/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903092838/https://www.newspapers.com/image/386648844/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref>. 11-fevral kuni ertalab 1966- va 1970-yillarda [[Miokard infarkti|yurak xurujiga]] uchragan va sogʻligʻining yaxshilanishi noaniq deb taʼriflangan Ahmad Rashtrapati Bhavandagi hammomida hushsiz yotgan holda topilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=12 February 2020 |title=From the archives of the Hindustan Times: February 12 |language=en |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/chronicles/from-the-archives-of-the-hindustan-times-february-12/story-LVe5pIPSQ5q3o5iDDkKi9J.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100330/https://www.hindustantimes.com/chronicles/from-the-archives-of-the-hindustan-times-february-12/story-LVe5pIPSQ5q3o5iDDkKi9J.html |archive-date=3 September 2022}}</ref>. U shifokorlar tomonidan kuzatuv ostiga olingan, ammo soat 8:52 da oʻlgan deb eʼlon qilingan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=13 February 2017 |title=February 13, 1977, Forty Years Ago: President's burial |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/february-13-1977-forty-years-ago-presidents-burial-4521313/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100323/https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/february-13-1977-forty-years-ago-presidents-burial-4521313/ |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Ali Ahmad Hindistonning oʻz lavozimida vafot etgan ikkinchi prezidenti boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Bhatnagar |first=Gaurav Vivek |date=15 June 2022 |title=Presidential Poll: As BJP Enjoys an Upper Hand, Opposition in Search of a Strong Candidate |work=The Wire |url=https://thewire.in/politics/presidential-poll-bjp-opposition-strong-candidate |url-status=live |access-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902085012/https://thewire.in/politics/presidential-poll-bjp-opposition-strong-candidate |archive-date=2 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Chicago Tribune 11 Feb 1977, page 15 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/386648844/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903092838/https://www.newspapers.com/image/386648844/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Vitse-prezident Basappa Danappa Jatti bir necha soat ichida prezident vazifasini bajaruvchi sifatida qasamyod qilgan va oʻn uch kunlik milliy motam eʼlon qilingan, milliy [[Hindiston bayrogʻi|bayroqlar]] [[Bayroqni yarim ustunda koʻtarish|yarimgacha]] tushirilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Borders |first=William |date=12 February 1977 |title=India Mourns Death of President |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1977/02/12/archives/india-mourns-death-of-president.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100330/https://www.nytimes.com/1977/02/12/archives/india-mourns-death-of-president.html |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Ali Ahmadning jasadi Rashtrapati Bhavanning Durbar zalida joylashgan boʻlib, u yerda oddiy fuqarolar, siyosatchilar, vazirlar va turli partiyalarning konstitutsiyaviy amaldorlari unga hurmat bajo keltirishgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Manitowoc Herald-Times 10 Feb 1978, page 21 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/291529284/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100322/https://www.newspapers.com/image/291529284/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=The Bellingham Herald 11 Feb 1977, page 2 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/769558737/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100332/https://www.newspapers.com/image/769558737/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref>. U davlat tomonidan, 13-fevral kuni parlament binosi yonidagi Jama masjidi hududiga dafn qilingan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=India: President Fakhruddin Ali Ahmed Buried With Full State Honours In Grounds Of Small New Delhi Mosque. |url=https://www.britishpathe.com/video/VLVADYTJNDT0QIPCDFY68CEBTA11L-INDIA-PRESIDENT-FAKHRUDDIN-ALI-AHMED-BURIED-WITH-FULL-STATE/query/Ahmed |ish=www.britishpathe.com |nashriyot=British Pathé |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=28 December 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221228144915/https://www.britishpathe.com/video/VLVADYTJNDT0QIPCDFY68CEBTA11L-INDIA-PRESIDENT-FAKHRUDDIN-ALI-AHMED-BURIED-WITH-FULL-STATE/query/Ahmed}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=The Pantagraph 14 Feb 1977, page Page 1 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/72963962/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100324/https://www.newspapers.com/image/72963962/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Uning dafn marosimida qatnashgan xorijlik taniqli shaxslar orasida [[AQSh prezidenti|prezident]] [[Jimmy Carter|Jimmy Carterning]] onasi Lillian Carter, Kent shahzodasi Michael va [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] vakili {{Tillararo havola|Mixail Georgadze|ru|Георгадзе,_Михаил_Порфирьевич}} ham boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Transcript-Telegram 12 Feb 1977, page 3 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/839484501/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100325/https://www.newspapers.com/image/839484501/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=The Tampa Tribune 14 Feb 1977, page 4 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/335002716/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100325/https://www.newspapers.com/image/335002716/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Ali Ahmadning oʻlimi 1977-yilgi umumiy saylov davrida sodir boʻlgan. Bu xabar Ali Ahmad Bosh vazir Indira Gandi maslahati bilan yanvar oyida parlamentni tarqatib yuborganidan keyin eʼlon qilingan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19 January 1977 |title=MRS. GANDHI, EASING CRISIS RULE, DECIDES ON MARCH ELECTION |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1977/01/19/archives/mrs-gandhi-easing-crisis-rule-decides-on-march-election-key.html |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130234104/https://www.nytimes.com/1977/01/19/archives/mrs-gandhi-easing-crisis-rule-decides-on-march-election-key.html |archive-date=30 November 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=23 January 2022 |title=Why Did Indira Gandhi Call for Elections in January 1977? |work=Open The Magazine |url=https://openthemagazine.com/special/indira-gandhi-call-elections-january-1977/ |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904084221/https://openthemagazine.com/special/indira-gandhi-call-elections-january-1977/ |archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Valley News 19 Jan 1977, page 11 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/833373490/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904084223/https://www.newspapers.com/image/833373490/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=4 September 2022}}</ref>. Uning oʻlimiga qaramay, saylovlar rejalashtirilganidek 1977-yil mart oyida oʻtkazilishiga qaror qilingan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Wichita Falls Times 11 Feb 1977, page 28 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/781552438/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904084222/https://www.newspapers.com/image/781552438/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Wausau Daily Herald 11 Feb 1977, page 4 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/274112623/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904084221/https://www.newspapers.com/image/274112623/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=4 September 2022}}</ref>. === Qabri === [[Fayl:Grave_of_former_Indian_President_Fakhrudhin_ali_ahmad.jpg|left|thumb| Ali Ahmad qabri]] Faxruddin Ali Ahmad maqbarasi arxitektor Habib Rahmon tomonidan loyihalashtirilgan. Rahmon, shuningdek, prezidentlik lavozimida vafot etgan birinchi musulmon prezident [[Zokir Husayn]] qabrining qurilishida ham meʼmorlik qilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16 September 2008 |title=Whose building is it anyway? |language=en |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/delhi/whose-building-is-it-anyway/story-IrLBjmSnssOFMoNzPZOsZL.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903141317/https://www.hindustantimes.com/delhi/whose-building-is-it-anyway/story-IrLBjmSnssOFMoNzPZOsZL.html |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18 July 2022 |title=Rajendra Prasad and Zakir Husain: The tale of India's longest and shortest-serving presidents |language=en |work=Firstpost |url=https://www.firstpost.com/india/rajendra-prasad-and-zakir-husain-the-tale-of-indias-longest-and-shortest-serving-presidents-10924701.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924122713/https://www.firstpost.com/india/rajendra-prasad-and-zakir-husain-the-tale-of-indias-longest-and-shortest-serving-presidents-10924701.html |archive-date=24 September 2022}}</ref>. Qabr [[Poʻlat|poʻlatdan]] yasalgan, konstruktiv elementlarga ichki qistirgichlar yordamida mahkamlangan yupqa hoshiyali [[marmar]] jalislardan iborat<ref>{{Veb manbasi |muallif=Rahman |ism=Ram |sarlavha=The tomb for President Ahmed |url=https://architexturez.net/pst/az-cf-194034-1592371763#:~:text=Habib%20Rahman%20designed%20three%20tombs,he%20was%20an%20avid%20admirer. |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=3 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220903141318/https://architexturez.net/pst/az-cf-194034-1592371763#:~:text=Habib%20Rahman%20designed%20three%20tombs,he%20was%20an%20avid%20admirer.}}</ref>. Qabrda [[Islom arxitekturasi|anʼanaviy islom shakllarining]] post-modern talqini<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Habib Rahman - Articles – bauhaus imaginista |url=https://www.bauhaus-imaginista.org/articles/6220/habib-rahman |ish=www.bauhaus-imaginista.org |qaralgan sana=3 September 2022 |til=en |arxivsana=28 June 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220628063727/https://www.bauhaus-imaginista.org/articles/6220/habib-rahman}}</ref> va [[Toj Mahal]] silueti tasvirlangan<ref>{{Kitob manbasi |last=Lang |first=Jon T. |title=A Concise History of Modern Architecture in India |date=2002 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-7824-017-6 |pages=53, 123 |url=https://books.google.com/books?id=gxyGbhlKQXQC&dq=habib+rahman+fakhruddin+ali+ahmed&pg=PA53 |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref>. Baʼzi tanqidchilarning fikriga koʻra, u Dehlining zamonaviy meʼmoriy merosining eng ajoyib qismlaridan biriga aylangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kapparath |first=Madhu |date=7 May 2017 |title=Delhi's Modern Architectural Heritage {{!}} Page 8 |language=en |work=Forbes India |url=https://www.forbesindia.com/aperture/slideshow/delhis-modern-architectural-heritage/46849/8#photo |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903141315/https://www.forbesindia.com/aperture/slideshow/delhis-modern-architectural-heritage/46849/8#photo |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Sengupta |first=Ranjana |title=Delhi Metropolitan |date=1 January 2008 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-86057-80-8 |url=https://books.google.com/books?id=52BCDQAAQBAJ&dq=habib+rahman+fakhruddin+ali+ahmed&pg=PT53 |accessdate=3 September 2022 |language=en}}</ref>. == Oilasi == [[Fayl:President_Shri_Fakhruddin_Ali_Ahmed_hosting_Banquet_in_honour_of_the_President_of_Bulgaria,_Rashtrapati_Bhavan.jpg|right|thumb|260x260px|Chapdan oʻngga tomon birinchi xonim Begim Obida Ahmad, Prezident Ahmad, Lyudmila Jivkova va Bolgariya Prezidenti Todor Jivkov .]] [[Fayl:Fakhruddin_Ali_Ahmed_1977_stamp_of_India.jpg|thumb| India Post tomonidan chiqarilgan esdalik markasi, Ali Ahmad tasvirlangan|left|281x281px]] Faxruddin Ali Ahmad [[Begim Obida Ahmad]] bilan oila qurgan va ularning ikki oʻgʻil va bir qizi boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=The Orlando Sentinel 11 Feb 1977, page 48 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/303515006/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100333/https://www.newspapers.com/image/303515006/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Begim prezident oshxonasini kapital taʼmirlash va unga Avadhi oshxonasini kiritish, shuningdek, Rashtrapati Bhavan xonalari va qoplamalarini taʼmirlash bilan shugʻullangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16 September 2021 |title=All the Presidents' Meals: What is served at the First Table |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/all-the-presidents-meals-whats-served-at-the-first-table-7513249/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903153113/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/all-the-presidents-meals-whats-served-at-the-first-table-7513249/ |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=From samosas to Lahori fish, nothing will taste the same without Atal Bihari Vajpayee's company |language=en |work=DailyO |url=https://www.dailyo.in/politics/atal-bihari-vajpayee-food-cuisine-bjp-paranthe-wali-gali-chandni-chowk-26132 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903153125/https://www.dailyo.in/politics/atal-bihari-vajpayee-food-cuisine-bjp-paranthe-wali-gali-chandni-chowk-26132 |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1 November 2020 |title=Feels Like Home |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/feels-like-home-6911758/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903153110/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/feels-like-home-6911758/ |archive-date=3 September 2022}}</ref>. 1980-yillarda u [[Uttar-Pradesh|Uttar-Pradesh shtatining]] Bareilli shahridan Hindiston Milliy Kongressining ikki muddatli deputati etib tayilangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=26 July 2017 |title=Savita Kovind enters Rashtrapati Bhavan, but India's First Ladies are yet to make a mark |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/savita-kovind-enters-rashtrapati-bhavan-but-indias-first-ladies-are-yet-to-make-any-mark-4767676/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903153109/https://indianexpress.com/article/india/savita-kovind-enters-rashtrapati-bhavan-but-indias-first-ladies-are-yet-to-make-any-mark-4767676/ |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Ali Ahmad oʻgʻillarining kattasi Parvez Ahmad shifokor boʻlsa-da, 2014-yilgi umumiy saylovlarda Barpetadan Trinamool Kongress partiyasining nomzodi sifatida qatnashgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=The Orlando Sentinel 11 Feb 1977, page 48 |language=en |work=Newspapers.com |url=https://www.newspapers.com/image/303515006/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903100333/https://www.newspapers.com/image/303515006/?terms=%22fakhruddin%20ali%20ahmed%22&match=1 |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Former President's son to fight for TMC |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-presidents-son-to-fight-for-tmc/articleshow/32236377.cms |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903153109/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-presidents-son-to-fight-for-tmc/articleshow/32236377.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=31 March 2014 |title=Former President Fakhruddin Ali Ahmed's son files nomination |work=Business Standard India |agency=Press Trust of India |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/former-president-fakhruddin-ali-ahmed-s-son-files-nomination-114033101103_1.html |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903154612/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/former-president-fakhruddin-ali-ahmed-s-son-files-nomination-114033101103_1.html |archive-date=3 September 2022}}</ref>. Ularning yana bir oʻgʻli Badar Durrez Ahmad Dehli Oliy sudi sudyasi boʻlib ishlagan va [[Jammu va Kashmir]] Oliy sudi raisi sifatida nafaqaga chiqqan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=22 March 2018 |title=Justice Badar Durrez Ahmed |work=Kashmir Life |url=https://kashmirlife.net/justice-badar-durrez-ahmed-issue-51-vol-09-168850/ |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903153114/https://kashmirlife.net/justice-badar-durrez-ahmed-issue-51-vol-09-168850/ |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Sharma |ism=Nalini |sarlavha=May the Force be with you! Justice Badar Durrez Ahmed bids farewell to Delhi HC [Read speech] |url=https://www.barandbench.com/news/justice-badar-durrez-ahmed-delhi-hc-farewell |ish=Bar and Bench - Indian Legal news |qaralgan sana=3 September 2022 |til=en |arxivsana=9 July 2023 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230709143246/https://www.barandbench.com/news/justice-badar-durrez-ahmed-delhi-hc-farewell}}</ref>. == Xotirasi == ''Salute To The President Fakhruddin Ali Ahmed (Prezident Faxruddin Ali Ahmadga salom)'' — 1977-yilda Hindistonning filmlar boʻlimi tashabbusi bilan Faxruddin Ali Ahmadning hayoti va faoliyatiga bagʻishlab suratga olingan [[Qisqa hajmli film|qisqa metrajli]] [[hujjatli film]]<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Salute to the President Fakhruddin Ali Ahmed {{!}} Films Division |url=https://filmsdivision.org/shop/salute-to-the-president-fakhruddin-ali-ahmed |qaralgan sana=11 June 2021 |ish=filmsdivision.org |arxivsana=11 June 2021 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210611161016/https://filmsdivision.org/shop/salute-to-the-president-fakhruddin-ali-ahmed}}</ref>. Ushbu filmga J. S. Bandekar rejissyorlik qilgan. Uning rasmi tushirilgan esdalik [[pochta markasi]] esa 1977-yilda India Post tomonidan taqdim etilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Commemorative Postage Stamps of India |url=http://postagestamps.gov.in/CommemorativePostageStamps.aspx |ish=postagestamps.gov.in |nashriyot=India Postage Stamps |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=23 November 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20181123000537/http://postagestamps.gov.in/CommemorativePostageStamps.aspx}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Commemorative Stamps |url=https://www.indiapost.gov.in/VAS/Pages/News/Indian_Postage_Stamp_Catalogue_1947-2011.pdf |nashriyot=India Post |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=3 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220903144523/https://www.indiapost.gov.in/VAS/Pages/News/Indian_Postage_Stamp_Catalogue_1947-2011.pdf}}</ref>. Assamning Barpeta shahridagi Faxruddin Ali Ahmad tibbiyot kolleji, shuningdek, [[urdu]], [[Arab tili|arab]] va [[Fors tili|fors]] tillarini targʻib qilish bilan shugʻullanuvchi Faxruddin Ali Ahmad qoʻmitasi ham uning nomi bilan atalgan. Biharning Darbhanga shahridagi Faxruddin Ali Ahmad oʻqituvchilarini tayyorlash kollejiga ham sobiq prezident Ahmadning nomi berilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Fakhruddin Ali Ahmad Teachers' Training College: About Us |url=http://www.faattc.in/about-us.php |ish=www.faattc.in |qaralgan sana=3 September 2022 |arxivsana=3 September 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220903144520/http://www.faattc.in/about-us.php}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18 August 2022 |title=BJP's Pasmanda Move Pushes Muslim Politics To A New Moment |language=en |work=Outlook |url=https://www.outlookindia.com/national/bjp-s-pasmanda-move-pushes-muslim-politics-to-a-new-moment-news-217046 |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903015220/https://www.outlookindia.com/national/bjp-s-pasmanda-move-pushes-muslim-politics-to-a-new-moment-news-217046 |archive-date=3 September 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=List of achievements of the Raisina Hill occupants - Rajendra Prasad (1950 - 1962) |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/list-of-achievements-of-the-raisina-hill-occupants/fakhruddin-ali-ahmed-1974-1977/slideshow/59698912.cms |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714123042/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/list-of-achievements-of-the-raisina-hill-occupants/fakhruddin-ali-ahmed-1974-1977/slideshow/59698912.cms |archive-date=14 July 2022}}</ref>. Hindiston Qishloq xoʻjaligi tadqiqotlari kengashi 1977-yilda alohida jamoa boʻlib yashovchi va chekka hududlarda tadqiqot olib borayotgan olimlar uchun Faxruddin Ali Ahmad mukofotini ta’sis etgan. Mukofot miqdori 2 lakh ($2,400) ni tashkil etadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16 July 2021 |title=Agriculture scientists get ICAR's national award |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/agriculture-scientists-get-icars-national-award/article35375682.ece |url-status=live |access-date=6 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708151924/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/agriculture-scientists-get-icars-national-award/article35375682.ece |archive-date=8 July 2023}}</ref>. 2013-yilda Ali Ahmad [[Bangladesh]] [[Bangladesh ozodlik urushi|mustaqilligini]] qoʻlga kiritishdagi rolini eʼtirof etish maqsadida Bangladesh hukumati tomonidan vafotidan soʻng Bangladesh ozodlik urushi faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Habib |first=Haroon |date=6 October 2013 |title=Bangladesh honour for Indians who helped in its liberation |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/international/south-asia/bangladesh-honour-for-indians-who-helped-in-its-liberation/article5207363.ece |url-status=live |access-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903144519/https://www.thehindu.com/news/international/south-asia/bangladesh-honour-for-indians-who-helped-in-its-liberation/article5207363.ece |archive-date=3 September 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Commons category}} {{Wikiquote}} * ''Faxruddin Ali Ahmad'', M. A. Naidu tomonidan, 1975-yil * ''Faxruddin Ali Ahmad'', Attor Chand. Pub. Vatan, 1975-yil. * ''Prezident Faxruddin Ali Ahmadning nutqlari'', Hukumat Axborot va radioeshittirish vazirligi nashrlar boʻlimi. Hindiston, 1980-yil. * ''Faxruddin Ali Ahmad bilan oʻn bir yilim'', FAA Rehmaney tomonidan. S. Chand, 1979-yil. {{Hindiston Prezidentlari}} {{Hindistonning energetika vazirliklari va idoralari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:XX asr Hindiston musulmonlari]] [[Turkum:1977-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1905-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindiston Prezidentlari]] oiu66no7whlniwp4320ml5fsfeghy89 0 1201045 5997744 5912493 2026-04-17T07:52:49Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997744 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Tori Amos | tasvir = Tori Amos 12 01 2017 -7 (39335517972).jpg | izoh = Amos Los Anjelesdagi Ace Hotelning teatridagi konsertda, 2017 | tavallud_paytidagi_ismi = Myra Ellen Amos | tavallud_sanasi = {{birth date and age |1963|8|22 |mf=yes}} | tavallud_joyi = [[Newton, North Carolina]], U. S. | kasblari = Qoʻshiqchi, qoʻshiq yozuvchi | janr = {{hlist |[[Alternative rock]]<ref>{{cite web |title=Tori Amos Biography |url=https://www.biography.com/people/tori-amos-600646 |website=Biography |access-date=April 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117022320/https://www.biography.com/people/tori-amos-600646 |archive-date=November 17, 2018 |url-status=dead }}</ref> |[[chamber pop]]<ref name="Cooper (2014)">{{cite magazine |last=Cooper |first=Leonie |title=Tori Amos Is Super Normal for Being Super Famous |date=May 12, 2014 |magazine=[[Vice (magazine)|Vice]] |department=Interviews |url=http://noisey.vice.com/blog/tori-amos-interview-2014-noisey |access-date=November 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115052200/http://noisey.vice.com/blog/tori-amos-interview-2014-noisey |archive-date=January 15, 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Katz (2014)">{{cite web|first=Gregory|last=Katz|title=Music Review: Tori Amos returns to her pop roots|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|date=May 19, 2014 |url=http://www.sandiegouniontribune.com/sdut-music-review-tori-amos-returns-to-her-pop-roots-2014may19-story.html|access-date=July 31, 2018}}</ref> |[[pop rock]]{{r|Zevolli (2014)}} |[[electronic music|electronic]]<ref name="Walsh (2011)">{{cite magazine |last=Walsh |first=Fintan |title=Tori Amos – Night of Hunters |magazine=[[State (magazine)|State]] |department=Album reviews |date=November 24, 2011 |url=http://state.ie/album-reviews/tori-amos-night-of-hunters |access-date=November 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415110133/http://state.ie/album-reviews/tori-amos-night-of-hunters |archive-date=April 15, 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="Chiola (2011)">{{cite web|first=Enio|last=Chiola|title=The 10 Best Tori Amos Songs of All Time|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|date=August 25, 2011 |url=https://www.popmatters.com/146634-the-ten-best-tori-amos-songs-2495964232.html?rebelltitem=1#rebelltitem1|access-date=July 31, 2018}}</ref> }}<!--Genres artist/their overall work is primarily classified as. Aim for generality and use two to four genres per [[Template:Infobox_musical_artist/doc#genre]]--> | veb-sayt = {{URL|toriamos.com}} }} '''Tori Amos'''<ref name="Smyers (2014)">{{cite news |last=Smyers |first=Darryl |title=Tori Amos: 'Being 50 Has Been a Huge Inspiration' |date=July 28, 2014 |newspaper=[[Dallas Observer]] |department=Music |url=http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816072037/http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |archive-date=August 16, 2016 |url-status=live}}</ref> ('''Myra Ellen Amos'''; 1963-yil 22-avgustda tugʻilgan) – amerikalik qoʻshiqchi, qoʻshiq yozuvchi va pianinochi. U [[Metsso-soprano|Mezzo-soprano]] vokal toʻplami bilan ham shugʻullanadi<ref>{{Jurnal manbasi |last=St. Leger |first=Marie Elsie |date=February 24, 1994 |title=Under The Pink |url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/under-the-pink-19940224 |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://archive.today/20120909102148/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/under-the-pink-19940224 |archive-date=September 9, 2012 |access-date=July 3, 2012 |quote=Under the Pink, Tori Amos' second solo album, continues the singer-songwriter's exploration of her life's journey from the confines of a strict religious upbringing to personal and artistic freedom. She is armed with an attention-grabbing mezzo-soprano and lyrics that can kill with a turn of phrase.}}</ref>. Amos allaqachon pianinada musiqiy asarlar bastalay boshlagan, 5 yoshida Jon Hopkin universiteti qoshidagi [[:en:Peabody_Institute|Peabody Instituti]]<nowiki/>ga toʻliq stipendiyali oʻqish yutib oladi, u tarixda qabul qilingan eng yosh talaba boʻldi. ''Rolling Stone'' „musiqaga boʻysunmaslik“ deb tasvirlagani uchun uning stipendiyasi toʻxtatiladi va shu sababli u 11 yoshida oʻqishni tashlab ketadi<ref name="Daly (1998)">{{cite magazine |last=Daly |first=Steven |title=Tori Amos' Secret Garden |date=June 25, 1998 |magazine=[[Rolling Stone]] |url=https://www.rollingstone.com/music/news/tori-amos-secret-garden-19980625 |access-date=March 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822184408/http://www.rollingstone.com/music/news/tori-amos-secret-garden-19980625 |archive-date=August 22, 2013 |url-status=live}}</ref>. Amos 1990-yillarning boshida yakkaxon rassom sifatida muvaffaqqiyatga erishgunga qadar 1980-yillarda qisqa umr koʻrgan ''Y Kant Tori Read'' pop guruhining bosh qoʻshiqchisi boʻlgan. Uning qoʻshiqlarida jinsiy aloqa, feminizm, siyosat va din kabi keng koʻlamli mavzularga eʼtibor qaratilgan. Bugungi kunda AQSh dagi eng muvaffaqqiyatli qoʻshigʻlari „Crucify“, „Silent All These Years“, „God“, „Cornflake Girl“, „Caught a Lite Sneeze“, „Professional Widow“, „Spark“, „1000 Oceans“, „Flavor“ va „A Sorta Fairytale“ kabilarni oʻz ichiga oladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=McNair |first=James |date=November 21, 2003 |title=Tori Amos: Fairy-Tale Endings |work=[[The Independent]] |department=Arts & Music |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/tori-amos-fairytale-endings-737451.html |url-status=dead |access-date=February 16, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124102638/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/tori-amos-fairytale-endings-737451.html |archive-date=January 24, 2010}}</ref>, Amos beshta [[MTV Video Music Awards|MTV VMA]] nominatsiyasi va sakkizta [[Grammy|Grammy mukofoti]] nominatsiyasiga sazovor boʻldi va Night of Hunters classical crossover albomi uchun Echo Klassik mukofotini qoʻlga kiritdi. 1999-yilda [[VH1]]<nowiki/>ning „Rok va Rolning eng buyuk 100 ta ayoli“ roʻyxatida 71-oʻrinni egallagan edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=VH1: 100 Greatest Women of Rock & Roll |sana=1999 |url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/vh1women.htm |qaralgan sana=October 23, 2017}}</ref>. == Yoshligi va taʼlimi == Amos Meri Ellen (Copeland) va Edison McKinley Amosning uchinchi farzandi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=November 26, 2004 |title=Edison Michael Amos |work=[[The Washington Post]] |department=Obituaries |url=http://www.legacy.com/obituaries/washingtonpost/obituary.aspx?n=edison-michael-amos&pid=2855639 |url-status=live |access-date=August 26, 2016 |archive-url=https://archive.today/20140603234013/http://www.legacy.com/obituaries/washingtonpost/obituary.aspx?n=edison-michael-amos&pid=2855639 |archive-date=June 3, 2014 |via=[[Legacy.com]]}}</ref>. 1963-yil 22-avgustda Vashingtongdagi Georgitown uyiga boʻlgan sayohat paytida Shimoliy Karolinaning Nyuton shtatidagi Old katalba kasalxonasida tugʻiladi va ismi Myra Ellen Amos deb ataladi<ref name="Sullivan (2015)">{{cite news |last=Sullivan |first=Caroline |title=Tori Amos: 'I'm too raw for straight men. They are tortured by my shows' |date=April 23, 2015 |newspaper=[[The Guardian]] |department=Music |url=https://www.theguardian.com/music/2015/apr/23/tori-amos-cornflake-girl-teenage-daughter-madonna |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424063432/http://www.theguardian.com/music/2015/apr/23/tori-amos-cornflake-girl-teenage-daughter-madonna |archive-date=April 24, 2015 |url-status=live}}</ref><ref name="guard">{{Veb manbasi |url=https://www.theguardian.com/music/2017/sep/07/tori-amos-menopause-is-the-hardest-teacher-ive-met-harder-than-fame |sarlavha=Tori Amos: 'Menopause Is the Hardest Teacher I've Met. Harder Than Fame' |muallif=Andrews |ism=Charlotte Richardson |ish=[[The Guardian]] |sana=September 7, 2012 |qaralgan sana=August 24, 2023}}</ref><ref name="Smyers (2014)">{{cite news |last=Smyers |first=Darryl |title=Tori Amos: 'Being 50 Has Been a Huge Inspiration' |date=July 28, 2014 |newspaper=[[Dallas Observer]] |department=Music |url=http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816072037/http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |archive-date=August 16, 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Zevolli (2014)">{{cite web |last=Zevolli |first=Giuseppe |title=DiS Meets Tori Amos: 'You Need to Be Able to Sing About Anything' |date=May 23, 2014 |work=[[Drowned in Sound]] |url=http://drownedinsound.com/in_depth/4147787-dis-meets-tori-amos--you-have-to-be-able-to-sing-about-anything |access-date=September 3, 2016 |archive-url=https://archive.today/20150411205316/http://drownedinsound.com/in_depth/4147787-dis-meets-tori-amos--you-have-to-be-able-to-sing-about-anything |archive-date=April 11, 2015 |url-status=live}}</ref>. * ''Kichik zilzilalar'' (1992) * ''Roza ostida'' (1994) * ''Pele uchun yigitlar'' (1996) * ''Choirgirl mehmonxonasidan'' (1998) * ''Venusga va orqaga'' (1999) * ''Qizlar'' (2001) * ''Scarletʼs Walk'' (2002) * ''Onamning oʻzi'' (2005) * ''Amerikalik quyon posesi'' (2007) * ''Gunohga gʻayritabiiy tarzda jalb qilingan'' (2009) * ''Qish oʻrtalari'' (Midwinter Graces) (2009) * ''Ovchilar kechasida'' (2011) * ''Oltin chang'' (2012) * ''Tavba qilmaydigan Geraldines'' (2014) * ''Asosiy talonchi'' (2017) * ''Okeandan okeanga'' (2021) * ''The Music of Tori and the Muses'' (2025) * ''In Times of Dragons'' (2026) == Mukofotlar va nominatsiyalar == * Amerikalik kattalar animatsiya seriyasida „Crucify“ Beavis and Butt-Head (3-oʻrin, 31 – qism, 1994) * Amerikalik kattalar animatsiya seriyasidagi „Iso“ ''[[Beavis and Butt-head|Beavis va Butt-Head]]'' (5-mavsum, 7 – qism, 1994) * „Tehr“ fantaziya, drama seriyali Charmed (mevsim 2, 12 -bosqich) * „Shimoliy yigit“ oʻsmirlar drama seriyasidagi „Dawsonʼs Creek“ (mevsum 2, epizod 4, 1998) * „A Sorta Fairytale“ drama seriyali ''Everwood'' (mevsum 4, 16 – epizoda, 2002) * „Oʻzingizni quvonchli Rojdestvo bilan tabriklang“ jinoyat protseduralari komediya-drama televideniye seriyasida „Shonlar“ (1-oʻrin, 9 – qism, 2005) va ''Rosvel'' (3-oʻrin , 9 – qism) ilmiy-fantastikagtelevideniyesida (1999) * „Qimmatbaho narsalar“ komediya-drama seriyali Hindsight (mevsum 1, 6 – qism, 2015) * „Pretty Good Year“ televideniye seriyasida Kasual (mavsum 3, 12 -bosqich 2015) * „Berkeley maydonasidagi kechqurun qoʻshiq“ fantaziya komediya televizion seriyasida „Yaxshi omens“ (mevsim 1, 6-avj. 2019) * "Professional Widow (Armand’s Star Trunk Funkinʼ Mix) " [[Netflix]] dramasidagi triller seriyasida White Lines (1-oʻrin, 9-oʻrin 2020), Derry Girls (3-oʻrinda, 4-oʻrnda, „The Haunting“, 2018) va Love Island (5-oʻrsinda, 14-oʻrning 2015) * „Crucify“ antologiya komediya-drama televideniye seriyasida „High Maintenance“ (4-oʻrin, 2016 yil 8 -bosqich) * „Raspberry Swirl“ televideniye seriyasida The End (mevsum 1, 9-avjoly) * „1000 okeanlar“ sirli oʻsmir drama televideniye seriyasida „<nowiki/>[[Pretty Little Liars]]<nowiki/>“ (1-oʻrin, 10-oʻrin) * „Cornflake Girl“ doʻstlar bilan suhbatlarda (1-oʻrin, 10-oʻrin 2022), drama televideniye seriyasida YellowJackets (2-oʻrinda, 1-oʻrni, 2023)<ref>{{Veb manbasi |muallif=Tangcay |ism=Jazz |sana=March 24, 2023 |sarlavha=''Yellowjackets'' Music Supervisor on Why Tori Amos' 'Cornflake Girl' Was Perfect for Season 2 Premiere: 'It Deals With Betrayals Between Women' |url=https://variety.com/2023/artisans/news/yellowjackets-tori-amos-cornflake-girl-soundtrack-season-two-1235559979/ |ish=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Stine |ism=Alison |sana=March 26, 2023 |sarlavha="Never was a cornflake girl": Why a 1994 album by Tori Amos belongs in ''Yellowjackets'' |url=https://www.salon.com/2023/03/26/never-was-a-cornflake-girl-why-a-1994-album-by-tori-amos-belongs-in-yellowjackets/ |ish=[[Salon.com]]}}</ref> va komediya-drama seriyasida Beef (1-oʻrinda, 2-oʻrnida, 2023)<ref>{{Veb manbasi |muallif=Blake |ism=Meredith |sana=April 11, 2023 |sarlavha=O-Town. Hoobastank. Tori Amos. The story behind the nostalgic needle drops in ''Beef'' |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2023-04-11/beef-netflix-soundtrack-nostalgia |ish=[[Los Angeles Times]]}}</ref> * „Yolgʻizaklar“ drama seriyasidagi „Oʻziga qoʻngʻiroqlar“ (mevsum 2, 3-avj. 2023) == Manbalar == {{manbalar|30em|refs=}} {{DEFAULTSORT:Amos}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1963-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Republic Records ijrochilari]] 8xl3r0p337ck3jt3eykmiaariznhsu1 5997745 5997744 2026-04-17T07:53:05Z KWiki78 246724 5997745 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Tori Amos | tasvir = Tori Amos 12 01 2017 -7 (39335517972).jpg | izoh = Amos Los Anjelesdagi Ace Hotelning teatridagi konsertda, 2017 | tavallud_paytidagi_ismi = Myra Ellen Amos | tavallud_sanasi = {{birth date and age |1963|8|22 |mf=yes}} | tavallud_joyi = [[Newton, North Carolina]], U. S. | kasblari = Qoʻshiqchi, qoʻshiq yozuvchi | janr = {{hlist |[[Alternative rock]]<ref>{{cite web |title=Tori Amos Biography |url=https://www.biography.com/people/tori-amos-600646 |website=Biography |access-date=April 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117022320/https://www.biography.com/people/tori-amos-600646 |archive-date=November 17, 2018 |url-status=dead }}</ref> |[[chamber pop]]<ref name="Cooper (2014)">{{cite magazine |last=Cooper |first=Leonie |title=Tori Amos Is Super Normal for Being Super Famous |date=May 12, 2014 |magazine=[[Vice (magazine)|Vice]] |department=Interviews |url=http://noisey.vice.com/blog/tori-amos-interview-2014-noisey |access-date=November 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115052200/http://noisey.vice.com/blog/tori-amos-interview-2014-noisey |archive-date=January 15, 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Katz (2014)">{{cite web|first=Gregory|last=Katz|title=Music Review: Tori Amos returns to her pop roots|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|date=May 19, 2014 |url=http://www.sandiegouniontribune.com/sdut-music-review-tori-amos-returns-to-her-pop-roots-2014may19-story.html|access-date=July 31, 2018}}</ref> |[[pop rock]]{{r|Zevolli (2014)}} |[[electronic music|electronic]]<ref name="Walsh (2011)">{{cite magazine |last=Walsh |first=Fintan |title=Tori Amos – Night of Hunters |magazine=[[State (magazine)|State]] |department=Album reviews |date=November 24, 2011 |url=http://state.ie/album-reviews/tori-amos-night-of-hunters |access-date=November 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415110133/http://state.ie/album-reviews/tori-amos-night-of-hunters |archive-date=April 15, 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="Chiola (2011)">{{cite web|first=Enio|last=Chiola|title=The 10 Best Tori Amos Songs of All Time|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|date=August 25, 2011 |url=https://www.popmatters.com/146634-the-ten-best-tori-amos-songs-2495964232.html?rebelltitem=1#rebelltitem1|access-date=July 31, 2018}}</ref> }}<!--Genres artist/their overall work is primarily classified as. Aim for generality and use two to four genres per [[Template:Infobox_musical_artist/doc#genre]]--> | veb-sayt = {{URL|toriamos.com}} }} '''Tori Amos'''<ref name="Smyers (2014)">{{cite news |last=Smyers |first=Darryl |title=Tori Amos: 'Being 50 Has Been a Huge Inspiration' |date=July 28, 2014 |newspaper=[[Dallas Observer]] |department=Music |url=http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816072037/http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |archive-date=August 16, 2016 |url-status=live}}</ref> ('''Myra Ellen Amos'''; 1963-yil 22-avgustda tugʻilgan) – [[amerika]]<nowiki/>lik [[qoʻshiqchi]], qoʻshiq yozuvchi va pianinochi. U [[Metsso-soprano|Mezzo-soprano]] vokal toʻplami bilan ham shugʻullanadi<ref>{{Jurnal manbasi |last=St. Leger |first=Marie Elsie |date=February 24, 1994 |title=Under The Pink |url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/under-the-pink-19940224 |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://archive.today/20120909102148/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/under-the-pink-19940224 |archive-date=September 9, 2012 |access-date=July 3, 2012 |quote=Under the Pink, Tori Amos' second solo album, continues the singer-songwriter's exploration of her life's journey from the confines of a strict religious upbringing to personal and artistic freedom. She is armed with an attention-grabbing mezzo-soprano and lyrics that can kill with a turn of phrase.}}</ref>. Amos allaqachon pianinada musiqiy asarlar bastalay boshlagan, 5 yoshida Jon Hopkin universiteti qoshidagi [[:en:Peabody_Institute|Peabody Instituti]]<nowiki/>ga toʻliq stipendiyali oʻqish yutib oladi, u tarixda qabul qilingan eng yosh talaba boʻldi. ''Rolling Stone'' „musiqaga boʻysunmaslik“ deb tasvirlagani uchun uning stipendiyasi toʻxtatiladi va shu sababli u 11 yoshida oʻqishni tashlab ketadi<ref name="Daly (1998)">{{cite magazine |last=Daly |first=Steven |title=Tori Amos' Secret Garden |date=June 25, 1998 |magazine=[[Rolling Stone]] |url=https://www.rollingstone.com/music/news/tori-amos-secret-garden-19980625 |access-date=March 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822184408/http://www.rollingstone.com/music/news/tori-amos-secret-garden-19980625 |archive-date=August 22, 2013 |url-status=live}}</ref>. Amos 1990-yillarning boshida yakkaxon rassom sifatida muvaffaqqiyatga erishgunga qadar 1980-yillarda qisqa umr koʻrgan ''Y Kant Tori Read'' pop guruhining bosh qoʻshiqchisi boʻlgan. Uning qoʻshiqlarida jinsiy aloqa, feminizm, siyosat va din kabi keng koʻlamli mavzularga eʼtibor qaratilgan. Bugungi kunda AQSh dagi eng muvaffaqqiyatli qoʻshigʻlari „Crucify“, „Silent All These Years“, „God“, „Cornflake Girl“, „Caught a Lite Sneeze“, „Professional Widow“, „Spark“, „1000 Oceans“, „Flavor“ va „A Sorta Fairytale“ kabilarni oʻz ichiga oladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=McNair |first=James |date=November 21, 2003 |title=Tori Amos: Fairy-Tale Endings |work=[[The Independent]] |department=Arts & Music |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/tori-amos-fairytale-endings-737451.html |url-status=dead |access-date=February 16, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124102638/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/tori-amos-fairytale-endings-737451.html |archive-date=January 24, 2010}}</ref>, Amos beshta [[MTV Video Music Awards|MTV VMA]] nominatsiyasi va sakkizta [[Grammy|Grammy mukofoti]] nominatsiyasiga sazovor boʻldi va Night of Hunters classical crossover albomi uchun Echo Klassik mukofotini qoʻlga kiritdi. 1999-yilda [[VH1]]<nowiki/>ning „Rok va Rolning eng buyuk 100 ta ayoli“ roʻyxatida 71-oʻrinni egallagan edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=VH1: 100 Greatest Women of Rock & Roll |sana=1999 |url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/vh1women.htm |qaralgan sana=October 23, 2017}}</ref>. == Yoshligi va taʼlimi == Amos Meri Ellen (Copeland) va Edison McKinley Amosning uchinchi farzandi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=November 26, 2004 |title=Edison Michael Amos |work=[[The Washington Post]] |department=Obituaries |url=http://www.legacy.com/obituaries/washingtonpost/obituary.aspx?n=edison-michael-amos&pid=2855639 |url-status=live |access-date=August 26, 2016 |archive-url=https://archive.today/20140603234013/http://www.legacy.com/obituaries/washingtonpost/obituary.aspx?n=edison-michael-amos&pid=2855639 |archive-date=June 3, 2014 |via=[[Legacy.com]]}}</ref>. 1963-yil 22-avgustda Vashingtongdagi Georgitown uyiga boʻlgan sayohat paytida Shimoliy Karolinaning Nyuton shtatidagi Old katalba kasalxonasida tugʻiladi va ismi Myra Ellen Amos deb ataladi<ref name="Sullivan (2015)">{{cite news |last=Sullivan |first=Caroline |title=Tori Amos: 'I'm too raw for straight men. They are tortured by my shows' |date=April 23, 2015 |newspaper=[[The Guardian]] |department=Music |url=https://www.theguardian.com/music/2015/apr/23/tori-amos-cornflake-girl-teenage-daughter-madonna |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424063432/http://www.theguardian.com/music/2015/apr/23/tori-amos-cornflake-girl-teenage-daughter-madonna |archive-date=April 24, 2015 |url-status=live}}</ref><ref name="guard">{{Veb manbasi |url=https://www.theguardian.com/music/2017/sep/07/tori-amos-menopause-is-the-hardest-teacher-ive-met-harder-than-fame |sarlavha=Tori Amos: 'Menopause Is the Hardest Teacher I've Met. Harder Than Fame' |muallif=Andrews |ism=Charlotte Richardson |ish=[[The Guardian]] |sana=September 7, 2012 |qaralgan sana=August 24, 2023}}</ref><ref name="Smyers (2014)">{{cite news |last=Smyers |first=Darryl |title=Tori Amos: 'Being 50 Has Been a Huge Inspiration' |date=July 28, 2014 |newspaper=[[Dallas Observer]] |department=Music |url=http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816072037/http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |archive-date=August 16, 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Zevolli (2014)">{{cite web |last=Zevolli |first=Giuseppe |title=DiS Meets Tori Amos: 'You Need to Be Able to Sing About Anything' |date=May 23, 2014 |work=[[Drowned in Sound]] |url=http://drownedinsound.com/in_depth/4147787-dis-meets-tori-amos--you-have-to-be-able-to-sing-about-anything |access-date=September 3, 2016 |archive-url=https://archive.today/20150411205316/http://drownedinsound.com/in_depth/4147787-dis-meets-tori-amos--you-have-to-be-able-to-sing-about-anything |archive-date=April 11, 2015 |url-status=live}}</ref>. * ''Kichik zilzilalar'' (1992) * ''Roza ostida'' (1994) * ''Pele uchun yigitlar'' (1996) * ''Choirgirl mehmonxonasidan'' (1998) * ''Venusga va orqaga'' (1999) * ''Qizlar'' (2001) * ''Scarletʼs Walk'' (2002) * ''Onamning oʻzi'' (2005) * ''Amerikalik quyon posesi'' (2007) * ''Gunohga gʻayritabiiy tarzda jalb qilingan'' (2009) * ''Qish oʻrtalari'' (Midwinter Graces) (2009) * ''Ovchilar kechasida'' (2011) * ''Oltin chang'' (2012) * ''Tavba qilmaydigan Geraldines'' (2014) * ''Asosiy talonchi'' (2017) * ''Okeandan okeanga'' (2021) * ''The Music of Tori and the Muses'' (2025) * ''In Times of Dragons'' (2026) == Mukofotlar va nominatsiyalar == * Amerikalik kattalar animatsiya seriyasida „Crucify“ Beavis and Butt-Head (3-oʻrin, 31 – qism, 1994) * Amerikalik kattalar animatsiya seriyasidagi „Iso“ ''[[Beavis and Butt-head|Beavis va Butt-Head]]'' (5-mavsum, 7 – qism, 1994) * „Tehr“ fantaziya, drama seriyali Charmed (mevsim 2, 12 -bosqich) * „Shimoliy yigit“ oʻsmirlar drama seriyasidagi „Dawsonʼs Creek“ (mevsum 2, epizod 4, 1998) * „A Sorta Fairytale“ drama seriyali ''Everwood'' (mevsum 4, 16 – epizoda, 2002) * „Oʻzingizni quvonchli Rojdestvo bilan tabriklang“ jinoyat protseduralari komediya-drama televideniye seriyasida „Shonlar“ (1-oʻrin, 9 – qism, 2005) va ''Rosvel'' (3-oʻrin , 9 – qism) ilmiy-fantastikagtelevideniyesida (1999) * „Qimmatbaho narsalar“ komediya-drama seriyali Hindsight (mevsum 1, 6 – qism, 2015) * „Pretty Good Year“ televideniye seriyasida Kasual (mavsum 3, 12 -bosqich 2015) * „Berkeley maydonasidagi kechqurun qoʻshiq“ fantaziya komediya televizion seriyasida „Yaxshi omens“ (mevsim 1, 6-avj. 2019) * "Professional Widow (Armand’s Star Trunk Funkinʼ Mix) " [[Netflix]] dramasidagi triller seriyasida White Lines (1-oʻrin, 9-oʻrin 2020), Derry Girls (3-oʻrinda, 4-oʻrnda, „The Haunting“, 2018) va Love Island (5-oʻrsinda, 14-oʻrning 2015) * „Crucify“ antologiya komediya-drama televideniye seriyasida „High Maintenance“ (4-oʻrin, 2016 yil 8 -bosqich) * „Raspberry Swirl“ televideniye seriyasida The End (mevsum 1, 9-avjoly) * „1000 okeanlar“ sirli oʻsmir drama televideniye seriyasida „<nowiki/>[[Pretty Little Liars]]<nowiki/>“ (1-oʻrin, 10-oʻrin) * „Cornflake Girl“ doʻstlar bilan suhbatlarda (1-oʻrin, 10-oʻrin 2022), drama televideniye seriyasida YellowJackets (2-oʻrinda, 1-oʻrni, 2023)<ref>{{Veb manbasi |muallif=Tangcay |ism=Jazz |sana=March 24, 2023 |sarlavha=''Yellowjackets'' Music Supervisor on Why Tori Amos' 'Cornflake Girl' Was Perfect for Season 2 Premiere: 'It Deals With Betrayals Between Women' |url=https://variety.com/2023/artisans/news/yellowjackets-tori-amos-cornflake-girl-soundtrack-season-two-1235559979/ |ish=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Stine |ism=Alison |sana=March 26, 2023 |sarlavha="Never was a cornflake girl": Why a 1994 album by Tori Amos belongs in ''Yellowjackets'' |url=https://www.salon.com/2023/03/26/never-was-a-cornflake-girl-why-a-1994-album-by-tori-amos-belongs-in-yellowjackets/ |ish=[[Salon.com]]}}</ref> va komediya-drama seriyasida Beef (1-oʻrinda, 2-oʻrnida, 2023)<ref>{{Veb manbasi |muallif=Blake |ism=Meredith |sana=April 11, 2023 |sarlavha=O-Town. Hoobastank. Tori Amos. The story behind the nostalgic needle drops in ''Beef'' |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2023-04-11/beef-netflix-soundtrack-nostalgia |ish=[[Los Angeles Times]]}}</ref> * „Yolgʻizaklar“ drama seriyasidagi „Oʻziga qoʻngʻiroqlar“ (mevsum 2, 3-avj. 2023) == Manbalar == {{manbalar|30em|refs=}} {{DEFAULTSORT:Amos}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1963-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Republic Records ijrochilari]] 26k517cn5hvxqy36t4nqk2ldn4vo6y2 5997746 5997745 2026-04-17T07:53:21Z KWiki78 246724 5997746 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Tori Amos | tasvir = Tori Amos 12 01 2017 -7 (39335517972).jpg | izoh = Amos Los Anjelesdagi Ace Hotelning teatridagi konsertda, 2017 | tavallud_paytidagi_ismi = Myra Ellen Amos | tavallud_sanasi = {{birth date and age |1963|8|22 |mf=yes}} | tavallud_joyi = [[Newton, North Carolina]], U. S. | kasblari = Qoʻshiqchi, qoʻshiq yozuvchi | janr = {{hlist |[[Alternative rock]]<ref>{{cite web |title=Tori Amos Biography |url=https://www.biography.com/people/tori-amos-600646 |website=Biography |access-date=April 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117022320/https://www.biography.com/people/tori-amos-600646 |archive-date=November 17, 2018 |url-status=dead }}</ref> |[[chamber pop]]<ref name="Cooper (2014)">{{cite magazine |last=Cooper |first=Leonie |title=Tori Amos Is Super Normal for Being Super Famous |date=May 12, 2014 |magazine=[[Vice (magazine)|Vice]] |department=Interviews |url=http://noisey.vice.com/blog/tori-amos-interview-2014-noisey |access-date=November 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115052200/http://noisey.vice.com/blog/tori-amos-interview-2014-noisey |archive-date=January 15, 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Katz (2014)">{{cite web|first=Gregory|last=Katz|title=Music Review: Tori Amos returns to her pop roots|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|date=May 19, 2014 |url=http://www.sandiegouniontribune.com/sdut-music-review-tori-amos-returns-to-her-pop-roots-2014may19-story.html|access-date=July 31, 2018}}</ref> |[[pop rock]]{{r|Zevolli (2014)}} |[[electronic music|electronic]]<ref name="Walsh (2011)">{{cite magazine |last=Walsh |first=Fintan |title=Tori Amos – Night of Hunters |magazine=[[State (magazine)|State]] |department=Album reviews |date=November 24, 2011 |url=http://state.ie/album-reviews/tori-amos-night-of-hunters |access-date=November 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415110133/http://state.ie/album-reviews/tori-amos-night-of-hunters |archive-date=April 15, 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="Chiola (2011)">{{cite web|first=Enio|last=Chiola|title=The 10 Best Tori Amos Songs of All Time|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|date=August 25, 2011 |url=https://www.popmatters.com/146634-the-ten-best-tori-amos-songs-2495964232.html?rebelltitem=1#rebelltitem1|access-date=July 31, 2018}}</ref> }}<!--Genres artist/their overall work is primarily classified as. Aim for generality and use two to four genres per [[Template:Infobox_musical_artist/doc#genre]]--> | veb-sayt = {{URL|toriamos.com}} }} '''Tori Amos'''<ref name="Smyers (2014)">{{cite news |last=Smyers |first=Darryl |title=Tori Amos: 'Being 50 Has Been a Huge Inspiration' |date=July 28, 2014 |newspaper=[[Dallas Observer]] |department=Music |url=http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816072037/http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |archive-date=August 16, 2016 |url-status=live}}</ref> ('''Myra Ellen Amos'''; 1963-yil 22-avgustda tugʻilgan) – [[amerika]]lik [[qoʻshiqchi]], qoʻshiq yozuvchi va pianinochi. U [[Metsso-soprano|Mezzo-soprano]] vokal toʻplami bilan ham shugʻullanadi<ref>{{Jurnal manbasi |last=St. Leger |first=Marie Elsie |date=February 24, 1994 |title=Under The Pink |url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/under-the-pink-19940224 |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://archive.today/20120909102148/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/under-the-pink-19940224 |archive-date=September 9, 2012 |access-date=July 3, 2012 |quote=Under the Pink, Tori Amos' second solo album, continues the singer-songwriter's exploration of her life's journey from the confines of a strict religious upbringing to personal and artistic freedom. She is armed with an attention-grabbing mezzo-soprano and lyrics that can kill with a turn of phrase.}}</ref>. Amos allaqachon pianinada musiqiy asarlar bastalay boshlagan, 5 yoshida Jon Hopkin universiteti qoshidagi [[:en:Peabody_Institute|Peabody Instituti]]<nowiki/>ga toʻliq stipendiyali oʻqish yutib oladi, u tarixda qabul qilingan eng yosh talaba boʻldi. ''Rolling Stone'' „musiqaga boʻysunmaslik“ deb tasvirlagani uchun uning stipendiyasi toʻxtatiladi va shu sababli u 11 yoshida oʻqishni tashlab ketadi<ref name="Daly (1998)">{{cite magazine |last=Daly |first=Steven |title=Tori Amos' Secret Garden |date=June 25, 1998 |magazine=[[Rolling Stone]] |url=https://www.rollingstone.com/music/news/tori-amos-secret-garden-19980625 |access-date=March 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822184408/http://www.rollingstone.com/music/news/tori-amos-secret-garden-19980625 |archive-date=August 22, 2013 |url-status=live}}</ref>. Amos 1990-yillarning boshida yakkaxon rassom sifatida muvaffaqqiyatga erishgunga qadar 1980-yillarda qisqa umr koʻrgan ''Y Kant Tori Read'' pop guruhining bosh qoʻshiqchisi boʻlgan. Uning qoʻshiqlarida jinsiy aloqa, feminizm, siyosat va din kabi keng koʻlamli mavzularga eʼtibor qaratilgan. Bugungi kunda AQSh dagi eng muvaffaqqiyatli qoʻshigʻlari „Crucify“, „Silent All These Years“, „God“, „Cornflake Girl“, „Caught a Lite Sneeze“, „Professional Widow“, „Spark“, „1000 Oceans“, „Flavor“ va „A Sorta Fairytale“ kabilarni oʻz ichiga oladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=McNair |first=James |date=November 21, 2003 |title=Tori Amos: Fairy-Tale Endings |work=[[The Independent]] |department=Arts & Music |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/tori-amos-fairytale-endings-737451.html |url-status=dead |access-date=February 16, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124102638/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/tori-amos-fairytale-endings-737451.html |archive-date=January 24, 2010}}</ref>, Amos beshta [[MTV Video Music Awards|MTV VMA]] nominatsiyasi va sakkizta [[Grammy|Grammy mukofoti]] nominatsiyasiga sazovor boʻldi va Night of Hunters classical crossover albomi uchun Echo Klassik mukofotini qoʻlga kiritdi. 1999-yilda [[VH1]]<nowiki/>ning „Rok va Rolning eng buyuk 100 ta ayoli“ roʻyxatida 71-oʻrinni egallagan edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=VH1: 100 Greatest Women of Rock & Roll |sana=1999 |url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/vh1women.htm |qaralgan sana=October 23, 2017}}</ref>. == Yoshligi va taʼlimi == Amos Meri Ellen (Copeland) va Edison McKinley Amosning uchinchi farzandi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=November 26, 2004 |title=Edison Michael Amos |work=[[The Washington Post]] |department=Obituaries |url=http://www.legacy.com/obituaries/washingtonpost/obituary.aspx?n=edison-michael-amos&pid=2855639 |url-status=live |access-date=August 26, 2016 |archive-url=https://archive.today/20140603234013/http://www.legacy.com/obituaries/washingtonpost/obituary.aspx?n=edison-michael-amos&pid=2855639 |archive-date=June 3, 2014 |via=[[Legacy.com]]}}</ref>. 1963-yil 22-avgustda Vashingtongdagi Georgitown uyiga boʻlgan sayohat paytida Shimoliy Karolinaning Nyuton shtatidagi Old katalba kasalxonasida tugʻiladi va ismi Myra Ellen Amos deb ataladi<ref name="Sullivan (2015)">{{cite news |last=Sullivan |first=Caroline |title=Tori Amos: 'I'm too raw for straight men. They are tortured by my shows' |date=April 23, 2015 |newspaper=[[The Guardian]] |department=Music |url=https://www.theguardian.com/music/2015/apr/23/tori-amos-cornflake-girl-teenage-daughter-madonna |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424063432/http://www.theguardian.com/music/2015/apr/23/tori-amos-cornflake-girl-teenage-daughter-madonna |archive-date=April 24, 2015 |url-status=live}}</ref><ref name="guard">{{Veb manbasi |url=https://www.theguardian.com/music/2017/sep/07/tori-amos-menopause-is-the-hardest-teacher-ive-met-harder-than-fame |sarlavha=Tori Amos: 'Menopause Is the Hardest Teacher I've Met. Harder Than Fame' |muallif=Andrews |ism=Charlotte Richardson |ish=[[The Guardian]] |sana=September 7, 2012 |qaralgan sana=August 24, 2023}}</ref><ref name="Smyers (2014)">{{cite news |last=Smyers |first=Darryl |title=Tori Amos: 'Being 50 Has Been a Huge Inspiration' |date=July 28, 2014 |newspaper=[[Dallas Observer]] |department=Music |url=http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816072037/http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |archive-date=August 16, 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Zevolli (2014)">{{cite web |last=Zevolli |first=Giuseppe |title=DiS Meets Tori Amos: 'You Need to Be Able to Sing About Anything' |date=May 23, 2014 |work=[[Drowned in Sound]] |url=http://drownedinsound.com/in_depth/4147787-dis-meets-tori-amos--you-have-to-be-able-to-sing-about-anything |access-date=September 3, 2016 |archive-url=https://archive.today/20150411205316/http://drownedinsound.com/in_depth/4147787-dis-meets-tori-amos--you-have-to-be-able-to-sing-about-anything |archive-date=April 11, 2015 |url-status=live}}</ref>. * ''Kichik zilzilalar'' (1992) * ''Roza ostida'' (1994) * ''Pele uchun yigitlar'' (1996) * ''Choirgirl mehmonxonasidan'' (1998) * ''Venusga va orqaga'' (1999) * ''Qizlar'' (2001) * ''Scarletʼs Walk'' (2002) * ''Onamning oʻzi'' (2005) * ''Amerikalik quyon posesi'' (2007) * ''Gunohga gʻayritabiiy tarzda jalb qilingan'' (2009) * ''Qish oʻrtalari'' (Midwinter Graces) (2009) * ''Ovchilar kechasida'' (2011) * ''Oltin chang'' (2012) * ''Tavba qilmaydigan Geraldines'' (2014) * ''Asosiy talonchi'' (2017) * ''Okeandan okeanga'' (2021) * ''The Music of Tori and the Muses'' (2025) * ''In Times of Dragons'' (2026) == Mukofotlar va nominatsiyalar == * Amerikalik kattalar animatsiya seriyasida „Crucify“ Beavis and Butt-Head (3-oʻrin, 31 – qism, 1994) * Amerikalik kattalar animatsiya seriyasidagi „Iso“ ''[[Beavis and Butt-head|Beavis va Butt-Head]]'' (5-mavsum, 7 – qism, 1994) * „Tehr“ fantaziya, drama seriyali Charmed (mevsim 2, 12 -bosqich) * „Shimoliy yigit“ oʻsmirlar drama seriyasidagi „Dawsonʼs Creek“ (mevsum 2, epizod 4, 1998) * „A Sorta Fairytale“ drama seriyali ''Everwood'' (mevsum 4, 16 – epizoda, 2002) * „Oʻzingizni quvonchli Rojdestvo bilan tabriklang“ jinoyat protseduralari komediya-drama televideniye seriyasida „Shonlar“ (1-oʻrin, 9 – qism, 2005) va ''Rosvel'' (3-oʻrin , 9 – qism) ilmiy-fantastikagtelevideniyesida (1999) * „Qimmatbaho narsalar“ komediya-drama seriyali Hindsight (mevsum 1, 6 – qism, 2015) * „Pretty Good Year“ televideniye seriyasida Kasual (mavsum 3, 12 -bosqich 2015) * „Berkeley maydonasidagi kechqurun qoʻshiq“ fantaziya komediya televizion seriyasida „Yaxshi omens“ (mevsim 1, 6-avj. 2019) * "Professional Widow (Armand’s Star Trunk Funkinʼ Mix) " [[Netflix]] dramasidagi triller seriyasida White Lines (1-oʻrin, 9-oʻrin 2020), Derry Girls (3-oʻrinda, 4-oʻrnda, „The Haunting“, 2018) va Love Island (5-oʻrsinda, 14-oʻrning 2015) * „Crucify“ antologiya komediya-drama televideniye seriyasida „High Maintenance“ (4-oʻrin, 2016 yil 8 -bosqich) * „Raspberry Swirl“ televideniye seriyasida The End (mevsum 1, 9-avjoly) * „1000 okeanlar“ sirli oʻsmir drama televideniye seriyasida „<nowiki/>[[Pretty Little Liars]]<nowiki/>“ (1-oʻrin, 10-oʻrin) * „Cornflake Girl“ doʻstlar bilan suhbatlarda (1-oʻrin, 10-oʻrin 2022), drama televideniye seriyasida YellowJackets (2-oʻrinda, 1-oʻrni, 2023)<ref>{{Veb manbasi |muallif=Tangcay |ism=Jazz |sana=March 24, 2023 |sarlavha=''Yellowjackets'' Music Supervisor on Why Tori Amos' 'Cornflake Girl' Was Perfect for Season 2 Premiere: 'It Deals With Betrayals Between Women' |url=https://variety.com/2023/artisans/news/yellowjackets-tori-amos-cornflake-girl-soundtrack-season-two-1235559979/ |ish=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Stine |ism=Alison |sana=March 26, 2023 |sarlavha="Never was a cornflake girl": Why a 1994 album by Tori Amos belongs in ''Yellowjackets'' |url=https://www.salon.com/2023/03/26/never-was-a-cornflake-girl-why-a-1994-album-by-tori-amos-belongs-in-yellowjackets/ |ish=[[Salon.com]]}}</ref> va komediya-drama seriyasida Beef (1-oʻrinda, 2-oʻrnida, 2023)<ref>{{Veb manbasi |muallif=Blake |ism=Meredith |sana=April 11, 2023 |sarlavha=O-Town. Hoobastank. Tori Amos. The story behind the nostalgic needle drops in ''Beef'' |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2023-04-11/beef-netflix-soundtrack-nostalgia |ish=[[Los Angeles Times]]}}</ref> * „Yolgʻizaklar“ drama seriyasidagi „Oʻziga qoʻngʻiroqlar“ (mevsum 2, 3-avj. 2023) == Manbalar == {{manbalar|30em|refs=}} {{DEFAULTSORT:Amos}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1963-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Republic Records ijrochilari]] kb9q4eno3r745cqf7tjfngy1qioxkb0 5997748 5997746 2026-04-17T07:53:35Z KWiki78 246724 5997748 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Tori Amos | tasvir = Tori Amos 12 01 2017 -7 (39335517972).jpg | izoh = Amos Los Anjelesdagi Ace Hotelning teatridagi konsertda, 2017 | tavallud_paytidagi_ismi = Myra Ellen Amos | tavallud_sanasi = {{birth date and age |1963|8|22 |mf=yes}} | tavallud_joyi = [[Newton, North Carolina]], U. S. | kasblari = Qoʻshiqchi, qoʻshiq yozuvchi | janr = {{hlist |[[Alternative rock]]<ref>{{cite web |title=Tori Amos Biography |url=https://www.biography.com/people/tori-amos-600646 |website=Biography |access-date=April 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117022320/https://www.biography.com/people/tori-amos-600646 |archive-date=November 17, 2018 |url-status=dead }}</ref> |[[chamber pop]]<ref name="Cooper (2014)">{{cite magazine |last=Cooper |first=Leonie |title=Tori Amos Is Super Normal for Being Super Famous |date=May 12, 2014 |magazine=[[Vice (magazine)|Vice]] |department=Interviews |url=http://noisey.vice.com/blog/tori-amos-interview-2014-noisey |access-date=November 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115052200/http://noisey.vice.com/blog/tori-amos-interview-2014-noisey |archive-date=January 15, 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Katz (2014)">{{cite web|first=Gregory|last=Katz|title=Music Review: Tori Amos returns to her pop roots|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|date=May 19, 2014 |url=http://www.sandiegouniontribune.com/sdut-music-review-tori-amos-returns-to-her-pop-roots-2014may19-story.html|access-date=July 31, 2018}}</ref> |[[pop rock]]{{r|Zevolli (2014)}} |[[electronic music|electronic]]<ref name="Walsh (2011)">{{cite magazine |last=Walsh |first=Fintan |title=Tori Amos – Night of Hunters |magazine=[[State (magazine)|State]] |department=Album reviews |date=November 24, 2011 |url=http://state.ie/album-reviews/tori-amos-night-of-hunters |access-date=November 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415110133/http://state.ie/album-reviews/tori-amos-night-of-hunters |archive-date=April 15, 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="Chiola (2011)">{{cite web|first=Enio|last=Chiola|title=The 10 Best Tori Amos Songs of All Time|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|date=August 25, 2011 |url=https://www.popmatters.com/146634-the-ten-best-tori-amos-songs-2495964232.html?rebelltitem=1#rebelltitem1|access-date=July 31, 2018}}</ref> }}<!--Genres artist/their overall work is primarily classified as. Aim for generality and use two to four genres per [[Template:Infobox_musical_artist/doc#genre]]--> | veb-sayt = {{URL|toriamos.com}} }} '''Tori Amos'''<ref name="Smyers (2014)">{{cite news |last=Smyers |first=Darryl |title=Tori Amos: 'Being 50 Has Been a Huge Inspiration' |date=July 28, 2014 |newspaper=[[Dallas Observer]] |department=Music |url=http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816072037/http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |archive-date=August 16, 2016 |url-status=live}}</ref> ('''Myra Ellen Amos'''; 1963-yil 22-avgustda tugʻilgan) – [[amerika]]lik [[qoʻshiqchi]], qoʻshiq yozuvchi va pianinochi. U [[Metsso-soprano|Mezzo-soprano]] vokal toʻplami bilan ham shugʻullanadi<ref>{{Jurnal manbasi |last=St. Leger |first=Marie Elsie |date=February 24, 1994 |title=Under The Pink |url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/under-the-pink-19940224 |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://archive.today/20120909102148/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/under-the-pink-19940224 |archive-date=September 9, 2012 |access-date=July 3, 2012 |quote=Under the Pink, Tori Amos' second solo album, continues the singer-songwriter's exploration of her life's journey from the confines of a strict religious upbringing to personal and artistic freedom. She is armed with an attention-grabbing mezzo-soprano and lyrics that can kill with a turn of phrase.}}</ref>. Amos allaqachon pianinada musiqiy asarlar bastalay boshlagan, 5 yoshida Jon Hopkin universiteti qoshidagi [[:en:Peabody_Institute|Peabody Instituti]]ga toʻliq stipendiyali oʻqish yutib oladi, u tarixda qabul qilingan eng yosh talaba boʻldi. ''Rolling Stone'' „musiqaga boʻysunmaslik“ deb tasvirlagani uchun uning stipendiyasi toʻxtatiladi va shu sababli u 11 yoshida oʻqishni tashlab ketadi<ref name="Daly (1998)">{{cite magazine |last=Daly |first=Steven |title=Tori Amos' Secret Garden |date=June 25, 1998 |magazine=[[Rolling Stone]] |url=https://www.rollingstone.com/music/news/tori-amos-secret-garden-19980625 |access-date=March 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822184408/http://www.rollingstone.com/music/news/tori-amos-secret-garden-19980625 |archive-date=August 22, 2013 |url-status=live}}</ref>. Amos 1990-yillarning boshida yakkaxon rassom sifatida muvaffaqqiyatga erishgunga qadar 1980-yillarda qisqa umr koʻrgan ''Y Kant Tori Read'' pop guruhining bosh qoʻshiqchisi boʻlgan. Uning qoʻshiqlarida jinsiy aloqa, feminizm, siyosat va din kabi keng koʻlamli mavzularga eʼtibor qaratilgan. Bugungi kunda AQSh dagi eng muvaffaqqiyatli qoʻshigʻlari „Crucify“, „Silent All These Years“, „God“, „Cornflake Girl“, „Caught a Lite Sneeze“, „Professional Widow“, „Spark“, „1000 Oceans“, „Flavor“ va „A Sorta Fairytale“ kabilarni oʻz ichiga oladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=McNair |first=James |date=November 21, 2003 |title=Tori Amos: Fairy-Tale Endings |work=[[The Independent]] |department=Arts & Music |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/tori-amos-fairytale-endings-737451.html |url-status=dead |access-date=February 16, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124102638/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/tori-amos-fairytale-endings-737451.html |archive-date=January 24, 2010}}</ref>, Amos beshta [[MTV Video Music Awards|MTV VMA]] nominatsiyasi va sakkizta [[Grammy|Grammy mukofoti]] nominatsiyasiga sazovor boʻldi va Night of Hunters classical crossover albomi uchun Echo Klassik mukofotini qoʻlga kiritdi. 1999-yilda [[VH1]]<nowiki/>ning „Rok va Rolning eng buyuk 100 ta ayoli“ roʻyxatida 71-oʻrinni egallagan edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=VH1: 100 Greatest Women of Rock & Roll |sana=1999 |url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/vh1women.htm |qaralgan sana=October 23, 2017}}</ref>. == Yoshligi va taʼlimi == Amos Meri Ellen (Copeland) va Edison McKinley Amosning uchinchi farzandi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=November 26, 2004 |title=Edison Michael Amos |work=[[The Washington Post]] |department=Obituaries |url=http://www.legacy.com/obituaries/washingtonpost/obituary.aspx?n=edison-michael-amos&pid=2855639 |url-status=live |access-date=August 26, 2016 |archive-url=https://archive.today/20140603234013/http://www.legacy.com/obituaries/washingtonpost/obituary.aspx?n=edison-michael-amos&pid=2855639 |archive-date=June 3, 2014 |via=[[Legacy.com]]}}</ref>. 1963-yil 22-avgustda Vashingtongdagi Georgitown uyiga boʻlgan sayohat paytida Shimoliy Karolinaning Nyuton shtatidagi Old katalba kasalxonasida tugʻiladi va ismi Myra Ellen Amos deb ataladi<ref name="Sullivan (2015)">{{cite news |last=Sullivan |first=Caroline |title=Tori Amos: 'I'm too raw for straight men. They are tortured by my shows' |date=April 23, 2015 |newspaper=[[The Guardian]] |department=Music |url=https://www.theguardian.com/music/2015/apr/23/tori-amos-cornflake-girl-teenage-daughter-madonna |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424063432/http://www.theguardian.com/music/2015/apr/23/tori-amos-cornflake-girl-teenage-daughter-madonna |archive-date=April 24, 2015 |url-status=live}}</ref><ref name="guard">{{Veb manbasi |url=https://www.theguardian.com/music/2017/sep/07/tori-amos-menopause-is-the-hardest-teacher-ive-met-harder-than-fame |sarlavha=Tori Amos: 'Menopause Is the Hardest Teacher I've Met. Harder Than Fame' |muallif=Andrews |ism=Charlotte Richardson |ish=[[The Guardian]] |sana=September 7, 2012 |qaralgan sana=August 24, 2023}}</ref><ref name="Smyers (2014)">{{cite news |last=Smyers |first=Darryl |title=Tori Amos: 'Being 50 Has Been a Huge Inspiration' |date=July 28, 2014 |newspaper=[[Dallas Observer]] |department=Music |url=http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |access-date=July 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816072037/http://www.dallasobserver.com/music/tori-amos-being-50-has-been-a-huge-inspiration-7066267 |archive-date=August 16, 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Zevolli (2014)">{{cite web |last=Zevolli |first=Giuseppe |title=DiS Meets Tori Amos: 'You Need to Be Able to Sing About Anything' |date=May 23, 2014 |work=[[Drowned in Sound]] |url=http://drownedinsound.com/in_depth/4147787-dis-meets-tori-amos--you-have-to-be-able-to-sing-about-anything |access-date=September 3, 2016 |archive-url=https://archive.today/20150411205316/http://drownedinsound.com/in_depth/4147787-dis-meets-tori-amos--you-have-to-be-able-to-sing-about-anything |archive-date=April 11, 2015 |url-status=live}}</ref>. * ''Kichik zilzilalar'' (1992) * ''Roza ostida'' (1994) * ''Pele uchun yigitlar'' (1996) * ''Choirgirl mehmonxonasidan'' (1998) * ''Venusga va orqaga'' (1999) * ''Qizlar'' (2001) * ''Scarletʼs Walk'' (2002) * ''Onamning oʻzi'' (2005) * ''Amerikalik quyon posesi'' (2007) * ''Gunohga gʻayritabiiy tarzda jalb qilingan'' (2009) * ''Qish oʻrtalari'' (Midwinter Graces) (2009) * ''Ovchilar kechasida'' (2011) * ''Oltin chang'' (2012) * ''Tavba qilmaydigan Geraldines'' (2014) * ''Asosiy talonchi'' (2017) * ''Okeandan okeanga'' (2021) * ''The Music of Tori and the Muses'' (2025) * ''In Times of Dragons'' (2026) == Mukofotlar va nominatsiyalar == * Amerikalik kattalar animatsiya seriyasida „Crucify“ Beavis and Butt-Head (3-oʻrin, 31 – qism, 1994) * Amerikalik kattalar animatsiya seriyasidagi „Iso“ ''[[Beavis and Butt-head|Beavis va Butt-Head]]'' (5-mavsum, 7 – qism, 1994) * „Tehr“ fantaziya, drama seriyali Charmed (mevsim 2, 12 -bosqich) * „Shimoliy yigit“ oʻsmirlar drama seriyasidagi „Dawsonʼs Creek“ (mevsum 2, epizod 4, 1998) * „A Sorta Fairytale“ drama seriyali ''Everwood'' (mevsum 4, 16 – epizoda, 2002) * „Oʻzingizni quvonchli Rojdestvo bilan tabriklang“ jinoyat protseduralari komediya-drama televideniye seriyasida „Shonlar“ (1-oʻrin, 9 – qism, 2005) va ''Rosvel'' (3-oʻrin , 9 – qism) ilmiy-fantastikagtelevideniyesida (1999) * „Qimmatbaho narsalar“ komediya-drama seriyali Hindsight (mevsum 1, 6 – qism, 2015) * „Pretty Good Year“ televideniye seriyasida Kasual (mavsum 3, 12 -bosqich 2015) * „Berkeley maydonasidagi kechqurun qoʻshiq“ fantaziya komediya televizion seriyasida „Yaxshi omens“ (mevsim 1, 6-avj. 2019) * "Professional Widow (Armand’s Star Trunk Funkinʼ Mix) " [[Netflix]] dramasidagi triller seriyasida White Lines (1-oʻrin, 9-oʻrin 2020), Derry Girls (3-oʻrinda, 4-oʻrnda, „The Haunting“, 2018) va Love Island (5-oʻrsinda, 14-oʻrning 2015) * „Crucify“ antologiya komediya-drama televideniye seriyasida „High Maintenance“ (4-oʻrin, 2016 yil 8 -bosqich) * „Raspberry Swirl“ televideniye seriyasida The End (mevsum 1, 9-avjoly) * „1000 okeanlar“ sirli oʻsmir drama televideniye seriyasida „<nowiki/>[[Pretty Little Liars]]<nowiki/>“ (1-oʻrin, 10-oʻrin) * „Cornflake Girl“ doʻstlar bilan suhbatlarda (1-oʻrin, 10-oʻrin 2022), drama televideniye seriyasida YellowJackets (2-oʻrinda, 1-oʻrni, 2023)<ref>{{Veb manbasi |muallif=Tangcay |ism=Jazz |sana=March 24, 2023 |sarlavha=''Yellowjackets'' Music Supervisor on Why Tori Amos' 'Cornflake Girl' Was Perfect for Season 2 Premiere: 'It Deals With Betrayals Between Women' |url=https://variety.com/2023/artisans/news/yellowjackets-tori-amos-cornflake-girl-soundtrack-season-two-1235559979/ |ish=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Stine |ism=Alison |sana=March 26, 2023 |sarlavha="Never was a cornflake girl": Why a 1994 album by Tori Amos belongs in ''Yellowjackets'' |url=https://www.salon.com/2023/03/26/never-was-a-cornflake-girl-why-a-1994-album-by-tori-amos-belongs-in-yellowjackets/ |ish=[[Salon.com]]}}</ref> va komediya-drama seriyasida Beef (1-oʻrinda, 2-oʻrnida, 2023)<ref>{{Veb manbasi |muallif=Blake |ism=Meredith |sana=April 11, 2023 |sarlavha=O-Town. Hoobastank. Tori Amos. The story behind the nostalgic needle drops in ''Beef'' |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2023-04-11/beef-netflix-soundtrack-nostalgia |ish=[[Los Angeles Times]]}}</ref> * „Yolgʻizaklar“ drama seriyasidagi „Oʻziga qoʻngʻiroqlar“ (mevsum 2, 3-avj. 2023) == Manbalar == {{manbalar|30em|refs=}} {{DEFAULTSORT:Amos}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1963-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Republic Records ijrochilari]] 306lf44fvxamymahh55x4m0mr8nycpf 0 1208056 5997520 5942054 2026-04-16T16:46:03Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997520 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Aslı Erdoğan | tasvir = File:Asli_Erdogan_by_CaroleParodi-6778.jpg | tasvir_eni = | izoh = Aslı Erdoğan (2020) | taxallusi = Aslı Erdoğan (2020-dan Carole Parodi) | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{birth date and age|1967|03|08|df=y}} | tavallud_joyi = [[Istanbul]], Turkiya | vafot_sanasi = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1967|03|08|df=y}} --> | vafot_joyi = | kasbi = Yozuvchi va inson huquqlari himoyachisi | ijod_tili = | fuqaroligi = Turkiya | taʼlimi = Robert College <br /> Boğaziçi University | alma_mater = | faoliyat_yillari = | janr = | yoʻnalish = | shoh_asari = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | ota-onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = Chevalier des Arts et des Lettres (2020)<br />Simone de Beauvoir Price (2018)<br />Václav Havel Price (2019)<br /> Erich Maria Remarque Price (2018)<br />Tucholsky Award (2016)<br />D. Welle Story Awards (1997)<br />Sait Faik Story Awards (2010) | imzosi = | modul = | veb-sayt = <!-- {{URL|misol.org}} --><!-- {{www.aslierdogan.net}} --> }} '''Aslı Erdoğan'''(1967-yil 8-mart)—[[turkiya]]lik yozuvchi, inson huquqlari himoyachisi va sobiq [[siyosiy]] [[mahkum]], "Oʻzgʻur Gündem" gazetasi va sobiq „Radikal“ gazetasining sharhlovchisi. Uning ikkinchi romani ingliz tiliga<ref name="AE00"/><ref name="AE000"/> va sakkizta kitobi yigirma tilga tarjima qilingan. Aslı Erdoğan-adabiyot yozuvchisi, Actes Sud, Penguin Germany, The City kabi turli nashriyotlar tomonidan nashr etilgan, ingliz, fransuz, nemis kabi yigirma tilga tarjima qilingan sakkizta kitob, roman, sheʼriy nasr va insholar toʻplamlari muallifi. U turli milliy va xalqaro gazetalarda sharhlovchi boʻlib ishlagan va 2016-yilda kurdparast Özgür Gündem gazetasi bilan hamkorlik qilgani uchun hibsga olingan. Asli Erdoğan [[adabiyot]], [[sanʼat]] va inson huquqlari boʻyicha [[Simone de Beauvoir]] mukofoti, [[Erich Maria Remarque]] Tinchlik mukofoti kabi koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan. Uning asosiy faoliyati teatr sohasi boʻlsada, [[Milan]], [[Grats]] va Avignonda<ref>{{Cite web|title="Requiem pour une ville perdue" d'Asli Erdoğan|url=https://www.franceculture.fr/emissions/avignon-fictions/requiem-pour-une-ville-perdue-de-asli-erdogan|access-date=2020-12-23|website=France Culture|date=10 July 2020 |language=fr}}</ref> [[klassik]] [[balet]]da, [[radio]]da, [[qisqa metrajli film]]da<ref>{{Cite web|title=Captif|url=https://www.clairobscur.info/Film-2347-2560-0-0.html|access-date=2020-12-23|website=Captif|language=fr-FR}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> va hatto [[opera]]da ham faoliyat koʻrsatgan. Hozirda u [[Germaniya]]da [[muhojir]]likda yashaydi<ref>{{Cite web|date=2020-02-14|title=Exiled Turkish novelist Asli Erdoğan acquitted in terror trial|url=https://www.france24.com/en/20200214-turkey-turkish-novelist-writer-asli-erdogan-acquit-terror-trial-court-member-armed-terror-organisation-president-recep-tayyip-germany-2016-coup-pro-kurd-ozgur-gundem|access-date=2020-12-23|website=France 24|language=en}}</ref>. == Yoshligi == U [[Istanbul]]da tugʻilgan, 1983-yilda Robert kollejini va 1988-yilda Boğoziçi universiteti kompyuter muhandisligi boʻlimini tamomlagan. [[CERN]] da [[zarrachalar fizikasi]] boʻlimida ishlagan va 1991-yildan 1993-yilgacha u yerda olib borgan tadqiqotlari natijasida Boğoziçi universitetida [[fizika]] boʻyicha fan mutaxasisi darajasini olgan<ref>{{Cite web |title=Asli Erdogan – Astier-Pécher Literary & Film Agentligi |url=http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ |access-date=2022-12-06 |language=en-EN |arxivsana=2022-12-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221206175156/http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ }}</ref>. U 1996-yilda doimiy yozuvchi boʻlish uchun Turkiyaga qaytishidan oldin, Braziliyaning [[Rio-de-Janeyro]] shahrida fizika boʻyicha PhD uchun tadqiqot ishlarini olib borgan<ref name="AE03"/>. == Yozuvchilik faoliyati == Uning ''The Final Farewell Note'' nomli ilk hikoyasi 1990-yilda Yunus Nadi nomidagi Yozuvchilar Tanlovida uchinchi oʻrinni egallaydi. Uning birinchi romani „Kabuk Odam“ („Qoʻrgʻon odam“) 1994-yilda nashr etilgan va 1996-yilda „Mucizevi mandarin“ („Moʻjizaviy mandarin“) bir-biriga bogʻlangan hikoyalar turkumi bilan chiqqan. Uning „Yogʻoch qushlar“ nomli qissasi 1997-yilgi tanlovda Deutsche Welle radiosidan birinchi mukofotga sazovor boʻlgan va ikkinchi romani „Kırmızı Pelerinli Kent“ („Qizil ridodagi shahar“) xorijda koʻplab maqtovlarga sazovor boʻlgan va ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE03"/>. U 1998-yildan 2000-yilgacha PEN Internationalning Qamoqxonadagi yozuvchilar qoʻmitasining Turkiyadagi vakili boʻlgan. Shuningdek, Turkiyaning ''[[Radikal]]'' gazetasi uchun „Boshqalar“ nomli ruknini yozgan, maqolalari keyinchalik toʻplanib, ''Bir Yolculuk Ne Zaman Biter'' nomi ostida nashr etilgan<ref name="AE04" />. U koʻp sayohat qilgan va [[antropologiya]] va Amerika qitʼasining mahalliy xalqlari madaniyatiga qiziqqan. 2011-yil dekabridan 2012-yilning mayigacha Literaturhaus Zürich va PWG Foundation taklifiga binoan<ref>{{Cite web|url=https://www.pwg.ch/|title=Stiftung PWG - Bosh sahifa|veb-sayt=www .pwg.ch|access-date=2019-yil 26-avgust}}</ref>, Erdoğan Zürichning „qarorgohdagi yozuvchisi“ boʻlgan<ref>{{Cite news|title=Rezidensiyadagi yozuvchi|language=de|work=Der Landbote|url=https://www.landbote.ch/news/standard/writer-in-residence-/story/20262263|access-date=2020-12-11}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U 2016-yilda Polshaning [[Krakov]] shahridagi Xalqaro qochoq shaharlari ICORN jurnalining rezident-yozuvchisi boʻlgan. Turkiyaga qaytganidan keyin u kurd tarafdorlari uchun ''Özgur Gündem'' jurnalida yozishni davom ettirgan''<ref name="i"/>. == Hibsga olinishi == [[File:Manifestacja Krakowie w obronie Aslı Erdoğan i tureckich więźniów politycznych 10.jpg|thumb|Erdoğanni qoʻllab-quvvatlovchi namoyish, Krakow, 2016-yil sentabr. Bannerda „Asli Erdoğan va Turkiya rejimining siyosiy mahbuslarini ozod qiling“ deb yozilgan.]] Erdogʻan 2016-yil 16-avgust kuni Özgür Gündem gazetasiga politsiya tomonidan uyushtirilgan reyd chogʻida gazetaning maslahat kengashi aʼzosi sifatida hibsga olingan va 20-avgust kunidan boshlab u suddan oldingi hibsxonada saqlanadi<ref name="hdn1"/><ref name="e"/> ''Özgur Gündem'' Özgürlükçü Demokrasi '' (''Libertar Demokratiya'') yaʼni „Aslining doʻstlari“ deb nomlangan kundalik ruknini orqali tezda muvaffaqiyatga erishgan<ref name="Aslı">{{cite web |title=Turkiya: taniqli yozuvchi va faol Asli Erdo'g'an qamaldi |nashriyot=[ [English PEN]] |url=https://www.englishpen.org/campaigns/turkey-renowned-author-and-activist-asli-erdogan-imprisoned/ |date=22-avgust 2016-yil |kirish-date=30-avgust 2016-yil }}</ref>. Toʻrt oydan keyin u sudgacha ozod qilindi. 2017-yil iyun oyida sayohatga qoʻyilgan taqiq olib tashlanganidan soʻng u Turkiyadan Germaniyaga joʻnab ketdi va u yerda surgunda yashadi<ref>{{Cite web|last=Luque|first=Xavier|title=Ozgur Gündem Main Trial|url=https: //freeturkeyjournalists.ipi.media/trials-calendar/ozgur-gundem-main-trial-3-2-2-2-2-2-2-2/|kirish-date=2020-11-25|veb-sayt=Bepul Turkiya Jurnalistlari|language=en-US}}</ref>''. == Ingliz tilidagi asarlari == '''<big>Qizil plashdagi shahar</big>''' (turkcha nomi: ''Kırmızı Pelerinli Kent'') – turk yozuvchisi Aslı Erdoğanning 1998-yilda yozilgan romani, 2007-yilda Soft Skull Press nashriyotida Emi Spangler tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE00" />. Hikoyada yosh turk qahramoni Özgur oʻtmishini unutgan, oʻzini tashqi dunyodan yiroqlashtirgan, qashshoq, och va ruhiy tushkunlik holatidagi qahramon sifatida tasvirlanadi va bu hikoyada uning tuzoqqa tushishiga va hamma narsasini oʻgʻirlanishiga sababchi boʻlgan shahar haqida yozish – Rio-de-Janeyroga qarshi eʼlon qilingan keng qamrovli urushda —uning quroli vazifasini bajara olgan. Amy Benfer „Barnes & Nobleda yozgan maqolasida romanga Erdoğan murakkabroq tuzilishdan foydalanish orqali romanni yanada yaxshiroq holatga keltirishi mumkin edi. Ammo bu sayoz tuzilma asar muvaffaqqiyatiga toʻsqinlik qilolmadi“- deya fikr bildirgan edi"<ref name="BN01"/>. '''<big>Tosh binosi va boshqa joylar</big>''' bu uchta hikoya va bitta qissadan ("Tonggi mehmon, " "Yogʻoch qushlar, " "Qamoqxona, " va ''Tosh binosi'') iborat toʻplamdir. Bu toʻplam Turkiyada eng koʻp sotilgan kitoblardan biri hisoblanadi<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/02/world/middleeast/asli-erdogan-prison-turkey.html|title=Torn Ballet Shoes, and a Life Upended|last=Arango|first=Tim|date=2017-03-02|work=The New York Times|access-date=2017-05-02|issn=0362-4331}}</ref>. Bir-biri bilan mantiqiy bogʻlangan ushbu hikoyalar surgun, ogʻir xastaliklar va yaqinlarining qamoqqa olinishi kabi atrofdagi tashqi sabablar orqali hayotlari izdan chiqqan ayyolarni tasvirlaydi. Ushbu hikoyalar qissa bilan yakunlanadi; „tosh binosi“ qahramonlar hayotini boshqaruvchi turli xil repressiv institutlar – qamoqxonalar, politsiya boshqarmalari, shifoxonalar va psixiatriya kasalxonalari uchun metafora hisoblanadi. == Manbalar == {{Reflist|30em|refs= <ref name="AE00">{{cite web|title=The City in Crimson Cloak|url=http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|work=Soft Skull Press|access-date=2009-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017023010/http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|archive-date=2009-10-17|url-status=dead}}</ref> <ref name="AE000">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |work=Bogazici University |access-date=2009-10-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051113231333/http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |archive-date=2005-11-13 }}</ref> <ref name="AE03">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.unionsverlag.com/info/link.asp?link_id=7454&pers_id=1762&pic=../portrait/ErdoganAsli.jpg&tit=Asli%20Erdogan|work=Unionsverlag |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="AE04">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327095118/http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |url-status=dead |archive-date=2008-03-27 |work=International PEN |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="e">{{cite news |url=https://www.evrensel.net/haber/287816/ozgur-gundem-yazari-asli-erdogan-gozaltinda |newspaper=Evrensel |title=Özgür Gündem Yazarı Aslı Erdoğan gözaltında |date=2016-08-17 |language=tr |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="BN01">{{cite web |title=The City in Crimson Cloak |first=Amy |last=Benfer |url=http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/In-Brief/The-City-in-Crimson-Cloak/ba-p/273 |work=barnesandnoble.com |access-date=2010-09-02 }}</ref> <ref name="hdn1">{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-arrests-novelist-asli-erdogan-over-terror-charges.aspx?pageID=238&nID=103049&NewsCatID=341 |newspaper=[[Hürriyet Daily News]] |title=Turkey arrests novelist Aslı Erdoğan over 'terror' charges |date=2016-08-20 |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="i">{{cite web |url=http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |publisher=ICORN |title=Asli Erdogan detained in Turkey |date=2016-08-18 |access-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001140030/http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |archive-date=2016-10-01 |url-status=dead }}</ref> }} == Qoʻshimcha havolalar == * {{cite book|last1=İmşir|first1=Şirma Begüm|title=Dictionary of Literary Biography: Post-1960 Novelists in Turkey|date=2013|publisher=Gale Cengage Learning, Bruccoli Clark|isbn=9780787696542|pages=87–92|edition=Volume 379}} * {{official|https://aslierdogan.net/}} * [https://web.archive.org/web/20161218221517/http://www.eurozine.com/articles/2007-02-13-erdogan-en.html We Left a Deep Invisible Mark Behind Us] by Aslı Erdoğan at Eurozine * [http://www.citylights.com/book/?GCOI=87286100201000&fa=author&person_id=17658#content Aslı Erdoğan Biography] 7exwt6e91yn9610q69zgr7bqhqje1jn 5997521 5997520 2026-04-16T16:46:17Z KWiki78 246724 5997521 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Aslı Erdoğan | tasvir = File:Asli_Erdogan_by_CaroleParodi-6778.jpg | tasvir_eni = | izoh = Aslı Erdoğan (2020) | taxallusi = Aslı Erdoğan (2020-dan Carole Parodi) | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{birth date and age|1967|03|08|df=y}} | tavallud_joyi = [[Istanbul]], Turkiya | vafot_sanasi = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1967|03|08|df=y}} --> | vafot_joyi = | kasbi = Yozuvchi va inson huquqlari himoyachisi | ijod_tili = | fuqaroligi = Turkiya | taʼlimi = Robert College <br /> Boğaziçi University | alma_mater = | faoliyat_yillari = | janr = | yoʻnalish = | shoh_asari = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | ota-onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = Chevalier des Arts et des Lettres (2020)<br />Simone de Beauvoir Price (2018)<br />Václav Havel Price (2019)<br /> Erich Maria Remarque Price (2018)<br />Tucholsky Award (2016)<br />D. Welle Story Awards (1997)<br />Sait Faik Story Awards (2010) | imzosi = | modul = | veb-sayt = <!-- {{URL|misol.org}} --><!-- {{www.aslierdogan.net}} --> }} '''Aslı Erdoğan'''(1967-yil 8-mart) — [[turkiya]]lik yozuvchi, inson huquqlari himoyachisi va sobiq [[siyosiy]] [[mahkum]], "Oʻzgʻur Gündem" gazetasi va sobiq „Radikal“ gazetasining sharhlovchisi. Uning ikkinchi romani ingliz tiliga<ref name="AE00"/><ref name="AE000"/> va sakkizta kitobi yigirma tilga tarjima qilingan. Aslı Erdoğan-adabiyot yozuvchisi, Actes Sud, Penguin Germany, The City kabi turli nashriyotlar tomonidan nashr etilgan, ingliz, fransuz, nemis kabi yigirma tilga tarjima qilingan sakkizta kitob, roman, sheʼriy nasr va insholar toʻplamlari muallifi. U turli milliy va xalqaro gazetalarda sharhlovchi boʻlib ishlagan va 2016-yilda kurdparast Özgür Gündem gazetasi bilan hamkorlik qilgani uchun hibsga olingan. Asli Erdoğan [[adabiyot]], [[sanʼat]] va inson huquqlari boʻyicha [[Simone de Beauvoir]] mukofoti, [[Erich Maria Remarque]] Tinchlik mukofoti kabi koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan. Uning asosiy faoliyati teatr sohasi boʻlsada, [[Milan]], [[Grats]] va Avignonda<ref>{{Cite web|title="Requiem pour une ville perdue" d'Asli Erdoğan|url=https://www.franceculture.fr/emissions/avignon-fictions/requiem-pour-une-ville-perdue-de-asli-erdogan|access-date=2020-12-23|website=France Culture|date=10 July 2020 |language=fr}}</ref> [[klassik]] [[balet]]da, [[radio]]da, [[qisqa metrajli film]]da<ref>{{Cite web|title=Captif|url=https://www.clairobscur.info/Film-2347-2560-0-0.html|access-date=2020-12-23|website=Captif|language=fr-FR}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> va hatto [[opera]]da ham faoliyat koʻrsatgan. Hozirda u [[Germaniya]]da [[muhojir]]likda yashaydi<ref>{{Cite web|date=2020-02-14|title=Exiled Turkish novelist Asli Erdoğan acquitted in terror trial|url=https://www.france24.com/en/20200214-turkey-turkish-novelist-writer-asli-erdogan-acquit-terror-trial-court-member-armed-terror-organisation-president-recep-tayyip-germany-2016-coup-pro-kurd-ozgur-gundem|access-date=2020-12-23|website=France 24|language=en}}</ref>. == Yoshligi == U [[Istanbul]]da tugʻilgan, 1983-yilda Robert kollejini va 1988-yilda Boğoziçi universiteti kompyuter muhandisligi boʻlimini tamomlagan. [[CERN]] da [[zarrachalar fizikasi]] boʻlimida ishlagan va 1991-yildan 1993-yilgacha u yerda olib borgan tadqiqotlari natijasida Boğoziçi universitetida [[fizika]] boʻyicha fan mutaxasisi darajasini olgan<ref>{{Cite web |title=Asli Erdogan – Astier-Pécher Literary & Film Agentligi |url=http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ |access-date=2022-12-06 |language=en-EN |arxivsana=2022-12-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221206175156/http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ }}</ref>. U 1996-yilda doimiy yozuvchi boʻlish uchun Turkiyaga qaytishidan oldin, Braziliyaning [[Rio-de-Janeyro]] shahrida fizika boʻyicha PhD uchun tadqiqot ishlarini olib borgan<ref name="AE03"/>. == Yozuvchilik faoliyati == Uning ''The Final Farewell Note'' nomli ilk hikoyasi 1990-yilda Yunus Nadi nomidagi Yozuvchilar Tanlovida uchinchi oʻrinni egallaydi. Uning birinchi romani „Kabuk Odam“ („Qoʻrgʻon odam“) 1994-yilda nashr etilgan va 1996-yilda „Mucizevi mandarin“ („Moʻjizaviy mandarin“) bir-biriga bogʻlangan hikoyalar turkumi bilan chiqqan. Uning „Yogʻoch qushlar“ nomli qissasi 1997-yilgi tanlovda Deutsche Welle radiosidan birinchi mukofotga sazovor boʻlgan va ikkinchi romani „Kırmızı Pelerinli Kent“ („Qizil ridodagi shahar“) xorijda koʻplab maqtovlarga sazovor boʻlgan va ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE03"/>. U 1998-yildan 2000-yilgacha PEN Internationalning Qamoqxonadagi yozuvchilar qoʻmitasining Turkiyadagi vakili boʻlgan. Shuningdek, Turkiyaning ''[[Radikal]]'' gazetasi uchun „Boshqalar“ nomli ruknini yozgan, maqolalari keyinchalik toʻplanib, ''Bir Yolculuk Ne Zaman Biter'' nomi ostida nashr etilgan<ref name="AE04" />. U koʻp sayohat qilgan va [[antropologiya]] va Amerika qitʼasining mahalliy xalqlari madaniyatiga qiziqqan. 2011-yil dekabridan 2012-yilning mayigacha Literaturhaus Zürich va PWG Foundation taklifiga binoan<ref>{{Cite web|url=https://www.pwg.ch/|title=Stiftung PWG - Bosh sahifa|veb-sayt=www .pwg.ch|access-date=2019-yil 26-avgust}}</ref>, Erdoğan Zürichning „qarorgohdagi yozuvchisi“ boʻlgan<ref>{{Cite news|title=Rezidensiyadagi yozuvchi|language=de|work=Der Landbote|url=https://www.landbote.ch/news/standard/writer-in-residence-/story/20262263|access-date=2020-12-11}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U 2016-yilda Polshaning [[Krakov]] shahridagi Xalqaro qochoq shaharlari ICORN jurnalining rezident-yozuvchisi boʻlgan. Turkiyaga qaytganidan keyin u kurd tarafdorlari uchun ''Özgur Gündem'' jurnalida yozishni davom ettirgan''<ref name="i"/>. == Hibsga olinishi == [[File:Manifestacja Krakowie w obronie Aslı Erdoğan i tureckich więźniów politycznych 10.jpg|thumb|Erdoğanni qoʻllab-quvvatlovchi namoyish, Krakow, 2016-yil sentabr. Bannerda „Asli Erdoğan va Turkiya rejimining siyosiy mahbuslarini ozod qiling“ deb yozilgan.]] Erdogʻan 2016-yil 16-avgust kuni Özgür Gündem gazetasiga politsiya tomonidan uyushtirilgan reyd chogʻida gazetaning maslahat kengashi aʼzosi sifatida hibsga olingan va 20-avgust kunidan boshlab u suddan oldingi hibsxonada saqlanadi<ref name="hdn1"/><ref name="e"/> ''Özgur Gündem'' Özgürlükçü Demokrasi '' (''Libertar Demokratiya'') yaʼni „Aslining doʻstlari“ deb nomlangan kundalik ruknini orqali tezda muvaffaqiyatga erishgan<ref name="Aslı">{{cite web |title=Turkiya: taniqli yozuvchi va faol Asli Erdo'g'an qamaldi |nashriyot=[ [English PEN]] |url=https://www.englishpen.org/campaigns/turkey-renowned-author-and-activist-asli-erdogan-imprisoned/ |date=22-avgust 2016-yil |kirish-date=30-avgust 2016-yil }}</ref>. Toʻrt oydan keyin u sudgacha ozod qilindi. 2017-yil iyun oyida sayohatga qoʻyilgan taqiq olib tashlanganidan soʻng u Turkiyadan Germaniyaga joʻnab ketdi va u yerda surgunda yashadi<ref>{{Cite web|last=Luque|first=Xavier|title=Ozgur Gündem Main Trial|url=https: //freeturkeyjournalists.ipi.media/trials-calendar/ozgur-gundem-main-trial-3-2-2-2-2-2-2-2/|kirish-date=2020-11-25|veb-sayt=Bepul Turkiya Jurnalistlari|language=en-US}}</ref>''. == Ingliz tilidagi asarlari == '''<big>Qizil plashdagi shahar</big>''' (turkcha nomi: ''Kırmızı Pelerinli Kent'') – turk yozuvchisi Aslı Erdoğanning 1998-yilda yozilgan romani, 2007-yilda Soft Skull Press nashriyotida Emi Spangler tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE00" />. Hikoyada yosh turk qahramoni Özgur oʻtmishini unutgan, oʻzini tashqi dunyodan yiroqlashtirgan, qashshoq, och va ruhiy tushkunlik holatidagi qahramon sifatida tasvirlanadi va bu hikoyada uning tuzoqqa tushishiga va hamma narsasini oʻgʻirlanishiga sababchi boʻlgan shahar haqida yozish – Rio-de-Janeyroga qarshi eʼlon qilingan keng qamrovli urushda —uning quroli vazifasini bajara olgan. Amy Benfer „Barnes & Nobleda yozgan maqolasida romanga Erdoğan murakkabroq tuzilishdan foydalanish orqali romanni yanada yaxshiroq holatga keltirishi mumkin edi. Ammo bu sayoz tuzilma asar muvaffaqqiyatiga toʻsqinlik qilolmadi“- deya fikr bildirgan edi"<ref name="BN01"/>. '''<big>Tosh binosi va boshqa joylar</big>''' bu uchta hikoya va bitta qissadan ("Tonggi mehmon, " "Yogʻoch qushlar, " "Qamoqxona, " va ''Tosh binosi'') iborat toʻplamdir. Bu toʻplam Turkiyada eng koʻp sotilgan kitoblardan biri hisoblanadi<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/02/world/middleeast/asli-erdogan-prison-turkey.html|title=Torn Ballet Shoes, and a Life Upended|last=Arango|first=Tim|date=2017-03-02|work=The New York Times|access-date=2017-05-02|issn=0362-4331}}</ref>. Bir-biri bilan mantiqiy bogʻlangan ushbu hikoyalar surgun, ogʻir xastaliklar va yaqinlarining qamoqqa olinishi kabi atrofdagi tashqi sabablar orqali hayotlari izdan chiqqan ayyolarni tasvirlaydi. Ushbu hikoyalar qissa bilan yakunlanadi; „tosh binosi“ qahramonlar hayotini boshqaruvchi turli xil repressiv institutlar – qamoqxonalar, politsiya boshqarmalari, shifoxonalar va psixiatriya kasalxonalari uchun metafora hisoblanadi. == Manbalar == {{Reflist|30em|refs= <ref name="AE00">{{cite web|title=The City in Crimson Cloak|url=http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|work=Soft Skull Press|access-date=2009-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017023010/http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|archive-date=2009-10-17|url-status=dead}}</ref> <ref name="AE000">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |work=Bogazici University |access-date=2009-10-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051113231333/http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |archive-date=2005-11-13 }}</ref> <ref name="AE03">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.unionsverlag.com/info/link.asp?link_id=7454&pers_id=1762&pic=../portrait/ErdoganAsli.jpg&tit=Asli%20Erdogan|work=Unionsverlag |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="AE04">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327095118/http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |url-status=dead |archive-date=2008-03-27 |work=International PEN |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="e">{{cite news |url=https://www.evrensel.net/haber/287816/ozgur-gundem-yazari-asli-erdogan-gozaltinda |newspaper=Evrensel |title=Özgür Gündem Yazarı Aslı Erdoğan gözaltında |date=2016-08-17 |language=tr |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="BN01">{{cite web |title=The City in Crimson Cloak |first=Amy |last=Benfer |url=http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/In-Brief/The-City-in-Crimson-Cloak/ba-p/273 |work=barnesandnoble.com |access-date=2010-09-02 }}</ref> <ref name="hdn1">{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-arrests-novelist-asli-erdogan-over-terror-charges.aspx?pageID=238&nID=103049&NewsCatID=341 |newspaper=[[Hürriyet Daily News]] |title=Turkey arrests novelist Aslı Erdoğan over 'terror' charges |date=2016-08-20 |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="i">{{cite web |url=http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |publisher=ICORN |title=Asli Erdogan detained in Turkey |date=2016-08-18 |access-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001140030/http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |archive-date=2016-10-01 |url-status=dead }}</ref> }} == Qoʻshimcha havolalar == * {{cite book|last1=İmşir|first1=Şirma Begüm|title=Dictionary of Literary Biography: Post-1960 Novelists in Turkey|date=2013|publisher=Gale Cengage Learning, Bruccoli Clark|isbn=9780787696542|pages=87–92|edition=Volume 379}} * {{official|https://aslierdogan.net/}} * [https://web.archive.org/web/20161218221517/http://www.eurozine.com/articles/2007-02-13-erdogan-en.html We Left a Deep Invisible Mark Behind Us] by Aslı Erdoğan at Eurozine * [http://www.citylights.com/book/?GCOI=87286100201000&fa=author&person_id=17658#content Aslı Erdoğan Biography] 5hdr5q0fuhitfj32tvb6o858deo3wyp 5997522 5997521 2026-04-16T16:46:30Z KWiki78 246724 5997522 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Aslı Erdoğan | tasvir = File:Asli_Erdogan_by_CaroleParodi-6778.jpg | tasvir_eni = | izoh = Aslı Erdoğan (2020) | taxallusi = Aslı Erdoğan (2020-dan Carole Parodi) | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{birth date and age|1967|03|08|df=y}} | tavallud_joyi = [[Istanbul]], Turkiya | vafot_sanasi = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1967|03|08|df=y}} --> | vafot_joyi = | kasbi = Yozuvchi va inson huquqlari himoyachisi | ijod_tili = | fuqaroligi = Turkiya | taʼlimi = Robert College <br /> Boğaziçi University | alma_mater = | faoliyat_yillari = | janr = | yoʻnalish = | shoh_asari = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | ota-onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = Chevalier des Arts et des Lettres (2020)<br />Simone de Beauvoir Price (2018)<br />Václav Havel Price (2019)<br /> Erich Maria Remarque Price (2018)<br />Tucholsky Award (2016)<br />D. Welle Story Awards (1997)<br />Sait Faik Story Awards (2010) | imzosi = | modul = | veb-sayt = <!-- {{URL|misol.org}} --><!-- {{www.aslierdogan.net}} --> }} '''Aslı Erdoğan'''(1967-yil 8-mart) — [[turkiya]]lik [[yozuvchi]], inson huquqlari himoyachisi va sobiq [[siyosiy]] [[mahkum]], "Oʻzgʻur Gündem" gazetasi va sobiq „Radikal“ gazetasining sharhlovchisi. Uning ikkinchi romani ingliz tiliga<ref name="AE00"/><ref name="AE000"/> va sakkizta kitobi yigirma tilga tarjima qilingan. Aslı Erdoğan-adabiyot yozuvchisi, Actes Sud, Penguin Germany, The City kabi turli nashriyotlar tomonidan nashr etilgan, ingliz, fransuz, nemis kabi yigirma tilga tarjima qilingan sakkizta kitob, roman, sheʼriy nasr va insholar toʻplamlari muallifi. U turli milliy va xalqaro gazetalarda sharhlovchi boʻlib ishlagan va 2016-yilda kurdparast Özgür Gündem gazetasi bilan hamkorlik qilgani uchun hibsga olingan. Asli Erdoğan [[adabiyot]], [[sanʼat]] va inson huquqlari boʻyicha [[Simone de Beauvoir]] mukofoti, [[Erich Maria Remarque]] Tinchlik mukofoti kabi koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan. Uning asosiy faoliyati teatr sohasi boʻlsada, [[Milan]], [[Grats]] va Avignonda<ref>{{Cite web|title="Requiem pour une ville perdue" d'Asli Erdoğan|url=https://www.franceculture.fr/emissions/avignon-fictions/requiem-pour-une-ville-perdue-de-asli-erdogan|access-date=2020-12-23|website=France Culture|date=10 July 2020 |language=fr}}</ref> [[klassik]] [[balet]]da, [[radio]]da, [[qisqa metrajli film]]da<ref>{{Cite web|title=Captif|url=https://www.clairobscur.info/Film-2347-2560-0-0.html|access-date=2020-12-23|website=Captif|language=fr-FR}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> va hatto [[opera]]da ham faoliyat koʻrsatgan. Hozirda u [[Germaniya]]da [[muhojir]]likda yashaydi<ref>{{Cite web|date=2020-02-14|title=Exiled Turkish novelist Asli Erdoğan acquitted in terror trial|url=https://www.france24.com/en/20200214-turkey-turkish-novelist-writer-asli-erdogan-acquit-terror-trial-court-member-armed-terror-organisation-president-recep-tayyip-germany-2016-coup-pro-kurd-ozgur-gundem|access-date=2020-12-23|website=France 24|language=en}}</ref>. == Yoshligi == U [[Istanbul]]da tugʻilgan, 1983-yilda Robert kollejini va 1988-yilda Boğoziçi universiteti kompyuter muhandisligi boʻlimini tamomlagan. [[CERN]] da [[zarrachalar fizikasi]] boʻlimida ishlagan va 1991-yildan 1993-yilgacha u yerda olib borgan tadqiqotlari natijasida Boğoziçi universitetida [[fizika]] boʻyicha fan mutaxasisi darajasini olgan<ref>{{Cite web |title=Asli Erdogan – Astier-Pécher Literary & Film Agentligi |url=http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ |access-date=2022-12-06 |language=en-EN |arxivsana=2022-12-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221206175156/http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ }}</ref>. U 1996-yilda doimiy yozuvchi boʻlish uchun Turkiyaga qaytishidan oldin, Braziliyaning [[Rio-de-Janeyro]] shahrida fizika boʻyicha PhD uchun tadqiqot ishlarini olib borgan<ref name="AE03"/>. == Yozuvchilik faoliyati == Uning ''The Final Farewell Note'' nomli ilk hikoyasi 1990-yilda Yunus Nadi nomidagi Yozuvchilar Tanlovida uchinchi oʻrinni egallaydi. Uning birinchi romani „Kabuk Odam“ („Qoʻrgʻon odam“) 1994-yilda nashr etilgan va 1996-yilda „Mucizevi mandarin“ („Moʻjizaviy mandarin“) bir-biriga bogʻlangan hikoyalar turkumi bilan chiqqan. Uning „Yogʻoch qushlar“ nomli qissasi 1997-yilgi tanlovda Deutsche Welle radiosidan birinchi mukofotga sazovor boʻlgan va ikkinchi romani „Kırmızı Pelerinli Kent“ („Qizil ridodagi shahar“) xorijda koʻplab maqtovlarga sazovor boʻlgan va ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE03"/>. U 1998-yildan 2000-yilgacha PEN Internationalning Qamoqxonadagi yozuvchilar qoʻmitasining Turkiyadagi vakili boʻlgan. Shuningdek, Turkiyaning ''[[Radikal]]'' gazetasi uchun „Boshqalar“ nomli ruknini yozgan, maqolalari keyinchalik toʻplanib, ''Bir Yolculuk Ne Zaman Biter'' nomi ostida nashr etilgan<ref name="AE04" />. U koʻp sayohat qilgan va [[antropologiya]] va Amerika qitʼasining mahalliy xalqlari madaniyatiga qiziqqan. 2011-yil dekabridan 2012-yilning mayigacha Literaturhaus Zürich va PWG Foundation taklifiga binoan<ref>{{Cite web|url=https://www.pwg.ch/|title=Stiftung PWG - Bosh sahifa|veb-sayt=www .pwg.ch|access-date=2019-yil 26-avgust}}</ref>, Erdoğan Zürichning „qarorgohdagi yozuvchisi“ boʻlgan<ref>{{Cite news|title=Rezidensiyadagi yozuvchi|language=de|work=Der Landbote|url=https://www.landbote.ch/news/standard/writer-in-residence-/story/20262263|access-date=2020-12-11}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U 2016-yilda Polshaning [[Krakov]] shahridagi Xalqaro qochoq shaharlari ICORN jurnalining rezident-yozuvchisi boʻlgan. Turkiyaga qaytganidan keyin u kurd tarafdorlari uchun ''Özgur Gündem'' jurnalida yozishni davom ettirgan''<ref name="i"/>. == Hibsga olinishi == [[File:Manifestacja Krakowie w obronie Aslı Erdoğan i tureckich więźniów politycznych 10.jpg|thumb|Erdoğanni qoʻllab-quvvatlovchi namoyish, Krakow, 2016-yil sentabr. Bannerda „Asli Erdoğan va Turkiya rejimining siyosiy mahbuslarini ozod qiling“ deb yozilgan.]] Erdogʻan 2016-yil 16-avgust kuni Özgür Gündem gazetasiga politsiya tomonidan uyushtirilgan reyd chogʻida gazetaning maslahat kengashi aʼzosi sifatida hibsga olingan va 20-avgust kunidan boshlab u suddan oldingi hibsxonada saqlanadi<ref name="hdn1"/><ref name="e"/> ''Özgur Gündem'' Özgürlükçü Demokrasi '' (''Libertar Demokratiya'') yaʼni „Aslining doʻstlari“ deb nomlangan kundalik ruknini orqali tezda muvaffaqiyatga erishgan<ref name="Aslı">{{cite web |title=Turkiya: taniqli yozuvchi va faol Asli Erdo'g'an qamaldi |nashriyot=[ [English PEN]] |url=https://www.englishpen.org/campaigns/turkey-renowned-author-and-activist-asli-erdogan-imprisoned/ |date=22-avgust 2016-yil |kirish-date=30-avgust 2016-yil }}</ref>. Toʻrt oydan keyin u sudgacha ozod qilindi. 2017-yil iyun oyida sayohatga qoʻyilgan taqiq olib tashlanganidan soʻng u Turkiyadan Germaniyaga joʻnab ketdi va u yerda surgunda yashadi<ref>{{Cite web|last=Luque|first=Xavier|title=Ozgur Gündem Main Trial|url=https: //freeturkeyjournalists.ipi.media/trials-calendar/ozgur-gundem-main-trial-3-2-2-2-2-2-2-2/|kirish-date=2020-11-25|veb-sayt=Bepul Turkiya Jurnalistlari|language=en-US}}</ref>''. == Ingliz tilidagi asarlari == '''<big>Qizil plashdagi shahar</big>''' (turkcha nomi: ''Kırmızı Pelerinli Kent'') – turk yozuvchisi Aslı Erdoğanning 1998-yilda yozilgan romani, 2007-yilda Soft Skull Press nashriyotida Emi Spangler tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE00" />. Hikoyada yosh turk qahramoni Özgur oʻtmishini unutgan, oʻzini tashqi dunyodan yiroqlashtirgan, qashshoq, och va ruhiy tushkunlik holatidagi qahramon sifatida tasvirlanadi va bu hikoyada uning tuzoqqa tushishiga va hamma narsasini oʻgʻirlanishiga sababchi boʻlgan shahar haqida yozish – Rio-de-Janeyroga qarshi eʼlon qilingan keng qamrovli urushda —uning quroli vazifasini bajara olgan. Amy Benfer „Barnes & Nobleda yozgan maqolasida romanga Erdoğan murakkabroq tuzilishdan foydalanish orqali romanni yanada yaxshiroq holatga keltirishi mumkin edi. Ammo bu sayoz tuzilma asar muvaffaqqiyatiga toʻsqinlik qilolmadi“- deya fikr bildirgan edi"<ref name="BN01"/>. '''<big>Tosh binosi va boshqa joylar</big>''' bu uchta hikoya va bitta qissadan ("Tonggi mehmon, " "Yogʻoch qushlar, " "Qamoqxona, " va ''Tosh binosi'') iborat toʻplamdir. Bu toʻplam Turkiyada eng koʻp sotilgan kitoblardan biri hisoblanadi<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/02/world/middleeast/asli-erdogan-prison-turkey.html|title=Torn Ballet Shoes, and a Life Upended|last=Arango|first=Tim|date=2017-03-02|work=The New York Times|access-date=2017-05-02|issn=0362-4331}}</ref>. Bir-biri bilan mantiqiy bogʻlangan ushbu hikoyalar surgun, ogʻir xastaliklar va yaqinlarining qamoqqa olinishi kabi atrofdagi tashqi sabablar orqali hayotlari izdan chiqqan ayyolarni tasvirlaydi. Ushbu hikoyalar qissa bilan yakunlanadi; „tosh binosi“ qahramonlar hayotini boshqaruvchi turli xil repressiv institutlar – qamoqxonalar, politsiya boshqarmalari, shifoxonalar va psixiatriya kasalxonalari uchun metafora hisoblanadi. == Manbalar == {{Reflist|30em|refs= <ref name="AE00">{{cite web|title=The City in Crimson Cloak|url=http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|work=Soft Skull Press|access-date=2009-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017023010/http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|archive-date=2009-10-17|url-status=dead}}</ref> <ref name="AE000">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |work=Bogazici University |access-date=2009-10-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051113231333/http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |archive-date=2005-11-13 }}</ref> <ref name="AE03">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.unionsverlag.com/info/link.asp?link_id=7454&pers_id=1762&pic=../portrait/ErdoganAsli.jpg&tit=Asli%20Erdogan|work=Unionsverlag |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="AE04">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327095118/http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |url-status=dead |archive-date=2008-03-27 |work=International PEN |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="e">{{cite news |url=https://www.evrensel.net/haber/287816/ozgur-gundem-yazari-asli-erdogan-gozaltinda |newspaper=Evrensel |title=Özgür Gündem Yazarı Aslı Erdoğan gözaltında |date=2016-08-17 |language=tr |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="BN01">{{cite web |title=The City in Crimson Cloak |first=Amy |last=Benfer |url=http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/In-Brief/The-City-in-Crimson-Cloak/ba-p/273 |work=barnesandnoble.com |access-date=2010-09-02 }}</ref> <ref name="hdn1">{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-arrests-novelist-asli-erdogan-over-terror-charges.aspx?pageID=238&nID=103049&NewsCatID=341 |newspaper=[[Hürriyet Daily News]] |title=Turkey arrests novelist Aslı Erdoğan over 'terror' charges |date=2016-08-20 |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="i">{{cite web |url=http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |publisher=ICORN |title=Asli Erdogan detained in Turkey |date=2016-08-18 |access-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001140030/http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |archive-date=2016-10-01 |url-status=dead }}</ref> }} == Qoʻshimcha havolalar == * {{cite book|last1=İmşir|first1=Şirma Begüm|title=Dictionary of Literary Biography: Post-1960 Novelists in Turkey|date=2013|publisher=Gale Cengage Learning, Bruccoli Clark|isbn=9780787696542|pages=87–92|edition=Volume 379}} * {{official|https://aslierdogan.net/}} * [https://web.archive.org/web/20161218221517/http://www.eurozine.com/articles/2007-02-13-erdogan-en.html We Left a Deep Invisible Mark Behind Us] by Aslı Erdoğan at Eurozine * [http://www.citylights.com/book/?GCOI=87286100201000&fa=author&person_id=17658#content Aslı Erdoğan Biography] 0hzrgncg2mignphxcty2eogkufnhvgj 5997523 5997522 2026-04-16T16:46:38Z KWiki78 246724 5997523 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Aslı Erdoğan | tasvir = File:Asli_Erdogan_by_CaroleParodi-6778.jpg | tasvir_eni = | izoh = Aslı Erdoğan (2020) | taxallusi = Aslı Erdoğan (2020-dan Carole Parodi) | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{birth date and age|1967|03|08|df=y}} | tavallud_joyi = [[Istanbul]], Turkiya | vafot_sanasi = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1967|03|08|df=y}} --> | vafot_joyi = | kasbi = Yozuvchi va inson huquqlari himoyachisi | ijod_tili = | fuqaroligi = Turkiya | taʼlimi = Robert College <br /> Boğaziçi University | alma_mater = | faoliyat_yillari = | janr = | yoʻnalish = | shoh_asari = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | ota-onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = Chevalier des Arts et des Lettres (2020)<br />Simone de Beauvoir Price (2018)<br />Václav Havel Price (2019)<br /> Erich Maria Remarque Price (2018)<br />Tucholsky Award (2016)<br />D. Welle Story Awards (1997)<br />Sait Faik Story Awards (2010) | imzosi = | modul = | veb-sayt = <!-- {{URL|misol.org}} --><!-- {{www.aslierdogan.net}} --> }} '''Aslı Erdoğan''' (1967-yil 8-mart) — [[turkiya]]lik [[yozuvchi]], inson huquqlari himoyachisi va sobiq [[siyosiy]] [[mahkum]], "Oʻzgʻur Gündem" gazetasi va sobiq „Radikal“ gazetasining sharhlovchisi. Uning ikkinchi romani ingliz tiliga<ref name="AE00"/><ref name="AE000"/> va sakkizta kitobi yigirma tilga tarjima qilingan. Aslı Erdoğan-adabiyot yozuvchisi, Actes Sud, Penguin Germany, The City kabi turli nashriyotlar tomonidan nashr etilgan, ingliz, fransuz, nemis kabi yigirma tilga tarjima qilingan sakkizta kitob, roman, sheʼriy nasr va insholar toʻplamlari muallifi. U turli milliy va xalqaro gazetalarda sharhlovchi boʻlib ishlagan va 2016-yilda kurdparast Özgür Gündem gazetasi bilan hamkorlik qilgani uchun hibsga olingan. Asli Erdoğan [[adabiyot]], [[sanʼat]] va inson huquqlari boʻyicha [[Simone de Beauvoir]] mukofoti, [[Erich Maria Remarque]] Tinchlik mukofoti kabi koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan. Uning asosiy faoliyati teatr sohasi boʻlsada, [[Milan]], [[Grats]] va Avignonda<ref>{{Cite web|title="Requiem pour une ville perdue" d'Asli Erdoğan|url=https://www.franceculture.fr/emissions/avignon-fictions/requiem-pour-une-ville-perdue-de-asli-erdogan|access-date=2020-12-23|website=France Culture|date=10 July 2020 |language=fr}}</ref> [[klassik]] [[balet]]da, [[radio]]da, [[qisqa metrajli film]]da<ref>{{Cite web|title=Captif|url=https://www.clairobscur.info/Film-2347-2560-0-0.html|access-date=2020-12-23|website=Captif|language=fr-FR}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> va hatto [[opera]]da ham faoliyat koʻrsatgan. Hozirda u [[Germaniya]]da [[muhojir]]likda yashaydi<ref>{{Cite web|date=2020-02-14|title=Exiled Turkish novelist Asli Erdoğan acquitted in terror trial|url=https://www.france24.com/en/20200214-turkey-turkish-novelist-writer-asli-erdogan-acquit-terror-trial-court-member-armed-terror-organisation-president-recep-tayyip-germany-2016-coup-pro-kurd-ozgur-gundem|access-date=2020-12-23|website=France 24|language=en}}</ref>. == Yoshligi == U [[Istanbul]]da tugʻilgan, 1983-yilda Robert kollejini va 1988-yilda Boğoziçi universiteti kompyuter muhandisligi boʻlimini tamomlagan. [[CERN]] da [[zarrachalar fizikasi]] boʻlimida ishlagan va 1991-yildan 1993-yilgacha u yerda olib borgan tadqiqotlari natijasida Boğoziçi universitetida [[fizika]] boʻyicha fan mutaxasisi darajasini olgan<ref>{{Cite web |title=Asli Erdogan – Astier-Pécher Literary & Film Agentligi |url=http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ |access-date=2022-12-06 |language=en-EN |arxivsana=2022-12-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221206175156/http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ }}</ref>. U 1996-yilda doimiy yozuvchi boʻlish uchun Turkiyaga qaytishidan oldin, Braziliyaning [[Rio-de-Janeyro]] shahrida fizika boʻyicha PhD uchun tadqiqot ishlarini olib borgan<ref name="AE03"/>. == Yozuvchilik faoliyati == Uning ''The Final Farewell Note'' nomli ilk hikoyasi 1990-yilda Yunus Nadi nomidagi Yozuvchilar Tanlovida uchinchi oʻrinni egallaydi. Uning birinchi romani „Kabuk Odam“ („Qoʻrgʻon odam“) 1994-yilda nashr etilgan va 1996-yilda „Mucizevi mandarin“ („Moʻjizaviy mandarin“) bir-biriga bogʻlangan hikoyalar turkumi bilan chiqqan. Uning „Yogʻoch qushlar“ nomli qissasi 1997-yilgi tanlovda Deutsche Welle radiosidan birinchi mukofotga sazovor boʻlgan va ikkinchi romani „Kırmızı Pelerinli Kent“ („Qizil ridodagi shahar“) xorijda koʻplab maqtovlarga sazovor boʻlgan va ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE03"/>. U 1998-yildan 2000-yilgacha PEN Internationalning Qamoqxonadagi yozuvchilar qoʻmitasining Turkiyadagi vakili boʻlgan. Shuningdek, Turkiyaning ''[[Radikal]]'' gazetasi uchun „Boshqalar“ nomli ruknini yozgan, maqolalari keyinchalik toʻplanib, ''Bir Yolculuk Ne Zaman Biter'' nomi ostida nashr etilgan<ref name="AE04" />. U koʻp sayohat qilgan va [[antropologiya]] va Amerika qitʼasining mahalliy xalqlari madaniyatiga qiziqqan. 2011-yil dekabridan 2012-yilning mayigacha Literaturhaus Zürich va PWG Foundation taklifiga binoan<ref>{{Cite web|url=https://www.pwg.ch/|title=Stiftung PWG - Bosh sahifa|veb-sayt=www .pwg.ch|access-date=2019-yil 26-avgust}}</ref>, Erdoğan Zürichning „qarorgohdagi yozuvchisi“ boʻlgan<ref>{{Cite news|title=Rezidensiyadagi yozuvchi|language=de|work=Der Landbote|url=https://www.landbote.ch/news/standard/writer-in-residence-/story/20262263|access-date=2020-12-11}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U 2016-yilda Polshaning [[Krakov]] shahridagi Xalqaro qochoq shaharlari ICORN jurnalining rezident-yozuvchisi boʻlgan. Turkiyaga qaytganidan keyin u kurd tarafdorlari uchun ''Özgur Gündem'' jurnalida yozishni davom ettirgan''<ref name="i"/>. == Hibsga olinishi == [[File:Manifestacja Krakowie w obronie Aslı Erdoğan i tureckich więźniów politycznych 10.jpg|thumb|Erdoğanni qoʻllab-quvvatlovchi namoyish, Krakow, 2016-yil sentabr. Bannerda „Asli Erdoğan va Turkiya rejimining siyosiy mahbuslarini ozod qiling“ deb yozilgan.]] Erdogʻan 2016-yil 16-avgust kuni Özgür Gündem gazetasiga politsiya tomonidan uyushtirilgan reyd chogʻida gazetaning maslahat kengashi aʼzosi sifatida hibsga olingan va 20-avgust kunidan boshlab u suddan oldingi hibsxonada saqlanadi<ref name="hdn1"/><ref name="e"/> ''Özgur Gündem'' Özgürlükçü Demokrasi '' (''Libertar Demokratiya'') yaʼni „Aslining doʻstlari“ deb nomlangan kundalik ruknini orqali tezda muvaffaqiyatga erishgan<ref name="Aslı">{{cite web |title=Turkiya: taniqli yozuvchi va faol Asli Erdo'g'an qamaldi |nashriyot=[ [English PEN]] |url=https://www.englishpen.org/campaigns/turkey-renowned-author-and-activist-asli-erdogan-imprisoned/ |date=22-avgust 2016-yil |kirish-date=30-avgust 2016-yil }}</ref>. Toʻrt oydan keyin u sudgacha ozod qilindi. 2017-yil iyun oyida sayohatga qoʻyilgan taqiq olib tashlanganidan soʻng u Turkiyadan Germaniyaga joʻnab ketdi va u yerda surgunda yashadi<ref>{{Cite web|last=Luque|first=Xavier|title=Ozgur Gündem Main Trial|url=https: //freeturkeyjournalists.ipi.media/trials-calendar/ozgur-gundem-main-trial-3-2-2-2-2-2-2-2/|kirish-date=2020-11-25|veb-sayt=Bepul Turkiya Jurnalistlari|language=en-US}}</ref>''. == Ingliz tilidagi asarlari == '''<big>Qizil plashdagi shahar</big>''' (turkcha nomi: ''Kırmızı Pelerinli Kent'') – turk yozuvchisi Aslı Erdoğanning 1998-yilda yozilgan romani, 2007-yilda Soft Skull Press nashriyotida Emi Spangler tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE00" />. Hikoyada yosh turk qahramoni Özgur oʻtmishini unutgan, oʻzini tashqi dunyodan yiroqlashtirgan, qashshoq, och va ruhiy tushkunlik holatidagi qahramon sifatida tasvirlanadi va bu hikoyada uning tuzoqqa tushishiga va hamma narsasini oʻgʻirlanishiga sababchi boʻlgan shahar haqida yozish – Rio-de-Janeyroga qarshi eʼlon qilingan keng qamrovli urushda —uning quroli vazifasini bajara olgan. Amy Benfer „Barnes & Nobleda yozgan maqolasida romanga Erdoğan murakkabroq tuzilishdan foydalanish orqali romanni yanada yaxshiroq holatga keltirishi mumkin edi. Ammo bu sayoz tuzilma asar muvaffaqqiyatiga toʻsqinlik qilolmadi“- deya fikr bildirgan edi"<ref name="BN01"/>. '''<big>Tosh binosi va boshqa joylar</big>''' bu uchta hikoya va bitta qissadan ("Tonggi mehmon, " "Yogʻoch qushlar, " "Qamoqxona, " va ''Tosh binosi'') iborat toʻplamdir. Bu toʻplam Turkiyada eng koʻp sotilgan kitoblardan biri hisoblanadi<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/02/world/middleeast/asli-erdogan-prison-turkey.html|title=Torn Ballet Shoes, and a Life Upended|last=Arango|first=Tim|date=2017-03-02|work=The New York Times|access-date=2017-05-02|issn=0362-4331}}</ref>. Bir-biri bilan mantiqiy bogʻlangan ushbu hikoyalar surgun, ogʻir xastaliklar va yaqinlarining qamoqqa olinishi kabi atrofdagi tashqi sabablar orqali hayotlari izdan chiqqan ayyolarni tasvirlaydi. Ushbu hikoyalar qissa bilan yakunlanadi; „tosh binosi“ qahramonlar hayotini boshqaruvchi turli xil repressiv institutlar – qamoqxonalar, politsiya boshqarmalari, shifoxonalar va psixiatriya kasalxonalari uchun metafora hisoblanadi. == Manbalar == {{Reflist|30em|refs= <ref name="AE00">{{cite web|title=The City in Crimson Cloak|url=http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|work=Soft Skull Press|access-date=2009-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017023010/http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|archive-date=2009-10-17|url-status=dead}}</ref> <ref name="AE000">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |work=Bogazici University |access-date=2009-10-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051113231333/http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |archive-date=2005-11-13 }}</ref> <ref name="AE03">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.unionsverlag.com/info/link.asp?link_id=7454&pers_id=1762&pic=../portrait/ErdoganAsli.jpg&tit=Asli%20Erdogan|work=Unionsverlag |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="AE04">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327095118/http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |url-status=dead |archive-date=2008-03-27 |work=International PEN |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="e">{{cite news |url=https://www.evrensel.net/haber/287816/ozgur-gundem-yazari-asli-erdogan-gozaltinda |newspaper=Evrensel |title=Özgür Gündem Yazarı Aslı Erdoğan gözaltında |date=2016-08-17 |language=tr |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="BN01">{{cite web |title=The City in Crimson Cloak |first=Amy |last=Benfer |url=http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/In-Brief/The-City-in-Crimson-Cloak/ba-p/273 |work=barnesandnoble.com |access-date=2010-09-02 }}</ref> <ref name="hdn1">{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-arrests-novelist-asli-erdogan-over-terror-charges.aspx?pageID=238&nID=103049&NewsCatID=341 |newspaper=[[Hürriyet Daily News]] |title=Turkey arrests novelist Aslı Erdoğan over 'terror' charges |date=2016-08-20 |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="i">{{cite web |url=http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |publisher=ICORN |title=Asli Erdogan detained in Turkey |date=2016-08-18 |access-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001140030/http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |archive-date=2016-10-01 |url-status=dead }}</ref> }} == Qoʻshimcha havolalar == * {{cite book|last1=İmşir|first1=Şirma Begüm|title=Dictionary of Literary Biography: Post-1960 Novelists in Turkey|date=2013|publisher=Gale Cengage Learning, Bruccoli Clark|isbn=9780787696542|pages=87–92|edition=Volume 379}} * {{official|https://aslierdogan.net/}} * [https://web.archive.org/web/20161218221517/http://www.eurozine.com/articles/2007-02-13-erdogan-en.html We Left a Deep Invisible Mark Behind Us] by Aslı Erdoğan at Eurozine * [http://www.citylights.com/book/?GCOI=87286100201000&fa=author&person_id=17658#content Aslı Erdoğan Biography] 84pyr7ogbxuea1zq2l5lyl6zed89j8v 5997524 5997523 2026-04-16T16:46:49Z KWiki78 246724 5997524 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Aslı Erdoğan | tasvir = File:Asli_Erdogan_by_CaroleParodi-6778.jpg | tasvir_eni = | izoh = Aslı Erdoğan (2020) | taxallusi = Aslı Erdoğan (2020-dan Carole Parodi) | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{birth date and age|1967|03|08|df=y}} | tavallud_joyi = [[Istanbul]], Turkiya | vafot_sanasi = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1967|03|08|df=y}} --> | vafot_joyi = | kasbi = Yozuvchi va inson huquqlari himoyachisi | ijod_tili = | fuqaroligi = Turkiya | taʼlimi = Robert College <br /> Boğaziçi University | alma_mater = | faoliyat_yillari = | janr = | yoʻnalish = | shoh_asari = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | ota-onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = Chevalier des Arts et des Lettres (2020)<br />Simone de Beauvoir Price (2018)<br />Václav Havel Price (2019)<br /> Erich Maria Remarque Price (2018)<br />Tucholsky Award (2016)<br />D. Welle Story Awards (1997)<br />Sait Faik Story Awards (2010) | imzosi = | modul = | veb-sayt = <!-- {{URL|misol.org}} --><!-- {{www.aslierdogan.net}} --> }} '''Aslı Erdoğan''' (1967-yil 8-mart) — [[turkiya]]lik [[yozuvchi]], inson huquqlari himoyachisi va sobiq [[siyosiy]] [[mahkum]], "Oʻzgʻur Gündem" gazetasi va sobiq „Radikal“ gazetasining sharhlovchisi. Uning ikkinchi romani ingliz tiliga<ref name="AE00"/><ref name="AE000"/> va sakkizta kitobi yigirma tilga tarjima qilingan. Aslı Erdoğan-adabiyot yozuvchisi, Actes Sud, Penguin Germany, The City kabi turli nashriyotlar tomonidan nashr etilgan, ingliz, fransuz, nemis kabi yigirma tilga tarjima qilingan sakkizta kitob, roman, sheʼriy nasr va insholar toʻplamlari muallifi. U turli milliy va xalqaro gazetalarda sharhlovchi boʻlib ishlagan va 2016-yilda kurdparast Özgür Gündem gazetasi bilan hamkorlik qilgani uchun hibsga olingan. Asli Erdoğan [[adabiyot]], [[sanʼat]] va inson huquqlari boʻyicha [[Simone de Beauvoir]] mukofoti, [[Erich Maria Remarque]] Tinchlik mukofoti kabi koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan. Uning asosiy faoliyati teatr sohasi boʻlsada, [[Milan]], [[Grats]] va Avignonda<ref>{{Cite web|title="Requiem pour une ville perdue" d'Asli Erdoğan|url=https://www.franceculture.fr/emissions/avignon-fictions/requiem-pour-une-ville-perdue-de-asli-erdogan|access-date=2020-12-23|website=France Culture|date=10 July 2020 |language=fr}}</ref> [[klassik]] [[balet]]da, [[radio]]da, [[qisqa metrajli film]]da<ref>{{Cite web|title=Captif|url=https://www.clairobscur.info/Film-2347-2560-0-0.html|access-date=2020-12-23|website=Captif|language=fr-FR}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> va hatto [[opera]]da ham faoliyat koʻrsatgan. Hozirda u [[Germaniya]]da [[muhojir]]likda yashaydi<ref>{{Cite web|date=2020-02-14|title=Exiled Turkish novelist Asli Erdoğan acquitted in terror trial|url=https://www.france24.com/en/20200214-turkey-turkish-novelist-writer-asli-erdogan-acquit-terror-trial-court-member-armed-terror-organisation-president-recep-tayyip-germany-2016-coup-pro-kurd-ozgur-gundem|access-date=2020-12-23|website=France 24|language=en}}</ref>. == Yoshligi == U [[Istanbul]]da tugʻilgan, 1983-yilda Robert kollejini va 1988-yilda Boğoziçi universiteti kompyuter muhandisligi boʻlimini tamomlagan. [[CERN]] da [[zarrachalar fizikasi]] boʻlimida ishlagan va 1991-yildan 1993-yilgacha u yerda olib borgan tadqiqotlari natijasida Boğoziçi universitetida [[fizika]] boʻyicha fan mutaxasisi darajasini olgan<ref>{{Cite web |title=Asli Erdogan – Astier-Pécher Literary & Film Agentligi |url=http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ |access-date=2022-12-06 |language=en-EN |arxivsana=2022-12-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221206175156/http://pierreastier.com/resources/authors/asli-erdogan/ }}</ref>. U 1996-yilda doimiy yozuvchi boʻlish uchun Turkiyaga qaytishidan oldin, Braziliyaning [[Rio-de-Janeyro]] shahrida fizika boʻyicha PhD uchun tadqiqot ishlarini olib borgan<ref name="AE03"/>. == Yozuvchilik faoliyati == Uning ''The Final Farewell Note'' nomli ilk hikoyasi 1990-yilda Yunus Nadi nomidagi Yozuvchilar Tanlovida uchinchi oʻrinni egallaydi. Uning birinchi romani „Kabuk Odam“ („Qoʻrgʻon odam“) 1994-yilda nashr etilgan va 1996-yilda „Mucizevi mandarin“ („Moʻjizaviy mandarin“) bir-biriga bogʻlangan hikoyalar turkumi bilan chiqqan. Uning „Yogʻoch qushlar“ nomli qissasi 1997-yilgi tanlovda Deutsche Welle radiosidan birinchi mukofotga sazovor boʻlgan va ikkinchi romani „Kırmızı Pelerinli Kent“ („Qizil ridodagi shahar“) xorijda koʻplab maqtovlarga sazovor boʻlgan va ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE03"/>. U 1998-yildan 2000-yilgacha PEN Internationalning Qamoqxonadagi yozuvchilar qoʻmitasining Turkiyadagi vakili boʻlgan. Shuningdek, Turkiyaning ''[[Radikal]]'' gazetasi uchun „Boshqalar“ nomli ruknini yozgan, maqolalari keyinchalik toʻplanib, ''Bir Yolculuk Ne Zaman Biter'' nomi ostida nashr etilgan<ref name="AE04" />. U koʻp sayohat qilgan va [[antropologiya]] va Amerika qitʼasining mahalliy xalqlari madaniyatiga qiziqqan. 2011-yil dekabridan 2012-yilning mayigacha Literaturhaus Zürich va PWG Foundation taklifiga binoan<ref>{{Cite web|url=https://www.pwg.ch/|title=Stiftung PWG - Bosh sahifa|veb-sayt=www .pwg.ch|access-date=2019-yil 26-avgust}}</ref>, Erdoğan Zürichning „qarorgohdagi yozuvchisi“ boʻlgan<ref>{{Cite news|title=Rezidensiyadagi yozuvchi|language=de|work=Der Landbote|url=https://www.landbote.ch/news/standard/writer-in-residence-/story/20262263|access-date=2020-12-11}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U 2016-yilda Polshaning [[Krakov]] shahridagi Xalqaro qochoq shaharlari ICORN jurnalining rezident-yozuvchisi boʻlgan. Turkiyaga qaytganidan keyin u kurd tarafdorlari uchun ''Özgur Gündem'' jurnalida yozishni davom ettirgan''<ref name="i"/>. == Hibsga olinishi == [[File:Manifestacja Krakowie w obronie Aslı Erdoğan i tureckich więźniów politycznych 10.jpg|thumb|Erdoğanni qoʻllab-quvvatlovchi namoyish, Krakow, 2016-yil sentabr. Bannerda „Asli Erdoğan va Turkiya rejimining siyosiy mahbuslarini ozod qiling“ deb yozilgan.]] Erdogʻan 2016-yil 16-avgust kuni Özgür Gündem gazetasiga politsiya tomonidan uyushtirilgan reyd chogʻida gazetaning maslahat kengashi aʼzosi sifatida hibsga olingan va 20-avgust kunidan boshlab u suddan oldingi hibsxonada saqlanadi<ref name="hdn1"/><ref name="e"/> ''Özgur Gündem'' Özgürlükçü Demokrasi '' (''Libertar Demokratiya'') yaʼni „Aslining doʻstlari“ deb nomlangan kundalik ruknini orqali tezda muvaffaqiyatga erishgan<ref name="Aslı">{{cite web |title=Turkiya: taniqli yozuvchi va faol Asli Erdo'g'an qamaldi |nashriyot=[ [English PEN]] |url=https://www.englishpen.org/campaigns/turkey-renowned-author-and-activist-asli-erdogan-imprisoned/ |date=22-avgust 2016-yil |kirish-date=30-avgust 2016-yil }}</ref>. Toʻrt oydan keyin u sudgacha ozod qilindi. 2017-yil iyun oyida sayohatga qoʻyilgan taqiq olib tashlanganidan soʻng u Turkiyadan Germaniyaga joʻnab ketdi va u yerda surgunda yashadi<ref>{{Cite web|last=Luque|first=Xavier|title=Ozgur Gündem Main Trial|url=https: //freeturkeyjournalists.ipi.media/trials-calendar/ozgur-gundem-main-trial-3-2-2-2-2-2-2-2/|kirish-date=2020-11-25|veb-sayt=Bepul Turkiya Jurnalistlari|language=en-US}}</ref>''. == Ingliz tilidagi asarlari == '''<big>Qizil plashdagi shahar</big>''' (turkcha nomi: ''Kırmızı Pelerinli Kent'') – turk yozuvchisi Aslı Erdoğanning 1998-yilda yozilgan romani, 2007-yilda Soft Skull Press nashriyotida Emi Spangler tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan<ref name="AE00" />. Hikoyada yosh turk qahramoni Özgur oʻtmishini unutgan, oʻzini tashqi dunyodan yiroqlashtirgan, qashshoq, och va ruhiy tushkunlik holatidagi qahramon sifatida tasvirlanadi va bu hikoyada uning tuzoqqa tushishiga va hamma narsasini oʻgʻirlanishiga sababchi boʻlgan shahar haqida yozish – Rio-de-Janeyroga qarshi eʼlon qilingan keng qamrovli urushda —uning quroli vazifasini bajara olgan. Amy Benfer „Barnes & Nobleda yozgan maqolasida romanga Erdoğan murakkabroq tuzilishdan foydalanish orqali romanni yanada yaxshiroq holatga keltirishi mumkin edi. Ammo bu sayoz tuzilma asar muvaffaqqiyatiga toʻsqinlik qilolmadi“- deya fikr bildirgan edi"<ref name="BN01"/>. '''<big>Tosh binosi va boshqa joylar</big>''' bu uchta hikoya va bitta qissadan ("Tonggi mehmon, " "Yogʻoch qushlar, " "Qamoqxona, " va ''Tosh binosi'') iborat toʻplamdir. Bu toʻplam Turkiyada eng koʻp sotilgan kitoblardan biri hisoblanadi<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/03/02/world/middleeast/asli-erdogan-prison-turkey.html|title=Torn Ballet Shoes, and a Life Upended|last=Arango|first=Tim|date=2017-03-02|work=The New York Times|access-date=2017-05-02|issn=0362-4331}}</ref>. Bir-biri bilan mantiqiy bogʻlangan ushbu hikoyalar surgun, ogʻir xastaliklar va yaqinlarining qamoqqa olinishi kabi atrofdagi tashqi sabablar orqali hayotlari izdan chiqqan ayyolarni tasvirlaydi. Ushbu hikoyalar qissa bilan yakunlanadi; „tosh binosi“ qahramonlar hayotini boshqaruvchi turli xil repressiv institutlar – qamoqxonalar, politsiya boshqarmalari, shifoxonalar va psixiatriya kasalxonalari uchun metafora hisoblanadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Reflist|30em|refs= <ref name="AE00">{{cite web|title=The City in Crimson Cloak|url=http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|work=Soft Skull Press|access-date=2009-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017023010/http://www.softskull.com/detailedbook.php?isbn=1-933368-74-8|archive-date=2009-10-17|url-status=dead}}</ref> <ref name="AE000">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |work=Bogazici University |access-date=2009-10-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051113231333/http://www.turkish-lit.boun.edu.tr/author.asp?CharSet=English&ID=28 |archive-date=2005-11-13 }}</ref> <ref name="AE03">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.unionsverlag.com/info/link.asp?link_id=7454&pers_id=1762&pic=../portrait/ErdoganAsli.jpg&tit=Asli%20Erdogan|work=Unionsverlag |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="AE04">{{cite web |title=Aslı Erdoğan |url=http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327095118/http://www.pen.org/author.php/prmAID/335 |url-status=dead |archive-date=2008-03-27 |work=International PEN |access-date=2009-10-24 }}</ref> <ref name="e">{{cite news |url=https://www.evrensel.net/haber/287816/ozgur-gundem-yazari-asli-erdogan-gozaltinda |newspaper=Evrensel |title=Özgür Gündem Yazarı Aslı Erdoğan gözaltında |date=2016-08-17 |language=tr |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="BN01">{{cite web |title=The City in Crimson Cloak |first=Amy |last=Benfer |url=http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/In-Brief/The-City-in-Crimson-Cloak/ba-p/273 |work=barnesandnoble.com |access-date=2010-09-02 }}</ref> <ref name="hdn1">{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-arrests-novelist-asli-erdogan-over-terror-charges.aspx?pageID=238&nID=103049&NewsCatID=341 |newspaper=[[Hürriyet Daily News]] |title=Turkey arrests novelist Aslı Erdoğan over 'terror' charges |date=2016-08-20 |access-date=2016-08-21 }}</ref> <ref name="i">{{cite web |url=http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |publisher=ICORN |title=Asli Erdogan detained in Turkey |date=2016-08-18 |access-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001140030/http://icorn.org/article/asli-erdogan-detained-turkey |archive-date=2016-10-01 |url-status=dead }}</ref> }} == Qoʻshimcha havolalar == * {{cite book|last1=İmşir|first1=Şirma Begüm|title=Dictionary of Literary Biography: Post-1960 Novelists in Turkey|date=2013|publisher=Gale Cengage Learning, Bruccoli Clark|isbn=9780787696542|pages=87–92|edition=Volume 379}} * {{official|https://aslierdogan.net/}} * [https://web.archive.org/web/20161218221517/http://www.eurozine.com/articles/2007-02-13-erdogan-en.html We Left a Deep Invisible Mark Behind Us] by Aslı Erdoğan at Eurozine * [http://www.citylights.com/book/?GCOI=87286100201000&fa=author&person_id=17658#content Aslı Erdoğan Biography] jz1ttx6rsmyd9c4kx5kmg5wqg5zsn0i 0 1221658 5997511 5400972 2026-04-16T15:50:05Z ~2026-23639-39 259237 5997511 wikitext text/x-wiki '''Oʻzbekistondagi teatrlar roʻyxati''' – mamlakatning amaldagi maʼmuriy boʻlinishiga koʻra Oʻzbekistonda mavjud boʻlgan (2000 ta) teatrlarning yagona roʻyxati keltirilgan (poytaxt va Toshkent teatrlari boshida alohida keltirilgan). Oʻzbekistonning deyarli barcha teatrlari davlat mulki boʻlib, mamlakatda madaniyat muassasalari faoliyatining [[Oʻzbekistonning maʼmuriy-hududiy boʻlinishi|maʼmuriy-hududiy boʻlinishi]] mavjud boʻlib, ular maʼmuriy-hududiy birliklarning eng muhim markazlarida tuziladi va faoliyat yuritadi. [[Fayl:Alisher Navoi Opera and Ballet Theatre20.jpg|thumb|Navoiy teatri binosining qishki koʻrinishi]] Oʻzbek teatrlarining deyarli uchdan bir qismi (40 ga yaqin) poytaxt Toshkentda joylashgan. Oʻzbekistonda bitta opera teatri, viloyatlarda (odatda viloyat markazlarida) bir yarim oʻndan ortiq Milliy drama teatri, Toshkent, [[Samarqand]] va [[Fargʻona|Fargʻonada]] bir qancha milliy teatrlar, Toshkentda, Samarqand va Fargʻonada esa qoraqalpoq teatrlari mavjud. Respublika bolalar teatrlari yosh tomoshabinlar uchun teatrlar (Toshkent va Nukusda 2 ta) va [[Qoʻgʻirchoq teatri|qoʻgʻirchoq teatrlari]] (respublikamizning 8 ta viloyatlari, Qoraqalpogʻiston) hisoblanadi. Oʻzbekistondagi barcha ilk teatrlar ham rus, ham oʻzbek tillarida boʻlgan. Oʻzbek teatr anʼanasi odatda birinchi oʻzbek dramaturglaridan biri boʻlgan Hamzaga borib taqaladi – garchi mamlakatda kuchli sheʼriyat va musiqa anʼanalari mavjud boʻlsa ham, teatr XX asr boshlariga qadar haqiqatda shakllanmagan. Hamza 1929-yilda fundamentalistlar tomonidan, birinchi navbatda, ayollar huquqlarini himoya qilgani uchun oʻldirilgan. 30-yillarda bolsheviklar teatrdan taʼsirchan targʻibot vositasi sifatida foydalandilar. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, milliy madaniy va maʼnaviy merosga ham sanʼat arboblari, ham jamoatchilik eʼtibori ortib, ularni chuqurroq oʻrganish va bilish zarurati sabab boʻlmoqda. Shunday qilib, mamlakatimiz teatrlarida sahnalashtirilgan spektakllarda boy oʻzbek adabiy merosi bilan bir qatorda jahon mumtoz adabiyoti mavzulari ham oʻz aksini topgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.uzbektravel.com/eng/theater.htm |sarlavha=Uzbekistan - Theater |qaralgan sana=04.10.2024 |nashriyot=uzbektravel.com |til=inglizcha}}</ref>. == Toshkent == * [[Ilhom (studiya)|Ilhom teatri]] * [[Oʻzbekiston rus akademik drama teatri]] * [[Navoiy teatri]] * [[Oʻzbek milliy akademik drama teatri]]<ref>Uzbekskiy natsionalniy akademicheskiy dramaticheskiy teatr. [http://www.teatr.uz/ teatr.uz]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.orexca.com/rus/theatre_national.shtml |title=Национальный Академический Драматический Театр Узбекистана имени Хамзы :: Театры Ташкента. История и описание<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2013-10-18 |archive-date=2013-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019143829/http://www.orexca.com/rus/theatre_national.shtml |deadlink=no }}</ref> * [[Yosh tomoshabinlar teatri]] * [[Oʻzbekiston yoshlar teatri]] * [[Oʻzbekiston qoʻgʻirchoq teatri]] * [[Satira teatri]] * Theatre-Studio Silk Route Marionettes<ref>{{Cite web|url=http://www.marionettes.uz/|title=Ташкентский театр кукол-марионеток|author=|website=«Theatre-Studio Silk Route Marionettes»|date=|publisher=www.marionettes.uz|access-date=2019-09-11|archive-date=2019-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922171353/http://marionettes.uz/|deadlink=no}}</ref> * [[Toshkent operetta teatri]] * [[Oʻzbek davlat drama teatri]] * [[Muqimiy teatri]] * „Ofarin“ raqs teatri * Bahodir Yoʻldoshev nomidagi „Diydor“ teatr studiyasi * Ilhom Roʻzmatov teatri „Ilhom-2“ * Samo teatr estradasi == Andijon viloyati == === Andijon === * [[Andijon teatri]] * [[Andijon qoʻgʻirchoq teatri]] * [[Andijon bolalar va yoshlar teatri]] * „Vatan“ teatr studiyasi == Buxoro viloyati == === Buxoro === * [[Buxoro viloyat qoʻgʻirchoq teatri]] * [[Buxoro teatri]] == Sirdaryo viloyati == === Guliston === * [[Sirdaryo teatri]] == Fargʻona viloyati == === Qoʻqon === * [[Qoʻqon teatri|Qo‘toq teatri]] == Qoraqalpogʻiston == === Nukus === * [[Qoraqalpogʻiston yosh tomoshabinlar teatri]]<ref name="bse18">Bolshaya Sovetskaya Ensiklopediya. Gl. red. A. M. Proxorov, 3-e izd. T. 18. Nikko – Otoliti. 1974. 632 str., ill.; 30 l. ill. i kart. 1 karta-vkl.</ref> * [[Qoraqalpoq davlat qoʻgʻirchoq teatri]] * K. S. Stanislavskiy nomidagi Qoraqalpoq musiqali drama teatri * Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat musiqali teatri == Samarqand viloyati == === Samarqand === * [[Samarqand teatri]] * * [[Samarqand rus drama teatri]] * [[Samarqand qoʻgʻirchoq teatri]] == Surxondaryo viloyati == === Termiz === * [[Surxondaryo qoʻgʻirchoq teatri]] * [[Surxondaryo teatri]] == Xorazm viloyati == === Urganch === * [[Xorazm teatri]] === Xiva === * [[Xorazm qoʻgʻirchoq teatri]] == Fargʻona shahri == === Fargʻona === * [[Fargʻona teatri]] * [[Fargʻona viloyat davlat rus drama teatri]] * [[Fargʻona viloyat qoʻgʻirchoq teatri]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Yaroshinskiy V.'' – Teatr ne v kvadrate obstrela (O teatr. iskusstve UzSSR v godi Velikoy Otech. voyni) // [[Звезда Востока (журнал)|Zvezda Vostoka]], 1976, № 5.- s. 149—158. [[Turkum:Oʻzbekiston teatrlari]] [[Turkum:O‘zbekiston bino va inshootlari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda joylashgan tashkilotlar roʻyxati]] 62o8e1wuz54wv7ms7uryakm3wlcjusm 0 1250195 5997531 5486884 2026-04-16T16:48:22Z KWiki78 246724 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5997531 wikitext text/x-wiki [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ning [[Nebraska]] shtatida lezbiyan, gey, biseksual, transgender va queer (LGBTQ) jamoasi a’zolari ayrim qonuniy himoyalarga ega bo‘lsalar-da, ular ba’zida no-LGBTQ aholiga qaraganda turli huquqiy qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin. Shtatda bir jinsli shaxslar o‘rtasidagi jinsiy munosabatlar qonuniy hisoblanadi. Shuningdek, bir jinsli nikohlar 2015-yil iyun oyidan boshlab rasmiy ravishda tan olinmoqda. Bu huquq [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Oliy sudi|AQSh Oliy sudi]] tomonidan chiqarilgan ''Obergefell v. Hodges'' qarori natijasida ta'minlangan. Bundan tashqari, AQSh Oliy sudining Bostock v. Clayton County ishidagi qarori va Nebraska Teng imkoniyatlar komissiyasining keyingi qarori asosida shtatda ish joyi va [[turar joy]] masalalarida [[jinsiy orientatsiya]] yoki [[gender identifikatsiyasi]] asosida kamsitish taqiqlangan. Shtatdagi eng yirik shahar — [[Omaha (Nebraska)|Omaha]] shahrida esa LGBTQ shaxslar uchun ommaviy xizmat ko‘rsatish sohalarida ham huquqiy himoya joriy qilingan. 2018-yilda [[Megan Hunt Nebraska shtati qonunchilik organi]]ga saylangan birinchi ochiq LGBT shaxs bo‘ldi. Bu voqea shtatda LGBTQ jamoasining siyosiy ko‘rinishi va ishtirokida muhim burilish bo‘ldi<ref>[https://www.3newsnow.com/news/local-news/megan-hunt-becomes-first-openly-lgbtq-person-elected-to-legislature "Megan Hunt becomes first openly LGBTQ person elected to legislature"] [[KMTV-TV|KMTV]], November 8, 2018.</ref>. 2019-yilda [[Jamoatchilik dini tadqiqot instituti]] tomonidan o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, Nebraska aholisi orasida 73% odam LGBTQ shaxslarini kamsitishga qarshi qonunchilikni qo‘llab-quvvatlagan. Shu bilan birga, 2014-yilda o‘tkazilgan bir so‘rovda, Nebraska shtatidagi LGBTQ ishtirokchilarning taxminan yarmi hayotlarining bir davrida o‘z joniga qasd qilish haqida jiddiy o‘ylaganliklarini bildirgan. Bu statistik ma’lumotlar shtatda LGBTQ jamoasi duch keladigan psixologik va ijtimoiy bosimlar mavjudligini ko‘rsatadi<ref>{{cite journal |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24344775/ |first1=Jay A |last1=Irwin |first2=Jason D |last2=Coleman |first3=Christopher M |last3=Fisher |first4=Vincent M |last4=Marasco |title=Correlates of suicide ideation among LGBT Nebraskan |journal=Journal of Homosexuality |doi=10.1080/00918369.2014.872521 |volume=61 |number=8 |pages=1172–1191 |year=2014 |pmid=24344775 }}</ref>. ==Manbalar== {{manbalar}} ==Havolalar== * [https://www.scribd.com/mobile/doc/257402307 Waters Rickettsga qarshi, 2015 yil 2 mart] . * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/604 LGBTQ+ Og'zaki tarix to'plamini] topish uchun yordam va raqamli to'plam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://unomaha.primo.exlibrisgroup.com/permalink/01UON_OMA/jufbh0/alma991000834169706390 Nebraskaning yangi ovozi, 1984-1988] raqamli to'plam, arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/4065 Scott Winkler Papers] topish uchun yordam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/558 Terri Svini va Pat Falenning] yordam va raqamli to'plamni topishga oid qog'ozlari, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/4081 River City Gender Alliance Records] topish yordami, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/3464 Devid va Keti Angliyaning] yordam topish haqidagi hujjatlari, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti Omaha kutubxonalarida. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/608 Rainbow Outreach GLBT Center Records] topish yordami, arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/553 Queer Omaha Archives Ephemera Collection] topish uchun yordam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. hhccc2oc9oma4kcd3p1oyy9i5umfqhv 5997532 5997531 2026-04-16T16:48:34Z KWiki78 246724 5997532 wikitext text/x-wiki [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ning [[Nebraska]] shtatida lezbiyan, gey, biseksual, transgender va queer (LGBTQ) jamoasi a’zolari ayrim qonuniy himoyalarga ega bo‘lsalar-da, ular ba’zida no-''LGBTQ'' aholiga qaraganda turli huquqiy qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin. Shtatda bir jinsli shaxslar o‘rtasidagi jinsiy munosabatlar qonuniy hisoblanadi. Shuningdek, bir jinsli nikohlar 2015-yil iyun oyidan boshlab rasmiy ravishda tan olinmoqda. Bu huquq [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Oliy sudi|AQSh Oliy sudi]] tomonidan chiqarilgan ''Obergefell v. Hodges'' qarori natijasida ta'minlangan. Bundan tashqari, AQSh Oliy sudining Bostock v. Clayton County ishidagi qarori va Nebraska Teng imkoniyatlar komissiyasining keyingi qarori asosida shtatda ish joyi va [[turar joy]] masalalarida [[jinsiy orientatsiya]] yoki [[gender identifikatsiyasi]] asosida kamsitish taqiqlangan. Shtatdagi eng yirik shahar — [[Omaha (Nebraska)|Omaha]] shahrida esa LGBTQ shaxslar uchun ommaviy xizmat ko‘rsatish sohalarida ham huquqiy himoya joriy qilingan. 2018-yilda [[Megan Hunt Nebraska shtati qonunchilik organi]]ga saylangan birinchi ochiq LGBT shaxs bo‘ldi. Bu voqea shtatda LGBTQ jamoasining siyosiy ko‘rinishi va ishtirokida muhim burilish bo‘ldi<ref>[https://www.3newsnow.com/news/local-news/megan-hunt-becomes-first-openly-lgbtq-person-elected-to-legislature "Megan Hunt becomes first openly LGBTQ person elected to legislature"] [[KMTV-TV|KMTV]], November 8, 2018.</ref>. 2019-yilda [[Jamoatchilik dini tadqiqot instituti]] tomonidan o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, Nebraska aholisi orasida 73% odam LGBTQ shaxslarini kamsitishga qarshi qonunchilikni qo‘llab-quvvatlagan. Shu bilan birga, 2014-yilda o‘tkazilgan bir so‘rovda, Nebraska shtatidagi LGBTQ ishtirokchilarning taxminan yarmi hayotlarining bir davrida o‘z joniga qasd qilish haqida jiddiy o‘ylaganliklarini bildirgan. Bu statistik ma’lumotlar shtatda LGBTQ jamoasi duch keladigan psixologik va ijtimoiy bosimlar mavjudligini ko‘rsatadi<ref>{{cite journal |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24344775/ |first1=Jay A |last1=Irwin |first2=Jason D |last2=Coleman |first3=Christopher M |last3=Fisher |first4=Vincent M |last4=Marasco |title=Correlates of suicide ideation among LGBT Nebraskan |journal=Journal of Homosexuality |doi=10.1080/00918369.2014.872521 |volume=61 |number=8 |pages=1172–1191 |year=2014 |pmid=24344775 }}</ref>. ==Manbalar== {{manbalar}} ==Havolalar== * [https://www.scribd.com/mobile/doc/257402307 Waters Rickettsga qarshi, 2015 yil 2 mart] . * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/604 LGBTQ+ Og'zaki tarix to'plamini] topish uchun yordam va raqamli to'plam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://unomaha.primo.exlibrisgroup.com/permalink/01UON_OMA/jufbh0/alma991000834169706390 Nebraskaning yangi ovozi, 1984-1988] raqamli to'plam, arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/4065 Scott Winkler Papers] topish uchun yordam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/558 Terri Svini va Pat Falenning] yordam va raqamli to'plamni topishga oid qog'ozlari, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/4081 River City Gender Alliance Records] topish yordami, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/3464 Devid va Keti Angliyaning] yordam topish haqidagi hujjatlari, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti Omaha kutubxonalarida. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/608 Rainbow Outreach GLBT Center Records] topish yordami, arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/553 Queer Omaha Archives Ephemera Collection] topish uchun yordam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. 93wwwbsdl44nsobulvobs7nmoy0jnk8 5997533 5997532 2026-04-16T16:48:43Z KWiki78 246724 5997533 wikitext text/x-wiki [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ning [[Nebraska]] shtatida lezbiyan, gey, biseksual, transgender va queer (LGBTQ) jamoasi a’zolari ayrim qonuniy himoyalarga ega bo‘lsalar-da, ular ba’zida no-''LGBTQ'' aholiga qaraganda turli huquqiy qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin. Shtatda bir jinsli shaxslar o‘rtasidagi jinsiy munosabatlar qonuniy hisoblanadi. Shuningdek, bir jinsli nikohlar 2015-yil iyun oyidan boshlab rasmiy ravishda tan olinmoqda. Bu huquq [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Oliy sudi|AQSh Oliy sudi]] tomonidan chiqarilgan ''Obergefell v. Hodges'' qarori natijasida ta'minlangan. Bundan tashqari, AQSh Oliy sudining Bostock v. Clayton County ishidagi qarori va Nebraska Teng imkoniyatlar komissiyasining keyingi qarori asosida shtatda ish joyi va [[turar joy]] masalalarida [[jinsiy orientatsiya]] yoki [[gender identifikatsiyasi]] asosida kamsitish taqiqlangan. Shtatdagi eng yirik shahar — [[Omaha (Nebraska)|Omaha]] shahrida esa LGBTQ shaxslar uchun ommaviy xizmat ko‘rsatish sohalarida ham huquqiy himoya joriy qilingan. 2018-yilda [[Megan Hunt Nebraska shtati qonunchilik organi]]ga saylangan birinchi ochiq LGBT shaxs bo‘ldi. Bu voqea shtatda LGBTQ jamoasining siyosiy ko‘rinishi va ishtirokida muhim burilish bo‘ldi<ref>[https://www.3newsnow.com/news/local-news/megan-hunt-becomes-first-openly-lgbtq-person-elected-to-legislature "Megan Hunt becomes first openly LGBTQ person elected to legislature"] [[KMTV-TV|KMTV]], November 8, 2018.</ref>. 2019-yilda [[Jamoatchilik dini tadqiqot instituti]] tomonidan o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, Nebraska aholisi orasida 73% odam LGBTQ shaxslarini kamsitishga qarshi qonunchilikni qo‘llab-quvvatlagan. Shu bilan birga, 2014-yilda o‘tkazilgan bir so‘rovda, Nebraska shtatidagi LGBTQ ishtirokchilarning taxminan yarmi hayotlarining bir davrida o‘z joniga qasd qilish haqida jiddiy o‘ylaganliklarini bildirgan. Bu statistik ma’lumotlar shtatda LGBTQ jamoasi duch keladigan psixologik va ijtimoiy bosimlar mavjudligini ko‘rsatadi<ref>{{cite journal |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24344775/ |first1=Jay A |last1=Irwin |first2=Jason D |last2=Coleman |first3=Christopher M |last3=Fisher |first4=Vincent M |last4=Marasco |title=Correlates of suicide ideation among LGBT Nebraskan |journal=Journal of Homosexuality |doi=10.1080/00918369.2014.872521 |volume=61 |number=8 |pages=1172–1191 |year=2014 |pmid=24344775 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} ==Havolalar== * [https://www.scribd.com/mobile/doc/257402307 Waters Rickettsga qarshi, 2015 yil 2 mart] . * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/604 LGBTQ+ Og'zaki tarix to'plamini] topish uchun yordam va raqamli to'plam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://unomaha.primo.exlibrisgroup.com/permalink/01UON_OMA/jufbh0/alma991000834169706390 Nebraskaning yangi ovozi, 1984-1988] raqamli to'plam, arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/4065 Scott Winkler Papers] topish uchun yordam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/558 Terri Svini va Pat Falenning] yordam va raqamli to'plamni topishga oid qog'ozlari, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/4081 River City Gender Alliance Records] topish yordami, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/3464 Devid va Keti Angliyaning] yordam topish haqidagi hujjatlari, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti Omaha kutubxonalarida. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/608 Rainbow Outreach GLBT Center Records] topish yordami, arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/553 Queer Omaha Archives Ephemera Collection] topish uchun yordam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. 6dqql1cuyjgojwqwb8atdwj0zhshurv 5997534 5997533 2026-04-16T16:48:52Z KWiki78 246724 5997534 wikitext text/x-wiki [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ning [[Nebraska]] shtatida lezbiyan, gey, biseksual, transgender va queer (LGBTQ) jamoasi a’zolari ayrim qonuniy himoyalarga ega bo‘lsalar-da, ular ba’zida no-''LGBTQ'' aholiga qaraganda turli huquqiy qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin. Shtatda bir jinsli shaxslar o‘rtasidagi jinsiy munosabatlar qonuniy hisoblanadi. Shuningdek, bir jinsli nikohlar 2015-yil iyun oyidan boshlab rasmiy ravishda tan olinmoqda. Bu huquq [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Oliy sudi|AQSh Oliy sudi]] tomonidan chiqarilgan ''Obergefell v. Hodges'' qarori natijasida ta'minlangan. Bundan tashqari, AQSh Oliy sudining Bostock v. Clayton County ishidagi qarori va Nebraska Teng imkoniyatlar komissiyasining keyingi qarori asosida shtatda ish joyi va [[turar joy]] masalalarida [[jinsiy orientatsiya]] yoki [[gender identifikatsiyasi]] asosida kamsitish taqiqlangan. Shtatdagi eng yirik shahar — [[Omaha (Nebraska)|Omaha]] shahrida esa LGBTQ shaxslar uchun ommaviy xizmat ko‘rsatish sohalarida ham huquqiy himoya joriy qilingan. 2018-yilda [[Megan Hunt Nebraska shtati qonunchilik organi]]ga saylangan birinchi ochiq LGBT shaxs bo‘ldi. Bu voqea shtatda LGBTQ jamoasining siyosiy ko‘rinishi va ishtirokida muhim burilish bo‘ldi<ref>[https://www.3newsnow.com/news/local-news/megan-hunt-becomes-first-openly-lgbtq-person-elected-to-legislature "Megan Hunt becomes first openly LGBTQ person elected to legislature"] [[KMTV-TV|KMTV]], November 8, 2018.</ref>. 2019-yilda [[Jamoatchilik dini tadqiqot instituti]] tomonidan o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, Nebraska aholisi orasida 73% odam LGBTQ shaxslarini kamsitishga qarshi qonunchilikni qo‘llab-quvvatlagan. Shu bilan birga, 2014-yilda o‘tkazilgan bir so‘rovda, Nebraska shtatidagi LGBTQ ishtirokchilarning taxminan yarmi hayotlarining bir davrida o‘z joniga qasd qilish haqida jiddiy o‘ylaganliklarini bildirgan. Bu statistik ma’lumotlar shtatda LGBTQ jamoasi duch keladigan psixologik va ijtimoiy bosimlar mavjudligini ko‘rsatadi<ref>{{cite journal |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24344775/ |first1=Jay A |last1=Irwin |first2=Jason D |last2=Coleman |first3=Christopher M |last3=Fisher |first4=Vincent M |last4=Marasco |title=Correlates of suicide ideation among LGBT Nebraskan |journal=Journal of Homosexuality |doi=10.1080/00918369.2014.872521 |volume=61 |number=8 |pages=1172–1191 |year=2014 |pmid=24344775 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.scribd.com/mobile/doc/257402307 Waters Rickettsga qarshi, 2015 yil 2 mart] . * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/604 LGBTQ+ Og'zaki tarix to'plamini] topish uchun yordam va raqamli to'plam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://unomaha.primo.exlibrisgroup.com/permalink/01UON_OMA/jufbh0/alma991000834169706390 Nebraskaning yangi ovozi, 1984-1988] raqamli to'plam, arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/4065 Scott Winkler Papers] topish uchun yordam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/558 Terri Svini va Pat Falenning] yordam va raqamli to'plamni topishga oid qog'ozlari, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/4081 River City Gender Alliance Records] topish yordami, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti, Omaha kutubxonalari. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/3464 Devid va Keti Angliyaning] yordam topish haqidagi hujjatlari, arxivlar va maxsus to'plamlar, Nebraska universiteti Omaha kutubxonalarida. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/608 Rainbow Outreach GLBT Center Records] topish yordami, arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. * [https://archives.nebraska.edu/repositories/4/resources/553 Queer Omaha Archives Ephemera Collection] topish uchun yordam, Arxivlar va maxsus to'plamlar, Omaha kutubxonalaridagi Nebraska universiteti. 1po270i9485zl9h3mjmhtb5h2i0p5no 10 1267209 5997840 5627640 2026-04-17T09:01:24Z ~2026-20262-76 256000 5997840 wikitext text/x-wiki {{Football manager history | name = Portugaliya milliy futbol terma jamoasi murabbiylari | teamname = Portugaliya milliy futbol terma jamoasi | managerlist = Portugaliya milliy futbol terma jamoasi roʻyxati | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | bgcolor = red | textcolor = yellow | bordercolor = #006600 |list = Selection committee ([[Carlos Vilar (Portuguese official)|Vilar]], [[Pedro del Negro|del Negro]], [[Reis Gonçalves|Gonçalves]], [[Virgílio Paula|Paula]], [[Piocido Duro|Duro]], [[Júlio Araújo|Araújo]], [[José Pereira Júnior|Pereira Jr.]], [[Joaquim Narciso Freire|Narciso Freire]], [[Guilherme Sousa|Sousa]], [[Raul Nunes]] & [[Ribeiro dos Reis]]) 1921 to 23 [[Ribeiro dos Reis]] 1925 to 26 [[Cândido de Oliveira|C. de Oliveira]], [[Ricardo Ornelas|Ornelas]] & [[João Brito]] 1926 to 29 [[Maia Loureiro|Loureiro]] 1929 [[Laurindo Grijó|Grijó]] & [[Augusto Pedrosa|Pedrosa]] 1930 [[Tavares da Silva|Tavares]] & [[Augusto Pedrosa|Pedrosa]] 1931 [[Salvador do Carmo|do Carmo]], [[Armando Sampaio|Sampaio]] & [[Salviano Perfeito|Perfeito]] 1932 to 33 [[Cândido de Oliveira|C. de Oliveira]] 1935 to 45 [[Tavares da Silva|Tavares]] 1945 to 47 [[Virgílio Paula|Paula]], [[Martinho Oliveira|M. Oliveira]] & [[João Brito]] 1947 to 48 [[Armando Sampaio|Sampaio]] 1949 [[Salvador do Campo|do Campo]], [[João Brito]] & [[Amadeu Rodrigues|Rodrigues]] 1950 [[Tavares da Silva|Tavares]] 1951 [[Cândido de Oliveira|C. de Oliveira]] 1952 [[Salvador do Carmo|S. do Carmo]] 1953 to 54 [[Fernando Vaz|Vaz]] 1954 [[Tavares da Silva|Tavares]] 1955 to 57 [[José Maria Antunes|Antunes]] 1957 to 60 [[Armando Ferreira|Ferreira]] 1961 [[Fernando Peyroteo|Peyroteo]] 1961 [[Armando Ferreira|Ferreira]] 1962 [[José Maria Antunes|Antunes]] 1962 to 64 [[Manuel Afonso|Afonso]] & [[Otto Glória|Glória]] 1964 to 66 [[José Gomes da Silva|Gomes]] 1967 [[José Maria Antunes|Antunes]] 1968 to 69 [[José Gomes da Silva|Gomes]] 1970 to 71 [[José Augusto (futbolchi)|José Augusto]] 1972 to 73 [[José Maria Pedroto|Pedroto]] 1974 to 77 [[Juca]] 1977 to 78 [[Mário Wilson|Wilson]] 1978 to 80 [[Juca]] 1980 to 82 [[Otto Glória|Glória]] 1982 to 83 [[Fernando Cabrita|Cabrita]] 1983 to 84 [[José Torres (1938-yilda tugʻilgan futbolchi)|Torres]] 1984 to 86 [[Ruy Seabra|Seabra]] 1986 to 87 [[Juca]] 1987 to 89 [[Artur Jorge (footballer, born 1946)|Artur Jorge]] 1989 to 91 [[Carlos Queiroz|Queiroz]] 1991 to 93 [[Nelo Vingada|Vingada]] 1993 to 94 [[António Luís Alves Ribeiro Oliveira|An. Oliveira]] 1994 to 96 [[Artur Jorge (1946-yilda tugʻilgan futbolchi)|Artur Jorge]] 1996 to 97 [[Humberto Coelho|Coelho]] 1997 to 2000 [[António Luís Alves Ribeiro Oliveira|An. Oliveira]] 2000 to 02 [[Agostinho Oliveira|Ag. Oliveira]] 2002 [[Luiz Felipe Scolari|Scolari]] 2003 to 08 [[Carlos Queiroz|Queiroz]] 2008 to 10 [[Paulo Bento|Bento]] 2010 to 14 [[Fernando Santos (1954-yilda tugʻilgan futbolchi)|Santos]] 2014 to 22 [[Roberto Martínez|Martínez]] 2023 }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Turkum:Portugaliya milliy futbol terma jamoasiga oid navigatsion andozalar|murabbiy]] [[Turkum:Milliy futbol terma jamoa murabbiylari tarixi navigatsion andozalari|Portugal]] </noinclude> civvun9r5mwql31l0pvw696foy8myig 0 1267837 5997592 5966756 2026-04-17T02:39:31Z OutsideNormality 119517 Undid 3 revisions from [[Special:Diff/5827713|5827713]] until [[Special:Diff/5966756|5966756]]: cross-wiki spam 5997592 wikitext text/x-wiki {{Veb-sayt bilgiqutisi | nomi = 1xBet | logo = 1xbetlogo.png | logo_oʻlchami = 270px | tavsif = | turi = Xususiy shirkat | til = 60 til | founded = 2007 | predecessor = | successor = | locations = | area_served = Butunjahon | ishchilar_soni = 5000 (2022)<ref name="fcbarcelona">{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/4045810/1xbet-renews-partnership-with-fc-barcelona |title=1XBET renews Partnership with FC Barcelona |access-date=7 August 2024 |archive-date=7 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807134300/https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/4045810/1xbet-renews-partnership-with-fc-barcelona |url-status=live }}</ref> | url = [https://1xbet.com/en 1xbet.com] | havolalar = | joylashuv = | mamlakat = [[Qibris]] }} '''1xBet''' – onlayn qimor oʻyinlari kompaniyasi. Curaçao eGaming litsenziyasini olgan. Kompaniya 2007-yilda tashkil etilgan. Markaziy ofisi [[Qibris]]da joylashgan<ref name="bellingcat2024">{{Veb manbasi |url=https://www.bellingcat.com/news/2024/10/21/1xbet-hosts-thousands-of-amateur-sports-streams-on-its-website/ |sarlavha=Stream Teams: Battery Farming Sport For Bets |sana=21 October 2024 |ish=[[Bellingcat]] |qaralgan sana=2024-10-22 |arxivsana=23 October 2024 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241023220450/https://www.bellingcat.com/news/2024/10/21/1xbet-hosts-thousands-of-amateur-sports-streams-on-its-website/}}</ref>. 1xBet dunyodagi eng yirik onlayn kazinolardan biri va „Sports Illustrated“ talqiniga koʻra „jahondagi eng yirik sport bukmekeri“<ref name="z545">{{Jurnal manbasi |last=Williams |first=Sean |date=15 September 2023 |title=The Wild Quest to Create a Fake Indian Cricket League ... That Was Just the Beginning |url=https://www.si.com/betting/2023/09/15/fake-indian-cricket-league-daily-cover |url-status=live |magazine=[[Sports Illustrated]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803035859/https://www.si.com/betting/2023/09/15/fake-indian-cricket-league-daily-cover |archive-date=3 August 2024 |access-date=12 August 2024}}</ref>. Kompaniya Ispaniyaning [[FC Barcelona|Barselona]]<ref name="BarcelonaSponsor">{{Veb manbasi |muallif=Nika Rostiashvili |sarlavha=1xBet Becomes Sponsor of Ecuador’s Barcelona SC |url=https://sbceurasia.com/en/2025/04/15/1xbet-becomes-sponsor-of-ecuadors-barcelona-sc/ |ish=SBC Eurasia |sana=April 15, 2025}}</ref>, Fransiyaning [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]]<ref name="InsideWorldFootball1xBet">{{Veb manbasi |sarlavha=Barca put cash before conscience with 1XBET sponsorship renewal |url=https://www.insideworldfootball.com/2024/07/03/barca-put-cash-conscience-1xbet-sponsorship-renewal/ |ish=Inside World Football |sana=July 3, 2024}}</ref> va Esports, Team Spirit, Made in Brazil va Tundra Esports kabi yirik professional futbol jamoalariga homiylik qiladi<ref name="TundraSponsor">{{Veb manbasi |muallif=Lucas Silva |sarlavha=1xBet becomes Tundra Esports betting sponsor |url=https://igamingbrazil.com/en/esports-en/2022/08/19/1xbet-becomes-tundra-esports-betting-sponsor/ |ish=iGaming Brazil |sana=August 9, 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:2007-yilda tashkil etilgan Rossiya kompaniyalari]] ptdh6ustongowtqyjxsng4l5upo536f 0 1278585 5997589 5859278 2026-04-17T02:31:30Z AnvarxonM 75105 5997589 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Oybek (ism)|Oybek|Nurboyev}} {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Aybek Nurbayev | toʻliqism = Aybek Poʻlatovich Nurbayev<ref>[https://ufa-trener.uz/uz/trainer/5580 Айбек Нурбаев Полатович] ufa-trener.uz saytida</ref> | tavallud_sana = {{Birth date and age|df=yes|1988|10|3}} | tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Nukus}}, [[Oʻzbekiston]] | boʻyi = {{height|m=1.82}} | pozitsiya = Yarim himoyachi | joriyklub = [[Jayxun (futbol klubi)|Jayxun]] (Bosh murabbiy) | klubraqami = | yillar1 = 2006—2009 | klublar1 = Aral samali | isht1 = | gollar1 = | yillar2 = 2010—2013 | klublar2 = Neftchi | isht2 = | gollar2 = | yillar3 = 2013 | klublar3 = Dinamo | isht3 = | gollar3 = | yillar4 = 2014 | klublar4 = Buxoro | isht4 = | gollar4 = | yillar5 = 2015 | klublar5 = Neftchi | isht5 = | gollar5 = | yillar6 = 2015—2016 | klublar6 = Qoʻqon 1912 | isht6 = | gollar6 = | yillar7 = 2016 | klublar7 = Olmaliq | isht7 = | gollar7 = | yillar8 = 2017 | klublar8 = Xorazm | isht8 = | gollar8 = | yillar9 = 2017 | klublar9 = Sementchi | isht9 = | gollar9 = | yillar10 = 2018—2019 | klublar10 = Xorazm | isht10 = | gollar10 = | yillar11 = 2019—2020 | klublar11 = Istiqlol | isht11 = | gollar11 = | yillar12 = | klublar12 = | isht12 = | gollar12 = | boshliqyillar1 = | boshliqklublar1 = }} '''Aybek Nurbayev''' – oʻzbekistonlik futbolchi. „[[Jayxun (futbol klubi)|Jayxun]]“ bosh murabbiyi<ref>{{cite web|url=https://www.playmakerstats.com/player/aybek-nurbaev/211143|title=4.Aybek Nurbaev}}{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/athlete/aybek-nurbayev/8008172|title=Aybek Nurbayev}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == * [https://footballfakts.ru/person/188815-nurbaevoybek Aybek Nurbayev] Footballfakts saytida * [https://www.transfermarkt.world/aybek-nurbaev/profil/spieler/212495 Aybek Nurbayev] [[Transfermarkt]] saytida * [https://pfl.uz/referees/522 Aybek Nurbayev] [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|OʻzPFL]] saytida * [https://test.pfl.uz/uzb/m/players/view/785 Oybek Nurboyev] [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|OʻzPFL]] saytida {{Jayxun futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Nurbayev, Aybek}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] {{uzbekistan-footy-bio-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol murabbiylari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Qoraqalpogʻistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Aral Samali klubi futbolchilari]] [[Turkum:Neftchi (Fargʻona) futbolchilari]] [[Turkum:Qoʻqon 1912 klubi futbolchilari]] [[Turkum:Dinamo Samarqand futbolchilari]] [[Turkum:Buxoro klubi futbolchilari]] [[Turkum:Istiqlol Fargʻona klubi futbolchilari]] [[Turkum:Xorazm futbolchilari]] [[Turkum:Sementchi Quvasoy futbolchilari]] [[Turkum:AGMK futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik futbol murabbiylari]] [[Turkum:Jayxun klubi murabbiylari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi murabbiylari]] ipwvvbt611oa5lpco3doeo8aggwwh9g 0 1316378 5997548 5996688 2026-04-16T18:24:43Z Umarxon III 18267 + 5997548 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | image =[[File:Uzbekistan super league logo 2024.png|300px]] | competition = [[Oʻzbekiston Superligasi]] | season = [[2026-yil]] | winners = <!-- [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] (6-marta)<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]--> | relegated= <!-- [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]--> | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | matches = <!-- 240--> | total goals = <!-- 609--> | league topscorer = <!-- [[Igor Sergeyev]]--> | biggest home win = <!-- {{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] 6–0 [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} <br /> {{small|(10-may 2025-yil)}} <br />--> | biggest away win = <!-- {{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] 6–2 [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} <br /> {{small|(22-avgust 2025-yil)}} <br />--> | highest scoring =<!-- {{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] 6–2 [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} <br /> {{small|(22-avgust 2025-yil)}}--> | longest wins =<!-- [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] (6 marta)<br />[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] (6 marta)--> | longest unbeaten =<!-- Nasaf--> | longest winless =<!-- Shoʻrtan--> | longest losses =<!-- [[Qoʻqon 1912]] (9 marta)--> | highest attendance =<!-- 22000 ({{nowrap|Neftchi 4 — 1 Qizilqum}})<br /> {{small|(24-noyabr 2025-yil)}}--> | lowest attendance =<!-- 171 ({{nowrap|Buxoro 1 — 2 Mashʼal}})<br /> {{small|(3-may 2025-yil)}}--> | average attendance = | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2027]] | updated = }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026 йилги Ўзбекистон Суперлигаси</nowiki>), homiylik jihatidan '''Artel Superligasi''' — [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston chempionatining]] 35-mavsumi. == Mavsum voqealari == 2025-yil 21-avgustda [[Oʻzbekiston Prezidenti]] tomonidan „Oʻzbekistonda futbol sohasini raqamlashtirish va ommaviyligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ qaror qabul qilingan. Unda futbol bilan muntazam shugʻullanuvchilar sonini oshirish, iqtidorli futbolchilarni saralab olish, xorijiy davlatlarda professional futbol bilan shugʻullanayotgan oʻzbekistonlik futbolchilarni qoʻllab-quvvatlash kabi vazifalar belgilangan. 2026-yil 1-martdan boshlab, futbol oʻyinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan oʻtkazilishi aytilgan<ref>{{Cite web |title=Endi futbol o‘yinlariga chipta olish uchun shaxsni tasdiqlash talab etiladi |url=https://qalampir.uz/uz/news/endi-futbol-uyinlariga-chipta-olish-uchun-shakhsni-tasdik-lash-talab-etiladi-123284}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПҚ-262 23.08.2025 Ўзбекистонда футбол соҳасини рақамлаштириш ва оммавийлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида |url=https://lex.uz/pdfs/7696588 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=1-martdan futbol o‘yinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan o‘tkaziladi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/25/football/}}</ref>. 2025-yilgi mavsum yakunidagi pley-off bosqichida [[Qoʻqon 1912]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]], [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] va [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] klublari Superligada oʻz oʻrnini saqlab qoldi. [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] klubi Pro ligaga tushib ketdi<ref>[https://championat.uz/oz/news/shortan-pro-ligaga-tushib-ketdi „Shoʻrtan“ Pro ligaga tushib ketdi]</ref>. [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] klubi esa Superligaga qaytdi<ref>[https://sports24.uz/football/news/lokomotiv-superligaga-qaytdi/ „Lokomotiv“ — Superligaga qaytdi]</ref>. [[12-fevral]] kuni [[Oʻzbekneftgaz]] [[Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi]]ga yoʻllagan xatida 2026-yildan boshlab Nasaf, Buxoro va Bunyodkor klublarini moliyalashtirishni toʻxtatishini maʼlum qilgan. Rasmiy axborotda sohaga oid boʻlmagan aktivlarni tasarrufdan chiqarish, homiylik toʻlovlarini bekor qilish hamda xarajatlarni optimallashtirish orqali moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash ustuvor yoʻnalish sifatida izohlangan<ref>{{Cite web |title=«O‘zbekneftgaz» futbol klublariga homiylik qilishni to‘xtatadi |url=https://kun.uz/73328500 |website=Kun.uz |access-date=2026-02-28 |language=uz |last=kunu.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=“O‘zbekneftgaz” “Nasaf”, “Buxoro” hamda “Bunyodkor” klublarini moliyalashtirishni to‘xtatdi |url=https://daryo.uz/2026/02/12/ozbekneftgaz-nasaf-buxoro-hamda-bunyodkor-klublarini-moliyalashtirishni-toxtatdi/ |website=Daryo |date=2026-02-12 |access-date=2026-02-28 |language=uz-Latn-UZ |first= |last=}}</ref><ref>{{Cite web |title=O‘zbek futbolida davlat homiyligi davri tugamoqdami |url=https://uz.kursiv.media/uz/2026-02-26/ozbek-futbolida-davlat-homiyligi-davri-tugamoqdami-ozbekneftgaz-qarori-ortidagi-haqiqatlar/ |website=Kursiv Media Uzbekistan - Kursiv Media Uzbekistan – O'zbekiston iqtisodiyoti va siyosati, biznes va moliya yangiliklari |date=2026-02-26 |access-date=2026-02-28 |language=uz |first=Sardor |last=Saidov}}</ref>. [[25-fevral]] kuni [[Yandex|Yandex Uzbekistan]] shirkati hamda [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|Liga]] oʻrtasida muxlislar uchun raqamli imkoniyatlarni kengaytirishga yoʻnaltirilgan strategik hamkorlik kelishuvi imzolandi. Kelishuv doirasida Yandex Uzbekistan Superliganing rasmiy hamkori va Pro liganing titul homiysiga aylandi<ref>{{cite web|url=https://championat.uz/oz/news/rasman-yandex-uzbekistan-pro-liganing-titul-homiysi|title=Yandex Uzbekistan va PFL hamkorligi: Allplay va Kinopoisk platformalarida o'yinlarni translyaciya qilish to'g'risida kelishuv}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.uz/oz/2026/02/26/pfl-vs-yandex/|title=PFL Yandex Uzbekistan bilan hamkorlik boshladi: Superliga o‘yinlari Kinopoisk va Allplay`da, Yandex Proliga titul homiysi bo‘ldi}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.uz/oz/news/view/yandex-uzbekistan-proliganing-rasmiy-titul-homiysiga-aylanadi-25-02-2026|title=“Yandex Uzbekistan” Proliganing rasmiy titul homiyiga aylanadi}}</ref>. Professional futbol klublarining moliyalashtirilishini takomillashtirish maqsadida, 2026-yilda Superliga klublariga davlat tomonidan bir xil — 35 milliard soʻmdan yillik smeta byudjeti ajratilishi belgilangan<ref>{{Cite web |last=Group |first=Online Service |date=2026-03-26 |title=O‘zbekistonda 2026-yilda futbol klublariga 35 mlrd so‘mdan ajratiladi |url=https://daryo.uz/2026/03/26/ozbekistonda-2026-yilda-futbol-klublariga-35-mlrd-somdan-ajratiladi/ |access-date=2026-04-16 |website=Daryo |language=uz-Latn-UZ}}</ref><ref>{{Cite web |title= PQ-107-сон 24.03.2026. Sport sohasini moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va sohaga tadbirkorlik subyektlarini jalb qilishni kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida |url=https://lex.uz/en/docs/-8097905 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref>. [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] klubi [[OKMK (stadion)|uy stadionining]] taʼmirlanish ishlari yakunlanmagani sababli, 8-turgacha [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] stadionida uy oʻyinlarini oʻtkazdi<ref>{{Cite web |title=OKMK o‘z stadioniga qaytmoqda, So‘g‘diyona mavsumning qolgan uy uchrashuvlarini Zominda qabul qiladi - PFL.UZ |url=https://pfl.uz/news/okmk-oz-stadioniga-qaytmoqda-sogdiyona-mavsumning-qolgan-uy-uchrashuvlarini-zominda-qabul-qiladi |access-date=2026-04-16 |website=pfl.uz}}</ref>. Mavsumdagi ilk gol [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] klubi hujumchisi [[Sherzod Esanov]] tomonidan [[Qoʻqon 1912]] klubi darvozasiga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=Superliga. "Buxoro" – "Qo'qon-1912" 1:0 |url=https://championat.asia/oz/news/superliga-buxoro-qoqon-1912-10 |access-date=2026-02-28 |website=CHAMPIONAT.asia |language=uz}}</ref>. == Jamoalar == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! colspan="4" align="center"| '''{{Bayroq|Oʻzbekiston}}''' |- ! [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] ! |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] ! [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] ! [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |- | [[Bobur stadioni|Bobur]] | [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] | [[Buxoro FA stadioni|Buxoro]] | [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |- | Sigʻimi: '''18 500''' | Sigʻimi: '''34 000''' | Sigʻimi: '''10.000''' | Sigʻimi: '''11 650''' |- | [[Fayl:Andijon_Bobur_Arena_-_Sog'lom_Avlod.jpg|250px]] | [[Fayl:Bunyodkor_stadium1.jpg|250px]] | | [[Fayl:Dinamo Samarqand stadioni.jpg|250px]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] | colspan="3" rowspan="8"|<center> {{Location map+|Uzbekistan|width=800|float=none|caption=|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Toshkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.84531 |long=69.59999 |label= [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.86670 |long=72.77836 |label= [[Andijon (futbol klubi)|Andijan]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.46198 |long=64.24468 |label= [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.88236 |long=66.80039 |label= [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.21337 |long=69.27914 |label= [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]|position=bottom}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.83824 |long=65.81386 |label= [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.99963 |long=71.59382 |label= [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.386389 |long=71.786389 |label= [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.67057 |long=65.10812 |label= [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]|position=bottom}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.11404 |long=67.82897 |label= [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]|position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.216667 |long=67.283333 |label= [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]|position=top}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.560778 |long=60.593037 |label= [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.192042 |long=69.253486 |label= [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label=none}}}} </center> |- | [[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoyev]] |- | Sigʻimi: '''10.000''' |- | [[Fayl:Bahrom Vafoev Stadium.jpg|250px]] |- |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |- | [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |- | Sigʻimi: '''21.000''' |- | [[Fayl:Nasaf_stadium_view_from_north_east.jpg|250px]] |- ! [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] ! [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] ! [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] ! [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |- | [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]] | [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] | [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] | [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |- | Sigʻimi: '''22.000''' | Sigʻimi: '''20.000''' | Sigʻimi: '''12.000''' | Sigʻimi: '''35.000''' |- | No foto | [[Fayl:Istiqlol_stadium.jpg|250px]] | [[File:OKMK Stadium.jpg|250px]] | [[Fayl:Pakhtakor_Markaziy_Stadium.jpg|250px]] |- |- ! [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] ! [[Qoʻqon 1912]] ! [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] ! [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |- | [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] | [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] | [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] | [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |- | Sigʻimi: '''12.500''' | Sigʻimi: '''10.500''' | Sigʻimi: '''11.650''' | Sigʻimi: '''10.600''' |- | [[Fayl:Yoshlar SM.jpg|250px]] | [[Fayl:Kokandstad.jpg|250px]] | No foto | [[Fayl:Surxon Sport saroyi.jpg|250px]] |- |- |'''[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]''' |'''[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]''' |- | [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] | [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] | |- | Sigʻimi: '''8.000''' | Sigʻimi: '''13.500''' | |- | [[File:Dustlik Stadium Tashkent.jpg|250px]] | [[Fayl:Khorezm Stadium 2.jpg|250px]] | |}</center> == Xodimlar va homiylar == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |+ !Klub !Bosh murabbiy !Libos ishlab chiqaruvchi !Libos homiysi (Old qismi) !Jamoa homiysi |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Adidas]] |[[Centrum Air]] |[[UzAutoMotors]] |- |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|ITA}} [[Ilyos Zeytullayev]] |[[7SABER]] |Toshkent shahar hokimligi |Toshkent shahar hokimligi |- |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{flagicon|RUS}} / {{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Xomyakov]] |[[Adidas]] |[[Buxoro neftni qayta ishlash zavodi|BNQIZ]] |Buxoro viloyati hokimligi |- |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]] |[[Macron]] |Navoiy uran DK |AGROMIR Buldings |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |[[Macron]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |- |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |SSmart |Qashqadaryo viloyati hokimligi |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |[[Adidas]] |E-AuksionUz |[[Namangan|Namangan shahar hokimligi]] |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Adidas]] |FNQIZ |[[Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi|FNQIZ]] |- |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]] |[[7SABER]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |- |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|UZB}} [[Kamoliddin Tojiyev]] |[[Adidas]] |[[AKFA Group|Akfa]] |[[AKFA Group|Akfa]] |- |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{flagicon|UZB}} [[Akmal Rustamov]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |NKMK |[[Navoiy kon-metallurgiya kombinati|NKMK]] |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |[[7SABER]] |Fargʻona viloyati hokimligi |Fargʻona viloyati hokimligi |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |[[Joma]] |Hududiy elektr tarmoqlari |[[BMB Holding]] |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |[[Adidas]] |[[Eriell Group]] |[[Eriell Group]] |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|AUS}} [[Mirko Jeličić]] |[[7SABER]] |Oʻzbekiston temir yoʻllari |Oʻzbekiston temir yoʻllari |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] |[[Adidas]] |Ranch universiteti |[[Uztelecom]] |} {| class="wikitable sortable" !Klub !Boʻshatilgan murabbiy !Ketish sababi !Boʻshatilgan sana !Jadvaldagi joylashuv !Tayinlangan murabbiy !Tayinlov sana !Manba |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Sherzod Joʻrayev]] (vaqtinchalik) |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |2025-yil 1-dekabr | |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|TJK}} [[Vitaliy Levchenko]] |Shartnoma yakunlangan |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |2025-yil 2-dekabr | |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} [[Bahrom Haydarov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 11-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |2025-yil 11-dekabr | |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra | |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] | | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Fevzi Davletov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 8-yanvar |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |2026-yil 8-yanvar | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Otabek Narzullayev]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 21-fevral |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |2026-yil 22-fevral | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 18-mart |14-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |2026-yil 18-mart | |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MNE}} [[Ivan Bošković]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 26-mart |15-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |2026-yil 26-mart | |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 13-aprel |12-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |2026-yil 14-aprel | |} === Chet ellik futbolchilar === {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} Klublar mavsum davomida jami oltita xorijlik oʻyinchini roʻyxatdan oʻtkazishi mumkin, agar ulardan biri 21 yoshdan oshmagan boʻlsa (2004-yilda tugʻilgan va undan kichik) belgilangan roʻyxatdan tashqari oʻtkazishi mumkinligi belgilangan. 2025-yil 5-dekabrdan 2026-yil 20-fevralga qadar klublarga legioner oʻyinchilarni musobaqa uchun roʻyxatdan oʻtkazishdi<ref>{{Cite web |title=Superligadagi transferlar bir sahifada |url=https://championat.asia/oz/news/superligadagi-transferlar-bir-sahifada |website=CHAMPIONAT.asia |access-date=2026-02-28 |language=uz}}</ref>. * ''Kursiv'' bilan ajratilgan oʻyinchilar mavsumoldi yoki mavsumning oʻrtasidagi transfer oynasidan soʻng jamoa tarkibidan chiqarilgan yoki klubni tark etgan, ammo kamida bir marta maydonga tushgan futbolchilardir. {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:100%" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 !Futbolchi 7 !U21 futbolchisi !Sobiq futbolchilar 1 !Sobiq futbolchilar 2 |- |1. |[[FK Andijon|Andijon]] |{{fbicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] |{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |{{fbicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] |{{fbicon|ITA}} [[Martin Boakye]] | | | |''{{fbicon|KGZ}} [[Erjan Tokatayev]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Ismahil Akinade]]'' ''{{fbicon|POL}} [[Krystian Nowak]]'' | |- |2. |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{fbicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] |{{fbicon|MNE}} [[Marko Bugarin]] |{{fbicon|JPN}} [[Itsuki Urata]] |{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]] |{{fbicon|ITA}} [[Federiko Botti]] | | | |''{{fbicon|GEO}} [[Nikoloz Mali]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Martin Šroler]]'' | |- |3. |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{fbicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] |{{fbicon|BIH}} [[Dominik Begić]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Rodić]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Mlađović]] |{{fbicon|GEO}} [[Mixeil Basheleishvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Nika Kacharava]] | | |''{{fbicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Kolaković]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Josip Tomašević]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Ikić]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Čirjak]]'' | |- |4. |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{Flagicon|GHA}} [[Kingsley Sarfo]] |{{fbicon|BFA}} [[Dramane Salou]] |{{Flagicon|SVN}} [[Til Mavretič]] |{{Flagicon|URU}} [[Mauro Brasil]] |{{Flagicon|FRA}} [[Mahamadou Dembélé]] |{{Flagicon|ARG}} [[Salvador Sánchez]] | | |''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]]'' | |- |5. |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]] |{{fbicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] |{{fbicon|AUS}} [[Aleksandar Šušnjar]] |{{fbicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Nišić]] | | |{{fbicon|ARM}} [[Artur Mxitaryan]] {{fbicon|SRB}} [[Ilia Jeličić]] |''{{fbicon|MNE}} [[Momčilo Rašo]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Akaki Shulaia]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Levan Arveladze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Nikola Popović]]'' | |- |6. |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{fbicon|GHA}} [[Rashid Abubakar]] |{{fbicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] |{{fbicon|NGA}} [[Raphael Ayagwa]] |{{fbicon|NGA}} [[Augustine Chidi Kwem]] |{{fbicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]] | | |{{fbicon|GHA}} / {{fbicon|NGA}} [[Abdullatif Abdallah Maga]] |''{{fbicon|NGA}} [[Aminu Umar]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Yashin (1993-yilda tugʻilgan futbolchi)|Dmitriy Yashin]]'' | |- |7. |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{fbicon|NGA}} [[Benjamin Teidi]] |{{fbicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] |{{fbicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] |{{fbicon|CDR}} [[Katulondi Kati]] |{{fbicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] | | |''{{fbicon|BRA}} [[Pedro (futbolchi, 1999)|Pedro]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Guilherme Guedes]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Higor Gabriel]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Júlio César (1996-yilda tugʻilgan futbolchi)|Júlio César]]'' | |- |8. |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{fbicon|NGA}} [[Kingsley Sokari]] |{{fbicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] |''{{fbicon|ALB}}'' [[Adenis Shala]] | | | | | |''{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Stefan Čolović]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Aleksandr Vorobey]]'' | |- |9. |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Jovović|'''Vladimir Jovović''']] |{{fbicon|SRB}} [[Zoran Marušić]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Đokić|'''Jovan Đokić''']] |{{fbicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]] | |'''{{fbicon|TJK}}''' [[Aziz Murotov (futbolchi, 2007)|Aziz Murotov]] |''{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]]'' ''{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]]'' | |- |10. |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{fbicon|JPN}} [[Naoaki Senaga]] |{{fbicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Papava|'''Giorgi Papava''']] |{{fbicon|SRB}} [[Uros Kojic]] |{{fbicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] | | | |''{{fbicon|ESP}} [[Rubén Sánchez]]'' ''{{fbicon|Janubiy Sudan}} [[Ajak Riak]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |11. |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{fbicon|IRQ}} '''[[Bashar Resan]]''' |{{fbicon|IRQ}} [[Zaid Tahseen|'''Zaid Tahseen''']] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Flamarion]] |''{{fbicon|POL}}'' [[Piotr Parzyszek]] | | | | |''{{fbicon|COL}} [[Brayan Riascos|'''Brayan Riascos''']]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Jhonatan]]'' | |- |12. |[[Qoʻqon 1912]] |{{fbicon|GEO}} [[Andro Giorgadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Toma Tabatadze]] |{{fbicon|UKR}} [[Yegor Kondratyuk]] |{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] | | | |''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |13. |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{fbicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] |{{fbicon|GEO}} [[Jaba Jighauri|'''Jaba Jighauri''']] |{{fbicon|GEO}} [[Grigol Chabradze]] |'''{{fbicon|TJK}}''' [[Alisher Shukurov]] |{{fbicon|UKR}} [[Oleksiy Shchebetun]] | | | |''{{fbicon|UKR}} [[Roman Papariga]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Dušan Mijić]]'' | |- |14. |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev|'''Ljupcho Doriyev''']] |{{fbicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] |{{fbicon|SRB}} [[Nikola Mirković]] |{{fbicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] |'''{{fbicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]]''' |{{fbicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] | | |''{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Rubin Hebaj]]'' | |- |15. |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{fbicon|RUS}} [[Jamoliddin Xojiniyozov]] |{{fbicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] |{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] |{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]] |{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]] | | | | | |- |16. |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{fbicon|SRB}} / {{fbicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] |{{fbicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] |{{fbicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] |{{fbicon|BRA}} [[Rafael Sabino]] |{{fbicon|SLO}} [[Matija Rom]] |{{fbicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traorè]] | | |''{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]]'' ''{{fbicon|TJK}} [[Shahrom Samiev|'''Shahrom Samiev''']]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]]'' | |} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. == Liga turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table |main |style=WDL |source=[https://www.pfl.uz/tour-table Oʻzbekiston Professional futbol ligasi] <!--Jamoa oʻrinlarini shu yerda yangilang--> |team_order=PAK, NEF, NAV, BUX, BUN, NAS, LOK, XOR, OKM, SUR, QOQ, DIN, QIZ, AND, SOG, MAS <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang (quyida belgilangan)--> |result1=CLGS |result12=RPL|result13=RPL|result14=RPL|result15=RPL|result16=REL <!--Jamoa natijalarini va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi oʻrinlarini yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 15-aprel |win_AND=2 |draw_AND=0 |loss_AND=5 |gf_AND=8 |ga_AND=9 <!-- Andijon --> |win_BUN=4 |draw_BUN=1 |loss_BUN=2 |gf_BUN=7 |ga_BUN=4 <!-- Bunyodkor --> |win_BUX=4 |draw_BUX=2 |loss_BUX=1 |gf_BUX=10|ga_BUX=6 <!-- Buxoro --> |win_DIN=2 |draw_DIN=1 |loss_DIN=4 |gf_DIN=9 |ga_DIN=12<!-- Dinamo --> |win_LOK=3 |draw_LOK=2 |loss_LOK=2 |gf_LOK=9 |ga_LOK=8 <!-- Lokomotiv --> |win_MAS=0 |draw_MAS=0 |loss_MAS=7 |gf_MAS=2 |ga_MAS=14<!-- Mashʼal --> |win_NAS=3 |draw_NAS=3 |loss_NAS=1 |gf_NAS=7 |ga_NAS=4 <!-- Nasaf --> |win_NAV=5 |draw_NAV=0 |loss_NAV=2 |gf_NAV=10|ga_NAV=5 <!-- Navbahor --> |win_NEF=6 |draw_NEF=0 |loss_NEF=1 |gf_NEF=17|ga_NEF=2 <!-- Neftchi --> |win_OKM=2 |draw_OKM=2 |loss_OKM=3 |gf_OKM=7 |ga_OKM=9 <!-- OKMK --> |win_PAK=6 |draw_PAK=0 |loss_PAK=1 |gf_PAK=14|ga_PAK=7 <!-- Paxtakor --> |win_QIZ=2 |draw_QIZ=0 |loss_QIZ=5 |gf_QIZ=5 |ga_QIZ=13<!-- Qizilqum --> |win_QOQ=1 |draw_QOQ=4 |loss_QOQ=2 |gf_QOQ=8 |ga_QOQ=9 <!-- Qoʻqon 1912 --> |win_SOG=1 |draw_SOG=2 |loss_SOG=4 |gf_SOG=10|ga_SOG=17<!-- Soʻgʻdiyona --> |win_SUR=2 |draw_SUR=2 |loss_SUR=3 |gf_SUR=6 |ga_SUR=10<!-- Surxon --> |win_XOR=2 |draw_XOR=3 |loss_XOR=2 |gf_XOR=8 |ga_XOR=8 <!-- Xorazm--> <!--Status--> <!--Jamoa tavsiflari (jadvalda havolalar mavjud)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_BUN=[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QOQ=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_XOR=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jadval sozlamalari va qoidalari--> |show_limit=5 |class_rules=1) ochkolar; 2) oʻzaro oʻyin ochkolari; 3) oʻzaro oʻyin gol farqlari; 4) oʻzaro oʻyinda mehmonda urilgan gollar; 5) gol farqlari; 6) urilgan gollar soni. <!--Yuqori oʻrinlarni egallash va quyi ligaga tushish ustunlarining ta’riflari--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green2|text_CLGS= [[2026–27-yilgi AFC Osiyo Elit Chempionlar Ligasi|Elit Chempionlar Ligasi guruh bosqichi]] |col_RPL=red2|text_RPL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} oʻrtasida oʻtish uchrashuvi |col_REL=red1|text_REL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} tushib ketish }}</onlyinclude> == Turlar == === 1-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/94a9d2ba-f1b3-46ec-9eb9-1d9413a76a38-775ea27d-7526-4bf2-ba63-6010b870596a.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|9}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance = |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/07f909d6-9e62-48f7-bb9b-96b4cd1b3900-194b986d-94ed-4c3d-9329-60e8c63d71cf.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Nemanja Ćalasan|Ćalasan]] {{goal|13}} * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|45}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|54}} * [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance = |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/52d34242-7651-45fc-874c-05530572a291-946b090b-9048-4701-82b0-c8c8261d5135.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|75}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|84}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/05ecfcbe-a8ad-43ce-9afe-a094a8b6423f-b96fdd90-42cc-48b8-956c-b9de2c9ba5e8.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Bojan Ciger|Ciger]] {{goal|9}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|30}} * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|75}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance = |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/146c572e-f2df-41f7-be48-10fc73ece690-0b852041-4d94-471f-99a1-6b4f5f4f11e2.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Muhammadali Raimov|Raimov]] {{goal|10}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|67}} * [[Lazizbek Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|80}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|69}} |stadium = Doʻstlik |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/85016e2b-3c42-4b78-8176-c6cbf5e94555-680f430e-4cba-4d8c-a8ce-c6b4aa299cbf.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|11}} * [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|24}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance = |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/eff18dc3-75a7-497f-8661-9d321f87e75f-556d5c24-1b16-4086-a0f2-7c0cc353468d.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Narimonjon Ahmadjonov|Ahmadjonov]] {{goal|63}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = Olimpiya |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2df7dcf6-c582-459e-a2c4-ff0117793a11-96e671a8-8af4-4ec6-b8a2-4a96f960f0d2.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Adenis Shala|Shala]] {{goal|90}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance = |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18e579a4-037c-40e3-ad9c-bc0c9a55a75a-fe279eca-5ce1-46d5-be1b-9031308b2a90.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|49}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|56}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/607fc64f-8db8-4c09-bd8f-e8ef89cdfc26-838d06b9-e8f8-49bf-a92a-4a459a93bd96.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|35}} * [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|80}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|76}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ef0c514b-be5b-4234-833a-1a9333fff527-a63ee969-a9ae-42e1-8c01-b59cd39a9e36.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Veljko Filipović|Filipović]] {{goal|73}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/03b02df1-dbb2-4f33-a33d-303c37481f81-7d28d7bd-36c6-40c9-889c-63baf4fb3104.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|44}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|45+2}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance = |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9de0bca0-bef2-4e88-82b3-f020025deef6-0592aafa-76f8-4321-bfbd-66331b1e1856.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|40||48}} * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|73}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance = |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7c1b3bff-8cc5-41d1-b053-20131d0cf0aa-5c14eac1-69f4-4a12-9a0d-19c60a86d4b2.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Samandarjon Mavlonqulov|Mavlonqulov]] {{goal|83}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|8}} * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|14}} |stadium = Bunyodkor |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86e336ed-2ada-4da8-a4e4-737a87d4d747-327d18e0-a2f9-4709-a277-34562b3d0044.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|14}} * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|22}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance = |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0653ad61-e761-4500-9a55-05d1ec8ea942-c6d8b6ce-4039-4f18-99d6-35351ba2f3a0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Diyor Ortiqboyev|Ortiqboyev]] {{goal|52}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance = |referee = [[Rustam Choriyev]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c4f28d0-3723-45c4-9c1d-88ea67f2dcfd-757011d1-cdc8-4cf1-8f57-5e10af329551.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|42}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|50||56}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance = |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b0637a7-b461-4eb3-9dd0-9c5a7e7c3650-a40a63bb-ba7e-49bf-8ac9-cfe41f1eef57.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|39}} * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|90+1}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86243268-6fb6-4d31-9179-75ba5d82cd80-9fabeb17-d7a6-47aa-bf7e-78db4a70ca5b.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Katulondi Kati|Kati]] {{goal|47}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|65}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/01f898c5-ff60-48fe-8d74-c8975df26e3e-ff6bf430-f99e-455c-afae-7dc6c3c49ff8.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance = |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9de0bca0-bef2-4e88-82b3-f020025deef6-0592aafa-76f8-4321-bfbd-66331b1e1856.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|40||48}} * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|73}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance = |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/01f898c5-ff60-48fe-8d74-c8975df26e3e-ff6bf430-f99e-455c-afae-7dc6c3c49ff8.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = Doʻstlik |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a779f496-e5df-413f-8c79-e578fb00f2b1-126c2d29-1e5c-43ec-b772-a8da1e249655.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Nazari]] {{goal|54}} * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|74}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|45+1}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|90+1}} |stadium = Olimpiya |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2fbefff1-63ad-4b04-ab4a-68d9238f09fd-6bc743b9-3fb1-4f7f-9daf-efaa351d4231.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|44}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|90+2}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance = |referee = [[Doston Rahmonov]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18cf4152-0b18-444a-b407-dbfa395e0c9e-9f168f57-6f29-4b63-bbc6-98fc946a58a5.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Temur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|54}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Nosirjon Abdusalomov|Abdusalomov]] {{goal|15}} * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|43}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance = |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/54f646e5-ec0c-4667-805f-5a3203af705e-04ce3e75-7d27-4dd5-8c48-2ff3e68d2ef8.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Javohir Husanov|Husanov]] {{goal|28}} * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Anri Chichinadze|Chichinadze]] {{goal|14}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance = |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3199c67f-73f7-428f-8a0a-76194910271a-d7ab3ef8-713b-47f2-98ab-c5b469bd2dfc.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|34}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/448e9bfd-580e-45c3-ab51-d4ffe5a4771e-05212057-e25f-426e-8ada-b43e281cb496.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|19}} * [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|77}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance = |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6f605b7f-d7ac-4aed-a768-5a928ea2c43e-5f91c8c0-85f1-4288-8f7b-4716c67c5e1c.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|48}} * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|54}} * [[Shahzodbek Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|63}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|45|o.g.}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance = |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f35f204b-a3dd-426e-9a48-4c51b0e34491-1e55cb6d-a5ef-4456-aaa4-71a07282f58b.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|11}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|65}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|36}} |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance = |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cefd1662-cfff-44ce-a5ce-f2dcb8dc22a1-9ed238a9-946d-4518-828f-4b7a0ab0940d.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Tornike Dzebniauri|Dzebniauri]] {{goal|90+1}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance = |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b248a30-9f16-4272-a233-dc0ee53b0e44-215e5cc0-97de-435b-82a8-41bf54f4d774.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Filip Ivanović|Ivanović]] {{goal|3}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Flamarion]] {{goal|37}} * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|50||57}} * [[Hojimat Erkinov|Erkinov]] {{goal|75}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb472b8b-894e-4cb8-886b-d0c2064c1de1-3deaa2d3-d421-427d-a106-ffc83bccdcac.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|14}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|40}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|49}} * [[Shota Gvazava|Gvazava]] {{goal|89}} |stadium = Doʻstlik |location = [[Gʻazalkent]] |attendance = |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/474b1b23-bd98-450b-899d-dd538865fc76-9103209d-7132-47dc-b758-815c98a32c12.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Boburbek Yoʻldashov|Yoʻldashov]] {{goal|14}} * [[Marko Bugarin|Bugarin]] {{goal|44}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/23133092-b14b-4d89-aa77-ece8f8e95577-15adcfc5-b14a-4bc1-90ab-6cbae80a67f0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Azizbek Pirmuhammadov|Pirmuhammadov]] {{goal|44}} * [[Ravshanbek Yagudin|Yagudin]] {{goal|75|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Til Mavretič|Mavretič]] {{goal|72}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance = |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9fcd6a68-aab0-4697-9cd5-b98392ec9414-7adb7451-87ca-4c34-84fe-ec70f0e02865.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Diyor Xolmatov|Xolmatov]] {{goal|37}} * [[Muhammadali Usmonov|Usmonov]] {{goal|42}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|61}} |stadium = Olimpiya |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09eab58a-37f1-4f31-8a2d-4ab4f1a99a9e-3668a9fa-f40f-4340-a022-140960297ef5.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Murodbek Rahmatov|Rahmatov]] {{goal|77}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance = |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e8deb6c7-b5f7-4b40-b4fd-4a2f5454a254-68a30466-d592-4774-b0bf-bb525c4f46fd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|21}} * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae94c7d5-0403-4b45-b1a9-ae86959478d1-a20ee0fc-2a2a-4208-b533-de8d0dab36fa.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|18||51}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|41}} * [[Ikrom Aliboyev|Aliboyev]] {{goal|51}} |stadium = [[Yoshlar ishlari agentligi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4bb11db9-35a0-4186-be9f-cd748bad4898-df44242b-a66c-4337-9c71-2f4671fa1ebe.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|6}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|9|45+3}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|33}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance = |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/727d579c-fa9f-41bb-ba0f-1129794b3e72-94b046a0-7563-4327-a5b0-b00f469f5ea7.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|88}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Yanis Lhéry|Lhéry]] {{goal|67}} |stadium = Doʻstlik |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c7beabb6-9e40-4d96-b2f2-3f25f1b5411b-df9ece85-b1be-49dd-aad3-bbc40e165f75.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|90+1}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance = |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/43a7973e-9660-46f2-a68f-7c3a10c6fd73-b36f7671-a100-46d0-bee4-b439b9b0bda3.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Giorgi Jgerenaia|Jgerenaia]] {{goal|90+6}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance = |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8a5c31a7-609e-4499-a81f-92c46dfe055c-d6dcac14-133d-4359-a97f-f83373a03fb3.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|88}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|55}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance = |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/79e97274-32c7-48ac-bac0-2f12dc1b072e-a6a0d3e2-0bab-440e-82fe-75005bfc3d9e.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|3}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|90+6}} |stadium = Olimpiya |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5cf41c3d-fe6b-4bd4-8c30-619f6528f507-0a4a0514-779c-4c68-ad58-f8a4b24a77a8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = Dinamo |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/70543aa9-7d4c-45aa-96b3-d4b97dfe999c-5999b144-eb9d-4fc5-8092-3e51d6b3dce2.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|77}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance = |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Javohir Roʻziyev|Roʻziyev]] {{goal|21}} * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|59}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance = |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bf2681b5-5cb1-47f7-b0d9-4f6df1ccbde1-74e29105-f6da-4f5b-ac65-f7f6cb896b33.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fernandes]] {{goal|26}} * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|78}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1138 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f9f93d-de53-4012-b8be-7c25d092ea55-dd7aab41-c511-4f90-8f4c-ebe5543340ad.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|61}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|34||40}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =6109 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2a48c3ce-f4ae-4d97-9868-16d6920659e3-b888871f-8341-4f2a-b404-999f621ae5f5.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Ibrohim Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|86}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|29}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|36}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =6400 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cab0784c-3e82-4947-9720-2dfe19f05d6d-41a4d2d1-f4a0-467f-8052-eae673fa2e3f.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Zafarmurod Abdurahmatov|Abdurahmatov]] {{goal|60}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasidiqov]] {{goal|77}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7824 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/72cd26f6-ecdc-4ca3-b652-6a01f62e7f6e-2c4c8bb1-633d-4c51-bd99-b7d354e3c891.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|41}} * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|45+2|o.g.}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|68}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1074 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d8b0dd11-5422-44fd-94c0-72c126b88ac9-f96250a5-8b2b-474c-8817-6676ca632083.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Samandar Shukrillayev|Shukrillayev]] {{goal|70}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|29}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|41}} * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|60}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5253 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a9103bdb-c59b-4a25-b9a5-bd593df1d2dd-2f824024-fa87-405b-b72e-da236a8502dd.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Traoré]] {{goal|5}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Sylvanus Nimely|Nimely]] {{goal|24}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|60|o.g.}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =5680 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|45}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2171 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 13-aprel | matches_style = FBR |team1=AND |team2=BUN |team3=BUK |team4=DIN |team5=LOK |team6=MAS |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | match_AND_BUN = | match_AND_BUK = | match_AND_DIN = | match_AND_LOK = | match_AND_MAS = 2-0 | match_AND_NAS = | match_AND_NAV = 0-1 | match_AND_NEF = | match_AND_OKM = 1-2 | match_AND_PAK = | match_AND_KOK = | match_AND_QIZ = | match_AND_SOG = 4-0 | match_AND_SUR = | match_AND_KHO = | match_BUK_AND = | match_BUK_BUN = | match_BUK_DIN = 3-1 | match_BUK_LOK = | match_BUK_MAS = | match_BUK_NAS = | match_BUK_NAV = | match_BUK_NEF = | match_BUK_OKM = | match_BUK_PAK = | match_BUK_KOK = | match_BUK_QIZ = 2-0 | match_BUK_SOG = | match_BUK_SUR = | match_BUK_KHO = 1-1 | match_BUN_AND = | match_BUN_BUK = | match_BUN_DIN = 1-2 | match_BUN_LOK = 2-0 | match_BUN_MAS = | match_BUN_NAS = | match_BUN_NAV = | match_BUN_NEF = 0-1 | match_BUN_OKM = | match_BUN_PAK = | match_BUN_KOK = | match_BUN_QIZ = | match_BUN_SOG = | match_BUN_SUR = | match_BUN_KHO = | match_DIN_AND = | match_DIN_BUN = | match_DIN_BUK = | match_DIN_LOK = 1-2 | match_DIN_MAS = | match_DIN_NAS = 1-1 | match_DIN_NAV = 1-2 | match_DIN_NEF = | match_DIN_OKM = | match_DIN_PAK = | match_DIN_KOK = | match_DIN_QIZ = | match_DIN_SOG = 2-1 | match_DIN_SUR = | match_DIN_KHO = | match_LOK_AND = | match_LOK_BUN = | match_LOK_BUK = | match_LOK_DIN = | match_LOK_MAS = | match_LOK_NAS = | match_LOK_NAV = | match_LOK_NEF = | match_LOK_OKM = | match_LOK_PAK = | match_LOK_KOK = 0-0 | match_LOK_QIZ = | match_LOK_SOG = | match_LOK_SUR = 3-1 | match_LOK_KHO = 1-1 | match_MAS_AND = | match_MAS_BUN = 0-1 | match_MAS_BUK = | match_MAS_DIN = | match_MAS_LOK = 0-2 | match_MAS_NAS = | match_MAS_NAV = | match_MAS_NEF = | match_MAS_OKM = | match_MAS_PAK = | match_MAS_KOK = | match_MAS_QIZ = 0-2 | match_MAS_SOG = | match_MAS_SUR = | match_MAS_KHO = | match_NAS_AND = 1-0 | match_NAS_BUN = | match_NAS_BUK = 1-1 | match_NAS_DIN = | match_NAS_LOK = | match_NAS_MAS = | match_NAS_NAV = | match_NAS_NEF = | match_NAS_OKM = | match_NAS_PAK = | match_NAS_KOK = | match_NAS_QIZ = | match_NAS_SOG = | match_NAS_SUR = 0-1 | match_NAS_KHO = 1-0 | match_NAV_AND = | match_NAV_BUN = | match_NAV_BUK = 0-1 | match_NAV_DIN = | match_NAV_LOK = | match_NAV_MAS = | match_NAV_NAS = 2-1 | match_NAV_NEF = | match_NAV_OKM = | match_NAV_PAK = | match_NAV_KOK = | match_NAV_QIZ = | match_NAV_SOG = | match_NAV_SUR = 2-0 | match_NAV_KHO = | match_NEF_AND = 3-0 | match_NEF_BUN = | match_NEF_BUK = | match_NEF_DIN = | match_NEF_LOK = 3-1 | match_NEF_MAS = | match_NEF_NAS = 3-0 | match_NEF_NAV = | match_NEF_NEF = | match_NEF_PAK = 0-1 | match_NEF_KOK = | match_NEF_QIZ = | match_NEF_SOG = | match_NEF_SUR = | match_NEF_KHO = | match_OKM_AND = | match_OKM_BUN = | match_OKM_BUK = 0-1 | match_OKM_DIN = | match_OKM_LOK = | match_OKM_MAS = | match_OKM_NAS = | match_OKM_NAV = | match_OKM_NEF = | match_OKM_PAK = | match_OKM_KOK = | match_OKM_QIZ = | match_OKM_SOG = 2-2 | match_OKM_SUR = 1-1 | match_OKM_KHO = | match_PAK_AND = | match_PAK_BUN = | match_PAK_BUK = | match_PAK_DIN = | match_PAK_LOK = | match_PAK_MAS = 2-1 | match_PAK_NAS = | match_PAK_NAV = 1-2 | match_PAK_NEF = | match_PAK_OKM = 3-1 | match_PAK_KOK = | match_PAK_QIZ = 2-1 | match_PAK_SOG = | match_PAK_SUR = | match_PAK_KHO = | match_KOK_AND = | match_KOK_BUN = | match_KOK_BUK = | match_KOK_DIN = | match_KOK_LOK = | match_KOK_MAS = | match_KOK_NAS = 1-1 | match_KOK_NAV = 2-1 | match_KOK_NEF = | match_KOK_OKM = | match_KOK_PAK = 1-2 | match_KOK_QIZ = | match_KOK_SOG = | match_KOK_SUR = | match_KOK_KHO = | match_QIZ_AND = 2-1 | match_QIZ_BUN = | match_QIZ_BUK = | match_QIZ_DIN = | match_QIZ_LOK = | match_QIZ_MAS = | match_QIZ_NAS = | match_QIZ_NAV = | match_QIZ_NEF = 0-4 | match_QIZ_OKM = 0-1 | match_QIZ_PAK = | match_QIZ_KOK = | match_QIZ_SOG = 1-3 | match_QIZ_SUR = | match_QIZ_KHO = | match_SOG_AND = | match_SOG_BUN = | match_SOG_BUK = | match_SOG_DIN = | match_SOG_LOK = | match_SOG_MAS = | match_SOG_NAS = 0-2 | match_SOG_NAV = | match_SOG_NEF = | match_SOG_OKM = | match_SOG_PAK = 2-4 | match_SOG_KOK = 2-2 | match_SOG_QIZ = | match_SOG_SUR = | match_SOG_KHO = | match_SUR_AND = | match_SUR_BUN = 0-0 | match_SUR_BUK = 3-1 | match_SUR_DIN = | match_SUR_LOK = | match_SUR_MAS = | match_SUR_NAS = | match_SUR_NAV = | match_SUR_NEF = 0-3 | match_SUR_OKM = | match_SUR_PAK = | match_SUR_KOK = | match_SUR_QIZ = | match_SUR_SOG = | match_SUR_KHO = | match_KHO_AND = | match_KHO_BUN = 1-2 | match_KHO_BUK = | match_KHO_DIN = 2-1 | match_KHO_LOK = | match_KHO_MAS = | match_KHO_NAS = | match_KHO_NAV = | match_KHO_NEF = | match_KHO_OKM = 1-0 | match_KHO_PAK = | match_KHO_KOK = 2-2 | match_KHO_QIZ = | match_KHO_SOG = | match_KHO_SUR = }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1=AGM |team2=AND |team3=BUK |team4=BUN |team5=DIN |team6=LOK |team7=MAS |team8=NAS |team9=NAV |team10=NEF |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_AGM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update = 2026-yil 15-aprel |res_AND = W/L/L/W/L/L/L/////////////////////// |res_BUK = W/W/D/W/L/W/D/////////////////////// |res_BUN = W/L/D/W/W/W/L/////////////////////// |res_DIN = L/W/D/L/L/W/L/////////////////////// |res_LOK = W/W/D/L/L/D/W/////////////////////// |res_KOK = L/L/D/W/D/D/D/////////////////////// |res_MAS = L/L/L/L/L/L/L/////////////////////// |res_NAS = W/W/D/L/W/D/D/////////////////////// |res_NAV = W/L/W/L/W/W/W/////////////////////// |res_NEF = W/W/W/W/W/L/W/////////////////////// |res_AGM = L/L/D/W/L/D/W/////////////////////// |res_PAK = W/W/L/W/W/W/W/////////////////////// |res_QIZ = L/W/W/L/L/L/L/////////////////////// |res_SOG = L/L/D/L/D/L/W/////////////////////// |res_SUR = L/L/D/W/W/D/L/////////////////////// |res_KHO = L/W/D/L/W/D/D/////////////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br |update= 2026-yil 15-aprel <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =AND |team2 =BUN |team3 =BUK |team4 =DIN |team5 =LOK |team6 =MAS |team7 =NAS |team8 =NAV |team9 =NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO |pos_AND = 1 /6 /11/7 /10/11/14 |pos_BUN = 6 /8 /9 /6 /3 /4 /5 |pos_BUK = 7 /5 /4 /2 /5 /3 /4 |pos_DIN = 9 /7 /8 /13/13/10/12 |pos_LOK = 3 /2 /2 /4 /7 /7 /7 |pos_MAS = 15/15/16/16/16/16/16 |pos_NAS = 8 /4 /3 /5 /4 /6 /6 |pos_NAV = 5 /9 /5 /8 /6 /5 /3 |pos_NEF = 2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 |pos_OKM = 10/13/12/10/14/14/9 |pos_PAK = 4 /3 /6 /3 /2 /1 /1 |pos_KOK = 11/12/13/12/12/12/11 |pos_QIZ = 14/11/7 /9 /11/13/13 |pos_SOG = 16/16/15/15/15/15/15 |pos_SUR = 13/14/14/14/9 /9 /10 |pos_KHO = 12/10/10/11/8 /8 /8 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | color_1 = gold |text_1 = [[OFK chempionlar ligasi]] guruh bosqichi saralashida peshqadam | color_2 = green1 |text_2 = 2026—27-yilgi mavsum Osiyo chempionlar ligasi guruh bosqichiga saralash | color_3-4 = green3 |text_3-4 = 2026—27-yilgi Osiyo chempionlar ligasi saralash bosqichiga saralash | color_12 = red3 |text_12 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_13 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_14 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_15 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = Oʻzbekiston Pro ligasiga tushib ketgan | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Sherzod Esanov]] [[Buxoro]]nning „[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]“ klubi tarkibida „[[Qoʻqon 1912]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 27-fevral'''). === Gol mualliflari === {{updated|[[2026-yil]] [[15-aprel]] holatiga koʻra}}. {{Goalscorers |goals= 137 |ongoing=yes |matches= 56 |updated= 2026-yil 15-aprel |4 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Hamdamov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) |3 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Abdurahmonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Zoran Marushich]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Alisher Odilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Flamarion]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |2 goals= * {{Flagicon|ITA}} [[Martin Boakye]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Ubaydullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Rodić]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Mamasidiqov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Hojimirzayev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Amonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Quvonchbek Abrayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sharof Muhiddinov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslanbek Jiyanov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Jovan Đokić]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Abdurazzoqov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rustam Turdimurodov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Jaba Jighauri]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Joʻraqoʻziyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |1 goals= * {{Flagicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohim Yoʻldoshev (futbolchi)|Ibrohim Yoʻldoshev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Abdumannopov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sherzod Esanov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ro‘ziyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Marko Bugarin]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nosirjon Abdusalomov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandarjon Mavlonqulov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Boburbek Yoʻldashov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|SLO}} [[Til Mavretič]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Raimov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Lazizbek Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anzur Ismoilov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|ALB}} [[Adenis Shala]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodbek Rahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abduholiqov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafarmurod Abdurahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zabihillo Oʻrinboyev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Xolmatov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Usmonov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|CDR}} [[Katulondi Kati]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Gʻofurov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ikrom Aliboyev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Uros Kojic]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aziz Xolmurodov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojimat Erkinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadqodir Hamroliyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Shukrillayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Kenjaboyev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohrux Gadoyev]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadanas Hasanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Husanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulla Abdullajonov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Qobilov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Ortiqboyev]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizjon Ahrorov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Pirmuhamedov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traoré]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshanbek Yagudin]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Paxtakor jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Qoʻqon 1912 jamoasi foydasiga }} === Quruq oʻyin === {{updated|2025-yil 15-aprelda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Botirali Ergashev]] | align="left" |Neftchi |5 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] | align="left" |Nasaf |3 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Umid Hamroyev]] | align="left" |Buxoro |3 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Oʻtkir Yusupov]] | align="left" |Navbahor |3 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] | align="left" |Lokomotiv |2 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abdumavlon Abdujalilov]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |7 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rahimjon Davronov]] | align="left" |Andijon |2 |- |8 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Davron Merganov]] | align="left" |Surxon |2 |- |9 | align="left" |{{Flagicon|ITA}} [[Federiko Botti]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |10 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Nazarov]] | align="left" |Paxtakor |1 |- |11 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rustam Nortojiyev]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |1 |- |12 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Rahmatov]] | align="left" |Qizilqum |1 |- |13 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Abdunabiyev]] | align="left" |OKMK |1 |- |14 | align="left" |{{Flagicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] | align="left" |Xorazm |1 |- |15 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Quvvatov]] | align="left" |Paxtakor |1 |} === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 10-aprelda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |3-tur |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |4-tur |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |5-tur |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |6-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)/8) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+46716+19298+55778)) round 0)}}}} | 48 | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+46716+19298+55778)/48) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muhlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} |14180 |4104 |18726 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]}} |1819 |1327 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} |4235 |3985 |5649 |7132 | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132)/4) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]}} |9720 |7105 |4014 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]}} |476 |1154 |489 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} |1790 |275 |1130 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]}} |653 |1137 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((653+1137)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((653+1137)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} |7255 |14801 |16825 |18756 | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756)/4) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} |1230 |1024 |1002 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]}} |3455 |2100 |1871 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]}} |7350 |5651 |2850 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qoʻqon 1912]]}} |2100 |7363 |4651 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]}} |712 |1415 |112 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} |2714 |3244 |3221 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]}} |6220 |9678 |7650 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]}} |323 |325 |1008 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008)/3) round 0)}}}} |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|https://pfl.uz/uz}} {{in lang|uz|ru}} * [https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/ozbekiston-superligasi-2025/regular-season/117241/ Oʻzbekiston Superligasi 2025 globalsportsarchive.com] {{in lang|en|ru}} {{Oʻzbekiston Superligasi|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi chempionlari|collapse}} [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] lm6uj7yj0wyn9rrfsa17tnkd8ltzier 5997821 5997548 2026-04-17T08:27:58Z Umarxon III 18267 5997821 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | image =[[File:Uzbekistan super league logo 2024.png|300px]] | competition = [[Oʻzbekiston Superligasi]] | season = [[2026-yil]] | winners = <!-- [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] (6-marta)<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]--> | relegated= <!-- [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]--> | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | matches = <!-- 240--> | total goals = <!-- 609--> | league topscorer = <!-- [[Igor Sergeyev]]--> | biggest home win = <!-- {{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] 6–0 [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} <br /> {{small|(10-may 2025-yil)}} <br />--> | biggest away win = <!-- {{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] 6–2 [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} <br /> {{small|(22-avgust 2025-yil)}} <br />--> | highest scoring =<!-- {{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] 6–2 [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} <br /> {{small|(22-avgust 2025-yil)}}--> | longest wins =<!-- [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] (6 marta)<br />[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] (6 marta)--> | longest unbeaten =<!-- Nasaf--> | longest winless =<!-- Shoʻrtan--> | longest losses =<!-- [[Qoʻqon 1912]] (9 marta)--> | highest attendance =<!-- 22000 ({{nowrap|Neftchi 4 — 1 Qizilqum}})<br /> {{small|(24-noyabr 2025-yil)}}--> | lowest attendance =<!-- 171 ({{nowrap|Buxoro 1 — 2 Mashʼal}})<br /> {{small|(3-may 2025-yil)}}--> | average attendance = | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2027]] | updated = }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026 йилги Ўзбекистон Суперлигаси</nowiki>), homiylik jihatidan '''Artel Superligasi''' — [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston chempionatining]] 35-mavsumi. == Mavsum voqealari == [[2025-yil]] [[21-avgust]]da [[Oʻzbekiston Prezidenti]] tomonidan „Oʻzbekistonda futbol sohasini raqamlashtirish va ommaviyligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ qaror qabul qilingan. Unda futbol bilan muntazam shugʻullanuvchilar sonini oshirish, iqtidorli futbolchilarni saralab olish, xorijiy davlatlarda professional futbol bilan shugʻullanayotgan oʻzbekistonlik futbolchilarni qoʻllab-quvvatlash kabi vazifalar belgilangan. 2026-yil 1-martdan boshlab, futbol oʻyinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan oʻtkazilishi aytilgan<ref>{{Cite web |title=Endi futbol o‘yinlariga chipta olish uchun shaxsni tasdiqlash talab etiladi |url=https://qalampir.uz/uz/news/endi-futbol-uyinlariga-chipta-olish-uchun-shakhsni-tasdik-lash-talab-etiladi-123284}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПҚ-262 23.08.2025 Ўзбекистонда футбол соҳасини рақамлаштириш ва оммавийлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида |url=https://lex.uz/pdfs/7696588 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=1-martdan futbol o‘yinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan o‘tkaziladi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/25/football/}}</ref>. [[2025-yil]]gi mavsum yakunidagi pley-off bosqichida [[Qoʻqon 1912]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]], [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] va [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] klublari Superligada oʻz oʻrnini saqlab qoldi. [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] klubi Pro ligaga tushib ketdi<ref>[https://championat.uz/oz/news/shortan-pro-ligaga-tushib-ketdi „Shoʻrtan“ Pro ligaga tushib ketdi]</ref>. [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] klubi esa Superligaga qaytdi<ref>[https://sports24.uz/football/news/lokomotiv-superligaga-qaytdi/ „Lokomotiv“ — Superligaga qaytdi]</ref>. [[12-fevral]] kuni [[Oʻzbekneftgaz]] [[Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi]]ga yoʻllagan xatida 2026-yildan boshlab Nasaf, Buxoro va Bunyodkor klublarini moliyalashtirishni toʻxtatishini maʼlum qilgan<ref>{{Cite web |title=«O‘zbekneftgaz» futbol klublariga homiylik qilishni to‘xtatadi |url=https://kun.uz/73328500 |website=Kun.uz |access-date=2026-02-28 |language=uz |last=kunu.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=“O‘zbekneftgaz” “Nasaf”, “Buxoro” hamda “Bunyodkor” klublarini moliyalashtirishni to‘xtatdi |url=https://daryo.uz/2026/02/12/ozbekneftgaz-nasaf-buxoro-hamda-bunyodkor-klublarini-moliyalashtirishni-toxtatdi/ |website=Daryo |date=2026-02-12 |access-date=2026-02-28 |language=uz-Latn-UZ |first= |last=}}</ref><ref>{{Cite web |title=O‘zbek futbolida davlat homiyligi davri tugamoqdami |url=https://uz.kursiv.media/uz/2026-02-26/ozbek-futbolida-davlat-homiyligi-davri-tugamoqdami-ozbekneftgaz-qarori-ortidagi-haqiqatlar/ |website=Kursiv Media Uzbekistan - Kursiv Media Uzbekistan – O'zbekiston iqtisodiyoti va siyosati, biznes va moliya yangiliklari |date=2026-02-26 |access-date=2026-02-28 |language=uz |first=Sardor |last=Saidov}}</ref>. [[25-fevral]] kuni [[Yandex|Yandex Uzbekistan]] shirkati hamda [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|Liga]] oʻrtasida muxlislar uchun raqamli imkoniyatlarni kengaytirishga yoʻnaltirilgan strategik hamkorlik kelishuvi imzolandi. Kelishuv doirasida Yandex Uzbekistan Superliganing rasmiy hamkori va Pro liganing titul homiysiga aylandi<ref>{{cite web|url=https://championat.uz/oz/news/rasman-yandex-uzbekistan-pro-liganing-titul-homiysi|title=Yandex Uzbekistan va PFL hamkorligi: Allplay va Kinopoisk platformalarida o'yinlarni translyaciya qilish to'g'risida kelishuv}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.uz/oz/2026/02/26/pfl-vs-yandex/|title=PFL Yandex Uzbekistan bilan hamkorlik boshladi: Superliga o‘yinlari Kinopoisk va Allplay`da, Yandex Proliga titul homiysi bo‘ldi}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.uz/oz/news/view/yandex-uzbekistan-proliganing-rasmiy-titul-homiysiga-aylanadi-25-02-2026|title=“Yandex Uzbekistan” Proliganing rasmiy titul homiyiga aylanadi}}</ref>. Professional futbol klublarining moliyalashtirilishini takomillashtirish maqsadida, 2026-yilda Superliga klublarining har biriga davlat tomonidan bir xil — 35 milliard soʻmdan yillik smeta byudjeti ajratilishi belgilangan<ref>{{Cite web |last=Group |first=Online Service |date=2026-03-26 |title=O‘zbekistonda 2026-yilda futbol klublariga 35 mlrd so‘mdan ajratiladi |url=https://daryo.uz/2026/03/26/ozbekistonda-2026-yilda-futbol-klublariga-35-mlrd-somdan-ajratiladi/ |access-date=2026-04-16 |website=Daryo |language=uz-Latn-UZ}}</ref><ref>{{Cite web |title= PQ-107-сон 24.03.2026. Sport sohasini moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va sohaga tadbirkorlik subyektlarini jalb qilishni kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida |url=https://lex.uz/en/docs/-8097905 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref>. [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] klubi [[OKMK (stadion)|uy stadionining]] taʼmirlanish ishlari yakunlanmagani sababli, 8-turgacha [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] stadionida uy oʻyinlarini oʻtkazdi<ref>{{Cite web |title=OKMK o‘z stadioniga qaytmoqda, So‘g‘diyona mavsumning qolgan uy uchrashuvlarini Zominda qabul qiladi - PFL.UZ |url=https://pfl.uz/news/okmk-oz-stadioniga-qaytmoqda-sogdiyona-mavsumning-qolgan-uy-uchrashuvlarini-zominda-qabul-qiladi |access-date=2026-04-16 |website=pfl.uz}}</ref>. Mavsumdagi ilk gol [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] klubi hujumchisi [[Sherzod Esanov]] tomonidan [[Qoʻqon 1912]] klubi darvozasiga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=Superliga. "Buxoro" – "Qo'qon-1912" 1:0 |url=https://championat.asia/oz/news/superliga-buxoro-qoqon-1912-10 |access-date=2026-02-28 |website=CHAMPIONAT.asia |language=uz}}</ref>. == Jamoalar == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! colspan="4" align="center"| '''{{Bayroq|Oʻzbekiston}}''' |- ! [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] ! |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] ! [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] ! [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |- | [[Bobur stadioni|Bobur]] | [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] | [[Buxoro FA stadioni|Buxoro]] | [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |- | Sigʻimi: '''18 500''' | Sigʻimi: '''34 000''' | Sigʻimi: '''10.000''' | Sigʻimi: '''11 650''' |- | [[Fayl:Andijon_Bobur_Arena_-_Sog'lom_Avlod.jpg|250px]] | [[Fayl:Bunyodkor_stadium1.jpg|250px]] | | [[Fayl:Dinamo Samarqand stadioni.jpg|250px]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] | colspan="3" rowspan="8"|<center> {{Location map+|Uzbekistan|width=800|float=none|caption=|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Toshkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.84531 |long=69.59999 |label= [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.86670 |long=72.77836 |label= [[Andijon (futbol klubi)|Andijan]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.46198 |long=64.24468 |label= [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.88236 |long=66.80039 |label= [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.21337 |long=69.27914 |label= [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]|position=bottom}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.83824 |long=65.81386 |label= [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.99963 |long=71.59382 |label= [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.386389 |long=71.786389 |label= [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.67057 |long=65.10812 |label= [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]|position=bottom}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.11404 |long=67.82897 |label= [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]|position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.216667 |long=67.283333 |label= [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]|position=top}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.560778 |long=60.593037 |label= [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.192042 |long=69.253486 |label= [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label=none}}}} </center> |- | [[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoyev]] |- | Sigʻimi: '''10.000''' |- | [[Fayl:Bahrom Vafoev Stadium.jpg|250px]] |- |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |- | [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |- | Sigʻimi: '''21.000''' |- | [[Fayl:Nasaf_stadium_view_from_north_east.jpg|250px]] |- ! [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] ! [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] ! [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] ! [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |- | [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]] | [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] | [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] | [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |- | Sigʻimi: '''22.000''' | Sigʻimi: '''20.000''' | Sigʻimi: '''12.000''' | Sigʻimi: '''35.000''' |- | No foto | [[Fayl:Istiqlol_stadium.jpg|250px]] | [[File:OKMK Stadium.jpg|250px]] | [[Fayl:Pakhtakor_Markaziy_Stadium.jpg|250px]] |- |- ! [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] ! [[Qoʻqon 1912]] ! [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] ! [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |- | [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] | [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] | [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] | [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |- | Sigʻimi: '''12.500''' | Sigʻimi: '''10.500''' | Sigʻimi: '''11.650''' | Sigʻimi: '''10.600''' |- | [[Fayl:Yoshlar SM.jpg|250px]] | [[Fayl:Kokandstad.jpg|250px]] | No foto | [[Fayl:Surxon Sport saroyi.jpg|250px]] |- |- |'''[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]''' |'''[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]''' |- | [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] | [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] | |- | Sigʻimi: '''8.000''' | Sigʻimi: '''13.500''' | |- | [[File:Dustlik Stadium Tashkent.jpg|250px]] | [[Fayl:Khorezm Stadium 2.jpg|250px]] | |}</center> == Xodimlar va homiylar == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |+ !Klub !Bosh murabbiy !Libos ishlab chiqaruvchi !Libos homiysi (Old qismi) !Jamoa homiysi |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Adidas]] |[[Centrum Air]] |[[UzAutoMotors]] |- |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|ITA}} [[Ilyos Zeytullayev]] |[[7SABER]] |Toshkent shahar hokimligi |Toshkent shahar hokimligi |- |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{flagicon|RUS}} / {{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Xomyakov]] |[[Adidas]] |[[Buxoro neftni qayta ishlash zavodi|BNQIZ]] |Buxoro viloyati hokimligi |- |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]] |[[Macron]] |Navoiy uran DK |AGROMIR Buldings |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |[[Macron]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |- |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |SSmart |Qashqadaryo viloyati hokimligi |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |[[Adidas]] |E-AuksionUz |[[Namangan|Namangan shahar hokimligi]] |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Adidas]] |FNQIZ |[[Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi|FNQIZ]] |- |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]] |[[7SABER]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |- |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|UZB}} [[Kamoliddin Tojiyev]] |[[Adidas]] |[[AKFA Group|Akfa]] |[[AKFA Group|Akfa]] |- |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{flagicon|UZB}} [[Akmal Rustamov]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |NKMK |[[Navoiy kon-metallurgiya kombinati|NKMK]] |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |[[7SABER]] |Fargʻona viloyati hokimligi |Fargʻona viloyati hokimligi |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |[[Joma]] |Hududiy elektr tarmoqlari |[[BMB Holding]] |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |[[Adidas]] |[[Eriell Group]] |[[Eriell Group]] |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|AUS}} [[Mirko Jeličić]] |[[7SABER]] |Oʻzbekiston temir yoʻllari |Oʻzbekiston temir yoʻllari |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] |[[Adidas]] |Ranch universiteti |[[Uztelecom]] |} {| class="wikitable sortable" !Klub !Boʻshatilgan murabbiy !Ketish sababi !Boʻshatilgan sana !Jadvaldagi joylashuv !Tayinlangan murabbiy !Tayinlov sana !Manba |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Sherzod Joʻrayev]] (vaqtinchalik) |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |2025-yil 1-dekabr | |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|TJK}} [[Vitaliy Levchenko]] |Shartnoma yakunlangan |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |2025-yil 2-dekabr | |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} [[Bahrom Haydarov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 11-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |2025-yil 11-dekabr | |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra | |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] | | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Fevzi Davletov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 8-yanvar |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |2026-yil 8-yanvar | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Otabek Narzullayev]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 21-fevral |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |2026-yil 22-fevral | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 18-mart |14-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |2026-yil 18-mart | |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MNE}} [[Ivan Bošković]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 26-mart |15-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |2026-yil 26-mart | |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 13-aprel |12-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |2026-yil 14-aprel | |} === Chet ellik futbolchilar === {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} Klublar mavsum davomida jami oltita xorijlik oʻyinchini roʻyxatdan oʻtkazishi mumkin, agar ulardan biri 21 yoshdan oshmagan boʻlsa (2004-yilda tugʻilgan va undan kichik) belgilangan roʻyxatdan tashqari oʻtkazishi mumkinligi belgilangan. 2025-yil 5-dekabrdan 2026-yil 20-fevralga qadar klublarga legioner oʻyinchilarni musobaqa uchun roʻyxatdan oʻtkazishdi<ref>{{Cite web |title=Superligadagi transferlar bir sahifada |url=https://championat.asia/oz/news/superligadagi-transferlar-bir-sahifada |website=CHAMPIONAT.asia |access-date=2026-02-28 |language=uz}}</ref>. * ''Kursiv'' bilan ajratilgan oʻyinchilar mavsumoldi yoki mavsumning oʻrtasidagi transfer oynasidan soʻng jamoa tarkibidan chiqarilgan yoki klubni tark etgan, ammo kamida bir marta maydonga tushgan futbolchilardir. {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:100%" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 !Futbolchi 7 !U21 futbolchisi !Sobiq futbolchilar 1 !Sobiq futbolchilar 2 |- |1. |[[FK Andijon|Andijon]] |{{fbicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] |{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |{{fbicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] |{{fbicon|ITA}} [[Martin Boakye]] | | | |''{{fbicon|KGZ}} [[Erjan Tokatayev]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Ismahil Akinade]]'' ''{{fbicon|POL}} [[Krystian Nowak]]'' | |- |2. |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{fbicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] |{{fbicon|MNE}} [[Marko Bugarin]] |{{fbicon|JPN}} [[Itsuki Urata]] |{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]] |{{fbicon|ITA}} [[Federiko Botti]] | | | |''{{fbicon|GEO}} [[Nikoloz Mali]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Martin Šroler]]'' | |- |3. |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{fbicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] |{{fbicon|BIH}} [[Dominik Begić]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Rodić]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Mlađović]] |{{fbicon|GEO}} [[Mixeil Basheleishvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Nika Kacharava]] | | |''{{fbicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Kolaković]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Josip Tomašević]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Ikić]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Čirjak]]'' | |- |4. |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{Flagicon|GHA}} [[Kingsley Sarfo]] |{{fbicon|BFA}} [[Dramane Salou]] |{{Flagicon|SVN}} [[Til Mavretič]] |{{Flagicon|URU}} [[Mauro Brasil]] |{{Flagicon|FRA}} [[Mahamadou Dembélé]] |{{Flagicon|ARG}} [[Salvador Sánchez]] | | |''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]]'' | |- |5. |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]] |{{fbicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] |{{fbicon|AUS}} [[Aleksandar Šušnjar]] |{{fbicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Nišić]] | | |{{fbicon|ARM}} [[Artur Mxitaryan]] {{fbicon|SRB}} [[Ilia Jeličić]] |''{{fbicon|MNE}} [[Momčilo Rašo]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Akaki Shulaia]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Levan Arveladze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Nikola Popović]]'' | |- |6. |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{fbicon|GHA}} [[Rashid Abubakar]] |{{fbicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] |{{fbicon|NGA}} [[Raphael Ayagwa]] |{{fbicon|NGA}} [[Augustine Chidi Kwem]] |{{fbicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]] | | |{{fbicon|GHA}} / {{fbicon|NGA}} [[Abdullatif Abdallah Maga]] |''{{fbicon|NGA}} [[Aminu Umar]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Yashin (1993-yilda tugʻilgan futbolchi)|Dmitriy Yashin]]'' | |- |7. |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{fbicon|NGA}} [[Benjamin Teidi]] |{{fbicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] |{{fbicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] |{{fbicon|CDR}} [[Katulondi Kati]] |{{fbicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] | | |''{{fbicon|BRA}} [[Pedro (futbolchi, 1999)|Pedro]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Guilherme Guedes]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Higor Gabriel]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Júlio César (1996-yilda tugʻilgan futbolchi)|Júlio César]]'' | |- |8. |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{fbicon|NGA}} [[Kingsley Sokari]] |{{fbicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] |''{{fbicon|ALB}}'' [[Adenis Shala]] | | | | | |''{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Stefan Čolović]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Aleksandr Vorobey]]'' | |- |9. |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Jovović|'''Vladimir Jovović''']] |{{fbicon|SRB}} [[Zoran Marušić]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Đokić|'''Jovan Đokić''']] |{{fbicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]] | |'''{{fbicon|TJK}}''' [[Aziz Murotov (futbolchi, 2007)|Aziz Murotov]] |''{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]]'' ''{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]]'' | |- |10. |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{fbicon|JPN}} [[Naoaki Senaga]] |{{fbicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Papava|'''Giorgi Papava''']] |{{fbicon|SRB}} [[Uros Kojic]] |{{fbicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] | | | |''{{fbicon|ESP}} [[Rubén Sánchez]]'' ''{{fbicon|Janubiy Sudan}} [[Ajak Riak]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |11. |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{fbicon|IRQ}} '''[[Bashar Resan]]''' |{{fbicon|IRQ}} [[Zaid Tahseen|'''Zaid Tahseen''']] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Flamarion]] |''{{fbicon|POL}}'' [[Piotr Parzyszek]] | | | | |''{{fbicon|COL}} [[Brayan Riascos|'''Brayan Riascos''']]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Jhonatan]]'' | |- |12. |[[Qoʻqon 1912]] |{{fbicon|GEO}} [[Andro Giorgadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Toma Tabatadze]] |{{fbicon|UKR}} [[Yegor Kondratyuk]] |{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] | | | |''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |13. |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{fbicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] |{{fbicon|GEO}} [[Jaba Jighauri|'''Jaba Jighauri''']] |{{fbicon|GEO}} [[Grigol Chabradze]] |'''{{fbicon|TJK}}''' [[Alisher Shukurov]] |{{fbicon|UKR}} [[Oleksiy Shchebetun]] | | | |''{{fbicon|UKR}} [[Roman Papariga]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Dušan Mijić]]'' | |- |14. |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev|'''Ljupcho Doriyev''']] |{{fbicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] |{{fbicon|SRB}} [[Nikola Mirković]] |{{fbicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] |'''{{fbicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]]''' |{{fbicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] | | |''{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Rubin Hebaj]]'' | |- |15. |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{fbicon|RUS}} [[Jamoliddin Xojiniyozov]] |{{fbicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] |{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] |{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]] |{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]] | | | | | |- |16. |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{fbicon|SRB}} / {{fbicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] |{{fbicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] |{{fbicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] |{{fbicon|BRA}} [[Rafael Sabino]] |{{fbicon|SLO}} [[Matija Rom]] |{{fbicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traorè]] | | |''{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]]'' ''{{fbicon|TJK}} [[Shahrom Samiev|'''Shahrom Samiev''']]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]]'' | |} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. == Liga turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table |main |style=WDL |source=[https://www.pfl.uz/tour-table Oʻzbekiston Professional futbol ligasi] <!--Jamoa oʻrinlarini shu yerda yangilang--> |team_order=PAK, NEF, NAV, BUX, BUN, NAS, LOK, XOR, OKM, SUR, QOQ, DIN, QIZ, AND, SOG, MAS <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang (quyida belgilangan)--> |result1=CLGS |result12=RPL|result13=RPL|result14=RPL|result15=RPL|result16=REL <!--Jamoa natijalarini va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi oʻrinlarini yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 15-aprel |win_AND=2 |draw_AND=0 |loss_AND=5 |gf_AND=8 |ga_AND=9 <!-- Andijon --> |win_BUN=4 |draw_BUN=1 |loss_BUN=2 |gf_BUN=7 |ga_BUN=4 <!-- Bunyodkor --> |win_BUX=4 |draw_BUX=2 |loss_BUX=1 |gf_BUX=10|ga_BUX=6 <!-- Buxoro --> |win_DIN=2 |draw_DIN=1 |loss_DIN=4 |gf_DIN=9 |ga_DIN=12<!-- Dinamo --> |win_LOK=3 |draw_LOK=2 |loss_LOK=2 |gf_LOK=9 |ga_LOK=8 <!-- Lokomotiv --> |win_MAS=0 |draw_MAS=0 |loss_MAS=7 |gf_MAS=2 |ga_MAS=14<!-- Mashʼal --> |win_NAS=3 |draw_NAS=3 |loss_NAS=1 |gf_NAS=7 |ga_NAS=4 <!-- Nasaf --> |win_NAV=5 |draw_NAV=0 |loss_NAV=2 |gf_NAV=10|ga_NAV=5 <!-- Navbahor --> |win_NEF=6 |draw_NEF=0 |loss_NEF=1 |gf_NEF=17|ga_NEF=2 <!-- Neftchi --> |win_OKM=2 |draw_OKM=2 |loss_OKM=3 |gf_OKM=7 |ga_OKM=9 <!-- OKMK --> |win_PAK=6 |draw_PAK=0 |loss_PAK=1 |gf_PAK=14|ga_PAK=7 <!-- Paxtakor --> |win_QIZ=2 |draw_QIZ=0 |loss_QIZ=5 |gf_QIZ=5 |ga_QIZ=13<!-- Qizilqum --> |win_QOQ=1 |draw_QOQ=4 |loss_QOQ=2 |gf_QOQ=8 |ga_QOQ=9 <!-- Qoʻqon 1912 --> |win_SOG=1 |draw_SOG=2 |loss_SOG=4 |gf_SOG=10|ga_SOG=17<!-- Soʻgʻdiyona --> |win_SUR=2 |draw_SUR=2 |loss_SUR=3 |gf_SUR=6 |ga_SUR=10<!-- Surxon --> |win_XOR=2 |draw_XOR=3 |loss_XOR=2 |gf_XOR=8 |ga_XOR=8 <!-- Xorazm--> <!--Status--> <!--Jamoa tavsiflari (jadvalda havolalar mavjud)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_BUN=[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QOQ=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_XOR=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jadval sozlamalari va qoidalari--> |show_limit=5 |class_rules=1) ochkolar; 2) oʻzaro oʻyin ochkolari; 3) oʻzaro oʻyin gol farqlari; 4) oʻzaro oʻyinda mehmonda urilgan gollar; 5) gol farqlari; 6) urilgan gollar soni. <!--Yuqori oʻrinlarni egallash va quyi ligaga tushish ustunlarining ta’riflari--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green2|text_CLGS= [[2026–27-yilgi AFC Osiyo Elit Chempionlar Ligasi|Elit Chempionlar Ligasi guruh bosqichi]] |col_RPL=red2|text_RPL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} oʻrtasida oʻtish uchrashuvi |col_REL=red1|text_REL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} tushib ketish }}</onlyinclude> == Turlar == === 1-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/94a9d2ba-f1b3-46ec-9eb9-1d9413a76a38-775ea27d-7526-4bf2-ba63-6010b870596a.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|9}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =4235 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/07f909d6-9e62-48f7-bb9b-96b4cd1b3900-194b986d-94ed-4c3d-9329-60e8c63d71cf.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Nemanja Ćalasan|Ćalasan]] {{goal|13}} * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|45}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|54}} * [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =14180 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/52d34242-7651-45fc-874c-05530572a291-946b090b-9048-4701-82b0-c8c8261d5135.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|75}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|84}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =3455 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/05ecfcbe-a8ad-43ce-9afe-a094a8b6423f-b96fdd90-42cc-48b8-956c-b9de2c9ba5e8.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Bojan Ciger|Ciger]] {{goal|9}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|30}} * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|75}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7255 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/146c572e-f2df-41f7-be48-10fc73ece690-0b852041-4d94-471f-99a1-6b4f5f4f11e2.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Muhammadali Raimov|Raimov]] {{goal|10}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|67}} * [[Lazizbek Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|80}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|69}} |stadium = Doʻstlik |location = [[Toshkent]] |attendance =323 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/85016e2b-3c42-4b78-8176-c6cbf5e94555-680f430e-4cba-4d8c-a8ce-c6b4aa299cbf.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|11}} * [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|24}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =9720 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/eff18dc3-75a7-497f-8661-9d321f87e75f-556d5c24-1b16-4086-a0f2-7c0cc353468d.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Narimonjon Ahmadjonov|Ahmadjonov]] {{goal|63}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = Olimpiya |location = [[Toshkent]] |attendance =1230 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2df7dcf6-c582-459e-a2c4-ff0117793a11-96e671a8-8af4-4ec6-b8a2-4a96f960f0d2.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Adenis Shala|Shala]] {{goal|90}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =1790 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18e579a4-037c-40e3-ad9c-bc0c9a55a75a-fe279eca-5ce1-46d5-be1b-9031308b2a90.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|49}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|56}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =2100 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/607fc64f-8db8-4c09-bd8f-e8ef89cdfc26-838d06b9-e8f8-49bf-a92a-4a459a93bd96.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|35}} * [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|80}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|76}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance =7350 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ef0c514b-be5b-4234-833a-1a9333fff527-a63ee969-a9ae-42e1-8c01-b59cd39a9e36.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Veljko Filipović|Filipović]] {{goal|73}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =653 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/03b02df1-dbb2-4f33-a33d-303c37481f81-7d28d7bd-36c6-40c9-889c-63baf4fb3104.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|44}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|45+2}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =476 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9de0bca0-bef2-4e88-82b3-f020025deef6-0592aafa-76f8-4321-bfbd-66331b1e1856.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|40||48}} * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|73}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =2714 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7c1b3bff-8cc5-41d1-b053-20131d0cf0aa-5c14eac1-69f4-4a12-9a0d-19c60a86d4b2.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Samandarjon Mavlonqulov|Mavlonqulov]] {{goal|83}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|8}} * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|14}} |stadium = Bunyodkor |location = [[Toshkent]] |attendance =1819 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86e336ed-2ada-4da8-a4e4-737a87d4d747-327d18e0-a2f9-4709-a277-34562b3d0044.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|14}} * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|22}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =722 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0653ad61-e761-4500-9a55-05d1ec8ea942-c6d8b6ce-4039-4f18-99d6-35351ba2f3a0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Diyor Ortiqboyev|Ortiqboyev]] {{goal|52}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =6220 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c4f28d0-3723-45c4-9c1d-88ea67f2dcfd-757011d1-cdc8-4cf1-8f57-5e10af329551.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|42}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|50||56}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance = |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b0637a7-b461-4eb3-9dd0-9c5a7e7c3650-a40a63bb-ba7e-49bf-8ac9-cfe41f1eef57.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|39}} * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|90+1}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86243268-6fb6-4d31-9179-75ba5d82cd80-9fabeb17-d7a6-47aa-bf7e-78db4a70ca5b.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Katulondi Kati|Kati]] {{goal|47}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|65}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/01f898c5-ff60-48fe-8d74-c8975df26e3e-ff6bf430-f99e-455c-afae-7dc6c3c49ff8.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance = |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9de0bca0-bef2-4e88-82b3-f020025deef6-0592aafa-76f8-4321-bfbd-66331b1e1856.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|40||48}} * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|73}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance = |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/01f898c5-ff60-48fe-8d74-c8975df26e3e-ff6bf430-f99e-455c-afae-7dc6c3c49ff8.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = Doʻstlik |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a779f496-e5df-413f-8c79-e578fb00f2b1-126c2d29-1e5c-43ec-b772-a8da1e249655.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Nazari]] {{goal|54}} * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|74}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|45+1}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|90+1}} |stadium = Olimpiya |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2fbefff1-63ad-4b04-ab4a-68d9238f09fd-6bc743b9-3fb1-4f7f-9daf-efaa351d4231.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|44}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|90+2}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance = |referee = [[Doston Rahmonov]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18cf4152-0b18-444a-b407-dbfa395e0c9e-9f168f57-6f29-4b63-bbc6-98fc946a58a5.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Temur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|54}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Nosirjon Abdusalomov|Abdusalomov]] {{goal|15}} * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|43}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance = |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/54f646e5-ec0c-4667-805f-5a3203af705e-04ce3e75-7d27-4dd5-8c48-2ff3e68d2ef8.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Javohir Husanov|Husanov]] {{goal|28}} * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Anri Chichinadze|Chichinadze]] {{goal|14}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance = |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3199c67f-73f7-428f-8a0a-76194910271a-d7ab3ef8-713b-47f2-98ab-c5b469bd2dfc.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|34}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/448e9bfd-580e-45c3-ab51-d4ffe5a4771e-05212057-e25f-426e-8ada-b43e281cb496.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|19}} * [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|77}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance = |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6f605b7f-d7ac-4aed-a768-5a928ea2c43e-5f91c8c0-85f1-4288-8f7b-4716c67c5e1c.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|48}} * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|54}} * [[Shahzodbek Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|63}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|45|o.g.}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance = |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f35f204b-a3dd-426e-9a48-4c51b0e34491-1e55cb6d-a5ef-4456-aaa4-71a07282f58b.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|11}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|65}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|36}} |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance = |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cefd1662-cfff-44ce-a5ce-f2dcb8dc22a1-9ed238a9-946d-4518-828f-4b7a0ab0940d.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Tornike Dzebniauri|Dzebniauri]] {{goal|90+1}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance = |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b248a30-9f16-4272-a233-dc0ee53b0e44-215e5cc0-97de-435b-82a8-41bf54f4d774.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Filip Ivanović|Ivanović]] {{goal|3}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Flamarion]] {{goal|37}} * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|50||57}} * [[Hojimat Erkinov|Erkinov]] {{goal|75}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb472b8b-894e-4cb8-886b-d0c2064c1de1-3deaa2d3-d421-427d-a106-ffc83bccdcac.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|14}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|40}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|49}} * [[Shota Gvazava|Gvazava]] {{goal|89}} |stadium = Doʻstlik |location = [[Gʻazalkent]] |attendance = |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/474b1b23-bd98-450b-899d-dd538865fc76-9103209d-7132-47dc-b758-815c98a32c12.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Boburbek Yoʻldashov|Yoʻldashov]] {{goal|14}} * [[Marko Bugarin|Bugarin]] {{goal|44}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/23133092-b14b-4d89-aa77-ece8f8e95577-15adcfc5-b14a-4bc1-90ab-6cbae80a67f0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Azizbek Pirmuhamedov|Pirmuhammadov]] {{goal|44}} * [[Ravshanbek Yagudin|Yagudin]] {{goal|75|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Til Mavretič|Mavretič]] {{goal|72}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance = |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9fcd6a68-aab0-4697-9cd5-b98392ec9414-7adb7451-87ca-4c34-84fe-ec70f0e02865.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Diyor Xolmatov|Xolmatov]] {{goal|37}} * [[Muhammadali Usmonov|Usmonov]] {{goal|42}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|61}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09eab58a-37f1-4f31-8a2d-4ab4f1a99a9e-3668a9fa-f40f-4340-a022-140960297ef5.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Murodbek Rahmatov|Rahmatov]] {{goal|77}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance = |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e8deb6c7-b5f7-4b40-b4fd-4a2f5454a254-68a30466-d592-4774-b0bf-bb525c4f46fd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|21}} * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae94c7d5-0403-4b45-b1a9-ae86959478d1-a20ee0fc-2a2a-4208-b533-de8d0dab36fa.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|18||51}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|41}} * [[Ikrom Aliboyev|Aliboyev]] {{goal|51}} |stadium = [[Yoshlar ishlari agentligi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4bb11db9-35a0-4186-be9f-cd748bad4898-df44242b-a66c-4337-9c71-2f4671fa1ebe.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|6}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|9|45+3}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|33}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance = |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/727d579c-fa9f-41bb-ba0f-1129794b3e72-94b046a0-7563-4327-a5b0-b00f469f5ea7.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|88}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Yanis Lhéry|Lhéry]] {{goal|67}} |stadium = Doʻstlik |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c7beabb6-9e40-4d96-b2f2-3f25f1b5411b-df9ece85-b1be-49dd-aad3-bbc40e165f75.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|90+1}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance = |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/43a7973e-9660-46f2-a68f-7c3a10c6fd73-b36f7671-a100-46d0-bee4-b439b9b0bda3.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Giorgi Jgerenaia|Jgerenaia]] {{goal|90+6}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance = |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8a5c31a7-609e-4499-a81f-92c46dfe055c-d6dcac14-133d-4359-a97f-f83373a03fb3.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|88}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|55}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance = |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/79e97274-32c7-48ac-bac0-2f12dc1b072e-a6a0d3e2-0bab-440e-82fe-75005bfc3d9e.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|3}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|90+6}} |stadium = Olimpiya |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5cf41c3d-fe6b-4bd4-8c30-619f6528f507-0a4a0514-779c-4c68-ad58-f8a4b24a77a8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = Dinamo |location = [[Toshkent]] |attendance = |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/70543aa9-7d4c-45aa-96b3-d4b97dfe999c-5999b144-eb9d-4fc5-8092-3e51d6b3dce2.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|77}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance = |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Javohir Roʻziyev|Roʻziyev]] {{goal|21}} * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|59}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance = |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bf2681b5-5cb1-47f7-b0d9-4f6df1ccbde1-74e29105-f6da-4f5b-ac65-f7f6cb896b33.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fernandes]] {{goal|26}} * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|78}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1138 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f9f93d-de53-4012-b8be-7c25d092ea55-dd7aab41-c511-4f90-8f4c-ebe5543340ad.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|61}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|34||40}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =6109 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2a48c3ce-f4ae-4d97-9868-16d6920659e3-b888871f-8341-4f2a-b404-999f621ae5f5.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Ibrohim Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|86}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|29}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|36}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =6400 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cab0784c-3e82-4947-9720-2dfe19f05d6d-41a4d2d1-f4a0-467f-8052-eae673fa2e3f.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Zafarmurod Abdurahmatov|Abdurahmatov]] {{goal|60}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasidiqov]] {{goal|77}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7824 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/72cd26f6-ecdc-4ca3-b652-6a01f62e7f6e-2c4c8bb1-633d-4c51-bd99-b7d354e3c891.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|41}} * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|45+2|o.g.}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|68}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1074 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d8b0dd11-5422-44fd-94c0-72c126b88ac9-f96250a5-8b2b-474c-8817-6676ca632083.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Samandar Shukrillayev|Shukrillayev]] {{goal|70}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|29}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|41}} * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|60}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5253 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a9103bdb-c59b-4a25-b9a5-bd593df1d2dd-2f824024-fa87-405b-b72e-da236a8502dd.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Traoré]] {{goal|5}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Sylvanus Nimely|Nimely]] {{goal|24}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|60|o.g.}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =5680 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|45}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2171 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 13-aprel | matches_style = FBR |team1=AND |team2=BUN |team3=BUK |team4=DIN |team5=LOK |team6=MAS |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | match_AND_BUN = | match_AND_BUK = | match_AND_DIN = | match_AND_LOK = | match_AND_MAS = 2-0 | match_AND_NAS = | match_AND_NAV = 0-1 | match_AND_NEF = | match_AND_OKM = 1-2 | match_AND_PAK = | match_AND_KOK = | match_AND_QIZ = | match_AND_SOG = 4-0 | match_AND_SUR = | match_AND_KHO = | match_BUK_AND = | match_BUK_BUN = | match_BUK_DIN = 3-1 | match_BUK_LOK = | match_BUK_MAS = | match_BUK_NAS = | match_BUK_NAV = | match_BUK_NEF = | match_BUK_OKM = | match_BUK_PAK = | match_BUK_KOK = | match_BUK_QIZ = 2-0 | match_BUK_SOG = | match_BUK_SUR = | match_BUK_KHO = 1-1 | match_BUN_AND = | match_BUN_BUK = | match_BUN_DIN = 1-2 | match_BUN_LOK = 2-0 | match_BUN_MAS = | match_BUN_NAS = | match_BUN_NAV = | match_BUN_NEF = 0-1 | match_BUN_OKM = | match_BUN_PAK = | match_BUN_KOK = | match_BUN_QIZ = | match_BUN_SOG = | match_BUN_SUR = | match_BUN_KHO = | match_DIN_AND = | match_DIN_BUN = | match_DIN_BUK = | match_DIN_LOK = 1-2 | match_DIN_MAS = | match_DIN_NAS = 1-1 | match_DIN_NAV = 1-2 | match_DIN_NEF = | match_DIN_OKM = | match_DIN_PAK = | match_DIN_KOK = | match_DIN_QIZ = | match_DIN_SOG = 2-1 | match_DIN_SUR = | match_DIN_KHO = | match_LOK_AND = | match_LOK_BUN = | match_LOK_BUK = | match_LOK_DIN = | match_LOK_MAS = | match_LOK_NAS = | match_LOK_NAV = | match_LOK_NEF = | match_LOK_OKM = | match_LOK_PAK = | match_LOK_KOK = 0-0 | match_LOK_QIZ = | match_LOK_SOG = | match_LOK_SUR = 3-1 | match_LOK_KHO = 1-1 | match_MAS_AND = | match_MAS_BUN = 0-1 | match_MAS_BUK = | match_MAS_DIN = | match_MAS_LOK = 0-2 | match_MAS_NAS = | match_MAS_NAV = | match_MAS_NEF = | match_MAS_OKM = | match_MAS_PAK = | match_MAS_KOK = | match_MAS_QIZ = 0-2 | match_MAS_SOG = | match_MAS_SUR = | match_MAS_KHO = | match_NAS_AND = 1-0 | match_NAS_BUN = | match_NAS_BUK = 1-1 | match_NAS_DIN = | match_NAS_LOK = | match_NAS_MAS = | match_NAS_NAV = | match_NAS_NEF = | match_NAS_OKM = | match_NAS_PAK = | match_NAS_KOK = | match_NAS_QIZ = | match_NAS_SOG = | match_NAS_SUR = 0-1 | match_NAS_KHO = 1-0 | match_NAV_AND = | match_NAV_BUN = | match_NAV_BUK = 0-1 | match_NAV_DIN = | match_NAV_LOK = | match_NAV_MAS = | match_NAV_NAS = 2-1 | match_NAV_NEF = | match_NAV_OKM = | match_NAV_PAK = | match_NAV_KOK = | match_NAV_QIZ = | match_NAV_SOG = | match_NAV_SUR = 2-0 | match_NAV_KHO = | match_NEF_AND = 3-0 | match_NEF_BUN = | match_NEF_BUK = | match_NEF_DIN = | match_NEF_LOK = 3-1 | match_NEF_MAS = | match_NEF_NAS = 3-0 | match_NEF_NAV = | match_NEF_NEF = | match_NEF_PAK = 0-1 | match_NEF_KOK = | match_NEF_QIZ = | match_NEF_SOG = | match_NEF_SUR = | match_NEF_KHO = | match_OKM_AND = | match_OKM_BUN = | match_OKM_BUK = 0-1 | match_OKM_DIN = | match_OKM_LOK = | match_OKM_MAS = | match_OKM_NAS = | match_OKM_NAV = | match_OKM_NEF = | match_OKM_PAK = | match_OKM_KOK = | match_OKM_QIZ = | match_OKM_SOG = 2-2 | match_OKM_SUR = 1-1 | match_OKM_KHO = | match_PAK_AND = | match_PAK_BUN = | match_PAK_BUK = | match_PAK_DIN = | match_PAK_LOK = | match_PAK_MAS = 2-1 | match_PAK_NAS = | match_PAK_NAV = 1-2 | match_PAK_NEF = | match_PAK_OKM = 3-1 | match_PAK_KOK = | match_PAK_QIZ = 2-1 | match_PAK_SOG = | match_PAK_SUR = | match_PAK_KHO = | match_KOK_AND = | match_KOK_BUN = | match_KOK_BUK = | match_KOK_DIN = | match_KOK_LOK = | match_KOK_MAS = | match_KOK_NAS = 1-1 | match_KOK_NAV = 2-1 | match_KOK_NEF = | match_KOK_OKM = | match_KOK_PAK = 1-2 | match_KOK_QIZ = | match_KOK_SOG = | match_KOK_SUR = | match_KOK_KHO = | match_QIZ_AND = 2-1 | match_QIZ_BUN = | match_QIZ_BUK = | match_QIZ_DIN = | match_QIZ_LOK = | match_QIZ_MAS = | match_QIZ_NAS = | match_QIZ_NAV = | match_QIZ_NEF = 0-4 | match_QIZ_OKM = 0-1 | match_QIZ_PAK = | match_QIZ_KOK = | match_QIZ_SOG = 1-3 | match_QIZ_SUR = | match_QIZ_KHO = | match_SOG_AND = | match_SOG_BUN = | match_SOG_BUK = | match_SOG_DIN = | match_SOG_LOK = | match_SOG_MAS = | match_SOG_NAS = 0-2 | match_SOG_NAV = | match_SOG_NEF = | match_SOG_OKM = | match_SOG_PAK = 2-4 | match_SOG_KOK = 2-2 | match_SOG_QIZ = | match_SOG_SUR = | match_SOG_KHO = | match_SUR_AND = | match_SUR_BUN = 0-0 | match_SUR_BUK = 3-1 | match_SUR_DIN = | match_SUR_LOK = | match_SUR_MAS = | match_SUR_NAS = | match_SUR_NAV = | match_SUR_NEF = 0-3 | match_SUR_OKM = | match_SUR_PAK = | match_SUR_KOK = | match_SUR_QIZ = | match_SUR_SOG = | match_SUR_KHO = | match_KHO_AND = | match_KHO_BUN = 1-2 | match_KHO_BUK = | match_KHO_DIN = 2-1 | match_KHO_LOK = | match_KHO_MAS = | match_KHO_NAS = | match_KHO_NAV = | match_KHO_NEF = | match_KHO_OKM = 1-0 | match_KHO_PAK = | match_KHO_KOK = 2-2 | match_KHO_QIZ = | match_KHO_SOG = | match_KHO_SUR = }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1=AGM |team2=AND |team3=BUK |team4=BUN |team5=DIN |team6=LOK |team7=MAS |team8=NAS |team9=NAV |team10=NEF |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_AGM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update = 2026-yil 15-aprel |res_AND = W/L/L/W/L/L/L/////////////////////// |res_BUK = W/W/D/W/L/W/D/////////////////////// |res_BUN = W/L/D/W/W/W/L/////////////////////// |res_DIN = L/W/D/L/L/W/L/////////////////////// |res_LOK = W/W/D/L/L/D/W/////////////////////// |res_KOK = L/L/D/W/D/D/D/////////////////////// |res_MAS = L/L/L/L/L/L/L/////////////////////// |res_NAS = W/W/D/L/W/D/D/////////////////////// |res_NAV = W/L/W/L/W/W/W/////////////////////// |res_NEF = W/W/W/W/W/L/W/////////////////////// |res_AGM = L/L/D/W/L/D/W/////////////////////// |res_PAK = W/W/L/W/W/W/W/////////////////////// |res_QIZ = L/W/W/L/L/L/L/////////////////////// |res_SOG = L/L/D/L/D/L/W/////////////////////// |res_SUR = L/L/D/W/W/D/L/////////////////////// |res_KHO = L/W/D/L/W/D/D/////////////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br |update= 2026-yil 15-aprel <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =AND |team2 =BUN |team3 =BUK |team4 =DIN |team5 =LOK |team6 =MAS |team7 =NAS |team8 =NAV |team9 =NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO |pos_AND = 1 /6 /11/7 /10/11/14 |pos_BUN = 6 /8 /9 /6 /3 /4 /5 |pos_BUK = 7 /5 /4 /2 /5 /3 /4 |pos_DIN = 9 /7 /8 /13/13/10/12 |pos_LOK = 3 /2 /2 /4 /7 /7 /7 |pos_MAS = 15/15/16/16/16/16/16 |pos_NAS = 8 /4 /3 /5 /4 /6 /6 |pos_NAV = 5 /9 /5 /8 /6 /5 /3 |pos_NEF = 2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 |pos_OKM = 10/13/12/10/14/14/9 |pos_PAK = 4 /3 /6 /3 /2 /1 /1 |pos_KOK = 11/12/13/12/12/12/11 |pos_QIZ = 14/11/7 /9 /11/13/13 |pos_SOG = 16/16/15/15/15/15/15 |pos_SUR = 13/14/14/14/9 /9 /10 |pos_KHO = 12/10/10/11/8 /8 /8 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | color_1 = gold |text_1 = [[OFK chempionlar ligasi]] guruh bosqichi saralashida peshqadam | color_2 = green1 |text_2 = 2026—27-yilgi mavsum Osiyo chempionlar ligasi guruh bosqichiga saralash | color_3-4 = green3 |text_3-4 = 2026—27-yilgi Osiyo chempionlar ligasi saralash bosqichiga saralash | color_12 = red3 |text_12 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_13 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_14 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_15 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = Oʻzbekiston Pro ligasiga tushib ketgan | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == U19 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)#2026}} == U21 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)#2026}} == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Sherzod Esanov]] [[Buxoro]]nning „[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]“ klubi tarkibida „[[Qoʻqon 1912]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 27-fevral'''). === Gol mualliflari === {{updated|[[2026-yil]] [[15-aprel]] holatiga koʻra}}. {{Goalscorers |goals= 137 |ongoing=yes |matches= 56 |updated= 2026-yil 15-aprel |4 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Hamdamov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) |3 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Abdurahmonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Zoran Marushich]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Alisher Odilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Flamarion]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |2 goals= * {{Flagicon|ITA}} [[Martin Boakye]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Ubaydullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Rodić]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Mamasidiqov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Hojimirzayev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Amonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Quvonchbek Abrayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sharof Muhiddinov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslanbek Jiyanov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Jovan Đokić]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Abdurazzoqov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rustam Turdimurodov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Jaba Jighauri]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Joʻraqoʻziyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |1 goals= * {{Flagicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohim Yoʻldoshev (futbolchi)|Ibrohim Yoʻldoshev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Abdumannopov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sherzod Esanov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ro‘ziyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Marko Bugarin]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nosirjon Abdusalomov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandarjon Mavlonqulov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Boburbek Yoʻldashov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|SLO}} [[Til Mavretič]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Raimov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Lazizbek Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anzur Ismoilov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|ALB}} [[Adenis Shala]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodbek Rahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abduholiqov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafarmurod Abdurahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zabihillo Oʻrinboyev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Xolmatov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Usmonov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|CDR}} [[Katulondi Kati]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Gʻofurov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ikrom Aliboyev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Uros Kojic]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aziz Xolmurodov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojimat Erkinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadqodir Hamroliyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Shukrillayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Kenjaboyev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohrux Gadoyev]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadanas Hasanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Husanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulla Abdullajonov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Qobilov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Ortiqboyev]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizjon Ahrorov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Pirmuhamedov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traoré]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshanbek Yagudin]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Paxtakor jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Qoʻqon 1912 jamoasi foydasiga }} === Quruq oʻyin === {{updated|2025-yil 15-aprelda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Botirali Ergashev]] | align="left" |Neftchi |5 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] | align="left" |Nasaf |3 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Umid Hamroyev]] | align="left" |Buxoro |3 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Oʻtkir Yusupov]] | align="left" |Navbahor |3 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] | align="left" |Lokomotiv |2 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abdumavlon Abdujalilov]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |7 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rahimjon Davronov]] | align="left" |Andijon |2 |- |8 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Davron Merganov]] | align="left" |Surxon |2 |- |9 | align="left" |{{Flagicon|ITA}} [[Federiko Botti]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |10 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Nazarov]] | align="left" |Paxtakor |1 |- |11 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rustam Nortojiyev]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |1 |- |12 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Rahmatov]] | align="left" |Qizilqum |1 |- |13 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Abdunabiyev]] | align="left" |OKMK |1 |- |14 | align="left" |{{Flagicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] | align="left" |Xorazm |1 |- |15 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Quvvatov]] | align="left" |Paxtakor |1 |} === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 10-aprelda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |3-tur |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |4-tur |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |5-tur |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |6-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)/8) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+46716+19298+55778)) round 0)}}}} | 48 | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+46716+19298+55778)/48) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muhlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} |14180 |4104 |18726 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]}} |1819 |1327 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} |4235 |3985 |5649 |7132 | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132)/4) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]}} |9720 |7105 |4014 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]}} |476 |1154 |489 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} |1790 |275 |1130 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]}} |653 |1137 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((653+1137)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((653+1137)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} |7255 |14801 |16825 |18756 | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756)/4) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} |1230 |1024 |1002 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]}} |3455 |2100 |1871 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]}} |7350 |5651 |2850 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qoʻqon 1912]]}} |2100 |7363 |4651 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]}} |712 |1415 |112 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} |2714 |3244 |3221 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]}} |6220 |9678 |7650 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650)/3) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]}} |323 |325 |1008 | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008)/3) round 0)}}}} |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|https://pfl.uz/uz}} {{in lang|uz|ru}} * [https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/ozbekiston-superligasi-2025/regular-season/117241/ Oʻzbekiston Superligasi 2025 globalsportsarchive.com] {{in lang|en|ru}} {{Oʻzbekiston Superligasi|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi chempionlari|collapse}} [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] 3hh85ncevhzg4bv8rd27wpzoyirs0k9 0 1331367 5997568 5996960 2026-04-17T01:46:45Z AnvarxonM 75105 /* Turnir jadvali */ 5997568 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | image = [[Fayl:Photo 2024-02-13 13-09-35.jpg|300px]] | caption = | competition = [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | season = 2026-yil (mart-noyabr) | winners = | promoted = | relegated = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | biggest away win = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | highest scoring = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | lowest attendance ={{nowrap|}} | average attendance = | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2027]] | updated = 07.01.2026 }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026-йилги Ўзбекистон Про лигаси</nowiki>) – [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan 2-divizion musobaqasi. Ikkinchi divizion klublari oʻrtasida oʻtkaziladigan 35-Oʻzbekiston chempionati<ref>[https://championat.asia/oz/news/pro-liga-2026-ishtirokchilari-organilmoqda Pro liga-2026 ishtirokchilari o'rganilmoqda]</ref>. == Klublar == {{Location map+|Uzbekistan|width=400|float=right|caption=2026-yilgi Oʻzbekiston Pro-ligasidagi uy stadionlari|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Tashkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=42.88635 |long=59.19362 |label=Jayxun}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=42.46667 |long=59.6 |label=Aral}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.37355 |long=71.79786 |label=FarDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.762443 |long=64.420935 |label=BuxDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.571624 |long=69.767568 |label=Gʻazalkent}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.905592 |long=66.261212 |label=Kattaqoʻrgʻon}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.858696 |long=65.808000 |label=Lochin}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.229943 |long=69.270608 |label=Metallurg}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.232069 |long=67.287604 |label=TerDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.376500 |long=70.825551 |label=Yaypan}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.618489 |long=66.259296 |label=Shoʻrtan}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label='''Toshkent&nbsp;klublari:'''<br>Olimpik MobiUz<br>Paxtakor Farm<br>Respublika FA}}}} === Murabbiylar va homiylar === {| class="wikitable sortable" !Klub !Murabbiy !Joylashuv !Stadion !Klub homiysi |- |[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral Nukus]] |{{Flagicon|UZB}} [[Vadim Shodimatov]] |[[Nukus]] |NOPSTTM | |- |[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Azamat Sharipov]] |[[Buxoro]] | | |- |[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |{{Flagicon|UZB}} [[Zayniddin Tojiyev]] |[[Gʻazalkent]] |Gʻazalkent stadioni | |- |[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Moyliyev]] |[[Qarshi]] |[[Geolog stadioni]] | |- |[[Jayxun (futbol klubi)|Jayxun]] |{{Flagicon|UZB}} [[Aybek Nurbayev]] |[[Nukus]] |BOʻFA | |- |[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Nishonov]] |[[Toshkent]] |[[Jar (sport majmuasi)|Jar stadioni]] | |- |[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Yusupov]] |[[Fargʻona]] |FarDU | |- |[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |{{Flagicon|UZB}} [[Yorqin Nazarov]] |[[Kattaqoʻrgʻon]] |Dinamo | |- |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{Flagicon|UZB}} [[Ilhom Moʻminjonov]] |[[Bekobod]] |[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]] | |- |[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |{{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abdurahmonov]] |[[Toshkent]] | | |- |[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |{{Flagicon|UZB}} [[Jamoliddin Rahmatullayev]] |[[Toshkent]] | | |- |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |{{Flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]] |[[Gʻuzor]] |[[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] | |- |[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Boymatov]] |[[Termiz]] | | |- |[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |{{Flagicon|UZB}} [[Rashid Gʻofurov]] |[[Yaypan]] | | |} == Chet ellik futbolchilar == {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 |- |1 |[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]] |{{Flagicon|TKM}} [[Vepa Jumayev]] |{{Flagicon|RUS}} [[Mark Krasnov]] | | | | |- |2 |[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] | | | | | | |- |3 |[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] | | | | | | |- |4 |[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |{{Flagicon|SLO}} [[Almin Kurtović]] |{{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Pantsulaia]] |{{Flagicon|BRA}} [[Isac Martins Silva]] |{{Flagicon|GHA}} [[Francis Narh]] | | |- |5 |[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] | | | | | | |- |6 |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{Flagicon|SRB}} [[Branimir Jočić]] |{{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] |{{Flagicon|MNE}} [[Armin Bošnjak]] |{{Flagicon|BRA}} [[Maxuel Cássio]] | | |- |7 |[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] | | | | | | |- |8 |[[Paxtakor-2|Paxtakor Farm]] |{{Flagicon|RUS}} [[Stepan Suslov]] | | | | | |- |9 |[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] | | | | | | |- |10 |[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] | | | | | | |- |11 |[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] | | | | | | |- |12 |[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] | | | | | | |- |13 |[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |{{Flagicon|RUS}} [[Ivan Korshunov]] |{{Flagicon|RUS}} [[Timofey Postnikov]] |{{Flagicon|UKR}} [[Ivan Podtinniy]] | | | |- |14 |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |{{Flagicon|GEO}} [[Beka Xarshiladze]] |{{Flagicon|GEO}} [[Levan Barabadze]] |{{Flagicon|BLR}} [[Roman Vegerya]] |{{Flagicon|RUS}} [[Yuriy Klochkov]] |{{Flagicon|CIV}} [[Muhamed Olawale]] | |} == Turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL|source=[http://www.pfl.uz OʻzPFL] <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang --> |team_order= FAR, LOC, MET, SHU, ARA, GAZ, RES, KAT, YAY, PAX, MOB, TER, BUX, JAY, <!--Bu yerda jamoa malakasini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1=A |result2=P <!--Oʻzaro oʻyinlar--> <!--Bu yerda jamoa malakasini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1=P |result2=PO |result3=PO |result4=PO |result5=PO <!--Jamoa natijalarini bu yerda va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi pozitsiyalarni yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 17-aprel |win_ARA=2 |draw_ARA= |loss_ARA= |gf_ARA=5 |ga_ARA=2 <!-- Aral --> |win_BUX= |draw_BUX= |loss_BUX=3 |gf_BUX=1 |ga_BUX=7 <!-- BuxDU --> |win_FAR=2 |draw_FAR=1 |loss_FAR= |gf_FAR=7 |ga_FAR=2 <!-- FarDU--> |win_JAY= |draw_JAY= |loss_JAY=3 |gf_JAY= |ga_JAY=8 <!-- Jayxun --> |win_KAT=1 |draw_KAT= |loss_KAT=1 |gf_KAT=2 |ga_KAT=2 <!-- Kattaqoʻrgʻon --> |win_LOC=2 |draw_LOC=1 |loss_LOC= |gf_LOC=5 |ga_LOC=1 <!-- Lochin --> |win_MET=2 |draw_MET=1 |loss_MET= |gf_MET=6 |ga_MET=3 <!-- Metallurg --> |win_MOB= |draw_MOB=1 |loss_MOB=1 |gf_MOB=2 |ga_MOB=3 <!-- Olimpik MobiUZ --> |win_PAX= |draw_PAX=1 |loss_PAX=1 |gf_PAX=1 |ga_PAX=2 <!-- Paxtakor FM --> |win_RES=1 |draw_RES=1 |loss_RES=1 |gf_RES=3 |ga_RES=3 <!-- Respublika FA --> |win_TER= |draw_TER= |loss_TER=3 |gf_TER=2 |ga_TER=7 <!-- TerDU --> |win_YAY=1 |draw_YAY= |loss_YAY=1 |gf_YAY=3 |ga_YAY=3 <!-- Yaypan--> |win_GAZ=1 |draw_GAZ=1 |loss_GAZ= |gf_GAZ=5 |ga_GAZ=2 <!-- Gʻazalkent --> |win_SHU=2 |draw_SHU=1 |loss_SHU= |gf_SHU=5 |ga_SHU=2 <!-- Shoʻrtan --> <!--Jamoa taʼriflari (jadvaldagi vikihavolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] <!--Rules--> |class_rules=1) Ochko; 2) Oʻzaro oʻyinlardagi ochkolar; 3) Oʻzaro oʻyinlardagi gollar farqi; 4) Oʻzaro oʻyinlardagi gollar hisobi; 5) Gol farqi; 6) Urilgan gollar; <!--Kvalifikatsiya va quyi ligaga tushish ustunlari ta'riflari--> |res_col_header=PQR |col_P=green1 |text_P=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 16-aprel | matches_style = FBR |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | match_ARA_BUX = | match_ARA_FAR = | match_ARA_JAY = | match_ARA_KAT = | match_ARA_LOC = 2-0 | match_ARA_MET = | match_ARA_MOB = 0-1 | match_ARA_PAX = | match_ARA_RES = 1-2 | match_ARA_TER = | match_ARA_YAY = | match_ARA_GAZ = | match_ARA_SHU = 4-0 | match_BUX_ARA = 1-3 | match_BUX_FAR = | match_BUX_JAY = | match_BUX_KAT = | match_BUX_LOC = | match_BUX_MET = | match_BUX_MOB = | match_BUX_PAX = | match_BUX_RES = | match_BUX_TER = | match_BUX_YAY = | match_BUX_GAZ = | match_BUX_SHU = | match_FAR_ARA = | match_FAR_BUX = | match_FAR_JAY = 4-0 | match_FAR_KAT = | match_FAR_LOC = | match_FAR_MET = | match_FAR_MOB = | match_FAR_PAX = | match_FAR_RES = | match_FAR_TER = | match_FAR_YAY = | match_FAR_GAZ = | match_FAR_SHU = | match_JAY_ARA = | match_JAY_BUX = | match_JAY_FAR = | match_JAY_KAT = 0-2 | match_JAY_LOC = | match_JAY_MET = | match_JAY_MOB = | match_JAY_PAX = | match_JAY_RES = | match_JAY_TER = | match_JAY_YAY = | match_JAY_GAZ = | match_JAY_SHU = | match_KAT_ARA = | match_KAT_BUX = | match_KAT_FAR = | match_KAT_JAY = | match_KAT_LOC = | match_KAT_MET = | match_KAT_MOB = | match_LOK_PAX = | match_KAT_RES = | match_KAT_TER = | match_KAT_YAY = | match_KAT_GAZ = | match_KAT_SHU = 0-2 | match_LOC_ARA = | match_LOC_BUX = | match_LOC_FAR = | match_LOC_JAY = | match_LOC_KAT = | match_LOC_MET = | match_LOC_MOB = | match_LOC_PAX = 1-1 | match_LOC_RES = | match_LOC_TER = | match_LOC_YAY = | match_LOC_GAZ = | match_LOC_SHU = | match_MET_ARA = | match_MET_BUX = | match_MET_FAR = | match_MET_JAY = | match_MET_KAT = | match_MET_LOC = | match_MET_MOB = | match_MET_PAX = | match_MET_RES = 1-1 | match_MET_TER = 3-1 | match_MET_YAY = | match_MET_GAZ = | match_MET_SHU = | match_MOB_ARA = | match_MOB_BUX = | match_MOB_FAR = | match_MOB_JAY = | match_MOB_KAT = | match_MOB_LOC = | match_MOB_MET = | match_MOB_PAX = | match_MOB_RES = | match_MOB_TER = | match_MOB_YAY = | match_MOB_GAZ = 2-2 | match_MOB_SHU = | match_PAX_ARA = | match_PAX_BUX = | match_PAX_FAR = 0-1 | match_PAX_JAY = | match_PAX_KAT = | match_PAX_LOC = | match_PAX_MET = | match_PAX_MOB = | match_PAX_RES = | match_PAX_TER = | match_PAX_YAY = | match_PAX_GAZ = | match_PAX_SHU = | match_RES_ARA = | match_RES_BUX = 1-0 | match_RES_FAR = | match_RES_JAY = | match_RES_KAT = | match_RES_LOC = | match_RES_MET = | match_RES_MOB = | match_RES_PAX = | match_RES_TER = | match_RES_YAY = | match_RES_GAZ = | match_RES_SHU = | match_TER_ARA = | match_TER_BUX = | match_TER_FAR = | match_TER_JAY = | match_TER_KAT = | match_TER_LOC = 0-2 | match_TER_MET = | match_TER_MOB = | match_TER_PAX = | match_TER_RES = | match_TER_YAY = | match_TER_GAZ = | match_TER_SHU = | match_YAY_ARA = | match_YAY_BUX = | match_YAY_FAR = | match_YAY_JAY = | match_YAY_KAT = | match_YAY_LOC = | match_YAY_MET = 1-2 | match_YAY_MOB = | match_YAY_PAX = | match_YAY_RES = | match_YAY_TER = 2-1 | match_YAY_GAZ = | match_YAY_SHU = | match_GAZ_ARA = | match_GAZ_BUX = 3-0 | match_GAZ_FAR = | match_GAZ_JAY = | match_GAZ_KAT = | match_GAZ_LOC = | match_GAZ_MET = | match_GAZ_MOB = | match_GAZ_PAX = | match_GAZ_RES = | match_GAZ_TER = | match_GAZ_YAY = | match_GAZ_SHU = | match_SHU_ARA = | match_SHU_BUX = | match_SHU_FAR = 2-2 | match_SHU_JAY = | match_SHU_KAT = | match_SHU_LOC = | match_SHU_MET = | match_SHU_MOB = 1-0 | match_SHU_PAX = | match_SHU_RES = | match_SHU_TER = | match_SHU_YAY = | match_SHU_GAZ = }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update = 2026-yil 16-aprel |res_ARA = W/W//////////////////////////// |res_BUX = L/L/L/////////////////////////// |res_FAR = W/W/D/////////////////////////// |res_JAY = L/L//////////////////////////// |res_KAT = W/L//////////////////////////// |res_LOC = W/D//////////////////////////// |res_MET = W/D/W/////////////////////////// |res_MOB = L/D//////////////////////////// |res_PAX = L/D//////////////////////////// |res_RES = L/D/W/////////////////////////// |res_TER = L/L/L/////////////////////////// |res_YAY = L/W//////////////////////////// |res_GAZ = W/D//////////////////////////// |res_SHU = W/W/D/////////////////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br |update= 2026-yil 13-aprel <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU |pos_ARA = 5 /2 |pos_BUX = 14/13 |pos_FAR = 7 /1 |pos_JAY = 13/14 |pos_KAT = 2 /8 |pos_LOC = 3 /5 |pos_MET = 4 /6 |pos_MOB = 11/9 |pos_PAX = 10/11 |pos_RES = 9 /10 |pos_TER = 12/12 |pos_YAY = 8 /7 |pos_GAZ = 1 /4 |pos_SHU = 6 /3 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | color_1 = gold |text_1 = | color_2 = green1 |text_2 = | color_3-4 = green3 |text_3-4 = | color_12 = red3 |text_12 = | color_13 = red3 |text_13 = | color_14 = red3 |text_13 = | color_15 = red3 |text_13 = | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Muzaffar Moʻminov]] [[Yaypan]]nning „[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]“ klubi tarkibida „[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 5-aprel'''). === Gol mualliflari === {{updated|2026-yil 16-aprel holatiga koʻra}} {{Goalscorers |goals= 45 |ongoing=yes |matches= 17 |updated= 2026-yil 16-aprel |3 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Qalmagambetov]] ([[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Abdurahmonov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) |2 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Zulpuqar Kuanishbayev]] ([[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rizo Ayvazov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Pantsulaia]] ([[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Navroʻzbek Iminjonov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Bozorov]] ([[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadyusuf Fayzullayev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) |1 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Suhrobbek Rahimov]] ([[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muharram Abelfazov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodirbek Karimov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodjon Komilov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sanjarbek Zokirov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sirojiddin Bashriddinov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Mirjalol Qosimov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sherali Rasulov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Elbek Otaqulov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Komiljon Tojiddinov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Branimir Jočić]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Saidumarxon Saidnurullayev]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azim Ahmedov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Qodirbek Mamasov]] ([[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]]) * {{Flagicon|UZB}} {{abbr|Ozodbek Odiljonov}} ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulvosid Soliyev]] ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asilbek Aliyev]] ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Umaraliyev]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muslim Habibullayev]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muzaffar Moʻminov]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Feruzbek Olimov]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyorbek Tojiyev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ozodbek Ibodullayev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Yuriy Klochkov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Joʻrabek Joʻrayev]] ([[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdugʻafur Haydarov]] ([[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Jasur Jumayev (futbolchi)|Jasur Jumayev]] ([[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]) Shoʻrtan jamoasi foydasiga }} === Quruq oʻyin === {{updated|2025-yil 16-aprelda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Shoxrux Eshboʻtayev]] | align="left" |Shoʻrtan |2 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Javohir Maqsudov]] | align="left" |FarDU |2 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Akmal Rahimov]] | align="left" |Lochin |1 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sardor Qobuljonov]] | align="left" |Kattaqoʻrgʻon |1 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Asrorbek Kenjayev]] | align="left" |Gʻazalkent |1 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} Alishan Abutalipov | align="left" |Respublika FA |1 |} === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 13-aprelda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((368+1253+859+7821+335+1142+205)) round 0)}}}} |7 |{{formatnum:{{#expr: (((368+1253+859+7821+335+1142+205)/7) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((7256+581+4231+453+0+1013+568)) round 0)}}}} |7 |{{formatnum:{{#expr: (((7256+581+4231+453+0+1013+568)/7) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((11983+14102)) round 0)}}}} | 14 | {{formatnum:{{#expr: (((11983+14102)/14) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muhlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]]}} |368 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((368)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((368)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]}} |230 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((230)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((230)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]}} |1013 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1013)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1013)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]}} |335 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((335)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((335)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]}} |859 |1285 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((859+1285)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((859+1285)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]}} |568 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((568)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((568)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]}} |4231 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4231)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4231)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]}} |7256 |3251 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7256+3251)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7256+3251)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]]}} |581 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((581)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((581)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]]}} |205 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((205)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((205)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]}} |327 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((327)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((327)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]}} |7821 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7821)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7821)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]}} |1253 |453 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1253+453)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1253+453)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]}} |1142 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1142)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1142)/1) round 0)}}}} |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Oʻzbekiston Pro ligasi mavsumlari}} {{Oʻzbekiston Pro ligasi}} [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] 410g7rnu406vyvalo9pf02k755z1jgb 5997569 5997568 2026-04-17T01:48:48Z AnvarxonM 75105 /* Natijalar */ 5997569 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | image = [[Fayl:Photo 2024-02-13 13-09-35.jpg|300px]] | caption = | competition = [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | season = 2026-yil (mart-noyabr) | winners = | promoted = | relegated = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | biggest away win = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | highest scoring = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | lowest attendance ={{nowrap|}} | average attendance = | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2027]] | updated = 07.01.2026 }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026-йилги Ўзбекистон Про лигаси</nowiki>) – [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan 2-divizion musobaqasi. Ikkinchi divizion klublari oʻrtasida oʻtkaziladigan 35-Oʻzbekiston chempionati<ref>[https://championat.asia/oz/news/pro-liga-2026-ishtirokchilari-organilmoqda Pro liga-2026 ishtirokchilari o'rganilmoqda]</ref>. == Klublar == {{Location map+|Uzbekistan|width=400|float=right|caption=2026-yilgi Oʻzbekiston Pro-ligasidagi uy stadionlari|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Tashkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=42.88635 |long=59.19362 |label=Jayxun}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=42.46667 |long=59.6 |label=Aral}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.37355 |long=71.79786 |label=FarDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.762443 |long=64.420935 |label=BuxDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.571624 |long=69.767568 |label=Gʻazalkent}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.905592 |long=66.261212 |label=Kattaqoʻrgʻon}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.858696 |long=65.808000 |label=Lochin}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.229943 |long=69.270608 |label=Metallurg}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.232069 |long=67.287604 |label=TerDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.376500 |long=70.825551 |label=Yaypan}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.618489 |long=66.259296 |label=Shoʻrtan}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label='''Toshkent&nbsp;klublari:'''<br>Olimpik MobiUz<br>Paxtakor Farm<br>Respublika FA}}}} === Murabbiylar va homiylar === {| class="wikitable sortable" !Klub !Murabbiy !Joylashuv !Stadion !Klub homiysi |- |[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral Nukus]] |{{Flagicon|UZB}} [[Vadim Shodimatov]] |[[Nukus]] |NOPSTTM | |- |[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Azamat Sharipov]] |[[Buxoro]] | | |- |[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |{{Flagicon|UZB}} [[Zayniddin Tojiyev]] |[[Gʻazalkent]] |Gʻazalkent stadioni | |- |[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Moyliyev]] |[[Qarshi]] |[[Geolog stadioni]] | |- |[[Jayxun (futbol klubi)|Jayxun]] |{{Flagicon|UZB}} [[Aybek Nurbayev]] |[[Nukus]] |BOʻFA | |- |[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Nishonov]] |[[Toshkent]] |[[Jar (sport majmuasi)|Jar stadioni]] | |- |[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Yusupov]] |[[Fargʻona]] |FarDU | |- |[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |{{Flagicon|UZB}} [[Yorqin Nazarov]] |[[Kattaqoʻrgʻon]] |Dinamo | |- |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{Flagicon|UZB}} [[Ilhom Moʻminjonov]] |[[Bekobod]] |[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]] | |- |[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |{{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abdurahmonov]] |[[Toshkent]] | | |- |[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |{{Flagicon|UZB}} [[Jamoliddin Rahmatullayev]] |[[Toshkent]] | | |- |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |{{Flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]] |[[Gʻuzor]] |[[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] | |- |[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Boymatov]] |[[Termiz]] | | |- |[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |{{Flagicon|UZB}} [[Rashid Gʻofurov]] |[[Yaypan]] | | |} == Chet ellik futbolchilar == {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 |- |1 |[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]] |{{Flagicon|TKM}} [[Vepa Jumayev]] |{{Flagicon|RUS}} [[Mark Krasnov]] | | | | |- |2 |[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] | | | | | | |- |3 |[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] | | | | | | |- |4 |[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |{{Flagicon|SLO}} [[Almin Kurtović]] |{{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Pantsulaia]] |{{Flagicon|BRA}} [[Isac Martins Silva]] |{{Flagicon|GHA}} [[Francis Narh]] | | |- |5 |[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] | | | | | | |- |6 |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{Flagicon|SRB}} [[Branimir Jočić]] |{{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] |{{Flagicon|MNE}} [[Armin Bošnjak]] |{{Flagicon|BRA}} [[Maxuel Cássio]] | | |- |7 |[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] | | | | | | |- |8 |[[Paxtakor-2|Paxtakor Farm]] |{{Flagicon|RUS}} [[Stepan Suslov]] | | | | | |- |9 |[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] | | | | | | |- |10 |[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] | | | | | | |- |11 |[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] | | | | | | |- |12 |[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] | | | | | | |- |13 |[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |{{Flagicon|RUS}} [[Ivan Korshunov]] |{{Flagicon|RUS}} [[Timofey Postnikov]] |{{Flagicon|UKR}} [[Ivan Podtinniy]] | | | |- |14 |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |{{Flagicon|GEO}} [[Beka Xarshiladze]] |{{Flagicon|GEO}} [[Levan Barabadze]] |{{Flagicon|BLR}} [[Roman Vegerya]] |{{Flagicon|RUS}} [[Yuriy Klochkov]] |{{Flagicon|CIV}} [[Muhamed Olawale]] | |} == Turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL|source=[http://www.pfl.uz OʻzPFL] <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang --> |team_order= FAR, LOC, MET, SHU, ARA, GAZ, RES, KAT, YAY, PAX, MOB, TER, BUX, JAY, <!--Bu yerda jamoa malakasini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1=A |result2=P <!--Oʻzaro oʻyinlar--> <!--Bu yerda jamoa malakasini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1=P |result2=PO |result3=PO |result4=PO |result5=PO <!--Jamoa natijalarini bu yerda va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi pozitsiyalarni yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 17-aprel |win_ARA=2 |draw_ARA= |loss_ARA= |gf_ARA=5 |ga_ARA=2 <!-- Aral --> |win_BUX= |draw_BUX= |loss_BUX=3 |gf_BUX=1 |ga_BUX=7 <!-- BuxDU --> |win_FAR=2 |draw_FAR=1 |loss_FAR= |gf_FAR=7 |ga_FAR=2 <!-- FarDU--> |win_JAY= |draw_JAY= |loss_JAY=3 |gf_JAY= |ga_JAY=8 <!-- Jayxun --> |win_KAT=1 |draw_KAT= |loss_KAT=1 |gf_KAT=2 |ga_KAT=2 <!-- Kattaqoʻrgʻon --> |win_LOC=2 |draw_LOC=1 |loss_LOC= |gf_LOC=5 |ga_LOC=1 <!-- Lochin --> |win_MET=2 |draw_MET=1 |loss_MET= |gf_MET=6 |ga_MET=3 <!-- Metallurg --> |win_MOB= |draw_MOB=1 |loss_MOB=1 |gf_MOB=2 |ga_MOB=3 <!-- Olimpik MobiUZ --> |win_PAX= |draw_PAX=1 |loss_PAX=1 |gf_PAX=1 |ga_PAX=2 <!-- Paxtakor FM --> |win_RES=1 |draw_RES=1 |loss_RES=1 |gf_RES=3 |ga_RES=3 <!-- Respublika FA --> |win_TER= |draw_TER= |loss_TER=3 |gf_TER=2 |ga_TER=7 <!-- TerDU --> |win_YAY=1 |draw_YAY= |loss_YAY=1 |gf_YAY=3 |ga_YAY=3 <!-- Yaypan--> |win_GAZ=1 |draw_GAZ=1 |loss_GAZ= |gf_GAZ=5 |ga_GAZ=2 <!-- Gʻazalkent --> |win_SHU=2 |draw_SHU=1 |loss_SHU= |gf_SHU=5 |ga_SHU=2 <!-- Shoʻrtan --> <!--Jamoa taʼriflari (jadvaldagi vikihavolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] <!--Rules--> |class_rules=1) Ochko; 2) Oʻzaro oʻyinlardagi ochkolar; 3) Oʻzaro oʻyinlardagi gollar farqi; 4) Oʻzaro oʻyinlardagi gollar hisobi; 5) Gol farqi; 6) Urilgan gollar; <!--Kvalifikatsiya va quyi ligaga tushish ustunlari ta'riflari--> |res_col_header=PQR |col_P=green1 |text_P=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 17-aprel | matches_style = FBR |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | match_ARA_BUX = | match_ARA_FAR = | match_ARA_JAY = | match_ARA_KAT = | match_ARA_LOC = 2-0 | match_ARA_MET = | match_ARA_MOB = 0-1 | match_ARA_PAX = | match_ARA_RES = 1-2 | match_ARA_TER = | match_ARA_YAY = | match_ARA_GAZ = | match_ARA_SHU = 4-0 | match_BUX_ARA = 1-3 | match_BUX_FAR = | match_BUX_JAY = | match_BUX_KAT = | match_BUX_LOC = | match_BUX_MET = | match_BUX_MOB = | match_BUX_PAX = | match_BUX_RES = | match_BUX_TER = | match_BUX_YAY = | match_BUX_GAZ = | match_BUX_SHU = | match_FAR_ARA = | match_FAR_BUX = | match_FAR_JAY = 4-0 | match_FAR_KAT = | match_FAR_LOC = | match_FAR_MET = | match_FAR_MOB = | match_FAR_PAX = | match_FAR_RES = | match_FAR_TER = | match_FAR_YAY = | match_FAR_GAZ = | match_FAR_SHU = | match_JAY_ARA = | match_JAY_BUX = | match_JAY_FAR = | match_JAY_KAT = 0-2 | match_JAY_LOC = 0-2 | match_JAY_MET = | match_JAY_MOB = | match_JAY_PAX = | match_JAY_RES = | match_JAY_TER = | match_JAY_YAY = | match_JAY_GAZ = | match_JAY_SHU = | match_KAT_ARA = | match_KAT_BUX = | match_KAT_FAR = | match_KAT_JAY = | match_KAT_LOC = | match_KAT_MET = | match_KAT_MOB = | match_LOK_PAX = | match_KAT_RES = | match_KAT_TER = | match_KAT_YAY = | match_KAT_GAZ = | match_KAT_SHU = 0-2 | match_LOC_ARA = | match_LOC_BUX = | match_LOC_FAR = | match_LOC_JAY = | match_LOC_KAT = | match_LOC_MET = | match_LOC_MOB = | match_LOC_PAX = 1-1 | match_LOC_RES = | match_LOC_TER = | match_LOC_YAY = | match_LOC_GAZ = | match_LOC_SHU = | match_MET_ARA = | match_MET_BUX = | match_MET_FAR = | match_MET_JAY = | match_MET_KAT = | match_MET_LOC = | match_MET_MOB = | match_MET_PAX = | match_MET_RES = 1-1 | match_MET_TER = 3-1 | match_MET_YAY = | match_MET_GAZ = | match_MET_SHU = | match_MOB_ARA = | match_MOB_BUX = | match_MOB_FAR = | match_MOB_JAY = | match_MOB_KAT = | match_MOB_LOC = | match_MOB_MET = | match_MOB_PAX = | match_MOB_RES = | match_MOB_TER = | match_MOB_YAY = | match_MOB_GAZ = 2-2 | match_MOB_SHU = | match_PAX_ARA = | match_PAX_BUX = | match_PAX_FAR = 0-1 | match_PAX_JAY = | match_PAX_KAT = | match_PAX_LOC = | match_PAX_MET = | match_PAX_MOB = | match_PAX_RES = | match_PAX_TER = | match_PAX_YAY = | match_PAX_GAZ = | match_PAX_SHU = | match_RES_ARA = | match_RES_BUX = 1-0 | match_RES_FAR = | match_RES_JAY = | match_RES_KAT = | match_RES_LOC = | match_RES_MET = | match_RES_MOB = | match_RES_PAX = | match_RES_TER = | match_RES_YAY = | match_RES_GAZ = | match_RES_SHU = | match_TER_ARA = | match_TER_BUX = | match_TER_FAR = | match_TER_JAY = | match_TER_KAT = | match_TER_LOC = 0-2 | match_TER_MET = | match_TER_MOB = | match_TER_PAX = | match_TER_RES = | match_TER_YAY = | match_TER_GAZ = | match_TER_SHU = | match_YAY_ARA = | match_YAY_BUX = | match_YAY_FAR = | match_YAY_JAY = | match_YAY_KAT = | match_YAY_LOC = | match_YAY_MET = 1-2 | match_YAY_MOB = | match_YAY_PAX = | match_YAY_RES = | match_YAY_TER = 2-1 | match_YAY_GAZ = | match_YAY_SHU = | match_GAZ_ARA = | match_GAZ_BUX = 3-0 | match_GAZ_FAR = | match_GAZ_JAY = | match_GAZ_KAT = | match_GAZ_LOC = | match_GAZ_MET = | match_GAZ_MOB = | match_GAZ_PAX = | match_GAZ_RES = | match_GAZ_TER = | match_GAZ_YAY = | match_GAZ_SHU = | match_SHU_ARA = | match_SHU_BUX = | match_SHU_FAR = 2-2 | match_SHU_JAY = | match_SHU_KAT = | match_SHU_LOC = | match_SHU_MET = | match_SHU_MOB = 1-0 | match_SHU_PAX = | match_SHU_RES = | match_SHU_TER = | match_SHU_YAY = | match_SHU_GAZ = }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update = 2026-yil 17-aprel |res_ARA = W/W//////////////////////////// |res_BUX = L/L/L/////////////////////////// |res_FAR = W/W/D/////////////////////////// |res_JAY = L/L/L/////////////////////////// |res_KAT = W/L//////////////////////////// |res_LOC = W/D/W/////////////////////////// |res_MET = W/D/W/////////////////////////// |res_MOB = L/D//////////////////////////// |res_PAX = L/D//////////////////////////// |res_RES = L/D/W/////////////////////////// |res_TER = L/L/L/////////////////////////// |res_YAY = L/W//////////////////////////// |res_GAZ = W/D//////////////////////////// |res_SHU = W/W/D/////////////////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br |update= 2026-yil 13-aprel <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU |pos_ARA = 5 /2 |pos_BUX = 14/13 |pos_FAR = 7 /1 |pos_JAY = 13/14 |pos_KAT = 2 /8 |pos_LOC = 3 /5 |pos_MET = 4 /6 |pos_MOB = 11/9 |pos_PAX = 10/11 |pos_RES = 9 /10 |pos_TER = 12/12 |pos_YAY = 8 /7 |pos_GAZ = 1 /4 |pos_SHU = 6 /3 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | color_1 = gold |text_1 = | color_2 = green1 |text_2 = | color_3-4 = green3 |text_3-4 = | color_12 = red3 |text_12 = | color_13 = red3 |text_13 = | color_14 = red3 |text_13 = | color_15 = red3 |text_13 = | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Muzaffar Moʻminov]] [[Yaypan]]nning „[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]“ klubi tarkibida „[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 5-aprel'''). === Gol mualliflari === {{updated|2026-yil 16-aprel holatiga koʻra}} {{Goalscorers |goals= 45 |ongoing=yes |matches= 17 |updated= 2026-yil 16-aprel |3 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Qalmagambetov]] ([[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Abdurahmonov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) |2 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Zulpuqar Kuanishbayev]] ([[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rizo Ayvazov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Pantsulaia]] ([[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Navroʻzbek Iminjonov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Bozorov]] ([[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadyusuf Fayzullayev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) |1 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Suhrobbek Rahimov]] ([[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muharram Abelfazov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodirbek Karimov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodjon Komilov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sanjarbek Zokirov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sirojiddin Bashriddinov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Mirjalol Qosimov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sherali Rasulov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Elbek Otaqulov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Komiljon Tojiddinov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Branimir Jočić]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Saidumarxon Saidnurullayev]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azim Ahmedov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Qodirbek Mamasov]] ([[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]]) * {{Flagicon|UZB}} {{abbr|Ozodbek Odiljonov}} ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulvosid Soliyev]] ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asilbek Aliyev]] ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Umaraliyev]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muslim Habibullayev]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muzaffar Moʻminov]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Feruzbek Olimov]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyorbek Tojiyev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ozodbek Ibodullayev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Yuriy Klochkov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Joʻrabek Joʻrayev]] ([[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdugʻafur Haydarov]] ([[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Jasur Jumayev (futbolchi)|Jasur Jumayev]] ([[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]) Shoʻrtan jamoasi foydasiga }} === Quruq oʻyin === {{updated|2025-yil 16-aprelda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Shoxrux Eshboʻtayev]] | align="left" |Shoʻrtan |2 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Javohir Maqsudov]] | align="left" |FarDU |2 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Akmal Rahimov]] | align="left" |Lochin |1 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sardor Qobuljonov]] | align="left" |Kattaqoʻrgʻon |1 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Asrorbek Kenjayev]] | align="left" |Gʻazalkent |1 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} Alishan Abutalipov | align="left" |Respublika FA |1 |} === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 13-aprelda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((368+1253+859+7821+335+1142+205)) round 0)}}}} |7 |{{formatnum:{{#expr: (((368+1253+859+7821+335+1142+205)/7) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((7256+581+4231+453+0+1013+568)) round 0)}}}} |7 |{{formatnum:{{#expr: (((7256+581+4231+453+0+1013+568)/7) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((11983+14102)) round 0)}}}} | 14 | {{formatnum:{{#expr: (((11983+14102)/14) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muhlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]]}} |368 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((368)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((368)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]}} |230 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((230)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((230)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]}} |1013 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1013)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1013)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]}} |335 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((335)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((335)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]}} |859 |1285 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((859+1285)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((859+1285)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]}} |568 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((568)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((568)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]}} |4231 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4231)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4231)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]}} |7256 |3251 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7256+3251)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7256+3251)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]]}} |581 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((581)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((581)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]]}} |205 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((205)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((205)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]}} |327 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((327)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((327)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]}} |7821 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7821)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7821)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]}} |1253 |453 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1253+453)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1253+453)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]}} |1142 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1142)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1142)/1) round 0)}}}} |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Oʻzbekiston Pro ligasi mavsumlari}} {{Oʻzbekiston Pro ligasi}} [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] i8uwcbw0hm0wskpgpqsahswxu47gngp 5997572 5997569 2026-04-17T01:50:58Z AnvarxonM 75105 /* Gol mualliflari */ 5997572 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | image = [[Fayl:Photo 2024-02-13 13-09-35.jpg|300px]] | caption = | competition = [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | season = 2026-yil (mart-noyabr) | winners = | promoted = | relegated = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | biggest away win = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | highest scoring = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | lowest attendance ={{nowrap|}} | average attendance = | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2027]] | updated = 07.01.2026 }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026-йилги Ўзбекистон Про лигаси</nowiki>) – [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan 2-divizion musobaqasi. Ikkinchi divizion klublari oʻrtasida oʻtkaziladigan 35-Oʻzbekiston chempionati<ref>[https://championat.asia/oz/news/pro-liga-2026-ishtirokchilari-organilmoqda Pro liga-2026 ishtirokchilari o'rganilmoqda]</ref>. == Klublar == {{Location map+|Uzbekistan|width=400|float=right|caption=2026-yilgi Oʻzbekiston Pro-ligasidagi uy stadionlari|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Tashkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=42.88635 |long=59.19362 |label=Jayxun}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=42.46667 |long=59.6 |label=Aral}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.37355 |long=71.79786 |label=FarDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.762443 |long=64.420935 |label=BuxDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.571624 |long=69.767568 |label=Gʻazalkent}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.905592 |long=66.261212 |label=Kattaqoʻrgʻon}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.858696 |long=65.808000 |label=Lochin}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.229943 |long=69.270608 |label=Metallurg}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.232069 |long=67.287604 |label=TerDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.376500 |long=70.825551 |label=Yaypan}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.618489 |long=66.259296 |label=Shoʻrtan}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label='''Toshkent&nbsp;klublari:'''<br>Olimpik MobiUz<br>Paxtakor Farm<br>Respublika FA}}}} === Murabbiylar va homiylar === {| class="wikitable sortable" !Klub !Murabbiy !Joylashuv !Stadion !Klub homiysi |- |[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral Nukus]] |{{Flagicon|UZB}} [[Vadim Shodimatov]] |[[Nukus]] |NOPSTTM | |- |[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Azamat Sharipov]] |[[Buxoro]] | | |- |[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |{{Flagicon|UZB}} [[Zayniddin Tojiyev]] |[[Gʻazalkent]] |Gʻazalkent stadioni | |- |[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Moyliyev]] |[[Qarshi]] |[[Geolog stadioni]] | |- |[[Jayxun (futbol klubi)|Jayxun]] |{{Flagicon|UZB}} [[Aybek Nurbayev]] |[[Nukus]] |BOʻFA | |- |[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Nishonov]] |[[Toshkent]] |[[Jar (sport majmuasi)|Jar stadioni]] | |- |[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Yusupov]] |[[Fargʻona]] |FarDU | |- |[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |{{Flagicon|UZB}} [[Yorqin Nazarov]] |[[Kattaqoʻrgʻon]] |Dinamo | |- |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{Flagicon|UZB}} [[Ilhom Moʻminjonov]] |[[Bekobod]] |[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]] | |- |[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |{{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abdurahmonov]] |[[Toshkent]] | | |- |[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |{{Flagicon|UZB}} [[Jamoliddin Rahmatullayev]] |[[Toshkent]] | | |- |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |{{Flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]] |[[Gʻuzor]] |[[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] | |- |[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Boymatov]] |[[Termiz]] | | |- |[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |{{Flagicon|UZB}} [[Rashid Gʻofurov]] |[[Yaypan]] | | |} == Chet ellik futbolchilar == {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 |- |1 |[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]] |{{Flagicon|TKM}} [[Vepa Jumayev]] |{{Flagicon|RUS}} [[Mark Krasnov]] | | | | |- |2 |[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] | | | | | | |- |3 |[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] | | | | | | |- |4 |[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |{{Flagicon|SLO}} [[Almin Kurtović]] |{{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Pantsulaia]] |{{Flagicon|BRA}} [[Isac Martins Silva]] |{{Flagicon|GHA}} [[Francis Narh]] | | |- |5 |[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] | | | | | | |- |6 |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{Flagicon|SRB}} [[Branimir Jočić]] |{{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] |{{Flagicon|MNE}} [[Armin Bošnjak]] |{{Flagicon|BRA}} [[Maxuel Cássio]] | | |- |7 |[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] | | | | | | |- |8 |[[Paxtakor-2|Paxtakor Farm]] |{{Flagicon|RUS}} [[Stepan Suslov]] | | | | | |- |9 |[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] | | | | | | |- |10 |[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] | | | | | | |- |11 |[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] | | | | | | |- |12 |[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] | | | | | | |- |13 |[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |{{Flagicon|RUS}} [[Ivan Korshunov]] |{{Flagicon|RUS}} [[Timofey Postnikov]] |{{Flagicon|UKR}} [[Ivan Podtinniy]] | | | |- |14 |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |{{Flagicon|GEO}} [[Beka Xarshiladze]] |{{Flagicon|GEO}} [[Levan Barabadze]] |{{Flagicon|BLR}} [[Roman Vegerya]] |{{Flagicon|RUS}} [[Yuriy Klochkov]] |{{Flagicon|CIV}} [[Muhamed Olawale]] | |} == Turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL|source=[http://www.pfl.uz OʻzPFL] <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang --> |team_order= FAR, LOC, MET, SHU, ARA, GAZ, RES, KAT, YAY, PAX, MOB, TER, BUX, JAY, <!--Bu yerda jamoa malakasini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1=A |result2=P <!--Oʻzaro oʻyinlar--> <!--Bu yerda jamoa malakasini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1=P |result2=PO |result3=PO |result4=PO |result5=PO <!--Jamoa natijalarini bu yerda va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi pozitsiyalarni yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 17-aprel |win_ARA=2 |draw_ARA= |loss_ARA= |gf_ARA=5 |ga_ARA=2 <!-- Aral --> |win_BUX= |draw_BUX= |loss_BUX=3 |gf_BUX=1 |ga_BUX=7 <!-- BuxDU --> |win_FAR=2 |draw_FAR=1 |loss_FAR= |gf_FAR=7 |ga_FAR=2 <!-- FarDU--> |win_JAY= |draw_JAY= |loss_JAY=3 |gf_JAY= |ga_JAY=8 <!-- Jayxun --> |win_KAT=1 |draw_KAT= |loss_KAT=1 |gf_KAT=2 |ga_KAT=2 <!-- Kattaqoʻrgʻon --> |win_LOC=2 |draw_LOC=1 |loss_LOC= |gf_LOC=5 |ga_LOC=1 <!-- Lochin --> |win_MET=2 |draw_MET=1 |loss_MET= |gf_MET=6 |ga_MET=3 <!-- Metallurg --> |win_MOB= |draw_MOB=1 |loss_MOB=1 |gf_MOB=2 |ga_MOB=3 <!-- Olimpik MobiUZ --> |win_PAX= |draw_PAX=1 |loss_PAX=1 |gf_PAX=1 |ga_PAX=2 <!-- Paxtakor FM --> |win_RES=1 |draw_RES=1 |loss_RES=1 |gf_RES=3 |ga_RES=3 <!-- Respublika FA --> |win_TER= |draw_TER= |loss_TER=3 |gf_TER=2 |ga_TER=7 <!-- TerDU --> |win_YAY=1 |draw_YAY= |loss_YAY=1 |gf_YAY=3 |ga_YAY=3 <!-- Yaypan--> |win_GAZ=1 |draw_GAZ=1 |loss_GAZ= |gf_GAZ=5 |ga_GAZ=2 <!-- Gʻazalkent --> |win_SHU=2 |draw_SHU=1 |loss_SHU= |gf_SHU=5 |ga_SHU=2 <!-- Shoʻrtan --> <!--Jamoa taʼriflari (jadvaldagi vikihavolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] <!--Rules--> |class_rules=1) Ochko; 2) Oʻzaro oʻyinlardagi ochkolar; 3) Oʻzaro oʻyinlardagi gollar farqi; 4) Oʻzaro oʻyinlardagi gollar hisobi; 5) Gol farqi; 6) Urilgan gollar; <!--Kvalifikatsiya va quyi ligaga tushish ustunlari ta'riflari--> |res_col_header=PQR |col_P=green1 |text_P=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 17-aprel | matches_style = FBR |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | match_ARA_BUX = | match_ARA_FAR = | match_ARA_JAY = | match_ARA_KAT = | match_ARA_LOC = 2-0 | match_ARA_MET = | match_ARA_MOB = 0-1 | match_ARA_PAX = | match_ARA_RES = 1-2 | match_ARA_TER = | match_ARA_YAY = | match_ARA_GAZ = | match_ARA_SHU = 4-0 | match_BUX_ARA = 1-3 | match_BUX_FAR = | match_BUX_JAY = | match_BUX_KAT = | match_BUX_LOC = | match_BUX_MET = | match_BUX_MOB = | match_BUX_PAX = | match_BUX_RES = | match_BUX_TER = | match_BUX_YAY = | match_BUX_GAZ = | match_BUX_SHU = | match_FAR_ARA = | match_FAR_BUX = | match_FAR_JAY = 4-0 | match_FAR_KAT = | match_FAR_LOC = | match_FAR_MET = | match_FAR_MOB = | match_FAR_PAX = | match_FAR_RES = | match_FAR_TER = | match_FAR_YAY = | match_FAR_GAZ = | match_FAR_SHU = | match_JAY_ARA = | match_JAY_BUX = | match_JAY_FAR = | match_JAY_KAT = 0-2 | match_JAY_LOC = 0-2 | match_JAY_MET = | match_JAY_MOB = | match_JAY_PAX = | match_JAY_RES = | match_JAY_TER = | match_JAY_YAY = | match_JAY_GAZ = | match_JAY_SHU = | match_KAT_ARA = | match_KAT_BUX = | match_KAT_FAR = | match_KAT_JAY = | match_KAT_LOC = | match_KAT_MET = | match_KAT_MOB = | match_LOK_PAX = | match_KAT_RES = | match_KAT_TER = | match_KAT_YAY = | match_KAT_GAZ = | match_KAT_SHU = 0-2 | match_LOC_ARA = | match_LOC_BUX = | match_LOC_FAR = | match_LOC_JAY = | match_LOC_KAT = | match_LOC_MET = | match_LOC_MOB = | match_LOC_PAX = 1-1 | match_LOC_RES = | match_LOC_TER = | match_LOC_YAY = | match_LOC_GAZ = | match_LOC_SHU = | match_MET_ARA = | match_MET_BUX = | match_MET_FAR = | match_MET_JAY = | match_MET_KAT = | match_MET_LOC = | match_MET_MOB = | match_MET_PAX = | match_MET_RES = 1-1 | match_MET_TER = 3-1 | match_MET_YAY = | match_MET_GAZ = | match_MET_SHU = | match_MOB_ARA = | match_MOB_BUX = | match_MOB_FAR = | match_MOB_JAY = | match_MOB_KAT = | match_MOB_LOC = | match_MOB_MET = | match_MOB_PAX = | match_MOB_RES = | match_MOB_TER = | match_MOB_YAY = | match_MOB_GAZ = 2-2 | match_MOB_SHU = | match_PAX_ARA = | match_PAX_BUX = | match_PAX_FAR = 0-1 | match_PAX_JAY = | match_PAX_KAT = | match_PAX_LOC = | match_PAX_MET = | match_PAX_MOB = | match_PAX_RES = | match_PAX_TER = | match_PAX_YAY = | match_PAX_GAZ = | match_PAX_SHU = | match_RES_ARA = | match_RES_BUX = 1-0 | match_RES_FAR = | match_RES_JAY = | match_RES_KAT = | match_RES_LOC = | match_RES_MET = | match_RES_MOB = | match_RES_PAX = | match_RES_TER = | match_RES_YAY = | match_RES_GAZ = | match_RES_SHU = | match_TER_ARA = | match_TER_BUX = | match_TER_FAR = | match_TER_JAY = | match_TER_KAT = | match_TER_LOC = 0-2 | match_TER_MET = | match_TER_MOB = | match_TER_PAX = | match_TER_RES = | match_TER_YAY = | match_TER_GAZ = | match_TER_SHU = | match_YAY_ARA = | match_YAY_BUX = | match_YAY_FAR = | match_YAY_JAY = | match_YAY_KAT = | match_YAY_LOC = | match_YAY_MET = 1-2 | match_YAY_MOB = | match_YAY_PAX = | match_YAY_RES = | match_YAY_TER = 2-1 | match_YAY_GAZ = | match_YAY_SHU = | match_GAZ_ARA = | match_GAZ_BUX = 3-0 | match_GAZ_FAR = | match_GAZ_JAY = | match_GAZ_KAT = | match_GAZ_LOC = | match_GAZ_MET = | match_GAZ_MOB = | match_GAZ_PAX = | match_GAZ_RES = | match_GAZ_TER = | match_GAZ_YAY = | match_GAZ_SHU = | match_SHU_ARA = | match_SHU_BUX = | match_SHU_FAR = 2-2 | match_SHU_JAY = | match_SHU_KAT = | match_SHU_LOC = | match_SHU_MET = | match_SHU_MOB = 1-0 | match_SHU_PAX = | match_SHU_RES = | match_SHU_TER = | match_SHU_YAY = | match_SHU_GAZ = }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update = 2026-yil 17-aprel |res_ARA = W/W//////////////////////////// |res_BUX = L/L/L/////////////////////////// |res_FAR = W/W/D/////////////////////////// |res_JAY = L/L/L/////////////////////////// |res_KAT = W/L//////////////////////////// |res_LOC = W/D/W/////////////////////////// |res_MET = W/D/W/////////////////////////// |res_MOB = L/D//////////////////////////// |res_PAX = L/D//////////////////////////// |res_RES = L/D/W/////////////////////////// |res_TER = L/L/L/////////////////////////// |res_YAY = L/W//////////////////////////// |res_GAZ = W/D//////////////////////////// |res_SHU = W/W/D/////////////////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br |update= 2026-yil 13-aprel <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU |pos_ARA = 5 /2 |pos_BUX = 14/13 |pos_FAR = 7 /1 |pos_JAY = 13/14 |pos_KAT = 2 /8 |pos_LOC = 3 /5 |pos_MET = 4 /6 |pos_MOB = 11/9 |pos_PAX = 10/11 |pos_RES = 9 /10 |pos_TER = 12/12 |pos_YAY = 8 /7 |pos_GAZ = 1 /4 |pos_SHU = 6 /3 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | color_1 = gold |text_1 = | color_2 = green1 |text_2 = | color_3-4 = green3 |text_3-4 = | color_12 = red3 |text_12 = | color_13 = red3 |text_13 = | color_14 = red3 |text_13 = | color_15 = red3 |text_13 = | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Muzaffar Moʻminov]] [[Yaypan]]nning „[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]“ klubi tarkibida „[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 5-aprel'''). === Gol mualliflari === {{updated|2026-yil 16-aprel holatiga koʻra}} {{Goalscorers |goals= 47 |ongoing=yes |matches= 18 |updated= 2026-yil 17-aprel |3 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Qalmagambetov]] ([[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Abdurahmonov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) |2 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Zulpuqar Kuanishbayev]] ([[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rizo Ayvazov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Pantsulaia]] ([[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sherali Rasulov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Navroʻzbek Iminjonov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Bozorov]] ([[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadyusuf Fayzullayev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) |1 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Suhrobbek Rahimov]] ([[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muharram Abelfazov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodirbek Karimov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodjon Komilov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sanjarbek Zokirov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sirojiddin Bashriddinov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Mirjalol Qosimov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Elbek Otaqulov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Mavlonov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Komiljon Tojiddinov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Branimir Jočić]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Saidumarxon Saidnurullayev]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azim Ahmedov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Qodirbek Mamasov]] ([[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]]) * {{Flagicon|UZB}} {{abbr|Ozodbek Odiljonov}} ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulvosid Soliyev]] ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asilbek Aliyev]] ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Umaraliyev]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muslim Habibullayev]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muzaffar Moʻminov]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Feruzbek Olimov]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyorbek Tojiyev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ozodbek Ibodullayev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Yuriy Klochkov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Joʻrabek Joʻrayev]] ([[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdugʻafur Haydarov]] ([[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Jasur Jumayev (futbolchi)|Jasur Jumayev]] ([[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]) Shoʻrtan jamoasi foydasiga }} === Quruq oʻyin === {{updated|2025-yil 16-aprelda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Shoxrux Eshboʻtayev]] | align="left" |Shoʻrtan |2 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Javohir Maqsudov]] | align="left" |FarDU |2 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Akmal Rahimov]] | align="left" |Lochin |1 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sardor Qobuljonov]] | align="left" |Kattaqoʻrgʻon |1 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Asrorbek Kenjayev]] | align="left" |Gʻazalkent |1 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} Alishan Abutalipov | align="left" |Respublika FA |1 |} === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 13-aprelda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((368+1253+859+7821+335+1142+205)) round 0)}}}} |7 |{{formatnum:{{#expr: (((368+1253+859+7821+335+1142+205)/7) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((7256+581+4231+453+0+1013+568)) round 0)}}}} |7 |{{formatnum:{{#expr: (((7256+581+4231+453+0+1013+568)/7) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((11983+14102)) round 0)}}}} | 14 | {{formatnum:{{#expr: (((11983+14102)/14) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muhlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]]}} |368 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((368)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((368)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]}} |230 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((230)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((230)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]}} |1013 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1013)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1013)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]}} |335 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((335)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((335)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]}} |859 |1285 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((859+1285)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((859+1285)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]}} |568 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((568)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((568)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]}} |4231 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4231)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4231)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]}} |7256 |3251 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7256+3251)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7256+3251)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]]}} |581 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((581)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((581)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]]}} |205 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((205)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((205)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]}} |327 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((327)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((327)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]}} |7821 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7821)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7821)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]}} |1253 |453 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1253+453)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1253+453)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]}} |1142 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1142)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1142)/1) round 0)}}}} |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Oʻzbekiston Pro ligasi mavsumlari}} {{Oʻzbekiston Pro ligasi}} [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] jmpdnflrdes0n1o0b2j68oxv1hwubrf 5997573 5997572 2026-04-17T01:51:16Z AnvarxonM 75105 /* Quruq oʻyin */ 5997573 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | image = [[Fayl:Photo 2024-02-13 13-09-35.jpg|300px]] | caption = | competition = [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | season = 2026-yil (mart-noyabr) | winners = | promoted = | relegated = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | biggest away win = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | highest scoring = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = {{nowrap|}} <br /> {{small|}} | lowest attendance ={{nowrap|}} | average attendance = | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2027]] | updated = 07.01.2026 }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026-йилги Ўзбекистон Про лигаси</nowiki>) – [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan 2-divizion musobaqasi. Ikkinchi divizion klublari oʻrtasida oʻtkaziladigan 35-Oʻzbekiston chempionati<ref>[https://championat.asia/oz/news/pro-liga-2026-ishtirokchilari-organilmoqda Pro liga-2026 ishtirokchilari o'rganilmoqda]</ref>. == Klublar == {{Location map+|Uzbekistan|width=400|float=right|caption=2026-yilgi Oʻzbekiston Pro-ligasidagi uy stadionlari|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Tashkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=42.88635 |long=59.19362 |label=Jayxun}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=42.46667 |long=59.6 |label=Aral}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.37355 |long=71.79786 |label=FarDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.762443 |long=64.420935 |label=BuxDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.571624 |long=69.767568 |label=Gʻazalkent}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.905592 |long=66.261212 |label=Kattaqoʻrgʻon}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.858696 |long=65.808000 |label=Lochin}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.229943 |long=69.270608 |label=Metallurg}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.232069 |long=67.287604 |label=TerDU}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.376500 |long=70.825551 |label=Yaypan}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.618489 |long=66.259296 |label=Shoʻrtan}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label='''Toshkent&nbsp;klublari:'''<br>Olimpik MobiUz<br>Paxtakor Farm<br>Respublika FA}}}} === Murabbiylar va homiylar === {| class="wikitable sortable" !Klub !Murabbiy !Joylashuv !Stadion !Klub homiysi |- |[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral Nukus]] |{{Flagicon|UZB}} [[Vadim Shodimatov]] |[[Nukus]] |NOPSTTM | |- |[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Azamat Sharipov]] |[[Buxoro]] | | |- |[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |{{Flagicon|UZB}} [[Zayniddin Tojiyev]] |[[Gʻazalkent]] |Gʻazalkent stadioni | |- |[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Moyliyev]] |[[Qarshi]] |[[Geolog stadioni]] | |- |[[Jayxun (futbol klubi)|Jayxun]] |{{Flagicon|UZB}} [[Aybek Nurbayev]] |[[Nukus]] |BOʻFA | |- |[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Nishonov]] |[[Toshkent]] |[[Jar (sport majmuasi)|Jar stadioni]] | |- |[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Shavkat Yusupov]] |[[Fargʻona]] |FarDU | |- |[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |{{Flagicon|UZB}} [[Yorqin Nazarov]] |[[Kattaqoʻrgʻon]] |Dinamo | |- |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{Flagicon|UZB}} [[Ilhom Moʻminjonov]] |[[Bekobod]] |[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]] | |- |[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |{{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abdurahmonov]] |[[Toshkent]] | | |- |[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |{{Flagicon|UZB}} [[Jamoliddin Rahmatullayev]] |[[Toshkent]] | | |- |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |{{Flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]] |[[Gʻuzor]] |[[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] | |- |[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Boymatov]] |[[Termiz]] | | |- |[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |{{Flagicon|UZB}} [[Rashid Gʻofurov]] |[[Yaypan]] | | |} == Chet ellik futbolchilar == {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 |- |1 |[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]] |{{Flagicon|TKM}} [[Vepa Jumayev]] |{{Flagicon|RUS}} [[Mark Krasnov]] | | | | |- |2 |[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] | | | | | | |- |3 |[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] | | | | | | |- |4 |[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |{{Flagicon|SLO}} [[Almin Kurtović]] |{{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Pantsulaia]] |{{Flagicon|BRA}} [[Isac Martins Silva]] |{{Flagicon|GHA}} [[Francis Narh]] | | |- |5 |[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] | | | | | | |- |6 |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{Flagicon|SRB}} [[Branimir Jočić]] |{{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] |{{Flagicon|MNE}} [[Armin Bošnjak]] |{{Flagicon|BRA}} [[Maxuel Cássio]] | | |- |7 |[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] | | | | | | |- |8 |[[Paxtakor-2|Paxtakor Farm]] |{{Flagicon|RUS}} [[Stepan Suslov]] | | | | | |- |9 |[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] | | | | | | |- |10 |[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] | | | | | | |- |11 |[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] | | | | | | |- |12 |[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] | | | | | | |- |13 |[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |{{Flagicon|RUS}} [[Ivan Korshunov]] |{{Flagicon|RUS}} [[Timofey Postnikov]] |{{Flagicon|UKR}} [[Ivan Podtinniy]] | | | |- |14 |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] |{{Flagicon|GEO}} [[Beka Xarshiladze]] |{{Flagicon|GEO}} [[Levan Barabadze]] |{{Flagicon|BLR}} [[Roman Vegerya]] |{{Flagicon|RUS}} [[Yuriy Klochkov]] |{{Flagicon|CIV}} [[Muhamed Olawale]] | |} == Turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table|main|style=WDL|source=[http://www.pfl.uz OʻzPFL] <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang --> |team_order= FAR, LOC, MET, SHU, ARA, GAZ, RES, KAT, YAY, PAX, MOB, TER, BUX, JAY, <!--Bu yerda jamoa malakasini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1=A |result2=P <!--Oʻzaro oʻyinlar--> <!--Bu yerda jamoa malakasini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1=P |result2=PO |result3=PO |result4=PO |result5=PO <!--Jamoa natijalarini bu yerda va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi pozitsiyalarni yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 17-aprel |win_ARA=2 |draw_ARA= |loss_ARA= |gf_ARA=5 |ga_ARA=2 <!-- Aral --> |win_BUX= |draw_BUX= |loss_BUX=3 |gf_BUX=1 |ga_BUX=7 <!-- BuxDU --> |win_FAR=2 |draw_FAR=1 |loss_FAR= |gf_FAR=7 |ga_FAR=2 <!-- FarDU--> |win_JAY= |draw_JAY= |loss_JAY=3 |gf_JAY= |ga_JAY=8 <!-- Jayxun --> |win_KAT=1 |draw_KAT= |loss_KAT=1 |gf_KAT=2 |ga_KAT=2 <!-- Kattaqoʻrgʻon --> |win_LOC=2 |draw_LOC=1 |loss_LOC= |gf_LOC=5 |ga_LOC=1 <!-- Lochin --> |win_MET=2 |draw_MET=1 |loss_MET= |gf_MET=6 |ga_MET=3 <!-- Metallurg --> |win_MOB= |draw_MOB=1 |loss_MOB=1 |gf_MOB=2 |ga_MOB=3 <!-- Olimpik MobiUZ --> |win_PAX= |draw_PAX=1 |loss_PAX=1 |gf_PAX=1 |ga_PAX=2 <!-- Paxtakor FM --> |win_RES=1 |draw_RES=1 |loss_RES=1 |gf_RES=3 |ga_RES=3 <!-- Respublika FA --> |win_TER= |draw_TER= |loss_TER=3 |gf_TER=2 |ga_TER=7 <!-- TerDU --> |win_YAY=1 |draw_YAY= |loss_YAY=1 |gf_YAY=3 |ga_YAY=3 <!-- Yaypan--> |win_GAZ=1 |draw_GAZ=1 |loss_GAZ= |gf_GAZ=5 |ga_GAZ=2 <!-- Gʻazalkent --> |win_SHU=2 |draw_SHU=1 |loss_SHU= |gf_SHU=5 |ga_SHU=2 <!-- Shoʻrtan --> <!--Jamoa taʼriflari (jadvaldagi vikihavolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] <!--Rules--> |class_rules=1) Ochko; 2) Oʻzaro oʻyinlardagi ochkolar; 3) Oʻzaro oʻyinlardagi gollar farqi; 4) Oʻzaro oʻyinlardagi gollar hisobi; 5) Gol farqi; 6) Urilgan gollar; <!--Kvalifikatsiya va quyi ligaga tushish ustunlari ta'riflari--> |res_col_header=PQR |col_P=green1 |text_P=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Oʻzbekiston Superligasi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish |col_PO=green2 |text_PO=[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Pley off bosqichi]] ga koʻtarilish }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 17-aprel | matches_style = FBR |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | match_ARA_BUX = | match_ARA_FAR = | match_ARA_JAY = | match_ARA_KAT = | match_ARA_LOC = 2-0 | match_ARA_MET = | match_ARA_MOB = 0-1 | match_ARA_PAX = | match_ARA_RES = 1-2 | match_ARA_TER = | match_ARA_YAY = | match_ARA_GAZ = | match_ARA_SHU = 4-0 | match_BUX_ARA = 1-3 | match_BUX_FAR = | match_BUX_JAY = | match_BUX_KAT = | match_BUX_LOC = | match_BUX_MET = | match_BUX_MOB = | match_BUX_PAX = | match_BUX_RES = | match_BUX_TER = | match_BUX_YAY = | match_BUX_GAZ = | match_BUX_SHU = | match_FAR_ARA = | match_FAR_BUX = | match_FAR_JAY = 4-0 | match_FAR_KAT = | match_FAR_LOC = | match_FAR_MET = | match_FAR_MOB = | match_FAR_PAX = | match_FAR_RES = | match_FAR_TER = | match_FAR_YAY = | match_FAR_GAZ = | match_FAR_SHU = | match_JAY_ARA = | match_JAY_BUX = | match_JAY_FAR = | match_JAY_KAT = 0-2 | match_JAY_LOC = 0-2 | match_JAY_MET = | match_JAY_MOB = | match_JAY_PAX = | match_JAY_RES = | match_JAY_TER = | match_JAY_YAY = | match_JAY_GAZ = | match_JAY_SHU = | match_KAT_ARA = | match_KAT_BUX = | match_KAT_FAR = | match_KAT_JAY = | match_KAT_LOC = | match_KAT_MET = | match_KAT_MOB = | match_LOK_PAX = | match_KAT_RES = | match_KAT_TER = | match_KAT_YAY = | match_KAT_GAZ = | match_KAT_SHU = 0-2 | match_LOC_ARA = | match_LOC_BUX = | match_LOC_FAR = | match_LOC_JAY = | match_LOC_KAT = | match_LOC_MET = | match_LOC_MOB = | match_LOC_PAX = 1-1 | match_LOC_RES = | match_LOC_TER = | match_LOC_YAY = | match_LOC_GAZ = | match_LOC_SHU = | match_MET_ARA = | match_MET_BUX = | match_MET_FAR = | match_MET_JAY = | match_MET_KAT = | match_MET_LOC = | match_MET_MOB = | match_MET_PAX = | match_MET_RES = 1-1 | match_MET_TER = 3-1 | match_MET_YAY = | match_MET_GAZ = | match_MET_SHU = | match_MOB_ARA = | match_MOB_BUX = | match_MOB_FAR = | match_MOB_JAY = | match_MOB_KAT = | match_MOB_LOC = | match_MOB_MET = | match_MOB_PAX = | match_MOB_RES = | match_MOB_TER = | match_MOB_YAY = | match_MOB_GAZ = 2-2 | match_MOB_SHU = | match_PAX_ARA = | match_PAX_BUX = | match_PAX_FAR = 0-1 | match_PAX_JAY = | match_PAX_KAT = | match_PAX_LOC = | match_PAX_MET = | match_PAX_MOB = | match_PAX_RES = | match_PAX_TER = | match_PAX_YAY = | match_PAX_GAZ = | match_PAX_SHU = | match_RES_ARA = | match_RES_BUX = 1-0 | match_RES_FAR = | match_RES_JAY = | match_RES_KAT = | match_RES_LOC = | match_RES_MET = | match_RES_MOB = | match_RES_PAX = | match_RES_TER = | match_RES_YAY = | match_RES_GAZ = | match_RES_SHU = | match_TER_ARA = | match_TER_BUX = | match_TER_FAR = | match_TER_JAY = | match_TER_KAT = | match_TER_LOC = 0-2 | match_TER_MET = | match_TER_MOB = | match_TER_PAX = | match_TER_RES = | match_TER_YAY = | match_TER_GAZ = | match_TER_SHU = | match_YAY_ARA = | match_YAY_BUX = | match_YAY_FAR = | match_YAY_JAY = | match_YAY_KAT = | match_YAY_LOC = | match_YAY_MET = 1-2 | match_YAY_MOB = | match_YAY_PAX = | match_YAY_RES = | match_YAY_TER = 2-1 | match_YAY_GAZ = | match_YAY_SHU = | match_GAZ_ARA = | match_GAZ_BUX = 3-0 | match_GAZ_FAR = | match_GAZ_JAY = | match_GAZ_KAT = | match_GAZ_LOC = | match_GAZ_MET = | match_GAZ_MOB = | match_GAZ_PAX = | match_GAZ_RES = | match_GAZ_TER = | match_GAZ_YAY = | match_GAZ_SHU = | match_SHU_ARA = | match_SHU_BUX = | match_SHU_FAR = 2-2 | match_SHU_JAY = | match_SHU_KAT = | match_SHU_LOC = | match_SHU_MET = | match_SHU_MOB = 1-0 | match_SHU_PAX = | match_SHU_RES = | match_SHU_TER = | match_SHU_YAY = | match_SHU_GAZ = }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update = 2026-yil 17-aprel |res_ARA = W/W//////////////////////////// |res_BUX = L/L/L/////////////////////////// |res_FAR = W/W/D/////////////////////////// |res_JAY = L/L/L/////////////////////////// |res_KAT = W/L//////////////////////////// |res_LOC = W/D/W/////////////////////////// |res_MET = W/D/W/////////////////////////// |res_MOB = L/D//////////////////////////// |res_PAX = L/D//////////////////////////// |res_RES = L/D/W/////////////////////////// |res_TER = L/L/L/////////////////////////// |res_YAY = L/W//////////////////////////// |res_GAZ = W/D//////////////////////////// |res_SHU = W/W/D/////////////////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br |update= 2026-yil 13-aprel <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =ARA |team2 =BUX |team3 =FAR |team4 =JAY |team5 =KAT |team6 =LOC |team7 =MET |team8 =MOB |team9 =PAX |team10=RES |team11=TER |team12=YAY |team13=GAZ |team14=SHU |pos_ARA = 5 /2 |pos_BUX = 14/13 |pos_FAR = 7 /1 |pos_JAY = 13/14 |pos_KAT = 2 /8 |pos_LOC = 3 /5 |pos_MET = 4 /6 |pos_MOB = 11/9 |pos_PAX = 10/11 |pos_RES = 9 /10 |pos_TER = 12/12 |pos_YAY = 8 /7 |pos_GAZ = 1 /4 |pos_SHU = 6 /3 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]] |name_BUX=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]] |name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]] |name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]] |name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]] |name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_MOB=[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]] |name_PAX=[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]] |name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]] |name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]] |name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]] |name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]] |name_SHU=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] | color_1 = gold |text_1 = | color_2 = green1 |text_2 = | color_3-4 = green3 |text_3-4 = | color_12 = red3 |text_12 = | color_13 = red3 |text_13 = | color_14 = red3 |text_13 = | color_15 = red3 |text_13 = | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Muzaffar Moʻminov]] [[Yaypan]]nning „[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]“ klubi tarkibida „[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 5-aprel'''). === Gol mualliflari === {{updated|2026-yil 16-aprel holatiga koʻra}} {{Goalscorers |goals= 47 |ongoing=yes |matches= 18 |updated= 2026-yil 17-aprel |3 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Qalmagambetov]] ([[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Abdurahmonov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) |2 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Zulpuqar Kuanishbayev]] ([[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rizo Ayvazov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Pantsulaia]] ([[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sherali Rasulov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Navroʻzbek Iminjonov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Bozorov]] ([[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadyusuf Fayzullayev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) |1 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Suhrobbek Rahimov]] ([[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muharram Abelfazov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodirbek Karimov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodjon Komilov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sanjarbek Zokirov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sirojiddin Bashriddinov]] ([[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Mirjalol Qosimov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Elbek Otaqulov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Mavlonov]] ([[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Komiljon Tojiddinov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Branimir Jočić]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Saidumarxon Saidnurullayev]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azim Ahmedov]] ([[Metallurg Bekobod|Metallurg]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Qodirbek Mamasov]] ([[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]]) * {{Flagicon|UZB}} {{abbr|Ozodbek Odiljonov}} ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulvosid Soliyev]] ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asilbek Aliyev]] ([[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Umaraliyev]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muslim Habibullayev]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muzaffar Moʻminov]] ([[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Feruzbek Olimov]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyorbek Tojiyev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ozodbek Ibodullayev]] ([[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Yuriy Klochkov]] ([[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Joʻrabek Joʻrayev]] ([[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdugʻafur Haydarov]] ([[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Jasur Jumayev (futbolchi)|Jasur Jumayev]] ([[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]) Shoʻrtan jamoasi foydasiga }} === Quruq oʻyin === {{updated|2025-yil 16-aprelda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Shoxrux Eshboʻtayev]] | align="left" |Shoʻrtan |2 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Javohir Maqsudov]] | align="left" |FarDU |2 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Akmal Rahimov]] | align="left" |Lochin |2 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sardor Qobuljonov]] | align="left" |Kattaqoʻrgʻon |1 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Asrorbek Kenjayev]] | align="left" |Gʻazalkent |1 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} Alishan Abutalipov | align="left" |Respublika FA |1 |} === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 13-aprelda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((368+1253+859+7821+335+1142+205)) round 0)}}}} |7 |{{formatnum:{{#expr: (((368+1253+859+7821+335+1142+205)/7) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((7256+581+4231+453+0+1013+568)) round 0)}}}} |7 |{{formatnum:{{#expr: (((7256+581+4231+453+0+1013+568)/7) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((11983+14102)) round 0)}}}} | 14 | {{formatnum:{{#expr: (((11983+14102)/14) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muhlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral ]]}} |368 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((368)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((368)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]}} |230 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((230)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((230)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]}} |1013 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1013)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1013)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]}} |335 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((335)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((335)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]}} |859 |1285 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((859+1285)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((859+1285)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]}} |568 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((568)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((568)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]}} |4231 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4231)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4231)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]}} |7256 |3251 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7256+3251)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7256+3251)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Olimpik-Farm (futbol klubi)|Olimpik MobiUZ]]}} |581 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((581)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((581)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor FM (futbol klubi)|Paxtakor FM]]}} |205 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((205)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((205)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]}} |327 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((327)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((327)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]}} |7821 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7821)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7821)/1) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]}} |1253 |453 | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1253+453)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1253+453)/2) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]}} |1142 | | | | | | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1142)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1142)/1) round 0)}}}} |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Oʻzbekiston Pro ligasi mavsumlari}} {{Oʻzbekiston Pro ligasi}} [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] rpwo3gbrfo6uzsadorrw4q9dw2oioh6 0 1355449 5997728 5970390 2026-04-17T07:40:53Z IlhomjonM005 77807 5997728 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Moʻgʻol | settlement_type = Qishloq | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = Oʻzbekiston | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = Jizzax viloyati | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = Baxmal tumani }} '''Moʻgʻol''' — [[Jizzax viloyati]] [[Baxmal tumani|Baxmal tumanidagi]] qishloq aholi punkti. U [[Moʻgʻol QFY|Moʻgʻol qishloq fuqarolar yigʻini]] hududida joylashgan. == Etimologiyasi == Toponim etnoykonim hisoblanadi. Nomning asl shakli '''moʻgʻul''' boʻlib, qadimiy turkiy qabilalardan birining nomi bilan bogʻliq. Moʻgʻul soʻzining kelib chiqishi haqida [[Abulgʻoziy Bahodirxon]] o‘zining ''[[Shajarayi turk|Shajarai turk]]'' asarida quyidagicha yozadi: “Asl lafz moʻgʻul mungul turur, avomning tili kelmaslikidin bora-bora moʻgʻul tedilar. Mungning maʼnosi barcha turk tilida qaygʻu demakdur”.<ref>Abulgʻoziy Bahodirxon. ''Shajarai turk''. 1992.</ref> Manbalarga ko‘ra, o‘zbeklarning [[yuz]] urug‘i va qirgʻizlarning ayrim urug‘lari tarkibida ham '''moʻgʻul''' qabilasi mavjud bo‘lgan. Tadqiqotchilar fikricha, ular qadimda Markaziy Osiyoda yashagan va keyinchalik Movarounnahr hududiga kelib, turk hamda qarluq qabilalari bilan yaqin aloqada yashaganlar. Mutaxassislarning taʼkidlashicha, bu etnik guruh nomining Moʻgʻuliston davlati yoki moʻgʻul xalqiga bevosita aloqasi yoʻq. Movarounnahr hududiga kelib joylashgan ayrim turkiy qabilalar alohida etnik birlik sifatida '''moʻgʻul''' nomi bilan atalgan.<ref>Qarshiyeva B. ''Oʻrta Osiyo etnik guruhlari''. 1976.</ref> == Manbalar == <references /> kdkbce32czhr1dcusqlfddrvz1vd0eq 5997729 5997728 2026-04-17T07:41:57Z IlhomjonM005 77807 5997729 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Moʻgʻol | settlement_type = Qishloq | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = Oʻzbekiston | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = Jizzax viloyati | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = Baxmal tumani }} '''Moʻgʻol''' — [[Jizzax viloyati]] [[Baxmal tumani|Baxmal tumanidagi]] qishloq aholi punkti. U [[Moʻgʻol QFY|Moʻgʻol qishloq fuqarolar yigʻini]] hududida joylashgan. == Etimologiyasi == Toponim etnoykonim hisoblanadi. Nomning asl shakli '''moʻgʻul''' boʻlib, qadimiy turkiy qabilalardan birining nomi bilan bogʻliq. Moʻgʻul soʻzining kelib chiqishi haqida [[Abulgʻoziy Bahodirxon]] o‘zining ''[[Shajarayi turk|Shajarai turk]]'' asarida quyidagicha yozadi: “Asl lafz moʻgʻul mungul turur, avomning tili kelmaslikidin bora-bora moʻgʻul tedilar. Mungning maʼnosi barcha turk tilida qaygʻu demakdur”.<ref>Abulgʻoziy Bahodirxon. ''Shajarai turk''. 1992.</ref> Manbalarga ko‘ra, o‘zbeklarning [[yuz|yuz urug‘i]] va qirgʻizlarning ayrim urug‘lari tarkibida ham '''moʻgʻul''' qabilasi mavjud bo‘lgan. Tadqiqotchilar fikricha, ular qadimda Markaziy Osiyoda yashagan va keyinchalik Movarounnahr hududiga kelib, turk hamda qarluq qabilalari bilan yaqin aloqada yashaganlar. Mutaxassislarning taʼkidlashicha, bu etnik guruh nomining Moʻgʻuliston davlati yoki moʻgʻul xalqiga bevosita aloqasi yoʻq. Movarounnahr hududiga kelib joylashgan ayrim turkiy qabilalar alohida etnik birlik sifatida '''moʻgʻul''' nomi bilan atalgan.<ref>Qarshiyeva B. ''Oʻrta Osiyo etnik guruhlari''. 1976.</ref> == Manbalar == <references /> j0tb87d1cz2r2qretm1obcdvwrzgobr 5997818 5997729 2026-04-17T08:16:40Z IlhomjonM005 77807 5997818 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Moʻgʻol | settlement_type = Qishloq | subdivision_type = Mamlakat | subdivision_name = Oʻzbekiston | subdivision_type1 = Viloyat | subdivision_name1 = Jizzax viloyati | subdivision_type2 = Tuman | subdivision_name2 = Baxmal tumani }} '''Moʻgʻol''' — [[Jizzax viloyati]] [[Baxmal tumani|Baxmal tumanidagi]] qishloq aholi punkti. U [[Moʻgʻol QFY|Moʻgʻol qishloq fuqarolar yigʻini]] hududida joylashgan. == Etimologiyasi == Toponim etnoykonim hisoblanadi. Nomning asl shakli '''moʻgʻul''' boʻlib, qadimiy [[Turkiy xalqlar|turkiy qabilalar]]<nowiki/>dan birining nomi bilan bogʻliq. Moʻgʻul soʻzining kelib chiqishi haqida [[Abulgʻoziy Bahodirxon]] o‘zining ''[[Shajarayi turk|Shajarai turk]]'' asarida quyidagicha yozadi: “Asl lafz moʻgʻul mungul turur, avomning tili kelmaslikidin bora-bora moʻgʻul tedilar. Mungning maʼnosi barcha turk tilida qaygʻu demakdur”.<ref>Abulgʻoziy Bahodirxon. ''Shajarai turk''. 1992.</ref> Manbalarga ko‘ra, o‘zbeklarning [[yuz|Juz(yuz) qabilasi]] va qirgʻizlarning ayrim qabilalari tarkibida ham '''''moʻgʻul''' urug‘i'' mavjud bo‘lgan. Tadqiqotchilar fikricha, ular qadimda Markaziy Osiyoda yashagan va keyinchalik Movarounnahr hududiga kelib, turk hamda qarluq qabilalari bilan yaqin aloqada yashaganlar. Ayni qishloq aholisining aksari ham [[Yuz|juzlar]], ulardan tashqari [[Ming|minglar]], [[Turk|turklar]](''shunday ataladigan [[Oʻzbek urugʻlari|o‘zbek urug‘laridan]] biri'') va [[barlos]]<nowiki/>lar ham yashaydi. ''Mutaxassislarning taʼkidlashicha, bu etnik guruh nomining Moʻgʻuliston davlati yoki moʻgʻul xalqiga bevosita aloqasi yoʻq.'' Movarounnahr hududiga kelib joylashgan ayrim '''turkiy qabilalar''' alohida etnik birlik sifatida '''moʻgʻul''' nomi bilan atalgan.<ref>Qarshiyeva B. ''Oʻrta Osiyo etnik guruhlari''. 1976.</ref> == Manbalar == <references /> 985j14wuv1vp6d6e9pp4n164ey9jo5k 102 1359544 5997519 5997289 2026-04-16T16:31:24Z Doctormeee 105908 /* Turkmaniston oyligi doirasida yaratilgan maqolalar */ 5997519 wikitext text/x-wiki ---- „Turkmaniston oyligi“ — „Mavzuli oylik“ loyihasining bir qismi sifatida [[Turkmaniston]], uning aholisi, boy madaniyati, qadimiy tarixi va boshqa sohalariga oid maqolalarni yaratish hamda mavjudlarini boyitish maqsadida tashkil etiladi. Loyiha Oʻzbekcha Vikipediyadagi Turkmaniston haqida yozilgan maqolalardagi boʻshliqlarni toʻldirish, ayniqsa, mintaqadagi [[turkman tili]] va oʻzbek-turkman madaniy aloqalariga, shuningdek, u yerdagi oʻzbek merosiga oid maʼlumotlarni koʻpaytirishni maqsad qilgan. Muddat: 2026-yilning [[1-aprel|1-apreldan]] [[30-aprel|30-aprelgacha.]] Yoʻnalish: Ingliz, turk va rus tillaridagi Vikipediyalardan maʼlumotlarni oʻzbek tiliga mahorat bilan tarjima qilish va ensiklopedik shaklda qilib boyitish tavsiya etiladi. == Ishtirokchilar == Agar siz ushbu loyihada ishtirok etishni istasangiz, quyidagi roʻyxatga oʻz ismingizni qoʻshib qoʻying. Buning uchun shunchaki hash belgisi va toʻrtta tilda '''<nowiki>(#uzb9)</nowiki>''' belgisini yozsangiz kifoya qiladi— sahifani saqlaganingizdan soʻng foydalanuvchi nomingiz avtomatik ravishda paydo boʻladi. Roʻyxatdan oʻtish ramziy maʼnoga ega boʻlib, u loyihada qancha kishi hamkorlik qilishga tayyor ekanligini bilish imkonini beradi. Bu hech qanday majburiyat yuklamaydi va sizga qoʻshimcha vazifalar qoʻymaydi. #[[Foydalanuvchi:Doctormeee|Doctormeee]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Doctormeee|munozara]]) 14:47, 2026-yil 2-aprel (UTC) #[[Foydalanuvchi:Maxamadjonova Muslima|Maxamadjonova Muslima]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Maxamadjonova Muslima|munozara]]) 11:04, 2026-yil 4-aprel (UTC) #[[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:39, 2026-yil 6-aprel (UTC) #[[Foydalanuvchi:Ranoxa|Ranoxa]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ranoxa|munozara]]) 06:19, 2026-yil 6-aprel (UTC) #[[Foydalanuvchi:Mupapap29|Mupapap]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mupapap29|munozara]]) 12:55, 2026-yil 6-aprel (UTC) #[[Foydalanuvchi:Xyrshid|Xurshid]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xurshid|munozara]]) 11:29, 2026-yil 9-aprel (UTC) == Yangi maqolalarni qanday qo‘shish kerak? == Maqolalar boshqa tillardan tarjima bo‘lishi mumkin. Eng muhimi, ular yangi yaratilgan yoki sezilarli darajada boyitilgan hamda sifatli bo‘lishi shart. Oylik davomida tahrir qilinadigan maqolalar quyidagi talablarga javob berishi lozim: * '''Sifati:''' Yangi maqolalarda '''<nowiki>{{Oʻchirishga}}</nowiki>''', '''<nowiki>{{Manbasiz}}</nowiki>''', '''<nowiki>{{AT}}</nowiki>''' kabi muammoli andozalar bo‘lmasligi kerak. * '''Ensiklopedik ahamiyat:''' Maqolaga qo‘shilgan ma’lumotlar [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat|Ensiklopedik ahamiyat qoidalariga]] mos kelishi shart. * '''Tekshiriluvchanlik:''' Yangi maqolalarda albatta Manbalar (<nowiki>{{manbalar}}</nowiki> yoki <nowiki>{{reflist}}</nowiki>) bo‘lishiga e’tibor bering. * '''Betaraflik:''' Maqolalar [[Vikipediya:Betaraf nuqtayi nazar|Betaraf nuqtayi nazar]] asosida yozilishi kerak. Shuningdek, ularni rasmlar bilan boyitish va to‘g‘ri formatlash tavsiya etiladi. '''Ichki havolalar:''' Maqoladagi tushunchalarga ichki havolalar (ko‘k linklar) berishni unutmang. ==== Havolalar va bog‘liqlik ==== Yangi maqola yaratganingizda, boshqa mavjud maqolalardan unga havola berilishiga harakat qiling. Agar maqolaga hech qanday havola olib kelmasa, u "yetim maqola" bo‘lib qoladi va uni boshqalar o‘qishi yoki yaxshilashi ehtimoli kamayadi. Shuningdek, maqolaning boshqa tillardagi variantlarini tekshiring va ularni til bo'limlari (Wikidata) orqali bog‘lang. ==== Munozara va aloqa ==== Loyiha bo‘yicha har qanday savol, taklif yoki e’tirozlaringizni [[Loyiha munozarasi:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi|munozara sahifasida]] qoldirishingiz mumkin. Shuningdek, Turkmaniston oyligi doirasida yaratilgan maqolalarning munozara sahifasiga <code><nowiki>{{Turkmaniston oyligi}}</nowiki></code> andozasini qo‘yish tavsiya etiladi. Bundan tashqari, ushbu oylik [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasida o‘tkazilgani sababli, xohishga ko‘ra <code><nowiki>{{Mavzuli oylik loyihasi}}</nowiki></code> andozasini ham qo‘shish mumkin. Andozalar faqat munozara sahifasiga joylashtiriladi. '''Muhim eslatma:''' O‘zbekcha Vikipediya jamoasi odatda, munozaralarda bevosita ishtirok etmaslikka harakat qiladilar. Bu esa ishtirokchilarning o‘z ustida mustaqil ishlashi, qoidalarni chuqurroq o‘rganishi va natijada maqolalar sifatini yanada yuqori darajaga ko‘tarishini ta’minlash maqsadida yo‘lga qo‘yilgan. Ishtirokchilarning o‘zaro hamkorligi va muammolarni mustaqil hal qilishi maqola sifatini yaxshilashning eng samarali yo‘li deb hisoblanadi. == Loyiha taklifnomasi == Agar ushbu loyihada yordam berishi mumkin bo‘lgan biror foydalanuvchini bilsangiz, uni qutlug‘ maqsad yo‘lida hamkorlikka chorlashingiz mumkin. Buning uchun quyidagi maxsus kodni nusxalab, uning munozara sahifasiga joylashtiring. Biz ishonamizki, siz taklif etgan foydalanuvchilar buyuk ajdodlarimiz — tasavvuf olamining yetuk namoyandasi Xoja Ahmad Yassaviy vorislari, turkman adabiyotining yorqin yulduzi Maxtumquli, buyuk olim Abu Rayhon Beruniy va Sulton Sanjar kabi siymolar yashab o‘tgan, ularning o‘chmas izlari qolgan Turkmaniston zamini haqida maqolalar yaratishga albatta o‘z qiziqishlarini bildiradilar. {| style="background-color: #B2FFFF; border: 4px solid #1CAC78" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Flag and Emblem of Turkmenistan.png|211px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''[[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi|Turkmaniston oyligiga taklifnoma!]]''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- Hurmatli vikipediya tahrirchisi! Sizni O‘zbekcha Vikipediyada o‘tkazilayotgan Mavzuli oylik doirasidagi „Turkmaniston oyligi“ loyihasida ishtirok etishga taklif qilamiz. Agar ushbu loyiha doirasida yangi maqolalar yaratish yoki mavjudlarini boyitish niyatida bo‘lsangiz, marhamat, o‘z ismingizni ishtirokchilar ro‘yxatiga qo‘shib qo‘ying. Ishtirokingiz va hissangiz uchun oldindan tashakkur! <nowiki>~~~~</nowiki> |} == Mukofotlar == {| style="border: 5px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#aaffaa}}};" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:BoNM - Turkmenistan Hires.png|100px]]|[[File:BoNM - Turkmenistan Hires.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Turkmaniston ordeni''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | „Turkmaniston oyligi“ loyihasidagi faol ishtiroki va Oʻzbekcha Vikipediyani boyitishga qoʻshgan munosib hissasi uchun taqdirlanadi. |} Turkmaniston oyligi loyihasi doirasida 5 ta va undan ortiq maqola yaratgan har bir foydalanuvchiga loyiha tashkilotchilari tomonidan „Turkmaniston ordeni“ topshiriladi. Ordenni qoʻlga kiritish uchun yaratilgan maqola ensiklopedik ahamiyatga ega boʻlishi lozim. Har bir maqolaning hajmi kamida 3 000 bayt boʻlishi shart. Maʼlumotlarni tasdiqlovchi kamida bitta ishonchli manba boʻlishi majburiydir. Fidoyilik koʻrsating va oʻzbekcha Vikipediyadagi „Turkmaniston ordeni“ sohibiga aylaning! == Turkmaniston oyligi doirasida yaratilgan maqolalar == Siz ushbu boʻlimga oʻzingiz yaratgan maqolalarni qoʻshib boring. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Ishtirokchi !class=unsortable|Yangi maqola !Umumiy<br />maqolalar<br />soni |- |{{u|Doctormeee}} |Kishilar: [[Sahat Muradow]] • [[Awdy Kulyýew]] • [[Aksoltan Ataýewa]] • [[Ýaýlym Berdiýew]] • [[Begenç Gündogdyýew]] • [[Annagül Annagulyýewa]] • [[Şamuhammet Durdylyýew]] Sogʻliqni saqlash: [[Turkmanistonda salomatlik]] • [[Turkmanistonda sogliqni saqlash]] • [[Xalqaro travmatologiya markazi]] • [[Onkologiya markazi (Ashxobod)]] • [[Xalqaro koʻz kasalliklarini davolash markazi]] Madaniyat: [[Ashxobod (kinoteatr)]] • [[Turkman adabiyoti]] Taʼlim: [[Turkmaniston qishloq xoʻjaligi universiteti]] • [[Turkman davlat tibbiyot universiteti]] • [[Turkman milliy konservatoriyasi]] • [[Turkmaniston mudofaa vazirligi harbiy instuituti]] |18 |- |[[Foydalanuvchi:Mupapap29|Mupapap]] |[[Ashxobod velotreki]]•[[Turkmaniston teleminorasi]]•[[Ashxobod temiryoʻl stansiyasi]]•[[Ruhyýet saroyi]]•[[Betaraflik yodgorligi]]•[[Alp Arslon nomidagi Milliy drama teatri]] |6 |- |- |{{u|Maxamadjonova Muslima}} |[[Goʻkdepe,Turkmaniston]] • [[Turkmaniston Konstitutsiyasi]] |2 |- |- |[[Foydalanuvchi:Lochinovamarjona|Marjona]] |[[Turkmanistonda ruhiy salomatlik]] |1 |- |[[Foydalanuvchi:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] |[[Mustaqillik yodgorligi (Turkmaniston)]] • [[Berkarar]] • [[Turkmanistonda vaqt]] [[Gara Altyn (futbol klubi)]] |4 |- |[[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] |[[Turkmaniston viloyatlari]] • [[Bayramali tumani]] • [[Taxtabozor tumani]] • [[Turkmaniston Vazirlar Mahkamasi]] • [[Turkmaniston Milliy xavfsizlik vazirligi]] • [[Turkmaniston kubogi]] • [[Murgʻob tumani (Turkmaniston)]] • [[Sakarchaga tumani]] • [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] • [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] • [[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] • [[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] • [[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] |13 |- |[[Foydalanuvchi:AnvarxonM|AnvarxonM]] |[[Turkmaniston Superkubogi]] • [[Şagadam (futbol klubi)]] • [[Bagtiyarlik-Lebap (futbol klubi)]] • [[Buzmeyin (futbol klubi)]] • [[Gazchi (futbol klubi)]] • [[Energetik Mary (futbol klubi)]] • [[Xazina (futbol klubi)]] • [[Turkmaniston futbol federatsiyasi]] • [[Turkmanistonda futbol]] |9 |- |[[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]] |[[Turkmanistonda taʼlim]] |1 |- |} == Turkmaniston oyligi doirasida yaratilgan andozalar == Siz ushbu boʻlimga oʻzingiz yaratgan andozalarni qoʻshib boring. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Ishtirokchi !class=unsortable|Yangi andoza !Umumiy<br />andozalar<br />soni |- |{{u|Janob Mirzaolim}} |[[Andoza:Turkmaniston siyosati]] • |1 |- |} == Turkmaniston oyligi doirasida yaxshilangan maqolalar == Siz ushbu boʻlimga oʻzingiz tahrirlangan maqolalarni qoʻshib boring. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Ishtirokchi !class=unsortable|Tahrirlangan maqola !Umumiy<br />maqolalar<br />soni |- |{{u|Janob Mirzaolim}} |[[Bolqon viloyati]] • |1 |- |} == Roʻyxatlar == {{colbegin||18em}} * [[Turkmaniston qushlari roʻyxati]] ([[:en:List of birds of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston muzeylari roʻyxati]] ([[:en:List of museums in Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston oliy oʻquv yurtlari roʻyxati]] ([[:en:List of universities in Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston daryolari roʻyxati]] ([[:en:List of rivers of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston yetakchilari roʻyxati]] ([[:en:List of leaders of Turkmenistan]]) * [[UNESCOning Turkmanistondagi Butunjahon merosi roʻyxati]] ([[:en:List of World Heritage Sites in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistondagi shahar, shaharcha va qishloqlar roʻyxati]] ([[:en:List of cities, towns and villages in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistondagi futbol stadionlari roʻyxati]] ([[:en:List of football stadiums in Turkmenistan]]) * [[Olimpiadada Turkmaniston bayroqdorlari roʻyxati]] ([[:en:List of flag bearers for Turkmenistan at the Olympics]]) * [[Turkmanistondagi temir yo‘l stansiyalari roʻyxati]] ([[:en:List of railway stations in Turkmenistan]]) {{colend}} == Tarix == {{colbegin||18em}} * [[Turkmaniston tarixi]] ([[:ru:История Туркменистана]]) * [[Kerki bekligi]] ([[:ru:Керкинское бекство]]) * [[Kaspiyorti fronti]] ([[:ru:Закаспийский фронт (Гражданская война)]]) * [[Turkmanlashtirish]] ([[:en:Turkmenization]]) * [[Turkmaniston kommunistik partiyasi]] ([[:en:Коммунистическая партия Туркменистана]]) * [[Turkman sovet ensiklopediyasi]] ([[:ru:Туркменская советская энциклопедия]]) * [[Turkmaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi bayrogʻi]] ([[:en:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic]]) * [[Malleson missiyasi]] ([[:en:Malleson mission]]) * [[Gökdepe jangi]] ([[:en:Battle of Geok Tepe]]) * [[Kushka jangi]] ([[:ru:Бой на Кушке]], [[:en:Panjdeh incident]]) * [[Yoz madaniyati]] ([[:en:Yaz culture]]) * [[Betaraflik kuni]] ([[:en:Day of Neutrality]]) * [[Xiva xonligida qul savdosi]] ([[:en:Khivan slave trade]]) * [[2000-yilgi Turkmaniston zilzilasi]] ([[:en:2000 Turkmenistan earthquake]]) * [[Marv jangi (1221)]] ([[:en:Siege of Merv (1221)]]) {{colend}} == Geografiya == {{colbegin||18em}} * [[Bodxiz-Qorabel chalachoʻli]] ([[:en:Badghyz and Karabil semi-desert]]) * [[Turkmaniston geografiyasi]] ([[:en:Geography of Turkmenistan]]) * [[Ashxobod hayvonot bogʻi]] ([[:en:Ashgabat Zoo]]) * [[Repetek qoʻriqxonasi]] ([[:en:Repetek Biosphere State Reserve]]) * [[Kopetdogʻ qoʻriqxonasi]] ([[:ru:Копетдагский заповедник]]) * [[Gökdepe]] ([[:en:Gökdepe]]) * [[Qoraboʻgʻoz]] ([[:en:Garabogaz]]) * [[1895-yilgi Bolxon zilzilasi]] ([[:en:1895 Balkan earthquake]]) * [[1929-yilgi Kopetdogʻ zilzilasi]] ([[:en:]]) * [[Dinozavrlar platosi]] ([[:en:Dinosaur Plateau]]) * [[Hovuzxon suv ombori]] ([[:ru:Хаузханское водохранилище]]) * [[Mahtumquli Firogʻiy istirohat bogʻi]] ([[:en:Magtymguly Pyragy Cultural Park Complex]]) * [[Ashxobod botanika bogʻi]] ([[:en:Ashgabat Botanical Garden]]) * [[Turkmanistonda vaqt]] ([[:en:Time in Turkmenistan]]) * [[Qoplonqir qoʻriqxonasi]] ([[:ru:Капланкырский заповедник]]) {{colend}} == Siyosat == {{colbegin||18em}} * [[Turkmaniston tashqi siyosati]] ([[:en:Foreign relations of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston davlat tuzumi]] ([[:en:Politics of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Konstitutsiyasi]] ([[:en:Constitution of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Vazirlar Mahkamasi]] ([[:en:Cabinet of Ministers (Turkmenistan)]]) * [[Turkmaniston Majlisi]] ([[:en:Assembly of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Davlat Xavfsizlik Kengashi]] ([[:en:State Security Council of Turkmenistan]]) * [[Turkmanistonda inson huquqlari]] ([[:en:Human rights in Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Agrar partiyasi]] ([[:ru:Аграрная партия Туркменистана]]) * [[Turkmaniston Demokratik partiyasi]] ([[:en:Democratic Party of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Xalq Maslahati]] ([[:en:People's Council of Turkmenistan]]) {{colend}} == Iqtisod == {{colbegin||18em}} *[[Turkmaniston iqtisodiyoti]] ([[:en:Economy of Turkmenistan]]) *[[Turkmaniston moliya va iqtisodiyot vazirligi]] ([[:en:Ministry of Finance (Turkmenistan)]]) *[[Turkmanistonda baliqchilik sanoati]] ([[:en:Fishing industry in Turkmenistan]]) *[[Turkmanistonda neft va tabiiy gazni qayta ishlash]] ([[:en:Oil and natural gas refining in Turkmenistan]]) *[[Turkmanistonda korrupsiya]] ([[:en:Corruption in Turkmenistan]]) *[[Turkmanistonda qishloq xoʻjaligi]] ([[:en:Agriculture in Turkmenistan]]) *[[Halkbank (Turkmaniston)]] ([[:en:Halkbank (Turkmenistan)]]) *[[Türkmennebit]] ([[:en:Türkmennebit]]) *[[Altyn Asyr]] ([[:en:Altyn Asyr (mobile operator)]]) *[[Altyn Asyr bozori]] ([[:en:Altyn Asyr Bazaar]]) {{colend}} == Sport == {{colbegin||18em}} * [[Turkmaniston Superkubogi]] ([[:en:Turkmenistan Super Cup]]) * [[Balkan Botevgrad (futbol klubi)]] ([[:en:FC Balkan Botevgrad]]) * [[Energetik Mary (futbol klubi)]] ([[:en:FC Energetik Mary]]) * [[Gara Altyn (futbol klubi)]] ([[:en:FC Gara Altyn]]) * [[Bagtiyarlik-Lebap (futbol klubi)]] ([[:en:FC Bagtyyarlyk-Lebap]]) * [[Şagadam (futbol klubi)]] ([[:en:Şagadam FK]]) {{colend}} == Bino va inshootlar == {{colbegin||18em}} * [[Ashxobod velotreki]] ([[:en:Ashgabat Velodrome]]) * [[Ashxobod temiryoʻl stansiyasi]] ([[:en:Ashgabat railway station]]) * [[Ruhyýet saroyi]] ([[:en:Ruhyýet Palace]]) * [[Betaraflik yodgorligi]] ([[:en:Neutrality Monument]]) * [[Turkmaniston teleminorasi]] ([[:en:Turkmenistan Tower]]) * [[Mustaqillik yodgorligi (Turkmaniston)]] ([[:en:Independence Monument (Turkmenistan)]]) * [[Alp Arslon nomidagi Milliy drama teatri]] ([[:en:Alp Arslan National Drama Theatre]]) * [[Turkmaniston davlat kutubxonasi]] ([[:ru:Государственная библиотека Туркменистана]]) * [[Avliyo Aleksandr Nevskiy cherkovi]] ([[:en:St. Alexander Nevsky Church, Ashgabat]]) * [[Berkarar]] ([[:en:Berkarar]]) {{colend}} == Madaniyat == {{colbegin||18em}} * [[Ashxobod (kinoteatr)]] ([[:en:Ashgabat cinema]]) * [[Turkmaniston kinosi]] ([[:en:Cinema of Turkmenistan]]) * [[Karakum]] ([[:en:Karakum (film)]]) * [[Gelin]] ([[:en:Daughter-In-Law]]) * [[Turkman oshxonasi]] ([[:en:Turkmen cuisine]]) * [[Turkman adabiyoti]] ([[:en:Turkmen literature]]) * [[Turkmaniston musiqasi]] ([[:en:Music of Turkmenistan]]) * [[Ishlekli]] ([[:en:Ishlykly]]) * [[Turkmanistonda ommaviy axborot vositalari]] ([[:en:Mass media in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistonda televideniye]] ([[:en:Television in Turkmenistan]]) {{colend}} == Kishilar == {{colbegin||18em}} * [[Sahat Muradow]] ([[:en:Sakhat Muradov]]) * [[Awdy Kulyýew]] ([[:en:Awdy Kulyýew]]) * [[Aksoltan Ataýewa]] ([[:ru:Атаева, Аксолтан Тореевна]]) * [[Rejepbaý Arazow]] ([[:en:Rejepbaý Arazow]]) * [[Ýaýlym Berdiýew]] ([[:en:Ýaýlym Berdiýew]]) * [[Begenç Gündogdyýew]] ([[:en:Begenç Gündogdyýew]]) * [[Hojaguly Narlyýew]] ([[:ru:Нарлиев, Ходжакули]]) * [[Şamuhammet Durdylyýew]] ([[:en:Shamuhammet Durdylyyev]]) * [[Gülşat Mämmedowa]] ([[:ru:Маммедова, Гульшат Сахыевна]]) * [[Annagül Annagulyýewa]] ([[:ru:Аннакулиева, Аннагуль Аннамурадовна]]) * [[Gurbannazar Ezizow]] ([[:en:Gurbannazar Ezizow]]) * [[Dünýägözel Gulmanowa]] ([[:en:Dünýägözel Gulmanowa]]) * [[Jānis Mežlauks]] ([[:ru:Межлаук, Иван Иванович]]) * [[Muhammetnazar Gapurow]] ([[:ru:Гапуров, Мухамедназар Гапурович]]) {{colend}} == Taʼlim == {{colbegin||18em}} * [[Turkmanistonda taʼlim]] ([[:en:Education in Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston axborot av telekommunikatsiyalar instituti]] ([[:en:Institute of Telecommunications and Informatics of Turkmenistan]]) * [[Turkman milliy konservatoriyasi]] ([[:en:Turkmen National Conservatory]]) * [[Turkmaniston jismoniy tarbiya va sport instituti]] ([[:en:Turkmen State Institute of Physical Education and Sports]]) * [[Turkmaniston qishloq xoʻjaligi universiteti]] ([[:en:Turkmen Agricultural University]]) * [[Turkman davlat tibbiyot universiteti]] ([[:en:Turkmen State Medical University]]) * [[Turkmaniston mudofaa vazirligi harbiy instuituti]] ([[:en:Military Institute of the Ministry of Defense of Turkmenistan]]) * [[Xalqaro turkman-turk universiteti]] ([[:ru:Международный туркмено-турецкий университет]]) * [[Turkmaniston TIV Xalqaro munosabatlar instituti]] ([[:ru:Институт международных отношений МИД Туркменистана]]) * [[Berdimuhamed Annaýew nomidagi harbiy maktab]] ([[:en:Berdimuhamed Annayev 1st Specialized Military School]]) {{colend}} == Sogʻliqni saqlash == {{colbegin||18em}} * [[Turkmanistonda sogliqni saqlash]] ([[:en:Healthcare in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistonda salomatlik]] ([[:en:Health in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistonda ruhiy salomatlik]] ([[:en:Mental health in Turkmenistan]]) * [[Xalqaro travmatologiya markazi]] ([[:ru:Международный центр травматологии]]) * [[Onkologiya markazi (Ashxobod)]] ([[:ru:Онкологический центр (Ашхабад)]] * [[Xalqaro koʻz kasalliklarini davolash markazi]] ([[:ru:Международный центр лечения глазных болезней]]) {{colend}} == Havolalar == {{Loyiha:Mavzuli oylik/Yangi oyliklarni tanlash/Navigatsion andozasi}} {{Loyiha:Mavzuli oylik/Navigatsion andozasi}} 9kvh9uj7nwc9axk58dwkj64tan33izp 5997658 5997519 2026-04-17T06:04:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Turkmaniston oyligi doirasida yaratilgan maqolalar */ 5997658 wikitext text/x-wiki ---- „Turkmaniston oyligi“ — „Mavzuli oylik“ loyihasining bir qismi sifatida [[Turkmaniston]], uning aholisi, boy madaniyati, qadimiy tarixi va boshqa sohalariga oid maqolalarni yaratish hamda mavjudlarini boyitish maqsadida tashkil etiladi. Loyiha Oʻzbekcha Vikipediyadagi Turkmaniston haqida yozilgan maqolalardagi boʻshliqlarni toʻldirish, ayniqsa, mintaqadagi [[turkman tili]] va oʻzbek-turkman madaniy aloqalariga, shuningdek, u yerdagi oʻzbek merosiga oid maʼlumotlarni koʻpaytirishni maqsad qilgan. Muddat: 2026-yilning [[1-aprel|1-apreldan]] [[30-aprel|30-aprelgacha.]] Yoʻnalish: Ingliz, turk va rus tillaridagi Vikipediyalardan maʼlumotlarni oʻzbek tiliga mahorat bilan tarjima qilish va ensiklopedik shaklda qilib boyitish tavsiya etiladi. == Ishtirokchilar == Agar siz ushbu loyihada ishtirok etishni istasangiz, quyidagi roʻyxatga oʻz ismingizni qoʻshib qoʻying. Buning uchun shunchaki hash belgisi va toʻrtta tilda '''<nowiki>(#uzb9)</nowiki>''' belgisini yozsangiz kifoya qiladi— sahifani saqlaganingizdan soʻng foydalanuvchi nomingiz avtomatik ravishda paydo boʻladi. Roʻyxatdan oʻtish ramziy maʼnoga ega boʻlib, u loyihada qancha kishi hamkorlik qilishga tayyor ekanligini bilish imkonini beradi. Bu hech qanday majburiyat yuklamaydi va sizga qoʻshimcha vazifalar qoʻymaydi. #[[Foydalanuvchi:Doctormeee|Doctormeee]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Doctormeee|munozara]]) 14:47, 2026-yil 2-aprel (UTC) #[[Foydalanuvchi:Maxamadjonova Muslima|Maxamadjonova Muslima]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Maxamadjonova Muslima|munozara]]) 11:04, 2026-yil 4-aprel (UTC) #[[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:39, 2026-yil 6-aprel (UTC) #[[Foydalanuvchi:Ranoxa|Ranoxa]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ranoxa|munozara]]) 06:19, 2026-yil 6-aprel (UTC) #[[Foydalanuvchi:Mupapap29|Mupapap]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mupapap29|munozara]]) 12:55, 2026-yil 6-aprel (UTC) #[[Foydalanuvchi:Xyrshid|Xurshid]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xurshid|munozara]]) 11:29, 2026-yil 9-aprel (UTC) == Yangi maqolalarni qanday qo‘shish kerak? == Maqolalar boshqa tillardan tarjima bo‘lishi mumkin. Eng muhimi, ular yangi yaratilgan yoki sezilarli darajada boyitilgan hamda sifatli bo‘lishi shart. Oylik davomida tahrir qilinadigan maqolalar quyidagi talablarga javob berishi lozim: * '''Sifati:''' Yangi maqolalarda '''<nowiki>{{Oʻchirishga}}</nowiki>''', '''<nowiki>{{Manbasiz}}</nowiki>''', '''<nowiki>{{AT}}</nowiki>''' kabi muammoli andozalar bo‘lmasligi kerak. * '''Ensiklopedik ahamiyat:''' Maqolaga qo‘shilgan ma’lumotlar [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat|Ensiklopedik ahamiyat qoidalariga]] mos kelishi shart. * '''Tekshiriluvchanlik:''' Yangi maqolalarda albatta Manbalar (<nowiki>{{manbalar}}</nowiki> yoki <nowiki>{{reflist}}</nowiki>) bo‘lishiga e’tibor bering. * '''Betaraflik:''' Maqolalar [[Vikipediya:Betaraf nuqtayi nazar|Betaraf nuqtayi nazar]] asosida yozilishi kerak. Shuningdek, ularni rasmlar bilan boyitish va to‘g‘ri formatlash tavsiya etiladi. '''Ichki havolalar:''' Maqoladagi tushunchalarga ichki havolalar (ko‘k linklar) berishni unutmang. ==== Havolalar va bog‘liqlik ==== Yangi maqola yaratganingizda, boshqa mavjud maqolalardan unga havola berilishiga harakat qiling. Agar maqolaga hech qanday havola olib kelmasa, u "yetim maqola" bo‘lib qoladi va uni boshqalar o‘qishi yoki yaxshilashi ehtimoli kamayadi. Shuningdek, maqolaning boshqa tillardagi variantlarini tekshiring va ularni til bo'limlari (Wikidata) orqali bog‘lang. ==== Munozara va aloqa ==== Loyiha bo‘yicha har qanday savol, taklif yoki e’tirozlaringizni [[Loyiha munozarasi:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi|munozara sahifasida]] qoldirishingiz mumkin. Shuningdek, Turkmaniston oyligi doirasida yaratilgan maqolalarning munozara sahifasiga <code><nowiki>{{Turkmaniston oyligi}}</nowiki></code> andozasini qo‘yish tavsiya etiladi. Bundan tashqari, ushbu oylik [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasida o‘tkazilgani sababli, xohishga ko‘ra <code><nowiki>{{Mavzuli oylik loyihasi}}</nowiki></code> andozasini ham qo‘shish mumkin. Andozalar faqat munozara sahifasiga joylashtiriladi. '''Muhim eslatma:''' O‘zbekcha Vikipediya jamoasi odatda, munozaralarda bevosita ishtirok etmaslikka harakat qiladilar. Bu esa ishtirokchilarning o‘z ustida mustaqil ishlashi, qoidalarni chuqurroq o‘rganishi va natijada maqolalar sifatini yanada yuqori darajaga ko‘tarishini ta’minlash maqsadida yo‘lga qo‘yilgan. Ishtirokchilarning o‘zaro hamkorligi va muammolarni mustaqil hal qilishi maqola sifatini yaxshilashning eng samarali yo‘li deb hisoblanadi. == Loyiha taklifnomasi == Agar ushbu loyihada yordam berishi mumkin bo‘lgan biror foydalanuvchini bilsangiz, uni qutlug‘ maqsad yo‘lida hamkorlikka chorlashingiz mumkin. Buning uchun quyidagi maxsus kodni nusxalab, uning munozara sahifasiga joylashtiring. Biz ishonamizki, siz taklif etgan foydalanuvchilar buyuk ajdodlarimiz — tasavvuf olamining yetuk namoyandasi Xoja Ahmad Yassaviy vorislari, turkman adabiyotining yorqin yulduzi Maxtumquli, buyuk olim Abu Rayhon Beruniy va Sulton Sanjar kabi siymolar yashab o‘tgan, ularning o‘chmas izlari qolgan Turkmaniston zamini haqida maqolalar yaratishga albatta o‘z qiziqishlarini bildiradilar. {| style="background-color: #B2FFFF; border: 4px solid #1CAC78" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Flag and Emblem of Turkmenistan.png|211px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''[[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi|Turkmaniston oyligiga taklifnoma!]]''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- Hurmatli vikipediya tahrirchisi! Sizni O‘zbekcha Vikipediyada o‘tkazilayotgan Mavzuli oylik doirasidagi „Turkmaniston oyligi“ loyihasida ishtirok etishga taklif qilamiz. Agar ushbu loyiha doirasida yangi maqolalar yaratish yoki mavjudlarini boyitish niyatida bo‘lsangiz, marhamat, o‘z ismingizni ishtirokchilar ro‘yxatiga qo‘shib qo‘ying. Ishtirokingiz va hissangiz uchun oldindan tashakkur! <nowiki>~~~~</nowiki> |} == Mukofotlar == {| style="border: 5px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#aaffaa}}};" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:BoNM - Turkmenistan Hires.png|100px]]|[[File:BoNM - Turkmenistan Hires.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Turkmaniston ordeni''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | „Turkmaniston oyligi“ loyihasidagi faol ishtiroki va Oʻzbekcha Vikipediyani boyitishga qoʻshgan munosib hissasi uchun taqdirlanadi. |} Turkmaniston oyligi loyihasi doirasida 5 ta va undan ortiq maqola yaratgan har bir foydalanuvchiga loyiha tashkilotchilari tomonidan „Turkmaniston ordeni“ topshiriladi. Ordenni qoʻlga kiritish uchun yaratilgan maqola ensiklopedik ahamiyatga ega boʻlishi lozim. Har bir maqolaning hajmi kamida 3 000 bayt boʻlishi shart. Maʼlumotlarni tasdiqlovchi kamida bitta ishonchli manba boʻlishi majburiydir. Fidoyilik koʻrsating va oʻzbekcha Vikipediyadagi „Turkmaniston ordeni“ sohibiga aylaning! == Turkmaniston oyligi doirasida yaratilgan maqolalar == Siz ushbu boʻlimga oʻzingiz yaratgan maqolalarni qoʻshib boring. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Ishtirokchi !class=unsortable|Yangi maqola !Umumiy<br />maqolalar<br />soni |- |{{u|Doctormeee}} |Kishilar: [[Sahat Muradow]] • [[Awdy Kulyýew]] • [[Aksoltan Ataýewa]] • [[Ýaýlym Berdiýew]] • [[Begenç Gündogdyýew]] • [[Annagül Annagulyýewa]] • [[Şamuhammet Durdylyýew]] Sogʻliqni saqlash: [[Turkmanistonda salomatlik]] • [[Turkmanistonda sogliqni saqlash]] • [[Xalqaro travmatologiya markazi]] • [[Onkologiya markazi (Ashxobod)]] • [[Xalqaro koʻz kasalliklarini davolash markazi]] Madaniyat: [[Ashxobod (kinoteatr)]] • [[Turkman adabiyoti]] Taʼlim: [[Turkmaniston qishloq xoʻjaligi universiteti]] • [[Turkman davlat tibbiyot universiteti]] • [[Turkman milliy konservatoriyasi]] • [[Turkmaniston mudofaa vazirligi harbiy instuituti]] |18 |- |[[Foydalanuvchi:Mupapap29|Mupapap]] |[[Ashxobod velotreki]]•[[Turkmaniston teleminorasi]]•[[Ashxobod temiryoʻl stansiyasi]]•[[Ruhyýet saroyi]]•[[Betaraflik yodgorligi]]•[[Alp Arslon nomidagi Milliy drama teatri]] |6 |- |- |{{u|Maxamadjonova Muslima}} |[[Goʻkdepe,Turkmaniston]] • [[Turkmaniston Konstitutsiyasi]] |2 |- |- |[[Foydalanuvchi:Lochinovamarjona|Marjona]] |[[Turkmanistonda ruhiy salomatlik]] |1 |- |[[Foydalanuvchi:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] |[[Mustaqillik yodgorligi (Turkmaniston)]] • [[Berkarar]] • [[Turkmanistonda vaqt]] • [[Gara Altyn (futbol klubi)]] • [[Rejepbaý Arazow]] |4 |- |[[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] |[[Turkmaniston viloyatlari]] • [[Bayramali tumani]] • [[Taxtabozor tumani]] • [[Turkmaniston Vazirlar Mahkamasi]] • [[Turkmaniston Milliy xavfsizlik vazirligi]] • [[Turkmaniston kubogi]] • [[Murgʻob tumani (Turkmaniston)]] • [[Sakarchaga tumani]] • [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] • [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] • [[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] • [[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] • [[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Turkmaniston Yokari ligasi]] |13 |- |[[Foydalanuvchi:AnvarxonM|AnvarxonM]] |[[Turkmaniston Superkubogi]] • [[Şagadam (futbol klubi)]] • [[Bagtiyarlik-Lebap (futbol klubi)]] • [[Buzmeyin (futbol klubi)]] • [[Gazchi (futbol klubi)]] • [[Energetik Mary (futbol klubi)]] • [[Xazina (futbol klubi)]] • [[Turkmaniston futbol federatsiyasi]] • [[Turkmanistonda futbol]] |9 |- |[[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]] |[[Turkmanistonda taʼlim]] |1 |- |} == Turkmaniston oyligi doirasida yaratilgan andozalar == Siz ushbu boʻlimga oʻzingiz yaratgan andozalarni qoʻshib boring. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Ishtirokchi !class=unsortable|Yangi andoza !Umumiy<br />andozalar<br />soni |- |{{u|Janob Mirzaolim}} |[[Andoza:Turkmaniston siyosati]] • |1 |- |} == Turkmaniston oyligi doirasida yaxshilangan maqolalar == Siz ushbu boʻlimga oʻzingiz tahrirlangan maqolalarni qoʻshib boring. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Ishtirokchi !class=unsortable|Tahrirlangan maqola !Umumiy<br />maqolalar<br />soni |- |{{u|Janob Mirzaolim}} |[[Bolqon viloyati]] • |1 |- |} == Roʻyxatlar == {{colbegin||18em}} * [[Turkmaniston qushlari roʻyxati]] ([[:en:List of birds of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston muzeylari roʻyxati]] ([[:en:List of museums in Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston oliy oʻquv yurtlari roʻyxati]] ([[:en:List of universities in Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston daryolari roʻyxati]] ([[:en:List of rivers of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston yetakchilari roʻyxati]] ([[:en:List of leaders of Turkmenistan]]) * [[UNESCOning Turkmanistondagi Butunjahon merosi roʻyxati]] ([[:en:List of World Heritage Sites in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistondagi shahar, shaharcha va qishloqlar roʻyxati]] ([[:en:List of cities, towns and villages in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistondagi futbol stadionlari roʻyxati]] ([[:en:List of football stadiums in Turkmenistan]]) * [[Olimpiadada Turkmaniston bayroqdorlari roʻyxati]] ([[:en:List of flag bearers for Turkmenistan at the Olympics]]) * [[Turkmanistondagi temir yo‘l stansiyalari roʻyxati]] ([[:en:List of railway stations in Turkmenistan]]) {{colend}} == Tarix == {{colbegin||18em}} * [[Turkmaniston tarixi]] ([[:ru:История Туркменистана]]) * [[Kerki bekligi]] ([[:ru:Керкинское бекство]]) * [[Kaspiyorti fronti]] ([[:ru:Закаспийский фронт (Гражданская война)]]) * [[Turkmanlashtirish]] ([[:en:Turkmenization]]) * [[Turkmaniston kommunistik partiyasi]] ([[:en:Коммунистическая партия Туркменистана]]) * [[Turkman sovet ensiklopediyasi]] ([[:ru:Туркменская советская энциклопедия]]) * [[Turkmaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi bayrogʻi]] ([[:en:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic]]) * [[Malleson missiyasi]] ([[:en:Malleson mission]]) * [[Gökdepe jangi]] ([[:en:Battle of Geok Tepe]]) * [[Kushka jangi]] ([[:ru:Бой на Кушке]], [[:en:Panjdeh incident]]) * [[Yoz madaniyati]] ([[:en:Yaz culture]]) * [[Betaraflik kuni]] ([[:en:Day of Neutrality]]) * [[Xiva xonligida qul savdosi]] ([[:en:Khivan slave trade]]) * [[2000-yilgi Turkmaniston zilzilasi]] ([[:en:2000 Turkmenistan earthquake]]) * [[Marv jangi (1221)]] ([[:en:Siege of Merv (1221)]]) {{colend}} == Geografiya == {{colbegin||18em}} * [[Bodxiz-Qorabel chalachoʻli]] ([[:en:Badghyz and Karabil semi-desert]]) * [[Turkmaniston geografiyasi]] ([[:en:Geography of Turkmenistan]]) * [[Ashxobod hayvonot bogʻi]] ([[:en:Ashgabat Zoo]]) * [[Repetek qoʻriqxonasi]] ([[:en:Repetek Biosphere State Reserve]]) * [[Kopetdogʻ qoʻriqxonasi]] ([[:ru:Копетдагский заповедник]]) * [[Gökdepe]] ([[:en:Gökdepe]]) * [[Qoraboʻgʻoz]] ([[:en:Garabogaz]]) * [[1895-yilgi Bolxon zilzilasi]] ([[:en:1895 Balkan earthquake]]) * [[1929-yilgi Kopetdogʻ zilzilasi]] ([[:en:]]) * [[Dinozavrlar platosi]] ([[:en:Dinosaur Plateau]]) * [[Hovuzxon suv ombori]] ([[:ru:Хаузханское водохранилище]]) * [[Mahtumquli Firogʻiy istirohat bogʻi]] ([[:en:Magtymguly Pyragy Cultural Park Complex]]) * [[Ashxobod botanika bogʻi]] ([[:en:Ashgabat Botanical Garden]]) * [[Turkmanistonda vaqt]] ([[:en:Time in Turkmenistan]]) * [[Qoplonqir qoʻriqxonasi]] ([[:ru:Капланкырский заповедник]]) {{colend}} == Siyosat == {{colbegin||18em}} * [[Turkmaniston tashqi siyosati]] ([[:en:Foreign relations of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston davlat tuzumi]] ([[:en:Politics of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Konstitutsiyasi]] ([[:en:Constitution of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Vazirlar Mahkamasi]] ([[:en:Cabinet of Ministers (Turkmenistan)]]) * [[Turkmaniston Majlisi]] ([[:en:Assembly of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Davlat Xavfsizlik Kengashi]] ([[:en:State Security Council of Turkmenistan]]) * [[Turkmanistonda inson huquqlari]] ([[:en:Human rights in Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Agrar partiyasi]] ([[:ru:Аграрная партия Туркменистана]]) * [[Turkmaniston Demokratik partiyasi]] ([[:en:Democratic Party of Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston Xalq Maslahati]] ([[:en:People's Council of Turkmenistan]]) {{colend}} == Iqtisod == {{colbegin||18em}} *[[Turkmaniston iqtisodiyoti]] ([[:en:Economy of Turkmenistan]]) *[[Turkmaniston moliya va iqtisodiyot vazirligi]] ([[:en:Ministry of Finance (Turkmenistan)]]) *[[Turkmanistonda baliqchilik sanoati]] ([[:en:Fishing industry in Turkmenistan]]) *[[Turkmanistonda neft va tabiiy gazni qayta ishlash]] ([[:en:Oil and natural gas refining in Turkmenistan]]) *[[Turkmanistonda korrupsiya]] ([[:en:Corruption in Turkmenistan]]) *[[Turkmanistonda qishloq xoʻjaligi]] ([[:en:Agriculture in Turkmenistan]]) *[[Halkbank (Turkmaniston)]] ([[:en:Halkbank (Turkmenistan)]]) *[[Türkmennebit]] ([[:en:Türkmennebit]]) *[[Altyn Asyr]] ([[:en:Altyn Asyr (mobile operator)]]) *[[Altyn Asyr bozori]] ([[:en:Altyn Asyr Bazaar]]) {{colend}} == Sport == {{colbegin||18em}} * [[Turkmaniston Superkubogi]] ([[:en:Turkmenistan Super Cup]]) * [[Balkan Botevgrad (futbol klubi)]] ([[:en:FC Balkan Botevgrad]]) * [[Energetik Mary (futbol klubi)]] ([[:en:FC Energetik Mary]]) * [[Gara Altyn (futbol klubi)]] ([[:en:FC Gara Altyn]]) * [[Bagtiyarlik-Lebap (futbol klubi)]] ([[:en:FC Bagtyyarlyk-Lebap]]) * [[Şagadam (futbol klubi)]] ([[:en:Şagadam FK]]) {{colend}} == Bino va inshootlar == {{colbegin||18em}} * [[Ashxobod velotreki]] ([[:en:Ashgabat Velodrome]]) * [[Ashxobod temiryoʻl stansiyasi]] ([[:en:Ashgabat railway station]]) * [[Ruhyýet saroyi]] ([[:en:Ruhyýet Palace]]) * [[Betaraflik yodgorligi]] ([[:en:Neutrality Monument]]) * [[Turkmaniston teleminorasi]] ([[:en:Turkmenistan Tower]]) * [[Mustaqillik yodgorligi (Turkmaniston)]] ([[:en:Independence Monument (Turkmenistan)]]) * [[Alp Arslon nomidagi Milliy drama teatri]] ([[:en:Alp Arslan National Drama Theatre]]) * [[Turkmaniston davlat kutubxonasi]] ([[:ru:Государственная библиотека Туркменистана]]) * [[Avliyo Aleksandr Nevskiy cherkovi]] ([[:en:St. Alexander Nevsky Church, Ashgabat]]) * [[Berkarar]] ([[:en:Berkarar]]) {{colend}} == Madaniyat == {{colbegin||18em}} * [[Ashxobod (kinoteatr)]] ([[:en:Ashgabat cinema]]) * [[Turkmaniston kinosi]] ([[:en:Cinema of Turkmenistan]]) * [[Karakum]] ([[:en:Karakum (film)]]) * [[Gelin]] ([[:en:Daughter-In-Law]]) * [[Turkman oshxonasi]] ([[:en:Turkmen cuisine]]) * [[Turkman adabiyoti]] ([[:en:Turkmen literature]]) * [[Turkmaniston musiqasi]] ([[:en:Music of Turkmenistan]]) * [[Ishlekli]] ([[:en:Ishlykly]]) * [[Turkmanistonda ommaviy axborot vositalari]] ([[:en:Mass media in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistonda televideniye]] ([[:en:Television in Turkmenistan]]) {{colend}} == Kishilar == {{colbegin||18em}} * [[Sahat Muradow]] ([[:en:Sakhat Muradov]]) * [[Awdy Kulyýew]] ([[:en:Awdy Kulyýew]]) * [[Aksoltan Ataýewa]] ([[:ru:Атаева, Аксолтан Тореевна]]) * [[Rejepbaý Arazow]] ([[:en:Rejepbaý Arazow]]) * [[Ýaýlym Berdiýew]] ([[:en:Ýaýlym Berdiýew]]) * [[Begenç Gündogdyýew]] ([[:en:Begenç Gündogdyýew]]) * [[Hojaguly Narlyýew]] ([[:ru:Нарлиев, Ходжакули]]) * [[Şamuhammet Durdylyýew]] ([[:en:Shamuhammet Durdylyyev]]) * [[Gülşat Mämmedowa]] ([[:ru:Маммедова, Гульшат Сахыевна]]) * [[Annagül Annagulyýewa]] ([[:ru:Аннакулиева, Аннагуль Аннамурадовна]]) * [[Gurbannazar Ezizow]] ([[:en:Gurbannazar Ezizow]]) * [[Dünýägözel Gulmanowa]] ([[:en:Dünýägözel Gulmanowa]]) * [[Jānis Mežlauks]] ([[:ru:Межлаук, Иван Иванович]]) * [[Muhammetnazar Gapurow]] ([[:ru:Гапуров, Мухамедназар Гапурович]]) {{colend}} == Taʼlim == {{colbegin||18em}} * [[Turkmanistonda taʼlim]] ([[:en:Education in Turkmenistan]]) * [[Turkmaniston axborot av telekommunikatsiyalar instituti]] ([[:en:Institute of Telecommunications and Informatics of Turkmenistan]]) * [[Turkman milliy konservatoriyasi]] ([[:en:Turkmen National Conservatory]]) * [[Turkmaniston jismoniy tarbiya va sport instituti]] ([[:en:Turkmen State Institute of Physical Education and Sports]]) * [[Turkmaniston qishloq xoʻjaligi universiteti]] ([[:en:Turkmen Agricultural University]]) * [[Turkman davlat tibbiyot universiteti]] ([[:en:Turkmen State Medical University]]) * [[Turkmaniston mudofaa vazirligi harbiy instuituti]] ([[:en:Military Institute of the Ministry of Defense of Turkmenistan]]) * [[Xalqaro turkman-turk universiteti]] ([[:ru:Международный туркмено-турецкий университет]]) * [[Turkmaniston TIV Xalqaro munosabatlar instituti]] ([[:ru:Институт международных отношений МИД Туркменистана]]) * [[Berdimuhamed Annaýew nomidagi harbiy maktab]] ([[:en:Berdimuhamed Annayev 1st Specialized Military School]]) {{colend}} == Sogʻliqni saqlash == {{colbegin||18em}} * [[Turkmanistonda sogliqni saqlash]] ([[:en:Healthcare in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistonda salomatlik]] ([[:en:Health in Turkmenistan]]) * [[Turkmanistonda ruhiy salomatlik]] ([[:en:Mental health in Turkmenistan]]) * [[Xalqaro travmatologiya markazi]] ([[:ru:Международный центр травматологии]]) * [[Onkologiya markazi (Ashxobod)]] ([[:ru:Онкологический центр (Ашхабад)]] * [[Xalqaro koʻz kasalliklarini davolash markazi]] ([[:ru:Международный центр лечения глазных болезней]]) {{colend}} == Havolalar == {{Loyiha:Mavzuli oylik/Yangi oyliklarni tanlash/Navigatsion andozasi}} {{Loyiha:Mavzuli oylik/Navigatsion andozasi}} 59lp2m4sb0fgltlc9gbly3sqgwbss5j 828 1360470 5997596 5973806 2026-04-17T03:01:15Z MalikxanBot 49138 Bot: Yangilandi 5997596 Scribunto text/plain return { ["Oz ahamiyat"] = 90000, ["Orphan"] = 40000, ["OʻzME"] = 30000, ["OʻzME loyihasi"] = 30000, ["OʻzME loyihasi maqolasi"] = 30000, ["Oʻlikhavola"] = 20000, ["Modul:Ordinal"] = 10000, ["Only in print"] = 8000, ["Oʻzbekiston loyihasi"] = 7000, ["Official"] = 3000, ["Ozarbayjon bayrogʻi"] = 3000, ["Ozarbayjon loyihasi"] = 3000, ["Oʻzbekiston futboli loyihasi"] = 3000, ["Olim bilgiqutisi"] = 2000, ["Ombox"] = 2000, ["Ozarbayjon qishloqlari bilgiqutisi"] = 2000, ["OʻFL"] = 2000, ["Oʻzbekiston bayrogʻi"] = 2000, ["Olim-stub"] = 1000, ["Order of magnitude"] = 1000, ["Order of magnitude/x"] = 1000, ["Official website"] = 800, ["Oise departamenti kommunalari"] = 700, ["Oltin1"] = 700, ["Oy taqvimi"] = 700, ["Oy taqvimi/Hafta"] = 700, ["Orne departamenti kommunalari"] = 500, ["Oʻsish"] = 500, } 7xlys2p9m9l12zne8sbsr7rq242wh6m 0 1363687 5997881 5987443 2026-04-17T10:37:09Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozoq adabiyoti]] olib tashlandi; [[Turkum:Qozogʻiston adabiyoti]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997881 wikitext text/x-wiki '''''Er Töstik''''' 1885-yilda [[Vasiliy Radlov]] tomonidan qayd etilgan, asosan [[Qirgʻiz tili|qirgʻiz]]cha variantida mashhur boʻlgan Markaziy Osiyo ogʻzaki eposidir. Qirgʻiz tilidagi koʻrinishlarida u koʻpincha [[Manas (eposi)|Manas dostoni]] tarkibiga kiritiladi. U boshqa til va madaniyatlardagi variantlarda ham mavjud, jumladan [[Tyumen viloyati|Tyumen]]ning Sibir hududlaridagi [[Qozoqlar|qozoqlar]] va [[Tatarlar|tatarlar]] orasida. Qayd etilgan variantlar 19-asr oʻrtalaridan buyon maʼlum. Radlov variantidan tashqari, 1965-yilda [[Sayaqbay Karalayev|Sayakbay Karalayev]] aytgan doston ijrosiga asoslangan, Pertev Naily Boratav tomonidan fransuzcha tarjima ham nashr etilgan<ref name=deweese>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Ut77eAbMUHoC&pg=PA241 |pages=241-42 |title=Islamization and Native Religion in the Golden Horde: Baba TŸkles and Conversion to Islam in Historical and Epic Tradition |first=Devin |last=DeWeese |publisher=Penn State Press |year=2010 |isbn=9780271044453}}</ref>. Doston ''[[Chingiznoma|Tarix-i Dovud Sulton]]''da uchraydiganiga oʻxshash, oʻtish (din qabul qilish) haqidagi rivoyatni taklif etadi; unda oʻtish jarayonida soʻfiy avliyo Baba Tüklesning islomni qabul qilishida Oʻtemish Hojji faol rol oʻynaydi<ref name=deweese/>. == Tavsifi == „Er Töshtük“ tatarlar, qozoqlar, Ozarbayjon va Oltoy hududida yashovchi xalqlar orasida ham mashxur. Ammo ularda u kichik hajmli nasriy (oddiy hikoya) ertak sifatida maʼlum. Faqat qirgʻizlarda u yirik, monumentallashgan qahramonlik dostoni darajasiga yetgan. Doston syujeti Töshtükning yovuz kuchlar bilan kurashi, yetti yil yer ostiga tushib ketishi, u yerda gʻayritabiiy qobiliyatlarga ega yordamchilarni topishi, turli hayvonlar bilan doʻstlashishi va koʻplab dushmanlarni yengib, yer ustidagi dono rafiqasi Kenjekeyga qaytib kelishi haqidagi voqealardan iborat. Bu voqealar qirgʻizlarning mifologik va kosmogonik tasavvurlaridan kelib chiqqan tushunchalar (yer osti dunyosi, oʻzi qaynab turadigan koʻl va uning sirli xususiyatlari, bir koʻzli maxluqlar, yer yuzidagi devlar, insoniy xususiyatlarga ega hayvonlar, yetti boshli yovuz kampirlar va boshqalar) bilan chambarchas bogʻlangan holda rivojlanadi. Dostonning mavzusi va gʻoyasi bosh qahramon — Töshtük obrazi orqali ochiladi. Töshtük — soʻzida qatʼiy turadigan, nomusli, jasur, xalq qahramoni. U xalqning ashaddiy dushmanlari — Jez kampir, Qora dev, Koʻk dev, Shoyinquloq alp va Ajdarhoni yoʻq qiladi. Bu kurashda Töshtükka doʻst boʻlgan hayvonlar hamda toʻrt Maamitning roli katta. Dostonda Töshtükning qahramonlik ishlari uchun maxsus yaratilgan Chalquyruq obrazi ham muhim oʻrin tutadi. Chalquyruq — bu faqatgina qahramon minadigan ot emas, balki uning doʻsti va maslahatchisi. Uning inson kabi gapira olishi qadimgi totemistik va animistik tasavvurlardan darak beradi. Kenjekey obrazi — ayollarga xos barcha yaxshi fazilatlarni mujassam etgan yorqin timsol. U nihoyatda goʻzal va dono yor boʻlib, Töshtük boshiga tushadigan sinovlarni oldindan sezadi va unga sehrli buyumlar (uzuk, saqa, chayinchi) hamda Chalquyruqni beradi. Dostonda Koʻk devning qizi Gulayim obrazi Kenjekeyning davomchisi sifatida namoyon boʻladi. Ereman (yoki Eleman) obrazi orqali chorvaga berilgan, dunyoga hirs qoʻygan, ochkoʻz boylar tasviri yaratilgan. Yer ostidagi dono ayol Biyti va qahramon Konokboy obrazlari ham bosh qahramon obrazini koʻp jihatdan toʻldiradi. „Er Töshtük“ning 4 ta varianti maʼlum: 1869-yilda Vasily Radlov yozib olgan variant (1885-yilda „Shimoliy turk qabilalari xalq adabiyoti namunalari“ asarining 5-qismida chop etilgan) hamda sovet davrida yozib olingan J. Jamgʻirchiyev (1927), S. Karalayev (1939), K. Suranchiyevning nasriy variantlari. „Er Töshtük“ 1958-yilda rus tiliga, 1960-yilda fransuz tiliga tarjima qilingan. == Voqealar zanjiri == Asar qahramoni Töshtük moʻjizaviy holatda tugʻiladi va oʻsadi. Töshtükning Ilon Bapi xon orqali Temurxon yurtiga borib, u yerda kelinni olish uchun musobaqaga kirishi, bu musobaqada qahramonning oʻz kuchi bilan emas, balki ajoyib doʻstlari tufayli gʻalaba qozonishi fantastik ertakning qonuniyati kabi amalga oshadi. Masalan, Shalquyruq nafaqat chopqir ot, balki kelajakni bashorat qilish qobiliyatiga ega, turli xil sehr-jodularni biladigan, inson kabi gapirib, inson kabi harakat qiladigan muqaddas hayvondir. Yer ostida esa Töshtükka doʻst boʻlgan Jelayak, Tausogar, Koʻltavsar kabi qahramonlar mifologik xarakterlardir. Qadimgi odamlarning afsonaviy tushunchalariga koʻra, shamol, togʻ, suvning „egasi“ boʻlgan. Keyingi davrlarda ular badiiy tus olib, „doʻstlar shunday boʻlsa edi“ degan inson orzusini roʻyobga chiqaruvchi obrazlar sifatida qabul qilingan<ref>" Qozoq adabiyoti. Ensiklopedik maʼlumotnoma. — Olmota: „Aruna Ltd.“ JShS, 2010-yil. ISBN 9965-26-096-6</ref>. == Personajlar == * Ernazar — Töshtükning otasi. * Töshtük * Kenjekey — Töshtükning rafiqasi * Tavsogʻar — togʻni agʻdarish kuchiga ega boʻlgan ulkan kuch-qudrat egasi. * Jelayaq — oylik olis joylarni bir lahzada bosib oʻtadigan tezlik egasi. * Koʻltavsar — Koʻl suvini bir zumda yutib yubora oladigan odam * Sakquloq — inson qulogʻi yetmaydigan joydan tovushni eshita oladi. * Mistan. * Bapi xon. * Shoyinquloq. == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Qozogʻiston adabiyoti]] [[Turkum:Qirgʻiz adabiyoti]] n5lhnqjblnx3ao38rrqaz8wtf8xh1fy 5997882 5997881 2026-04-17T10:37:30Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qozoq mifologiyasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997882 wikitext text/x-wiki '''''Er Töstik''''' 1885-yilda [[Vasiliy Radlov]] tomonidan qayd etilgan, asosan [[Qirgʻiz tili|qirgʻiz]]cha variantida mashhur boʻlgan Markaziy Osiyo ogʻzaki eposidir. Qirgʻiz tilidagi koʻrinishlarida u koʻpincha [[Manas (eposi)|Manas dostoni]] tarkibiga kiritiladi. U boshqa til va madaniyatlardagi variantlarda ham mavjud, jumladan [[Tyumen viloyati|Tyumen]]ning Sibir hududlaridagi [[Qozoqlar|qozoqlar]] va [[Tatarlar|tatarlar]] orasida. Qayd etilgan variantlar 19-asr oʻrtalaridan buyon maʼlum. Radlov variantidan tashqari, 1965-yilda [[Sayaqbay Karalayev|Sayakbay Karalayev]] aytgan doston ijrosiga asoslangan, Pertev Naily Boratav tomonidan fransuzcha tarjima ham nashr etilgan<ref name=deweese>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Ut77eAbMUHoC&pg=PA241 |pages=241-42 |title=Islamization and Native Religion in the Golden Horde: Baba TŸkles and Conversion to Islam in Historical and Epic Tradition |first=Devin |last=DeWeese |publisher=Penn State Press |year=2010 |isbn=9780271044453}}</ref>. Doston ''[[Chingiznoma|Tarix-i Dovud Sulton]]''da uchraydiganiga oʻxshash, oʻtish (din qabul qilish) haqidagi rivoyatni taklif etadi; unda oʻtish jarayonida soʻfiy avliyo Baba Tüklesning islomni qabul qilishida Oʻtemish Hojji faol rol oʻynaydi<ref name=deweese/>. == Tavsifi == „Er Töshtük“ tatarlar, qozoqlar, Ozarbayjon va Oltoy hududida yashovchi xalqlar orasida ham mashxur. Ammo ularda u kichik hajmli nasriy (oddiy hikoya) ertak sifatida maʼlum. Faqat qirgʻizlarda u yirik, monumentallashgan qahramonlik dostoni darajasiga yetgan. Doston syujeti Töshtükning yovuz kuchlar bilan kurashi, yetti yil yer ostiga tushib ketishi, u yerda gʻayritabiiy qobiliyatlarga ega yordamchilarni topishi, turli hayvonlar bilan doʻstlashishi va koʻplab dushmanlarni yengib, yer ustidagi dono rafiqasi Kenjekeyga qaytib kelishi haqidagi voqealardan iborat. Bu voqealar qirgʻizlarning mifologik va kosmogonik tasavvurlaridan kelib chiqqan tushunchalar (yer osti dunyosi, oʻzi qaynab turadigan koʻl va uning sirli xususiyatlari, bir koʻzli maxluqlar, yer yuzidagi devlar, insoniy xususiyatlarga ega hayvonlar, yetti boshli yovuz kampirlar va boshqalar) bilan chambarchas bogʻlangan holda rivojlanadi. Dostonning mavzusi va gʻoyasi bosh qahramon — Töshtük obrazi orqali ochiladi. Töshtük — soʻzida qatʼiy turadigan, nomusli, jasur, xalq qahramoni. U xalqning ashaddiy dushmanlari — Jez kampir, Qora dev, Koʻk dev, Shoyinquloq alp va Ajdarhoni yoʻq qiladi. Bu kurashda Töshtükka doʻst boʻlgan hayvonlar hamda toʻrt Maamitning roli katta. Dostonda Töshtükning qahramonlik ishlari uchun maxsus yaratilgan Chalquyruq obrazi ham muhim oʻrin tutadi. Chalquyruq — bu faqatgina qahramon minadigan ot emas, balki uning doʻsti va maslahatchisi. Uning inson kabi gapira olishi qadimgi totemistik va animistik tasavvurlardan darak beradi. Kenjekey obrazi — ayollarga xos barcha yaxshi fazilatlarni mujassam etgan yorqin timsol. U nihoyatda goʻzal va dono yor boʻlib, Töshtük boshiga tushadigan sinovlarni oldindan sezadi va unga sehrli buyumlar (uzuk, saqa, chayinchi) hamda Chalquyruqni beradi. Dostonda Koʻk devning qizi Gulayim obrazi Kenjekeyning davomchisi sifatida namoyon boʻladi. Ereman (yoki Eleman) obrazi orqali chorvaga berilgan, dunyoga hirs qoʻygan, ochkoʻz boylar tasviri yaratilgan. Yer ostidagi dono ayol Biyti va qahramon Konokboy obrazlari ham bosh qahramon obrazini koʻp jihatdan toʻldiradi. „Er Töshtük“ning 4 ta varianti maʼlum: 1869-yilda Vasily Radlov yozib olgan variant (1885-yilda „Shimoliy turk qabilalari xalq adabiyoti namunalari“ asarining 5-qismida chop etilgan) hamda sovet davrida yozib olingan J. Jamgʻirchiyev (1927), S. Karalayev (1939), K. Suranchiyevning nasriy variantlari. „Er Töshtük“ 1958-yilda rus tiliga, 1960-yilda fransuz tiliga tarjima qilingan. == Voqealar zanjiri == Asar qahramoni Töshtük moʻjizaviy holatda tugʻiladi va oʻsadi. Töshtükning Ilon Bapi xon orqali Temurxon yurtiga borib, u yerda kelinni olish uchun musobaqaga kirishi, bu musobaqada qahramonning oʻz kuchi bilan emas, balki ajoyib doʻstlari tufayli gʻalaba qozonishi fantastik ertakning qonuniyati kabi amalga oshadi. Masalan, Shalquyruq nafaqat chopqir ot, balki kelajakni bashorat qilish qobiliyatiga ega, turli xil sehr-jodularni biladigan, inson kabi gapirib, inson kabi harakat qiladigan muqaddas hayvondir. Yer ostida esa Töshtükka doʻst boʻlgan Jelayak, Tausogar, Koʻltavsar kabi qahramonlar mifologik xarakterlardir. Qadimgi odamlarning afsonaviy tushunchalariga koʻra, shamol, togʻ, suvning „egasi“ boʻlgan. Keyingi davrlarda ular badiiy tus olib, „doʻstlar shunday boʻlsa edi“ degan inson orzusini roʻyobga chiqaruvchi obrazlar sifatida qabul qilingan<ref>" Qozoq adabiyoti. Ensiklopedik maʼlumotnoma. — Olmota: „Aruna Ltd.“ JShS, 2010-yil. ISBN 9965-26-096-6</ref>. == Personajlar == * Ernazar — Töshtükning otasi. * Töshtük * Kenjekey — Töshtükning rafiqasi * Tavsogʻar — togʻni agʻdarish kuchiga ega boʻlgan ulkan kuch-qudrat egasi. * Jelayaq — oylik olis joylarni bir lahzada bosib oʻtadigan tezlik egasi. * Koʻltavsar — Koʻl suvini bir zumda yutib yubora oladigan odam * Sakquloq — inson qulogʻi yetmaydigan joydan tovushni eshita oladi. * Mistan. * Bapi xon. * Shoyinquloq. == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Qozogʻiston adabiyoti]] [[Turkum:Qirgʻiz adabiyoti]] [[Turkum:Qozoq mifologiyasi]] j6ysp2p4fh17w1nyg0mg981b1xa3r2q 0 1365582 5997747 5996822 2026-04-17T07:53:29Z Djurabekova 255625 5997747 wikitext text/x-wiki [[File:Alpabzug 2019 in Elm (GL, Switzerland).jpg|thumb|Anʼanaviy kiyim kiygan fermer oilalari Shveysariya Alp togʻlaridan qoramollarni haydab tushmoqda.]] [[File:Urnaesch Alter Silvester 3.jpg|thumb|[[Urnäsch]]dagi [[Silvesterklaus]].]] [[Shveysariya]] [[Yevropa madaniyatlari|Yevropaning]] bir nechta yirik madaniy hududlari tutashgan mintaqada joylashgan. Bu davlatda qitʼaning uch asosiy tili — [[nemis tili|nemis]], [[fransuz tili|fransuz]] va [[italyan tili|italyan tillari]] — milliy til sifatida qoʻllaniladi. Bundan tashqari, [[Romansh tili]] ham mavjud boʻlib, undan kichik bir aholi qismi foydalanadi. Shu bois Shveysariya madaniyati turli xil anʼana va urf-odatlarning uygʻunligi bilan ajralib turadi. Bu holat mamlakatdagi [[Shvetsariya kantonlari|26 kanton]]ning madaniy xilma-xilligi bilan yanada kuchayadi<ref>[http://www.swissworld.org/en/culture/ Swiss culture]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529180423/http://www.swissworld.org/en/culture/ |date=2013-05-29 }}. ''swissworld.org''. Retrieved on 2009-12-01.</ref>. Mintaqaviy farqlarga qaramay, [[Alplar|Alp]] togʻlari Shveysariyaning tarixiy va madaniy shakllanishida muhim roʻl oʻynagan<ref>[http://www.swissworld.org/en/culture/swissness/mountains_and_hedgehogs/ Mountains and hedgehogs]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106194335/http://www.swissworld.org/en/culture/swissness/mountains_and_hedgehogs/ |date=2009-11-06 }}. ''swissworld.org''. Retrieved on 2009-12-01.</ref><ref>[http://journals.cambridge.org/download.php? In Search of Natural Identity: Alpine Landscape and the Reconstruction of the Swiss Nation], Oliver Zimmer, London School of Economics and Political Science.</ref>. Baʼzi tadqiqotchilar, jumladan Klod Reyxler, Ketlin Kete va [[Yozef Yung]], XVIII asrning oʻrtalari va oxirlarini shunday burilish davri sifatida taʼkidlaydilar. Alp togʻlari avval xavfli va estetik jihatdan yoqimsiz toʻsiq sifatida qaralgan boʻlsa, keyinchalik millat goʻzalligini ifodalovchi madaniy ramz sifatida eʼtirof etila boshlagan.<ref>{{Cite journal |last=Perisanu |first=Mariana |date=2004-12-01 |title=Claude Reichler, La Découverte des Alpes et la question du paysage |url=https://doi.org/10.4000/studifrancesi.39536 |journal=Studi Francesi |issue=143 (XLVIII {{!}} II) |pages=384 |doi=10.4000/studifrancesi.39536 |issn=0039-2944}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Costantini |first=Giovanna L. |date=2025 |title=The Alpine Enlightenment: Horace-Bénédict de Saussure and Nature’a Sensorium |url=https://doi.org/10.1162/leon_r_02695 |journal=Leonardo |volume=58 |issue=3 |pages=309–311 |doi=10.1162/leon_r_02695 |issn=0024-094X|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite book |last=Jung |first=Joseph |title=The laboratory of progress: Switzerland in the nineteenth century, volume 1 |date=2023 |publisher=Routledge, Taylor & Francis Group |isbn=978-1-032-15224-0 |series=Routledge studies in modern European history |location=New York |chapter=The Discovery of the Mountains}}</ref>. [[Gotthard dovoni]] hududi XIV asr boshlarida Shveysariya ittifoqining shakllanish markazlaridan biri boʻlgan. Hozirgi kunda esa Shveysariyaning togʻli hududlari changʻi sporti va alpinizm anʼanalari bilan mashhur boʻlib, ular alforn chalish va yodel kabi xalq musiqiy anʼanalari bilan chambarchas bogʻlangan. Bundan tashqari, Shveysariya madaniyatini ifodalovchi asosiy belgilar sifatida [[Shvetsariya shokoladi|shokolad]], [[Shveysariya pishloqlari va sut mahsulotlari|pishloq]], soatlar, sigir qoʻngʻiroqlari, bank tizimi hamda Shveysariya armiyasi pichoqlari keng tanilgan. == Xalq sanʼati == [[File:Telldenkmal.jpg|thumb|left|[[Tell Vilgelm|William Tell]]ning yashaganligi haqida asosli shubhalar mavjud boʻlsa-da, afsonaning oʻzi Shveysariya tarixi va madaniyatiga katta taʼsir koʻrsatgan<ref>[http://history-switzerland.geschichte-schweiz.ch/william-tell-switzerland-hero.html The Legend of William Tell] geschichte-schweiz.ch. Retrieved on 2009-06-24</ref>.]] [[File:Alphorns Grindelwald.jpg|thumb|upright=1.4|Shveysariyaning anʼanaviy ramzlaridan baʼzilari: Shveysariya bayrogʻi, alforn va qorli Alp togʻlari]] Shveysariyada xalq sanʼati mamlakat boʻylab turli tashkilotlar orqali saqlanib va rivojlanib kelinadi. U asosan [[musiqa]], [[raqs]], [[she’riyat]], [[oʻymakorlik|yogʻoch oʻymakorligi]] hamda [[kashta|kashtachilik]] kabi yoʻnalishlarda namoyon boʻladi. Shuningdek, yil davomida vaqt va fasllarni belgilab beruvchi koʻplab hududiy va mahalliy marosimlar ham mavjud. Yodeling Shveysariya uchun odatiy boʻlishiga qaramay, keng tarqalmagan va faqat baʼzi togʻli hududlar bilan cheklangan. Xuddi shunday [[Akkordeonlar|akkordeon]] ham baʼzan Schwiizerörgeli deb ataladi, bu esa uni goʻyoki Shveytsariyaga xos cholgʻu sifatida koʻrsatadi (aslida esa u nemis Handorgel nomi bilan ham tanilgan). Alforn yogʻochdan tayyorlanadigan, karnayga oʻxshash puflama cholgʻu asbobi hisoblanadi. U asosan togʻli hududlarda ishlatiladi va ayrim joylarda juda mashhurdir. Yodeling hamda akkordeon kabi, alphorn ham Shveysariya musiqasining ramziga aylangan. Xalq musiqasi kuylarining ohangi hududlarga qarab farq qiladi. Chorvachilik bilan shugʻullaniladigan hududlarda kuylar keng va erkin boʻlsa, ichki va janubiy Alp togʻlarida ular koʻproq qoʻshiqsimon va diapazoni torroq boʻladi. Eng koʻp uchraydigan mavzular sevgi va vatan haqida boʻlsa-da, vatanparvarlik, chorvachilik hayoti hamda ovchilik mavzulari ham keng tarqalgan. [[File:Unspunnen 1808-300.jpg|thumb|left|Shveysariyaning anʼanaviy xalq festivali (Unspunnen bayrami)]] Alp mintaqasiga xos xalq madaniyati nihoyatda ifodali raqslari bilan ajralib turadi. Ayniqsa togʻli hududlarda, xususan Shveysariyaning fransuz tilida soʻzlashiladigan qismida kichik musiqiy ansambllar keng tarqalgan. Yogʻoch oʻymakorligining eng keng tarqalgan turi [[Qirindi o‘ymakorligi|mayda naqshli oʻyma]] hisoblanadi. Bunday oʻymakorlik odatda kundalik hayotda ishlatiladigan buyumlarni bezash uchun qoʻllaniladi, masalan sut uchun moʻljallangan taburetkalar, qoʻngʻiroq tasmalari, yogʻoch qoshiqlar yoki hassalar. Shuningdek, figurali oʻymakorlik ham keng rivojlangan boʻlib, ayniqsa Iso tugʻilishi sahnalarini tasvirlashda keng qoʻllanadi. Baʼzi hududlarda uylarning tashqi fasadlari ham yogʻoch oʻymakorligi bilan boy bezatiladi. Bu holat ayniqsa [[Bernes Oberland]] mintaqasida keng tarqalgan boʻlib, bu yerda [[Protestantizm|protestant]] xristanligi ustun hisoblanadi. Rim-katolik hududlarda esa bunday bezaklar ancha kam uchraydi. Kashtachilik anʼanaviy kiyimlarda, ayniqsa ayollar liboslarida keng tarqalgan. Odatda kashta kiyimning koʻzga tashlanadigan qismlariga, masalan, yeng uchlari, bosh kiyimlar va roʻmollarga ishlanadi. Shuningdek, kashtachilik matolarni bezashda ham qoʻllaniladi. Ilgari kashtachilik Shveysariyaning shimoli-sharqiy va sharqiy hududlarida uy hunarmandchiligining muhim tarmoqlaridan biri boʻlgan. Hozirgi kunda esa anʼanaviy kiyimlar kundalik hayotda deyarli qoʻllanilmagani sababli, kashtachilik asosan turizm sohasi bilan cheklanib qolgan. Kuzning baʼzi tunlarida Alman Shveysariyasida fonuslar bilan bolalarning yurishlari odatiy holdir. Bu fonuslar Räbeliechtli deb ataladi (maʼnosi „sholgʻom chirogʻi“). Fonarlar ildizmevalardan, odatda [[Sholg'om (sabzavot)|sholgʻomdan]], ichki qismini olib tashlab, ichiga sham qoʻyish orqali qoʻlda oʻyib yasaladi. ''[[Räbeliechtli]]'' odatda quyosh, oy va yulduzlar kabi anʼanaviy naqshlar bilan oʻyib bezatiladi. Soʻngra bu chiroq uchta zanjir yordamida osib qoʻyiladi. Bolalar qoʻllarida shu chiroqlar bilan shahar koʻchalari boʻylab yurib, anʼanaviy qoʻshiqlarni kuylaydilar. Ushbu urf-odat noyabr oyida hosil yigʻimi yakuniga bagʻishlangan minnatdorchilik anʼanalaridan kelib chiqqan<ref>{{cite news|last=Plättner|first=Anya|title=Rääbeliechtli, wo gaasch hii?|url=http://www.fricktal24.ch/Jugend.103+M5c40cd5d609.0.html|access-date=6 February 2012|newspaper=Fricktal24.ch|date=15 November 2006}}</ref>. U Xellouin bayrami arafasida Irlandiya, Shotlandiya, Men oroli hamda Angliya va Uelsning ayrim hududlarida sholgʻomdan fonus yasash anʼanasiga juda oʻxshash. Shveysariyada bayram 31-oktabr kuni nishonlanadi va u keltlarning Yangi yil arafasini nishonlashga bagʻishlangan. == Yana qarang == * [[Shveysariyaliklar]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == {{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20081028000106/http://www.sikart.ch/page.php?pid=2&lang=en SIKART dictionary and database] of the [[Swiss Institute for Art Research]] (SIAR). Provides biographical information about Swiss visual artists. * [http://www.swissinfo.ch/eng/news/travel/index.html?siteSect=410 swissinfo.ch — Travel & Culture News ]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20070220201822/http://www.danda.be/gallery/country/switzerland/ Photo Galleries: Swiss Architecture] [[Turkum:Shveysariya madaniyati]] 16nb0qt3a9qb8v2ves0vohr3gy32c93 5997790 5997747 2026-04-17T08:07:22Z Djurabekova 255625 5997790 wikitext text/x-wiki [[File:Alpabzug 2019 in Elm (GL, Switzerland).jpg|thumb|Anʼanaviy kiyim kiygan fermer oilalari Shveysariya Alp togʻlaridan qoramollarni haydab tushmoqda.]] [[File:Urnaesch Alter Silvester 3.jpg|thumb|[[Urnäsch]]dagi [[Silvesterklaus]].]] [[Shveysariya]] [[Yevropa madaniyatlari|Yevropaning]] bir nechta yirik madaniy hududlari tutashgan mintaqada joylashgan. Bu davlatda qitʼaning uch asosiy tili — [[nemis tili|nemis]], [[fransuz tili|fransuz]] va [[italyan tili|italyan tillari]] — milliy til sifatida qoʻllaniladi. Bundan tashqari, [[Romansh tili]] ham mavjud boʻlib, undan kichik bir aholi qismi foydalanadi. Shu bois Shveysariya madaniyati turli xil anʼana va urf-odatlarning uygʻunligi bilan ajralib turadi. Bu holat mamlakatdagi [[Shvetsariya kantonlari|26 kanton]]ning madaniy xilma-xilligi bilan yanada kuchayadi<ref>[http://www.swissworld.org/en/culture/ Swiss culture]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529180423/http://www.swissworld.org/en/culture/ |date=2013-05-29 }}. ''swissworld.org''. Retrieved on 2009-12-01.</ref>. Mintaqaviy farqlarga qaramay, [[Alplar|Alp]] togʻlari Shveysariyaning tarixiy va madaniy shakllanishida muhim roʻl oʻynagan<ref>[http://www.swissworld.org/en/culture/swissness/mountains_and_hedgehogs/ Mountains and hedgehogs]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106194335/http://www.swissworld.org/en/culture/swissness/mountains_and_hedgehogs/ |date=2009-11-06 }}. ''swissworld.org''. Retrieved on 2009-12-01.</ref><ref>[http://journals.cambridge.org/download.php? In Search of Natural Identity: Alpine Landscape and the Reconstruction of the Swiss Nation], Oliver Zimmer, London School of Economics and Political Science.</ref>. Baʼzi tadqiqotchilar, jumladan, Claude Reichler, Kathleen Kete and Joseph Jung, XVIII asrning oʻrtalari va oxirlarini shunday burilish davri sifatida taʼkidlaydilar. Alp togʻlari avval xavfli va estetik jihatdan yoqimsiz toʻsiq sifatida qaralgan boʻlsa, keyinchalik millat goʻzalligini ifodalovchi madaniy ramz sifatida eʼtirof etila boshlagan.<ref>{{Cite journal |last=Perisanu |first=Mariana |date=2004-12-01 |title=Claude Reichler, La Découverte des Alpes et la question du paysage |url=https://doi.org/10.4000/studifrancesi.39536 |journal=Studi Francesi |issue=143 (XLVIII {{!}} II) |pages=384 |doi=10.4000/studifrancesi.39536 |issn=0039-2944}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Costantini |first=Giovanna L. |date=2025 |title=The Alpine Enlightenment: Horace-Bénédict de Saussure and Nature’a Sensorium |url=https://doi.org/10.1162/leon_r_02695 |journal=Leonardo |volume=58 |issue=3 |pages=309–311 |doi=10.1162/leon_r_02695 |issn=0024-094X|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite book |last=Jung |first=Joseph |title=The laboratory of progress: Switzerland in the nineteenth century, volume 1 |date=2023 |publisher=Routledge, Taylor & Francis Group |isbn=978-1-032-15224-0 |series=Routledge studies in modern European history |location=New York |chapter=The Discovery of the Mountains}}</ref>. [[Gotthard dovoni]] hududi XIV asr boshlarida Shveysariya ittifoqining shakllanish markazlaridan biri boʻlgan. Hozirgi kunda esa Shveysariyaning togʻli hududlari changʻi sporti va alpinizm anʼanalari bilan mashhur boʻlib, ular alforn chalish va yodel kabi xalq musiqiy anʼanalari bilan chambarchas bogʻlangan. Bundan tashqari, Shveysariya madaniyatini ifodalovchi asosiy belgilar sifatida [[Shvetsariya shokoladi|shokolad]], [[Shveysariya pishloqlari va sut mahsulotlari|pishloq]], soatlar, sigir qoʻngʻiroqlari, bank tizimi hamda Shveysariya armiyasi pichoqlari keng tanilgan. == Xalq sanʼati == [[File:Telldenkmal.jpg|thumb|left|[[Tell Vilgelm|William Tell]]ning yashaganligi haqida asosli shubhalar mavjud boʻlsa-da, afsonaning oʻzi Shveysariya tarixi va madaniyatiga katta taʼsir koʻrsatgan<ref>[http://history-switzerland.geschichte-schweiz.ch/william-tell-switzerland-hero.html The Legend of William Tell] geschichte-schweiz.ch. Retrieved on 2009-06-24</ref>.]] [[File:Alphorns Grindelwald.jpg|thumb|upright=1.4|Shveysariyaning anʼanaviy ramzlaridan baʼzilari: Shveysariya bayrogʻi, alforn va qorli Alp togʻlari]] Shveysariyada xalq sanʼati mamlakat boʻylab turli tashkilotlar orqali saqlanib va rivojlanib kelinadi. U asosan [[musiqa]], [[raqs]], [[she’riyat]], [[oʻymakorlik|yogʻoch oʻymakorligi]] hamda [[kashta|kashtachilik]] kabi yoʻnalishlarda namoyon boʻladi. Shuningdek, yil davomida vaqt va fasllarni belgilab beruvchi koʻplab hududiy va mahalliy marosimlar ham mavjud. Yodeling Shveysariya uchun odatiy boʻlishiga qaramay, keng tarqalmagan va faqat baʼzi togʻli hududlar bilan cheklangan. Xuddi shunday [[Akkordeonlar|akkordeon]] ham baʼzan Schwiizerörgeli deb ataladi, bu esa uni goʻyoki Shveytsariyaga xos cholgʻu sifatida koʻrsatadi (aslida esa u nemis Handorgel nomi bilan ham tanilgan). Alforn yogʻochdan tayyorlanadigan, karnayga oʻxshash puflama cholgʻu asbobi hisoblanadi. U asosan togʻli hududlarda ishlatiladi va ayrim joylarda juda mashhurdir. Yodeling hamda akkordeon kabi, alpforn ham Shveysariya musiqasining ramziga aylangan. Xalq musiqasi kuylarining ohangi hududlarga qarab farq qiladi. Chorvachilik bilan shugʻullaniladigan hududlarda kuylar keng va erkin boʻlsa, ichki va janubiy Alp togʻlarida ular koʻproq qoʻshiqsimon va diapazoni torroq boʻladi. Eng koʻp uchraydigan mavzular sevgi va vatan haqida boʻlsa-da, vatanparvarlik, chorvachilik hayoti hamda ovchilik mavzulari ham keng tarqalgan. [[File:Unspunnen 1808-300.jpg|thumb|left|Shveysariyaning anʼanaviy xalq festivali (Unspunnen bayrami)]] Alp mintaqasiga xos xalq madaniyati nihoyatda ifodali raqslari bilan ajralib turadi. Ayniqsa togʻli hududlarda, xususan Shveysariyaning fransuz tilida soʻzlashiladigan qismida kichik musiqiy ansambllar keng tarqalgan. Yogʻoch oʻymakorligining eng keng tarqalgan turi [[Qirindi o‘ymakorligi|mayda naqshli oʻyma]] hisoblanadi. Bunday oʻymakorlik odatda kundalik hayotda ishlatiladigan buyumlarni bezash uchun qoʻllaniladi, masalan sut uchun moʻljallangan taburetkalar, qoʻngʻiroq tasmalari, yogʻoch qoshiqlar yoki hassalar. Shuningdek, figurali oʻymakorlik ham keng rivojlangan boʻlib, ayniqsa Iso tugʻilishi sahnalarini tasvirlashda keng qoʻllanadi. Baʼzi hududlarda uylarning tashqi fasadlari ham yogʻoch oʻymakorligi bilan boy bezatiladi. Bu holat ayniqsa [[Bernese Oberland]] mintaqasida keng tarqalgan boʻlib, bu yerda [[Protestantizm|protestant]] xristanligi ustun hisoblanadi. Rim-katolik hududlarda esa bunday bezaklar ancha kam uchraydi. Kashtachilik anʼanaviy kiyimlarda, ayniqsa ayollar liboslarida keng tarqalgan. Odatda kashta kiyimning koʻzga tashlanadigan qismlariga, masalan, yeng uchlari, bosh kiyimlar va roʻmollarga ishlanadi. Shuningdek, kashtachilik matolarni bezashda ham qoʻllaniladi. Ilgari kashtachilik Shveysariyaning shimoli-sharqiy va sharqiy hududlarida uy hunarmandchiligining muhim tarmoqlaridan biri boʻlgan. Hozirgi kunda esa anʼanaviy kiyimlar kundalik hayotda deyarli qoʻllanilmagani sababli, kashtachilik asosan turizm sohasi bilan cheklanib qolgan. Kuzning baʼzi tunlarida Alman Shveysariyasida fonuslar bilan bolalarning yurishlari odatiy holdir. Bu fonuslar Räbeliechtli deb ataladi (maʼnosi „sholgʻom chirogʻi“). Fonarlar ildizmevalardan, odatda [[Sholg'om (sabzavot)|sholgʻomdan]], ichki qismini olib tashlab, ichiga sham qoʻyish orqali qoʻlda oʻyib yasaladi. ''[[Räbeliechtli]]'' odatda quyosh, oy va yulduzlar kabi anʼanaviy naqshlar bilan oʻyib bezatiladi. Soʻngra bu chiroq uchta zanjir yordamida osib qoʻyiladi. Bolalar qoʻllarida shu chiroqlar bilan shahar koʻchalari boʻylab yurib, anʼanaviy qoʻshiqlarni kuylaydilar. Ushbu urf-odat noyabr oyida hosil yigʻimi yakuniga bagʻishlangan minnatdorchilik anʼanalaridan kelib chiqqan<ref>{{cite news|last=Plättner|first=Anya|title=Rääbeliechtli, wo gaasch hii?|url=http://www.fricktal24.ch/Jugend.103+M5c40cd5d609.0.html|access-date=6 February 2012|newspaper=Fricktal24.ch|date=15 November 2006}}</ref>. U Xellouin bayrami arafasida Irlandiya, Shotlandiya, Men oroli hamda Angliya va Uelsning ayrim hududlarida sholgʻomdan fonus yasash anʼanasiga juda oʻxshash. Shveysariyada bayram 31-oktabr kuni nishonlanadi va u keltlarning Yangi yil arafasini nishonlashga bagʻishlangan. == Yana qarang == * [[Shveysariyaliklar]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == {{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20081028000106/http://www.sikart.ch/page.php?pid=2&lang=en SIKART dictionary and database] of the [[Swiss Institute for Art Research]] (SIAR). Provides biographical information about Swiss visual artists. * [http://www.swissinfo.ch/eng/news/travel/index.html?siteSect=410 swissinfo.ch — Travel & Culture News ]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20070220201822/http://www.danda.be/gallery/country/switzerland/ Photo Galleries: Swiss Architecture] [[Turkum:Shveysariya madaniyati]] ca48nrmrkyer1p2nc0ajfz6qjl5d11f 0 1365877 5997390 2026-04-16T12:04:41Z Gulzoda Abduhalilova 245101 yangi 5997390 wikitext text/x-wiki '''Katuwal''' — (nepalcha „xabarchi“) Qishloqlarni piyoda kezib, odamlarga xabarlar yetkazadigan yoki hukumat, muassasa tomonidan tashkil etilgan dasturlarni baland ovozda eʼlon qiladigan odam<ref>{{cite web |url=https://www.storiesofnepal.com/the-katuwal/ |title=The Katuwal (stories of Nepal) |access-date=15 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://kathmandupost.com/national/2015/12/11/dhading-folk-construct-foot-trails |title=Dhading folk construct foot trails |publisher=KMG |access-date=15 March 2020 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.unicef.org/nepal/stories/village-village-district-district |title=Village by Village, District by District |date=15 March 2020 |publisher=UNICEF Nepal |access-date=15 March 2020}}</ref>. Bu eski tizim Nepalning baʼzi qishloqlarida hanuz qoʻllaniladi. Bunga qishloq aholisini boshqa hududlar bilan bogʻlovchi yoʻllar va transport vositalari mavjud emasligi sabab boʻladi. == Manbalar == {{manbalar}} an2hyh9ebf0out2kum2m5m9a5303ohz 5997391 5997390 2026-04-16T12:05:12Z Gulzoda Abduhalilova 245101 5997391 wikitext text/x-wiki '''Katuwal''' — (nepalcha „xabarchi“) Qishloqlarni piyoda kezib, odamlarga xabarlar yetkazadigan yoki hukumat, muassasa tomonidan tashkil etilgan dasturlarni baland ovozda eʼlon qiladigan odam<ref>{{cite web |url=https://www.storiesofnepal.com/the-katuwal/ |title=The Katuwal (stories of Nepal) |access-date=15 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://kathmandupost.com/national/2015/12/11/dhading-folk-construct-foot-trails |title=Dhading folk construct foot trails |publisher=KMG |access-date=15 March 2020 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.unicef.org/nepal/stories/village-village-district-district |title=Village by Village, District by District |date=15 March 2020 |publisher=UNICEF Nepal |access-date=15 March 2020}}</ref>. Bu eski tizim Nepalning baʼzi qishloqlarida hanuz qoʻllaniladi. Bunga qishloq aholisini boshqa hududlar bilan bogʻlovchi yoʻllar va transport vositalari mavjud emasligi sabab boʻladi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Profession-stub}} [[Turkum:Kasblar]] [[Turkum:Kasblar haqidagi chala maqolalar]] t9gpzeko8y5g6l6fy4uw09jg53ijv3k 5997466 5997391 2026-04-16T12:27:17Z Gulzoda Abduhalilova 245101 tahrir 5997466 wikitext text/x-wiki '''Katuwal''' — Nepalda xabar yetkazuvchi yoki eʼlon qiluvchi shaxsni anglatadigan atama. Katuwal odatda qishloq yoki bir nechta qishloqlar boʻylab yurib, aholiga turli xabarlarni yetkazadi yoki davlat hamda muassasalar tomonidan tashkil etilgan tadbirlar haqida baland ovozda eʼlon qiladi<ref>{{cite web |url=https://www.storiesofnepal.com/the-katuwal/ |title=The Katuwal (stories of Nepal) |access-date=15 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://kathmandupost.com/national/2015/12/11/dhading-folk-construct-foot-trails |title=Dhading folk construct foot trails |publisher=KMG |access-date=15 March 2020 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.unicef.org/nepal/stories/village-village-district-district |title=Village by Village, District by District |date=15 March 2020 |publisher=UNICEF Nepal |access-date=15 March 2020}}</ref>. Bu Nepalning baʼzi qishloqlarida hali ham qoʻllaniladigan eski tizim. Buning asosiy sababi shundaki, ular boshqa hududlar bilan yoʻllar va boshqa transport vositalari orqali bogʻlanmagan. == Manbalar == {{manbalar}} {{Profession-stub}} [[Turkum:Kasblar]] [[Turkum:Kasblar haqidagi chala maqolalar]] h5nsz0fgcv7gwuxvgc4ae22nn2ruub3 14 1365878 5997392 2026-04-16T12:05:17Z AnvarxonM 75105 „[[Turkum:Moldovalik muhojir futbolchilar|erkak]] [[Turkum:Moldovalik erkak futbolchilar|muhojir]] [[Turkum:Millatiga koʻra muhojir erkak futbolchilar]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997392 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Moldovalik muhojir futbolchilar|erkak]] [[Turkum:Moldovalik erkak futbolchilar|muhojir]] [[Turkum:Millatiga koʻra muhojir erkak futbolchilar]] 5kk6ms39nl7iv826piow5wp258qznzs 14 1365879 5997393 2026-04-16T12:07:37Z AnvarxonM 75105 „[[Turkum:Moldovadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Rapid Ghidighici]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997393 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Moldovadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Rapid Ghidighici]] thimhnmpjaqrrjurgu90syy2r0knaww 14 1365880 5997398 2026-04-16T12:10:00Z AnvarxonM 75105 „[[Turkum:Rossiyadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Zelenograd]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997398 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Rossiyadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Zelenograd]] ktbbgl3pfxwwyfusugy8o3l9yhm9r9m 14 1365881 5997415 2026-04-16T12:14:09Z AnvarxonM 75105 „[[Turkum:Rossiyadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Dmitrov]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997415 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Rossiyadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Dmitrov]] ece6yz4xeoh8lxbjck4t9glkjftiire 14 1365882 5997418 2026-04-16T12:15:20Z AnvarxonM 75105 „[[Turkum:Moldovadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Unisport-Auto]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997418 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Moldovadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Unisport-Auto]] srtf4ielbusubehwss8r896olwfo1p1 14 1365883 5997425 2026-04-16T12:16:28Z AnvarxonM 75105 „[[Turkum:Rossiyadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Zvezda Serpuxov]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997425 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Rossiyadagi klublar boʻyicha erkak futbolchilar|Zvezda Serpuxov]] ibjp65o90e2n2cnjdkwxck461t883as 0 1365884 5997439 2026-04-16T12:20:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997439 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Haematobosca | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | tasvir = }} '''Haematobosca''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub qon so‘ruvchi [[pashsha]]lar urugʻi<ref>{{cite book|author=D'Assis Fonseca, E.C.M.|year=1968 |title=Diptera Cyclorrhapha Calyptrata: Muscidae |pages=118pp|publisher=Royal Entomological Society of London|series= Handbooks for the Identification of British Insects|volume= 10|location= London.}}</ref><ref name="folia">{{cite book|author1=Gregor, F. |author2=Rozkosny, R. |author3=Bartak, M. |author4=Vanhara, J. |year=2002 |title=The Muscidae (Diptera) of Central Europe|pages=280pp|publisher=Masaryk University|series= Scientiarum Naturalium Universitatis Masarykianae Brunensis|volume= 107|location= Masaryk.}}</ref>. ==Turlari== *''[[Haematobosca atripalpis|H. atripalpis]]'' <small>([[Mario Bezzi|Bezzi]], 1895)</small> *''[[Haematobosca aurata|H. aurata]]'' <small>Pont & Mihok, 2000</small><ref name="Pont2000">{{cite journal|last1=Pont|first1=A. C.|last2=Mihok|first2=S.|title=A new species of ''Haematobosca'' Bezzi from Kenya (Diptera, Muscidae)|journal=Studia dipterologica|date=2000|volume=7|pages=25–32}}</ref> *''[[Haematobosca croceicornis|H. croceicornis]]'' <small>Pont & Dsouri, 2009</small><ref name="Pont2009">{{cite journal|last1=Pont|first1=A. C.|last2=Dsouli|first2=N.|title=A new species of ''Haematobosca'' Bezzi from Gabon (Diptera, Muscidae)|journal=Studia dipterologica|volume=15|pages=259–266}}</ref> *''[[Haematobosca praedatrix|H. praedatrix]]'' <small>([[Günther Enderlein|Enderlein]], 1928)</small> *''[[Haematobosca augustifrons|H. augustifrons]]'' <small>([[John Russell Malloch|Malloch]], 1932)</small> *''[[Haematobosca hirtifrons|H. hirtifrons]]'' <small>([[John Russell Malloch|Malloch]], 1932)</small> *''[[Haematobosca latifrons|H. latifrons]]'' <small>([[John Russell Malloch|Malloch]], 1932)</small> *''[[Haematobosca sanguinolenta|H. sanguinolenta]]'' <small>([[Ernest Edward Austen|Austen]], 1909)</small> *''[[Haematobosca uniseriata|H. uniseriata]]'' <small>([[John Russell Malloch|Malloch]], 1932)</small> *''[[Haematobosca alcis|H. alcis]]'' <small>(Snow, 1891)</small> *''[[Haematobosca atripalpis|H. atripalpis]]'' <small>([[Mario Bezzi|Bezzi]], 1895)</small> *''[[Haematobosca sanguisugens|H. sanguisugens]]'' <small>([[Ernest Edward Austen|Austen]], 1909)</small> *''[[Haematobosca squalida|H. squalida]]'' <small>([[Karl Grünberg (entomologist)|Grünberg]], 1913)</small> *''[[Haematobosca wooffi|H. wooffi]]'' <small>([[Fritz Konrad Ernst Zumpt|Zumpt]], 1969)</small><ref name="Zumpt1969">{{cite journal|last1=Zumpt|first1=F.|title=''Haematobia wooffi'' nov. spec., and the status of the genus ''Bdellia'' Enderlein (Diptera: Muscidae, Stomyoxyinae)|journal=Novos Taxa Ent.|date=1969|volume=65|pages=I-II}}</ref> *''[[Haematobosca zuluensis|H. zuluensis]]'' <small>([[Fritz Konrad Ernst Zumpt|Zumpt]], 1950)</small> *''[[Haematobosca kangwagyei|H. kangwagyei]]'' <small>([[Fritz Konrad Ernst Zumpt|Zumpt]], 1967)</small> *''[[Haematobosca ryszardi|H. ryszardi]]'' <small>(Draber-Monko, 1966)</small> *''[[Haematobosca stimulans|H. stimulans]]'' <small>([[Johann Wilhelm Meigen|Meigen]], 1824)</small> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14503187}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} 2h53m5x0db9ngpp1u5v7mlu30ezsgu5 0 1365885 5997447 2026-04-16T12:23:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997447 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Musca albina | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Musca]] | tasvir = }} '''Musca albina''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Eski dunyo]]ning quruq hududlarida, jumladan Afrotropik mintaqa, [[Shimoliy Afrika]], Yaqin Sharq, [[Markaziy Osiyo]], [[Hindiston]] va [[Shri-Lanka]]da keng tarqalgan<ref>{{cite journal |author=Curtis W. Sabrosky |year=1952 |title=House flies in Egypt |journal=[[American Journal of Tropical Medicine and Hygiene]] |volume=1 |issue=2 |pages=333–336 |doi=10.4269/ajtmh.1952.1.333 |url=http://www.ajtmh.org/cgi/content/abstract/1/2/333 |pmid=14924098|doi-access=free |url-access=subscription }}</ref><ref>Marshall, S.A. & Pont, A.C. 2013. The kleptoparasitic habits of ''Musca albina'' Wiedemann, 1830 (Diptera: Muscidae). ''[[African Invertebrates]]'' '''54''' (2): 427–430.{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20131113235620/http://africaninvertebrates.org/ojs/index.php/AI/article/view/311]}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13855846}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} aftpkwh3zb0tfm1wz9dc72qimc0u90x 0 1365886 5997455 2026-04-16T12:25:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997455 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Haematobosca stimulans | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Haematobosca]] | tasvir = }} '''Haematobosca stimulans''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur sutemizuvchilarning qonini so‘ruvchi [[Parazitizm|ektoparazit]] hisoblanadi<ref>{{cite book|author=D'Assis Fonseca, E.C.M.|year=1968 |title=Diptera Cyclorrhapha Calyptrata: Muscidae |pages=118pp|publisher=Royal Entomological Society of London|series= Handbooks for the Identification of British Insects|volume= 10|location= London.}}</ref><ref name="folia">{{cite book|author1=Gregor, F. |author2=Rozkosny, R. |author3=Bartak, M. |author4=Vanhara, J. |year=2002 |title=The Muscidae (Diptera) of Central Europe|pages=280pp|publisher=Masaryk University|series= Scientiarum Naturalium Universitatis Masarykianae Brunensis|volume= 107|location= Masaryk.}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13855353}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} 2psbsk6rj90pojku85r67zraia3c1qs 0 1365887 5997468 2026-04-16T12:27:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997468 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Haematobosca alcis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Haematobosca]] | tasvir = }} '''Haematobosca alcis''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub qon so‘ruvchi [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da, jumladan [[Yellowstone milliy bogʻi]]da keng tarqalgan<ref name=itis/><ref name=gbif/><ref name=buglink/><ref name=burgeranderson1974>{{Cite journal|doi=10.1093/aesa/67.2.204|title=Taxonomy and Life History of the Moose Fly, ''Haematobosca alcis'', and Its Association with the Moose, ''Alces alces shirasi'' in Yellowstone National Park|year=1974|last1=Burger|first1=John F.|last2=Anderson|first2=John R.|journal=Annals of the Entomological Society of America|volume=67|issue=2|pages=204–214}}</ref>. ==Manbalar== {{Reflist|refs= <ref name=itis> {{Cite web| title=''Haematobosca alcis'' Report | url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=150284 | website=Integrated Taxonomic Information System | accessdate=2019-09-24 }}</ref> <ref name=gbif> {{Cite web| title=''Haematobosca alcis'' | url=https://www.gbif.org/species/1529707 | website=GBIF | accessdate=2019-09-24 }}</ref> <ref name=buglink> {{Cite web| title=''Haematobosca alcis'' species Information | url=https://bugguide.net/node/view/606002 | website=BugGuide.net | accessdate=2024-09-23 }}</ref> }} {{Taxonbar|from=Q13855356}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} 5nkpuhxel2kt4omhx17hsaak7i4recg 0 1365888 5997489 2026-04-16T12:42:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997489 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Haematobia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | tasvir = }} '''Haematobia''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub qon so‘ruvchi [[pashsha]]lar urugʻi<ref>{{cite book|author=D'Assis Fonseca, E.C.M.|year=1968 |title=Diptera Cyclorrhapha Calyptrata: Muscidae |pages=118pp|publisher=Royal Entomological Society of London|series= Handbooks for the Identification of British Insects|volume= 10|location= London.}}</ref><ref name="folia">{{cite book|author1=Gregor, F. |author2=Rozkosny, R. |author3=Bartak, M. |author4=Vanhara, J. |year=2002 |title=The Muscidae (Diptera) of Central Europe|pages=280pp|publisher=Masaryk University|series= Scientiarum Naturalium Universitatis Masarykianae Brunensis|volume= 107|location= Masaryk.}}</ref>. ==Turlari== *''[[Haematobia exigua|H. exigua]]'' <small>[[Johannes C. H. de Meijere|Meijere]], 1906</small> *''[[Haematobia irritans|H. irritans]]'' <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])</small> *''[[Haematobia minuta|H. minuta]]'' <small>([[Mario Bezzi|Bezzi]], 1892)</small> *''[[Haematobia potans|H. potans]]'' <small>([[Mario Bezzi|Bezzi]], 1907)</small><ref name="Bezzi1907">{{cite journal |last1=Bezzi |first1=M. |title=Mosche ematofaghe. |journal=Rc. Ist. Lomb. Sci. Lett. |date=1907 |volume=40 |issue=2 |pages=432–460}}</ref> *''[[Haematobia schillingsi|H. schillingsi]]'' <small>([[Karl Grünberg (entomologist)|Grünberg]], 1906)</small> *''[[Haematobia spinigera|H. spinigera]]'' <small>[[John Russell Malloch|Malloch]], 1932</small> *''[[Haematobia thirouxi|H. thirouxi]]'' <small>([[Émile Roubaud|Roubaud]], 1906)</small> *''[[Haematobia titillans|H. titillans]]'' <small>([[Mario Bezzi|Bezzi]], 1907)</small><ref name="Bezzi1907"/> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5638206}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} 9cbgu2wyqqc9cl3hxie4ihy9x1qkps5 0 1365889 5997490 2026-04-16T12:44:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997490 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Atherigona approximata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Atherigona]] | tasvir = }} '''Atherigona approximata''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Janubiy Osiyo]]da uchraydi<ref>Natarajan, V. S., V. D. G. Raja, and S. Anavardham. 1973. Extent of damage caused by shoot fly (''Atherigona approximate'') on bajra hybrid. ''Madras Agric. J.'' 60: 584–585.</ref><ref name="GahukarReddy2019">{{cite journal|last1=Gahukar|first1=Ruparao T|last2=Reddy|first2=Gadi V P|last3=Royer|first3=Tom|title=Management of Economically Important Insect Pests of Millet|journal=Journal of Integrated Pest Management|volume=10|issue=1|year=2019|issn=2155-7470|doi=10.1093/jipm/pmz026|doi-access=free}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14502390}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} q2na9ffhe9g4id783hblcoyu61u5qu2 0 1365890 5997492 2026-04-16T13:15:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997492 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Atherigona atripalpis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Atherigona]] | tasvir = }} '''Atherigona atripalpis''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Sharqiy Osiyo]] va [[Janubiy Osiyo]]da uchraydi<ref name=InsectPests>{{cite book|url=https://www.sciencedirect.com/book/9780128042434/insect-pests-of-millets|title=Insect Pests of Millets: Systematics, Bionomics, and Management|year=2017|first1=A.|last1=Kalaisekar|first2=P.G.|last2=Padmaja|first3=V.R.|last3=Bhagwat|first4=J.V.|last4=Patil|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-804243-4}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14502389}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} gm7idxmy79xmcbp1ep4v14rj6un2x77 0 1365891 5997493 2026-04-16T13:22:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997493 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Musca autumnalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Musca]] | tasvir = }} '''Musca autumnalis''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur qoramol va otlarga zarar yetkazuvchi zararkunanda hisoblanadi<ref>{{cite book|author1=Gregor, F. |author2=Rozkosny, R. |author3=Bartak, M. |author4=Vanhara, J. |year=2002 |title=The Muscidae (Diptera) of Central Europe |pages= |publisher=Masaryk University|series= Scientiarum Naturalium Universitatis Masarykianae Brunensis 107 |location= Masaryk}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livescience.com/61732-eye-worm-oregon.html|title=Weird Worm Crawling in Oregon Woman's Eye Has Only Been Seen in Cows|work=Live Science|access-date=2018-02-12}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bradbury|first=Richard S.|last2=Breen|first2=Kathleen V.|last3=Bonura|first3=Erin M.|last4=Hoyt|first4=John W.|last5=Bishop|first5=Henry S.|date=2018-02-12|title=Case Report: Conjunctival Infestation with Thelazia gulosa: A Novel Agent of Human Thelaziasis in the United States|journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene|volume=98|issue=4|pages=1171–1174|language=en|doi=10.4269/ajtmh.17-0870|pmid=29436343|pmc=5928835}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livescience.com/parasitic-eye-worm-trail-run.html|title=Woman Gets Parasitic Worms in Her Eyes After a Trail Run|work=Live Science|access-date=2019-11-04}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q1075544}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Musca Autumnalis}} [[Category:Muscidae]] ltxk9kvbzpf4xihrxxq0wlx3wfoaqp3 0 1365892 5997494 2026-04-16T13:39:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997494 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Coenosia agromyzina | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Coenosia]] | tasvir = }} '''Coenosia agromyzina''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Palearktika]] mintaqasida keng tarqalgan<ref>[https://www.biolib.cz/en/taxon/id122247/ BioLib]</ref><ref>[http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/details/species/id/8731599 Catalogue of Life]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons}} {{Wikispecies}} * [http://www.biodiversidadvirtual.org/insectarium/Coenosia-agromyzina-(Fallen-1825)-img891551.html Biodiversidad Virtual] * [https://www.galerie-insecte.org/galerie/esp-page.php?genre=Coenosia&espece=agromyzina Galerie-insecte] {{Taxonbar|from=Q13856119}} [[Category:Muscidae]] [[Category:Insects described in 1825]] [[Category:Brachycera of Europe]] {{Muscidae-stub}} 6oi88tb68i1ysmtkpkcga7x89925cd4 0 1365893 5997495 2026-04-16T13:41:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997495 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Thricops septentrionalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Thricops]] | tasvir = }} '''Thricops septentrionalis''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi<ref name=itis/><ref name=gbif/>. == Manbalar == {{Reflist|refs= <ref name=itis> {{Cite web| title=''Thricops septentrionalis'' Report | url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=150217 | website=Integrated Taxonomic Information System | accessdate=2019-09-24 }}</ref> <ref name=gbif> {{Cite web| title=''Thricops septentrionalis'' | url=https://www.gbif.org/species/1532684 | website=GBIF | accessdate=2019-09-24 }}</ref> }} == Havolalar == {{refbegin}} * {{Commons category-inline|Thricops septentrionalis}} {{refend}} {{Taxonbar|from=Q13855332}} [[Category:Muscidae]] {{muscidae-stub}} 3tnahmm11noy3e7z6mydgzoli1mnhke 0 1365894 5997497 2026-04-16T13:54:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997497 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Spilogona sanctipauli | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Spilogona]] | tasvir = }} '''Spilogona sanctipauli''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Tur 1921-yilda John Russell Malloch tomonidan tavsiflangan<ref>{{Cite journal|doi = 10.1098/rspb.2016.1271|title = One fly to rule them all—muscid flies are the key pollinators in the Arctic|year = 2016|last1 = Tiusanen|first1 = Mikko|last2 = Hebert|first2 = Paul D. N.|last3 = Schmidt|first3 = Niels Martin|last4 = Roslin|first4 = Tomas|journal = Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume = 283|issue = 1839|pmid = 27683367|pmc = 5046896}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13855687}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} bg2toacq0yumcpqjyytnzb3pot7wydy 0 1365895 5997499 2026-04-16T13:56:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997499 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Thricops semicinereus | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Thricops]] | tasvir = }} '''Thricops semicinereus''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Palearktika]] mintaqasida keng tarqalgan<ref>{{cite book|author1=D'Assis Fonseca |author2=E. C. M. |year=1968 |title=Diptera Cyclorrhapha Calyptrata: Muscidae |pages=118pp|publisher=Royal Entomological Society of London|series= Handbooks for the Identification of British Insects|volume= 10|location= London.}}</ref><ref>{{cite book|author1=Gregor, F. |author2=Rozkosny, R. |author3=Bartak, M. |author4=Vanhara, J. |year=2002 |title=The Muscidae (Diptera) of Central Europe|pages=280pp|publisher=Masaryk University|series= Scientiarum Naturalium Universitatis Masarykianae Brunensis|volume= 107|location= Masaryk}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == *D'Assis Fonseca, E.C.M, 1968 Diptera Cyclorrhapha Calyptrata: Muscidae ''Handbooks for the Identification of British Insects'' [https://web.archive.org/web/20161229025827/http://www.royensoc.co.uk/sites/default/files/Vol10_Part04b.pdf pdf] *Seguy, E. (1923) Diptères Anthomyides. Paris: Éditions ''Faune de France'' Faune n° 6 393 p., 813 fig.[http://faunedefrance.org/bibliotheque/docs/E.SEGUY(FdeFr06)Dipt.Anthomyides.pdf Bibliotheque Virtuelle Numerique pdf] {{Taxonbar|from=Q3919640}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} 3u9wx9au5eqwbum9ruu7zoulo24udq8 0 1365896 5997500 2026-04-16T13:58:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997500 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Thricops diaphanus | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Thricops]] | tasvir = }} '''Thricops diaphanus''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur Palearktika mintaqasida uchraydi<ref>{{cite book|author=D'Assis Fonseca, E.C.M.|year=1968 |title=Diptera Cyclorrhapha Calyptrata: Muscidae |pages=118pp|publisher=Royal Entomological Society of London|series= Handbooks for the Identification of British Insects|volume= 10|location= London.}}</ref><ref name="GregorEtAl">{{cite book|author1=Gregor, F. |author2=Rozkosny, R. |author3=Bartak, M. |author4=Vanhara, J. |year=2002 |title=The Muscidae (Diptera) of Central Europe|pages=280pp|publisher=Masaryk University|series= Scientiarum Naturalium Universitatis Masarykianae Brunensis|volume= 107|location= Masaryk.}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == *D'Assis Fonseca, E.C.M, 1968 Diptera Cyclorrhapha Calyptrata: Muscidae ''Handbooks for the Identification of British Insects'' [https://web.archive.org/web/20161229025827/http://www.royensoc.co.uk/sites/default/files/Vol10_Part04b.pdf pdf] *Seguy, E. (1923) Diptères Anthomyides. Paris: Éditions ''Faune de France'' Faune n° 6 393 p., 813 fig.[http://faunedefrance.org/bibliotheque/docs/E.SEGUY(FdeFr06)Dipt.Anthomyides.pdf Bibliotheque Virtuelle Numerique pdf] {{Taxonbar|from=Q13855327}} [[Category:Muscidae]] {{Muscidae-stub}} 6es0ysxezytmcd7b4hqbd3mcp32bcta 0 1365897 5997501 2026-04-16T14:06:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997501 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Spilogona latimana | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Muscidae]] | urugʻ = [[Spilogona]] | tasvir = }} '''Spilogona latimana''' — [[Muscidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Yangi Zelandiya]]da uchraydi<ref name=":0">{{Cite journal|last=Malloch|first=J. R.|date=1931|title=The calyptrate Diptera of New Zealand.|journal=Records of the Canterbury Museum|volume=3|pages=377–388}}</ref><ref>{{Cite book|title=Literature cited. Catalog of the Diptera of the Australasian and Oceanian regions.|last=Evenhuis|first=N. L.|last2=Pont|first2=Adrian Charles.|last3=Pyle|first3=Leilani.|last4=Thompson|first4=F. Christian.|date=1989|publisher=Bishop Museum and E. J. Brill|location=Honolulu|doi = 10.5962/bhl.title.49897}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14500255}} [[Category:Muscidae]] p393kp5bp02ynnc9q7z896e1ylbfuy4 0 1365898 5997502 2026-04-16T14:12:44Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997502 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 235m |dam_height = 46.5m |dam_width_base = |construction_began = 1975 |opening = 1994 |cost = |res_catchment = 27 sq. km |res_surface = 24 gektar | coordinates = {{coord|40|21|35|N|140|5|54|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Mizusawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 水沢ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan tosh toʻldirma turidagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish va sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 27 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Mizusawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0390}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] gs4ipjrf1gbe0b3gfbbodswoc4hipwg 0 1365899 5997503 2026-04-16T14:14:13Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997503 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 105m |dam_height = 62m |dam_width_base = |construction_began = 1951 |opening = 1952 |cost = |res_catchment = 139 sq. km |res_surface = 156 gektar | coordinates = {{coord|40|2|52|N|140|36|23|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Moriyoshi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 森吉ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish va elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 139 km² ni tashkil etadi. Toʻliq holatda taxminan 156 gektar maydonni suv ostida qoldiradi va 37200 ming kub metr suv sigʻimiga ega<ref>{{Cite web| title = Moriyoshi Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0368}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] n7dvas3jnulu58vn7oaeacsxukl7mfx 0 1365900 5997504 2026-04-16T14:21:22Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997504 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 710m |dam_height = 18.3m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1935 |cost = |res_catchment = 2.1 sq. km |res_surface = 20 gektar | coordinates = {{coord|39|19|42|N|140|34|16|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Myoei Tameike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 明栄ため池) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 2,1 km² ni tashkil etadi. Toʻliq holatda taxminan 20 gektar maydonni suv ostida qoldiradi va 1431 ming kub metr suv sigʻimiga ega<ref>{{Cite web| title = Myoei Tameike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0341}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] agiarer6jpg927xsqkyalhj3qm9clb4 0 1365901 5997505 2026-04-16T14:22:45Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997505 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 81m |dam_height = 16.5m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1954 |cost = |res_catchment = 0.2 sq. km |res_surface = 1 gektar | coordinates = {{coord|39|21|59|N|140|36|55|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Naganuma toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 長沼ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 0,2 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Naganuma Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0369}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 8w6n0rnwgtii7ls0jhj03hicmz7mm6d 4 1365903 5997513 2026-04-16T16:08:32Z Shabboda 259234 „Doniyor Abdurakhmonov biography Doniyor Abdurakhmonov was born in a village that called Dekhqonboyev in Uchkoprik district of Fergana region of Uzbekistan in 6-november of 1997-yaer. After graduating Agricultural college of Uchkoprik he started to study in Tashkent state university of economics in 2018. He graduated university and began to work in Hamkorbank in 2022.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997513 wikitext text/x-wiki Doniyor Abdurakhmonov biography Doniyor Abdurakhmonov was born in a village that called Dekhqonboyev in Uchkoprik district of Fergana region of Uzbekistan in 6-november of 1997-yaer. After graduating Agricultural college of Uchkoprik he started to study in Tashkent state university of economics in 2018. He graduated university and began to work in Hamkorbank in 2022. dzhs3mbbtnbcm24ubg87y82iausmx4l 0 1365904 5997514 2026-04-16T16:26:32Z Doctormeee 105908 Yangi maqola tarjima 5997514 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi bilgiqutisi | nomi = Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti | asl_nomi = Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby instituty | tasvir = Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (21).jpg | izoh = 2011-yilda [[Ashxobod]] shahrida o‘tkazilgan yillik paraddagi institutning ayol kursantlari. | tashkil_topgan = 1-sentyabr 1993-yil | turi = [[harbiy akademiya]] | mansubligi = [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] | rahbari = Shamyrat Amanov | joylashuvi = [[Ashxobod]], [[Turkmaniston]] | tili = Turkman, rus | ranglari = Yashil va oq }} '''Buyuk [[Saparmurod Niyozov|Saparmurod Turkmanboshi]] nomidagi Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti''' ({{langx|tk|Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby instituty}}) — [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] milliy ta’lim tizimidagi oliy harbiy ta’lim muassasasi hisoblanadi. == Tarix == [[File:Female Turkmen soldiers.jpeg|thumb|2011-yildagi institut ayol kursantlari]] Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti 1993-yil 1-sentyabrda tashkil etilgan. 1996-yilda 75 nafar birinchi [[leytenant]]lar bitirgan, 1997-yilda esa yana 200 nafar ofitser tayyorlangan.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JA22nSa2tEgC&pg=PA30|title=Breaking Away from the Bear|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4289-1260-1}}</ref> Institutning 2004–2012-yillarda foydalanilgan eski binosi to‘rt qavatli bo‘lib, unda 48 ta o‘quv xonasi, kompyuter sinflari, shuningdek ma’ruza va simulyatsiya xonalari mavjud edi.<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/2887|title=Military Institute Under Ministry of Defence of Turkmenistan Moved to New Building}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/centralasia/turkmen-personnel-2.htm|title=Turkmenistan - Military Personnel - Training}}</ref> Hozirgi yangi bino 2012-yil yanvar oyida eski bino yaqinida qurilgan.<ref>{{cite web|url=https://turkmenportal.com/catalog/obrazovanie/vuzy|title=Все ВУЗы Туркменистана}}</ref><ref>{{cite web|url=http://infoabad.com/novosti-turkmenistana/voenyi-institut-gorjachaja-pora.html|title=Военный институт: горячая пора}}</ref> == Ta’lim faoliyati == Harbiy institut Turkmaniston Qurolli Kuchlari uchun yuqori malakali qo‘mondonlarni tayyorlaydi. Ta’lim muddati 5 yilni tashkil etadi.<ref name="qabul">{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/turkmenistanyn-goranmak-ministrliginin-beyik-saparmyrat-turkmenbasy-adyndaky-harby-institutyna-2020-2021-nji-okuw-yylynda-okuwa-kabul-etmegin-tertibi-0xDKalyfjj|title=Qabul tartibi}}</ref> Institut quyidagi yo‘nalishlarga ixtisoslashgan: * piyoda qo‘shinlari * aviatsiya * logistika * aloqa tizimlari Institut tarkibida 14 ta kafedra va markaziy kutubxona mavjud.<ref>{{cite web|url=http://science.gov.tm/en/organisations/military_institute/|title=Military institute of Ministry of defense of Turkmenistan}}</ref> 2018–2019-o‘quv yilidan boshlab kiberxavfsizlik yo‘nalishida “kiberfront jangchilari” tayyorlash yo‘lga qo‘yildi.<ref>{{cite web|url=https://sng.fm/11487-v-turkmenistane-nachali-gotovit-voennyh-specialistov-po-kiberbezopasnosti.html|title=Kiberxavfsizlik mutaxassislari tayyorlash}}</ref> 2019-yil iyul oyida o‘quv dasturi raqamli tizimga o‘tkazildi.<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/harby-bilim-sanly-ulgama-gecirilyar-qsun9xZMtY|title=Harbiy ta’lim raqamlashtirildi}}</ref> 5-kurs kursantlari amaliy mashg‘ulotlar uchun harbiy qismlarga yuboriladi.<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/in-mohumi-tejribe-bmzXz9a8tL|title=Amaliy tajriba}}</ref> === Qabul talablari === Institutga qabul uchun asosiy talablar:<ref name="qabul"/> * 24 yoshgacha bo‘lgan, harbiy xizmatni o‘tagan erkak fuqarolar; * 25 yoshgacha bo‘lgan maxsus harbiy maktab bitiruvchilari; * zaxiraga chiqarilgan 24 yoshgacha bo‘lgan erkaklar; * 21 yoshgacha bo‘lgan, o‘rta ma’lumotli ayollar. Qabul qilingan talabalarga yotoqxona, harbiy forma, o‘quv vositalari, ovqatlanish va stipendiya taqdim etiladi.<ref name="qabul"/> Har o‘quv yili 1-sentyabr — [[Bilimlar kuni]]da boshlanadi.<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/taze-okuw-yyly-taze-ustunliklerin-badalgasy-U108r83jWF|title=Yangi o‘quv yili}}</ref> == Tashkiliy tuzilma == [[File:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (19).jpg|thumb|[[Berdimuhamed Annayev nomidagi 1-maxsus harbiy maktab]] orkestri]] Institut tarkibiga quyidagi o‘rta maxsus harbiy maktablar kiradi: * [[Berdimuhamed Annayev nomidagi 1-maxsus harbiy maktab]] ([[Ashxobod]]) * Alp Arslan nomidagi 2-maxsus harbiy maktab ([[Dashoguz]]) * Soltan Sanjar nomidagi 3-maxsus harbiy maktab ([[Mary, Turkmaniston|Mary]]) == Rektorlar == 2007-yilgacha Mudofaa vaziri institutning amaldagi rektori hisoblangan. * [[Dangatar Kopekov]] (1992–1998) * Kurbanmuhammed Kasymov (1998–1999) * Batyr Sarjayev (1999–2001) * Gurbandurdy Begenchov (2001–2002) * Rejepbay Arazov (2002–2003) * [[Agageldi Mammetgeldiyev]] (2003–2007) * Atamurad Gurdov (2007–2008)<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/7253|title=Rector leaves office}}</ref> * Movlyamkuli Hezretov (2008–2011) * Yusuf Muhammedkuliev (2011)<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/articles/14646.html|title=New rector appointed}}</ref> * Khojakuli Ashirov (2011–2013) * Shamurad Amanov (2013–hozirgacha) == Mashhur bitiruvchilar == * [[Begench Gundogdyev]] — Mudofaa vaziri<ref>{{cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1247761326|title=Begench Gundogdyev}}</ref> * Jahan Yazmuhammedova — birinchi ayol desantchi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/ilkinji-zenan-desantcy-WA3Pje1HHL|title=Birinchi ayol desantchi}}</ref> * Mergen Gurdov — [[Turkmaniston Savdo-sanoat palatasi]] rahbari<ref>{{cite web|url=https://teif-turkmenistan.com/en/speaker/238|title=TEIF 2025}}</ref> == Yana qarang == * [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] * [[Turkmaniston Mudofaa vazirligi]] == Manbalar == {{Reflist}} == Havolalar == * [https://m.facebook.com/pages/Military-Institute-of-the-Ministry-of-Defense-of-Turkmenistan/114556658555986 Rasmiy Facebook sahifa] [[Category:Turkmanistondagi harbiy akademiyalar]] [[Category:1993-yilda tashkil etilgan ta’lim muassasalari]] [[Category:Turkmanistondagi universitetlar]] [[Category:1993-yilda Turkmanistonda tashkil etilganlar]] [[Category:Ashxoboddagi ta’lim]] bdbi4ikhka8wxkhuzumdy71wrb6trgx 5997515 5997514 2026-04-16T16:28:42Z Doctormeee 105908 5997515 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi bilgiqutisi | nomi = Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti | asl_nomi = Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby instituty | tasvir = Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (21).jpg | izoh = 2011-yilda [[Ashxobod]] shahrida o‘tkazilgan yillik paraddagi institutning ayol kursantlari. | tashkil_topgan = 1-sentyabr 1993-yil | turi = [[harbiy akademiya]] | mansubligi = [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] | rahbari = Shamyrat Amanov | joylashuvi = [[Ashxobod]], [[Turkmaniston]] | tili = Turkman, rus | ranglari = Yashil va oq }} '''Buyuk [[Saparmurod Niyozov|Saparmurod Turkmanboshi]] nomidagi Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti''' ({{langx|tk|Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby instituty}}) — [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] milliy ta’lim tizimidagi oliy harbiy ta’lim muassasasi hisoblanadi. == Tarix == [[File:Female Turkmen soldiers.jpeg|thumb|2011-yildagi institut ayol kursantlari]] Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti 1993-yil 1-sentyabrda tashkil etilgan. 1996-yilda 75 nafar birinchi [[leytenant]]lar bitirgan, 1997-yilda esa yana 200 nafar ofitser tayyorlangan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JA22nSa2tEgC&pg=PA30|title=Breaking Away from the Bear|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4289-1260-1}}</ref>. Institutning 2004–2012-yillarda foydalanilgan eski binosi to‘rt qavatli bo‘lib, unda 48 ta o‘quv xonasi, kompyuter sinflari, shuningdek ma’ruza va simulyatsiya xonalari mavjud edi<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/2887|title=Military Institute Under Ministry of Defence of Turkmenistan Moved to New Building}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/centralasia/turkmen-personnel-2.htm|title=Turkmenistan - Military Personnel - Training}}</ref>. Hozirgi yangi bino 2012-yil yanvar oyida eski bino yaqinida qurilgan<ref>{{cite web|url=https://turkmenportal.com/catalog/obrazovanie/vuzy|title=Все ВУЗы Туркменистана}}</ref><ref>{{cite web|url=http://infoabad.com/novosti-turkmenistana/voenyi-institut-gorjachaja-pora.html|title=Военный институт: горячая пора}}</ref>. == Ta’lim faoliyati == Harbiy institut Turkmaniston Qurolli Kuchlari uchun yuqori malakali qo‘mondonlarni tayyorlaydi. Ta’lim muddati 5 yilni tashkil etadi<ref name="qabul">{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/turkmenistanyn-goranmak-ministrliginin-beyik-saparmyrat-turkmenbasy-adyndaky-harby-institutyna-2020-2021-nji-okuw-yylynda-okuwa-kabul-etmegin-tertibi-0xDKalyfjj|title=Qabul tartibi}}</ref>. Institut quyidagi yo‘nalishlarga ixtisoslashgan: * piyoda qo‘shinlari * aviatsiya * logistika * aloqa tizimlari Institut tarkibida 14 ta kafedra va markaziy kutubxona mavjud<ref>{{cite web|url=http://science.gov.tm/en/organisations/military_institute/|title=Military institute of Ministry of defense of Turkmenistan}}</ref>. 2018–2019-o‘quv yilidan boshlab kiberxavfsizlik yo‘nalishida “kiberfront jangchilari” tayyorlash yo‘lga qo‘yildi<ref>{{cite web|url=https://sng.fm/11487-v-turkmenistane-nachali-gotovit-voennyh-specialistov-po-kiberbezopasnosti.html|title=Kiberxavfsizlik mutaxassislari tayyorlash}}</ref>. 2019-yil iyul oyida o‘quv dasturi raqamli tizimga o‘tkazildi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/harby-bilim-sanly-ulgama-gecirilyar-qsun9xZMtY|title=Harbiy ta’lim raqamlashtirildi}}</ref>. 5-kurs kursantlari amaliy mashg‘ulotlar uchun harbiy qismlarga yuboriladi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/in-mohumi-tejribe-bmzXz9a8tL|title=Amaliy tajriba}}</ref>. === Qabul talablari === Institutga qabul uchun asosiy talablar<ref name="qabul"/>: * 24 yoshgacha bo‘lgan, harbiy xizmatni o‘tagan erkak fuqarolar; * 25 yoshgacha bo‘lgan maxsus harbiy maktab bitiruvchilari; * zaxiraga chiqarilgan 24 yoshgacha bo‘lgan erkaklar; * 21 yoshgacha bo‘lgan, o‘rta ma’lumotli ayollar. Qabul qilingan talabalarga yotoqxona, harbiy forma, o‘quv vositalari, ovqatlanish va stipendiya taqdim etiladi<ref name="qabul"/>. Har o‘quv yili 1-sentyabr — [[Bilimlar kuni]]da boshlanadi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/taze-okuw-yyly-taze-ustunliklerin-badalgasy-U108r83jWF|title=Yangi o‘quv yili}}</ref>. == Tashkiliy tuzilma == [[File:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (19).jpg|thumb|[[Berdimuhamed Annayev nomidagi 1-maxsus harbiy maktab]] orkestri]] Institut tarkibiga quyidagi o‘rta maxsus harbiy maktablar kiradi: * [[Berdimuhamed Annayev nomidagi 1-maxsus harbiy maktab]] ([[Ashxobod]]) * Alp Arslan nomidagi 2-maxsus harbiy maktab ([[Dashoguz]]) * Soltan Sanjar nomidagi 3-maxsus harbiy maktab ([[Mary, Turkmaniston|Mary]]) == Rektorlar == 2007-yilgacha Mudofaa vaziri institutning amaldagi rektori hisoblangan. * [[Dangatar Kopekov]] (1992–1998) * Kurbanmuhammed Kasymov (1998–1999) * Batyr Sarjayev (1999–2001) * Gurbandurdy Begenchov (2001–2002) * Rejepbay Arazov (2002–2003) * [[Agageldi Mammetgeldiyev]] (2003–2007) * Atamurad Gurdov (2007–2008)<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/7253|title=Rector leaves office}}</ref> * Movlyamkuli Hezretov (2008–2011) * Yusuf Muhammedkuliev (2011)<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/articles/14646.html|title=New rector appointed}}</ref> * Khojakuli Ashirov (2011–2013) * Shamurad Amanov (2013–hozirgacha) == Mashhur bitiruvchilar == * [[Begench Gundogdyev]] — Mudofaa vaziri<ref>{{cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1247761326|title=Begench Gundogdyev}}</ref> * Jahan Yazmuhammedova — birinchi ayol desantchi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/ilkinji-zenan-desantcy-WA3Pje1HHL|title=Birinchi ayol desantchi}}</ref> * Mergen Gurdov — [[Turkmaniston Savdo-sanoat palatasi]] rahbari<ref>{{cite web|url=https://teif-turkmenistan.com/en/speaker/238|title=TEIF 2025}}</ref> == Yana qarang == * [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] * [[Turkmaniston Mudofaa vazirligi]] == Manbalar == {{Reflist}} == Havolalar == * [https://m.facebook.com/pages/Military-Institute-of-the-Ministry-of-Defense-of-Turkmenistan/114556658555986 Rasmiy Facebook sahifa] [[Category:Turkmanistondagi harbiy akademiyalar]] [[Category:1993-yilda tashkil etilgan ta’lim muassasalari]] [[Category:Turkmanistondagi universitetlar]] [[Category:1993-yilda Turkmanistonda tashkil etilganlar]] [[Category:Ashxoboddagi ta’lim]] iq5du2modo543ffyrti04yogpfmzav0 5997517 5997515 2026-04-16T16:29:17Z Doctormeee 105908 [[Turkum:Universitetlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997517 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi bilgiqutisi | nomi = Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti | asl_nomi = Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby instituty | tasvir = Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (21).jpg | izoh = 2011-yilda [[Ashxobod]] shahrida o‘tkazilgan yillik paraddagi institutning ayol kursantlari. | tashkil_topgan = 1-sentyabr 1993-yil | turi = [[harbiy akademiya]] | mansubligi = [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] | rahbari = Shamyrat Amanov | joylashuvi = [[Ashxobod]], [[Turkmaniston]] | tili = Turkman, rus | ranglari = Yashil va oq }} '''Buyuk [[Saparmurod Niyozov|Saparmurod Turkmanboshi]] nomidagi Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti''' ({{langx|tk|Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby instituty}}) — [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] milliy ta’lim tizimidagi oliy harbiy ta’lim muassasasi hisoblanadi. == Tarix == [[File:Female Turkmen soldiers.jpeg|thumb|2011-yildagi institut ayol kursantlari]] Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti 1993-yil 1-sentyabrda tashkil etilgan. 1996-yilda 75 nafar birinchi [[leytenant]]lar bitirgan, 1997-yilda esa yana 200 nafar ofitser tayyorlangan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JA22nSa2tEgC&pg=PA30|title=Breaking Away from the Bear|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4289-1260-1}}</ref>. Institutning 2004–2012-yillarda foydalanilgan eski binosi to‘rt qavatli bo‘lib, unda 48 ta o‘quv xonasi, kompyuter sinflari, shuningdek ma’ruza va simulyatsiya xonalari mavjud edi<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/2887|title=Military Institute Under Ministry of Defence of Turkmenistan Moved to New Building}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/centralasia/turkmen-personnel-2.htm|title=Turkmenistan - Military Personnel - Training}}</ref>. Hozirgi yangi bino 2012-yil yanvar oyida eski bino yaqinida qurilgan<ref>{{cite web|url=https://turkmenportal.com/catalog/obrazovanie/vuzy|title=Все ВУЗы Туркменистана}}</ref><ref>{{cite web|url=http://infoabad.com/novosti-turkmenistana/voenyi-institut-gorjachaja-pora.html|title=Военный институт: горячая пора}}</ref>. == Ta’lim faoliyati == Harbiy institut Turkmaniston Qurolli Kuchlari uchun yuqori malakali qo‘mondonlarni tayyorlaydi. Ta’lim muddati 5 yilni tashkil etadi<ref name="qabul">{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/turkmenistanyn-goranmak-ministrliginin-beyik-saparmyrat-turkmenbasy-adyndaky-harby-institutyna-2020-2021-nji-okuw-yylynda-okuwa-kabul-etmegin-tertibi-0xDKalyfjj|title=Qabul tartibi}}</ref>. Institut quyidagi yo‘nalishlarga ixtisoslashgan: * piyoda qo‘shinlari * aviatsiya * logistika * aloqa tizimlari Institut tarkibida 14 ta kafedra va markaziy kutubxona mavjud<ref>{{cite web|url=http://science.gov.tm/en/organisations/military_institute/|title=Military institute of Ministry of defense of Turkmenistan}}</ref>. 2018–2019-o‘quv yilidan boshlab kiberxavfsizlik yo‘nalishida “kiberfront jangchilari” tayyorlash yo‘lga qo‘yildi<ref>{{cite web|url=https://sng.fm/11487-v-turkmenistane-nachali-gotovit-voennyh-specialistov-po-kiberbezopasnosti.html|title=Kiberxavfsizlik mutaxassislari tayyorlash}}</ref>. 2019-yil iyul oyida o‘quv dasturi raqamli tizimga o‘tkazildi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/harby-bilim-sanly-ulgama-gecirilyar-qsun9xZMtY|title=Harbiy ta’lim raqamlashtirildi}}</ref>. 5-kurs kursantlari amaliy mashg‘ulotlar uchun harbiy qismlarga yuboriladi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/in-mohumi-tejribe-bmzXz9a8tL|title=Amaliy tajriba}}</ref>. === Qabul talablari === Institutga qabul uchun asosiy talablar<ref name="qabul"/>: * 24 yoshgacha bo‘lgan, harbiy xizmatni o‘tagan erkak fuqarolar; * 25 yoshgacha bo‘lgan maxsus harbiy maktab bitiruvchilari; * zaxiraga chiqarilgan 24 yoshgacha bo‘lgan erkaklar; * 21 yoshgacha bo‘lgan, o‘rta ma’lumotli ayollar. Qabul qilingan talabalarga yotoqxona, harbiy forma, o‘quv vositalari, ovqatlanish va stipendiya taqdim etiladi<ref name="qabul"/>. Har o‘quv yili 1-sentyabr — [[Bilimlar kuni]]da boshlanadi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/taze-okuw-yyly-taze-ustunliklerin-badalgasy-U108r83jWF|title=Yangi o‘quv yili}}</ref>. == Tashkiliy tuzilma == [[File:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (19).jpg|thumb|[[Berdimuhamed Annayev nomidagi 1-maxsus harbiy maktab]] orkestri]] Institut tarkibiga quyidagi o‘rta maxsus harbiy maktablar kiradi: * [[Berdimuhamed Annayev nomidagi 1-maxsus harbiy maktab]] ([[Ashxobod]]) * Alp Arslan nomidagi 2-maxsus harbiy maktab ([[Dashoguz]]) * Soltan Sanjar nomidagi 3-maxsus harbiy maktab ([[Mary, Turkmaniston|Mary]]) == Rektorlar == 2007-yilgacha Mudofaa vaziri institutning amaldagi rektori hisoblangan. * [[Dangatar Kopekov]] (1992–1998) * Kurbanmuhammed Kasymov (1998–1999) * Batyr Sarjayev (1999–2001) * Gurbandurdy Begenchov (2001–2002) * Rejepbay Arazov (2002–2003) * [[Agageldi Mammetgeldiyev]] (2003–2007) * Atamurad Gurdov (2007–2008)<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/7253|title=Rector leaves office}}</ref> * Movlyamkuli Hezretov (2008–2011) * Yusuf Muhammedkuliev (2011)<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/articles/14646.html|title=New rector appointed}}</ref> * Khojakuli Ashirov (2011–2013) * Shamurad Amanov (2013–hozirgacha) == Mashhur bitiruvchilar == * [[Begench Gundogdyev]] — Mudofaa vaziri<ref>{{cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1247761326|title=Begench Gundogdyev}}</ref> * Jahan Yazmuhammedova — birinchi ayol desantchi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/ilkinji-zenan-desantcy-WA3Pje1HHL|title=Birinchi ayol desantchi}}</ref> * Mergen Gurdov — [[Turkmaniston Savdo-sanoat palatasi]] rahbari<ref>{{cite web|url=https://teif-turkmenistan.com/en/speaker/238|title=TEIF 2025}}</ref> == Yana qarang == * [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] * [[Turkmaniston Mudofaa vazirligi]] == Manbalar == {{Reflist}} == Havolalar == * [https://m.facebook.com/pages/Military-Institute-of-the-Ministry-of-Defense-of-Turkmenistan/114556658555986 Rasmiy Facebook sahifa] [[Category:Turkmanistondagi harbiy akademiyalar]] [[Category:1993-yilda tashkil etilgan ta’lim muassasalari]] [[Category:Turkmanistondagi universitetlar]] [[Category:1993-yilda Turkmanistonda tashkil etilganlar]] [[Category:Ashxoboddagi ta’lim]] [[Turkum:Universitetlar]] jgz3qk4zi9jlq07omkeb0wrsnrrgujk 5997518 5997517 2026-04-16T16:29:31Z Doctormeee 105908 [[Turkum:Taʻlim tashkilotlari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997518 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi bilgiqutisi | nomi = Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti | asl_nomi = Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby instituty | tasvir = Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (21).jpg | izoh = 2011-yilda [[Ashxobod]] shahrida o‘tkazilgan yillik paraddagi institutning ayol kursantlari. | tashkil_topgan = 1-sentyabr 1993-yil | turi = [[harbiy akademiya]] | mansubligi = [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] | rahbari = Shamyrat Amanov | joylashuvi = [[Ashxobod]], [[Turkmaniston]] | tili = Turkman, rus | ranglari = Yashil va oq }} '''Buyuk [[Saparmurod Niyozov|Saparmurod Turkmanboshi]] nomidagi Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti''' ({{langx|tk|Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby instituty}}) — [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] milliy ta’lim tizimidagi oliy harbiy ta’lim muassasasi hisoblanadi. == Tarix == [[File:Female Turkmen soldiers.jpeg|thumb|2011-yildagi institut ayol kursantlari]] Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy instituti 1993-yil 1-sentyabrda tashkil etilgan. 1996-yilda 75 nafar birinchi [[leytenant]]lar bitirgan, 1997-yilda esa yana 200 nafar ofitser tayyorlangan<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JA22nSa2tEgC&pg=PA30|title=Breaking Away from the Bear|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4289-1260-1}}</ref>. Institutning 2004–2012-yillarda foydalanilgan eski binosi to‘rt qavatli bo‘lib, unda 48 ta o‘quv xonasi, kompyuter sinflari, shuningdek ma’ruza va simulyatsiya xonalari mavjud edi<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/2887|title=Military Institute Under Ministry of Defence of Turkmenistan Moved to New Building}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/centralasia/turkmen-personnel-2.htm|title=Turkmenistan - Military Personnel - Training}}</ref>. Hozirgi yangi bino 2012-yil yanvar oyida eski bino yaqinida qurilgan<ref>{{cite web|url=https://turkmenportal.com/catalog/obrazovanie/vuzy|title=Все ВУЗы Туркменистана}}</ref><ref>{{cite web|url=http://infoabad.com/novosti-turkmenistana/voenyi-institut-gorjachaja-pora.html|title=Военный институт: горячая пора}}</ref>. == Ta’lim faoliyati == Harbiy institut Turkmaniston Qurolli Kuchlari uchun yuqori malakali qo‘mondonlarni tayyorlaydi. Ta’lim muddati 5 yilni tashkil etadi<ref name="qabul">{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/turkmenistanyn-goranmak-ministrliginin-beyik-saparmyrat-turkmenbasy-adyndaky-harby-institutyna-2020-2021-nji-okuw-yylynda-okuwa-kabul-etmegin-tertibi-0xDKalyfjj|title=Qabul tartibi}}</ref>. Institut quyidagi yo‘nalishlarga ixtisoslashgan: * piyoda qo‘shinlari * aviatsiya * logistika * aloqa tizimlari Institut tarkibida 14 ta kafedra va markaziy kutubxona mavjud<ref>{{cite web|url=http://science.gov.tm/en/organisations/military_institute/|title=Military institute of Ministry of defense of Turkmenistan}}</ref>. 2018–2019-o‘quv yilidan boshlab kiberxavfsizlik yo‘nalishida “kiberfront jangchilari” tayyorlash yo‘lga qo‘yildi<ref>{{cite web|url=https://sng.fm/11487-v-turkmenistane-nachali-gotovit-voennyh-specialistov-po-kiberbezopasnosti.html|title=Kiberxavfsizlik mutaxassislari tayyorlash}}</ref>. 2019-yil iyul oyida o‘quv dasturi raqamli tizimga o‘tkazildi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/harby-bilim-sanly-ulgama-gecirilyar-qsun9xZMtY|title=Harbiy ta’lim raqamlashtirildi}}</ref>. 5-kurs kursantlari amaliy mashg‘ulotlar uchun harbiy qismlarga yuboriladi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/in-mohumi-tejribe-bmzXz9a8tL|title=Amaliy tajriba}}</ref>. === Qabul talablari === Institutga qabul uchun asosiy talablar<ref name="qabul"/>: * 24 yoshgacha bo‘lgan, harbiy xizmatni o‘tagan erkak fuqarolar; * 25 yoshgacha bo‘lgan maxsus harbiy maktab bitiruvchilari; * zaxiraga chiqarilgan 24 yoshgacha bo‘lgan erkaklar; * 21 yoshgacha bo‘lgan, o‘rta ma’lumotli ayollar. Qabul qilingan talabalarga yotoqxona, harbiy forma, o‘quv vositalari, ovqatlanish va stipendiya taqdim etiladi<ref name="qabul"/>. Har o‘quv yili 1-sentyabr — [[Bilimlar kuni]]da boshlanadi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/taze-okuw-yyly-taze-ustunliklerin-badalgasy-U108r83jWF|title=Yangi o‘quv yili}}</ref>. == Tashkiliy tuzilma == [[File:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (19).jpg|thumb|[[Berdimuhamed Annayev nomidagi 1-maxsus harbiy maktab]] orkestri]] Institut tarkibiga quyidagi o‘rta maxsus harbiy maktablar kiradi: * [[Berdimuhamed Annayev nomidagi 1-maxsus harbiy maktab]] ([[Ashxobod]]) * Alp Arslan nomidagi 2-maxsus harbiy maktab ([[Dashoguz]]) * Soltan Sanjar nomidagi 3-maxsus harbiy maktab ([[Mary, Turkmaniston|Mary]]) == Rektorlar == 2007-yilgacha Mudofaa vaziri institutning amaldagi rektori hisoblangan. * [[Dangatar Kopekov]] (1992–1998) * Kurbanmuhammed Kasymov (1998–1999) * Batyr Sarjayev (1999–2001) * Gurbandurdy Begenchov (2001–2002) * Rejepbay Arazov (2002–2003) * [[Agageldi Mammetgeldiyev]] (2003–2007) * Atamurad Gurdov (2007–2008)<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/7253|title=Rector leaves office}}</ref> * Movlyamkuli Hezretov (2008–2011) * Yusuf Muhammedkuliev (2011)<ref>{{cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/en/articles/14646.html|title=New rector appointed}}</ref> * Khojakuli Ashirov (2011–2013) * Shamurad Amanov (2013–hozirgacha) == Mashhur bitiruvchilar == * [[Begench Gundogdyev]] — Mudofaa vaziri<ref>{{cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1247761326|title=Begench Gundogdyev}}</ref> * Jahan Yazmuhammedova — birinchi ayol desantchi<ref>{{cite web|url=https://milligosun.gov.tm/habar/ilkinji-zenan-desantcy-WA3Pje1HHL|title=Birinchi ayol desantchi}}</ref> * Mergen Gurdov — [[Turkmaniston Savdo-sanoat palatasi]] rahbari<ref>{{cite web|url=https://teif-turkmenistan.com/en/speaker/238|title=TEIF 2025}}</ref> == Yana qarang == * [[Turkmaniston Qurolli Kuchlari]] * [[Turkmaniston Mudofaa vazirligi]] == Manbalar == {{Reflist}} == Havolalar == * [https://m.facebook.com/pages/Military-Institute-of-the-Ministry-of-Defense-of-Turkmenistan/114556658555986 Rasmiy Facebook sahifa] [[Category:Turkmanistondagi harbiy akademiyalar]] [[Category:1993-yilda tashkil etilgan ta’lim muassasalari]] [[Category:Turkmanistondagi universitetlar]] [[Category:1993-yilda Turkmanistonda tashkil etilganlar]] [[Category:Ashxoboddagi ta’lim]] [[Turkum:Universitetlar]] [[Turkum:Taʻlim tashkilotlari]] picoyvp7wwd0pae25dcn22uvf9ol2ji 1 1365905 5997516 2026-04-16T16:29:02Z Doctormeee 105908 /* Andoza qo'shish */ yangi mavzu 5997516 wikitext text/x-wiki == Andoza qo'shish == {{Turkmaniston oyligi}} [[Foydalanuvchi:Doctormeee|Doctormeee]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Doctormeee|munozara]]) 16:29, 2026-yil 16-aprel (UTC) avve5m2oua9igthzz1uuhmggfrh8bm9 0 1365906 5997544 2026-04-16T17:13:09Z Maxamadjonova Muslima 241329 „{{Infobox person | image = | imagesize = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1975|6|17|df=yes}} | birth_place = [[Karkuk]], [[Iroq]] | occupation = Aktyor | yearsactive = 2006–present | spouse = {{marriage|Emel Karaköse|2023}}<ref>{{cite web|url=https://www.ntv.com.tr/n-life/magazin/selim-bayraktar-ile-emel-karakose-dunyaevine-girdi,iZ_0-MD2DUSI1j_UrSFfqg|title=Selim Bayraktar ile Emel Karaköse d...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997544 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = | imagesize = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1975|6|17|df=yes}} | birth_place = [[Karkuk]], [[Iroq]] | occupation = Aktyor | yearsactive = 2006–present | spouse = {{marriage|Emel Karaköse|2023}}<ref>{{cite web|url=https://www.ntv.com.tr/n-life/magazin/selim-bayraktar-ile-emel-karakose-dunyaevine-girdi,iZ_0-MD2DUSI1j_UrSFfqg|title=Selim Bayraktar ile Emel Karaköse dünyaevine girdi|work=NTV|date=1 May 2023|accessdate=1 May 2023}}</ref> | website = }} '''Selim Bayraktar''' (1975-yil 17-iyunda tugʻilgan) — [[iroq]]-[[turk]] aktyori, [[Muhtasham yuz yil]] filmidagi „Sumbul Ogʻa“ roli bilan tanilgan<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/arts-music/article/3051607/rise-empires-ottoman-netflix-education-meets|title=In 'Rise of Empires: Ottoman' on Netflix, education meets entertainment|last=McCarty|first=Stephen|date=23 February 2020|website=South China Morning Post|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>. U [[Iroq Turkmanlari]] millatiga mansub boʻlib, [[Iroq]] davlatining [[Karkuk]] shahrida 1975-yil 17-iyunda [[turkman]] oilasida tugʻilgan. U 2000-yilda [[Hacettepe universiteti]]ni tugatgandan soʻng Turkiya davlat teatrida ishlay boshladi<ref name=TCF>{{cite web|author=Turkish Cultural Foundation|title=Selim Bayraktar|url=http://www.turkishculture.org/whoiswho/theater/selim-bayraktar-2764.htm|accessdate=2014-06-16}}</ref>. Selim [[turk tili]], [[usmonli turk tili]], [[arab tili]], [[ingliz tili]] va [[kurd tili|kurd tillarida]] gaplasha oladi. == Manbalar == [[Turkum:Turkiyalik erkak aktyorlar]] aashgjzdo8axyry46h0amrkb24oyeku 2 1365907 5997549 2026-04-16T21:33:32Z Otash360 65977 Yangi maqola yaratildi 5997549 wikitext text/x-wiki '''Otash360''' — oʻzbekistonlik raqamli media ijodkori, vizual effektlar ustasi hamda professional video muharrir. U ijtimoiy tarmoqlarda, xususan, Telegram va Instagram platformalarida o'zining Adobe After Effects dasturida yaratgan anime va video o'yinlar mavzusidagi dinamik tahrirlangan (edit) videolari bilan keng tanilgan. == Faoliyati == Otash360 o'z ijodiy faoliyatini raqamli san'at va video tahrirlash (video editing) yo'nalishida boshlagan. Uning asosiy ijodiy yo'nalishi turli xil mashhur anime seriallari va video o'yinlardagi epizodlarni murakkab o'tishlar (transitions), ranglar korreksiyasi (color grading) va vizual effektlar (VFX) yordamida qayta ishlashdan iborat. U Adobe After Effects dasturining keng imkoniyatlaridan foydalanib, musiqiy ritmga moslashtirilgan (audio-sync) kreativ videokontentlar yaratadi. O'zining rasmiy Telegram kanali va Instagram sahifasi orqali tayyorlagan loyihalarini auditoriyaga taqdim etib keladi. Otash360 ning ishlari yosh video muharrirlar va anime hamjamiyatida o'ziga xos o'ringa ega. == Havolalar == *[https://t.me/Otash360_edits Otash360 — rasmiy Telegram kanali] *[https://www.instagram.com/otash360_edits/ Otash360 — rasmiy Instagram sahifasi] == Manbalar == <references /> [[Turkum:Oʻzbekistonlik ijodkorlar]] [[Turkum:Video muharrirlar]] [[Turkum:Raqamli sanʼat]] 7c03viz4209se6hi6xvoyufoh1ycju7 5997550 5997549 2026-04-16T21:34:17Z Quinlan83 62781 Requesting deletion 5997550 wikitext text/x-wiki {{delete|Out of project scope}}'''Otash360''' — oʻzbekistonlik raqamli media ijodkori, vizual effektlar ustasi hamda professional video muharrir. U ijtimoiy tarmoqlarda, xususan, Telegram va Instagram platformalarida o'zining Adobe After Effects dasturida yaratgan anime va video o'yinlar mavzusidagi dinamik tahrirlangan (edit) videolari bilan keng tanilgan. == Faoliyati == Otash360 o'z ijodiy faoliyatini raqamli san'at va video tahrirlash (video editing) yo'nalishida boshlagan. Uning asosiy ijodiy yo'nalishi turli xil mashhur anime seriallari va video o'yinlardagi epizodlarni murakkab o'tishlar (transitions), ranglar korreksiyasi (color grading) va vizual effektlar (VFX) yordamida qayta ishlashdan iborat. U Adobe After Effects dasturining keng imkoniyatlaridan foydalanib, musiqiy ritmga moslashtirilgan (audio-sync) kreativ videokontentlar yaratadi. O'zining rasmiy Telegram kanali va Instagram sahifasi orqali tayyorlagan loyihalarini auditoriyaga taqdim etib keladi. Otash360 ning ishlari yosh video muharrirlar va anime hamjamiyatida o'ziga xos o'ringa ega. == Havolalar == *[https://t.me/Otash360_edits Otash360 — rasmiy Telegram kanali] *[https://www.instagram.com/otash360_edits/ Otash360 — rasmiy Instagram sahifasi] == Manbalar == <references /> [[Turkum:Oʻzbekistonlik ijodkorlar]] [[Turkum:Video muharrirlar]] [[Turkum:Raqamli sanʼat]] nwsh6pap17iei2gih32nmil1hb6lrfe 0 1365913 5997607 2026-04-17T04:38:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997607 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Eriothrix apenninus | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Eriothrix]] | tasvir = }} '''Eriothrix apenninus''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur Yevropa va Osiyoning ko‘plab hududlarida, jumladan [[Chexiya]], [[Vengriya]], [[Polsha]], [[Ruminiya]], [[Slovakiya]], [[Ukraina]], [[Bolgariya]], [[Xorvatiya]], [[Italiya]], [[Portugaliya]], [[Serbiya]], [[Ispaniya]], [[Turkiya]], [[Avstriya]], [[Fransiya]], [[Qozog‘iston]], [[Eron]], [[Isroil]], [[Falastin]], [[Mongoliya]], [[Marokash]], [[Rossiya]] va [[Xitoy]]da uchraydi<ref name="Rondani1862">{{cite book |last1=Rondani |first1=C |title=Dipterologiae italicae prodromus (Vol. V). Species italicae ordinis dipterorum in genera characteribus definita, ordinatim collectae, methodo analitica distinctae, et novis vel minus cognitis descriptis. Pars quarta. Muscidae, Phasiinae–Dexinae–Muscinae–Stomoxidinae |date=1862 |volume=5 |publisher=Grazioli P |location=Parmae [= Parma] |pages=1–239 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34087#page/7/mode/1up |access-date=26 June 2021}}</ref><ref name="Brauer1898">{{cite journal |last1=Brauer |first1=F. |title=Beiträge zur Kenntniss der Muscaria schizometopa. I. Bemerkungen zu den Originalexemplaren der von Bigot, Macquart und Robineau-Desvoidy beschriebenen Muscaria schizometopa aus der Sammlung des Herrn G.H. Verrall. Zweite Folge |journal=Sitzungsberichte der Mathematisch-Naturwissenschaftlichen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. Abteilung I |date=1898 |volume=107 |pages=493–546}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=6 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14381645}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} d7ajdox5ffygms5dxwqyijva1c5ymq3 10 1365914 5997609 2026-04-17T04:41:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997609 wikitext text/x-wiki {{Asbox | andozanomi = Andoza:Dexiinae-stub | tasvir =Drosm3.svg | pix = 50 | tasvirtavsifi = Dexiinae | oid = [[Dexiinae]]ga | turkum = Dexiinaega oid chala maqolalar | andoza turkumi = Dexiinae | andoza turkumi1 = }} 37zrkxrbgupycur92shssjjh2wkwopx 14 1365915 5997610 2026-04-17T04:42:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997610 wikitext text/x-wiki {{WPSS-cat}} {{Chala maqolalar turkumi|maqola=[[Dexiinae]]|newstub=dexiinae-stub|category=Dexiinae}} [[Category:Tachinidaega oid chala maqolalar]] rk7cjakewvhglq4vfjo2j0f8n5c0ym8 14 1365916 5997611 2026-04-17T04:44:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997611 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{wikispecies}} [[Category:Tachinidae]] {{CatAutoTOC}} s210ebig7zqgf5p51uvcpi6ic0f3kpa 0 1365917 5997612 2026-04-17T04:47:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997612 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx actifera | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urug‘ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx actifera''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Xitoy]] va [[Tayvan]]da uchraydi<ref name="Townsend1927">{{cite journal |last=Townsend |first=Henry Tyler Townsend |year=1927 |title=Synopse dos generos muscoideos da região humida tropical da America, con generos e especies novas |journal= Revista do Museu Paulista |volume=15 |pages=203–385 |language=es}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=1 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737582}} [[Category:Actinochaetopteryx|actifera]] {{dexiinae-stub}} p59u7ld14spac44dyrd0o2ypxog04jr 0 1365918 5997613 2026-04-17T04:48:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997613 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Calcageria incidens | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Calcageria]] | tasvir = }} '''Calcageria incidens''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Yangi Zelandiya]]da uchraydi<ref name="Curran1927f">{{cite journal |last1=Curran |first1=C.H. |title=Some new Australasian and African Diptera of the families Muscidae and Tachinidae (Dipt.) [concl.] |journal=Entomologische Mitteilungen |date=1927 |volume=16 |pages=345–357}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=5 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14734523}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 9harqvqaqapdhsv15x7qwzfrowtu407 0 1365919 5997614 2026-04-17T04:52:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997614 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[taxin pashshalar]] urug‘i. Ushbu urugʻ vakillari [[Palearktika oblasti]], [[Oriental]] va Avstralaziya biogeografik hududlarida uchraydi<ref>{{cite web|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/Genera/Gentach_ver4.pdf |title=World genera of the Tachinidae (Diptera) and their regional occurrence |author=James E. O’Hara |date=December 31, 2008 |work=Version 4.0 |publisher=North American Dipterists Society |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725132303/http://www.nadsdiptera.org/Tach/Genera/Gentach_ver4.pdf |archivedate=July 25, 2011 }}</ref><ref name="Crosskey1967">{{cite journal |last1=Crosskey |first1=R.W. |title=An index-catalogue of the genus-group names of Oriental and Australasian Tachinidae (Diptera) and their type-species |journal=Bulletin of the British Museum (Natural History), Entomology |date=1967 |volume=20 |pages=1–39 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2261146#page/11/mode/1up |access-date=13 July 2023}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=1 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. ==Turlari== *''[[Actinochaetopteryx actifera]]'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1927</small> *''[[Actinochaetopteryx antennalis]]'' <small>Dear & [[Roger Ward Crosskey|Crosskey]], 1982</small><ref name=DearCrosskey1982>{{cite journal|last1=Dear|first1=J.P.|last2=Crosskey|first2=R.W.|year=1982|title=A taxonomic review of the Tachinidae (Insecta, Diptera) of the Philippines|journal=Steenstrupia|volume=8|issue=4|pages=105–155}}</ref> *''[[Actinochaetopteryx argentifera]]'' <small>Shima, 1988</small><ref name="Shima1988">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |title=Some remarkable new species of Tachinidae (Diptera) from Japan and the Indo-Australian Region |journal=Bulletin of the Kitakyushu Museum of Natural History |date=1988 |volume=8 |pages=1–37}}</ref> *''[[Actinochaetopteryx aurifasciata]]'' <small>Dear & [[Roger Ward Crosskey|Crosskey]], 1982</small><ref name=DearCrosskey1982/> *''[[Actinochaetopteryx bivittata]]'' <small>Dear & [[Roger Ward Crosskey|Crosskey]], 1982</small><ref name=DearCrosskey1982/> *''[[Actinochaetopteryx japonica]]'' <small>Mesnil, 1970</small><ref name="Mesnil1970a">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Description de nouveaux tachinaires de l'Ancien Monde, et notes synonymiques (Diptera, Tachinidae) |journal=Mushi |date=1970 |volume=44 |pages=89–123}}</ref> *''[[Actinochaetopteryx nubifera]]'' <small>[[John Russell Malloch|Malloch]], 1935</small><ref name="Malloch1935d">{{cite journal |last1=Malloch |first1=J.R. |title=Exotic Muscaridae (Diptera) [concl.].—XXXIX. |journal=Annals and Magazine of Natural History |date=1835 |volume=16 |issue=10 |pages=321–343|doi=10.1080/00222933508655053 }}</ref> *''[[Actinochaetopteryx nudibasis]]'' <small>[[John Russell Malloch|Malloch]], 1935</small><ref name="Malloch1935d"/> *''[[Actinochaetopteryx nudinerva]]'' <small>Mesnil, 1953</small><ref name="Mesnil1953b">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Nouveaux tachinaires d'Orient. (2e partie.) |journal=Bulletin et Annales de la Société Entomologique de Belgique |date=1953 |volume=89 |pages=146–178}}</ref> *''[[Actinochaetopteryx patellipalpis]]'' <small>Richter, 1986</small><ref name="Richter1986">{{cite journal |last1=Richter |first1=V.A. |title=On the fauna of tachinids (Diptera, Tachinidae) of the Far East. Trudy Zoologicheskogo Instituta AN SSSR |journal=Proceedings of the Zoological Institute of the USSR Academy of Sciences, Leningrad |date=1986 |volume=146 |pages=87–116 |language=Russian}}</ref> *''[[Actinochaetopteryx proclinata]]'' <small>Shima, 1988</small><ref name="Shima1988"/> *''[[Actinochaetopteryx setifacies]]'' <small>Shima, 1988</small><ref name="Shima1988"/> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4119336}} [[Category:Actinochaetopteryx| ]] {{Dexiinae-stub}} 74z4l8pqy5zddyo6avlbqeps0ji9spu 0 1365920 5997615 2026-04-17T04:54:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 [[Taxin pashshalar]]ga yoʻnaltirildi 5997615 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Taxin pashshalar]] h0wr9xan6cnfe5ofsnvgm9p189jbk4g 0 1365921 5997616 2026-04-17T04:54:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997616 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx antennalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx antennalis''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Filippin]]da uchraydi<ref name=DearCrosskey1982>{{cite journal|last1=Dear|first1=J.P.|last2=Crosskey|first2=R.W.|year=1982|title=A taxonomic review of the Tachinidae (Insecta, Diptera) of the Philippines|journal=Steenstrupia|volume=8|issue=4|pages=105–155}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737592}} [[Category:Actinochaetopteryx|antennalis]] {{dexiinae-stub}} 03elfvecf6awllbs7q8msmuctnwfrdd 0 1365922 5997618 2026-04-17T04:56:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997618 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx setifacies | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx setifacies''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Tur ilk bor 1988-yilda Hiroshi Shima tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Indoneziya]]ning [[Sulavesi|Sulavesi oroli]]da uchraydi<ref name="Shima">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |title=Some remarkable new species of Tachinidae (Diptera) from Japan and the Indo-Australian Region |journal=Bulletin of the Kitakyushu Museum of Natural History |date=1988 |volume=8 |pages=1–37 }}</ref><ref name="Shima">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |title=Some remarkable new species of Tachinidae (Diptera) from Japan and the Indo-Australian Region |journal=Bulletin of the Kitakyushu Museum of Natural History |date=1988 |volume=8 |pages=1–37 }}</ref> . == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737587}} [[Category:Actinochaetopteryx|setifacies]] {{dexiinae-stub}} 9rwsjmusbcgermzr9i4jwg3rnw8msgs 5997619 5997618 2026-04-17T04:57:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 5997619 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx setifacies | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx setifacies''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Tur ilk bor 1988-yilda Hiroshi Shima tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Indoneziya]]ning [[Sulavesi|Sulavesi oroli]]da uchraydi<ref name="Shima">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |title=Some remarkable new species of Tachinidae (Diptera) from Japan and the Indo-Australian Region |journal=Bulletin of the Kitakyushu Museum of Natural History |date=1988 |volume=8 |pages=1–37 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737587}} [[Category:Actinochaetopteryx|setifacies]] {{dexiinae-stub}} fq9elmp2a2clsyq0zsht07e6a3t0kuj 0 1365923 5997620 2026-04-17T04:58:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997620 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chaetodexia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Chaetodexia''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi. Ushbu urugʻ vakillari [[Madagaskar]]da uchraydi<ref name="Mesnil1976">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Nouveaux Tachinaires de Madagascar. 3e partie (Dipt., Tachinidae) |journal=Mushi |date=1976 |volume=49 |pages=35–51}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 March 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. ==Turlari== *''[[Chaetodexia keiseri]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> *''[[Chaetodexia nigrescens]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> *''[[Chaetodexia pallida]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> *''[[Chaetodexia trilineata]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13635327}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} ob9rxulqiy71v41nb43eln2mirbwv6u 0 1365924 5997621 2026-04-17T04:59:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997621 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx proclinata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx proclinata''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Vanuatu]]da uchraydi<ref name="Shima">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |title=Some remarkable new species of Tachinidae (Diptera) from Japan and the Indo-Australian Region |journal=Bulletin of the Kitakyushu Museum of Natural History |date=1988 |volume=8 |pages=1–37}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737586}} [[Category:Actinochaetopteryx|proclinata]] {{dexiinae-stub}} 3i9jhzll4etxodnlp7qmjhmqsb5egw7 0 1365925 5997622 2026-04-17T05:00:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997622 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx patellipalpis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx patellipalpis''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Rossiya]]da uchraydi<ref name="Richter1986">{{cite journal |last1=Richter |first1=V.A. |title=On the fauna of tachinids (Diptera, Tachinidae) of the Far East. Trudy Zoologicheskogo Instituta AN SSSR |journal=Proceedings of the Zoological Institute of the USSR Academy of Sciences, Leningrad |date=1986 |volume=146 |pages=87–116 |language=Russian}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737583}} [[Category:Actinochaetopteryx|patellipalpis]] {{dexiinae-stub}} 00t33leg1ky915u4ch7ndirbiwntiep 0 1365926 5997623 2026-04-17T05:01:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997623 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx nudinerva | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx nudinerva''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Filippin]]da uchraydi<ref name="Mesnil1953b">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Nouveaux tachinaires d'Orient. (2e partie.) |journal=Bulletin et Annales de la Société Entomologique de Belgique |date=1953 |volume=89 |pages=146–178}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737579}} [[Category:Actinochaetopteryx|nudinerva]] {{dexiinae-stub}} 3qipd9fn47a8gj385309yyw7lryj3it 14 1365927 5997624 2026-04-17T05:03:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997624 wikitext text/x-wiki {{Wikispecies}} [[Category:Tachinidae]] j90mka339k4yx10nhnhhqpnqh94swa9 0 1365928 5997625 2026-04-17T05:04:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997625 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx bivittata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx bivittata''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Filippin]]da uchraydi<ref name=DearCrosskey1982>{{cite journal|last1=Dear|first1=J.P.|last2=Crosskey|first2=R.W.|year=1982|title=A taxonomic review of the Tachinidae (Insecta, Diptera) of the Philippines|journal=Steenstrupia|volume=8|issue=4|pages=105–155}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737590}} [[Category:Actinochaetopteryx|bivittata]] {{dexiinae-stub}} dauc44ztdv18tu3744hfe6b3pfkgbex 0 1365929 5997626 2026-04-17T05:05:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997626 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx japonica | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx japonica''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Yaponiya]], [[Rossiya]] va [[Tayvan]]da uchraydi<ref name="Mesnil1970a">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Description de nouveaux tachinaires de l'Ancien Monde, et notes synonymiques (Diptera, Tachinidae) |journal=Mushi |date=1970 |volume=44 |pages=89–123}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |last3=Wood |first3=D. Monty |date=5 March 2020 |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World |url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |access-date=2 February 2024 |website=Tachinidae Resources}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737577}} [[Category:Actinochaetopteryx|japonica]] {{dexiinae-stub}} nr22s00d2qa9vfsfaegvet9w3akqv92 0 1365930 5997627 2026-04-17T05:06:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997627 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx argentifera | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx argentifera''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Papua-Yangi Gvineya]]da uchraydi<ref name="Shima">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |title=Some remarkable new species of Tachinidae (Diptera) from Japan and the Indo-Australian Region |journal=Bulletin of the Kitakyushu Museum of Natural History |date=1988 |volume=8 |pages=1–37}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from1=Q14737585}} [[Category:Actinochaetopteryx|argentifera]] {{dexiinae-stub}} bzjxaal85ts5g26tncprmph46sepk15 0 1365931 5997628 2026-04-17T05:07:01Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997628 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx aurifasciata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx aurifasciata''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Filippin]]da uchraydi<ref name=DearCrosskey1982>{{cite journal|last1=Dear|first1=J.P.|last2=Crosskey|first2=R.W.|year=1982|title=A taxonomic review of the Tachinidae (Insecta, Diptera) of the Philippines|journal=Steenstrupia|volume=8|issue=4|pages=105–155}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737591}} [[Category:Actinochaetopteryx|aurifasciata]] {{dexiinae-stub}} b4o0mhi9ejrzfv72v47l92yxn62nwiy 0 1365932 5997629 2026-04-17T05:08:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997629 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx nubifera | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx nubifera''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Malayziya]]da uchraydi<ref name="Malloch1935d">{{cite journal |last1=Malloch |first1=J.R. |title=Exotic Muscaridae (Diptera) [concl.].—XXXIX. |journal=Annals and Magazine of Natural History |date=1835 |volume=16 |issue=10 |pages=321–343|doi=10.1080/00222933508655053 }}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737581}} [[Category:Actinochaetopteryx|nubifera]] {{dexiinae-stub}} dceojddf6i617mbmkq64nvpfg681o2m 0 1365933 5997630 2026-04-17T05:08:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997630 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Actinochaetopteryx nudibasis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Actinochaetopteryx]] | tasvir = }} '''Actinochaetopteryx nudibasis''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Malayziya]]da uchraydi<ref name="Malloch1935d">{{cite journal |last1=Malloch |first1=J.R. |title=Exotic Muscaridae (Diptera) [concl.].—XXXIX. |journal=Annals and Magazine of Natural History |date=1835 |volume=16 |issue=10 |pages=321–343|doi=10.1080/00222933508655053 }}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=2 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737580}} [[Category:Actinochaetopteryx|nudibasis]] {{dexiinae-stub}} lhf0cx7szlbgyeg1l70og0988b70hq8 0 1365934 5997631 2026-04-17T05:20:11Z Xumoshox Ismoilova 111327 „{{Muzey |nomi =Bangkok Kunsthalle |original =บางกอก คุนสตาเล่อ |tasvir = |asos_solingan =2024-yil |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari = |direktor =Stefano Rabolli Pansera |egasi = |jamoat_transporti = |o'tish_yo'li...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997631 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Bangkok Kunsthalle |original =บางกอก คุนสตาเล่อ |tasvir = |asos_solingan =2024-yil |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari = |direktor =Stefano Rabolli Pansera |egasi = |jamoat_transporti = |o'tish_yo'li = |turi = |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Bangkok Kunsthalle''' ({{Lang-th|บางกอก คุนสตาเล่อ}}) [[Tailand]]ning [[Bangkok]] shahridagi [[kunsthalle]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Can a kunsthalle turn Bangkok into Southeast Asia’s premier art hub? |url=https://www.artbasel.com/stories/kunsthalle-art-forest-turn-thailand-into-southeast-asia-premier-art-hub?lang=en |access-date=2025-04-21 |website=Art Basel |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Will the New Bangkok Kunsthalle Fire up the Art Scene? |url=https://artreview.com/will-the-new-bangkok-kunsthalle-fire-up-the-art-scene/ |access-date=2025-04-21 |website=artreview.com |language=en}}</ref>. == Tarixi == 2024-yilda ochilgan bu markaz 2001-yildagi yongʻindan keyin tashlab qoʻyilgan sobiq Thai Vattana Panich bosmaxonasi binosida joylashgan<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2024-06-20 |title=Experience the unseen at Bangkok Kunsthalle |url=https://www.bangkokpost.com/life/arts-and-entertainment/2814444/experience-the-unseen-at-bangkok-kunsthalle |access-date=2025-04-21 |work=Bangkok Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-22 |title=Ex-Hong Kong gallerist buys Thai forest for ‘healing’ art project |url=https://www.scmp.com/lifestyle/arts/article/3299403/ex-hong-kong-gallerist-buys-thai-forest-healing-art-project |access-date=2025-04-21 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>. Brutalist uslubdagi ushbu majmua oʻzaro bogʻlangan uchta binodan iborat boʻlib, deyarli 65 000 kvadrat fut maydonni egallaydi<ref name=":1">{{Cite news |last=Lankarani |first=Nazanin |date=2025-04-13 |title=Near Bangkok, a Sprawling Forest Where Art Seems to Grow on Trees |url=https://www.nytimes.com/2025/04/13/arts/design/thailand-khao-yai-art-forest.html |access-date=2025-04-21 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref>. Kunsthalle shahar hududidagi muqobil maskan boʻlib, xayriyachi [[Marisa Cheravanon]] tomonidan sotib olingan Xao Yai sanʼat bogʻi (Naxon Ratchasima viloyati)ga hamohangdir<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2025-03-21 |title=“Khao Yai Art” at Bangkok Kunsthalle and Khao Yai Art Forest — Mousse Magazine and Publishing |url=https://www.moussemagazine.it/magazine/khao-yai-art-bangkok-kunsthalle-and-khao-yai-art-forest-2025/ |access-date=2025-04-21 |website=www.moussemagazine.it |language=en-US}}</ref>. Dastlabki koʻrgazmada fransuz kinorejissyori [[Michel Auder]] asarlari namoyish etilgan<ref name=":0" />. == Yana qarang == * [[Kunsthalle]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} {{DEFAULTSORT:Bangkok Kunsthalle}} b3ucjeevivi7j5pd5woqqwuphz15zwn 5997632 5997631 2026-04-17T05:20:37Z Xumoshox Ismoilova 111327 [[Turkum:Tailanddagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997632 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Bangkok Kunsthalle |original =บางกอก คุนสตาเล่อ |tasvir = |asos_solingan =2024-yil |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari = |direktor =Stefano Rabolli Pansera |egasi = |jamoat_transporti = |o'tish_yo'li = |turi = |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Bangkok Kunsthalle''' ({{Lang-th|บางกอก คุนสตาเล่อ}}) [[Tailand]]ning [[Bangkok]] shahridagi [[kunsthalle]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Can a kunsthalle turn Bangkok into Southeast Asia’s premier art hub? |url=https://www.artbasel.com/stories/kunsthalle-art-forest-turn-thailand-into-southeast-asia-premier-art-hub?lang=en |access-date=2025-04-21 |website=Art Basel |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Will the New Bangkok Kunsthalle Fire up the Art Scene? |url=https://artreview.com/will-the-new-bangkok-kunsthalle-fire-up-the-art-scene/ |access-date=2025-04-21 |website=artreview.com |language=en}}</ref>. == Tarixi == 2024-yilda ochilgan bu markaz 2001-yildagi yongʻindan keyin tashlab qoʻyilgan sobiq Thai Vattana Panich bosmaxonasi binosida joylashgan<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2024-06-20 |title=Experience the unseen at Bangkok Kunsthalle |url=https://www.bangkokpost.com/life/arts-and-entertainment/2814444/experience-the-unseen-at-bangkok-kunsthalle |access-date=2025-04-21 |work=Bangkok Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-22 |title=Ex-Hong Kong gallerist buys Thai forest for ‘healing’ art project |url=https://www.scmp.com/lifestyle/arts/article/3299403/ex-hong-kong-gallerist-buys-thai-forest-healing-art-project |access-date=2025-04-21 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>. Brutalist uslubdagi ushbu majmua oʻzaro bogʻlangan uchta binodan iborat boʻlib, deyarli 65 000 kvadrat fut maydonni egallaydi<ref name=":1">{{Cite news |last=Lankarani |first=Nazanin |date=2025-04-13 |title=Near Bangkok, a Sprawling Forest Where Art Seems to Grow on Trees |url=https://www.nytimes.com/2025/04/13/arts/design/thailand-khao-yai-art-forest.html |access-date=2025-04-21 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref>. Kunsthalle shahar hududidagi muqobil maskan boʻlib, xayriyachi [[Marisa Cheravanon]] tomonidan sotib olingan Xao Yai sanʼat bogʻi (Naxon Ratchasima viloyati)ga hamohangdir<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2025-03-21 |title=“Khao Yai Art” at Bangkok Kunsthalle and Khao Yai Art Forest — Mousse Magazine and Publishing |url=https://www.moussemagazine.it/magazine/khao-yai-art-bangkok-kunsthalle-and-khao-yai-art-forest-2025/ |access-date=2025-04-21 |website=www.moussemagazine.it |language=en-US}}</ref>. Dastlabki koʻrgazmada fransuz kinorejissyori [[Michel Auder]] asarlari namoyish etilgan<ref name=":0" />. == Yana qarang == * [[Kunsthalle]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} {{DEFAULTSORT:Bangkok Kunsthalle}} [[Turkum:Tailanddagi muzeylar]] 614h49lp0q4mu4idqyo4ju7hmxytvcx 0 1365935 5997633 2026-04-17T05:24:30Z Xumoshox Ismoilova 111327 „{{Muzey |nomi =Bangkok Noy muzeyi |original = |tasvir =Map Bangkok Noi src eng.svg |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari ={{coord|13.7627|N|100.4755|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:TH|display=inline}} |direktor = |egasi = |jam...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997633 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Bangkok Noy muzeyi |original = |tasvir =Map Bangkok Noi src eng.svg |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari ={{coord|13.7627|N|100.4755|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:TH|display=inline}} |direktor = |egasi = |jamoat_transporti = |oʻtish_yoʻli = |turi = |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Bangkok Noy tumani muzeyi''' [[Tailand]]ning [[Bangkok]] shahrida joylashgan [[Muzey|muzey]]. U [[Menam-chao-praya|Chao Praya daryosi]]ning Thonburi sohilida, [[Bangkok Noy]] kanaliga yaqin joyda joylashgan. Muzey Bangkok metropoliten maʼmuriyati tomonidan tashkil etilgan. Tarixan bu hudud xorijiy savdogarlar [[Ayuttxaya|Phra Nakhon Si Ayutthaya]] va Bangkok oʻrtasida kanal boʻylab sayohat qilganda toʻxtab oʻtadigan maskan boʻlgan<ref>{{cite web|url=http://www.tour-bangkok-legacies.com/bangkok-noi-museum.html|title=The Bangkok Noi Museum preserving the old Bangkok era|publisher=Tour Bangkok Legacies|accessdate=September 2, 2008}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Bangkok Noy muzeyi}} {{Tashqi_havolalar}} k3x7a83inae1r4tpu2hfbtg3rwnq1rw 5997634 5997633 2026-04-17T05:25:04Z Xumoshox Ismoilova 111327 [[Turkum:Tailanddagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997634 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Bangkok Noy muzeyi |original = |tasvir =Map Bangkok Noi src eng.svg |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari ={{coord|13.7627|N|100.4755|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:TH|display=inline}} |direktor = |egasi = |jamoat_transporti = |oʻtish_yoʻli = |turi = |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Bangkok Noy tumani muzeyi''' [[Tailand]]ning [[Bangkok]] shahrida joylashgan [[Muzey|muzey]]. U [[Menam-chao-praya|Chao Praya daryosi]]ning Thonburi sohilida, [[Bangkok Noy]] kanaliga yaqin joyda joylashgan. Muzey Bangkok metropoliten maʼmuriyati tomonidan tashkil etilgan. Tarixan bu hudud xorijiy savdogarlar [[Ayuttxaya|Phra Nakhon Si Ayutthaya]] va Bangkok oʻrtasida kanal boʻylab sayohat qilganda toʻxtab oʻtadigan maskan boʻlgan<ref>{{cite web|url=http://www.tour-bangkok-legacies.com/bangkok-noi-museum.html|title=The Bangkok Noi Museum preserving the old Bangkok era|publisher=Tour Bangkok Legacies|accessdate=September 2, 2008}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Bangkok Noy muzeyi}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Tailanddagi muzeylar]] 895d0a99582vncgjr0eei6chijrhorj 0 1365936 5997636 2026-04-17T05:32:13Z Xumoshox Ismoilova 111327 „{{Muzey |nomi =Bangkok universiteti galereyasi |original = |tasvir = |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari = |direktor = |egasi = |jamoat_transporti = |o'tish_yo'li = |turi =gallereya |toʻplam...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997636 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Bangkok universiteti galereyasi |original = |tasvir = |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari = |direktor = |egasi = |jamoat_transporti = |o'tish_yo'li = |turi =gallereya |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Bangkok universiteti galereyasi''' yoki '''BUG''' — [[Tailand]]ning [[Bangkok]] shahrida joylashgan [[Muzey|muzey]]. Bangkok universiteti galereyasi [[Bangkok universiteti]]ning Kluai Nam Thai kampusidagi xususiy ikki qavatli<ref name="bam201601"/> galereyadir<ref name="bam201601"/>. ''Bangkok Art Map'' nashri uni „Bangkokdagi eng katta va eng yaxshilaridan biri“ deb taʼriflaydi<ref name="bam201601">{{cite book|title=Bangkok Art Map, January 2016|year=2016}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Bangkok universiteti galereyasi}} {{Tashqi_havolalar}} eclv79n1c3zgyxoupu0isd6rwsa2vyf 5997637 5997636 2026-04-17T05:32:22Z Xumoshox Ismoilova 111327 [[Turkum:Tailanddagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997637 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Bangkok universiteti galereyasi |original = |tasvir = |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari = |direktor = |egasi = |jamoat_transporti = |o'tish_yo'li = |turi =gallereya |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Bangkok universiteti galereyasi''' yoki '''BUG''' — [[Tailand]]ning [[Bangkok]] shahrida joylashgan [[Muzey|muzey]]. Bangkok universiteti galereyasi [[Bangkok universiteti]]ning Kluai Nam Thai kampusidagi xususiy ikki qavatli<ref name="bam201601"/> galereyadir<ref name="bam201601"/>. ''Bangkok Art Map'' nashri uni „Bangkokdagi eng katta va eng yaxshilaridan biri“ deb taʼriflaydi<ref name="bam201601">{{cite book|title=Bangkok Art Map, January 2016|year=2016}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Bangkok universiteti galereyasi}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Tailanddagi muzeylar]] d8hakg37jpq1jkatn2y5fez6hgonau9 0 1365937 5997638 2026-04-17T05:34:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997638 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Manbalar == {{manbalar}} mkayxgo4m5ir8q36ac1e0590h7ctaob 5997639 5997638 2026-04-17T05:35:19Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 5997639 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == == Manbalar == {{manbalar}} 1ocnz2e3td7annqguhbciwjtgc14i65 5997640 5997639 2026-04-17T05:36:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Biografiyasi */ 5997640 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tug‘ilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda “Kumdagneft” neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burg‘ulash boshqarmasida yordamchi burg‘ulovchi, shuningdek, “Turkmenneft” davlat korxonasining birinchi rais o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. == Manbalar == {{manbalar}} iu8oe3yl8i72514uhxo9uqo09nxatt2 5997645 5997640 2026-04-17T05:39:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Biografiyasi */ 5997645 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tug‘ilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda “Kumdagneft” neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burg‘ulash boshqarmasida yordamchi burg‘ulovchi, shuningdek, “Turkmenneft” davlat korxonasining birinchi rais o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri bo‘lib faoliyat yuritgan == Manbalar == {{manbalar}} gfh3k9jh5cxtmigo60f6tgr7sv8cjov 5997646 5997645 2026-04-17T05:41:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997646 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tug‘ilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda “Kumdagneft” neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burg‘ulash boshqarmasida yordamchi burg‘ulovchi, shuningdek, “Turkmenneft” davlat korxonasining birinchi rais o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri bo‘lib faoliyat yuritgan == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] r1m6ciegwbxx4s5rv0gfep8rvn41ueg 5997647 5997646 2026-04-17T05:42:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997647 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tug‘ilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda “Kumdagneft” neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burg‘ulash boshqarmasida yordamchi burg‘ulovchi, shuningdek, “Turkmenneft” davlat korxonasining birinchi rais o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri bo‘lib faoliyat yuritgan == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] ecodjh0mgadq0v9g3owd7c2wvu0myph 5997648 5997647 2026-04-17T05:43:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 [[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997648 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tug‘ilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda “Kumdagneft” neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burg‘ulash boshqarmasida yordamchi burg‘ulovchi, shuningdek, “Turkmenneft” davlat korxonasining birinchi rais o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri bo‘lib faoliyat yuritgan == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] [[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]] 8g7t463evkp6h20hnh9txz8vkhha6pb 5997649 5997648 2026-04-17T05:44:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 [[Turkum:Turkmaniston generallari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997649 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tug‘ilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda “Kumdagneft” neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burg‘ulash boshqarmasida yordamchi burg‘ulovchi, shuningdek, “Turkmenneft” davlat korxonasining birinchi rais o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri bo‘lib faoliyat yuritgan == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] [[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Turkmaniston generallari]] 7041kt41b493vv8pzbdf3f8ltrqx42p 5997652 5997649 2026-04-17T05:54:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Biografiyasi */ 5997652 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tug‘ilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda “Kumdagneft” neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burg‘ulash boshqarmasida yordamchi burg‘ulovchi, shuningdek, “Turkmenneft” davlat korxonasining birinchi rais o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning [[Neft va mineral resurslar vazirligi (Turkmaniston)|Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri]] bo‘lib faoliyat yuritgan<ref>{{Cite book |date=28 December 2016 |title=The Statesman's Yearbook 2000 |isbn=9780230271289 |url=https://books.google.com/books?id=HE7ODQAAQBAJ&q=Rejepbay+Arazov&pg=PA1556 |last1=Turner |first1=B.}}</ref>. Ushbu lavozimdan ketgach, Bolqon viloyati hokimi etib tayinlangan, keyinchalik esa 2002-yil boshigacha Turkmaniston Majlisi raisi lavozimida ishlagan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1347092.html |title=Turkmen Report: July 8, 2001}}</ref>. 2002-yil 14-mart kuni Turkmaniston mudofaa vaziri etib tayinlangan. Shu bilan birga, Vazirlar Mahkamasi raisining o‘rinbosari sifatida ham faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1099139.html |title=Turkmenistan: Niyazov Sacks Most of Top Leadership of National Security Committee}}</ref>. Oradan bir yil o‘tib, 2003-yil 29-sentabr kuni sog‘lig‘i sababli lavozimidan ozod etilgan. Arazowning lavozimdan ozod etilishi e’lon qilinganida, Prezident [[Saparmurod Niyozov|Saparmurad Niyozov]] unga Turkmaniston Milliy kasaba uyushmalari markazi raisi etib saylanishni tavsiya qilgan, biroq bu saylov amalga oshmagan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] [[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Turkmaniston generallari]] iknxi6sah4s0huw8n8p243ix36pr0nd 5997654 5997652 2026-04-17T05:55:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Manbalar */ 5997654 wikitext text/x-wiki '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tug‘ilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda “Kumdagneft” neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burg‘ulash boshqarmasida yordamchi burg‘ulovchi, shuningdek, “Turkmenneft” davlat korxonasining birinchi rais o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning [[Neft va mineral resurslar vazirligi (Turkmaniston)|Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri]] bo‘lib faoliyat yuritgan<ref>{{Cite book |date=28 December 2016 |title=The Statesman's Yearbook 2000 |isbn=9780230271289 |url=https://books.google.com/books?id=HE7ODQAAQBAJ&q=Rejepbay+Arazov&pg=PA1556 |last1=Turner |first1=B.}}</ref>. Ushbu lavozimdan ketgach, Bolqon viloyati hokimi etib tayinlangan, keyinchalik esa 2002-yil boshigacha Turkmaniston Majlisi raisi lavozimida ishlagan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1347092.html |title=Turkmen Report: July 8, 2001}}</ref>. 2002-yil 14-mart kuni Turkmaniston mudofaa vaziri etib tayinlangan. Shu bilan birga, Vazirlar Mahkamasi raisining o‘rinbosari sifatida ham faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1099139.html |title=Turkmenistan: Niyazov Sacks Most of Top Leadership of National Security Committee}}</ref>. Oradan bir yil o‘tib, 2003-yil 29-sentabr kuni sog‘lig‘i sababli lavozimidan ozod etilgan. Arazowning lavozimdan ozod etilishi e’lon qilinganida, Prezident [[Saparmurod Niyozov|Saparmurad Niyozov]] unga Turkmaniston Milliy kasaba uyushmalari markazi raisi etib saylanishni tavsiya qilgan, biroq bu saylov amalga oshmagan. == Manbalar == {{manbalar|3}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] [[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Turkmaniston generallari]] hi31oiabypcyxc9ebty6dx3kltza3w0 5997657 5997654 2026-04-17T06:03:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 5997657 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Rejepbaý Arazowiç Arazow | asl ismi = Rejepbaý Arazowiç Arazow | tasvir = | izoh = Turkman siyosatchisi | lavozim = Turkmaniston mudofaa vaziri | boshlanish davri = 14-mart 2002 | tugash davri = 29-sentabr 2003 | prezident = Saparmurat Niyozov | oʻrinbosar = | oʻtmishdoshi = | vorisi = | lavozim_2 = Turkmaniston Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri | boshlanish davri_2 = 1998 | tugash davri_2 = 2000 | lavozim_3 = Turkmaniston Majlisi raisi | tugash davri_3 = 2002-yil boshigacha | lavozim_4 = Bolqon viloyati hokimi | tavallud_sanasi = 1947 | tavallud_joyi = [[Bolqon viloyati]], [[Turkmaniston]] | fuqaroligi = {{TM}} | millati = turkman | kasbi = [[siyosatchi]] | taʼlim = Turkman politexnika instituti | maʼlumoti = | izohlar = | manba = }} '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tugʻilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda „Kumdagneft“ neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burgʻulash boshqarmasida yordamchi burgʻulovchi, shuningdek, „Turkmenneft“ davlat korxonasining birinchi rais oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning [[Neft va mineral resurslar vazirligi (Turkmaniston)|Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri]] boʻlib faoliyat yuritgan<ref>{{Cite book |date=28 December 2016 |title=The Statesman's Yearbook 2000 |isbn=9780230271289 |url=https://books.google.com/books?id=HE7ODQAAQBAJ&q=Rejepbay+Arazov&pg=PA1556 |last1=Turner |first1=B.}}</ref>. Ushbu lavozimdan ketgach, Bolqon viloyati hokimi etib tayinlangan, keyinchalik esa 2002-yil boshigacha Turkmaniston Majlisi raisi lavozimida ishlagan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1347092.html |title=Turkmen Report: July 8, 2001}}</ref>. 2002-yil 14-mart kuni Turkmaniston mudofaa vaziri etib tayinlangan. Shu bilan birga, Vazirlar Mahkamasi raisining oʻrinbosari sifatida ham faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1099139.html |title=Turkmenistan: Niyazov Sacks Most of Top Leadership of National Security Committee}}</ref>. Oradan bir yil oʻtib, 2003-yil 29-sentabr kuni sogʻligʻi sababli lavozimidan ozod etilgan. Arazowning lavozimdan ozod etilishi eʼlon qilinganida, Prezident [[Saparmurod Niyozov|Saparmurad Niyozov]] unga Turkmaniston Milliy kasaba uyushmalari markazi raisi etib saylanishni tavsiya qilgan, biroq bu saylov amalga oshmagan. == Manbalar == {{manbalar|3}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] [[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Turkmaniston generallari]] baex5yiqlno48hz8xcz2oph4o0qluzw 5997669 5997657 2026-04-17T06:12:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 5997669 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Rejepbaý Arazow | asl ismi = Rejepbaý Arazowiç Arazow | tasvir = | izoh = Turkman siyosatchisi | lavozim = Turkmaniston mudofaa vaziri | boshlanish davri = 14-mart 2002 | tugash davri = 29-sentabr 2003 | prezident = Saparmurat Niyozov | oʻrinbosar = | oʻtmishdoshi = | vorisi = | lavozim_2 = Turkmaniston Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri | boshlanish davri_2 = 1998 | tugash davri_2 = 2000 | lavozim_3 = Turkmaniston Majlisi raisi | tugash davri_3 = 2002-yil boshigacha | lavozim_4 = Bolqon viloyati hokimi | tavallud_sanasi = 1947 | tavallud_joyi = [[Bolqon viloyati]], [[Turkmaniston]] | fuqaroligi = {{TM}} | millati = turkman | kasbi = [[siyosatchi]] | taʼlim = Turkman politexnika instituti | maʼlumoti = | izohlar = | manba = }} '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tugʻilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda „Kumdagneft“ neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burgʻulash boshqarmasida yordamchi burgʻulovchi, shuningdek, „Turkmenneft“ davlat korxonasining birinchi rais oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning [[Neft va mineral resurslar vazirligi (Turkmaniston)|Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri]] boʻlib faoliyat yuritgan<ref>{{Cite book |date=28 December 2016 |title=The Statesman's Yearbook 2000 |isbn=9780230271289 |url=https://books.google.com/books?id=HE7ODQAAQBAJ&q=Rejepbay+Arazov&pg=PA1556 |last1=Turner |first1=B.}}</ref>. Ushbu lavozimdan ketgach, Bolqon viloyati hokimi etib tayinlangan, keyinchalik esa 2002-yil boshigacha Turkmaniston Majlisi raisi lavozimida ishlagan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1347092.html |title=Turkmen Report: July 8, 2001}}</ref>. 2002-yil 14-mart kuni Turkmaniston mudofaa vaziri etib tayinlangan. Shu bilan birga, Vazirlar Mahkamasi raisining oʻrinbosari sifatida ham faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1099139.html |title=Turkmenistan: Niyazov Sacks Most of Top Leadership of National Security Committee}}</ref>. Oradan bir yil oʻtib, 2003-yil 29-sentabr kuni sogʻligʻi sababli lavozimidan ozod etilgan. Arazowning lavozimdan ozod etilishi eʼlon qilinganida, Prezident [[Saparmurod Niyozov|Saparmurad Niyozov]] unga Turkmaniston Milliy kasaba uyushmalari markazi raisi etib saylanishni tavsiya qilgan, biroq bu saylov amalga oshmagan. == Manbalar == {{manbalar|3}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] [[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Turkmaniston generallari]] gzdg97pw9thg9x4zz0p8snlpduxjr5d 5997862 5997669 2026-04-17T10:14:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 thr 5997862 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Rejepbaý Arazow | asl ismi = Rejepbaý Arazowiç Arazow | tasvir = | izoh = Turkman siyosatchisi | lavozim = Turkmaniston mudofaa vaziri | boshlanish davri = 14-mart 2002 | tugash davri = 29-sentabr 2003 | prezident = Saparmurat Niyozov | oʻrinbosar = | oʻtmishdoshi = | vorisi = | lavozim_2 = Turkmaniston Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri | boshlanish davri_2 = 1998 | tugash davri_2 = 2000 | lavozim_3 = Turkmaniston Majlisi raisi | tugash davri_3 = 2002-yil boshigacha | lavozim_4 = Bolqon viloyati hokimi | tavallud_sanasi = 1947 | tavallud_joyi = [[Bolqon viloyati]], [[Turkmaniston]] | fuqaroligi = {{TKM}} | millati = turkman | kasbi = [[siyosatchi]] | taʼlim = Turkman politexnika instituti | maʼlumoti = | izohlar = | manba = }} '''Rejepbaý Arazowiç Arazow''' ([[1947-yil]]da tugʻilgan) — [[Turkmanlar|turkman]] [[siyosatchi]]si, 2002–2003-yillarda Turkmanistonning birinchi fuqarolik [[Mudofaa vazirligi (Turkmaniston)|mudofaa vaziri]] lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/turkmen-leader-plans-to-adopt-new-military-doctrine/|title = Turkmen Leader Plans to Adopt New Military Doctrine}}</ref>. U parlamentning sobiq deputati hisoblanadi. == Biografiyasi == Rejepbaý Arazow 1947-yilda [[Bolqon viloyati|Bolqon viloyatidagi]] kichik qishloqda tugʻilgan. Mehnat faoliyatini 1963-yilda „Kumdagneft“ neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasining chorvachilik sexida laboratoriya yordamchisi sifatida boshlagan. Keyinchalik Kuydjuk qidiruv burgʻulash boshqarmasida yordamchi burgʻulovchi, shuningdek, „Turkmenneft“ davlat korxonasining birinchi rais oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 1971-yilda Turkman politexnika institutini neft va gaz konlarini geologiyasi hamda qidiruvi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1998–2000-yillarda Turkmanistonning [[Neft va mineral resurslar vazirligi (Turkmaniston)|Neft va gaz sanoati hamda mineral resurslar vaziri]] boʻlib faoliyat yuritgan<ref>{{Cite book |date=28 December 2016 |title=The Statesman's Yearbook 2000 |isbn=9780230271289 |url=https://books.google.com/books?id=HE7ODQAAQBAJ&q=Rejepbay+Arazov&pg=PA1556 |last1=Turner |first1=B.}}</ref>. Ushbu lavozimdan ketgach, Bolqon viloyati hokimi etib tayinlangan, keyinchalik esa 2002-yil boshigacha Turkmaniston Majlisi raisi lavozimida ishlagan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1347092.html |title=Turkmen Report: July 8, 2001}}</ref>. 2002-yil 14-mart kuni Turkmaniston mudofaa vaziri etib tayinlangan. Shu bilan birga, Vazirlar Mahkamasi raisining oʻrinbosari sifatida ham faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/amp/1099139.html |title=Turkmenistan: Niyazov Sacks Most of Top Leadership of National Security Committee}}</ref>. Oradan bir yil oʻtib, 2003-yil 29-sentabr kuni sogʻligʻi sababli lavozimidan ozod etilgan. Arazowning lavozimdan ozod etilishi eʼlon qilinganida, Prezident [[Saparmurod Niyozov|Saparmurad Niyozov]] unga Turkmaniston Milliy kasaba uyushmalari markazi raisi etib saylanishni tavsiya qilgan, biroq bu saylov amalga oshmagan. == Manbalar == {{manbalar|3}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Turkmaniston mudofaa vazirlari]] [[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Turkmaniston generallari]] g3x1ovnuajd66ll98ppioleavcuvzvm 0 1365938 5997642 2026-04-17T05:39:32Z Xumoshox Ismoilova 111327 „{{Muzey |nomi =Chiangmay milliy muzeyi |original = |tasvir =Chiang Mai National Museum.jpg |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari ={{coord|18.811302|N|98.976715|E|region:TH_type:landmark|display=inline}} |direktor = |egasi =Tasviriy sanʼat...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997642 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Chiangmay milliy muzeyi |original = |tasvir =Chiang Mai National Museum.jpg |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari ={{coord|18.811302|N|98.976715|E|region:TH_type:landmark|display=inline}} |direktor = |egasi =Tasviriy sanʼat departamenti |jamoat_transporti = |oʻtish_yoʻli = |turi =tarixiy |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} [[File:The Buddha's Footprint.jpg|thumb|right|[[Buddhapada]], sadaf va shisha bilan bezatilgan tika yogʻochidan yasalgan. Lanna sanʼati, XV asr oxiri — XVI asr boshlaridan. Vatta Phra Sing Voramahavixan.]] '''Chiangmay milliy muzeyi''' — [[Tailand]]ning [[Chiangmay (shahar)|Chiyang May]] shahri shimolida joylashgan milliy muzey. Bu yerda [[Chiangmay|Lanna]] qirolligi tarixi tay va ingliz tillaridagi izohlar bilan yoritib beriladi. Muzey Chiangmayning shimoli-gʻarbiy qismida, Vatta Chet Yot yaqinida joylashgan. U Tailandning Tasviriy sanʼat departamenti tomonidan boshqariladi<ref>{{cite book | title=Museums of Southeast Asia| last=Lenzi| first=Iola| year=2004| pages=200 pages| publisher=Archipelago Press| location=Singapore| isbn=981-4068-96-9}}</ref>. [[File:Phra saen sae 1.jpg|thumb|left|Chiangmay milliy muzeyidagi Phra saen sae haykali]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20150709105713/http://museumthailand.com/chiangmainational/ Chiangmay milliy muzeyi] * [https://www.lonelyplanet.com/thailand/chiang-mai-province/chiang-mai/attractions/chiang-mai-national-museum/a/poi-sig/1075513/357655 Lonely Planetdagi diqqatga sazovor joylar] {{DEFAULTSORT:Chiang Mai milliy muzeyi}} {{Tashqi_havolalar}} 49492m9qst3j1os90nw379kiyhobhz2 5997643 5997642 2026-04-17T05:39:50Z Xumoshox Ismoilova 111327 Xumoshox Ismoilova [[Chiang Mai milliy muzeyi]] sahifasini [[Chiangmay milliy muzeyi]]ga koʻchirdi 5997642 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Chiangmay milliy muzeyi |original = |tasvir =Chiang Mai National Museum.jpg |asos_solingan = |joylashuvi =[[Bangkok]], [[Tailand]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari ={{coord|18.811302|N|98.976715|E|region:TH_type:landmark|display=inline}} |direktor = |egasi =Tasviriy sanʼat departamenti |jamoat_transporti = |oʻtish_yoʻli = |turi =tarixiy |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} [[File:The Buddha's Footprint.jpg|thumb|right|[[Buddhapada]], sadaf va shisha bilan bezatilgan tika yogʻochidan yasalgan. Lanna sanʼati, XV asr oxiri — XVI asr boshlaridan. Vatta Phra Sing Voramahavixan.]] '''Chiangmay milliy muzeyi''' — [[Tailand]]ning [[Chiangmay (shahar)|Chiyang May]] shahri shimolida joylashgan milliy muzey. Bu yerda [[Chiangmay|Lanna]] qirolligi tarixi tay va ingliz tillaridagi izohlar bilan yoritib beriladi. Muzey Chiangmayning shimoli-gʻarbiy qismida, Vatta Chet Yot yaqinida joylashgan. U Tailandning Tasviriy sanʼat departamenti tomonidan boshqariladi<ref>{{cite book | title=Museums of Southeast Asia| last=Lenzi| first=Iola| year=2004| pages=200 pages| publisher=Archipelago Press| location=Singapore| isbn=981-4068-96-9}}</ref>. [[File:Phra saen sae 1.jpg|thumb|left|Chiangmay milliy muzeyidagi Phra saen sae haykali]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20150709105713/http://museumthailand.com/chiangmainational/ Chiangmay milliy muzeyi] * [https://www.lonelyplanet.com/thailand/chiang-mai-province/chiang-mai/attractions/chiang-mai-national-museum/a/poi-sig/1075513/357655 Lonely Planetdagi diqqatga sazovor joylar] {{DEFAULTSORT:Chiang Mai milliy muzeyi}} {{Tashqi_havolalar}} 49492m9qst3j1os90nw379kiyhobhz2 0 1365939 5997644 2026-04-17T05:39:50Z Xumoshox Ismoilova 111327 Xumoshox Ismoilova [[Chiang Mai milliy muzeyi]] sahifasini [[Chiangmay milliy muzeyi]]ga koʻchirdi 5997644 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Chiangmay milliy muzeyi]] rp9zwwa9crh6fp4nb1cwzggiccix9wo 0 1365940 5997650 2026-04-17T05:45:01Z Xumoshox Ismoilova 111327 „'''H galereyasi''' Tailandning [[Bang Rak tumani]], [[Bangkok]] shahrida joylashgan sanʼat galereyasi edi. U goʻzal, 125 yillik anglo-tay uslubidagi qasrda joylashgan edi{{Manba kerak|date=September 2021}}. Galereyaning Facebook sahifasidagi maʼlumotlarga koʻra, u 2020-yil may oyida Satorn yoʻlidagi koʻrgazmani yopib qoʻygan. 2002-yilda amerikalik Ernest H. Li tomonidan tashkil etilgan ikki qavatli galereya asosan Osiyoga yoʻnaltirilgan za...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997650 wikitext text/x-wiki '''H galereyasi''' Tailandning [[Bang Rak tumani]], [[Bangkok]] shahrida joylashgan sanʼat galereyasi edi. U goʻzal, 125 yillik anglo-tay uslubidagi qasrda joylashgan edi{{Manba kerak|date=September 2021}}. Galereyaning Facebook sahifasidagi maʼlumotlarga koʻra, u 2020-yil may oyida Satorn yoʻlidagi koʻrgazmani yopib qoʻygan. 2002-yilda amerikalik Ernest H. Li tomonidan tashkil etilgan ikki qavatli galereya asosan Osiyoga yoʻnaltirilgan zamonaviy sanʼatga ixtisoslashgan<ref name="BangRiver">{{cite web |title=H Gallery - Bangkok River |url=http://www.bangkokriver.com/place/h-gallery/ |website=Bangkok River |accessdate=17 August 2018}}</ref>. H galereyasi 2011-yilda irlandiyalik sanʼat tanqidchisi va kuratori Brian Curtin bilan hamkorlikni boshladi<ref name="TheArtling">{{cite web |title=Interview with Brian Curtin of H Gallery Bangkok {{!}} The Artling |url=https://theartling.com/en/artzine/interview-brian-curtin-h-gallery-bangkok/ |website=The Artling |accessdate=17 August 2018 |date=7 November 2014}}</ref>. Brian Curtin ikkinchi qavatda H loyihalar maydonini jonli ijrolarni ham oʻz ichiga olgan eksperimental loyihalar uchun maydon sifatida yoʻlga qoʻydi va u asosiy dasturning katta qismini ham kuratorlik qilishda davom etmoqda. 2012-yilda Tailandning shimolida H galereyasi [[Chiangmay milliy muzeyi]] ochildi va unda tailandlik rassom Mit Jay-Inning rasmlari installyatsiyasi namoyish etildi<ref name="Onarto">{{cite web |title=H Gallery Chiang Mai |url=https://onarto.com/art-galleries/h-gallery-chiang-mai/ |website=Onarto Art Store |accessdate=17 August 2018}}</ref>. Galereya Tada Hengsapkul, Tada Hengsapkul, Michael Li, [[Sopheap Pich]], Olivier Pin-Fat va Pinaree Sanpitak kabi turli mahalliy va xorijiy rassomlar bilan ishlagan{{Manba kerak|date=September 2021}}. 2012-yilda tailand-amerikalik rassom [[Michael Shaowanasai]] ijodiga bagʻishlangan, ''Radu Die: Michael Shaowanasai tomonidan yaratilgan yangi asarlar'' nomli koʻrgazma galereyasi tashkil etildi<ref name=chancerybio>{{cite web | title=Michael Shaowanasai | website=10 Chancery Lane Gallery | url=https://www.10chancerylanegallery.com/artists/main/michael-shaowanasai/biography-en/ | access-date=24 September 2021}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hgallerybkk.com/ H galereyasi] rasmiy sahifa {{coord|13.722037|100.52623|display=title}} {{DEFAULTSORT:H gallereyasi}} {{Tashqi_havolalar}} 9yh2xq49r8woylbpwnl5ba8cyivh1vt 5997651 5997650 2026-04-17T05:45:34Z Xumoshox Ismoilova 111327 [[Turkum:Tailanddagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997651 wikitext text/x-wiki '''H galereyasi''' Tailandning [[Bang Rak tumani]], [[Bangkok]] shahrida joylashgan sanʼat galereyasi edi. U goʻzal, 125 yillik anglo-tay uslubidagi qasrda joylashgan edi{{Manba kerak|date=September 2021}}. Galereyaning Facebook sahifasidagi maʼlumotlarga koʻra, u 2020-yil may oyida Satorn yoʻlidagi koʻrgazmani yopib qoʻygan. 2002-yilda amerikalik Ernest H. Li tomonidan tashkil etilgan ikki qavatli galereya asosan Osiyoga yoʻnaltirilgan zamonaviy sanʼatga ixtisoslashgan<ref name="BangRiver">{{cite web |title=H Gallery - Bangkok River |url=http://www.bangkokriver.com/place/h-gallery/ |website=Bangkok River |accessdate=17 August 2018}}</ref>. H galereyasi 2011-yilda irlandiyalik sanʼat tanqidchisi va kuratori Brian Curtin bilan hamkorlikni boshladi<ref name="TheArtling">{{cite web |title=Interview with Brian Curtin of H Gallery Bangkok {{!}} The Artling |url=https://theartling.com/en/artzine/interview-brian-curtin-h-gallery-bangkok/ |website=The Artling |accessdate=17 August 2018 |date=7 November 2014}}</ref>. Brian Curtin ikkinchi qavatda H loyihalar maydonini jonli ijrolarni ham oʻz ichiga olgan eksperimental loyihalar uchun maydon sifatida yoʻlga qoʻydi va u asosiy dasturning katta qismini ham kuratorlik qilishda davom etmoqda. 2012-yilda Tailandning shimolida H galereyasi [[Chiangmay milliy muzeyi]] ochildi va unda tailandlik rassom Mit Jay-Inning rasmlari installyatsiyasi namoyish etildi<ref name="Onarto">{{cite web |title=H Gallery Chiang Mai |url=https://onarto.com/art-galleries/h-gallery-chiang-mai/ |website=Onarto Art Store |accessdate=17 August 2018}}</ref>. Galereya Tada Hengsapkul, Tada Hengsapkul, Michael Li, [[Sopheap Pich]], Olivier Pin-Fat va Pinaree Sanpitak kabi turli mahalliy va xorijiy rassomlar bilan ishlagan{{Manba kerak|date=September 2021}}. 2012-yilda tailand-amerikalik rassom [[Michael Shaowanasai]] ijodiga bagʻishlangan, ''Radu Die: Michael Shaowanasai tomonidan yaratilgan yangi asarlar'' nomli koʻrgazma galereyasi tashkil etildi<ref name=chancerybio>{{cite web | title=Michael Shaowanasai | website=10 Chancery Lane Gallery | url=https://www.10chancerylanegallery.com/artists/main/michael-shaowanasai/biography-en/ | access-date=24 September 2021}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hgallerybkk.com/ H galereyasi] rasmiy sahifa {{coord|13.722037|100.52623|display=title}} {{DEFAULTSORT:H gallereyasi}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Tailanddagi muzeylar]] 7ttab4sia6t0jhyc3kfd54277qomuqd 0 1365941 5997655 2026-04-17T06:00:08Z Panpanchik 72616 „'''Moldo Niyaz''' ([[1823|1823-yil]] — [[1896|1896-yil]]) — [[Qirg‘izlar|qirgʻizlarning]] koʻzga koʻringan oqini ([[shoir]]i), mutafakkiri, [[faylasuf]]i, maʼrifatchisi va [[qirg‘iz tili]]da eng dastlabki qogʻozga tushirilgan poetik asarlar — „Sanʼat digarastlar“ nomli qoʻlyozma kitoblarning muallifi<ref>{{cite news|title=Yrda qolgan Datkayim. Mudarris otiqqan Moldo Niyoz haqida 10 fakt|publisher=Sputnik Qirg‘iziston|date=...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997655 wikitext text/x-wiki '''Moldo Niyaz''' ([[1823|1823-yil]] — [[1896|1896-yil]]) — [[Qirg‘izlar|qirgʻizlarning]] koʻzga koʻringan oqini ([[shoir]]i), mutafakkiri, [[faylasuf]]i, maʼrifatchisi va [[qirg‘iz tili]]da eng dastlabki qogʻozga tushirilgan poetik asarlar — „Sanʼat digarastlar“ nomli qoʻlyozma kitoblarning muallifi<ref>{{cite news|title=Yrda qolgan Datkayim. Mudarris otiqqan Moldo Niyoz haqida 10 fakt|publisher=Sputnik Qirg‘iziston|date=05.06.2021|first=Abdikerim |last=Muratov}}</ref><ref>{{cite journal|title=Sovet Do‘neminden O‘nce Kırgız Edebiyatı|journal=Uşak Üniversitesi Sosial Bilimler Dergisi|volume=2|number=2|date=2009|first=Saadettin|last=Koç|url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/21652/232779#article_cite}}</ref>. == Hayoti == Moldo Niyoz oʻz davrida [[qirg‘iz tili]], [[arab tili]], [[fors tili]] va qadimgi turkiy tillarni yaxshi bilgan mutaxassis inson boʻlgan. Tadqiqotchilarning aytishicha, u bolaligidan [[Islom|islomiy]] adabiyotlarni oʻqib, Qorategin (hozirgi [[Tojikiston|Tojikistonning]] Togʻli Badaxshon avtonom viloyati), [[Qoshgʻar]] (hozirgi [[Xitoy]]) va [[Marg‘ilon]] (hozirgi [[O‘zbekiston]]) madrasalarida bilimini oshirgan. Uch joyda oʻqishi va uch tilni (fors, arab, chigʻatoy) oʻzlashtirgani uning oʻz davrining oʻta ilm-maʼrifatli insoni boʻlishiga sharoit yaratgan. <ref>[https://sputnik.kg/20210605/moldo-niyaz-tuuraluu-10-fakty-1052740800.html Irda kalgan Datkayim. Mudaris atikkan Moldo Niyaz tuuraluu 10 fakti]</ref>. == Faoliyati va ijodi == Shoir maxsus [[madrasa]] ochib, bolalarga islom taʼlimini oʻrgatgan va Fargʻona vodiysida diniy taʼlimni tashkil etib, bolalarni arab harflari bilan qirgʻiz tilida oʻqitgan. U koʻp joylarni kezib, borgan joylaridan geografik, iqlimiy, etnografik va folklorga oid maʼlumotlarni toʻplagan. Tarixchi A. Urstanbekovning „Qirgʻiz tarixi“ nomli ensiklopedik lugʻatida Moldo Niyaz „qirgʻizning eng dastlabki yozma shoirlaridan biri“ deb koʻrsatilgan. U oʻz asarlarida hayot va oʻlim, odob-axloq, yaxshilik va yomonlik kabi falsafiy mavzularni, shuningdek, Qoʻqon xonligi hududidagi tarixiy voqealarni yoritgan. Uning sheʼrlarida [[Olimqul Otaliq]], [[Qurmanjon Dotho]] va [[Po‘latxon]] kabi el rahbarlarining faoliyati haqida muhim maʼlumotlar beriladi. == Merosini oʻrganish == Sovet davrida Moldo Niyaz haqida akademik [[Bolot Yunusaliyev]]ning bir maqolasidan boshqa katta ilmiy tadqiqotlar olib borilmagan. Shoirning arab yozuvidagi sheʼrlarini kirillchaga koʻchirish va nashr etishda Omor Suronovning mehnati katta. Tadqiqotchilarning tasdiqlashicha, Moldo Niyazning oʻz qoʻli bilan yozgan 7 ta qoʻlyozma kitobi boʻlgan. 1993-yil noyabr oyida qirgʻiz jamoatchiligi shoirning 170 yillik yubileyini keng tarzda nishonladi. Qirgʻiz Respublikasi Milliy fanlar akademiyasining Qoʻlyozmalar fondida uning oʻz qoʻli bilan yozilgan uchta qoʻlyozma kitobi saqlanmoqda. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * „Qirgʻiziston“ milliy ensiklopediyasi: 5-tom. Bosh muharrir Asanov U. A. K 97. B.: Davlat tili va ensiklopediya markazi, 2014. ISBN 978-9967-14-111-7 == Havolalar == * Moldo Niyaz Ernazar oʻgʻli. Sanat digarast — [http://www.bizdin.kg/elib/ kitepter/html/ Rama1/6bap/section7.html#title37 Qirgʻiz sheʼriyati antologiyasi. 1-jild.] {{DEFAULTSORT:Moldo Niyaz}} {{Tashqi_havolalar}} buio62119h5oxp5unb1g94waputlikm 5997656 5997655 2026-04-17T06:01:17Z Panpanchik 72616 5997656 wikitext text/x-wiki '''Moldo Niyaz''' ([[1823|1823-yil]] — [[1896|1896-yil]]) — [[Qirg‘izlar|qirgʻizlarning]] koʻzga koʻringan oqini ([[shoir]]i), mutafakkiri, [[faylasuf]]i, maʼrifatchisi va [[qirg‘iz tili]]da eng dastlabki qogʻozga tushirilgan poetik asarlar — „Sanʼat digarastlar“ nomli qoʻlyozma kitoblarning muallifi<ref>{{cite news|title=Yrda qolgan Datkayim. Mudarris otiqqan Moldo Niyoz haqida 10 fakt|publisher=Sputnik Qirg‘iziston|date=05.06.2021|first=Abdikerim |last=Muratov}}</ref><ref>{{cite journal|title=Sovet Do‘neminden O‘nce Kırgız Edebiyatı|journal=Uşak Üniversitesi Sosial Bilimler Dergisi|volume=2|number=2|date=2009|first=Saadettin|last=Koç|url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/21652/232779#article_cite}}</ref>. == Hayoti == Moldo Niyoz oʻz davrida [[qirg‘iz tili]], [[arab tili]], [[fors tili]] va qadimgi turkiy tillarni yaxshi bilgan mutaxassis inson boʻlgan. Tadqiqotchilarning aytishicha, u bolaligidan [[Islom|islomiy]] adabiyotlarni oʻqib, Qorategin (hozirgi [[Tojikiston|Tojikistonning]] Togʻli Badaxshon avtonom viloyati), [[Qoshgʻar]] (hozirgi [[Xitoy]]) va [[Marg‘ilon]] (hozirgi [[O‘zbekiston]]) madrasalarida bilimini oshirgan. Uch joyda oʻqishi va uch tilni (fors, arab, chigʻatoy) oʻzlashtirgani uning oʻz davrining oʻta ilm-maʼrifatli insoni boʻlishiga sharoit yaratgan. <ref>[https://sputnik.kg/20210605/moldo-niyaz-tuuraluu-10-fakty-1052740800.html Irda kalgan Datkayim. Mudaris atikkan Moldo Niyaz tuuraluu 10 fakti]</ref>. == Faoliyati va ijodi == Shoir maxsus [[madrasa]] ochib, bolalarga islom taʼlimini oʻrgatgan va Fargʻona vodiysida diniy taʼlimni tashkil etib, bolalarni arab harflari bilan qirgʻiz tilida oʻqitgan. U koʻp joylarni kezib, borgan joylaridan geografik, iqlimiy, etnografik va folklorga oid maʼlumotlarni toʻplagan. Tarixchi A. Urstanbekovning „Qirgʻiz tarixi“ nomli ensiklopedik lugʻatida Moldo Niyaz „qirgʻizning eng dastlabki yozma shoirlaridan biri“ deb koʻrsatilgan. U oʻz asarlarida hayot va oʻlim, odob-axloq, yaxshilik va yomonlik kabi falsafiy mavzularni, shuningdek, Qoʻqon xonligi hududidagi tarixiy voqealarni yoritgan. Uning sheʼrlarida [[Olimqul Otaliq]], [[Qurbonjon dodxoh]] va [[Po‘latxon]] kabi el rahbarlarining faoliyati haqida muhim maʼlumotlar beriladi. == Merosini oʻrganish == Sovet davrida Moldo Niyaz haqida akademik [[Bolot Yunusaliyev]]ning bir maqolasidan boshqa katta ilmiy tadqiqotlar olib borilmagan. Shoirning arab yozuvidagi sheʼrlarini kirillchaga koʻchirish va nashr etishda Omor Suronovning mehnati katta. Tadqiqotchilarning tasdiqlashicha, Moldo Niyazning oʻz qoʻli bilan yozgan 7 ta qoʻlyozma kitobi boʻlgan. 1993-yil noyabr oyida qirgʻiz jamoatchiligi shoirning 170 yillik yubileyini keng tarzda nishonladi. Qirgʻiz Respublikasi Milliy fanlar akademiyasining Qoʻlyozmalar fondida uning oʻz qoʻli bilan yozilgan uchta qoʻlyozma kitobi saqlanmoqda. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * „Qirgʻiziston“ milliy ensiklopediyasi: 5-tom. Bosh muharrir Asanov U. A. K 97. B.: Davlat tili va ensiklopediya markazi, 2014. ISBN 978-9967-14-111-7 == Havolalar == * Moldo Niyaz Ernazar oʻgʻli. Sanat digarast — [http://www.bizdin.kg/elib/ kitepter/html/ Rama1/6bap/section7.html#title37 Qirgʻiz sheʼriyati antologiyasi. 1-jild.] {{DEFAULTSORT:Moldo Niyaz}} {{Tashqi_havolalar}} obx16274b0xxrwxjbhoh74aunfq8gbs 5997660 5997656 2026-04-17T06:05:45Z Panpanchik 72616 5997660 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Moldo Niyaz | asl_ismi = {{lang-ky|Молдо Эрназар уулу Нияз}} | tavallud_sanasi = 1823-yil | tavallud_joyi = [[Qizil-Buloq (Qadamjoy tumani)|Qizil-Buloq]], [[Qadamjoy tumani]], [[Qoʻqon xonligi]] | vafot_sanasi = 1896-yil | vafot_joyi = [[Rossiya imperiyasi]] | fuqaroligi = [[Rossiya imperiyasi]] | ijod_tili = [[qirgʻiz tili]] | tanlangan asarlari = Sanʼat digarastlar }} '''Moldo Niyaz''' ({{lang-ky|Молдо Эрназар уулу Нияз}}, [[1823|1823-yil]] — [[1896|1896-yil]]) — [[Qirg‘izlar|qirgʻizlarning]] koʻzga koʻringan [[Oqin|oqini]] ([[shoir]]i), mutafakkiri, [[faylasuf]]i, maʼrifatchisi va [[qirg‘iz tili]]da eng dastlabki qogʻozga tushirilgan poetik asarlar — „Sanʼat digarastlar“ nomli qoʻlyozma kitoblarning muallifi<ref>{{cite news|title=Yrda qolgan Datkayim. Mudarris otiqqan Moldo Niyoz haqida 10 fakt|publisher=Sputnik Qirg‘iziston|date=05.06.2021|first=Abdikerim |last=Muratov}}</ref><ref>{{cite journal|title=Sovet Do‘neminden O‘nce Kırgız Edebiyatı|journal=Uşak Üniversitesi Sosial Bilimler Dergisi|volume=2|number=2|date=2009|first=Saadettin|last=Koç|url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/21652/232779#article_cite}}</ref>. == Hayoti == Moldo Niyoz oʻz davrida [[qirg‘iz tili]], [[arab tili]], [[fors tili]] va qadimgi turkiy tillarni yaxshi bilgan mutaxassis inson boʻlgan. Tadqiqotchilarning aytishicha, u bolaligidan [[Islom|islomiy]] adabiyotlarni oʻqib, Qorategin (hozirgi [[Tojikiston|Tojikistonning]] Togʻli Badaxshon avtonom viloyati), [[Qoshgʻar]] (hozirgi [[Xitoy]]) va [[Marg‘ilon]] (hozirgi [[O‘zbekiston]]) madrasalarida bilimini oshirgan. Uch joyda oʻqishi va uch tilni (fors, arab, chigʻatoy) oʻzlashtirgani uning oʻz davrining oʻta ilm-maʼrifatli insoni boʻlishiga sharoit yaratgan. <ref>[https://sputnik.kg/20210605/moldo-niyaz-tuuraluu-10-fakty-1052740800.html Irda kalgan Datkayim. Mudaris atikkan Moldo Niyaz tuuraluu 10 fakti]</ref>. == Faoliyati va ijodi == Shoir maxsus [[madrasa]] ochib, bolalarga islom taʼlimini oʻrgatgan va Fargʻona vodiysida diniy taʼlimni tashkil etib, bolalarni arab harflari bilan qirgʻiz tilida oʻqitgan. U koʻp joylarni kezib, borgan joylaridan geografik, iqlimiy, etnografik va folklorga oid maʼlumotlarni toʻplagan. Tarixchi A. Urstanbekovning „Qirgʻiz tarixi“ nomli ensiklopedik lugʻatida Moldo Niyaz „qirgʻizning eng dastlabki yozma shoirlaridan biri“ deb koʻrsatilgan. U oʻz asarlarida hayot va oʻlim, odob-axloq, yaxshilik va yomonlik kabi falsafiy mavzularni, shuningdek, Qoʻqon xonligi hududidagi tarixiy voqealarni yoritgan. Uning sheʼrlarida [[Olimqul Otaliq]], [[Qurbonjon dodxoh]] va [[Po‘latxon]] kabi el rahbarlarining faoliyati haqida muhim maʼlumotlar beriladi. == Merosini oʻrganish == Sovet davrida Moldo Niyaz haqida akademik [[Bolot Yunusaliyev]]ning bir maqolasidan boshqa katta ilmiy tadqiqotlar olib borilmagan. Shoirning arab yozuvidagi sheʼrlarini kirillchaga koʻchirish va nashr etishda Omor Suronovning mehnati katta. Tadqiqotchilarning tasdiqlashicha, Moldo Niyazning oʻz qoʻli bilan yozgan 7 ta qoʻlyozma kitobi boʻlgan. 1993-yil noyabr oyida qirgʻiz jamoatchiligi shoirning 170 yillik yubileyini keng tarzda nishonladi. Qirgʻiz Respublikasi Milliy fanlar akademiyasining Qoʻlyozmalar fondida uning oʻz qoʻli bilan yozilgan uchta qoʻlyozma kitobi saqlanmoqda. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * „Qirgʻiziston“ milliy ensiklopediyasi: 5-tom. Bosh muharrir Asanov U. A. K 97. B.: Davlat tili va ensiklopediya markazi, 2014. ISBN 978-9967-14-111-7 == Havolalar == * Moldo Niyaz Ernazar oʻgʻli. Sanʼat digarastlar — [http://www.bizdin.kg/elib/ kitepter/html/ Rama1/6bap/section7.html#title37 Qirgʻiz sheʼriyati antologiyasi. 1-jild.] {{DEFAULTSORT:Moldo Niyaz}} {{Tashqi_havolalar}} 47h41yqfj10ebsgrebdkhztf5jwquew 5997661 5997660 2026-04-17T06:06:18Z Panpanchik 72616 5997661 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Moldo Niyaz | asl_ismi = {{lang-ky|Молдо Эрназар уулу Нияз}} | tavallud_sanasi = 1823-yil | tavallud_joyi = [[Qizil-Buloq (Qadamjoy tumani)|Qizil-Buloq]], [[Qadamjoy tumani]], [[Qoʻqon xonligi]] | vafot_sanasi = 1896-yil | vafot_joyi = [[Rossiya imperiyasi]] | fuqaroligi = [[Rossiya imperiyasi]] | ijod_tili = [[qirgʻiz tili]] | tanlangan asarlari = Sanʼat digarastlar }} '''Moldo Niyaz''' ({{lang-ky|Молдо Эрназар уулу Нияз}}, [[1823|1823-yil]] — [[1896|1896-yil]]) — [[Qirg‘izlar|qirgʻizlarning]] koʻzga koʻringan [[Oqin|oqini]] ([[shoir]]i), mutafakkiri, [[faylasuf]]i, maʼrifatchisi va [[qirg‘iz tili]]da eng dastlabki qogʻozga tushirilgan poetik asarlar — „Sanʼat digarastlar“ nomli qoʻlyozma kitoblarning muallifi<ref>{{cite news|title=Yrda qolgan Datkayim. Mudarris otiqqan Moldo Niyoz haqida 10 fakt|publisher=Sputnik Qirg‘iziston|date=05.06.2021|first=Abdikerim |last=Muratov}}</ref><ref>{{cite journal|title=Sovet Do‘neminden O‘nce Kırgız Edebiyatı|journal=Uşak Üniversitesi Sosial Bilimler Dergisi|volume=2|number=2|date=2009|first=Saadettin|last=Koç|url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/21652/232779#article_cite}}</ref>. == Hayoti == Moldo Niyoz oʻz davrida [[qirg‘iz tili]], [[arab tili]], [[fors tili]] va qadimgi turkiy tillarni yaxshi bilgan mutaxassis inson boʻlgan. Tadqiqotchilarning aytishicha, u bolaligidan [[Islom|islomiy]] adabiyotlarni oʻqib, Qorategin (hozirgi [[Tojikiston|Tojikistonning]] Togʻli Badaxshon avtonom viloyati), [[Qoshgʻar]] (hozirgi [[Xitoy]]) va [[Marg‘ilon]] (hozirgi [[O‘zbekiston]]) madrasalarida bilimini oshirgan. Uch joyda oʻqishi va uch tilni (fors, arab, chigʻatoy) oʻzlashtirgani uning oʻz davrining oʻta ilm-maʼrifatli insoni boʻlishiga sharoit yaratgan. <ref>[https://sputnik.kg/20210605/moldo-niyaz-tuuraluu-10-fakty-1052740800.html Irda kalgan Datkayim. Mudaris atikkan Moldo Niyaz tuuraluu 10 fakti]</ref>. == Faoliyati va ijodi == Shoir maxsus [[madrasa]] ochib, bolalarga islom taʼlimini oʻrgatgan va Fargʻona vodiysida diniy taʼlimni tashkil etib, bolalarni arab harflari bilan qirgʻiz tilida oʻqitgan. U koʻp joylarni kezib, borgan joylaridan geografik, iqlimiy, etnografik va folklorga oid maʼlumotlarni toʻplagan. Tarixchi A. Urstanbekovning „Qirgʻiz tarixi“ nomli ensiklopedik lugʻatida Moldo Niyaz „qirgʻizning eng dastlabki yozma shoirlaridan biri“ deb koʻrsatilgan. U oʻz asarlarida hayot va oʻlim, odob-axloq, yaxshilik va yomonlik kabi falsafiy mavzularni, shuningdek, Qoʻqon xonligi hududidagi tarixiy voqealarni yoritgan. Uning sheʼrlarida [[Olimqul Otaliq]], [[Qurbonjon dodxoh]] va [[Po‘latxon]] kabi el rahbarlarining faoliyati haqida muhim maʼlumotlar beriladi. == Merosini oʻrganish == Sovet davrida Moldo Niyaz haqida akademik [[Bolot Yunusaliyev]]ning bir maqolasidan boshqa katta ilmiy tadqiqotlar olib borilmagan. Shoirning arab yozuvidagi sheʼrlarini kirillchaga koʻchirish va nashr etishda Omor Suronovning mehnati katta. Tadqiqotchilarning tasdiqlashicha, Moldo Niyazning oʻz qoʻli bilan yozgan 7 ta qoʻlyozma kitobi boʻlgan. 1993-yil noyabr oyida qirgʻiz jamoatchiligi shoirning 170 yillik yubileyini keng tarzda nishonladi. Qirgʻiz Respublikasi Milliy fanlar akademiyasining Qoʻlyozmalar fondida uning oʻz qoʻli bilan yozilgan uchta qoʻlyozma kitobi saqlanmoqda. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * „Qirgʻiziston“ milliy ensiklopediyasi: 5-tom. Bosh muharrir Asanov U. A. K 97. B.: Davlat tili va ensiklopediya markazi, 2014. ISBN 978-9967-14-111-7 == Havolalar == * Moldo Niyaz Ernazar oʻgʻli. Sanʼat digarastlar — [http://www.bizdin.kg/elib/ kitepter/html/ Rama1/6bap/section7.html#title37 Qirgʻiz sheʼriyati antologiyasi. 1-jild.] {{DEFAULTSORT:Moldo Niyaz}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Qirgʻiz oqinlari]] [[Turkum:Qirgʻiz shoirlari]] re0a0pasuatfy8v6w6w6c3ja52mfmne 5997662 5997661 2026-04-17T06:06:31Z Panpanchik 72616 [[Turkum:1823-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997662 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Moldo Niyaz | asl_ismi = {{lang-ky|Молдо Эрназар уулу Нияз}} | tavallud_sanasi = 1823-yil | tavallud_joyi = [[Qizil-Buloq (Qadamjoy tumani)|Qizil-Buloq]], [[Qadamjoy tumani]], [[Qoʻqon xonligi]] | vafot_sanasi = 1896-yil | vafot_joyi = [[Rossiya imperiyasi]] | fuqaroligi = [[Rossiya imperiyasi]] | ijod_tili = [[qirgʻiz tili]] | tanlangan asarlari = Sanʼat digarastlar }} '''Moldo Niyaz''' ({{lang-ky|Молдо Эрназар уулу Нияз}}, [[1823|1823-yil]] — [[1896|1896-yil]]) — [[Qirg‘izlar|qirgʻizlarning]] koʻzga koʻringan [[Oqin|oqini]] ([[shoir]]i), mutafakkiri, [[faylasuf]]i, maʼrifatchisi va [[qirg‘iz tili]]da eng dastlabki qogʻozga tushirilgan poetik asarlar — „Sanʼat digarastlar“ nomli qoʻlyozma kitoblarning muallifi<ref>{{cite news|title=Yrda qolgan Datkayim. Mudarris otiqqan Moldo Niyoz haqida 10 fakt|publisher=Sputnik Qirg‘iziston|date=05.06.2021|first=Abdikerim |last=Muratov}}</ref><ref>{{cite journal|title=Sovet Do‘neminden O‘nce Kırgız Edebiyatı|journal=Uşak Üniversitesi Sosial Bilimler Dergisi|volume=2|number=2|date=2009|first=Saadettin|last=Koç|url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/21652/232779#article_cite}}</ref>. == Hayoti == Moldo Niyoz oʻz davrida [[qirg‘iz tili]], [[arab tili]], [[fors tili]] va qadimgi turkiy tillarni yaxshi bilgan mutaxassis inson boʻlgan. Tadqiqotchilarning aytishicha, u bolaligidan [[Islom|islomiy]] adabiyotlarni oʻqib, Qorategin (hozirgi [[Tojikiston|Tojikistonning]] Togʻli Badaxshon avtonom viloyati), [[Qoshgʻar]] (hozirgi [[Xitoy]]) va [[Marg‘ilon]] (hozirgi [[O‘zbekiston]]) madrasalarida bilimini oshirgan. Uch joyda oʻqishi va uch tilni (fors, arab, chigʻatoy) oʻzlashtirgani uning oʻz davrining oʻta ilm-maʼrifatli insoni boʻlishiga sharoit yaratgan. <ref>[https://sputnik.kg/20210605/moldo-niyaz-tuuraluu-10-fakty-1052740800.html Irda kalgan Datkayim. Mudaris atikkan Moldo Niyaz tuuraluu 10 fakti]</ref>. == Faoliyati va ijodi == Shoir maxsus [[madrasa]] ochib, bolalarga islom taʼlimini oʻrgatgan va Fargʻona vodiysida diniy taʼlimni tashkil etib, bolalarni arab harflari bilan qirgʻiz tilida oʻqitgan. U koʻp joylarni kezib, borgan joylaridan geografik, iqlimiy, etnografik va folklorga oid maʼlumotlarni toʻplagan. Tarixchi A. Urstanbekovning „Qirgʻiz tarixi“ nomli ensiklopedik lugʻatida Moldo Niyaz „qirgʻizning eng dastlabki yozma shoirlaridan biri“ deb koʻrsatilgan. U oʻz asarlarida hayot va oʻlim, odob-axloq, yaxshilik va yomonlik kabi falsafiy mavzularni, shuningdek, Qoʻqon xonligi hududidagi tarixiy voqealarni yoritgan. Uning sheʼrlarida [[Olimqul Otaliq]], [[Qurbonjon dodxoh]] va [[Po‘latxon]] kabi el rahbarlarining faoliyati haqida muhim maʼlumotlar beriladi. == Merosini oʻrganish == Sovet davrida Moldo Niyaz haqida akademik [[Bolot Yunusaliyev]]ning bir maqolasidan boshqa katta ilmiy tadqiqotlar olib borilmagan. Shoirning arab yozuvidagi sheʼrlarini kirillchaga koʻchirish va nashr etishda Omor Suronovning mehnati katta. Tadqiqotchilarning tasdiqlashicha, Moldo Niyazning oʻz qoʻli bilan yozgan 7 ta qoʻlyozma kitobi boʻlgan. 1993-yil noyabr oyida qirgʻiz jamoatchiligi shoirning 170 yillik yubileyini keng tarzda nishonladi. Qirgʻiz Respublikasi Milliy fanlar akademiyasining Qoʻlyozmalar fondida uning oʻz qoʻli bilan yozilgan uchta qoʻlyozma kitobi saqlanmoqda. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * „Qirgʻiziston“ milliy ensiklopediyasi: 5-tom. Bosh muharrir Asanov U. A. K 97. B.: Davlat tili va ensiklopediya markazi, 2014. ISBN 978-9967-14-111-7 == Havolalar == * Moldo Niyaz Ernazar oʻgʻli. Sanʼat digarastlar — [http://www.bizdin.kg/elib/ kitepter/html/ Rama1/6bap/section7.html#title37 Qirgʻiz sheʼriyati antologiyasi. 1-jild.] {{DEFAULTSORT:Moldo Niyaz}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Qirgʻiz oqinlari]] [[Turkum:Qirgʻiz shoirlari]] [[Turkum:1823-yilda tugʻilganlar]] 738553lt25xru5v7uswbpeb7gplxe9y 5997663 5997662 2026-04-17T06:06:42Z Panpanchik 72616 [[Turkum:1896-yilda vafot etganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997663 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi bilgiqutisi | ismi = Moldo Niyaz | asl_ismi = {{lang-ky|Молдо Эрназар уулу Нияз}} | tavallud_sanasi = 1823-yil | tavallud_joyi = [[Qizil-Buloq (Qadamjoy tumani)|Qizil-Buloq]], [[Qadamjoy tumani]], [[Qoʻqon xonligi]] | vafot_sanasi = 1896-yil | vafot_joyi = [[Rossiya imperiyasi]] | fuqaroligi = [[Rossiya imperiyasi]] | ijod_tili = [[qirgʻiz tili]] | tanlangan asarlari = Sanʼat digarastlar }} '''Moldo Niyaz''' ({{lang-ky|Молдо Эрназар уулу Нияз}}, [[1823|1823-yil]] — [[1896|1896-yil]]) — [[Qirg‘izlar|qirgʻizlarning]] koʻzga koʻringan [[Oqin|oqini]] ([[shoir]]i), mutafakkiri, [[faylasuf]]i, maʼrifatchisi va [[qirg‘iz tili]]da eng dastlabki qogʻozga tushirilgan poetik asarlar — „Sanʼat digarastlar“ nomli qoʻlyozma kitoblarning muallifi<ref>{{cite news|title=Yrda qolgan Datkayim. Mudarris otiqqan Moldo Niyoz haqida 10 fakt|publisher=Sputnik Qirg‘iziston|date=05.06.2021|first=Abdikerim |last=Muratov}}</ref><ref>{{cite journal|title=Sovet Do‘neminden O‘nce Kırgız Edebiyatı|journal=Uşak Üniversitesi Sosial Bilimler Dergisi|volume=2|number=2|date=2009|first=Saadettin|last=Koç|url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/21652/232779#article_cite}}</ref>. == Hayoti == Moldo Niyoz oʻz davrida [[qirg‘iz tili]], [[arab tili]], [[fors tili]] va qadimgi turkiy tillarni yaxshi bilgan mutaxassis inson boʻlgan. Tadqiqotchilarning aytishicha, u bolaligidan [[Islom|islomiy]] adabiyotlarni oʻqib, Qorategin (hozirgi [[Tojikiston|Tojikistonning]] Togʻli Badaxshon avtonom viloyati), [[Qoshgʻar]] (hozirgi [[Xitoy]]) va [[Marg‘ilon]] (hozirgi [[O‘zbekiston]]) madrasalarida bilimini oshirgan. Uch joyda oʻqishi va uch tilni (fors, arab, chigʻatoy) oʻzlashtirgani uning oʻz davrining oʻta ilm-maʼrifatli insoni boʻlishiga sharoit yaratgan. <ref>[https://sputnik.kg/20210605/moldo-niyaz-tuuraluu-10-fakty-1052740800.html Irda kalgan Datkayim. Mudaris atikkan Moldo Niyaz tuuraluu 10 fakti]</ref>. == Faoliyati va ijodi == Shoir maxsus [[madrasa]] ochib, bolalarga islom taʼlimini oʻrgatgan va Fargʻona vodiysida diniy taʼlimni tashkil etib, bolalarni arab harflari bilan qirgʻiz tilida oʻqitgan. U koʻp joylarni kezib, borgan joylaridan geografik, iqlimiy, etnografik va folklorga oid maʼlumotlarni toʻplagan. Tarixchi A. Urstanbekovning „Qirgʻiz tarixi“ nomli ensiklopedik lugʻatida Moldo Niyaz „qirgʻizning eng dastlabki yozma shoirlaridan biri“ deb koʻrsatilgan. U oʻz asarlarida hayot va oʻlim, odob-axloq, yaxshilik va yomonlik kabi falsafiy mavzularni, shuningdek, Qoʻqon xonligi hududidagi tarixiy voqealarni yoritgan. Uning sheʼrlarida [[Olimqul Otaliq]], [[Qurbonjon dodxoh]] va [[Po‘latxon]] kabi el rahbarlarining faoliyati haqida muhim maʼlumotlar beriladi. == Merosini oʻrganish == Sovet davrida Moldo Niyaz haqida akademik [[Bolot Yunusaliyev]]ning bir maqolasidan boshqa katta ilmiy tadqiqotlar olib borilmagan. Shoirning arab yozuvidagi sheʼrlarini kirillchaga koʻchirish va nashr etishda Omor Suronovning mehnati katta. Tadqiqotchilarning tasdiqlashicha, Moldo Niyazning oʻz qoʻli bilan yozgan 7 ta qoʻlyozma kitobi boʻlgan. 1993-yil noyabr oyida qirgʻiz jamoatchiligi shoirning 170 yillik yubileyini keng tarzda nishonladi. Qirgʻiz Respublikasi Milliy fanlar akademiyasining Qoʻlyozmalar fondida uning oʻz qoʻli bilan yozilgan uchta qoʻlyozma kitobi saqlanmoqda. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * „Qirgʻiziston“ milliy ensiklopediyasi: 5-tom. Bosh muharrir Asanov U. A. K 97. B.: Davlat tili va ensiklopediya markazi, 2014. ISBN 978-9967-14-111-7 == Havolalar == * Moldo Niyaz Ernazar oʻgʻli. Sanʼat digarastlar — [http://www.bizdin.kg/elib/ kitepter/html/ Rama1/6bap/section7.html#title37 Qirgʻiz sheʼriyati antologiyasi. 1-jild.] {{DEFAULTSORT:Moldo Niyaz}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Qirgʻiz oqinlari]] [[Turkum:Qirgʻiz shoirlari]] [[Turkum:1823-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1896-yilda vafot etganlar]] q98fr5la8w8rjr75ue0dr02snwlu0q3 1 1365942 5997659 2026-04-17T06:04:45Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Mavzuli oylik loyihasi}} {{Turkmaniston oyligi}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997659 wikitext text/x-wiki {{Mavzuli oylik loyihasi}} {{Turkmaniston oyligi}} knzqm4p3afc2f5hx8lac3uva3eej2wb 0 1365943 5997664 2026-04-17T06:07:19Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997664 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea impigra | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea impigra''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Rossiya]] va [[Xitoy]]da uchraydi<ref name="Kolomiets1966">{{cite journal |last1=Kolomiets |first1=N.G. |title=Parasitic Diptera of subfam. Dexiinae (Dipt. Larvaevoridae). Genera Phorostoma and Billaea in the fauna of the USSR |journal=Novye i Maloizvestnye Vidy Fauny Sibiri |date=1966 |volume=1966 |pages=57–104}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737489}} [[Category:Billaea|impigra]] {{Dexiinae-stub}} 08h7j9bqvvixkfeaqij1hz9hhw41tu6 0 1365944 5997665 2026-04-17T06:08:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997665 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea irrorata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea irrorata''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur Britaniya orollari, [[Belarus]], [[Chexiya]], [[Estoniya]], [[Vengriya]], [[Latviya]], [[Polsha]], [[Ruminiya]], [[Slovakiya]], [[Ukraina]], [[Daniya]], [[Finlandiya]], [[Shvetsiya]], [[Bolgariya]], [[Gretsiya]], [[Italiya]], [[Serbiya]], [[Sloveniya]], [[Ispaniya]], [[Turkiya]], [[Avstriya]], [[Belgiya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]], [[Niderlandiya]], [[Shveysariya]] va [[Rossiya]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4911534}} [[Category:Billaea|irrorata]] {{Dexiinae-stub}} 72d7ujxsw94tts9hi1u6pkqpins7ane 0 1365945 5997666 2026-04-17T06:09:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997666 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea maritima | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea maritima''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Vengriya]], [[Ruminiya]], [[Bolgariya]], [[Xorvatiya]], [[Kipr]], [[Italiya]], [[Portugaliya]], [[Serbiya]], [[Fransiya]], [[Yaponiya]], [[Isroil]], [[Falastin]] va Transkavkaz hududida uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14386590}} [[Category:Billaea|maritima]] {{Dexiinae-stub}} mlbwfvrwhktfmb5bt7letzg2rxs46lm 0 1365946 5997667 2026-04-17T06:12:01Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997667 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea pectinata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea pectinata''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Tojikiston]], [[Chexiya]], [[Vengriya]], [[Polsha]], [[Ruminiya]], [[Slovakiya]], [[Ukraina]], Bosniya va Gertsegovina, [[Bolgariya]], [[Xorvatiya]], [[Gretsiya]], [[Italiya]], [[Serbiya]], [[Ispaniya]], [[Avstriya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]], [[Shveysariya]], [[Isroil]], [[Falastin]] va [[Rossiya]]da, shuningdek Transkavkaz hududida uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4911535}} [[Category:Billaea|pectinata]] {{Dexiinae-stub}} dc8xgtg3wrllfexozc38v0pde9p3ojh 0 1365947 5997668 2026-04-17T06:12:39Z Sardorsheykh 250216 Ushbu maqola O'zbekistonda oddiy bir mahalla (administrativ bo'linma) haqida umumiy qisqa ma'lumot, maqolani o'chirib yubormasliklaringizni so'rayman 5997668 wikitext text/x-wiki '''Kimyogar mahallasi''' — [[Jizzax viloyati]] [[Jizzax]] shahri tarkibidagi ma’muriy-hududiy birliklardan biri bo‘lib, Jizzax viloyati hududida joylashgan <ref name="history">Kimyogar mahallasi tarixi bo‘yicha idoraviy hujjatlar, 2026.</ref>. Mahalla o‘zining ijtimoiy infratuzilmasi va ko‘p millatli aholisi bilan ajralib turadi. == Tarixi == [[O‘zbekiston Respublikasi]] mustaqillikka erishganidan so‘ng, '''1994'''-yilda o‘zini-o‘zi boshqarish organlari tashkil etilishi doirasida mazkur hududda '''Kimyogar''' mahalla fuqarolar yig‘ini tashkil etilgan <ref name="history" />. Mahallaning shakllanishi va rivojlanishiga quyidagi raislar rahbarlik qilgan: * '''Xasanov Ilmdor''' ('''1994'''–'''2004'''-yillar) — birinchi mahalla raisi <ref name="history" />; * Keyingi davrlarda: '''Axmedov Osar''', '''Adilov Alisher''', '''Axmedov Sharof''' va '''Parpiyeva Marhamat''' <ref name="history" />. Hozirgi kunda mahalla fuqarolar yig‘iniga '''Sh. Abdunazarov''' raislik qilmoqda <ref name="history" />. == Geografik joylashuvi == Mahalla Jizzax shahrining strategik hududlaridan birida joylashgan bo‘lib, umumiy yer maydoni '''76,48''' gektarni tashkil etadi <ref name="history" />. Hudud Jizzax shahridagi quyidagi mahallalar bilan chegaradosh: * [[Alisher Navoiy mahallasi (Jizzax shahri)|Alisher Navoiy mahallasi]] * [[Obod mahallasi (Jizzax shahri)|Obod mahallasi]] * [[Madaniyat mahallasi (Jizzax shahri)|Madaniyat mahallasi]] <ref name="history" />. == Aholisi == Kimyogar mahallasi ko‘p millatli hudud bo‘lib, unda '''9''' ta (hujjatda 10 ta sanab o‘tilgan) millat vakillari ahil istiqomat qiladi <ref name="history" />. Bular orasida [[Oʻzbeklar|o‘zbek]], [[Ruslar|rus]], [[Tatarlar|tatar]], [[Koreyslar|koreys]], [[Qozoqlar|qozoq]], [[Tojiklar|tojik]], [[Qoraqalpoqlar|qoraqalpoq]], [[Nemislar|nemis]], [[Ozarbayjonlar|ozarbayjon]] va [[Qirgʻizlar|qirg‘iz]] millatiga mansub aholi mavjud <ref name="history" />. == Ijtimoiy infratuzilma == Mahallada aholi uchun zarur bo‘lgan barcha ijtimoiy obyektlar va xizmat ko‘rsatish shoxobchalari faoliyat yuritmoqda <ref name="history" />. Hududda jami '''7''' ta ko‘cha mavjud bo‘lib, quyidagi obyektlar joylashgan <ref name="history" />: * '''2''' ta umumta’lim maktabi; * '''2''' ta davlat maktabgacha ta’lim tashkiloti (DMTT); * '''16''' ta oziq-ovqat do‘koni; * '''1''' ta nonvoyxona; * '''5''' ta choyxona; * '''4''' ta shifoxona; * '''4''' ta xususiy korxona <ref name="history" />. == Iqtisodiy faoliyati == Mahallada kichik [[tadbirkorlik]] subyektlari rivojlanib bormoqda. Ayniqsa, yoshlar o‘rtasida [[tikuvchilik]] va [[qandolatchilik]] yo‘nalishlarida xususiy ishlab chiqarish ishlari yo‘lga qo‘yilgan <ref name="history" />. Mahalladan ko‘plab ziyoli insonlar, ustozlar, madaniyat va san’at xodimlari yetishib chiqqan <ref name="history" />. == Manbalar == {{manbalar}} pztuay51fcmh94vnd9pnjymtszeyyjw 0 1365948 5997670 2026-04-17T06:17:55Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997670 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 113.5m |dam_height = 21.4m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1978 |cost = |res_catchment = 10 sq. km |res_surface = 44 gektar | coordinates = {{coord|39|26|13|N|140|17|51|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Nangai toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 南外ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish va sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 10 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Nangai Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0385}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] gjvwwyuq8osafbmmwqx2i05kiztot8w 0 1365949 5997671 2026-04-17T06:19:22Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997671 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 755m |dam_height = 114.5m |dam_width_base = |construction_began = 1983 |opening = |cost = |res_catchment = 68.1 sq. km |res_surface = 226 gektar | coordinates = {{coord|39|2|26|N|140|43|17|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Naruse toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 成瀬ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan trapetsiya shaklidagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish, sugʻorish, suv taʼminoti va elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 68,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Naruse Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0400}}</ref> As of 2022, it is still under construction with completion planned for 20 March 2023.<ref>{{cite web | url=https://www.narusedam.jp/english/overview/ | title=Naruse Dam Construction Project }}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] nkum1bbdjo56r8xp2dyr0o0w0d2snqz 5997672 5997671 2026-04-17T06:19:42Z Ahror Akramovich 75193 5997672 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 755m |dam_height = 114.5m |dam_width_base = |construction_began = 1983 |opening = |cost = |res_catchment = 68.1 sq. km |res_surface = 226 gektar | coordinates = {{coord|39|2|26|N|140|43|17|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Naruse toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 成瀬ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan trapetsiya shaklidagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish, sugʻorish, suv taʼminoti va elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 68,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Naruse Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0400}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.narusedam.jp/english/overview/ | title=Naruse Dam Construction Project }}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] mqsj3d1i0r49pvqyud3in11yaoguv8y 0 1365950 5997673 2026-04-17T06:20:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997673 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = | synonyms = *''Amphiboliopsis'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1926</small><!-- Junior Synonym--> *''Arenia'' <small>[[Jean-Baptiste Robineau-Desvoidy|Robineau-Desvoidy]], 1863</small><ref name="Robineau-Desvoidy1863b">{{cite book |last= Robineau-Desvoidy|first= Jean-Baptiste |date= 1863 |title= Histoire naturelle des dipteres des environs de Paris. |url= https://archive.org/download/histoirenaturell02robi/histoirenaturell02robi.pdf|publisher= Masson et Fils, Paris.|volume= Tome second|pages= 1–920 |access-date=15 February 2015}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Asbella'' <small>[[Jean-Baptiste Robineau-Desvoidy|Robineau-Desvoidy]], 1863</small><ref name="Robineau-Desvoidy1863b"/><!-- Junior Synonym--> *''Atropidomyia'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1889</small><ref name="BrauerBergenstamm1889">{{cite journal |last1=Brauer |first1=F. |last2=Bergenstamm |first2=J.E. von |title=Die Zweiflugler des Kaiserlichen Museums zu Wien. IV. Vorarbeiten zu einer Monographie der Muscaria Schizometopa (exclusive Anthomyidae) |journal=Pars I. Denkschriften der Akademie der Wissenschaften in Wien |date=1889 |volume=56 |issue=1 |pages=69–180, 11 pls|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/7109187#page/115/mode/1up |access-date=8 June 2023}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Bathytheresia'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1928</small><ref name="Townsend1928">{{cite journal |last1=Townsend |first1=C.H.T. |title=New Muscoidea from humid tropical South America |journal=Wiener Entomologische Zeitung |date=1928 |volume=44 |pages=143–154}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Billea'' <small>[[Camillo Rondani|Rondani]], 1862</small><ref name="Rondani1862">{{cite book |last1=Rondani |first1=C |title=Dipterologiae italicae prodromus (Vol. V). Species italicae ordinis dipterorum in genera characteribus definita, ordinatim collectae, methodo analitica distinctae, et novis vel minus cognitis descriptis. Pars quarta. Muscidae, Phasiinae–Dexinae–Muscinae–Stomoxidinae |date=1862 |volume=5 |publisher=Grazioli P |location=Parmae [= Parma] |pages=1–239 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34087#page/7/mode/1up |access-date=26 June 2021}}</ref><!-- Unjustified emendation--> *''Chaetobillaea'' <small>Mesnil, 1976</small><!-- Junior Synonym--> *''Eutheresia'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1912</small><ref name="Townsend1912c">{{cite journal |last1=Townsend |first1=C.H.T. |title=Foundation of some new genera and species of muscoid flies mainly on reproductive and early-stage characters |journal=Journal of the New York Entomological Society |date=1912 |volume=20 |pages=107–119 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8193914#page/138/mode/1up |access-date=26 March 2022}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Gigamyia'' <small>[[Pierre-Justin-Marie Macquart|Macquart]], 1843</small><ref name="Macquart1844a">{{cite book |last1=Macquart |first1=P.J.M. |title=Diptères exotiques nouveaux ou peu connus. Tome deuxième.—3e partie. "1843" |date=1844 |publisher=Roret |location=Paris |pages=304}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Gigantomyia'' <small>[[Louis Agassiz|Agassiz]], 1846</small><ref name="Agassiz1846b">{{cite book |last1=Agassiz |first1=J.L.R. |title=Nomenclatoris zoologici index universalis |date=1846 |publisher=Jent & Gassmann |location=Soloduri [= Solothurn, Switzerland] |pages=viii + 393}}</ref><!-- Unjustified emendation--> *''Gymnobasis'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1889</small><ref name="BrauerBergenstamm1889"/><!-- Junior Synonym--> *''Gymnodexia'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1891</small><ref name="BrauerBergenstamm1891">{{cite journal |last1= Brauer|first1= F.|last2= Bergenstamm|first2= J. E. von |date= 1891 |title= Die Zweiflugler des Kaiserlichen Museums zu Wien. V. Vorarbeiten zu einer Monographie der Muscaria Schizometopa (exclusive Anthomyidae) |journal= F. Tempsky, Wien|pages= 142}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Homalogaster'' <small>[[Louis Agassiz|Agassiz]], 1846</small><ref name="Agassiz1846b"/><!-- Unjustified emendation--> *''Homalostoma'' <small>[[Mario Bezzi|Bezzi]] & [[Paul Stein (entomologist)|Stein]], 1907</small><ref name="BezziStein1907">{{cite book |last1=Bezzi |first1=M. |last2=Stein |first2=P. |title=Cyclorrapha Aschiza. Cyclorrapha Schizophora: Schizometopa. Pp. 1-188; 189-825. In Becker, T. Bezzi, M. Kertesz K. & Stein P. (eds.), Katalog der palaarktischen Dipteren |date=1907 |location=Budapest |pages=828 pp}}</ref><!-- Subsequent misspelling--> *''Homalostoma'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1889</small><ref name="BrauerBergenstamm1889"/><!-- Subsequent misspelling--> *''Homalostoma'' <small>[[Samuel Hubbard Scudder|Scudder]], 1882</small><ref name="Scudder1882">{{cite journal |last1=Scudder |first1=S.H. |title=Nomenclator zoologicus. Part 1. Supplemental list of genera in zoology |journal=Bull. U.S. Natl. Mus. |date=1882 |volume=19 |issue=1 |pages=xxi + 367 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/15892#page/9/mode/1up |access-date=7 December 2022}}</ref><!-- Subsequent misspelling--> *''Myxodexia'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]], 1893</small><ref name="Brauer1893">{{cite journal |last1=Brauer |first1=F. |title=Vorarbeiten zu einer Monographie der Muscaria schizometopa (exclusive Anthomyidae) von Prof. Dr. Fr. Brauer und Julius Edl. v. Bergenstamm |journal=Abhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft in Wien |date=1893 |volume=43 |pages=447–525 |url=https://www.zobodat.at/pdf/VZBG_43_0447-0525.pdf |access-date=14 July 2023}}</ref><!-- Junior Homonym--> *''Nicaea'' <small>[[Jean-Baptiste Robineau-Desvoidy|Robineau-Desvoidy]], 1863</small><ref name="Robineau-Desvoidy1863b"/><!-- Junior Synonym--> *''Nicea'' <small>Marshall, 1873</small><ref name="Robineau-Desvoidy1863b"/><!-- Unjustified emendation--> *''Omalogaster'' <small>[[Pierre-Justin-Marie Macquart|Macquart]], 1834</small><ref name="Macquart1834b">{{cite journal |last1=Macquart |first1=J |title=Insectes Diptères du Nord de la France. Tome V. Athericères: Créophiles, Œstrides, Myopaires, Conopsaires, Scénopiniens, Céphalopsides. Daniel L, Lille, 232 pp. |journal=Mémoires de la Société Royale des Sciences, de l'Agriculture et des Arts, de Lille |date=1834 |volume=1833 |pages=137–368}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Omalostoma'' <small>[[Camillo Rondani|Rondani]], 1862</small><ref name="Rondani1862"/><!-- Junior Synonym--> *''Parabillaea'' <small>[[Émile Blanchard|Blanchard]], 1937</small><!-- Junior Synonym--> *''Paraprosena'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1889</small><ref name="BrauerBergenstamm1889"/><!-- Junior Synonym--> *''Paratheresia'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1915</small><ref name="Townsend1915i">{{cite journal|last=Townsend|first=Charles H. T.|year=1915|title=New Masiceratidæ and Dexiidæ from South America|journal=[[Journal of the New York Entomological Society]]|volume=23|issue=1|pages=61–68|jstor=25003653}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Philotrichostylum'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1933</small><ref name="Townsend1933">{{cite journal |last= Townsend |first= C. H. T. |date= 1933 |title= New genera and species of Old World oestromuscoid flies |journal=Journal of the New York Entomological Society |volume= 40 |pages= 439–479}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Rhynchodinera'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1889</small><ref name="BrauerBergenstamm1889"/><!-- Junior Synonym--> *''Sarcoprosena'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1927</small><ref name="Townsend1927b">{{cite journal |last1=Townsend |first1=C.H.T. |title=Synopse dos generos muscoideos da regiao humida tropical da America, con generos e especies novas |journal=Revista do Museu Paulista |date=1927 |volume=15 |pages=203–385 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48484478#page/270/mode/1up |access-date=9 June 2023}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Sardiocera'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1889</small><ref name="BrauerBergenstamm1889"/><!-- Junior Synonym--> *''Schistostephana'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1919</small><!-- Junior Synonym--> *''Sirostoma'' <small>[[Camillo Rondani|Rondani]], 1862</small><ref name="Rondani1862"/><!-- Junior Synonym--> *''Theresia'' <small>[[Jean-Baptiste Robineau-Desvoidy|Robineau-Desvoidy]], 1830</small><!-- Junior Synonym--> *''Theresiopsis'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1916</small><ref name="Townsend1916g">{{cite journal |last= Townsend|first= Charles Henry Tyler|date= 1916|title= New genera and species of muscoid flies |url=http://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/14590/1/USNMP-51_2152_1916.pdf |journal= [[Proceedings of the United States National Museum]]|volume= 51 |issue= 2152|pages=299–323 |doi= 10.5479/si.00963801.2152.299}}</ref><!-- Junior Synonym--> *''Tropidomyia'' <small>[[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1889</small><ref name="BrauerBergenstamm1889"/><!-- Junior Homonym--> }} '''Billaea''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi. Ma’lum bo‘lgan lichinkalarining aksariyati [[Coleoptera]] yoki [[Lepidoptera]] vakillarida parazitlik qiladi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref><ref name="OHara">{{cite journal | last = O’Hara | first = James E. |author2=Shima, Hiroshi |author3=Zhang, Chuntian | year = 2009 | title = Annotated Catalogue of the Tachinidae (Insecta: Diptera) of China | journal = Zootaxa | volume = 2190 | pages = 1–236 | publisher = Magnolia Press | location = New Zealand | doi = 10.11646/zootaxa.2190.1.1 | issn = 1175-5334 | url = http://www.mapress.com/zootaxa/2009/f/zt02190p236.pdf | accessdate = 2009-08-17 | doi-access = free }}</ref><ref name ="Arnaud1978">{{cite book|last1=Arnaud|first1= Jr Paul H.|year=1978 |title=A Host-Parasite Catalog of North American Tachinidae (Diptera)|publisher=United States Department of Agriculture|location= Washington, D.C.|page=860 pp}}</ref><ref name="TachinidaeHost">{{cite web|title= Taxonomic and Host Catalogue of the Tachinidae of America North of Mexico|url= http://www.nadsdiptera.org/Tach/CatNAmer/Genera/Billaea.htm|publisher= North American Dipterists Society|location= US|accessdate= 27 August 2009|url-status= dead|archiveurl= https://web.archive.org/web/20110725132045/http://www.nadsdiptera.org/Tach/CatNAmer/Genera/Billaea.htm|archivedate= 25 July 2011|df= dmy-all}}</ref> ==Turlari== *''[[Billaea adelpha]]'' <small>([[Hermann Loew|Loew]], 1873)</small><ref name="Loew1873b">{{cite journal |last1=Loew |first1=H. |title=Diptera nova, in Pannonia inferiori et in confinibus Daciae regionibus a Ferd. Kowarzio capta |journal=Berliner Entomologische Zeitschrift |date=1873 |volume=17 |pages=33–52 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8341111#page/39/mode/1up |access-date=14 June 2023}}</ref> *''[[Billaea africana]]'' <small>([[Joseph Villeneuve de Janti|Villeneuve]], 1935)</small><ref name="Villeneuve1935">{{cite journal |last1=Villeneuve |first1=J. |title=Myodaires supérieurs africains inédits |journal=Revue de Zoologie et de Botanique Africaines |date=1935 |volume=27 |pages=136–143}}</ref> *''[[Billaea argentaurea]]'' <small>([[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1939)</small> *''[[Billaea atkinsoni]]'' <small>([[Nikolay Ilyich Baranov|Baranov]], 1934)</small><ref name="Baranov1934c">{{cite journal |last1=Baranov |first1=N. |title=Mitteilungen über gezüchtete orientalische Larvaevoriden. (Insecta, Diptera). Entomologisches Nachrichtenblatt |journal=Troppau |date=1934 |volume=8 |pages=41–49|url=https://www.zobodat.at/pdf/Ent-Nachrbl-Troppau_8_0041-0049.pdf|access-date=15 September 2023}}</ref> *''[[Billaea aurifrons]]'' <small>([[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1919)</small><ref name="Townsend1919a">{{cite journal |last1=Townsend |first1=C.H.T. |title=New genera and species of muscoid flies |journal=Proceedings of the United States National Museum |date=1919 |volume=56 |issue=2301 |pages=541–592 |doi=10.5479/si.00963801.2301.541 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/7766626#page/637/mode/1up |access-date=5 July 2023}}</ref> *''[[Billaea biserialis]]'' <small>([[Josef Aloizievitsch Portschinsky|Portschinsky]], 1881)</small><ref name="Portschinsky1881e">{{cite journal |last1=Portschinsky |first1=J. A. |title=Diptera europaea et asiatica nova aut minus cognita |journal=Pars Ima. Horae Soc. Ent. Ross |date=1881 |volume=16 |pages=136–145}}</ref> *''[[Billaea brasiliensis]]'' <small>([[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1917)</small><ref name="Townsend1917b">{{cite journal |last1=Townsend |first1=C.H.T. |title=Second paper on Brazilian Muscoidea collected by Herbert H. Smith |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |date=1917 |volume=37 |pages=221–233 |url=https://digitallibrary.amnh.org/bitstream/handle/2246/641//v2/dspace/ingest/pdfSource/bul/B037a06.pdf?sequence=1&isAllowed=y |access-date=30 March 2022}}</ref> *''[[Billaea brevicauda]]'' <small>Zhang & Shima, 2015</small><ref name="ZhangShimaWangTschorsnig2015">{{cite journal |last1=Zhang |first1=C. |last2=Shima |first2=H. |last3=Wang |first3=Q. |last4=Tschorsnig |first4=H.-P. |title=A review of Billaea Robineau-Desvoidy of the eastern Palearctic and Oriental regions (Diptera: Tachinidae) |journal=Zootaxa |date=2015 |volume=3949 |issue=1 |pages=1–40 |doi=10.11646/zootaxa.3949.1.1 |pmid=25947790 |url=https://www.researchgate.net/publication/276070235 |access-date=16 December 2023}}</ref> *''[[Billaea capensis]]'' <small>Emden, 1947</small><ref name="Emden1947">{{cite journal |last1=Emden |first1=F.I. van |title=Keys to the Ethiopian Tachinidae.—II. Dexiinae |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |date=1947 |volume=116 |issue=3–4 |pages=627–674 + 3 pls|doi=10.1111/j.1096-3642.1947.tb00141.x }}</ref> *''[[Billaea cerambycivora]]'' <small>(Guimarães, 1977)</small><ref name="Guimarães1977">{{cite journal |last1=Guimarães |first1=J.H. |title=A revision of the genus Paratheresia Townsend (Diptera: Tachinidae, Theresiini) |journal=Papéis Avulsos de Zoologia |date=1977 |volume=30 |issue=1-20 (1976-1977) |pages=267–288|doi=10.11606/0031-1049.1977.30.p267-288 |doi-access=free }}</ref> *''[[Billaea chinensis]]'' <small>Zhang & Shima, 2015</small><ref name="ZhangShimaWangTschorsnig2015"/> *''[[Billaea claripalpis]]'' <small>([[Frederik Maurits van der Wulp|Wulp]], 1896)</small><ref name="Wulp1888a">{{cite journal |last1=Wulp |first1=F.M. van der |title=Fam. Muscidae [part] |journal=Biologia Centrali-Americana. Insecta. Diptera |date=1888 |volume=2 |pages=2–40}}</ref> *''[[Billaea communis]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Nouveaux tachinaires de Madagascar. 3e partie (Dipt., Tachinidae) |journal=Mushi |date=1976 |volume=49 |pages=35–51}}</ref> *''[[Billaea decisa]]'' <small>([[Charles Howard Curran|Curran]], 1927)</small> *''[[Billaea edwardsi]]'' <small>(Emden, 1947)</small><ref name="Emden1947"/> *''[[Billaea erecta]]'' <small>([[John Merton Aldrich|Aldrich]], 1934)</small><ref name="Aldrich1934">{{cite journal |last1=Aldrich |first1=J.M. |title=Tachinidae |journal=Diptera of Patagonia and South Chile |date=1934 |volume=7 |pages=1–170}}</ref> *''[[Billaea ficorum]]'' <small>([[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1916)</small><ref name="Townsend1916g"/> *''[[Billaea flava]]'' <small>Zhang & Shima, 2015</small><ref name="ZhangShimaWangTschorsnig2015"/> *''[[Billaea fortis]]'' <small>([[Camillo Rondani|Rondani]], 1862)</small><ref name="Rondani1862"/> *''[[Billaea friburgensis]]'' <small>(Guimarães, 1977)</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Billaea giacomeli]]'' <small>(Guimarães, 1977)</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Billaea gigantea]]'' <small>([[Christian Rudolph Wilhelm Wiedemann|Wiedemann]], 1824)</small><ref name="Wiedemann1824">{{cite book |last1=Wiedemann |first1=Christian Rudolph Wilhelm |title=Munus rectoris in Academia Christiana Albertina aditurus Analecta entomologica ex Museo Regio Havniens: maxime congesta profert iconibusque illustrat |date=1824 |publisher=Kiliae,eregio typoguapheo scholarum|pages=1–60 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/148003#page/5/mode/1up |access-date=11 May 2020}}</ref> *''[[Billaea grandis]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> *''[[Billaea impigra]]'' <small>Kolomiets, 1966</small><ref name="Kolomiets1966">{{cite journal |last1=Kolomiets |first1=N.G. |title=Parasitic Diptera of subfam. Dexiinae (Dipt. Larvaevoridae). Genera Phorostoma and Billaea in the fauna of the USSR |journal=Novye i Maloizvestnye Vidy Fauny Sibiri |date=1966 |volume=1966 |pages=57–104}}</ref> *''[[Billaea intermedia]]'' <small>([[Josef Aloizievitsch Portschinsky|Portschinsky]], 1881)</small><ref name="Portschinsky1881e"/> *''[[Billaea interrupta]]'' <small>([[Charles Howard Curran|Curran]], 1927)</small> *''[[Billaea irrorata]]'' <small>([[Johann Wilhelm Meigen|Meigen]], 1826)</small><ref name="Meigen1826">{{cite book |last1=Meigen |first1=J.W. |title=Systematische Beschreibung der bekannten europäischen zweiflügeligen Insekten. Funfter Theil. |date=1826 |publisher=Schulz-Wundermann |location=Hamm |pages=xii + 412 pp |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/45843#page/9/mode/1up |access-date=12 November 2023}}</ref> *''[[Billaea kolomyetzi]]'' <small>Mesnil, 1970</small><ref name="Mesnil1970a">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Description de nouveaux tachinaires de l'Ancien Monde, et notes synonymiques (Diptera, Tachinidae) |journal=Mushi |date=1970 |volume=44 |pages=89–123}}</ref> *''[[Billaea kosterae]]'' <small>(Guimarães, 1977)</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Billaea kurahashii]]'' <small>Zhang & Shima, 2015</small><ref name="ZhangShimaWangTschorsnig2015"/> *''[[Billaea lata]]'' <small>([[Pierre-Justin-Marie Macquart|Macquart]], 1847)</small><ref name="Maquart1847">{{cite book |last1=Maquart |first1=P.J.M. |title=[Livraison 18. Diptères plates 1–6]. In: Lucas, H., Exploratrion scientifique de l'Algérie pendant les années 1840, 1841, 1842 publiée par ordre du gouvernement et avec le concours d'une Commission Académique. Zoologie. Sciences Physiques. Histoire naturelle des animaux articulés. Troisième partie. Insectes |date=1847 |publisher=Arthus Bertrand |location=Paris |pages=1–527}}</ref> *''[[Billaea lateralis]]'' <small>([[Charles Howard Curran|Curran]], 1927)</small> *''[[Billaea lativentris]]'' <small>Emden, 1947</small><ref name="Emden1947"/> *''[[Billaea luteola]]'' <small>(Cortés & Campos, 1974)</small><ref name="CortesCampos1974">{{cite journal |last1=Cortes |first1=R. |last2=Campos |first2=L.E.S. |title=Taquinidos de Tarapaca y Antofagasta. Addenda 1. (Diptera, Tachinidae) |journal=Idesia |date=1974 |volume=3 |pages=111–125}}</ref> *''[[Billaea malayana]]'' <small>[[John Russell Malloch|Malloch]], 1929</small><ref name="Malloch1929">{{cite journal |last1=Malloch |first1=J.R. |title=Exotic Muscaridae (Diptera).—XXVIII |journal=Annals and Magazine of Natural History |date=1929 |volume=4 |issue=10 |pages=322–341|doi=10.1080/00222932908673062 }}</ref> *''[[Billaea maritima]]'' <small>([[Ignaz Rudolph Schiner|Schiner]], 1861)</small><ref name="Schiner1861a">{{cite journal |last1=Schiner |first1=I.R. |title=Fauna Austriaca "1862"|journal= Theil I. Heft 6/7 |date=1861 |volume=1862 |pages=441–656}}</ref> *''[[Billaea marmorata]]'' <small>([[Johann Wilhelm Meigen|Meigen]] & Waltl, 1835)</small><ref name="Waltl1835a">{{cite book |last1=Waltl |first1=J. |title=Reise durch Tyrol, Oberitalien und Piemont nach dem sudlichen Spanien ... nebst einem Anhange zoologischen Inhalts. [2 vols in 1] |date=1835 |publisher=Pustet'schen |location=Passau |pages=247 + 120 pp}}</ref> *''[[Billaea menezesi]]'' <small>(Guimarães, 1977)</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Billaea micronychia]]'' <small>Zhang & Shima, 2015</small><ref name="ZhangShimaWangTschorsnig2015"/> *''[[Billaea minor]]'' <small>([[Joseph Villeneuve de Janti|Villeneuve]], 1913)</small><ref name="Villeneuve1913b">{{cite journal |last1=Villeneuve |first1=J. |title=Myodaires superieurs de l'Afrique tropical (1re liste) |journal=Revue zool. Afr. |date=1913 |issue=3 |pages=24–46}}</ref> *''[[Billaea monohammi]]'' <small>([[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1912)</small><ref name="Townsend1912c"/> *''[[Billaea montana]]'' <small>(West, 1924)</small><ref name="West1924">{{cite journal |last1=West |first1=L.S. |title=New northeastern Dexiinae (Dipterae [sic], Tachinidae) |journal=Psyche: A Journal of Entomology |date=1924 |volume=31 |pages=184–192|doi=10.1155/1924/43521 |doi-access=free }}</ref> *''[[Billaea morosa]]'' <small>Mesnil, 1963</small><ref name="Mesnil1963a">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Nouveaux tachinaires de la Region Palearctique principalement de l'URSS et du Japon |journal=Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique |date=1963 |volume=39 |issue=23 |pages=1–56 |url=https://biblio.naturalsciences.be/rbins-publications/bulletin-of-the-royal-belgian-institute-of-natural-sciences/bulletin-of-the-royal-belgian-institute-of-natural-sciences-1949-1970/39%282%29-1963/irscnb_p4087_rbins17561_39-2_bulletin-24.pdf |access-date=3 July 2023}}</ref> *''[[Billaea nipigonensis]]'' <small>[[Charles Howard Curran|Curran]], 1926</small> *''[[Billaea orbitalis]]'' <small>Emden, 1947</small><ref name="Emden1947"/> *''[[Billaea ovata]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> *''[[Billaea papei]]'' <small>Zhang & Shima, 2015</small><ref name="ZhangShimaWangTschorsnig2015"/> *''[[Billaea pectinata]]'' <small>([[Johann Wilhelm Meigen|Meigen]], 1826)</small><ref name="Meigen1826"/> *''[[Billaea plaumanni]]'' <small>(Guimarães, 1977)</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Billaea quadrinota]]'' <small>Kolomiets, 1966</small><ref name="Kolomiets1966"/> *''[[Billaea rhingiaeformis]]'' <small>Emden, 1959</small> *''[[Billaea rhynchophorae]]'' <small>([[Émile Blanchard|Blanchard]], 1937)</small> *''[[Billaea robusta]]'' <small>[[John Russell Malloch|Malloch]], 1935</small><ref name="Malloch1935c">{{cite journal |last1=Malloch |first1=J.R. |title=Diptera Calyptratae chiefly from Malaya and North Borneo. (Fourth paper) |journal=Journal of the Federated Malay States Museums |date=1935 |volume=17 |pages=646–685}}</ref> *''[[Billaea rubens]]'' <small>([[Christian Rudolph Wilhelm Wiedemann|Wiedemann]], 1830)</small><ref name="Wiedemann1830">{{cite book |last1=Wiedemann |first1=Christian Rudolph Wilhelm |title=Aussereuropäische Zweiflügelige Insekten |date=1830 |volume=2 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/88495#page/7/mode/1up |accessdate=21 April 2020}}</ref> *''[[Billaea rubida]]'' <small>O'Hara & Cerretti, 2016</small><ref name="OHaraCerretti2016">{{cite journal |last1=O'Hara |first1=J.E. |last2=Cerretti |first2=P. |title=Annotated catalog of the Tachinidae (Insecta, Diptera) of the Afrotropical Region, with the description of seven new genera |journal=ZooKeys |date=2016 |issue=575 |pages=1–344 |doi=10.3897/zookeys.575.6072 |doi-access=free |pmid=27110184 |bibcode=2016ZooK..575....1O |url=https://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=6072 |access-date=6 March 2022|hdl=11573/895429 |hdl-access=free |pmc=4829880 }}</ref> *''[[Billaea rufescens]]'' <small>O'Hara & Wood, 2021</small><ref name="OHaraWoodGonzález2021">{{cite journal |last1=O'Hara |first1=J.E. |last2=Wood |first2=D.M. |last3=González |first3=D.M. |title=Annotated catalogue of the Tachinidae (Insecta, Diptera) of Chile |journal=ZooKeys |date=2021 |issue=1064 |pages=1–200 |doi=10.3897/zookeys.1064.62972 |doi-access=free |pmid=34754260 |pmc=8553679 |bibcode=2021ZooK.1064....1O |url=https://zookeys.pensoft.net/article/62972/ |access-date=19 September 2023}}</ref> *''[[Billaea rufiventris]]'' <small>([[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1929)</small><ref name="Townsend1929">{{cite journal|last=Townsend|first=Charles H. T.|year=1929|title=New species of humid tropical American Muccoidea|url=http://rchn.biologiachile.cl/pdfs/1928/1/Townsend_1928.pdf|journal=Revista Chilena de Historia Natural|volume=32 (1928)|issue=1|pages=365–382}}</ref> *''[[Billaea rutilans]]'' <small>([[Johan Christian Fabricius|Fabricius]], 1781)</small><ref name="Fabricius1781">{{cite book |last1=Fabricius |first1=J.C. |title=Species insectorum |volume= 2 |year=1781 |publisher=C. E. Bohnii |location=Hamburgi et Kilonii [= Hamburg and Kiel] |pages=494}}</ref> *''[[Billaea satisfacta]]'' <small>(West, 1925)</small><ref name="West1925b">{{cite journal|last1=West|first1=Luther S.|title=New Phasiidae and Tachinidae from New York State|journal=Journal of the New York Entomological Society | date=1925 |volume=33 |issue=3 |page=123 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/50783276|jstor=25004083}}</ref> *''[[Billaea setigera]]'' <small>Zhang & Shima, 2015</small><ref name="ZhangShimaWangTschorsnig2015"/> *''[[Billaea setosa]]'' <small>([[Pierre-Justin-Marie Macquart|Macquart]], 1844)</small><ref name="Macquart1844a"/> *''[[Billaea shannoni]]'' <small>(Guimarães, 1977)</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Billaea sibleyi]]'' <small>(West, 1925)</small><ref name="West1925b"/> *''[[Billaea sjostedti]]'' <small>[[Paul Gustav Eduard Speiser|Speiser]], 1910</small><ref name="Speiser1910a">{{cite book |last1=Speiser |first1=P. |title=5. Cyclorhapha, Aschiza, pp. 113-198. In: Sjöstedt, Y. (ed.), Wissenschaftliche Ergebnisse der schwedischen zoologischen Expedition nach dem Kilimandjaro, dem Meru und den umgebenden Massaisteppen, Deutsch-Ostafrikas 1905-1906 unter Leitung von Prof. D. Yngve Sjöstedt. P. 2. Band. [Abteilung] 10. P. |date=1910 |publisher=Palmquist |location=Stockholm |pages=202 pp., 2 pls}}</ref> *''[[Billaea solivaga]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> *''[[Billaea steini]]'' <small>([[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Berganstamm]], 1891)</small><ref name="BrauerBergenstamm1891"/> *''[[Billaea triangulifera]]'' <small>([[Johan Wilhelm Zetterstedt|Zetterstedt]], 1844)</small><ref name="Zetterstedt1844">{{cite journal |last1=Zetterstedt |first1=J.W. |title=Diptera Scandinaviae disposita et descripta |journal=Tomus Tertius |date=1844 |volume=Officina Lundbergiana, Lundae [= Lund.] |pages=895–1280}}</ref> *''[[Billaea triquetrus]]'' <small>O'Hara & Wood, 2021</small><ref name="OHaraWoodGonzález2021"/> *''[[Billaea trivittata]]'' <small>([[Charles Howard Curran|Curran]], 1929)</small> *''[[Billaea trochanterata]]'' <small>Mesnil, 1970</small><ref name="Mesnil1970a"/> *''[[Billaea vanemdeni]]'' <small>Fennah, 1959</small> *''[[Billaea velutina]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> *''[[Billaea versicolor]]'' <small>([[Charles Howard Curran|Curran]], 1927)</small> *''[[Billaea verticalis]]'' <small>Zhang & Shima, 2015</small><ref name="ZhangShimaWangTschorsnig2015"/> *''[[Billaea villeneuvei]]'' <small>([[Charles Howard Curran|Curran]], 1927)</small> *''[[Billaea vitripennis]]'' <small>Mesnil, 1950</small><ref name="Mesnil1950a">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Critiques et suggestions … propose recents travaux concernant les Protachinides d'Afrique |journal=Bulletin et Annales de la Société Royale d'Entomologie de Belgique |date=1950 |volume=86 |pages=104–117}}</ref> *''[[Billaea yintiaoling]]'' <small>Zhang, 2023</small><ref name="LiDongHaoZhang2023">{{cite journal |last1=Li |first1=Y. |last2=Dong |first2=R.Q. |last3=Hao |first3=B. |last4=Zhang |first4=C.T. |title=Two new species and one newly recorded species of Tachinidae from Chongqing, China (Diptera: Calyptratae) |journal=Zootaxa |date=2023 |volume=5257 |issue=1 |pages=160–169|doi=10.11646/zootaxa.5257.1.12 |pmid=37044614 }}</ref> *''[[Billaea zimini]]'' <small>Kolomiets, 1966</small><ref name="Kolomiets1966"/> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4119736}} [[Category:Billaea| ]] i1nacmotmm1uwqoa4zmjt85dp56l4ke 0 1365951 5997674 2026-04-17T06:20:34Z Sardorsheykh 250216 Ushbu maqola O'zbekistonda oddiy bir mahalla (administrativ bo'linma) haqida umumiy qisqa ma'lumot, maqolani o'chirib yubormasliklaringizni so'rayman 5997674 wikitext text/x-wiki '''Oʻratepalik mahallasi''' — [[Jizzax]] shahri tarkibidagi mahallalardan biri bo‘lib, [[Jizzax viloyati]] hududida joylashgan <ref name="doc">[cite: 649]</ref>. Mahalla [[Savdo]] va [[Xizmat ko‘rsatish|xizmat ko‘rsatishga]] ixtisoslashgan hududlardan biri hisoblanadi <ref name="doc" />. Hudud aholisi asosan xizmat ko‘rsatish bilan shug‘ullanadi <ref name="doc" />. Oʻratepalik mahallasi Jizzax shahrining aholi yashash hududlari rivojlangan mahallalaridan biri bo‘lib, savdo, xizmat ko‘rsatish tarmoqlari hamda mahalliy [[infratuzilma]] faol rivojlanib bormoqda <ref name="doc" />. == Tarixi == Oʻratepalik mahalla fuqarolar yig’ini '''1993'''-yilda tashkil etilgan <ref name="doc" />. '''1996'''-yilda Jizzax viloyati hokimi bo’lib ishlagan, hozirgi [[Oʻzbekiston Prezidenti]] [[Shavkat Mirziyoyev]] hamda shahar hokimi '''Sarvar Xudoyorov''' tashabbusi bilan qayta tashkil etilgan <ref name="doc" />. '''Oʻzbekiston Respublikasining „Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisida“gi qonuniga''' binoan, Jizzax shahar hokimining '''1993'''-yil '''30'''-oktyabrdagi №'''00893'''-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan <ref name="doc" />. Mahalla chegaralari: * '''Sharqdan:''' Qassoblik va Zargarlik mahallalari <ref name="doc" />; * '''Shimoldan:''' Toshloq va Obod mahallalari <ref name="doc" />; * '''Janubdan:''' Oqqo‘rg‘onlik mahallasi <ref name="doc" />; * '''G‘arbdan:''' Uchariq va Ravalliq mahalla fuqarolar yig’inlari bilan chegaradosh <ref name="doc" />. Mustaqillik yillarida mahalla hududida ijtimoiy infratuzilma rivojlanib, uy-joy qurilishi kengaydi hamda aholi turmush darajasini oshirishga qaratilgan loyihalar amalga oshirildi <ref name="doc" />. == Geografik joylashuvi == Oʻratepalik mahallasi [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] markaziy qismida, Jizzax shahar hududida joylashgan <ref name="doc" />. Mahalla hududining umumiy yer maydoni '''110''' gektarni tashkil etadi <ref name="doc" />. Shundan: * '''74''' gektar — aholi yashash hududi <ref name="doc" />; * qolgan qismi — qishloq xo‘jaligi yerlari, yo‘llar va infratuzilma obyektlaridan iborat <ref name="doc" />. == Aholisi == Mahallada jami: * '''1 132''' ta xonadon <ref name="doc" />; * '''1 874''' ta oila istiqomat qiladi <ref name="doc" />. Demografik tarkibi: * '''3 226''' nafar erkaklar <ref name="doc" />; * '''3 141''' nafar ayollar <ref name="doc" />. Mahallada '''2 783''' nafar mehnatga layoqatli aholi mavjud bo‘lib, ular asosan savdo va xizmat ko‘rsatish sohalarida faoliyat yuritadi <ref name="doc" />. Aholining asosiy qismi mahalliy aholi bo‘lib, bir necha avlod davomida shu hududda istiqomat qilib kelmoqda <ref name="doc" />. == Iqtisodiy faoliyati == Mahalla iqtisodiyoti asosan savdo va xizmat ko‘rsatish sohalariga asoslangan <ref name="doc" />. Aholi quyidagi yo‘nalishlarda faoliyat olib boradi: * [[Savdo]] <ref name="doc" />; * Xizmat ko‘rsatish <ref name="doc" />; * [[Tadbirkorlik]] <ref name="doc" />. == Ijtimoiy infratuzilma == Mahalla hududida aholi uchun quyidagi obyektlar mavjud: * '''36''' ta ko‘cha <ref name="doc" />; * Umumiy o‘rta ta’lim muassasalari <ref name="doc" />; * Maktabgacha ta’lim tashkilotlari <ref name="doc" />; * [[Jizzax davlat pedagogika universiteti|JDPI]] binosi <ref name="doc" />; * '''2'''-sonli OSHP filiali <ref name="doc" />; * Akademik litsey <ref name="doc" />; * Mahalla fuqarolar yig‘ini binosi <ref name="doc" />. == Boshqaruv == Mahalla faoliyati fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari tomonidan boshqariladi <ref name="doc" />. Mahalla raisi va faollari obodonlashtirish, aholi muammolarini hal etish va ijtimoiy himoya tizimini rivojlantirish bo‘yicha ish olib boradi <ref name="doc" />. Shuningdek, hududda '''8''' ta ijtimoiy faol fuqarolar guruhi, '''4''' ta jamoatchilik tuzilmasi va '''3''' ta mahalla komissiyasi faoliyat yuritadi <ref name="doc" />. == Manbalar == {{manbalar}} cb6iujbpyelobhj0yujiccgfpg78ga6 0 1365952 5997675 2026-04-17T06:22:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997675 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea rutilans | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea rutilans''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[AQSh]] va G‘arbiy [[Hindiston]] hududida uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref><ref name="ThompsonPont1994">{{cite journal |last1=Thompson |first1=F.C. |last2=Pont |first2=A.C. |title=Systematic database of ''Musca'' names (Diptera). A catalog of names associated with the genus-group name ''Musca'' Linnaeus, with information on their classification, distribution, and documentation |journal=Theses Zoologicae |date=1994 |volume=20 [1993] |pages=219 + [2 (postscript)] pp}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13490821}} [[Category:Billaea|rutilans]] {{Dexiinae-stub}} om8q1cm7qt7ttwv1txwx52qamfwzhel 0 1365953 5997676 2026-04-17T06:24:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997676 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea triangulifera | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea triangulifera''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Uning lichinkalari [[Prionus coriarius]] qo‘ng‘izining lichinkalarida parazitlik qiladi. Ushbu tur [[Belarus]], [[Chexiya]], [[Estoniya]], [[Vengriya]], [[Polsha]], [[Ruminiya]], [[Slovakiya]], [[Ukraina]], [[Daniya]], [[Finlandiya]], [[Norvegiya]], [[Shvetsiya]], [[Bolgariya]], [[Italiya]], [[Serbiya]], [[Avstriya]], [[Belgiya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]], [[Shveysariya]], [[Yaponiya]], [[Rossiya]] va [[Xitoy]]da, shuningdek Transkavkaz hududida uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Zaemdzhikova |first1=Gergana |last2=Topalov |first2=Pavel |last3=Doychev |first3=Danail |last4=Hubenov |first4=Zdravko |last5=Georgiev |first5=Georgi |title=New parasitoids of longhorn beetles (Coleoptera: Cerambycidae) in Bulgaria |journal=Acta Zoologica Bulgarica |date=2019 |volume=79 |issue=2 |url=https://www.researchgate.net/publication/334063885 |access-date=20 June 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14386585}} [[Category:Billaea|triangulifera]] {{Dexiinae-stub}} 480kmbdw1283vpk07fi0opmcwbcweos 0 1365954 5997677 2026-04-17T06:27:43Z Panpanchik 72616 „'''Singan qilich''' ({{lang-ky|Singan qilich}}) — qirgʻiz yozuvchisi [[Tologon Qosimbekov|Tologon Qosimbekov]]ning [[tarixiy roman]]i. == Tavsifi == Roman "Singan qilich, " "Kelkel, " „Basqin“ („Hujum“) va „Qirgʻin“ tetralogiyasiga kiritilgan<ref name="ulm">Oʻlmasova Z. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Istoricheskiy roman kak otrajenie realnosti jizni (Tarixiy roman hayot haqiqatining inʼikosi sifatida)] // Bishkek...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997677 wikitext text/x-wiki '''Singan qilich''' ({{lang-ky|Singan qilich}}) — qirgʻiz yozuvchisi [[Tologon Qosimbekov|Tologon Qosimbekov]]ning [[tarixiy roman]]i. == Tavsifi == Roman "Singan qilich, " "Kelkel, " „Basqin“ („Hujum“) va „Qirgʻin“ tetralogiyasiga kiritilgan<ref name="ulm">Oʻlmasova Z. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Istoricheskiy roman kak otrajenie realnosti jizni (Tarixiy roman hayot haqiqatining inʼikosi sifatida)] // Bishkek gumanitar universiteti xabarnomasi. — 2015. — No 2 (32). — S. 127-130.</ref>. Roman voqealari 1801-yildan (Olimxon (Qoʻqon xonligi) Olimxon hukmronligi davri) 1876-yilgacha (Poʻlatxon qatl qilingunga qadar) Qoʻqon xonligida sodir boʻladi. <ref name="ekl">{{kitob manbasi|ref=|url=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|title="Qirg‘iz adabiyoti" ensiklopediyasi|muallif= U. A. Asanova|date=2004|qism=Singan qilich|joy=Bishkek|publisher=[[Davlat tili va ensiklopediya markazi|Davlat tili va ensiklopediya markazi]]|tom=|page=197—199|pages=254|isbn=|access-date=2024-02-09|archive-date=2024-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref>. Romanda [[Qo‘qon xonligi|Qoʻqon xonligidagi]] ichki siyosiy kurash va [[Rossiya imperiyasi]] bilan qarama-qarshilik haqida hikoya qilinadi, buning natijasida Qoʻqon xonligi uning tarkibiga kiradi<ref name="abd">Abdiramanova A. Sh. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Toʻlgʻon Tasimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiy haqiqat masalalari] // Qirgʻiziston fani, yangi texnologiyalari va innovatsiyalari. — 2018. — Yoʻq. 5. — S. 197-200.</ref>. Parallel ravishda oʻsha notinch zamondagi qirgʻiz urugʻlaridan birining hayoti ham koʻrsatiladi. == Tarixi == Roman matni muallif tomonidan bir necha bor oʻzgartirilgan<ref name="abd" />. 1961-yilda romanning jurnal varianti nashr etildi<ref name="abd2">{{maqola|muallif=Abdiramanova A. Sh.|sarlavha=„Qirg‘iz adabiyotida tarixiy romanning rivojlanish muammolari“|nashr=Gumanitar vektor. Seriya: Filologiya, sharqshunoslik|yil=2016|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-razvitiya-istoricheskogo-romana-v-kyrgyzskoy-literature|nomer=3}}</ref>. Unda Qoʻqon qoʻzgʻolonining rahbari [[Po‘latxon]] ijobiy qahramon sifatida, uni bostirishga qaratilgan rus generali [[Mixail Skobelev]] esa salbiy qahramon sifatida tasvirlangan. Bu keskin bahs-munozaralarga sabab boʻlgan, roman proletar birodarligi va xalqlar doʻstligi konsepsiyasiga zid deb tanqid qilinadi va Qirgʻiziston KP Markaziy Qoʻmitasining birinchi kotibi Turdakun Usubaliyev taklifi bilan Qosimbekov uni rus tarixiy romanining vazifalariga muvofiq ravishda qayta ishlaydi<ref name="abd" />. Roman alohida kitob sifatida 1966-yilda nashr etilgan<ref name="abd2" />. 1971-yilda L. Lebedeva tarjimasida romanning ruscha nashri, 1980-yilda ruscha nashridan ingliz tiliga tarjimasi chop etildi<ref name="abd" />. 1998-yilda yangi, qayta ishlangan nashri qirgʻiz tilida chop etildi<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|title=«Сынган кылыч» тарыхый романы|website=[[Sputnik]] Кыргызстан|lang=ky|access-date=2024-02-09|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126182934/https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, roman qirgʻiz tilida besh marta nashr etilgan. Qosimbekov romanning qirgʻiz tilidagi matnini mafkuraviy ehtiyojlar tufayli zarur boʻlgan oʻzgarishlarni tuzatish bilan qayta ishlagan, ammo rus va ingliz tillarida faqat sovet versiyasidan tarjimalar mavjud<ref name="abd" />. == Sharhlar == Qirgʻiz adabiyotshunosi, professor Gulnora Murzaxmedova shunday yozadi: <blockquote>Qirgʻiz adabiyotida tarixiy nasr yuqori professional darajada Toʻlegen Qosimbekovning „Singan qilich“ romani paydo boʻlishi bilan rivojlana boshladi<ref name="ulm" />.</blockquote> Qirgʻiz adabiyotshunosi [[Abdiqodir Sodiqov|Abdiqodir Sodiqov]] shunday yozadi: <blockquote>„Singan qilich“ — qirgʻiz adabiyotida tarixiy romanlarning yangi davri. T. Qosimbekov — buyuk pedagog. Tarixni quruq holda ham oʻqish mumkin. U esa buni badiiy tasvirlarga aylantiradi<ref>{{maqola|muallif=Nevzat T.|sarlavha=T. Qosimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiylik tamoyilining o‘rni|nashr=Fan va amaliyot axborotnomasi|yil=2021|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-printsipa-istorizma-v-romane-slomannyy-mech-t-kasymbekova|son=8}}</ref></blockquote> == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Singan qilich}} {{Tashqi_havolalar}} bbd54rxbvigh9rle0cfo0sq8qb5epxz 5997678 5997677 2026-04-17T06:28:17Z Panpanchik 72616 /* Tavsifi */ 5997678 wikitext text/x-wiki '''Singan qilich''' ({{lang-ky|Singan qilich}}) — qirgʻiz yozuvchisi [[Tologon Qosimbekov|Tologon Qosimbekov]]ning [[tarixiy roman]]i. == Tavsifi == Roman „Singan qilich“, „Kelkel“, „Basqin“ („Hujum“) va „Qirgʻin“ tetralogiyasiga kiritilgan<ref name="ulm">Oʻlmasova Z. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Istoricheskiy roman kak otrajenie realnosti jizni (Tarixiy roman hayot haqiqatining inʼikosi sifatida)] // Bishkek gumanitar universiteti xabarnomasi. — 2015. — No 2 (32). — S. 127-130.</ref>. Roman voqealari 1801-yildan (Olimxon (Qoʻqon xonligi) Olimxon hukmronligi davri) 1876-yilgacha (Poʻlatxon qatl qilingunga qadar) Qoʻqon xonligida sodir boʻladi. <ref name="ekl">{{kitob manbasi|ref=|url=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|title="Qirg‘iz adabiyoti" ensiklopediyasi|muallif= U. A. Asanova|date=2004|qism=Singan qilich|joy=Bishkek|publisher=[[Davlat tili va ensiklopediya markazi|Davlat tili va ensiklopediya markazi]]|tom=|page=197—199|pages=254|isbn=|access-date=2024-02-09|archive-date=2024-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref>. Romanda [[Qo‘qon xonligi|Qoʻqon xonligidagi]] ichki siyosiy kurash va [[Rossiya imperiyasi]] bilan qarama-qarshilik haqida hikoya qilinadi, buning natijasida Qoʻqon xonligi uning tarkibiga kiradi<ref name="abd">Abdiramanova A. Sh. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Toʻlgʻon Tasimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiy haqiqat masalalari] // Qirgʻiziston fani, yangi texnologiyalari va innovatsiyalari. — 2018. — Yoʻq. 5. — S. 197-200.</ref>. Parallel ravishda oʻsha notinch zamondagi qirgʻiz urugʻlaridan birining hayoti ham koʻrsatiladi. == Tarixi == Roman matni muallif tomonidan bir necha bor oʻzgartirilgan<ref name="abd" />. 1961-yilda romanning jurnal varianti nashr etildi<ref name="abd2">{{maqola|muallif=Abdiramanova A. Sh.|sarlavha=„Qirg‘iz adabiyotida tarixiy romanning rivojlanish muammolari“|nashr=Gumanitar vektor. Seriya: Filologiya, sharqshunoslik|yil=2016|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-razvitiya-istoricheskogo-romana-v-kyrgyzskoy-literature|nomer=3}}</ref>. Unda Qoʻqon qoʻzgʻolonining rahbari [[Po‘latxon]] ijobiy qahramon sifatida, uni bostirishga qaratilgan rus generali [[Mixail Skobelev]] esa salbiy qahramon sifatida tasvirlangan. Bu keskin bahs-munozaralarga sabab boʻlgan, roman proletar birodarligi va xalqlar doʻstligi konsepsiyasiga zid deb tanqid qilinadi va Qirgʻiziston KP Markaziy Qoʻmitasining birinchi kotibi Turdakun Usubaliyev taklifi bilan Qosimbekov uni rus tarixiy romanining vazifalariga muvofiq ravishda qayta ishlaydi<ref name="abd" />. Roman alohida kitob sifatida 1966-yilda nashr etilgan<ref name="abd2" />. 1971-yilda L. Lebedeva tarjimasida romanning ruscha nashri, 1980-yilda ruscha nashridan ingliz tiliga tarjimasi chop etildi<ref name="abd" />. 1998-yilda yangi, qayta ishlangan nashri qirgʻiz tilida chop etildi<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|title=«Сынган кылыч» тарыхый романы|website=[[Sputnik]] Кыргызстан|lang=ky|access-date=2024-02-09|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126182934/https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, roman qirgʻiz tilida besh marta nashr etilgan. Qosimbekov romanning qirgʻiz tilidagi matnini mafkuraviy ehtiyojlar tufayli zarur boʻlgan oʻzgarishlarni tuzatish bilan qayta ishlagan, ammo rus va ingliz tillarida faqat sovet versiyasidan tarjimalar mavjud<ref name="abd" />. == Sharhlar == Qirgʻiz adabiyotshunosi, professor Gulnora Murzaxmedova shunday yozadi: <blockquote>Qirgʻiz adabiyotida tarixiy nasr yuqori professional darajada Toʻlegen Qosimbekovning „Singan qilich“ romani paydo boʻlishi bilan rivojlana boshladi<ref name="ulm" />.</blockquote> Qirgʻiz adabiyotshunosi [[Abdiqodir Sodiqov|Abdiqodir Sodiqov]] shunday yozadi: <blockquote>„Singan qilich“ — qirgʻiz adabiyotida tarixiy romanlarning yangi davri. T. Qosimbekov — buyuk pedagog. Tarixni quruq holda ham oʻqish mumkin. U esa buni badiiy tasvirlarga aylantiradi<ref>{{maqola|muallif=Nevzat T.|sarlavha=T. Qosimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiylik tamoyilining o‘rni|nashr=Fan va amaliyot axborotnomasi|yil=2021|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-printsipa-istorizma-v-romane-slomannyy-mech-t-kasymbekova|son=8}}</ref></blockquote> == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Singan qilich}} {{Tashqi_havolalar}} 8ehwxaw1l1ngkjgbbjwem7zzewwwuci 5997680 5997678 2026-04-17T06:31:37Z Panpanchik 72616 5997680 wikitext text/x-wiki '''Singan qilich''' ({{lang-ky|Сынган кылыч}}) — qirgʻiz yozuvchisi [[Toʻlagan Qosimbek]]ning [[tarixiy roman]]i. == Tavsifi == Roman „Singan qilich“, „Kelkel“, „Basqin“ („Hujum“) va „Qirgʻin“ tetralogiyasi tarkibiga kiritilgan<ref name="ulm">Oʻlmasova Z. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Istoricheskiy roman kak otrajenie realnosti jizni (Tarixiy roman hayot haqiqatining inʼikosi sifatida)] // Bishkek gumanitar universiteti xabarnomasi. — 2015. — No 2 (32). — S. 127-130.</ref>. Roman voqealari 1801-yildan (Olimxon (Qoʻqon xonli) hukmronlik davri) 1876-yilgacha ([[Poʻlatxon]] qatl qilingunga qadar) Qoʻqon xonligida sodir boʻladi<ref name="ekl">{{kitob manbasi|ref=|url=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|title="Qirg‘iz adabiyoti" ensiklopediyasi|muallif= U. A. Asanova|date=2004|qism=Singan qilich|joy=Bishkek|publisher=[[Davlat tili va ensiklopediya markazi|Davlat tili va ensiklopediya markazi]]|tom=|page=197—199|pages=254|isbn=|access-date=2024-02-09|archive-date=2024-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref>. Romanda [[Qo‘qon xonligi|Qoʻqon xonligidagi]] ichki siyosiy kurash va [[Rossiya imperiyasi]] bilan qarama-qarshilik haqida hikoya qilinadi, buning natijasida Qoʻqon xonligi Rossiya imperiyasining tarkibiga kiradi<ref name="abd">Abdiramanova A. Sh. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Toʻlgʻon Tasimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiy haqiqat masalalari] // Qirgʻiziston fani, yangi texnologiyalari va innovatsiyalari. — 2018. — Yoʻq. 5. — S. 197-200.</ref>. Parallel ravishda oʻsha notinch zamondagi qirgʻiz urugʻlaridan birining hayoti ham koʻrsatiladi. == Tarixi == Roman matni muallif tomonidan bir necha bor oʻzgartirilgan<ref name="abd" />. 1961-yilda romanning jurnal varianti nashr etildi<ref name="abd2">{{maqola|muallif=Abdiramanova A. Sh.|sarlavha=„Qirg‘iz adabiyotida tarixiy romanning rivojlanish muammolari“|nashr=Gumanitar vektor. Seriya: Filologiya, sharqshunoslik|yil=2016|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-razvitiya-istoricheskogo-romana-v-kyrgyzskoy-literature|nomer=3}}</ref>. Unda Qoʻqon qoʻzgʻolonining rahbari [[Po‘latxon]] ijobiy qahramon sifatida, uni bostirishga qaratilgan rus generali [[Mixail Skobelev]] esa salbiy qahramon sifatida tasvirlangan. Bu keskin bahs-munozaralarga sabab boʻlgan, roman proletar birodarligi va xalqlar doʻstligi konsepsiyasiga zid deb tanqid qilinadi va Qirgʻiziston KP Markaziy Qoʻmitasining birinchi kotibi Turdakun Usubaliyev taklifi bilan Toʻlagan Qosimbek uni rus tarixiy romanining vazifalariga muvofiq ravishda qayta ishlaydi<ref name="abd" />. Roman alohida kitob sifatida 1966-yilda nashr etilgan<ref name="abd2" />. 1971-yilda L. Lebedeva tarjimasida romanning ruscha nashri, 1980-yilda ruscha nashridan ingliz tiliga tarjimasi chop etildi<ref name="abd" />. 1998-yilda yangi, qayta ishlangan nashri qirgʻiz tilida chop etildi<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|title=«Сынган кылыч» тарыхый романы|website=[[Sputnik]] Кыргызстан|lang=ky|access-date=2024-02-09|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126182934/https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, roman qirgʻiz tilida besh marta nashr etilgan. Toʻlagan Qosimbek romanning qirgʻiz tilidagi matnini mafkuraviy ehtiyojlar tufayli zarur boʻlgan oʻzgarishlarni tuzatish bilan qayta ishlagan, ammo rus va ingliz tillarida faqat sovet versiyasidan tarjimalar mavjud<ref name="abd" />. == Sharhlar == Qirgʻiz adabiyotshunosi, professor Gulnora Murzaxmedova shunday yozadi: <blockquote>Qirgʻiz adabiyotida tarixiy nasr yuqori professional darajada Toʻlegen Qosimbekovning „Singan qilich“ romani paydo boʻlishi bilan rivojlana boshladi<ref name="ulm" />.</blockquote> Qirgʻiz adabiyotshunosi [[Abdiqodir Sodiqov|Abdiqodir Sodiqov]] shunday yozadi: <blockquote>„Singan qilich“ — qirgʻiz adabiyotida tarixiy romanlarning yangi davri. T. Qosimbekov — buyuk pedagog. Tarixni quruq holda ham oʻqish mumkin. U esa buni badiiy tasvirlarga aylantiradi<ref>{{maqola|muallif=Nevzat T.|sarlavha=T. Qosimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiylik tamoyilining o‘rni|nashr=Fan va amaliyot axborotnomasi|yil=2021|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-printsipa-istorizma-v-romane-slomannyy-mech-t-kasymbekova|son=8}}</ref></blockquote> == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Singan qilich}} {{Tashqi_havolalar}} 6dy57cmqtdgf6gcjzbw5mwivaioc7ko 5997681 5997680 2026-04-17T06:31:53Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Qirgʻiz tilidagi kitoblar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997681 wikitext text/x-wiki '''Singan qilich''' ({{lang-ky|Сынган кылыч}}) — qirgʻiz yozuvchisi [[Toʻlagan Qosimbek]]ning [[tarixiy roman]]i. == Tavsifi == Roman „Singan qilich“, „Kelkel“, „Basqin“ („Hujum“) va „Qirgʻin“ tetralogiyasi tarkibiga kiritilgan<ref name="ulm">Oʻlmasova Z. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Istoricheskiy roman kak otrajenie realnosti jizni (Tarixiy roman hayot haqiqatining inʼikosi sifatida)] // Bishkek gumanitar universiteti xabarnomasi. — 2015. — No 2 (32). — S. 127-130.</ref>. Roman voqealari 1801-yildan (Olimxon (Qoʻqon xonli) hukmronlik davri) 1876-yilgacha ([[Poʻlatxon]] qatl qilingunga qadar) Qoʻqon xonligida sodir boʻladi<ref name="ekl">{{kitob manbasi|ref=|url=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|title="Qirg‘iz adabiyoti" ensiklopediyasi|muallif= U. A. Asanova|date=2004|qism=Singan qilich|joy=Bishkek|publisher=[[Davlat tili va ensiklopediya markazi|Davlat tili va ensiklopediya markazi]]|tom=|page=197—199|pages=254|isbn=|access-date=2024-02-09|archive-date=2024-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref>. Romanda [[Qo‘qon xonligi|Qoʻqon xonligidagi]] ichki siyosiy kurash va [[Rossiya imperiyasi]] bilan qarama-qarshilik haqida hikoya qilinadi, buning natijasida Qoʻqon xonligi Rossiya imperiyasining tarkibiga kiradi<ref name="abd">Abdiramanova A. Sh. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Toʻlgʻon Tasimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiy haqiqat masalalari] // Qirgʻiziston fani, yangi texnologiyalari va innovatsiyalari. — 2018. — Yoʻq. 5. — S. 197-200.</ref>. Parallel ravishda oʻsha notinch zamondagi qirgʻiz urugʻlaridan birining hayoti ham koʻrsatiladi. == Tarixi == Roman matni muallif tomonidan bir necha bor oʻzgartirilgan<ref name="abd" />. 1961-yilda romanning jurnal varianti nashr etildi<ref name="abd2">{{maqola|muallif=Abdiramanova A. Sh.|sarlavha=„Qirg‘iz adabiyotida tarixiy romanning rivojlanish muammolari“|nashr=Gumanitar vektor. Seriya: Filologiya, sharqshunoslik|yil=2016|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-razvitiya-istoricheskogo-romana-v-kyrgyzskoy-literature|nomer=3}}</ref>. Unda Qoʻqon qoʻzgʻolonining rahbari [[Po‘latxon]] ijobiy qahramon sifatida, uni bostirishga qaratilgan rus generali [[Mixail Skobelev]] esa salbiy qahramon sifatida tasvirlangan. Bu keskin bahs-munozaralarga sabab boʻlgan, roman proletar birodarligi va xalqlar doʻstligi konsepsiyasiga zid deb tanqid qilinadi va Qirgʻiziston KP Markaziy Qoʻmitasining birinchi kotibi Turdakun Usubaliyev taklifi bilan Toʻlagan Qosimbek uni rus tarixiy romanining vazifalariga muvofiq ravishda qayta ishlaydi<ref name="abd" />. Roman alohida kitob sifatida 1966-yilda nashr etilgan<ref name="abd2" />. 1971-yilda L. Lebedeva tarjimasida romanning ruscha nashri, 1980-yilda ruscha nashridan ingliz tiliga tarjimasi chop etildi<ref name="abd" />. 1998-yilda yangi, qayta ishlangan nashri qirgʻiz tilida chop etildi<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|title=«Сынган кылыч» тарыхый романы|website=[[Sputnik]] Кыргызстан|lang=ky|access-date=2024-02-09|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126182934/https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, roman qirgʻiz tilida besh marta nashr etilgan. Toʻlagan Qosimbek romanning qirgʻiz tilidagi matnini mafkuraviy ehtiyojlar tufayli zarur boʻlgan oʻzgarishlarni tuzatish bilan qayta ishlagan, ammo rus va ingliz tillarida faqat sovet versiyasidan tarjimalar mavjud<ref name="abd" />. == Sharhlar == Qirgʻiz adabiyotshunosi, professor Gulnora Murzaxmedova shunday yozadi: <blockquote>Qirgʻiz adabiyotida tarixiy nasr yuqori professional darajada Toʻlegen Qosimbekovning „Singan qilich“ romani paydo boʻlishi bilan rivojlana boshladi<ref name="ulm" />.</blockquote> Qirgʻiz adabiyotshunosi [[Abdiqodir Sodiqov|Abdiqodir Sodiqov]] shunday yozadi: <blockquote>„Singan qilich“ — qirgʻiz adabiyotida tarixiy romanlarning yangi davri. T. Qosimbekov — buyuk pedagog. Tarixni quruq holda ham oʻqish mumkin. U esa buni badiiy tasvirlarga aylantiradi<ref>{{maqola|muallif=Nevzat T.|sarlavha=T. Qosimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiylik tamoyilining o‘rni|nashr=Fan va amaliyot axborotnomasi|yil=2021|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-printsipa-istorizma-v-romane-slomannyy-mech-t-kasymbekova|son=8}}</ref></blockquote> == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Singan qilich}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Qirgʻiz tilidagi kitoblar]] 452rek7ovd7pv5rdbay06h1u56ss63g 5997682 5997681 2026-04-17T06:32:06Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Qirgʻiz adabiyoti]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997682 wikitext text/x-wiki '''Singan qilich''' ({{lang-ky|Сынган кылыч}}) — qirgʻiz yozuvchisi [[Toʻlagan Qosimbek]]ning [[tarixiy roman]]i. == Tavsifi == Roman „Singan qilich“, „Kelkel“, „Basqin“ („Hujum“) va „Qirgʻin“ tetralogiyasi tarkibiga kiritilgan<ref name="ulm">Oʻlmasova Z. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Istoricheskiy roman kak otrajenie realnosti jizni (Tarixiy roman hayot haqiqatining inʼikosi sifatida)] // Bishkek gumanitar universiteti xabarnomasi. — 2015. — No 2 (32). — S. 127-130.</ref>. Roman voqealari 1801-yildan (Olimxon (Qoʻqon xonli) hukmronlik davri) 1876-yilgacha ([[Poʻlatxon]] qatl qilingunga qadar) Qoʻqon xonligida sodir boʻladi<ref name="ekl">{{kitob manbasi|ref=|url=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|title="Qirg‘iz adabiyoti" ensiklopediyasi|muallif= U. A. Asanova|date=2004|qism=Singan qilich|joy=Bishkek|publisher=[[Davlat tili va ensiklopediya markazi|Davlat tili va ensiklopediya markazi]]|tom=|page=197—199|pages=254|isbn=|access-date=2024-02-09|archive-date=2024-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref>. Romanda [[Qo‘qon xonligi|Qoʻqon xonligidagi]] ichki siyosiy kurash va [[Rossiya imperiyasi]] bilan qarama-qarshilik haqida hikoya qilinadi, buning natijasida Qoʻqon xonligi Rossiya imperiyasining tarkibiga kiradi<ref name="abd">Abdiramanova A. Sh. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Toʻlgʻon Tasimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiy haqiqat masalalari] // Qirgʻiziston fani, yangi texnologiyalari va innovatsiyalari. — 2018. — Yoʻq. 5. — S. 197-200.</ref>. Parallel ravishda oʻsha notinch zamondagi qirgʻiz urugʻlaridan birining hayoti ham koʻrsatiladi. == Tarixi == Roman matni muallif tomonidan bir necha bor oʻzgartirilgan<ref name="abd" />. 1961-yilda romanning jurnal varianti nashr etildi<ref name="abd2">{{maqola|muallif=Abdiramanova A. Sh.|sarlavha=„Qirg‘iz adabiyotida tarixiy romanning rivojlanish muammolari“|nashr=Gumanitar vektor. Seriya: Filologiya, sharqshunoslik|yil=2016|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-razvitiya-istoricheskogo-romana-v-kyrgyzskoy-literature|nomer=3}}</ref>. Unda Qoʻqon qoʻzgʻolonining rahbari [[Po‘latxon]] ijobiy qahramon sifatida, uni bostirishga qaratilgan rus generali [[Mixail Skobelev]] esa salbiy qahramon sifatida tasvirlangan. Bu keskin bahs-munozaralarga sabab boʻlgan, roman proletar birodarligi va xalqlar doʻstligi konsepsiyasiga zid deb tanqid qilinadi va Qirgʻiziston KP Markaziy Qoʻmitasining birinchi kotibi Turdakun Usubaliyev taklifi bilan Toʻlagan Qosimbek uni rus tarixiy romanining vazifalariga muvofiq ravishda qayta ishlaydi<ref name="abd" />. Roman alohida kitob sifatida 1966-yilda nashr etilgan<ref name="abd2" />. 1971-yilda L. Lebedeva tarjimasida romanning ruscha nashri, 1980-yilda ruscha nashridan ingliz tiliga tarjimasi chop etildi<ref name="abd" />. 1998-yilda yangi, qayta ishlangan nashri qirgʻiz tilida chop etildi<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|title=«Сынган кылыч» тарыхый романы|website=[[Sputnik]] Кыргызстан|lang=ky|access-date=2024-02-09|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126182934/https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, roman qirgʻiz tilida besh marta nashr etilgan. Toʻlagan Qosimbek romanning qirgʻiz tilidagi matnini mafkuraviy ehtiyojlar tufayli zarur boʻlgan oʻzgarishlarni tuzatish bilan qayta ishlagan, ammo rus va ingliz tillarida faqat sovet versiyasidan tarjimalar mavjud<ref name="abd" />. == Sharhlar == Qirgʻiz adabiyotshunosi, professor Gulnora Murzaxmedova shunday yozadi: <blockquote>Qirgʻiz adabiyotida tarixiy nasr yuqori professional darajada Toʻlegen Qosimbekovning „Singan qilich“ romani paydo boʻlishi bilan rivojlana boshladi<ref name="ulm" />.</blockquote> Qirgʻiz adabiyotshunosi [[Abdiqodir Sodiqov|Abdiqodir Sodiqov]] shunday yozadi: <blockquote>„Singan qilich“ — qirgʻiz adabiyotida tarixiy romanlarning yangi davri. T. Qosimbekov — buyuk pedagog. Tarixni quruq holda ham oʻqish mumkin. U esa buni badiiy tasvirlarga aylantiradi<ref>{{maqola|muallif=Nevzat T.|sarlavha=T. Qosimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiylik tamoyilining o‘rni|nashr=Fan va amaliyot axborotnomasi|yil=2021|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-printsipa-istorizma-v-romane-slomannyy-mech-t-kasymbekova|son=8}}</ref></blockquote> == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Singan qilich}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Qirgʻiz tilidagi kitoblar]] [[Turkum:Qirgʻiz adabiyoti]] fxtetyigfgb7bvfblpzvnibrtv2l8uf 5997684 5997682 2026-04-17T06:33:51Z Panpanchik 72616 5997684 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Singan qilich | asl_nomi = {{lang-ky|Сынган кылыч}} | til = qirgʻizcha | mamlakat = Qirgʻiziston | nashr_etilgan_sanasi = 1966-yil | keyingisi = Kelkel }} '''Singan qilich''' ({{lang-ky|Сынган кылыч}}) — qirgʻiz yozuvchisi [[Toʻlagan Qosimbek]]ning [[tarixiy roman]]i. == Tavsifi == Roman „Singan qilich“, „Kelkel“, „Basqin“ („Hujum“) va „Qirgʻin“ tetralogiyasi tarkibiga kiritilgan<ref name="ulm">Oʻlmasova Z. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Istoricheskiy roman kak otrajenie realnosti jizni (Tarixiy roman hayot haqiqatining inʼikosi sifatida)] // Bishkek gumanitar universiteti xabarnomasi. — 2015. — No 2 (32). — S. 127-130.</ref>. Roman voqealari 1801-yildan (Olimxon (Qoʻqon xonli) hukmronlik davri) 1876-yilgacha ([[Poʻlatxon]] qatl qilingunga qadar) Qoʻqon xonligida sodir boʻladi<ref name="ekl">{{kitob manbasi|ref=|url=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|title="Qirg‘iz adabiyoti" ensiklopediyasi|muallif= U. A. Asanova|date=2004|qism=Singan qilich|joy=Bishkek|publisher=[[Davlat tili va ensiklopediya markazi|Davlat tili va ensiklopediya markazi]]|tom=|page=197—199|pages=254|isbn=|access-date=2024-02-09|archive-date=2024-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref>. Romanda [[Qo‘qon xonligi|Qoʻqon xonligidagi]] ichki siyosiy kurash va [[Rossiya imperiyasi]] bilan qarama-qarshilik haqida hikoya qilinadi, buning natijasida Qoʻqon xonligi Rossiya imperiyasining tarkibiga kiradi<ref name="abd">Abdiramanova A. Sh. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Toʻlgʻon Tasimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiy haqiqat masalalari] // Qirgʻiziston fani, yangi texnologiyalari va innovatsiyalari. — 2018. — Yoʻq. 5. — S. 197-200.</ref>. Parallel ravishda oʻsha notinch zamondagi qirgʻiz urugʻlaridan birining hayoti ham koʻrsatiladi. == Tarixi == Roman matni muallif tomonidan bir necha bor oʻzgartirilgan<ref name="abd" />. 1961-yilda romanning jurnal varianti nashr etildi<ref name="abd2">{{maqola|muallif=Abdiramanova A. Sh.|sarlavha=„Qirg‘iz adabiyotida tarixiy romanning rivojlanish muammolari“|nashr=Gumanitar vektor. Seriya: Filologiya, sharqshunoslik|yil=2016|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-razvitiya-istoricheskogo-romana-v-kyrgyzskoy-literature|nomer=3}}</ref>. Unda Qoʻqon qoʻzgʻolonining rahbari [[Po‘latxon]] ijobiy qahramon sifatida, uni bostirishga qaratilgan rus generali [[Mixail Skobelev]] esa salbiy qahramon sifatida tasvirlangan. Bu keskin bahs-munozaralarga sabab boʻlgan, roman proletar birodarligi va xalqlar doʻstligi konsepsiyasiga zid deb tanqid qilinadi va Qirgʻiziston KP Markaziy Qoʻmitasining birinchi kotibi Turdakun Usubaliyev taklifi bilan Toʻlagan Qosimbek uni rus tarixiy romanining vazifalariga muvofiq ravishda qayta ishlaydi<ref name="abd" />. Roman alohida kitob sifatida 1966-yilda nashr etilgan<ref name="abd2" />. 1971-yilda L. Lebedeva tarjimasida romanning ruscha nashri, 1980-yilda ruscha nashridan ingliz tiliga tarjimasi chop etildi<ref name="abd" />. 1998-yilda yangi, qayta ishlangan nashri qirgʻiz tilida chop etildi<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|title=«Сынган кылыч» тарыхый романы|website=[[Sputnik]] Кыргызстан|lang=ky|access-date=2024-02-09|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126182934/https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|url-status=live}}</ref>. Umuman olganda, roman qirgʻiz tilida besh marta nashr etilgan. Toʻlagan Qosimbek romanning qirgʻiz tilidagi matnini mafkuraviy ehtiyojlar tufayli zarur boʻlgan oʻzgarishlarni tuzatish bilan qayta ishlagan, ammo rus va ingliz tillarida faqat sovet versiyasidan tarjimalar mavjud<ref name="abd" />. == Sharhlar == Qirgʻiz adabiyotshunosi, professor Gulnora Murzaxmedova shunday yozadi: <blockquote>Qirgʻiz adabiyotida tarixiy nasr yuqori professional darajada Toʻlegen Qosimbekovning „Singan qilich“ romani paydo boʻlishi bilan rivojlana boshladi<ref name="ulm" />.</blockquote> Qirgʻiz adabiyotshunosi [[Abdiqodir Sodiqov|Abdiqodir Sodiqov]] shunday yozadi: <blockquote>„Singan qilich“ — qirgʻiz adabiyotida tarixiy romanlarning yangi davri. T. Qosimbekov — buyuk pedagog. Tarixni quruq holda ham oʻqish mumkin. U esa buni badiiy tasvirlarga aylantiradi<ref>{{maqola|muallif=Nevzat T.|sarlavha=T. Qosimbekovning „Singan qilich“ romanida tarixiylik tamoyilining o‘rni|nashr=Fan va amaliyot axborotnomasi|yil=2021|havola=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-printsipa-istorizma-v-romane-slomannyy-mech-t-kasymbekova|son=8}}</ref></blockquote> == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Singan qilich}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Qirgʻiz tilidagi kitoblar]] [[Turkum:Qirgʻiz adabiyoti]] 2ji64l0vs5fpnv6akmps2kpqquck3ma 0 1365955 5997679 2026-04-17T06:29:57Z Oblakulova 111326 „{{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], Usmoniylar davlati|Usmoniylar i...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997679 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === {{Asosiy|Birinchi jahon urushi (Shimoliy Afrika kampaniyasi)}} [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad Berlinda, 1915]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. va uni nemis suvosti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq bu tayinlovning sababi uning harbiy mahoratidan koʻra, hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻz ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning [[shtab boshligʻi]] etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi Liviyada italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. U, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun Tunis–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq katta natija bermadi. Urush oxirida Usmonli imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida, shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi; biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, uni italiyaliklarga topshirdi; italiyaliklar esa shahzodani uch oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim edi<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. U 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmiy posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Chirogʻon saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikohda qatnashganlar orasida Turkiyaning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü|Ismet Inonyu]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. Ular 1932-yilda ajrashishdi. U 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi hayoti == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga qarshi pozitsiya egallaganida, u rafiqasi bilan Rimga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgunga ketganida, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil martda imperatorlik oilasi surgunga chiqqan paytda u [[Karlovy Vary|Karlovi Vari]]da edi. U yerda u harbiy kuryer orqali [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kamol posho]]dan — Birinchi jahon urushi davridagi Usmonli kampaniyalarida sobiq doʻsti va safdoshi boʻlgan shaxsdan xat oldi. Xatda Mustafa Kamol shunday degan: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad Vashingtondagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali javob yuborib: „Agar Mustafa Kamol posho istasa, men Anadoluga kelaman“, dedi. U hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻng u [[Qohira]], [[Misr]]ga, keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va taktik sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida, u Usmon u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Iskandariya|Aleksandriya]]da, [[Misr Qirolligi|Misr]]da yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini boshqara olganini qadrlagan britaniyaliklar unga oʻz armiyasida [[Polkovnik|polkovnik]] unvonini berish va u yerda nemislarga qarshi diversiya (komando) kampaniyasini olib borishga rozi boʻlsa, toʻliq vakolatlar berishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmonli sulolasi boshligʻiga aylanganida, u Nitsada oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Foruq]], kelini [[Sabiha sulton]], Usmon Fuad va sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I]]ning qizi [[Seniha sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabrga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Foruq va Usmon Fuadga, Usmonli oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan Jefferson Cohn & Ranz kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va charchatadigan boʻlib, tahdid bilan yakunlandi. Ular toʻlovni olishdi. Shundan soʻng Seniha sulton Suriya, Damashqdagi [[Sulaymoniya takyasi|Sulaymoniya takiyasi]] qabristoniga, 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima jiyanini [[Niloufer|Shahzoda Nilufar]]ning [[Muazzam Joh]] — Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Ali Xon]]ning ikkinchi oʻgʻliga turmushga chiqishiga koʻmaklashishda muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng [[Nizom]] unga oyiga yigirma besh ming funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi; er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmonli oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda, Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi; u huzur-halovatni yoqtirishi va hayotni tabiiy sevishi bilan tanilgan edi. Yosh Usmonli imperatorlik shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli boʻlgan; Istanbulda koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz|Mersedes]]da haydab yurgan holda koʻrilgan, har doim benuqson kiyinishga eʼtibor bergan. U jasur, sadoqatli va saxiy, shu bilan birga chiroyli qiyofali va mohir chavandoz edi. U vataniga xizmat va jasorati uchun berilgan juda koʻp medal va ordenlarga ega boʻlib, tantanali forma kiyganida koʻkragini toʻldirib turardi. Oilasining boshqa aʼzolari kabi, unda ham musiqa isteʼdodi bor edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda u ''[[Hurriyat]]'' gazetasi muxbiri [[Dogʻan Uluch]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijdagi [[Monparnas]] hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish chigʻanogʻi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperatorlik oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim oʻylabdi buning bunday boʻlishini? Tripolidagi Usmonli armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqarilishini kim oʻylabdi? Endi bobolarimiz kurashib, boshqargan, biz uchun shuncha achchiq-shirin xotiralarni saqlagan yurtimizga qadam bosolmaymiz. Bizga shunday munosabatda boʻlish toʻgʻrimi? Usmonli oilasi aʼzolari ona yurtidan uzoqda, begona yerlarda panoh izlab umr kechirayotgani naqadar uyat! Baʼzilarimiz qashshoqlik va muhtojlikka chiday olmay, oʻz joniga qasd qildi. Baʼzilarimiz soʻnggi nafasida „Ah, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab jon berdi. Chet elda tugʻilgan bolalarimiz begona maktablarda oʻqiydi va [[Turk tili|turk tili]]ni oʻrganmasdan ulgʻayadi; tariximizni ham, dinimizni ham bilmaydi — goʻyo ular begona kabi. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimi bosib chiqaring. Tagiga faqat 'Usmon Fuad' deb yozing — shundan ortiq emas. Balki kimdir meni eslar."<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Fuad 1973-yil 22-mayda Fransiyaning Nitsa shahrida vafot etdi va Parijdagi [[Bobini qabristoni]]ga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlar == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmon uyi ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref>. * [[Majidiy ordeni, 1-daraja]]<ref name="salname"/>. * [[Liyoqat urush medali (oltin)]]<ref name="salname"/>. * Hijoz temiryoʻli medali (oltin)<ref name="salname"/>. * [[Gelibolu yulduzi]]<ref name="salname"/>. * [[Liyoqat urush medali (kumush)]]<ref name="salname"/>. * Dengiz floti medali (oltin)<ref name="salname"/>. === Harbiy lavozimlar === ==== Harbiy unvonlar va armiya tayinlovlari ==== * ''1914'': Kichik leytenant, Usmonli armiyasi * ''1914'': Leytenant, Usmonli armiyasi * ''1916'': Kapitan, Usmonli armiyasi * ''April 1918'': Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, Usmonli armiyasi * ''11 November 1919'': Mayor, Usmonli armiyasi ==== Boshqa tayinlovlar ==== * ''29 July 1916'': Sultonning adyutanti * ''1916'': Maiyyet-i-Seniyye otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer [[Xonim|xonim]] | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın|Reftoridil xonim]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun|Shevkefza sulton]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmon uyi]]|24 February|1895|19 May|1973}} {{S-bef|before=[[Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Usmonoʻgʻli oilasi boshligʻi]]|years=4 June 1954 – 19 May 1973}} {{S-aft|after=[[Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Fenerbahçe S.K. presidents}} {{Heads of the Osmanoğlu family}} {{Ottoman princes}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Istanbuldan chiqqan qirollik sulolasi vakillari]] [[Turkum:Usmonli armiyasi generallari]] [[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan Usmonli harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Usmonli harbiy asirlari]] [[Turkum:Italiya tomonidan asir olingan Birinchi jahon urushi harbiy asirlari]] [[Turkum:Usmonoʻgʻli oilasi boshliqlari]] [[Turkum:Istanbuldan bo‘lgan harbiy xizmatchilar]] p691cocomra484wf27krp8ga5emms2a 5997683 5997679 2026-04-17T06:32:38Z Oblakulova 111326 /* Afrika korpusi bosh qoʻmondoni */ 5997683 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim edi<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. U 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmiy posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Chirogʻon saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikohda qatnashganlar orasida Turkiyaning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü|Ismet Inonyu]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. Ular 1932-yilda ajrashishdi. U 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi hayoti == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga qarshi pozitsiya egallaganida, u rafiqasi bilan Rimga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgunga ketganida, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil martda imperatorlik oilasi surgunga chiqqan paytda u [[Karlovy Vary|Karlovi Vari]]da edi. U yerda u harbiy kuryer orqali [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kamol posho]]dan — Birinchi jahon urushi davridagi Usmonli kampaniyalarida sobiq doʻsti va safdoshi boʻlgan shaxsdan xat oldi. Xatda Mustafa Kamol shunday degan: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad Vashingtondagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali javob yuborib: „Agar Mustafa Kamol posho istasa, men Anadoluga kelaman“, dedi. U hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻng u [[Qohira]], [[Misr]]ga, keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va taktik sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida, u Usmon u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Iskandariya|Aleksandriya]]da, [[Misr Qirolligi|Misr]]da yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini boshqara olganini qadrlagan britaniyaliklar unga oʻz armiyasida [[Polkovnik|polkovnik]] unvonini berish va u yerda nemislarga qarshi diversiya (komando) kampaniyasini olib borishga rozi boʻlsa, toʻliq vakolatlar berishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmonli sulolasi boshligʻiga aylanganida, u Nitsada oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Foruq]], kelini [[Sabiha sulton]], Usmon Fuad va sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I]]ning qizi [[Seniha sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabrga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Foruq va Usmon Fuadga, Usmonli oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan Jefferson Cohn & Ranz kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va charchatadigan boʻlib, tahdid bilan yakunlandi. Ular toʻlovni olishdi. Shundan soʻng Seniha sulton Suriya, Damashqdagi [[Sulaymoniya takyasi|Sulaymoniya takiyasi]] qabristoniga, 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima jiyanini [[Niloufer|Shahzoda Nilufar]]ning [[Muazzam Joh]] — Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Ali Xon]]ning ikkinchi oʻgʻliga turmushga chiqishiga koʻmaklashishda muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng [[Nizom]] unga oyiga yigirma besh ming funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi; er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmonli oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda, Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi; u huzur-halovatni yoqtirishi va hayotni tabiiy sevishi bilan tanilgan edi. Yosh Usmonli imperatorlik shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli boʻlgan; Istanbulda koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz|Mersedes]]da haydab yurgan holda koʻrilgan, har doim benuqson kiyinishga eʼtibor bergan. U jasur, sadoqatli va saxiy, shu bilan birga chiroyli qiyofali va mohir chavandoz edi. U vataniga xizmat va jasorati uchun berilgan juda koʻp medal va ordenlarga ega boʻlib, tantanali forma kiyganida koʻkragini toʻldirib turardi. Oilasining boshqa aʼzolari kabi, unda ham musiqa isteʼdodi bor edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda u ''[[Hurriyat]]'' gazetasi muxbiri [[Dogʻan Uluch]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijdagi [[Monparnas]] hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish chigʻanogʻi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperatorlik oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim oʻylabdi buning bunday boʻlishini? Tripolidagi Usmonli armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqarilishini kim oʻylabdi? Endi bobolarimiz kurashib, boshqargan, biz uchun shuncha achchiq-shirin xotiralarni saqlagan yurtimizga qadam bosolmaymiz. Bizga shunday munosabatda boʻlish toʻgʻrimi? Usmonli oilasi aʼzolari ona yurtidan uzoqda, begona yerlarda panoh izlab umr kechirayotgani naqadar uyat! Baʼzilarimiz qashshoqlik va muhtojlikka chiday olmay, oʻz joniga qasd qildi. Baʼzilarimiz soʻnggi nafasida „Ah, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab jon berdi. Chet elda tugʻilgan bolalarimiz begona maktablarda oʻqiydi va [[Turk tili|turk tili]]ni oʻrganmasdan ulgʻayadi; tariximizni ham, dinimizni ham bilmaydi — goʻyo ular begona kabi. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimi bosib chiqaring. Tagiga faqat 'Usmon Fuad' deb yozing — shundan ortiq emas. Balki kimdir meni eslar."<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Fuad 1973-yil 22-mayda Fransiyaning Nitsa shahrida vafot etdi va Parijdagi [[Bobini qabristoni]]ga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlar == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmon uyi ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref>. * [[Majidiy ordeni, 1-daraja]]<ref name="salname"/>. * [[Liyoqat urush medali (oltin)]]<ref name="salname"/>. * Hijoz temiryoʻli medali (oltin)<ref name="salname"/>. * [[Gelibolu yulduzi]]<ref name="salname"/>. * [[Liyoqat urush medali (kumush)]]<ref name="salname"/>. * Dengiz floti medali (oltin)<ref name="salname"/>. === Harbiy lavozimlar === ==== Harbiy unvonlar va armiya tayinlovlari ==== * ''1914'': Kichik leytenant, Usmonli armiyasi * ''1914'': Leytenant, Usmonli armiyasi * ''1916'': Kapitan, Usmonli armiyasi * ''April 1918'': Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, Usmonli armiyasi * ''11 November 1919'': Mayor, Usmonli armiyasi ==== Boshqa tayinlovlar ==== * ''29 July 1916'': Sultonning adyutanti * ''1916'': Maiyyet-i-Seniyye otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer [[Xonim|xonim]] | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın|Reftoridil xonim]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun|Shevkefza sulton]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmon uyi]]|24 February|1895|19 May|1973}} {{S-bef|before=[[Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Usmonoʻgʻli oilasi boshligʻi]]|years=4 June 1954 – 19 May 1973}} {{S-aft|after=[[Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Fenerbahçe S.K. presidents}} {{Heads of the Osmanoğlu family}} {{Ottoman princes}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Istanbuldan chiqqan qirollik sulolasi vakillari]] [[Turkum:Usmonli armiyasi generallari]] [[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan Usmonli harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Usmonli harbiy asirlari]] [[Turkum:Italiya tomonidan asir olingan Birinchi jahon urushi harbiy asirlari]] [[Turkum:Usmonoʻgʻli oilasi boshliqlari]] [[Turkum:Istanbuldan bo‘lgan harbiy xizmatchilar]] t0p2k1o33fitxx0ybsnezu843f606zq 5997685 5997683 2026-04-17T06:34:02Z Oblakulova 111326 /* Shaxsiy hayoti */ 5997685 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi hayoti == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga qarshi pozitsiya egallaganida, u rafiqasi bilan Rimga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgunga ketganida, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil martda imperatorlik oilasi surgunga chiqqan paytda u [[Karlovy Vary|Karlovi Vari]]da edi. U yerda u harbiy kuryer orqali [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kamol posho]]dan — Birinchi jahon urushi davridagi Usmonli kampaniyalarida sobiq doʻsti va safdoshi boʻlgan shaxsdan xat oldi. Xatda Mustafa Kamol shunday degan: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad Vashingtondagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali javob yuborib: „Agar Mustafa Kamol posho istasa, men Anadoluga kelaman“, dedi. U hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻng u [[Qohira]], [[Misr]]ga, keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va taktik sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida, u Usmon u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Iskandariya|Aleksandriya]]da, [[Misr Qirolligi|Misr]]da yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini boshqara olganini qadrlagan britaniyaliklar unga oʻz armiyasida [[Polkovnik|polkovnik]] unvonini berish va u yerda nemislarga qarshi diversiya (komando) kampaniyasini olib borishga rozi boʻlsa, toʻliq vakolatlar berishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmonli sulolasi boshligʻiga aylanganida, u Nitsada oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Foruq]], kelini [[Sabiha sulton]], Usmon Fuad va sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I]]ning qizi [[Seniha sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabrga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Foruq va Usmon Fuadga, Usmonli oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan Jefferson Cohn & Ranz kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va charchatadigan boʻlib, tahdid bilan yakunlandi. Ular toʻlovni olishdi. Shundan soʻng Seniha sulton Suriya, Damashqdagi [[Sulaymoniya takyasi|Sulaymoniya takiyasi]] qabristoniga, 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima jiyanini [[Niloufer|Shahzoda Nilufar]]ning [[Muazzam Joh]] — Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Ali Xon]]ning ikkinchi oʻgʻliga turmushga chiqishiga koʻmaklashishda muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng [[Nizom]] unga oyiga yigirma besh ming funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi; er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmonli oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda, Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi; u huzur-halovatni yoqtirishi va hayotni tabiiy sevishi bilan tanilgan edi. Yosh Usmonli imperatorlik shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli boʻlgan; Istanbulda koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz|Mersedes]]da haydab yurgan holda koʻrilgan, har doim benuqson kiyinishga eʼtibor bergan. U jasur, sadoqatli va saxiy, shu bilan birga chiroyli qiyofali va mohir chavandoz edi. U vataniga xizmat va jasorati uchun berilgan juda koʻp medal va ordenlarga ega boʻlib, tantanali forma kiyganida koʻkragini toʻldirib turardi. Oilasining boshqa aʼzolari kabi, unda ham musiqa isteʼdodi bor edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda u ''[[Hurriyat]]'' gazetasi muxbiri [[Dogʻan Uluch]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijdagi [[Monparnas]] hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish chigʻanogʻi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperatorlik oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim oʻylabdi buning bunday boʻlishini? Tripolidagi Usmonli armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqarilishini kim oʻylabdi? Endi bobolarimiz kurashib, boshqargan, biz uchun shuncha achchiq-shirin xotiralarni saqlagan yurtimizga qadam bosolmaymiz. Bizga shunday munosabatda boʻlish toʻgʻrimi? Usmonli oilasi aʼzolari ona yurtidan uzoqda, begona yerlarda panoh izlab umr kechirayotgani naqadar uyat! Baʼzilarimiz qashshoqlik va muhtojlikka chiday olmay, oʻz joniga qasd qildi. Baʼzilarimiz soʻnggi nafasida „Ah, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab jon berdi. Chet elda tugʻilgan bolalarimiz begona maktablarda oʻqiydi va [[Turk tili|turk tili]]ni oʻrganmasdan ulgʻayadi; tariximizni ham, dinimizni ham bilmaydi — goʻyo ular begona kabi. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimi bosib chiqaring. Tagiga faqat 'Usmon Fuad' deb yozing — shundan ortiq emas. Balki kimdir meni eslar."<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Fuad 1973-yil 22-mayda Fransiyaning Nitsa shahrida vafot etdi va Parijdagi [[Bobini qabristoni]]ga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlar == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmon uyi ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref>. * [[Majidiy ordeni, 1-daraja]]<ref name="salname"/>. * [[Liyoqat urush medali (oltin)]]<ref name="salname"/>. * Hijoz temiryoʻli medali (oltin)<ref name="salname"/>. * [[Gelibolu yulduzi]]<ref name="salname"/>. * [[Liyoqat urush medali (kumush)]]<ref name="salname"/>. * Dengiz floti medali (oltin)<ref name="salname"/>. === Harbiy lavozimlar === ==== Harbiy unvonlar va armiya tayinlovlari ==== * ''1914'': Kichik leytenant, Usmonli armiyasi * ''1914'': Leytenant, Usmonli armiyasi * ''1916'': Kapitan, Usmonli armiyasi * ''April 1918'': Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, Usmonli armiyasi * ''11 November 1919'': Mayor, Usmonli armiyasi ==== Boshqa tayinlovlar ==== * ''29 July 1916'': Sultonning adyutanti * ''1916'': Maiyyet-i-Seniyye otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer [[Xonim|xonim]] | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın|Reftoridil xonim]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun|Shevkefza sulton]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmon uyi]]|24 February|1895|19 May|1973}} {{S-bef|before=[[Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Usmonoʻgʻli oilasi boshligʻi]]|years=4 June 1954 – 19 May 1973}} {{S-aft|after=[[Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Fenerbahçe S.K. presidents}} {{Heads of the Osmanoğlu family}} {{Ottoman princes}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Istanbuldan chiqqan qirollik sulolasi vakillari]] [[Turkum:Usmonli armiyasi generallari]] [[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan Usmonli harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Usmonli harbiy asirlari]] [[Turkum:Italiya tomonidan asir olingan Birinchi jahon urushi harbiy asirlari]] [[Turkum:Usmonoʻgʻli oilasi boshliqlari]] [[Turkum:Istanbuldan bo‘lgan harbiy xizmatchilar]] q2kp6vnxx2le66jvtngzwyik17nitzd 5997686 5997685 2026-04-17T06:34:32Z Oblakulova 111326 /* Vafoti */ 5997686 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi hayoti == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga qarshi pozitsiya egallaganida, u rafiqasi bilan Rimga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgunga ketganida, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil martda imperatorlik oilasi surgunga chiqqan paytda u [[Karlovy Vary|Karlovi Vari]]da edi. U yerda u harbiy kuryer orqali [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kamol posho]]dan — Birinchi jahon urushi davridagi Usmonli kampaniyalarida sobiq doʻsti va safdoshi boʻlgan shaxsdan xat oldi. Xatda Mustafa Kamol shunday degan: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad Vashingtondagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali javob yuborib: „Agar Mustafa Kamol posho istasa, men Anadoluga kelaman“, dedi. U hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻng u [[Qohira]], [[Misr]]ga, keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va taktik sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida, u Usmon u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Iskandariya|Aleksandriya]]da, [[Misr Qirolligi|Misr]]da yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini boshqara olganini qadrlagan britaniyaliklar unga oʻz armiyasida [[Polkovnik|polkovnik]] unvonini berish va u yerda nemislarga qarshi diversiya (komando) kampaniyasini olib borishga rozi boʻlsa, toʻliq vakolatlar berishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmonli sulolasi boshligʻiga aylanganida, u Nitsada oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Foruq]], kelini [[Sabiha sulton]], Usmon Fuad va sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I]]ning qizi [[Seniha sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabrga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Foruq va Usmon Fuadga, Usmonli oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan Jefferson Cohn & Ranz kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va charchatadigan boʻlib, tahdid bilan yakunlandi. Ular toʻlovni olishdi. Shundan soʻng Seniha sulton Suriya, Damashqdagi [[Sulaymoniya takyasi|Sulaymoniya takiyasi]] qabristoniga, 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima jiyanini [[Niloufer|Shahzoda Nilufar]]ning [[Muazzam Joh]] — Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Ali Xon]]ning ikkinchi oʻgʻliga turmushga chiqishiga koʻmaklashishda muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng [[Nizom]] unga oyiga yigirma besh ming funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi; er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmonli oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda, Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi; u huzur-halovatni yoqtirishi va hayotni tabiiy sevishi bilan tanilgan edi. Yosh Usmonli imperatorlik shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli boʻlgan; Istanbulda koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz|Mersedes]]da haydab yurgan holda koʻrilgan, har doim benuqson kiyinishga eʼtibor bergan. U jasur, sadoqatli va saxiy, shu bilan birga chiroyli qiyofali va mohir chavandoz edi. U vataniga xizmat va jasorati uchun berilgan juda koʻp medal va ordenlarga ega boʻlib, tantanali forma kiyganida koʻkragini toʻldirib turardi. Oilasining boshqa aʼzolari kabi, unda ham musiqa isteʼdodi bor edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda u ''[[Hurriyat]]'' gazetasi muxbiri [[Dogʻan Uluch]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijdagi [[Monparnas]] hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish chigʻanogʻi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperatorlik oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim oʻylabdi buning bunday boʻlishini? Tripolidagi Usmonli armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqarilishini kim oʻylabdi? Endi bobolarimiz kurashib, boshqargan, biz uchun shuncha achchiq-shirin xotiralarni saqlagan yurtimizga qadam bosolmaymiz. Bizga shunday munosabatda boʻlish toʻgʻrimi? Usmonli oilasi aʼzolari ona yurtidan uzoqda, begona yerlarda panoh izlab umr kechirayotgani naqadar uyat! Baʼzilarimiz qashshoqlik va muhtojlikka chiday olmay, oʻz joniga qasd qildi. Baʼzilarimiz soʻnggi nafasida „Ah, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab jon berdi. Chet elda tugʻilgan bolalarimiz begona maktablarda oʻqiydi va [[Turk tili|turk tili]]ni oʻrganmasdan ulgʻayadi; tariximizni ham, dinimizni ham bilmaydi — goʻyo ular begona kabi. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimi bosib chiqaring. Tagiga faqat 'Usmon Fuad' deb yozing — shundan ortiq emas. Balki kimdir meni eslar."<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlar == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmon uyi ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref>. * [[Majidiy ordeni, 1-daraja]]<ref name="salname"/>. * [[Liyoqat urush medali (oltin)]]<ref name="salname"/>. * Hijoz temiryoʻli medali (oltin)<ref name="salname"/>. * [[Gelibolu yulduzi]]<ref name="salname"/>. * [[Liyoqat urush medali (kumush)]]<ref name="salname"/>. * Dengiz floti medali (oltin)<ref name="salname"/>. === Harbiy lavozimlar === ==== Harbiy unvonlar va armiya tayinlovlari ==== * ''1914'': Kichik leytenant, Usmonli armiyasi * ''1914'': Leytenant, Usmonli armiyasi * ''1916'': Kapitan, Usmonli armiyasi * ''April 1918'': Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, Usmonli armiyasi * ''11 November 1919'': Mayor, Usmonli armiyasi ==== Boshqa tayinlovlar ==== * ''29 July 1916'': Sultonning adyutanti * ''1916'': Maiyyet-i-Seniyye otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer [[Xonim|xonim]] | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın|Reftoridil xonim]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun|Shevkefza sulton]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmon uyi]]|24 February|1895|19 May|1973}} {{S-bef|before=[[Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Usmonoʻgʻli oilasi boshligʻi]]|years=4 June 1954 – 19 May 1973}} {{S-aft|after=[[Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Fenerbahçe S.K. presidents}} {{Heads of the Osmanoğlu family}} {{Ottoman princes}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Istanbuldan chiqqan qirollik sulolasi vakillari]] [[Turkum:Usmonli armiyasi generallari]] [[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan Usmonli harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Usmonli harbiy asirlari]] [[Turkum:Italiya tomonidan asir olingan Birinchi jahon urushi harbiy asirlari]] [[Turkum:Usmonoʻgʻli oilasi boshliqlari]] [[Turkum:Istanbuldan bo‘lgan harbiy xizmatchilar]] bejqw29mf9zloco54i2e4c6oujc2035 5997687 5997686 2026-04-17T06:39:12Z Oblakulova 111326 /* Unvon va mukofotlar */ 5997687 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi hayoti == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga qarshi pozitsiya egallaganida, u rafiqasi bilan Rimga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgunga ketganida, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil martda imperatorlik oilasi surgunga chiqqan paytda u [[Karlovy Vary|Karlovi Vari]]da edi. U yerda u harbiy kuryer orqali [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kamol posho]]dan — Birinchi jahon urushi davridagi Usmonli kampaniyalarida sobiq doʻsti va safdoshi boʻlgan shaxsdan xat oldi. Xatda Mustafa Kamol shunday degan: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad Vashingtondagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali javob yuborib: „Agar Mustafa Kamol posho istasa, men Anadoluga kelaman“, dedi. U hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻng u [[Qohira]], [[Misr]]ga, keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va taktik sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida, u Usmon u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Iskandariya|Aleksandriya]]da, [[Misr Qirolligi|Misr]]da yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini boshqara olganini qadrlagan britaniyaliklar unga oʻz armiyasida [[Polkovnik|polkovnik]] unvonini berish va u yerda nemislarga qarshi diversiya (komando) kampaniyasini olib borishga rozi boʻlsa, toʻliq vakolatlar berishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmonli sulolasi boshligʻiga aylanganida, u Nitsada oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Foruq]], kelini [[Sabiha sulton]], Usmon Fuad va sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I]]ning qizi [[Seniha sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabrga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Foruq va Usmon Fuadga, Usmonli oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan Jefferson Cohn & Ranz kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va charchatadigan boʻlib, tahdid bilan yakunlandi. Ular toʻlovni olishdi. Shundan soʻng Seniha sulton Suriya, Damashqdagi [[Sulaymoniya takyasi|Sulaymoniya takiyasi]] qabristoniga, 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima jiyanini [[Niloufer|Shahzoda Nilufar]]ning [[Muazzam Joh]] — Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Ali Xon]]ning ikkinchi oʻgʻliga turmushga chiqishiga koʻmaklashishda muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng [[Nizom]] unga oyiga yigirma besh ming funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi; er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmonli oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda, Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi; u huzur-halovatni yoqtirishi va hayotni tabiiy sevishi bilan tanilgan edi. Yosh Usmonli imperatorlik shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli boʻlgan; Istanbulda koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz|Mersedes]]da haydab yurgan holda koʻrilgan, har doim benuqson kiyinishga eʼtibor bergan. U jasur, sadoqatli va saxiy, shu bilan birga chiroyli qiyofali va mohir chavandoz edi. U vataniga xizmat va jasorati uchun berilgan juda koʻp medal va ordenlarga ega boʻlib, tantanali forma kiyganida koʻkragini toʻldirib turardi. Oilasining boshqa aʼzolari kabi, unda ham musiqa isteʼdodi bor edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda u ''[[Hurriyat]]'' gazetasi muxbiri [[Dogʻan Uluch]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijdagi [[Monparnas]] hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish chigʻanogʻi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperatorlik oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim oʻylabdi buning bunday boʻlishini? Tripolidagi Usmonli armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqarilishini kim oʻylabdi? Endi bobolarimiz kurashib, boshqargan, biz uchun shuncha achchiq-shirin xotiralarni saqlagan yurtimizga qadam bosolmaymiz. Bizga shunday munosabatda boʻlish toʻgʻrimi? Usmonli oilasi aʼzolari ona yurtidan uzoqda, begona yerlarda panoh izlab umr kechirayotgani naqadar uyat! Baʼzilarimiz qashshoqlik va muhtojlikka chiday olmay, oʻz joniga qasd qildi. Baʼzilarimiz soʻnggi nafasida „Ah, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab jon berdi. Chet elda tugʻilgan bolalarimiz begona maktablarda oʻqiydi va [[Turk tili|turk tili]]ni oʻrganmasdan ulgʻayadi; tariximizni ham, dinimizni ham bilmaydi — goʻyo ular begona kabi. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimi bosib chiqaring. Tagiga faqat 'Usmon Fuad' deb yozing — shundan ortiq emas. Balki kimdir meni eslar."<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmoniylar uyi ordeni]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer [[Xonim|xonim]] | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın|Reftoridil xonim]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun|Shevkefza sulton]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmon uyi]]|24 February|1895|19 May|1973}} {{S-bef|before=[[Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Usmonoʻgʻli oilasi boshligʻi]]|years=4 June 1954 – 19 May 1973}} {{S-aft|after=[[Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Fenerbahçe S.K. presidents}} {{Heads of the Osmanoğlu family}} {{Ottoman princes}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Istanbuldan chiqqan qirollik sulolasi vakillari]] [[Turkum:Usmonli armiyasi generallari]] [[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan Usmonli harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Usmonli harbiy asirlari]] [[Turkum:Italiya tomonidan asir olingan Birinchi jahon urushi harbiy asirlari]] [[Turkum:Usmonoʻgʻli oilasi boshliqlari]] [[Turkum:Istanbuldan bo‘lgan harbiy xizmatchilar]] bvlxhf6sse86qtd5bxe21b44lnq67yz 5997688 5997687 2026-04-17T06:39:30Z Oblakulova 111326 /* Nasabnoma */ 5997688 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi hayoti == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga qarshi pozitsiya egallaganida, u rafiqasi bilan Rimga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgunga ketganida, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil martda imperatorlik oilasi surgunga chiqqan paytda u [[Karlovy Vary|Karlovi Vari]]da edi. U yerda u harbiy kuryer orqali [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kamol posho]]dan — Birinchi jahon urushi davridagi Usmonli kampaniyalarida sobiq doʻsti va safdoshi boʻlgan shaxsdan xat oldi. Xatda Mustafa Kamol shunday degan: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad Vashingtondagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali javob yuborib: „Agar Mustafa Kamol posho istasa, men Anadoluga kelaman“, dedi. U hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻng u [[Qohira]], [[Misr]]ga, keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va taktik sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida, u Usmon u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Iskandariya|Aleksandriya]]da, [[Misr Qirolligi|Misr]]da yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini boshqara olganini qadrlagan britaniyaliklar unga oʻz armiyasida [[Polkovnik|polkovnik]] unvonini berish va u yerda nemislarga qarshi diversiya (komando) kampaniyasini olib borishga rozi boʻlsa, toʻliq vakolatlar berishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmonli sulolasi boshligʻiga aylanganida, u Nitsada oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Foruq]], kelini [[Sabiha sulton]], Usmon Fuad va sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I]]ning qizi [[Seniha sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabrga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Foruq va Usmon Fuadga, Usmonli oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan Jefferson Cohn & Ranz kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va charchatadigan boʻlib, tahdid bilan yakunlandi. Ular toʻlovni olishdi. Shundan soʻng Seniha sulton Suriya, Damashqdagi [[Sulaymoniya takyasi|Sulaymoniya takiyasi]] qabristoniga, 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima jiyanini [[Niloufer|Shahzoda Nilufar]]ning [[Muazzam Joh]] — Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Ali Xon]]ning ikkinchi oʻgʻliga turmushga chiqishiga koʻmaklashishda muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng [[Nizom]] unga oyiga yigirma besh ming funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi; er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmonli oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda, Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi; u huzur-halovatni yoqtirishi va hayotni tabiiy sevishi bilan tanilgan edi. Yosh Usmonli imperatorlik shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli boʻlgan; Istanbulda koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz|Mersedes]]da haydab yurgan holda koʻrilgan, har doim benuqson kiyinishga eʼtibor bergan. U jasur, sadoqatli va saxiy, shu bilan birga chiroyli qiyofali va mohir chavandoz edi. U vataniga xizmat va jasorati uchun berilgan juda koʻp medal va ordenlarga ega boʻlib, tantanali forma kiyganida koʻkragini toʻldirib turardi. Oilasining boshqa aʼzolari kabi, unda ham musiqa isteʼdodi bor edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda u ''[[Hurriyat]]'' gazetasi muxbiri [[Dogʻan Uluch]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijdagi [[Monparnas]] hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish chigʻanogʻi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperatorlik oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim oʻylabdi buning bunday boʻlishini? Tripolidagi Usmonli armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqarilishini kim oʻylabdi? Endi bobolarimiz kurashib, boshqargan, biz uchun shuncha achchiq-shirin xotiralarni saqlagan yurtimizga qadam bosolmaymiz. Bizga shunday munosabatda boʻlish toʻgʻrimi? Usmonli oilasi aʼzolari ona yurtidan uzoqda, begona yerlarda panoh izlab umr kechirayotgani naqadar uyat! Baʼzilarimiz qashshoqlik va muhtojlikka chiday olmay, oʻz joniga qasd qildi. Baʼzilarimiz soʻnggi nafasida „Ah, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab jon berdi. Chet elda tugʻilgan bolalarimiz begona maktablarda oʻqiydi va [[Turk tili|turk tili]]ni oʻrganmasdan ulgʻayadi; tariximizni ham, dinimizni ham bilmaydi — goʻyo ular begona kabi. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimi bosib chiqaring. Tagiga faqat 'Usmon Fuad' deb yozing — shundan ortiq emas. Balki kimdir meni eslar."<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmoniylar uyi ordeni]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer [[Xonim]] | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmon uyi]]|24 February|1895|19 May|1973}} {{S-bef|before=[[Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Usmonoʻgʻli oilasi boshligʻi]]|years=4 June 1954 – 19 May 1973}} {{S-aft|after=[[Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Fenerbahçe S.K. presidents}} {{Heads of the Osmanoğlu family}} {{Ottoman princes}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Istanbuldan chiqqan qirollik sulolasi vakillari]] [[Turkum:Usmonli armiyasi generallari]] [[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan Usmonli harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Usmonli harbiy asirlari]] [[Turkum:Italiya tomonidan asir olingan Birinchi jahon urushi harbiy asirlari]] [[Turkum:Usmonoʻgʻli oilasi boshliqlari]] [[Turkum:Istanbuldan bo‘lgan harbiy xizmatchilar]] jx8qp1ppvgifxeyro8x6equ023bwskt 5997689 5997688 2026-04-17T06:39:48Z Oblakulova 111326 /* Nasabnoma */ 5997689 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi hayoti == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga qarshi pozitsiya egallaganida, u rafiqasi bilan Rimga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgunga ketganida, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil martda imperatorlik oilasi surgunga chiqqan paytda u [[Karlovy Vary|Karlovi Vari]]da edi. U yerda u harbiy kuryer orqali [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kamol posho]]dan — Birinchi jahon urushi davridagi Usmonli kampaniyalarida sobiq doʻsti va safdoshi boʻlgan shaxsdan xat oldi. Xatda Mustafa Kamol shunday degan: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad Vashingtondagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali javob yuborib: „Agar Mustafa Kamol posho istasa, men Anadoluga kelaman“, dedi. U hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻng u [[Qohira]], [[Misr]]ga, keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va taktik sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida, u Usmon u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Iskandariya|Aleksandriya]]da, [[Misr Qirolligi|Misr]]da yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini boshqara olganini qadrlagan britaniyaliklar unga oʻz armiyasida [[Polkovnik|polkovnik]] unvonini berish va u yerda nemislarga qarshi diversiya (komando) kampaniyasini olib borishga rozi boʻlsa, toʻliq vakolatlar berishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmonli sulolasi boshligʻiga aylanganida, u Nitsada oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Foruq]], kelini [[Sabiha sulton]], Usmon Fuad va sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I]]ning qizi [[Seniha sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabrga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Foruq va Usmon Fuadga, Usmonli oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan Jefferson Cohn & Ranz kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va charchatadigan boʻlib, tahdid bilan yakunlandi. Ular toʻlovni olishdi. Shundan soʻng Seniha sulton Suriya, Damashqdagi [[Sulaymoniya takyasi|Sulaymoniya takiyasi]] qabristoniga, 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima jiyanini [[Niloufer|Shahzoda Nilufar]]ning [[Muazzam Joh]] — Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Ali Xon]]ning ikkinchi oʻgʻliga turmushga chiqishiga koʻmaklashishda muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng [[Nizom]] unga oyiga yigirma besh ming funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi; er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmonli oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda, Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi; u huzur-halovatni yoqtirishi va hayotni tabiiy sevishi bilan tanilgan edi. Yosh Usmonli imperatorlik shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli boʻlgan; Istanbulda koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz|Mersedes]]da haydab yurgan holda koʻrilgan, har doim benuqson kiyinishga eʼtibor bergan. U jasur, sadoqatli va saxiy, shu bilan birga chiroyli qiyofali va mohir chavandoz edi. U vataniga xizmat va jasorati uchun berilgan juda koʻp medal va ordenlarga ega boʻlib, tantanali forma kiyganida koʻkragini toʻldirib turardi. Oilasining boshqa aʼzolari kabi, unda ham musiqa isteʼdodi bor edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda u ''[[Hurriyat]]'' gazetasi muxbiri [[Dogʻan Uluch]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijdagi [[Monparnas]] hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish chigʻanogʻi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperatorlik oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim oʻylabdi buning bunday boʻlishini? Tripolidagi Usmonli armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqarilishini kim oʻylabdi? Endi bobolarimiz kurashib, boshqargan, biz uchun shuncha achchiq-shirin xotiralarni saqlagan yurtimizga qadam bosolmaymiz. Bizga shunday munosabatda boʻlish toʻgʻrimi? Usmonli oilasi aʼzolari ona yurtidan uzoqda, begona yerlarda panoh izlab umr kechirayotgani naqadar uyat! Baʼzilarimiz qashshoqlik va muhtojlikka chiday olmay, oʻz joniga qasd qildi. Baʼzilarimiz soʻnggi nafasida „Ah, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab jon berdi. Chet elda tugʻilgan bolalarimiz begona maktablarda oʻqiydi va [[Turk tili|turk tili]]ni oʻrganmasdan ulgʻayadi; tariximizni ham, dinimizni ham bilmaydi — goʻyo ular begona kabi. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimi bosib chiqaring. Tagiga faqat 'Usmon Fuad' deb yozing — shundan ortiq emas. Balki kimdir meni eslar."<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmoniylar uyi ordeni]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmon uyi]]|24 February|1895|19 May|1973}} {{S-bef|before=[[Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Usmonoʻgʻli oilasi boshligʻi]]|years=4 June 1954 – 19 May 1973}} {{S-aft|after=[[Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Fenerbahçe S.K. presidents}} {{Heads of the Osmanoğlu family}} {{Ottoman princes}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Istanbuldan chiqqan qirollik sulolasi vakillari]] [[Turkum:Usmonli armiyasi generallari]] [[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan Usmonli harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Usmonli harbiy asirlari]] [[Turkum:Italiya tomonidan asir olingan Birinchi jahon urushi harbiy asirlari]] [[Turkum:Usmonoʻgʻli oilasi boshliqlari]] [[Turkum:Istanbuldan bo‘lgan harbiy xizmatchilar]] 0pxwfiitqdquy2htpzva7z4glm5r723 5997699 5997689 2026-04-17T07:02:11Z Oblakulova 111326 /* Keyingi hayoti */ 5997699 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi yillari == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga hukumatiga qarshi chiqib, siyosiy vaziyat keskinlashgan paytda Usmon Fuad rafiqasi bilan [[Rim]]ga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgun qilingach, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingan paytda u [[Karlovy Vary]]da edi. U yerda Usmon harbiy kuryer orqali [[Birinchi jahon urushi]] davrida Usmoniylar kampaniyalarida birga qatnashgan sobiq doʻsti va safdoshi [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]]dan xat oldi. Xatda Mustafo Kamol shunday degan edi: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperiyatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad [[Vashington]]dagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali unga javob yuborib: „Agar Mustafo Kamol posho istasa, men Onado'liga kelaman“, deb javob qaytargan, biroq bu xatiga hech qachon javob olmagan<ref name="ekinci"/>. Soʻngra Usmon Fuad [[Misr]]ning [[Qohira]] shahriga, undan keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va harbiy taktika ustasi sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida Usmon Fuad u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahrida yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini qozonganini hisobga olgan holda, inglizlar unga o‘z armiyasida polkovnik unvonini berish va agar u u yerda nemislarga qarshi maxsus harbiy operatsiyalarini olib borishga rozi bo‘lsa, to‘liq vakolatlar taqdim etishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, bu taklifni rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmoniylar sulolasi boshligʻiga aylanganida Usmon Fuad [[Nice]]da oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]], kelini [[Sabiha Sulton]], sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho va Usmon Fuadning o'zi qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] qizi [[Seniha Sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabristonga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Faruk va Usmon Fuadga Usmoniylar oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan ''Jefferson Cohn & Ranz'' kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya o‘rtasidagi muzokaralar uzoq va mashaqqatli kechdi va oxir-oqibat tahdid darajasigacha yetdi. Oxir-oqibat ular to‘lovni olishga muvaffaq bo‘lishdi. Shundan soʻng Seniha sulton [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi [[Sulaymoniya takyasi]] qabristoniga 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima xonim jiyani [[Niloufer|Nilufar]]ning Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Alixon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Muazzam Jah]]ga turmushga chiqishida muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng Haydarobod nizomi unga oyiga 25 000 funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi. Er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh Sulton (Shahzoda Umar Farukning qizi)|Neslishoh Sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Shahzoda Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmoniylar oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi. U hayot lazzatlaridan bahramand bo‘lishni yoqtirishi hamda hayotga muhabbati bilan tanilgan edi. Yosh Usmoniylar imperatorlik xonadoni shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli shaxs boʻlgan. Istanbulda uni koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz]] mashinasini haydab yurgan holda koʻrishgan, har doim esa nihoyatda did bilan kiyinishi bilan tanilgan edi.jasur, sadoqatli va saxovatli bo‘lishi bilan birga, chiroyli tashqi ko‘rinishga ega va mohir chavandoz edi. Vatani uchun ko‘rsatgan jasorati va xizmatlari evaziga berilgan ko‘plab medallar va ordenlari bo‘lib, ular tantanali harbiy kiyim kiyganida ko‘kragini to‘liq qoplab turardi. Oilasining boshqa a’zolari singari u ham musiqa sohasida qobiliyatli edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda Usmon Fuad „Hürriyet“ gazetasi muxbiri [[Doğan Uluç]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijning Monparnas hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish lavabosi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperiya oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim o‘ylabdi, ahvol shu darajaga yetishini? Kim o‘ylabdi, Tripolidagi Usmoniylar armiyasining sobiq qo‘mondoni, general shahzoda Osman Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni to‘lay olmagani uchun haydab chiqariladi, deb? Endi biz ajdodlarimiz kurashib, hukmronlik qilgan o‘sha yurtga qadam ham qo‘ya olmaymiz, u yurt biz uchun juda ko‘p achchiq-shirin xotiralarni saqlab qolgan. Bizga shunday munosabat ko‘rsatilishi adolatlimi? Usmoniylar oilasining o‘z vatanidan uzoqda, begona yurtlarda panoh topib kun kechirishi qanchalik sharmandalik. Ba’zilarimiz qashshoqlik va nochorlikni ko‘tara olmay o‘z joniga qasd qilgan. Ba’zilarimiz esa so‘nggi nafasida “Oh, Turkiya! Turkiya!” deb pichirlab vafot etgan. Chet ellarda tug‘ilgan farzandlarimiz esa xorij maktablarida o‘qib, turk tilini ham, tariximizni ham, dinimizni ham bilmay ulg‘aymoqda, go‘yo ular begona insonlardek. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimni chop eting. Tagiga esa faqat “Usmon Fuad” deb yozing, boshqa hech narsa emas. Balki kimdir meni eslab qolar"<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmoniylar uyi ordeni]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmon uyi]]|24 February|1895|19 May|1973}} {{S-bef|before=[[Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Usmonoʻgʻli oilasi boshligʻi]]|years=4 June 1954 – 19 May 1973}} {{S-aft|after=[[Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Fenerbahçe S.K. presidents}} {{Heads of the Osmanoğlu family}} {{Ottoman princes}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Istanbuldan chiqqan qirollik sulolasi vakillari]] [[Turkum:Usmonli armiyasi generallari]] [[Turkum:Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan Usmonli harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Usmonli harbiy asirlari]] [[Turkum:Italiya tomonidan asir olingan Birinchi jahon urushi harbiy asirlari]] [[Turkum:Usmonoʻgʻli oilasi boshliqlari]] [[Turkum:Istanbuldan bo‘lgan harbiy xizmatchilar]] 9f9vd169ggxdsfbc4m62xghxsr8wrtf 5997704 5997699 2026-04-17T07:04:28Z Oblakulova 111326 /* Havolalar */ 5997704 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevral — 1973-yil 22-may), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperatorlik sulolasi]]ning 39-boshligʻi boʻlgan. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim edi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va bu cheklovlar 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasında yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|left|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad boshqa sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga ruslarga qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasu Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi yillari == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga hukumatiga qarshi chiqib, siyosiy vaziyat keskinlashgan paytda Usmon Fuad rafiqasi bilan [[Rim]]ga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgun qilingach, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingan paytda u [[Karlovy Vary]]da edi. U yerda Usmon harbiy kuryer orqali [[Birinchi jahon urushi]] davrida Usmoniylar kampaniyalarida birga qatnashgan sobiq doʻsti va safdoshi [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]]dan xat oldi. Xatda Mustafo Kamol shunday degan edi: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperiyatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad [[Vashington]]dagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali unga javob yuborib: „Agar Mustafo Kamol posho istasa, men Onado'liga kelaman“, deb javob qaytargan, biroq bu xatiga hech qachon javob olmagan<ref name="ekinci"/>. Soʻngra Usmon Fuad [[Misr]]ning [[Qohira]] shahriga, undan keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va harbiy taktika ustasi sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida Usmon Fuad u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahrida yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini qozonganini hisobga olgan holda, inglizlar unga o‘z armiyasida polkovnik unvonini berish va agar u u yerda nemislarga qarshi maxsus harbiy operatsiyalarini olib borishga rozi bo‘lsa, to‘liq vakolatlar taqdim etishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, bu taklifni rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmoniylar sulolasi boshligʻiga aylanganida Usmon Fuad [[Nice]]da oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]], kelini [[Sabiha Sulton]], sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho va Usmon Fuadning o'zi qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] qizi [[Seniha Sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabristonga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Faruk va Usmon Fuadga Usmoniylar oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan ''Jefferson Cohn & Ranz'' kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya o‘rtasidagi muzokaralar uzoq va mashaqqatli kechdi va oxir-oqibat tahdid darajasigacha yetdi. Oxir-oqibat ular to‘lovni olishga muvaffaq bo‘lishdi. Shundan soʻng Seniha sulton [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi [[Sulaymoniya takyasi]] qabristoniga 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima xonim jiyani [[Niloufer|Nilufar]]ning Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Alixon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Muazzam Jah]]ga turmushga chiqishida muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng Haydarobod nizomi unga oyiga 25 000 funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi. Er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh Sulton (Shahzoda Umar Farukning qizi)|Neslishoh Sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Shahzoda Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmoniylar oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi. U hayot lazzatlaridan bahramand bo‘lishni yoqtirishi hamda hayotga muhabbati bilan tanilgan edi. Yosh Usmoniylar imperatorlik xonadoni shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli shaxs boʻlgan. Istanbulda uni koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz]] mashinasini haydab yurgan holda koʻrishgan, har doim esa nihoyatda did bilan kiyinishi bilan tanilgan edi.jasur, sadoqatli va saxovatli bo‘lishi bilan birga, chiroyli tashqi ko‘rinishga ega va mohir chavandoz edi. Vatani uchun ko‘rsatgan jasorati va xizmatlari evaziga berilgan ko‘plab medallar va ordenlari bo‘lib, ular tantanali harbiy kiyim kiyganida ko‘kragini to‘liq qoplab turardi. Oilasining boshqa a’zolari singari u ham musiqa sohasida qobiliyatli edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda Usmon Fuad „Hürriyet“ gazetasi muxbiri [[Doğan Uluç]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijning Monparnas hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish lavabosi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperiya oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim o‘ylabdi, ahvol shu darajaga yetishini? Kim o‘ylabdi, Tripolidagi Usmoniylar armiyasining sobiq qo‘mondoni, general shahzoda Osman Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni to‘lay olmagani uchun haydab chiqariladi, deb? Endi biz ajdodlarimiz kurashib, hukmronlik qilgan o‘sha yurtga qadam ham qo‘ya olmaymiz, u yurt biz uchun juda ko‘p achchiq-shirin xotiralarni saqlab qolgan. Bizga shunday munosabat ko‘rsatilishi adolatlimi? Usmoniylar oilasining o‘z vatanidan uzoqda, begona yurtlarda panoh topib kun kechirishi qanchalik sharmandalik. Ba’zilarimiz qashshoqlik va nochorlikni ko‘tara olmay o‘z joniga qasd qilgan. Ba’zilarimiz esa so‘nggi nafasida “Oh, Turkiya! Turkiya!” deb pichirlab vafot etgan. Chet ellarda tug‘ilgan farzandlarimiz esa xorij maktablarida o‘qib, turk tilini ham, tariximizni ham, dinimizni ham bilmay ulg‘aymoqda, go‘yo ular begona insonlardek. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimni chop eting. Tagiga esa faqat “Usmon Fuad” deb yozing, boshqa hech narsa emas. Balki kimdir meni eslab qolar"<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmoniylar uyi ordeni]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]|1895-yil|24-fevral|1973-yil|19-may}} {{S-bef|before=[[Shahzoda Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Osmanoğlu oilasi]] boshligʻi|years=1954-yil 4-iyun – 1973-yil 19-may}} {{S-aft|after=[[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Usmoniylar armiyasi generallari]] gmcavsvj3edn3zfhzj4l4mgbtf28k8k 5997706 5997704 2026-04-17T07:10:51Z Oblakulova 111326 5997706 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevralda tug'ilgan — 1973-yil 22-mayda vafot etgan), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]ning 39-boshligʻi. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim bo'lgan{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Usmon Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasida yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. U Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga [[Ruslar|ruslarga]] qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasi Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}} va uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib muvaffaqiyat ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardilar{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, u 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi yillari == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga hukumatiga qarshi chiqib, siyosiy vaziyat keskinlashgan paytda Usmon Fuad rafiqasi bilan [[Rim]]ga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgun qilingach, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingan paytda u [[Karlovy Vary]]da edi. U yerda Usmon harbiy kuryer orqali [[Birinchi jahon urushi]] davrida Usmoniylar kampaniyalarida birga qatnashgan sobiq doʻsti va safdoshi [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]]dan xat oldi. Xatda Mustafo Kamol shunday degan edi: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperiyatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad [[Vashington]]dagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali unga javob yuborib: „Agar Mustafo Kamol posho istasa, men Onado'liga kelaman“, deb javob qaytargan, biroq bu xatiga hech qachon javob olmagan<ref name="ekinci"/>. Soʻngra Usmon Fuad [[Misr]]ning [[Qohira]] shahriga, undan keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va harbiy taktika ustasi sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida Usmon Fuad u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahrida yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini qozonganini hisobga olgan holda, inglizlar unga o‘z armiyasida polkovnik unvonini berish va agar u u yerda nemislarga qarshi maxsus harbiy operatsiyalarini olib borishga rozi bo‘lsa, to‘liq vakolatlar taqdim etishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, bu taklifni rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmoniylar sulolasi boshligʻiga aylanganida Usmon Fuad [[Nice]]da oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]], kelini [[Sabiha Sulton]], sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho va Usmon Fuadning o'zi qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] qizi [[Seniha Sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabristonga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Faruk va Usmon Fuadga Usmoniylar oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan ''Jefferson Cohn & Ranz'' kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya o‘rtasidagi muzokaralar uzoq va mashaqqatli kechdi va oxir-oqibat tahdid darajasigacha yetdi. Oxir-oqibat ular to‘lovni olishga muvaffaq bo‘lishdi. Shundan soʻng Seniha sulton [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi [[Sulaymoniya takyasi]] qabristoniga 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima xonim jiyani [[Niloufer|Nilufar]]ning Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Alixon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Muazzam Jah]]ga turmushga chiqishida muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng Haydarobod nizomi unga oyiga 25 000 funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi. Er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh Sulton (Shahzoda Umar Farukning qizi)|Neslishoh Sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Shahzoda Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmoniylar oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi. U hayot lazzatlaridan bahramand bo‘lishni yoqtirishi hamda hayotga muhabbati bilan tanilgan edi. Yosh Usmoniylar imperatorlik xonadoni shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli shaxs boʻlgan. Istanbulda uni koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz]] mashinasini haydab yurgan holda koʻrishgan, har doim esa nihoyatda did bilan kiyinishi bilan tanilgan edi.jasur, sadoqatli va saxovatli bo‘lishi bilan birga, chiroyli tashqi ko‘rinishga ega va mohir chavandoz edi. Vatani uchun ko‘rsatgan jasorati va xizmatlari evaziga berilgan ko‘plab medallar va ordenlari bo‘lib, ular tantanali harbiy kiyim kiyganida ko‘kragini to‘liq qoplab turardi. Oilasining boshqa a’zolari singari u ham musiqa sohasida qobiliyatli edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda Usmon Fuad „Hürriyet“ gazetasi muxbiri [[Doğan Uluç]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijning Monparnas hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish lavabosi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperiya oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim o‘ylabdi, ahvol shu darajaga yetishini? Kim o‘ylabdi, Tripolidagi Usmoniylar armiyasining sobiq qo‘mondoni, general shahzoda Osman Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni to‘lay olmagani uchun haydab chiqariladi, deb? Endi biz ajdodlarimiz kurashib, hukmronlik qilgan o‘sha yurtga qadam ham qo‘ya olmaymiz, u yurt biz uchun juda ko‘p achchiq-shirin xotiralarni saqlab qolgan. Bizga shunday munosabat ko‘rsatilishi adolatlimi? Usmoniylar oilasining o‘z vatanidan uzoqda, begona yurtlarda panoh topib kun kechirishi qanchalik sharmandalik. Ba’zilarimiz qashshoqlik va nochorlikni ko‘tara olmay o‘z joniga qasd qilgan. Ba’zilarimiz esa so‘nggi nafasida “Oh, Turkiya! Turkiya!” deb pichirlab vafot etgan. Chet ellarda tug‘ilgan farzandlarimiz esa xorij maktablarida o‘qib, turk tilini ham, tariximizni ham, dinimizni ham bilmay ulg‘aymoqda, go‘yo ular begona insonlardek. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimni chop eting. Tagiga esa faqat “Usmon Fuad” deb yozing, boshqa hech narsa emas. Balki kimdir meni eslab qolar"<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmoniylar uyi ordeni]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]|1895-yil|24-fevral|1973-yil|19-may}} {{S-bef|before=[[Shahzoda Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Osmanoğlu oilasi]] boshligʻi|years=1954-yil 4-iyun – 1973-yil 19-may}} {{S-aft|after=[[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Usmoniylar armiyasi generallari]] 6oyen1k5x3cfkb4i96wadc1b8mua497 5997708 5997706 2026-04-17T07:12:35Z Oblakulova 111326 /* Afrika korpusi bosh qoʻmondoni */ 5997708 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevralda tug'ilgan — 1973-yil 22-mayda vafot etgan), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]ning 39-boshligʻi. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim bo'lgan{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Usmon Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasida yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. U Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga [[Ruslar|ruslarga]] qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasi Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib, muvaffaqiyat qozonish ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, Usmon Fuad 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi yillari == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbulga hukumatiga qarshi chiqib, siyosiy vaziyat keskinlashgan paytda Usmon Fuad rafiqasi bilan [[Rim]]ga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgun qilingach, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingan paytda u [[Karlovy Vary]]da edi. U yerda Usmon harbiy kuryer orqali [[Birinchi jahon urushi]] davrida Usmoniylar kampaniyalarida birga qatnashgan sobiq doʻsti va safdoshi [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]]dan xat oldi. Xatda Mustafo Kamol shunday degan edi: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperiyatorlik oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad [[Vashington]]dagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali unga javob yuborib: „Agar Mustafo Kamol posho istasa, men Onado'liga kelaman“, deb javob qaytargan, biroq bu xatiga hech qachon javob olmagan<ref name="ekinci"/>. Soʻngra Usmon Fuad [[Misr]]ning [[Qohira]] shahriga, undan keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va harbiy taktika ustasi sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida Usmon Fuad u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahrida yashagan. U Liviya xalqining sadoqatini qozonganini hisobga olgan holda, inglizlar unga o‘z armiyasida polkovnik unvonini berish va agar u u yerda nemislarga qarshi maxsus harbiy operatsiyalarini olib borishga rozi bo‘lsa, to‘liq vakolatlar taqdim etishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, bu taklifni rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmoniylar sulolasi boshligʻiga aylanganida Usmon Fuad [[Nice]]da oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]], kelini [[Sabiha Sulton]], sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho va Usmon Fuadning o'zi qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] qizi [[Seniha Sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabristonga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Faruk va Usmon Fuadga Usmoniylar oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan ''Jefferson Cohn & Ranz'' kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya o‘rtasidagi muzokaralar uzoq va mashaqqatli kechdi va oxir-oqibat tahdid darajasigacha yetdi. Oxir-oqibat ular to‘lovni olishga muvaffaq bo‘lishdi. Shundan soʻng Seniha sulton [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi [[Sulaymoniya takyasi]] qabristoniga 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima xonim jiyani [[Niloufer|Nilufar]]ning Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Alixon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Muazzam Jah]]ga turmushga chiqishida muhim rol oʻynashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng Haydarobod nizomi unga oyiga 25 000 funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi. Er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh Sulton (Shahzoda Umar Farukning qizi)|Neslishoh Sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Shahzoda Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmoniylar oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi. U hayot lazzatlaridan bahramand bo‘lishni yoqtirishi hamda hayotga muhabbati bilan tanilgan edi. Yosh Usmoniylar imperatorlik xonadoni shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli shaxs boʻlgan. Istanbulda uni koʻpincha ochiq tomli [[Mercedes-Benz]] mashinasini haydab yurgan holda koʻrishgan, har doim esa nihoyatda did bilan kiyinishi bilan tanilgan edi.jasur, sadoqatli va saxovatli bo‘lishi bilan birga, chiroyli tashqi ko‘rinishga ega va mohir chavandoz edi. Vatani uchun ko‘rsatgan jasorati va xizmatlari evaziga berilgan ko‘plab medallar va ordenlari bo‘lib, ular tantanali harbiy kiyim kiyganida ko‘kragini to‘liq qoplab turardi. Oilasining boshqa a’zolari singari u ham musiqa sohasida qobiliyatli edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda Usmon Fuad „Hürriyet“ gazetasi muxbiri [[Doğan Uluç]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijning Monparnas hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish lavabosi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperiya oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim o‘ylabdi, ahvol shu darajaga yetishini? Kim o‘ylabdi, Tripolidagi Usmoniylar armiyasining sobiq qo‘mondoni, general shahzoda Osman Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni to‘lay olmagani uchun haydab chiqariladi, deb? Endi biz ajdodlarimiz kurashib, hukmronlik qilgan o‘sha yurtga qadam ham qo‘ya olmaymiz, u yurt biz uchun juda ko‘p achchiq-shirin xotiralarni saqlab qolgan. Bizga shunday munosabat ko‘rsatilishi adolatlimi? Usmoniylar oilasining o‘z vatanidan uzoqda, begona yurtlarda panoh topib kun kechirishi qanchalik sharmandalik. Ba’zilarimiz qashshoqlik va nochorlikni ko‘tara olmay o‘z joniga qasd qilgan. Ba’zilarimiz esa so‘nggi nafasida “Oh, Turkiya! Turkiya!” deb pichirlab vafot etgan. Chet ellarda tug‘ilgan farzandlarimiz esa xorij maktablarida o‘qib, turk tilini ham, tariximizni ham, dinimizni ham bilmay ulg‘aymoqda, go‘yo ular begona insonlardek. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimni chop eting. Tagiga esa faqat “Usmon Fuad” deb yozing, boshqa hech narsa emas. Balki kimdir meni eslab qolar"<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * [[Usmoniylar uyi ordeni]]<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]|1895-yil|24-fevral|1973-yil|19-may}} {{S-bef|before=[[Shahzoda Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Osmanoğlu oilasi]] boshligʻi|years=1954-yil 4-iyun – 1973-yil 19-may}} {{S-aft|after=[[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Usmoniylar armiyasi generallari]] osery1sxyxlbga9xlxdjr89sd9celit 5997715 5997708 2026-04-17T07:20:00Z Oblakulova 111326 /* Shaxsiy hayoti */ 5997715 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevralda tug'ilgan — 1973-yil 22-mayda vafot etgan), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]ning 39-boshligʻi. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim bo'lgan{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Usmon Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasida yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. U Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga [[Ruslar|ruslarga]] qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasi Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib, muvaffaqiyat qozonish ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, Usmon Fuad 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim bo'lgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi yillari == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbul hukumatiga qarshi chiqib, siyosiy vaziyat keskinlashgan paytda Usmon Fuad rafiqasi bilan [[Rim]]ga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng u Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgun qilingach, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingan paytda u [[Karlovy Vary]]da edi. U yerda Usmon harbiy kuryer orqali [[Birinchi jahon urushi]] davrida Usmoniylar kampaniyalarida birga qatnashgan sobiq doʻsti va safdoshi [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]]dan xat oldi. Xatda Mustafo Kamol shunday degan edi: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperiya oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad [[Vashington]]dagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali unga javob yuborib: „Agar Mustafo Kamol posho istasa, men Onado'liga kelaman“, deb javob qaytardi, biroq bu xatiga hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻngra Usmon Fuad [[Misr]]ning [[Qohira]] shahriga, undan keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va harbiy taktika ustasi sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida Usmon Fuad u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahrida yashagan. Uning Liviya xalqining sadoqatini qozonganini hisobga olgan holda, inglizlar unga o‘z armiyasida polkovnik unvonini berish va agar u yerda nemislarga qarshi maxsus harbiy operatsiyalarini olib borishga rozi bo‘lsa, unga to‘liq vakolatlar taqdim etishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, bu taklifni rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmoniylar sulolasi boshligʻiga aylanganida Usmon Fuad [[Nice]]da oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]], kelini [[Sabiha Sulton]], sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho va Usmon Fuadning o'zi qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] qizi [[Seniha Sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabristonga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Faruk va Usmon Fuadga Usmoniylar oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan ''Jefferson Cohn & Ranz'' kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya o‘rtasidagi muzokaralar uzoq va mashaqqatli kechdi va oxir-oqibat tahdid darajasigacha yetdi. Oxir-oqibat ular to‘lovni olishga muvaffaq bo‘ldi. Shundan soʻng Seniha Sulton [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi [[Sulaymoniya takyasi]] qabristoniga 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima xonim jiyani [[Niloufer|Nilufar]]ning Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Alixon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Muazzam Jah]]ga turmushga chiqishida muhim rol oʻynadi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng Haydarobod nizomi unga oyiga 25 000 funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi. Er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh Sulton (Shahzoda Umar Farukning qizi)|Neslishoh Sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Shahzoda Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmoniylar oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi. U hayot lazzatlaridan bahramand bo‘lishni yoqtirishi hamda hayotga muhabbati bilan tanilgan edi. Yosh Usmoniylar imperiyasi xonadoni shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli shaxs boʻlgan. Istanbulda uni koʻpincha tomi ochiq [[Mercedes-Benz]] mashinasini haydab yurganini koʻrishgan, har doim nihoyatda did bilan kiyinishi bilan tanilgan edi. Jasur, sadoqatli va saxovatli bo‘lishi bilan birga, Usmon chiroyli tashqi ko‘rinishga ega va mohir chavandoz bo'lgan. Vatani uchun ko‘rsatgan jasorati va xizmatlari evaziga berilgan ko‘plab medallar va ordenlari bo‘lib, ular tantanali harbiy kiyim kiyganida ko‘kragini to‘liq qoplab turardi. Oilasining boshqa a’zolari singari u ham musiqa sohasida qobiliyatli edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda Usmon Fuad „''Hürriyet''“ gazetasi muxbiri [[Doğan Uluç]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijning Monparnas hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish lavabosi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperiya oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: “Kim o‘ylabdi, ahvol shu darajaga yetishini? Kim o‘ylabdi, Tripolidagi Usmoniylar armiyasining sobiq qo‘mondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni to‘lay olmagani uchun haydab chiqariladi, deb? Endi biz ajdodlarimiz kurashib, hukmronlik qilgan o‘sha yurtga qadam ham qo‘ya olmaymiz, u yurt biz uchun juda ko‘p achchiq-shirin xotiralarni saqlab qolgan. Bizga shunday munosabat ko‘rsatilishi adolatdanmi? Usmoniylar oilasining o‘z vatanidan uzoqda, begona yurtlarda panoh topib kun kechirishi qanchalik sharmandalik. Ba’zilarimiz qashshoqlik va nochorlikni ko‘tara olmay o‘z joniga qasd qilgan. Ba’zilarimiz esa so‘nggi nafasida “Oh, Turkiya! Turkiya!” deb pichirlab vafot etgan. Chet ellarda tug‘ilgan farzandlarimiz esa xorij maktablarida o‘qib, turk tilini ham, tariximizni ham, dinimizni ham bilmay ulg‘aymoqda, go‘yo ular begona insonlardek. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimni chop eting. Tagiga esa faqat “Usmon Fuad” deb yozing, boshqa hech narsa emas. Balki kimdir meni eslab qolar”<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * Usmoniylar uyi ordeni<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]|1895-yil|24-fevral|1973-yil|19-may}} {{S-bef|before=[[Shahzoda Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Osmanoğlu oilasi]] boshligʻi|years=1954-yil 4-iyun – 1973-yil 19-may}} {{S-aft|after=[[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Usmoniylar armiyasi generallari]] thraku9ybdlvee0ystz540fos0piqu2 5997716 5997715 2026-04-17T07:20:15Z Oblakulova 111326 5997716 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevralda tugʻilgan — 1973-yil 22-mayda vafot etgan), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]ning 39-boshligʻi. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim boʻlgan{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Usmon Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasida yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. U Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga [[Ruslar|ruslarga]] qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasi Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib, muvaffaqiyat qozonish ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, Usmon Fuad 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim boʻlgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi yillari == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbul hukumatiga qarshi chiqib, siyosiy vaziyat keskinlashgan paytda Usmon Fuad rafiqasi bilan [[Rim]]ga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng u Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgun qilingach, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingan paytda u [[Karlovy Vary]]da edi. U yerda Usmon harbiy kuryer orqali [[Birinchi jahon urushi]] davrida Usmoniylar kampaniyalarida birga qatnashgan sobiq doʻsti va safdoshi [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]]dan xat oldi. Xatda Mustafo Kamol shunday degan edi: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperiya oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad [[Vashington]]dagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali unga javob yuborib: „Agar Mustafo Kamol posho istasa, men Onadoʻliga kelaman“, deb javob qaytardi, biroq bu xatiga hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻngra Usmon Fuad [[Misr]]ning [[Qohira]] shahriga, undan keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va harbiy taktika ustasi sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida Usmon Fuad u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahrida yashagan. Uning Liviya xalqining sadoqatini qozonganini hisobga olgan holda, inglizlar unga oʻz armiyasida polkovnik unvonini berish va agar u yerda nemislarga qarshi maxsus harbiy operatsiyalarini olib borishga rozi boʻlsa, unga toʻliq vakolatlar taqdim etishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, bu taklifni rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmoniylar sulolasi boshligʻiga aylanganida Usmon Fuad [[Nice]]da oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]], kelini [[Sabiha Sulton]], sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho va Usmon Fuadning oʻzi qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] qizi [[Seniha Sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabristonga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Faruk va Usmon Fuadga Usmoniylar oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan ''Jefferson Cohn & Ranz'' kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va mashaqqatli kechdi va oxir-oqibat tahdid darajasigacha yetdi. Oxir-oqibat ular toʻlovni olishga muvaffaq boʻldi. Shundan soʻng Seniha Sulton [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi [[Sulaymoniya takyasi]] qabristoniga 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima xonim jiyani [[Niloufer|Nilufar]]ning Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Alixon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Muazzam Jah]]ga turmushga chiqishida muhim rol oʻynadi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng Haydarobod nizomi unga oyiga 25 000 funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi. Er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh Sulton (Shahzoda Umar Farukning qizi)|Neslishoh Sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Shahzoda Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmoniylar oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi. U hayot lazzatlaridan bahramand boʻlishni yoqtirishi hamda hayotga muhabbati bilan tanilgan edi. Yosh Usmoniylar imperiyasi xonadoni shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli shaxs boʻlgan. Istanbulda uni koʻpincha tomi ochiq [[Mercedes-Benz]] mashinasini haydab yurganini koʻrishgan, har doim nihoyatda did bilan kiyinishi bilan tanilgan edi. Jasur, sadoqatli va saxovatli boʻlishi bilan birga, Usmon chiroyli tashqi koʻrinishga ega va mohir chavandoz boʻlgan. Vatani uchun koʻrsatgan jasorati va xizmatlari evaziga berilgan koʻplab medallar va ordenlari boʻlib, ular tantanali harbiy kiyim kiyganida koʻkragini toʻliq qoplab turardi. Oilasining boshqa aʼzolari singari u ham musiqa sohasida qobiliyatli edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda Usmon Fuad „''Hürriyet''“ gazetasi muxbiri [[Doğan Uluç]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijning Monparnas hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish lavabosi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperiya oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: "Kim oʻylabdi, ahvol shu darajaga yetishini? Kim oʻylabdi, Tripolidagi Usmoniylar armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqariladi, deb? Endi biz ajdodlarimiz kurashib, hukmronlik qilgan oʻsha yurtga qadam ham qoʻya olmaymiz, u yurt biz uchun juda koʻp achchiq-shirin xotiralarni saqlab qolgan. Bizga shunday munosabat koʻrsatilishi adolatdanmi? Usmoniylar oilasining oʻz vatanidan uzoqda, begona yurtlarda panoh topib kun kechirishi qanchalik sharmandalik. Baʼzilarimiz qashshoqlik va nochorlikni koʻtara olmay oʻz joniga qasd qilgan. Baʼzilarimiz esa soʻnggi nafasida „Oh, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab vafot etgan. Chet ellarda tugʻilgan farzandlarimiz esa xorij maktablarida oʻqib, turk tilini ham, tariximizni ham, dinimizni ham bilmay ulgʻaymoqda, goʻyo ular begona insonlardek. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimni chop eting. Tagiga esa faqat „Usmon Fuad“ deb yozing, boshqa hech narsa emas. Balki kimdir meni eslab qolar"<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * Usmoniylar uyi ordeni<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]|1895-yil|24-fevral|1973-yil|19-may}} {{S-bef|before=[[Shahzoda Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Osmanoğlu oilasi]] boshligʻi|years=1954-yil 4-iyun – 1973-yil 19-may}} {{S-aft|after=[[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Usmoniylar armiyasi generallari]] bmk3xhlv23imob7exj3yn5kgyhntl3r 5997717 5997716 2026-04-17T07:20:38Z Oblakulova 111326 /* Keyingi yillari */ 5997717 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuod Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevralda tugʻilgan — 1973-yil 22-mayda vafot etgan), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]ning 39-boshligʻi. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim boʻlgan{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Usmon Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasida yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. U Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga [[Ruslar|ruslarga]] qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasi Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib, muvaffaqiyat qozonish ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, Usmon Fuad 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim boʻlgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi yillari == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbul hukumatiga qarshi chiqib, siyosiy vaziyat keskinlashgan paytda Usmon Fuad rafiqasi bilan [[Rim]]ga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng u Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgun qilingach, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingan paytda u [[Karlovy Vary]]da edi. U yerda Usmon harbiy kuryer orqali [[Birinchi jahon urushi]] davrida Usmoniylar kampaniyalarida birga qatnashgan sobiq doʻsti va safdoshi [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]]dan xat oldi. Xatda Mustafo Kamol shunday degan edi: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperiya oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad [[Vashington]]dagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali unga javob yuborib: „Agar Mustafo Kamol posho istasa, men Onadoʻliga kelaman“, deb javob qaytardi, biroq bu xatiga hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻngra Usmon Fuad [[Misr]]ning [[Qohira]] shahriga, undan keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va harbiy taktika ustasi sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida Usmon Fuad u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahrida yashagan. Uning Liviya xalqining sadoqatini qozonganini hisobga olgan holda, inglizlar unga oʻz armiyasida polkovnik unvonini berish va agar u yerda nemislarga qarshi maxsus harbiy operatsiyalarini olib borishga rozi boʻlsa, unga toʻliq vakolatlar taqdim etishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, bu taklifni rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmoniylar sulolasi boshligʻiga aylanganida Usmon Fuad [[Nice]]da oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]], kelini [[Sabiha Sulton]], sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho va Usmon Fuadning oʻzi qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] qizi [[Seniha Sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabristonga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Faruk va Usmon Fuadga Usmoniylar oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan ''Jefferson Cohn & Ranz'' kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va mashaqqatli kechdi va oxir-oqibat tahdid darajasigacha yetdi. Oxir-oqibat ular toʻlovni olishga muvaffaq boʻldi. Shundan soʻng Seniha Sulton [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi [[Sulaymoniya takyasi]] qabristoniga 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima xonim jiyani [[Niloufer|Nilufar]]ning Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Alixon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Muazzam Jah]]ga turmushga chiqishida muhim rol oʻynadi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng Haydarobod nizomi unga oyiga 25 000 funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi. Er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh Sulton (Shahzoda Umar Farukning qizi)|Neslishoh Sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Shahzoda Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmoniylar oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi. U hayot lazzatlaridan bahramand boʻlishni yoqtirishi hamda hayotga muhabbati bilan tanilgan edi. Yosh Usmoniylar imperiyasi xonadoni shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli shaxs boʻlgan. Istanbulda uni koʻpincha tomi ochiq [[Mercedes-Benz]] mashinasini haydab yurganini koʻrishgan, har doim nihoyatda did bilan kiyinishi bilan tanilgan edi. Jasur, sadoqatli va saxovatli boʻlishi bilan birga, Usmon chiroyli tashqi koʻrinishga ega va mohir chavandoz boʻlgan. Vatani uchun koʻrsatgan jasorati va xizmatlari evaziga berilgan koʻplab medallar va ordenlari boʻlib, ular tantanali harbiy kiyim kiyganida koʻkragini toʻliq qoplab turardi. Oilasining boshqa aʼzolari singari u ham musiqa sohasida qobiliyatli edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda Usmon Fuad „''Hürriyet''“ gazetasi muxbiri [[Doğan Uluç]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijning Monparnas hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish lavabosi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperiya oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: „Kim oʻylabdi, ahvol shu darajaga yetishini? Kim oʻylabdi, Tripolidagi Usmoniylar armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqariladi, deb? Endi biz ajdodlarimiz kurashib, hukmronlik qilgan oʻsha yurtga qadam ham qoʻya olmaymiz, u yurt biz uchun juda koʻp achchiq-shirin xotiralarni saqlab qolgan. Bizga shunday munosabat koʻrsatilishi adolatdanmi? Usmoniylar oilasining oʻz vatanidan uzoqda, begona yurtlarda panoh topib kun kechirishi qanchalik sharmandalik. Baʼzilarimiz qashshoqlik va nochorlikni koʻtara olmay oʻz joniga qasd qilgan. Baʼzilarimiz esa soʻnggi nafasida „Oh, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab vafot etgan. Chet ellarda tugʻilgan farzandlarimiz esa xorij maktablarida oʻqib, turk tilini ham, tariximizni ham, dinimizni ham bilmay ulgʻaymoqda, goʻyo ular begona insonlardek. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimni chop eting. Tagiga esa faqat „Usmon Fuad“ deb yozing, boshqa hech narsa emas. Balki kimdir meni eslab qolar“<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * Usmoniylar uyi ordeni<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]|1895-yil|24-fevral|1973-yil|19-may}} {{S-bef|before=[[Shahzoda Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Osmanoğlu oilasi]] boshligʻi|years=1954-yil 4-iyun – 1973-yil 19-may}} {{S-aft|after=[[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Usmoniylar armiyasi generallari]] ab33f0rxbwwjcg65sus5zkpmzl61tmk 5997718 5997717 2026-04-17T07:21:07Z Oblakulova 111326 5997718 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Usmon Fuod | tasvir = Osman-Fuad-Efendi-Tripoli.jpg | image_size = 200px | izoh = Shahzoda Usmon Fuad Usmoniylar harbiy formasida [[Liviya]]dagi Usmoniylar kuchlari bosh qoʻmondoni sifatida (Harbiy nishonlarini, jumladan, Gelibolu yulduzini taqqan holda) | tugʻilgan_saansi = 1895-yil 25-fevral | tugʻilgan_joyi = [[Çırağan saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1973|5|22|1895|2|25|df=y}} | vafot_joyi = [[Nice]], [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya]] | dafn_etilgan_joy = Bobigny qabristoni, [[Parij]] | succession = Osmanoğlu oilasi boshligʻi | reign = 1954-yil 4-iyun — 1973-yil 19-may | reign-type = Muddat | predecessor = [[Shahzoda Ahmad Nihod]] | successor = [[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]] | succession2 = Fenerbahçe S. K. prezidenti | reign2 = 1911–1913 | reign-type2 = Muddat | predecessor2 = Hakkı Saffet Tarı | successor2 = Mehmet Hulusi Bey<br />[[Hamit Husnu Kayacan]] | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | father = [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | mother = Jalefer xonim | spouse = {{Nikoh|Karima xonim|1920|1932|end=divorced}} | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1914–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = }} }} '''Shahzoda Usmon Fuad afandi'''<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref><ref name=BP>{{cite book |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |edition=2 |title=Burke's Royal Families of the World |page=247 }}</ref> ({{Lang-ota|عثمان فواد}}; 1895-yil 25-fevralda tugʻilgan — 1973-yil 22-mayda vafot etgan), shuningdek, '''Usmon Füad Osmanoğlu''' deb ataluvchi [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] shahzodasi, [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]]ning oʻgʻli, 1876-yilda qisqa muddat hukmronlik qilgan sulton [[Murod V|Murod V ning]] nabirasi. 1954-yildan 1973-yilgacha [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]ning 39-boshligʻi. == Yoshligi == Usmon Fuad 1895-yil 25-fevralda [[Çırağan saroyi]]da tugʻilgan. Uning otasi sulton [[Murod V]] va [[Reftarıdil Kadın]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], onasi esa Jalefer xonim boʻlgan{{Sfn|Brookes|2010|p=281}}. U bolaligini Çırağan saroyida oʻtkazgan, chunki uning oilasi oʻsha paytda bu saroyda majburan ushlab turilar edi. 1876-yilda sulton Murod taxtdan agʻdarilib, uning oʻrniga ukasi [[Abdulhamid II]] hokimiyatga kelgan va Çırağan saroyi uning bobosi sulton Murod uchun majburiy yashash joyi vazifasini oʻtagan. Sobiq sultonga qoʻyilgan cheklovlar uning butun oilasiga ham tatbiq etilgan va 1904-yilda Murodning vafotiga qadar bekor qilinmagan. Bobosining vafotidan soʻng Usmon Fuad saroydagi majburiy hayot tarzidan ozod boʻlgan va bir necha yil Feneryoludagi otasining villasida yashagan. Soʻngra sulton Murodning uchinchi xotini, oʻgay buvisi [[Şayan Kadın]] bilan yashash uchun Çırağan saroyiga qaytgan<ref>{{cite book | last1=Vâsıb | first1=Ali | last2=Osmanoğlu | first2=Osman Selaheddin | title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim | publisher=YKY | series=Yapı Kredi Yayınları | year=2004 | isbn=978-975-08-0878-4 | pages=33, 63}}</ref>. 1911–1913-yillarda u Fenerbahçe S.K prezidenti boʻlgan<ref name="Fenerbahçe Spor Kulübü">{{cite web | title=OUR PRESIDENTS | website=Fenerbahçe Spor Kulübü | url=https://www.fenerbahce.org/club/our-president | access-date=2022-02-04}}</ref>. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyat va taʼlimi === [[File:Şehzade Selaheddin and his sons.jpg|thumb|Usmon Fuad (oʻngda) otasi Shahzoda Mehmed Salohiddin va akasi Shahzoda Ahmad Nihod bilan, 1906-yil]] 1911-yilda 16 yoshida Usmon Fuad [[Italiya-Turkiya urushi]]da jang qilish uchun koʻngilli ravishda [[Tripolitaniya]]ga bordi. Shahzoda Sirenek operatsiyasida qatnashib, u yerda [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]] bilan uchrashdi. Qaytganidan soʻng [[Usmoniylar harbiy kolleji]]ga qabul qilindi. Bu yerda oʻqib yurgan paytida 3 oyga [[Karlovy Vary]]ga bordi. Shuningdek, [[Yevropa]] boʻylab sayohat qildi. U 1914-yilda harbiy kollejni bitirib, kichik leytenant unvonini oldi. Oʻsha yilning oʻzida leytenant, 1916-yilda esa kapitan unvoniga koʻtarildi<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Libya Çöllerinde Bir Osmanlı Şehzâdesi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=356&libya-%C3%A7%C3%B6llerinde-bir-osmanli-%C5%9Fehz%C3%A2desi|date=21 September 2011|access-date=4 February 2022}}</ref>. 1914-yilda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] va [[Shahzoda Salim Sulaymon]]ning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Abdulhalim]] bilan birga Kayzer [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II ning]] mehmoni sifatida [[Potsdam harbiy akademiyasi]]ga yuborildi. Keyinroq ularga [[Abdulmajid II|Abdulmajid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]] ham qoʻshildi. Kayzer bu toʻrt shahzodani Leyb-gvardiya gussarlar polki tarkibiga qabul qildi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=144}}. Potsdam harbiy akademiyasini bitirgach, Usmon Fuad [[Birinchi Jahon urushi]] davrida turli frontlarda, jumladan, Galisiya, Sinay va [[Tripolitaniya]] frontlarida xizmat qildi. U Sinay frontida yuz bergan baxtsiz hodisada yaralandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. 1916-yil 29-iyulda u sulton [[Mehmed V|Mehmed V ning]] adyutanti etib tayinlandi hamda tantanali ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari boʻldi. 1917-yil 4-yanvarda<ref name="ekinci"/> Usmon Fuad [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]] bilan birga askarlarning ruhiyatini koʻtarish maqsadida qoʻshinlarni ziyorat qildi. Ikki yosh shahzoda [[Avstriya]] qoʻshinlari bilan birga [[Ruslar|ruslarga]] qarshi jang qilish uchun Galisiyaga yuborilgan [[XV korpus (Usmoniylar imperiyasi)|XV korpus]]ni koʻrib keldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 22-aprelda Usmon Fuad [[Uchinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Uchinchi armiya]] tarkibidagi Ikkinchi Kavkaz otliq diviziyasiga biriktirildi. Biroq bu vazifa bekor qilinib, 1917-yil 29-aprelda u [[Iordaniya]]dagi [[Oltinchi armiya (Usmoniylar imperiyasi)|Oltinchi armiya]] va Uchinchi otliq diviziyasi qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. 1917-yil sentyabrda Usmon Fuad [[Bolgariya]]ga qirolichasi Eleonore Reussning dafn marosimida qatnashish uchun yuborildi. U yerda Prussiya shahzodasi Avgust Vilgelm va Archduke Maximilian bilan uchrashdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1917-yil 24-oktyabrda u imperator [[Karl I|Karl I ga]] [[Usmoniylar uyi ordeni]]ni topshirish uchun [[Vena]] shahriga bordi<ref name="ekinci"/>. === Afrika korpusi bosh qoʻmondoni === [[File:Osman Fuad Efendi - Berlin.jpg|thumb|right|Usmon Fuad [[Berlin]]da, 1915-yil]] 1918-yil aprelida u Afrika korpusi bosh qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Uni nemis suv osti kemasida [[Tripolitaniya]]ga yuborib, italiyaliklarga qarshi mahalliy qarshilikni uyushtirish rejalashtirilgan edi. Biroq uning bu lavozimga tayinlanishining sababi uning harbiy mahoratidan koʻra hukumatning bu orqali mahalliy sadoqatni sulola tomoniga ogʻdirish urinishiga borib taqalardi. [[Anvar Posho|Anvar posho]] yosh shahzodaning qoʻmondonlik tajribasi kamligini inobatga olib, oʻzining ishonchli odami podpolkovnik Nafiz beyni Usmon Fuadning shtab boshligʻi etib tayinlashga alohida eʼtibor qaratdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. Shahzodaning kelishi [[Liviya]]da italyan bosqiniga qarshilik koʻrsatishda mahalliy qabila yetakchilarining sadoqatini kuchaytirdi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}{{Sfn|Kayali|2021|p=52}}. Shahzoda, shuningdek, u yerdagi sharoitlarni koʻzdan kechirish uchun [[Tunis]]–Liviya chegarasiga tekshiruv safarini amalga oshirdi. Italiyaliklar esa bu yangi vaziyatdan norozi boʻlib, Tripolitaniyaga hujumlarni yangiladi. Usmon Fuad bu hujumlarga harbiy yoʻl bilan qarshi turishga ham, mahalliy sardorlar oʻrtasidagi adovatlarni tugatib, muvaffaqiyat qozonish ehtimolini oshirishga ham urindi, biroq bu harakatlar katta natija bermadi. Urush oxirida Usmoniylar imperiyasi [[Mondros shartnomasi|Mudros sulhi]]ni imzolaganida shahzoda hanuz Tripolitaniyada edi. Unga italiyaliklarga taslim boʻlish buyurildi, biroq u fransuzlar uni bevosita [[Istanbul]]ga joʻnatadi degan umidda fransuzlarga taslim boʻlishni afzal bildi. Ammo fransuz qoʻshinlari shahzodani Tunis–Liviya chegarasida qabul qilgach, italiyaliklarga topshirdi. Italiyaliklar esa shahzodani 3 oy davomida [[Iskiya oroli]]da asir tutib, 1919-yil sentyabrda Istanbulga qaytardi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=147}}. === Keyingi faoliyati === 1919-yil 7-oktyabrda Istanbulga qaytgach, Usmon Fuad 1919-yil 11-noyabrda mayor unvoni bilan Istanbul markaziy qoʻmondonligiga tayinlandi<ref name="ekinci"/>. == Shaxsiy hayoti == Usmon Fuadning yagona rafiqasi Nebile Karima xonim boʻlgan<ref>{{cite book | last1=Hassan | first1=H. | last2=Fernea | first2=R. | title=In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952 | publisher=American University in Cairo Press | series=American University in Cairo Press Series | year=2000 | isbn=978-977-424-554-1 | page=58}}</ref>. Karima xonim 1898-yil 15-martda tugʻilgan<ref name="adra">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|year=2005|page=20}}</ref>. U Misr xedivi [[Abbos Hilmi posho]]ning nabirasi edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik">{{cite journal | last=Kırpık | first=Cevdet | title=Şehzade Evliliklerinde Değişim | journal=OTAM | issue=26 | pages = 165–192 | url=https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/5026f280-8103-424e-ae49-04eb5f152a83/sehzade-evliliklerinde-degisim | language=tr | year = 2011}}</ref>. Ular 1920-yil 2-fevralda Çırağan saroyida turmush qurishdi<ref name="ekinci"/>. Nikoh marosimida qatnashganlar orasida [[Turkiya]]ning boʻlajak prezidenti [[İsmet İnönü]] ham bor edi<ref name="ekinci"/>. Bir yil avval uning opasi Nebile Emine xonim sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ning]] oʻgʻli [[Shahzoda Abdurrahim Hayriy]]ga turmushga chiqqan edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=145}}<ref name="kirpik"/>. Ularning farzandi boʻlmadi{{Sfn|Brookes|2010|p=281}} va 1932-yilda ajrashishdi. Karima xonim 1971-yil 28-martda vafot etdi<ref name="adra"/>. == Keyingi yillari == 1921-yilda [[Anqara harakati]] Istanbul hukumatiga qarshi chiqib, siyosiy vaziyat keskinlashgan paytda Usmon Fuad rafiqasi bilan [[Rim]]ga ketdi. 1922-yil 28-martda u chet eldagi sulola aʼzolari bilan birga mamlakatga qaytishi haqida ogohlantirildi, shundan soʻng u Istanbulga qaytdi. Biroq sulton [[Mehmed VI]] 1922-yil noyabrda surgun qilingach, Usmon Fuad yana Rimga joʻnadi. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingan paytda u [[Karlovy Vary]]da edi. U yerda Usmon harbiy kuryer orqali [[Birinchi jahon urushi]] davrida Usmoniylar kampaniyalarida birga qatnashgan sobiq doʻsti va safdoshi [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol Otaturk]]dan xat oldi. Xatda Mustafo Kamol shunday degan edi: „Juda afsusdaman. Siz uchun istisno qila olmayman va siz surgunda qolishingizga toʻgʻri keladi. Qonun imperiya oilasidagi hamma uchun bir xil“. Usmon Fuad [[Vashington]]dagi Turkiya elchisi Muxtor posho orqali unga javob yuborib: „Agar Mustafo Kamol posho istasa, men Onadoʻliga kelaman“, deb javob qaytardi, biroq bu xatiga hech qachon javob olmadi<ref name="ekinci"/>. Soʻngra Usmon Fuad [[Misr]]ning [[Qohira]] shahriga, undan keyin esa [[Fransiya]]ga bordi. Usmon Fuadning askar va harbiy taktika ustasi sifatidagi obroʻsi hamda mahorati yuqori baholangan. [[Marshal]] [[Ervin Rommel]] [[Liviya]]da boʻlganida Usmon Fuad u yerda amalga oshirgan amaliyotlarni oʻrgangan va keyinchalik bu taktikalarni oʻzining choʻl urushida qoʻllagan. [[Ikkinchi Jahon urushi]] davrida Usmon Fuad britaniyaliklar bosqini ostidagi [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahrida yashagan. Uning Liviya xalqining sadoqatini qozonganini hisobga olgan holda, inglizlar unga oʻz armiyasida polkovnik unvonini berish va agar u yerda nemislarga qarshi maxsus harbiy operatsiyalarini olib borishga rozi boʻlsa, unga toʻliq vakolatlar taqdim etishni taklif qilishdi. Biroq u avvalgi qurolbardoshlariga qarshi jang qilishni istamasligini aytib, bu taklifni rad etdi<ref name="ekinci"/>. 1926-yilda sulton Mehmed VI vafot etgach, [[Abdulmajid II]] Usmoniylar sulolasi boshligʻiga aylanganida Usmon Fuad [[Nice]]da oilaviy kengash oʻtkazdi. Unda uning oʻgʻli [[Shahzoda Umar Faruk]], kelini [[Sabiha Sulton]], sulton Mehmed VI hukmronligi davrida turli hukumatlarda vazir boʻlib ishlagan Damad Sharif posho va Usmon Fuadning oʻzi qatnashdi. Kengashning maqsadi oilaviy masalalar boʻyicha qaror qabul qilish edi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=138}}. 1931-yilda sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] qizi [[Seniha Sulton]] vafot etgach, Abdulmajid II amakivachchasini umumiy qabristonga dafn etish fikriga chiday olmadi. Shu bois u oʻgʻli Umar Faruk va Usmon Fuadga Usmoniylar oilasi mulklarini ularning nomidan qaytarib olish uchun rasmiy tayinlangan ''Jefferson Cohn & Ranz'' kompaniyasidan dafn xarajatlari uchun pul soʻrashni topshirdi. Shahzodalar bilan kompaniya oʻrtasidagi muzokaralar uzoq va mashaqqatli kechdi va oxir-oqibat tahdid darajasigacha yetdi. Oxir-oqibat ular toʻlovni olishga muvaffaq boʻldi. Shundan soʻng Seniha Sulton [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi [[Sulaymoniya takyasi]] qabristoniga 1924-yildan keyin vafot etgan boshqa oila aʼzolari yoniga dafn qilindi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=123}}. 1931-yilda u va rafiqasi Karima xonim jiyani [[Niloufer|Nilufar]]ning Haydarobodning soʻnggi nizomi [[Mir Usmon Alixon]]ning ikkinchi oʻgʻli [[Muazzam Jah]]ga turmushga chiqishida muhim rol oʻynadi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=125}}. Nikohdan soʻng Haydarobod nizomi unga oyiga 25 000 funt miqdorida maosh belgiladi. Shahzoda bu mablagʻni 1952-yilgacha muntazam olib turdi. Er-xotin ajrashgach, toʻlovlar darhol toʻxtatildi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=127}}. 1940-yilda u [[Neslishoh Sulton (Shahzoda Umar Farukning qizi)|Neslishoh Sulton]] va Misr shahzodasi [[Muhammad Abdel Moneim]]ning toʻyida qatnashdi{{Sfn|Bardakçı|2017|p=170}}. 1954-yil 4-iyunda akasi [[Shahzoda Ahmad Nihod]] vafot etgach, Usmon Fuad Usmoniylar oilasi boshligʻi lavozimini egalladi. Akasidan farqli ravishda Usmon Fuad nihoyatda zamonaviy turmush tarzini tanladi. U hayot lazzatlaridan bahramand boʻlishni yoqtirishi hamda hayotga muhabbati bilan tanilgan edi. Yosh Usmoniylar imperiyasi xonadoni shahzodasi sifatida u mashhur va sevimli shaxs boʻlgan. Istanbulda uni koʻpincha tomi ochiq [[Mercedes-Benz]] mashinasini haydab yurganini koʻrishgan, har doim nihoyatda did bilan kiyinishi bilan tanilgan edi. Jasur, sadoqatli va saxovatli boʻlishi bilan birga, Usmon chiroyli tashqi koʻrinishga ega va mohir chavandoz boʻlgan. Vatani uchun koʻrsatgan jasorati va xizmatlari evaziga berilgan koʻplab medallar va ordenlari boʻlib, ular tantanali harbiy kiyim kiyganida koʻkragini toʻliq qoplab turardi. Oilasining boshqa aʼzolari singari u ham musiqa sohasida qobiliyatli edi<ref name="ekinci"/>. 1970-yilda Usmon Fuad „''Hürriyet''“ gazetasi muxbiri [[Doğan Uluç]]ga intervyu berdi. Oʻsha paytda Usmon Fuad Parijning Monparnas hududida joylashgan Royal Bretagne mehmonxonasining 6-xonasida yashar edi. Bu xonada faqat karavot, yorilgan yuvinish lavabosi va ikkita stul bor edi. Uning surgunda imperiya oilasi aʼzolari kechirayotgan hayot haqidagi tasviri juda taʼsirli va larzali edi: „Kim oʻylabdi, ahvol shu darajaga yetishini? Kim oʻylabdi, Tripolidagi Usmoniylar armiyasining sobiq qoʻmondoni, general shahzoda Usmon Fuad bir kuni Parijdagi uchinchi darajali mehmonxonadan hisobni toʻlay olmagani uchun haydab chiqariladi, deb? Endi biz ajdodlarimiz kurashib, hukmronlik qilgan oʻsha yurtga qadam ham qoʻya olmaymiz, u yurt biz uchun juda koʻp achchiq-shirin xotiralarni saqlab qolgan. Bizga shunday munosabat koʻrsatilishi adolatdanmi? Usmoniylar oilasining oʻz vatanidan uzoqda, begona yurtlarda panoh topib kun kechirishi qanchalik sharmandalik. Baʼzilarimiz qashshoqlik va nochorlikni koʻtara olmay oʻz joniga qasd qilgan. Baʼzilarimiz esa soʻnggi nafasida „Oh, Turkiya! Turkiya!“ deb pichirlab vafot etgan. Chet ellarda tugʻilgan farzandlarimiz esa xorij maktablarida oʻqib, turk tilini ham, tariximizni ham, dinimizni ham bilmay ulgʻaymoqda, goʻyo ular begona insonlardek. Sizdan iltimosim shuki, men bu dunyoni tark etganimda gazetangizda suratimni chop eting. Tagiga esa faqat „Usmon Fuad“ deb yozing, boshqa hech narsa emas. Balki kimdir meni eslab qolar“<ref name="ekinci"/>. == Vafoti == Shahzoda Usmon Fuad 1973-yil 22-mayda [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahrida vafot etdi va [[Parij]]dagi Bobigny qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. == Unvon va mukofotlari == ;Usmonli mukofotlari * Usmoniylar uyi ordeni<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * 1-darajali Majidiya ordeni<ref name="salname"/> * Liakat urushi oltin medali<ref name="salname"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="salname"/> * Gelibolu yulduzi<ref name="salname"/> * Liakat urushi kumush medali<ref name="salname"/> * Dengiz floti oltin medali<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ==== Harbiy unvonlari va armiya lavozimlariga tayinlovlari ==== * Usmoniylar armiyasi kichik leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi leytenanti, 1914-yil * Usmoniylar armiyasi kapitani, 1916-yil * Usmoniylar armiyasi Afrika korpusi bosh qoʻmondoni, 1918-yil aprel * Usmoniylar armiyasi mayori, 1919-yil noyabr ==== Boshqa lavozimlari ==== * Sultonning adyutanti, 1916-yil 29-iyul * ''Maiyyet-i-Seniyye'' otliq eskadroni qoʻmondonining oʻrinbosari, 1916-yil == Nasabnoma == {{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center | boxstyle_1=background-color: #fcc; | boxstyle_2=background-color: #fb9; | boxstyle_3=background-color: #ffc; | boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Usmon Fuad''' | 2 = 2. [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]] | 3 = 3. Jalefer xonim | 4 = 4. [[Murod V]] | 5 = 5. [[Reftarıdil Kadın]] | 8 = 8. [[Abdulmajid I]] | 9 = 9. [[Shevkefza xotun]] }} == Yana qarang == * [[Usmonlilar sulolasi|Sobiq Usmonli taxtiga vorislik tartibi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Murat|last=Bardakçı|title=Neslishah: The Last Ottoman Princess|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-9-774-16837-6}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|date=January 1, 2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi| last1=Glencross | first1=M. | last2=Rowbotham | first2=J. | title=Monarchies and the Great War | publisher=Springer International Publishing | series=Palgrave Studies in Modern Monarchy | year=2018 | isbn=978-3-319-89515-4}} * {{Kitob manbasi| last=Kayali | first=H. | title=Imperial Resilience: The Great War's End, Ottoman Longevity, and Incidental Nations | publisher=University of California Press | year=2021 | isbn=978-0-520-34369-6}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy sayti | url = https://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasi shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara daraxti], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Retrieved 2011-02-28. * Hamit Pehlivanlı,[http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=295 "Teşkilat-ı Mahsusa Kuzey Afrika'da (1914–1918)"], ''Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'', Sayı 47, Cilt: XVI, Temmuz 2000. {{In lang|tr}} {{Start box}} {{S-hou|[[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar imperiyasi xonadoni]]|1895-yil|24-fevral|1973-yil|19-may}} {{S-bef|before=[[Shahzoda Ahmad Nihod]]|rows=1}} {{S-ttl|title=[[Osmanoğlu oilasi]] boshligʻi|years=1954-yil 4-iyun – 1973-yil 19-may}} {{S-aft|after=[[Shahzoda Mehmed Abdulaziz]]|rows=1}} {{S-end}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Fuad, Osman}} [[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Usmoniylar armiyasi generallari]] r1ki1aonh87wz4zp7wjjvuarjdt5jqh 0 1365956 5997690 2026-04-17T06:42:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997690 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea zimini | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea zimini''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Turkmaniston]] va [[Eron]]da uchraydi<ref name="Kolomiets1966">{{cite journal |last1=Kolomiets |first1=N.G. |title=Parasitic Diptera of subfam. Dexiinae (Dipt. Larvaevoridae). Genera Phorostoma and Billaea in the fauna of the USSR |journal=Novye i Maloizvestnye Vidy Fauny Sibiri |date=1966 |volume=1966 |pages=57–104}}</ref><ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737485}} [[Category:Billaea|zimini]] {{dexiinae-stub}} 7y8igwneva6kkemk5yephpb7y18o8os 0 1365957 5997691 2026-04-17T06:49:04Z Panpanchik 72616 „{{Infobox writer | image = Кравченко Уляна.jpg | native_name_lang = uk | native_name = Уляна Кравченко | caption = 1893-yildagi surati | birth_name = Yuliya Mariya Schneider-Niementovska | birth_date = {{birth date|1860|04|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1947|03|31|1860|04|18|df=y}} | language = [[Ukrain tili|Ukraincha]] | occupation = {{hlist|yozuv...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997691 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = Кравченко Уляна.jpg | native_name_lang = uk | native_name = Уляна Кравченко | caption = 1893-yildagi surati | birth_name = Yuliya Mariya Schneider-Niementovska | birth_date = {{birth date|1860|04|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1947|03|31|1860|04|18|df=y}} | language = [[Ukrain tili|Ukraincha]] | occupation = {{hlist|[[yozuvchi]]|[[shoir]]}} | nationality = [[Nemislar|Nemis]], [[Ukrainlar|Ukrain]] | citizenship = [[Avstriya-Vengriya]], keyinroq Polsha Respublikasi }} '''Yuliya Mariya Schneider-Niementovska''', '''Ulyana Kravchenko''' taxallusi bilan tanilgan (1860-yil 18-aprel — 1947-yil 31-mart) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi<ref name="ieu" /> va oʻz sheʼrlar toʻplamini nashr ettirgan birinchi Gʻarbiy ukrainalik ayol edi<ref name="chomiak">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YXD7dyRUkKkC&pg=PA104 |title=Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939 |pages=104–05 |first=Martha |last=Bohachevsky-Chomiak |year=1988 |isbn=0920862578}}</ref>. == Hayoti == Ulyana Kravchenko [[Nikolaev (Lvov viloyati)|Mykolayiv]]da tugʻilgan, hozirda u [[Lvov viloyati]]ning [[Striy tumani]] tarkibiga kiradi. U bolaligini [[Lvov]]da oʻtkazgan va oʻqituvchilar seminariyasida tahsil olgan. Otasi tuman idorasida ishlagan Yulian Schneider, onasi esa Yuliya Lopushanska edi<ref name=":0">{{Cite web |last=Fesnak |first=Anna |title=Krawczenko Ulana |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko2.pdf |website=Tekstowa kartoteka osobowa przemyślan}}</ref>. Ulyana Kravchenko ilk sheʼriy ishlarini polyak va ukrain tillarida oʻzining ustozi {{Tillararo havola|Antonina Maxchinska|pl}} rahbarligida amalga oshirgan{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. Seminarni tugatgach, Ulyana Kravchenko Bobrka shahrida oʻqituvchilik faoliyatini boshlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. Uning ilk nashr etilgan asari ''Zoriya'' jurnalida chiqqan hikoya edi. Ulyana Kravchenko [[Galitsiya]]dagi ukrain ayollar harakatida faol ishtirok etgan. Ayollar ozodligi uning sheʼriyatidagi asosiy mavzulardan biri boʻlib, u ayollar harakatining yetakchisi sifatida qaralgan. U, shuningdek, Galitsiyadagi ilk ayol oʻqituvchilardan biri edi<ref name="ieu" /><ref name="chomiak" />. 1885-yilda [[Ivan Franko]]ning saʼy-harakatlari bilan u Lvovda ishga joylashadi, biroq oʻsha yilning oʻzida sotsialistik gʻoyalarni targʻib qilgani uchun ishdan boʻshatiladi. Shundan soʻng 1900-yilgacha Galitsiyaning turli qishloqlarida oʻqituvchi boʻlib ishlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. 1920-yilda Ulyana Kravchenko nafaqadagi oʻqituvchi sifatida doimiy yashash uchun Przemislga koʻchib oʻtadi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. 1941-yilda u [[Sovet yozuvchilari ittifoqi]]da ijodiy faoliyat bilan, shuningdek Przemisl shahar milliy kengashi aʼzosi sifatida ijtimoiy ishlar bilan shugʻullana boshlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. == Shaxsiy hayoti == 1886-yil 22-noyabrda u Dolishnya Lujok qishlogʻi maktabi mudiri Yan Ambrojiy Nyementovskiyga turmushga chiqdi. Ularning uch farzandi boʻlgan: oʻgʻli Jerzy va qizlari Teodora hamda Yuliya<ref name=":0" />. [[Jerzy Niementowski|Jerzy]] polyak tilida ijod qilgan rassom va shoir boʻlib, 1918-yil 28-noyabrda polyak militsiyasini tashkil etish jarayonida, [[Polsha-Ukraina urushi|polyak-ukrain urushi]] davrida, 29 yoshida ukrainlar tomonidan [[Yavoriv]]da oʻldirilgan{{Sfn|Shubert|2012|p=194}}. == Vafoti == Ulyana Kravchenko [[Przemisl]] shahrida 86 yoshida vafot etgan<ref name="ieu">{{cite encyclopedia |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CR%5CKravchenkoUliana.htm |title=Kravchenko, Uliana |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Ukraine}}</ref>. == Tanlangan asarlari == Manba:<ref name=ieu/>. * ''Prima vera'', sheʼrlar (1885) * ''Na novyi shliakh'' („Yangi yoʻl sari“), sheʼrlar (1891) * ''Prolisky'' („Oqqand gullari“), bolalar sheʼrlari (1921) * ''V dorohu'' („Yoʻlga chiqibmiz“), bolalar sheʼrlari (1921) * ''Lebedina pisnia'' („Oʻlim oldi qoʻshigʻi“), bolalar sheʼrlari (1924) * ''V zhitti ie shchos’'' („Hayotda nimadir bor“), sheʼrlar (1929) * ''Dlia neï—vse!'' sheʼrlar (1931) * ''Shelesti nam barvinochku'' („Biz uchun shitirla, zirkchagul“), bolalar sheʼrlari (1932) * ''Moï tsvity'' („Mening gullarim“), nasriy toʻplam (1933) * ''Zamistʼ avtobiohrafiï'' („Avtobiografiya oʻrniga“), xotiralar (1934) * ''Spohadi uchitel’ki'' („Oʻqituvchi xotiralari“), xotiralar (1935) * ''Vybrani poeziï'' („Tanlangan sheʼrlar“), sheʼrlar (1941) * ''Xrizantemi'' („Xrizantemalar“), avtobiografik qissa (1961) == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Cite journal |last=Pacykowski |first=Józef |date=1969 |title=Ulana Krawczenko w 22 rocznicę śmierci |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko1.pdf |journal=Profile |volume=3 |pages=22-24}} * {{Cite book |last=Schubert |first=Jan |title=Inspekcja grobów żołnierskich w Przemyślu. Powstanie i działalność w Galicji Środkowej 1915–1918 |year=2012 |location=Kraków |language=pl}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kravchenko, Ulyana}} ivpvq3s09jkrbjrmmhwbpa17d16ne4e 5997692 5997691 2026-04-17T06:49:18Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997692 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = Кравченко Уляна.jpg | native_name_lang = uk | native_name = Уляна Кравченко | caption = 1893-yildagi surati | birth_name = Yuliya Mariya Schneider-Niementovska | birth_date = {{birth date|1860|04|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1947|03|31|1860|04|18|df=y}} | language = [[Ukrain tili|Ukraincha]] | occupation = {{hlist|[[yozuvchi]]|[[shoir]]}} | nationality = [[Nemislar|Nemis]], [[Ukrainlar|Ukrain]] | citizenship = [[Avstriya-Vengriya]], keyinroq Polsha Respublikasi }} '''Yuliya Mariya Schneider-Niementovska''', '''Ulyana Kravchenko''' taxallusi bilan tanilgan (1860-yil 18-aprel — 1947-yil 31-mart) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi<ref name="ieu" /> va oʻz sheʼrlar toʻplamini nashr ettirgan birinchi Gʻarbiy ukrainalik ayol edi<ref name="chomiak">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YXD7dyRUkKkC&pg=PA104 |title=Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939 |pages=104–05 |first=Martha |last=Bohachevsky-Chomiak |year=1988 |isbn=0920862578}}</ref>. == Hayoti == Ulyana Kravchenko [[Nikolaev (Lvov viloyati)|Mykolayiv]]da tugʻilgan, hozirda u [[Lvov viloyati]]ning [[Striy tumani]] tarkibiga kiradi. U bolaligini [[Lvov]]da oʻtkazgan va oʻqituvchilar seminariyasida tahsil olgan. Otasi tuman idorasida ishlagan Yulian Schneider, onasi esa Yuliya Lopushanska edi<ref name=":0">{{Cite web |last=Fesnak |first=Anna |title=Krawczenko Ulana |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko2.pdf |website=Tekstowa kartoteka osobowa przemyślan}}</ref>. Ulyana Kravchenko ilk sheʼriy ishlarini polyak va ukrain tillarida oʻzining ustozi {{Tillararo havola|Antonina Maxchinska|pl}} rahbarligida amalga oshirgan{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. Seminarni tugatgach, Ulyana Kravchenko Bobrka shahrida oʻqituvchilik faoliyatini boshlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. Uning ilk nashr etilgan asari ''Zoriya'' jurnalida chiqqan hikoya edi. Ulyana Kravchenko [[Galitsiya]]dagi ukrain ayollar harakatida faol ishtirok etgan. Ayollar ozodligi uning sheʼriyatidagi asosiy mavzulardan biri boʻlib, u ayollar harakatining yetakchisi sifatida qaralgan. U, shuningdek, Galitsiyadagi ilk ayol oʻqituvchilardan biri edi<ref name="ieu" /><ref name="chomiak" />. 1885-yilda [[Ivan Franko]]ning saʼy-harakatlari bilan u Lvovda ishga joylashadi, biroq oʻsha yilning oʻzida sotsialistik gʻoyalarni targʻib qilgani uchun ishdan boʻshatiladi. Shundan soʻng 1900-yilgacha Galitsiyaning turli qishloqlarida oʻqituvchi boʻlib ishlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. 1920-yilda Ulyana Kravchenko nafaqadagi oʻqituvchi sifatida doimiy yashash uchun Przemislga koʻchib oʻtadi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. 1941-yilda u [[Sovet yozuvchilari ittifoqi]]da ijodiy faoliyat bilan, shuningdek Przemisl shahar milliy kengashi aʼzosi sifatida ijtimoiy ishlar bilan shugʻullana boshlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. == Shaxsiy hayoti == 1886-yil 22-noyabrda u Dolishnya Lujok qishlogʻi maktabi mudiri Yan Ambrojiy Nyementovskiyga turmushga chiqdi. Ularning uch farzandi boʻlgan: oʻgʻli Jerzy va qizlari Teodora hamda Yuliya<ref name=":0" />. [[Jerzy Niementowski|Jerzy]] polyak tilida ijod qilgan rassom va shoir boʻlib, 1918-yil 28-noyabrda polyak militsiyasini tashkil etish jarayonida, [[Polsha-Ukraina urushi|polyak-ukrain urushi]] davrida, 29 yoshida ukrainlar tomonidan [[Yavoriv]]da oʻldirilgan{{Sfn|Shubert|2012|p=194}}. == Vafoti == Ulyana Kravchenko [[Przemisl]] shahrida 86 yoshida vafot etgan<ref name="ieu">{{cite encyclopedia |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CR%5CKravchenkoUliana.htm |title=Kravchenko, Uliana |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Ukraine}}</ref>. == Tanlangan asarlari == Manba:<ref name=ieu/>. * ''Prima vera'', sheʼrlar (1885) * ''Na novyi shliakh'' („Yangi yoʻl sari“), sheʼrlar (1891) * ''Prolisky'' („Oqqand gullari“), bolalar sheʼrlari (1921) * ''V dorohu'' („Yoʻlga chiqibmiz“), bolalar sheʼrlari (1921) * ''Lebedina pisnia'' („Oʻlim oldi qoʻshigʻi“), bolalar sheʼrlari (1924) * ''V zhitti ie shchos’'' („Hayotda nimadir bor“), sheʼrlar (1929) * ''Dlia neï—vse!'' sheʼrlar (1931) * ''Shelesti nam barvinochku'' („Biz uchun shitirla, zirkchagul“), bolalar sheʼrlari (1932) * ''Moï tsvity'' („Mening gullarim“), nasriy toʻplam (1933) * ''Zamistʼ avtobiohrafiï'' („Avtobiografiya oʻrniga“), xotiralar (1934) * ''Spohadi uchitel’ki'' („Oʻqituvchi xotiralari“), xotiralar (1935) * ''Vybrani poeziï'' („Tanlangan sheʼrlar“), sheʼrlar (1941) * ''Xrizantemi'' („Xrizantemalar“), avtobiografik qissa (1961) == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Cite journal |last=Pacykowski |first=Józef |date=1969 |title=Ulana Krawczenko w 22 rocznicę śmierci |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko1.pdf |journal=Profile |volume=3 |pages=22-24}} * {{Cite book |last=Schubert |first=Jan |title=Inspekcja grobów żołnierskich w Przemyślu. Powstanie i działalność w Galicji Środkowej 1915–1918 |year=2012 |location=Kraków |language=pl}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kravchenko, Ulyana}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] b09on9q1jktnla6bya5w7zhf87neskx 5997693 5997692 2026-04-17T06:49:39Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik feministlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997693 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = Кравченко Уляна.jpg | native_name_lang = uk | native_name = Уляна Кравченко | caption = 1893-yildagi surati | birth_name = Yuliya Mariya Schneider-Niementovska | birth_date = {{birth date|1860|04|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1947|03|31|1860|04|18|df=y}} | language = [[Ukrain tili|Ukraincha]] | occupation = {{hlist|[[yozuvchi]]|[[shoir]]}} | nationality = [[Nemislar|Nemis]], [[Ukrainlar|Ukrain]] | citizenship = [[Avstriya-Vengriya]], keyinroq Polsha Respublikasi }} '''Yuliya Mariya Schneider-Niementovska''', '''Ulyana Kravchenko''' taxallusi bilan tanilgan (1860-yil 18-aprel — 1947-yil 31-mart) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi<ref name="ieu" /> va oʻz sheʼrlar toʻplamini nashr ettirgan birinchi Gʻarbiy ukrainalik ayol edi<ref name="chomiak">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YXD7dyRUkKkC&pg=PA104 |title=Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939 |pages=104–05 |first=Martha |last=Bohachevsky-Chomiak |year=1988 |isbn=0920862578}}</ref>. == Hayoti == Ulyana Kravchenko [[Nikolaev (Lvov viloyati)|Mykolayiv]]da tugʻilgan, hozirda u [[Lvov viloyati]]ning [[Striy tumani]] tarkibiga kiradi. U bolaligini [[Lvov]]da oʻtkazgan va oʻqituvchilar seminariyasida tahsil olgan. Otasi tuman idorasida ishlagan Yulian Schneider, onasi esa Yuliya Lopushanska edi<ref name=":0">{{Cite web |last=Fesnak |first=Anna |title=Krawczenko Ulana |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko2.pdf |website=Tekstowa kartoteka osobowa przemyślan}}</ref>. Ulyana Kravchenko ilk sheʼriy ishlarini polyak va ukrain tillarida oʻzining ustozi {{Tillararo havola|Antonina Maxchinska|pl}} rahbarligida amalga oshirgan{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. Seminarni tugatgach, Ulyana Kravchenko Bobrka shahrida oʻqituvchilik faoliyatini boshlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. Uning ilk nashr etilgan asari ''Zoriya'' jurnalida chiqqan hikoya edi. Ulyana Kravchenko [[Galitsiya]]dagi ukrain ayollar harakatida faol ishtirok etgan. Ayollar ozodligi uning sheʼriyatidagi asosiy mavzulardan biri boʻlib, u ayollar harakatining yetakchisi sifatida qaralgan. U, shuningdek, Galitsiyadagi ilk ayol oʻqituvchilardan biri edi<ref name="ieu" /><ref name="chomiak" />. 1885-yilda [[Ivan Franko]]ning saʼy-harakatlari bilan u Lvovda ishga joylashadi, biroq oʻsha yilning oʻzida sotsialistik gʻoyalarni targʻib qilgani uchun ishdan boʻshatiladi. Shundan soʻng 1900-yilgacha Galitsiyaning turli qishloqlarida oʻqituvchi boʻlib ishlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. 1920-yilda Ulyana Kravchenko nafaqadagi oʻqituvchi sifatida doimiy yashash uchun Przemislga koʻchib oʻtadi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. 1941-yilda u [[Sovet yozuvchilari ittifoqi]]da ijodiy faoliyat bilan, shuningdek Przemisl shahar milliy kengashi aʼzosi sifatida ijtimoiy ishlar bilan shugʻullana boshlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. == Shaxsiy hayoti == 1886-yil 22-noyabrda u Dolishnya Lujok qishlogʻi maktabi mudiri Yan Ambrojiy Nyementovskiyga turmushga chiqdi. Ularning uch farzandi boʻlgan: oʻgʻli Jerzy va qizlari Teodora hamda Yuliya<ref name=":0" />. [[Jerzy Niementowski|Jerzy]] polyak tilida ijod qilgan rassom va shoir boʻlib, 1918-yil 28-noyabrda polyak militsiyasini tashkil etish jarayonida, [[Polsha-Ukraina urushi|polyak-ukrain urushi]] davrida, 29 yoshida ukrainlar tomonidan [[Yavoriv]]da oʻldirilgan{{Sfn|Shubert|2012|p=194}}. == Vafoti == Ulyana Kravchenko [[Przemisl]] shahrida 86 yoshida vafot etgan<ref name="ieu">{{cite encyclopedia |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CR%5CKravchenkoUliana.htm |title=Kravchenko, Uliana |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Ukraine}}</ref>. == Tanlangan asarlari == Manba:<ref name=ieu/>. * ''Prima vera'', sheʼrlar (1885) * ''Na novyi shliakh'' („Yangi yoʻl sari“), sheʼrlar (1891) * ''Prolisky'' („Oqqand gullari“), bolalar sheʼrlari (1921) * ''V dorohu'' („Yoʻlga chiqibmiz“), bolalar sheʼrlari (1921) * ''Lebedina pisnia'' („Oʻlim oldi qoʻshigʻi“), bolalar sheʼrlari (1924) * ''V zhitti ie shchos’'' („Hayotda nimadir bor“), sheʼrlar (1929) * ''Dlia neï—vse!'' sheʼrlar (1931) * ''Shelesti nam barvinochku'' („Biz uchun shitirla, zirkchagul“), bolalar sheʼrlari (1932) * ''Moï tsvity'' („Mening gullarim“), nasriy toʻplam (1933) * ''Zamistʼ avtobiohrafiï'' („Avtobiografiya oʻrniga“), xotiralar (1934) * ''Spohadi uchitel’ki'' („Oʻqituvchi xotiralari“), xotiralar (1935) * ''Vybrani poeziï'' („Tanlangan sheʼrlar“), sheʼrlar (1941) * ''Xrizantemi'' („Xrizantemalar“), avtobiografik qissa (1961) == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Cite journal |last=Pacykowski |first=Józef |date=1969 |title=Ulana Krawczenko w 22 rocznicę śmierci |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko1.pdf |journal=Profile |volume=3 |pages=22-24}} * {{Cite book |last=Schubert |first=Jan |title=Inspekcja grobów żołnierskich w Przemyślu. Powstanie i działalność w Galicji Środkowej 1915–1918 |year=2012 |location=Kraków |language=pl}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kravchenko, Ulyana}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] [[Turkum:Ukrainalik feministlar]] 4ku78lhse7wh9wlzl94rtbj8b4hzk6g 5997694 5997693 2026-04-17T06:49:49Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik ayol yozuvchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997694 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = Кравченко Уляна.jpg | native_name_lang = uk | native_name = Уляна Кравченко | caption = 1893-yildagi surati | birth_name = Yuliya Mariya Schneider-Niementovska | birth_date = {{birth date|1860|04|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1947|03|31|1860|04|18|df=y}} | language = [[Ukrain tili|Ukraincha]] | occupation = {{hlist|[[yozuvchi]]|[[shoir]]}} | nationality = [[Nemislar|Nemis]], [[Ukrainlar|Ukrain]] | citizenship = [[Avstriya-Vengriya]], keyinroq Polsha Respublikasi }} '''Yuliya Mariya Schneider-Niementovska''', '''Ulyana Kravchenko''' taxallusi bilan tanilgan (1860-yil 18-aprel — 1947-yil 31-mart) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi<ref name="ieu" /> va oʻz sheʼrlar toʻplamini nashr ettirgan birinchi Gʻarbiy ukrainalik ayol edi<ref name="chomiak">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YXD7dyRUkKkC&pg=PA104 |title=Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939 |pages=104–05 |first=Martha |last=Bohachevsky-Chomiak |year=1988 |isbn=0920862578}}</ref>. == Hayoti == Ulyana Kravchenko [[Nikolaev (Lvov viloyati)|Mykolayiv]]da tugʻilgan, hozirda u [[Lvov viloyati]]ning [[Striy tumani]] tarkibiga kiradi. U bolaligini [[Lvov]]da oʻtkazgan va oʻqituvchilar seminariyasida tahsil olgan. Otasi tuman idorasida ishlagan Yulian Schneider, onasi esa Yuliya Lopushanska edi<ref name=":0">{{Cite web |last=Fesnak |first=Anna |title=Krawczenko Ulana |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko2.pdf |website=Tekstowa kartoteka osobowa przemyślan}}</ref>. Ulyana Kravchenko ilk sheʼriy ishlarini polyak va ukrain tillarida oʻzining ustozi {{Tillararo havola|Antonina Maxchinska|pl}} rahbarligida amalga oshirgan{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. Seminarni tugatgach, Ulyana Kravchenko Bobrka shahrida oʻqituvchilik faoliyatini boshlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. Uning ilk nashr etilgan asari ''Zoriya'' jurnalida chiqqan hikoya edi. Ulyana Kravchenko [[Galitsiya]]dagi ukrain ayollar harakatida faol ishtirok etgan. Ayollar ozodligi uning sheʼriyatidagi asosiy mavzulardan biri boʻlib, u ayollar harakatining yetakchisi sifatida qaralgan. U, shuningdek, Galitsiyadagi ilk ayol oʻqituvchilardan biri edi<ref name="ieu" /><ref name="chomiak" />. 1885-yilda [[Ivan Franko]]ning saʼy-harakatlari bilan u Lvovda ishga joylashadi, biroq oʻsha yilning oʻzida sotsialistik gʻoyalarni targʻib qilgani uchun ishdan boʻshatiladi. Shundan soʻng 1900-yilgacha Galitsiyaning turli qishloqlarida oʻqituvchi boʻlib ishlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. 1920-yilda Ulyana Kravchenko nafaqadagi oʻqituvchi sifatida doimiy yashash uchun Przemislga koʻchib oʻtadi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. 1941-yilda u [[Sovet yozuvchilari ittifoqi]]da ijodiy faoliyat bilan, shuningdek Przemisl shahar milliy kengashi aʼzosi sifatida ijtimoiy ishlar bilan shugʻullana boshlaydi{{Sfn|Patsikovskiy|1969|p=22-24}}. == Shaxsiy hayoti == 1886-yil 22-noyabrda u Dolishnya Lujok qishlogʻi maktabi mudiri Yan Ambrojiy Nyementovskiyga turmushga chiqdi. Ularning uch farzandi boʻlgan: oʻgʻli Jerzy va qizlari Teodora hamda Yuliya<ref name=":0" />. [[Jerzy Niementowski|Jerzy]] polyak tilida ijod qilgan rassom va shoir boʻlib, 1918-yil 28-noyabrda polyak militsiyasini tashkil etish jarayonida, [[Polsha-Ukraina urushi|polyak-ukrain urushi]] davrida, 29 yoshida ukrainlar tomonidan [[Yavoriv]]da oʻldirilgan{{Sfn|Shubert|2012|p=194}}. == Vafoti == Ulyana Kravchenko [[Przemisl]] shahrida 86 yoshida vafot etgan<ref name="ieu">{{cite encyclopedia |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CR%5CKravchenkoUliana.htm |title=Kravchenko, Uliana |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Ukraine}}</ref>. == Tanlangan asarlari == Manba:<ref name=ieu/>. * ''Prima vera'', sheʼrlar (1885) * ''Na novyi shliakh'' („Yangi yoʻl sari“), sheʼrlar (1891) * ''Prolisky'' („Oqqand gullari“), bolalar sheʼrlari (1921) * ''V dorohu'' („Yoʻlga chiqibmiz“), bolalar sheʼrlari (1921) * ''Lebedina pisnia'' („Oʻlim oldi qoʻshigʻi“), bolalar sheʼrlari (1924) * ''V zhitti ie shchos’'' („Hayotda nimadir bor“), sheʼrlar (1929) * ''Dlia neï—vse!'' sheʼrlar (1931) * ''Shelesti nam barvinochku'' („Biz uchun shitirla, zirkchagul“), bolalar sheʼrlari (1932) * ''Moï tsvity'' („Mening gullarim“), nasriy toʻplam (1933) * ''Zamistʼ avtobiohrafiï'' („Avtobiografiya oʻrniga“), xotiralar (1934) * ''Spohadi uchitel’ki'' („Oʻqituvchi xotiralari“), xotiralar (1935) * ''Vybrani poeziï'' („Tanlangan sheʼrlar“), sheʼrlar (1941) * ''Xrizantemi'' („Xrizantemalar“), avtobiografik qissa (1961) == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Cite journal |last=Pacykowski |first=Józef |date=1969 |title=Ulana Krawczenko w 22 rocznicę śmierci |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko1.pdf |journal=Profile |volume=3 |pages=22-24}} * {{Cite book |last=Schubert |first=Jan |title=Inspekcja grobów żołnierskich w Przemyślu. Powstanie i działalność w Galicji Środkowej 1915–1918 |year=2012 |location=Kraków |language=pl}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kravchenko, Ulyana}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] [[Turkum:Ukrainalik feministlar]] [[Turkum:Ukrainalik ayol yozuvchilar]] 5iepbz9gqm5t16h1j7e83gy9u3sqz75 0 1365958 5997695 2026-04-17T06:54:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997695 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea adelpha | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea adelpha''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Chexiya]], [[Vengriya]], [[Polsha]], [[Ruminiya]], [[Slovakiya]], [[Ukraina]], Bosniya va Gertsegovina, [[Bolgariya]], [[Xorvatiya]], [[Kipr]], [[Gretsiya]], [[Italiya]], [[Portugaliya]], [[Serbiya]], [[Sloveniya]], [[Ispaniya]], [[Turkiya]], [[Avstriya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]], [[Shveysariya]], [[Qozog‘iston]], [[Isroil]] va [[Rossiya]]da, shuningdek Kavkazorti hududida uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14386601}} [[Category:Billaea|adelpha]] {{Dexiinae-stub}} ckx36vl7c68oi059zrd9kldeoupia6b 0 1365959 5997697 2026-04-17T07:00:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997697 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea africana | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea africana''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Kongo]], [[Efiopiya]], [[Keniya]], [[Nigeriya]], [[Janubiy Afrika Respublikasi]] va [[Tanzaniya]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737523}} [[Category:Billaea|africana]] {{Dexiinae-stub}} 7rc1y2vk3548spq0xyx36lbcr4ch6aj 0 1365960 5997698 2026-04-17T07:01:52Z Panpanchik 72616 „{{Infobox person | name = Domiy | native_name = {{Nobold|Марія Віталіївна Довгаюк}} | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|2000|11|3|df=y}} | birth_place = {{ill|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati]], [[Ukraina]] | death_date = | death_place = | alma_mater = [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]]...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997698 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Domiy | native_name = {{Nobold|Марія Віталіївна Довгаюк}} | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|2000|11|3|df=y}} | birth_place = {{ill|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati]], [[Ukraina]] | death_date = | death_place = | alma_mater = [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]] | other_names = | occupation = qoʻshiqchi, musiqachi, muallif | years_active = | known_for = | notable_works = | awards = [[YUNA|YUNA]] }} '''Mariia Dovhaiuk''' ({{Lang-uk|Марія Віталіївна Довгаюк}}; 2000-yil 3-noyabrda tugʻilgan), professional taxallusi '''Domiy''' — ukrainalik qoʻshiqchi, musiqachi, muallif va oʻz qoʻshiqlarining ijrochisi. == Hayoti == Mariia Dovhaiuk 2000-yil 3-noyabrda {{Tillararo havola|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati|Rivne viloyati]]da tugʻilgan<ref name=":1">{{cite news |author=Анна Мисюк |title=Domiy&nbsp;— біографія, особисте життя та цікаві факти про співачку Марію Довгаюк |url=https://news.hochu.ua/ukr/cat-stars/znamenitosti/article-151137-xto-taka-domiy-cikavi-fakti-pro-avtorku-xita-nagadai-iakii-zibrav-ponad-40-milioniv-peregliadiv-na-youtube/ |work=Hochu.ua |date=2025-04-07 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref><ref>{{cite news |author= |title=Співачка з Рівненщини Domiy випустила новий трек «Чи не так?» |url=https://kultura.rayon.in.ua/news/802856-spivachka-z-rivnenshchini-domiy-vipustila-noviy-trek-chi-ne-tak |work=Район Культура |date=2025-05-02 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref>. Domiy [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]]da (imtiyozli diplom bilan) tahsil olgan<ref name=":1"/>. U 2020-yilda [[Okean Elzi|Okean Elzy]] guruhining „Obiimy“ qoʻshigʻiga qilingan kaveri bilan [[TikTok]]da debyut qilgan<ref name=":1" />. Keyinchalik oʻz qoʻshiqlarini yoza boshlagan<ref name=":0">{{cite news |author=Олена Худенко |title=Тікток розриває ремікс романтичного хіта «Нагадай» про щире справжнє кохання |url=https://show.24tv.ua/trek-nagaday-spivachki-domiy-rozrivaye-tiktok-svoyeyu-shhiristyu_n2527210 |work=24 канал |date=2024-04-05 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref>. 2025-yil may holatiga koʻra, uning „Nahadai“ qoʻshigʻiga ishlangan videosi 50 milliondan ortiq foydalanuvchi tomonidan tomosha qilingan<ref name=":1" />. U uzoq vaqt davomida YouTubeʼdagi top-100 kliplar reytingida 1-oʻrinni egallagan<ref name=":0" />; Apple Musicʼning Ukraina boʻyicha top-100 reytingida 5-oʻrin<ref>{{cite news |author= |title=Domiy |url=https://kworb.net/itunes/artist/domiy.html |work=kworb (чарти) |date= |access-date=2024-05-05 |archive-url= |archive-date= }}</ref>. {{Tillararo havola|Lux FM|uk|Lux FM}} top-10 reytingida 2-oʻrinni olgan<ref>{{cite news |author= |title=Хіт-парад |url=https://lux.fm/music/chart |work=Люкс ФМ |date= |access-date=2024-05-26 |archive-url= |archive-date= }}</ref>. 2024-yilda Domiy [[Tina Karol]] uchun „Shcho ti narobila“ qoʻshigiga matn va musiqa yozgan. Rossiyaning keng koʻlamli bosqini davrida u ukrainalik mudofaa kuchlari ehtiyojlari uchun mablagʻ toʻplamoqda<ref name=":1" />. == Videokliplari == * „Chi ne tak?“ / „<nowiki>Чи не так?</nowiki>“ (2025) * „Tak i ne znayshla“ / „<nowiki>Так і не знайшла</nowiki>“ (2025) * „Zviknuti“ / „<nowiki>Звикнути</nowiki>“ (2025) * „Ne proyde“ / „<nowiki>Не пройде</nowiki>“ (2024, SHUMEI bilan) * „Pro osin“ / „<nowiki>Про осінь</nowiki>“ (2024, SAMCHUK bilan) * „Kriz doshi“ / „<nowiki>Крізь дощі</nowiki>“ (2024) * „Zabuvayu“ / „<nowiki>Забуваю</nowiki>“ (2024, 100lytsia bilan) * „Na porozi“ / „<nowiki>На порозі</nowiki>“ (2024) * „Sadok vishneviy kolo xati“ / „<nowiki>Садок вишневий коло хати</nowiki>“ (2024, BARYK bilan) * „Ne bulo“ / „<nowiki>Не було</nowiki>“ (2024) * „Teplo tak“ / „<nowiki>Тепло так</nowiki>“ (2024) * „Nagaday“ / „<nowiki>Нагадай</nowiki>“ (2023) * „Nash listopad“ / „<nowiki>Наш листопад</nowiki>“ (2023) * „Okean“ / „<nowiki>Океан</nowiki>“ (2023, Roman Skorpion bilan) * „Nezalejna dusha“ / „<nowiki>Незалежна душа</nowiki>“ (2023) * „Lyubov i lito“ / „<nowiki>Любов і літо</nowiki>“ (2023) * „Rani zatsvitayut“ / „<nowiki>Рани зацвітають</nowiki>“ (2023) * „Lebedi materinstva“ / „<nowiki>Лебеді материнства</nowiki>“ (2023) * „Naliy meni vina“ / „<nowiki>Налий мені вина</nowiki>“ (2023) == Mukofotlari == {| class="wikitable" !Yil !Yoʻnalish !Turkum !Mukofotlar !Natija !Manba |- |2024 |"Ne proyde" qoʻshigʻi uchun (SHUMEI bilan) |Yil kashfiyoti |Oltin disk |{{Gʻolib}} |<ref name=":1" /> |- |2025 | |Yil kashfiyoti |[[YUNA]] |{{Gʻolib}} |<ref>{{cite news |author= |title=Відбулася 14-та церемонія Національної музичної премії YUNA |url=https://yuna.ua/post/yuna2025-winners/ |work=YUNA |date=2025-04-24 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref> |- |} == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Dovhaiuk, Mariia}} iry8son863uqddjr221c7uta6c8wmid 5997700 5997698 2026-04-17T07:02:43Z Panpanchik 72616 5997700 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Domiy | native_name = {{Nobold|Марія Віталіївна Довгаюк}} | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|2000|11|3|df=y}} | birth_place = {{ill|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati]], [[Ukraina]] | death_date = | death_place = | alma_mater = [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]] | other_names = | occupation = qoʻshiqchi, musiqachi, muallif | years_active = | known_for = | notable_works = | awards = [[YUNA|YUNA]] }} '''Mariya Dovgayuk''' ({{Lang-uk|Марія Віталіївна Довгаюк}}; 2000-yil 3-noyabrda tugʻilgan), professional taxallusi '''Domiy''' — ukrainalik qoʻshiqchi, musiqachi, muallif va oʻz qoʻshiqlarining ijrochisi. == Hayoti == Mariya Dovgayuk 2000-yil 3-noyabrda {{Tillararo havola|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati|Rivne viloyati]]da tugʻilgan<ref name=":1">{{cite news |author=Анна Мисюк |title=Domiy&nbsp;— біографія, особисте життя та цікаві факти про співачку Марію Довгаюк |url=https://news.hochu.ua/ukr/cat-stars/znamenitosti/article-151137-xto-taka-domiy-cikavi-fakti-pro-avtorku-xita-nagadai-iakii-zibrav-ponad-40-milioniv-peregliadiv-na-youtube/ |work=Hochu.ua |date=2025-04-07 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref><ref>{{cite news |author= |title=Співачка з Рівненщини Domiy випустила новий трек «Чи не так?» |url=https://kultura.rayon.in.ua/news/802856-spivachka-z-rivnenshchini-domiy-vipustila-noviy-trek-chi-ne-tak |work=Район Культура |date=2025-05-02 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref>. Domiy [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]]da (imtiyozli diplom bilan) tahsil olgan<ref name=":1"/>. Mariya Dovgayuk 2020-yilda [[Okean Elzi|Okean Elzy]] guruhining „Obiimy“ qoʻshigʻiga qilingan kaveri bilan [[TikTok]]da debyut qilgan<ref name=":1" />. Keyinchalik oʻz qoʻshiqlarini yoza boshlagan<ref name=":0">{{cite news |author=Олена Худенко |title=Тікток розриває ремікс романтичного хіта «Нагадай» про щире справжнє кохання |url=https://show.24tv.ua/trek-nagaday-spivachki-domiy-rozrivaye-tiktok-svoyeyu-shhiristyu_n2527210 |work=24 канал |date=2024-04-05 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref>. 2025-yil may holatiga koʻra, uning „Nahadai“ qoʻshigʻiga ishlangan videosi 50 milliondan ortiq foydalanuvchi tomonidan tomosha qilingan<ref name=":1" />. Mariya Dovgayuk uzoq vaqt davomida YouTubeʼdagi top-100 kliplar reytingida 1-oʻrinni egallagan<ref name=":0" />; Apple Musicʼning Ukraina boʻyicha top-100 reytingida 5-oʻrin<ref>{{cite news |author= |title=Domiy |url=https://kworb.net/itunes/artist/domiy.html |work=kworb (чарти) |date= |access-date=2024-05-05 |archive-url= |archive-date= }}</ref>. {{Tillararo havola|Lux FM|uk|Lux FM}} top-10 reytingida 2-oʻrinni olgan<ref>{{cite news |author= |title=Хіт-парад |url=https://lux.fm/music/chart |work=Люкс ФМ |date= |access-date=2024-05-26 |archive-url= |archive-date= }}</ref>. 2024-yilda Domiy [[Tina Karol]] uchun „Shcho ti narobila“ qoʻshigiga matn va musiqa yozgan. Rossiyaning keng koʻlamli bosqini davrida u ukrainalik mudofaa kuchlari ehtiyojlari uchun mablagʻ toʻplamoqda<ref name=":1" />. == Videokliplari == * „Chi ne tak?“ / „<nowiki>Чи не так?</nowiki>“ (2025) * „Tak i ne znayshla“ / „<nowiki>Так і не знайшла</nowiki>“ (2025) * „Zviknuti“ / „<nowiki>Звикнути</nowiki>“ (2025) * „Ne proyde“ / „<nowiki>Не пройде</nowiki>“ (2024, SHUMEI bilan) * „Pro osin“ / „<nowiki>Про осінь</nowiki>“ (2024, SAMCHUK bilan) * „Kriz doshi“ / „<nowiki>Крізь дощі</nowiki>“ (2024) * „Zabuvayu“ / „<nowiki>Забуваю</nowiki>“ (2024, 100lytsia bilan) * „Na porozi“ / „<nowiki>На порозі</nowiki>“ (2024) * „Sadok vishneviy kolo xati“ / „<nowiki>Садок вишневий коло хати</nowiki>“ (2024, BARYK bilan) * „Ne bulo“ / „<nowiki>Не було</nowiki>“ (2024) * „Teplo tak“ / „<nowiki>Тепло так</nowiki>“ (2024) * „Nagaday“ / „<nowiki>Нагадай</nowiki>“ (2023) * „Nash listopad“ / „<nowiki>Наш листопад</nowiki>“ (2023) * „Okean“ / „<nowiki>Океан</nowiki>“ (2023, Roman Skorpion bilan) * „Nezalejna dusha“ / „<nowiki>Незалежна душа</nowiki>“ (2023) * „Lyubov i lito“ / „<nowiki>Любов і літо</nowiki>“ (2023) * „Rani zatsvitayut“ / „<nowiki>Рани зацвітають</nowiki>“ (2023) * „Lebedi materinstva“ / „<nowiki>Лебеді материнства</nowiki>“ (2023) * „Naliy meni vina“ / „<nowiki>Налий мені вина</nowiki>“ (2023) == Mukofotlari == {| class="wikitable" !Yil !Yoʻnalish !Turkum !Mukofotlar !Natija !Manba |- |2024 |"Ne proyde" qoʻshigʻi uchun (SHUMEI bilan) |Yil kashfiyoti |Oltin disk |{{Gʻolib}} |<ref name=":1" /> |- |2025 | |Yil kashfiyoti |[[YUNA]] |{{Gʻolib}} |<ref>{{cite news |author= |title=Відбулася 14-та церемонія Національної музичної премії YUNA |url=https://yuna.ua/post/yuna2025-winners/ |work=YUNA |date=2025-04-24 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref> |- |} == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Dovhaiuk, Mariia}} hw4tqb392juh1olzvabbc9h5l20tyt5 5997701 5997700 2026-04-17T07:02:58Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik qoʻshiqchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997701 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Domiy | native_name = {{Nobold|Марія Віталіївна Довгаюк}} | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|2000|11|3|df=y}} | birth_place = {{ill|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati]], [[Ukraina]] | death_date = | death_place = | alma_mater = [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]] | other_names = | occupation = qoʻshiqchi, musiqachi, muallif | years_active = | known_for = | notable_works = | awards = [[YUNA|YUNA]] }} '''Mariya Dovgayuk''' ({{Lang-uk|Марія Віталіївна Довгаюк}}; 2000-yil 3-noyabrda tugʻilgan), professional taxallusi '''Domiy''' — ukrainalik qoʻshiqchi, musiqachi, muallif va oʻz qoʻshiqlarining ijrochisi. == Hayoti == Mariya Dovgayuk 2000-yil 3-noyabrda {{Tillararo havola|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati|Rivne viloyati]]da tugʻilgan<ref name=":1">{{cite news |author=Анна Мисюк |title=Domiy&nbsp;— біографія, особисте життя та цікаві факти про співачку Марію Довгаюк |url=https://news.hochu.ua/ukr/cat-stars/znamenitosti/article-151137-xto-taka-domiy-cikavi-fakti-pro-avtorku-xita-nagadai-iakii-zibrav-ponad-40-milioniv-peregliadiv-na-youtube/ |work=Hochu.ua |date=2025-04-07 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref><ref>{{cite news |author= |title=Співачка з Рівненщини Domiy випустила новий трек «Чи не так?» |url=https://kultura.rayon.in.ua/news/802856-spivachka-z-rivnenshchini-domiy-vipustila-noviy-trek-chi-ne-tak |work=Район Культура |date=2025-05-02 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref>. Domiy [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]]da (imtiyozli diplom bilan) tahsil olgan<ref name=":1"/>. Mariya Dovgayuk 2020-yilda [[Okean Elzi|Okean Elzy]] guruhining „Obiimy“ qoʻshigʻiga qilingan kaveri bilan [[TikTok]]da debyut qilgan<ref name=":1" />. Keyinchalik oʻz qoʻshiqlarini yoza boshlagan<ref name=":0">{{cite news |author=Олена Худенко |title=Тікток розриває ремікс романтичного хіта «Нагадай» про щире справжнє кохання |url=https://show.24tv.ua/trek-nagaday-spivachki-domiy-rozrivaye-tiktok-svoyeyu-shhiristyu_n2527210 |work=24 канал |date=2024-04-05 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref>. 2025-yil may holatiga koʻra, uning „Nahadai“ qoʻshigʻiga ishlangan videosi 50 milliondan ortiq foydalanuvchi tomonidan tomosha qilingan<ref name=":1" />. Mariya Dovgayuk uzoq vaqt davomida YouTubeʼdagi top-100 kliplar reytingida 1-oʻrinni egallagan<ref name=":0" />; Apple Musicʼning Ukraina boʻyicha top-100 reytingida 5-oʻrin<ref>{{cite news |author= |title=Domiy |url=https://kworb.net/itunes/artist/domiy.html |work=kworb (чарти) |date= |access-date=2024-05-05 |archive-url= |archive-date= }}</ref>. {{Tillararo havola|Lux FM|uk|Lux FM}} top-10 reytingida 2-oʻrinni olgan<ref>{{cite news |author= |title=Хіт-парад |url=https://lux.fm/music/chart |work=Люкс ФМ |date= |access-date=2024-05-26 |archive-url= |archive-date= }}</ref>. 2024-yilda Domiy [[Tina Karol]] uchun „Shcho ti narobila“ qoʻshigiga matn va musiqa yozgan. Rossiyaning keng koʻlamli bosqini davrida u ukrainalik mudofaa kuchlari ehtiyojlari uchun mablagʻ toʻplamoqda<ref name=":1" />. == Videokliplari == * „Chi ne tak?“ / „<nowiki>Чи не так?</nowiki>“ (2025) * „Tak i ne znayshla“ / „<nowiki>Так і не знайшла</nowiki>“ (2025) * „Zviknuti“ / „<nowiki>Звикнути</nowiki>“ (2025) * „Ne proyde“ / „<nowiki>Не пройде</nowiki>“ (2024, SHUMEI bilan) * „Pro osin“ / „<nowiki>Про осінь</nowiki>“ (2024, SAMCHUK bilan) * „Kriz doshi“ / „<nowiki>Крізь дощі</nowiki>“ (2024) * „Zabuvayu“ / „<nowiki>Забуваю</nowiki>“ (2024, 100lytsia bilan) * „Na porozi“ / „<nowiki>На порозі</nowiki>“ (2024) * „Sadok vishneviy kolo xati“ / „<nowiki>Садок вишневий коло хати</nowiki>“ (2024, BARYK bilan) * „Ne bulo“ / „<nowiki>Не було</nowiki>“ (2024) * „Teplo tak“ / „<nowiki>Тепло так</nowiki>“ (2024) * „Nagaday“ / „<nowiki>Нагадай</nowiki>“ (2023) * „Nash listopad“ / „<nowiki>Наш листопад</nowiki>“ (2023) * „Okean“ / „<nowiki>Океан</nowiki>“ (2023, Roman Skorpion bilan) * „Nezalejna dusha“ / „<nowiki>Незалежна душа</nowiki>“ (2023) * „Lyubov i lito“ / „<nowiki>Любов і літо</nowiki>“ (2023) * „Rani zatsvitayut“ / „<nowiki>Рани зацвітають</nowiki>“ (2023) * „Lebedi materinstva“ / „<nowiki>Лебеді материнства</nowiki>“ (2023) * „Naliy meni vina“ / „<nowiki>Налий мені вина</nowiki>“ (2023) == Mukofotlari == {| class="wikitable" !Yil !Yoʻnalish !Turkum !Mukofotlar !Natija !Manba |- |2024 |"Ne proyde" qoʻshigʻi uchun (SHUMEI bilan) |Yil kashfiyoti |Oltin disk |{{Gʻolib}} |<ref name=":1" /> |- |2025 | |Yil kashfiyoti |[[YUNA]] |{{Gʻolib}} |<ref>{{cite news |author= |title=Відбулася 14-та церемонія Національної музичної премії YUNA |url=https://yuna.ua/post/yuna2025-winners/ |work=YUNA |date=2025-04-24 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref> |- |} == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Dovhaiuk, Mariia}} [[Turkum:Ukrainalik qoʻshiqchilar]] 2sdbzu2tmwmkfsk98kyb4h241cywojn 5997702 5997701 2026-04-17T07:03:15Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik ayol xonandalar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997702 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Domiy | native_name = {{Nobold|Марія Віталіївна Довгаюк}} | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|2000|11|3|df=y}} | birth_place = {{ill|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati]], [[Ukraina]] | death_date = | death_place = | alma_mater = [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]] | other_names = | occupation = qoʻshiqchi, musiqachi, muallif | years_active = | known_for = | notable_works = | awards = [[YUNA|YUNA]] }} '''Mariya Dovgayuk''' ({{Lang-uk|Марія Віталіївна Довгаюк}}; 2000-yil 3-noyabrda tugʻilgan), professional taxallusi '''Domiy''' — ukrainalik qoʻshiqchi, musiqachi, muallif va oʻz qoʻshiqlarining ijrochisi. == Hayoti == Mariya Dovgayuk 2000-yil 3-noyabrda {{Tillararo havola|Verben|uk|Вербень}}, [[Rovno viloyati|Rivne viloyati]]da tugʻilgan<ref name=":1">{{cite news |author=Анна Мисюк |title=Domiy&nbsp;— біографія, особисте життя та цікаві факти про співачку Марію Довгаюк |url=https://news.hochu.ua/ukr/cat-stars/znamenitosti/article-151137-xto-taka-domiy-cikavi-fakti-pro-avtorku-xita-nagadai-iakii-zibrav-ponad-40-milioniv-peregliadiv-na-youtube/ |work=Hochu.ua |date=2025-04-07 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref><ref>{{cite news |author= |title=Співачка з Рівненщини Domiy випустила новий трек «Чи не так?» |url=https://kultura.rayon.in.ua/news/802856-spivachka-z-rivnenshchini-domiy-vipustila-noviy-trek-chi-ne-tak |work=Район Культура |date=2025-05-02 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref>. Domiy [[R. Glier nomidagi Kiyev musiqa instituti]] va [[Kiyev estrada va sirk sanʼati munitsipal akademiyasi]]da (imtiyozli diplom bilan) tahsil olgan<ref name=":1"/>. Mariya Dovgayuk 2020-yilda [[Okean Elzi|Okean Elzy]] guruhining „Obiimy“ qoʻshigʻiga qilingan kaveri bilan [[TikTok]]da debyut qilgan<ref name=":1" />. Keyinchalik oʻz qoʻshiqlarini yoza boshlagan<ref name=":0">{{cite news |author=Олена Худенко |title=Тікток розриває ремікс романтичного хіта «Нагадай» про щире справжнє кохання |url=https://show.24tv.ua/trek-nagaday-spivachki-domiy-rozrivaye-tiktok-svoyeyu-shhiristyu_n2527210 |work=24 канал |date=2024-04-05 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref>. 2025-yil may holatiga koʻra, uning „Nahadai“ qoʻshigʻiga ishlangan videosi 50 milliondan ortiq foydalanuvchi tomonidan tomosha qilingan<ref name=":1" />. Mariya Dovgayuk uzoq vaqt davomida YouTubeʼdagi top-100 kliplar reytingida 1-oʻrinni egallagan<ref name=":0" />; Apple Musicʼning Ukraina boʻyicha top-100 reytingida 5-oʻrin<ref>{{cite news |author= |title=Domiy |url=https://kworb.net/itunes/artist/domiy.html |work=kworb (чарти) |date= |access-date=2024-05-05 |archive-url= |archive-date= }}</ref>. {{Tillararo havola|Lux FM|uk|Lux FM}} top-10 reytingida 2-oʻrinni olgan<ref>{{cite news |author= |title=Хіт-парад |url=https://lux.fm/music/chart |work=Люкс ФМ |date= |access-date=2024-05-26 |archive-url= |archive-date= }}</ref>. 2024-yilda Domiy [[Tina Karol]] uchun „Shcho ti narobila“ qoʻshigiga matn va musiqa yozgan. Rossiyaning keng koʻlamli bosqini davrida u ukrainalik mudofaa kuchlari ehtiyojlari uchun mablagʻ toʻplamoqda<ref name=":1" />. == Videokliplari == * „Chi ne tak?“ / „<nowiki>Чи не так?</nowiki>“ (2025) * „Tak i ne znayshla“ / „<nowiki>Так і не знайшла</nowiki>“ (2025) * „Zviknuti“ / „<nowiki>Звикнути</nowiki>“ (2025) * „Ne proyde“ / „<nowiki>Не пройде</nowiki>“ (2024, SHUMEI bilan) * „Pro osin“ / „<nowiki>Про осінь</nowiki>“ (2024, SAMCHUK bilan) * „Kriz doshi“ / „<nowiki>Крізь дощі</nowiki>“ (2024) * „Zabuvayu“ / „<nowiki>Забуваю</nowiki>“ (2024, 100lytsia bilan) * „Na porozi“ / „<nowiki>На порозі</nowiki>“ (2024) * „Sadok vishneviy kolo xati“ / „<nowiki>Садок вишневий коло хати</nowiki>“ (2024, BARYK bilan) * „Ne bulo“ / „<nowiki>Не було</nowiki>“ (2024) * „Teplo tak“ / „<nowiki>Тепло так</nowiki>“ (2024) * „Nagaday“ / „<nowiki>Нагадай</nowiki>“ (2023) * „Nash listopad“ / „<nowiki>Наш листопад</nowiki>“ (2023) * „Okean“ / „<nowiki>Океан</nowiki>“ (2023, Roman Skorpion bilan) * „Nezalejna dusha“ / „<nowiki>Незалежна душа</nowiki>“ (2023) * „Lyubov i lito“ / „<nowiki>Любов і літо</nowiki>“ (2023) * „Rani zatsvitayut“ / „<nowiki>Рани зацвітають</nowiki>“ (2023) * „Lebedi materinstva“ / „<nowiki>Лебеді материнства</nowiki>“ (2023) * „Naliy meni vina“ / „<nowiki>Налий мені вина</nowiki>“ (2023) == Mukofotlari == {| class="wikitable" !Yil !Yoʻnalish !Turkum !Mukofotlar !Natija !Manba |- |2024 |"Ne proyde" qoʻshigʻi uchun (SHUMEI bilan) |Yil kashfiyoti |Oltin disk |{{Gʻolib}} |<ref name=":1" /> |- |2025 | |Yil kashfiyoti |[[YUNA]] |{{Gʻolib}} |<ref>{{cite news |author= |title=Відбулася 14-та церемонія Національної музичної премії YUNA |url=https://yuna.ua/post/yuna2025-winners/ |work=YUNA |date=2025-04-24 |access-date= |archive-url= |archive-date= }}</ref> |- |} == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Dovhaiuk, Mariia}} [[Turkum:Ukrainalik qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Ukrainalik ayol xonandalar]] gp3vf8cruywv4olvbgidz9i22zvvbpz 1 1365961 5997703 2026-04-17T07:04:05Z Panpanchik 72616 „{{Munozara}} {{Viki-bahor 2026|foydalanuvchi= Panpanchik|mavzu=ayollar|mavzu2=yoshlar|mavzu3= musiqa|mamlakat=Ukraina|mamlakat2=|mamlakat3= }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997703 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Viki-bahor 2026|foydalanuvchi= Panpanchik|mavzu=ayollar|mavzu2=yoshlar|mavzu3= musiqa|mamlakat=Ukraina|mamlakat2=|mamlakat3= }} s7uu6gcve5ku5seppd250uzx1d9d68z 0 1365962 5997705 2026-04-17T07:10:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997705 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Billaea fortis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Billaea]] | tasvir = }} '''Billaea fortis''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Belarus]], [[Ukraina]], [[Finlandiya]], [[Shvetsiya]], [[Bolgariya]], [[Italiya]], [[Avstriya]], [[Fransiya]], [[Shveysariya]], [[Yaponiya]], [[Qozog‘iston]], [[Rossiya]] va [[Xitoy]]da, shuningdek Kavkazorti hududida uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=16 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14386598}} [[Category:Billaea|fortis]] {{Dexiinae-stub}} 3c4naqevfva6qpbb1gwb85pursdsa1o 14 1365963 5997707 2026-04-17T07:11:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997707 wikitext text/x-wiki {{Commons}} {{Wikispecies}} [[Category:Tachinidae]] 8w9qcf5saryqx7vaw6ckwfdaaeo81tv 0 1365964 5997709 2026-04-17T07:14:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997709 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Athrycia trepida | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Athrycia]] | tasvir = }} '''Athrycia trepida''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Turkmaniston]], Britaniya orollari, [[Belarus]], [[Chexiya]], [[Estoniya]], [[Vengriya]], [[Latviya]], [[Litva]], [[Moldova]], [[Polsha]], [[Ruminiya]], [[Slovakiya]], [[Ukraina]], [[Daniya]], [[Finlandiya]], [[Norvegiya]], [[Shvetsiya]], [[Bolgariya]], [[Xorvatiya]], [[Gretsiya]], [[Italiya]], [[Portugaliya]], [[Serbiya]], [[Sloveniya]], [[Ispaniya]], [[Turkiya]], [[Avstriya]], [[Belgiya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]], [[Niderlandiya]], [[Shveysariya]], [[Yaponiya]], [[Eron]], [[Isroil]], [[Falastin]], [[Xitoy]], [[Mongoliya]] va [[Rossiya]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=3 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14378438}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} dvk9414jlkdcymgxil9m7pjaz7yk25h 0 1365965 5997710 2026-04-17T07:15:43Z Panpanchik 72616 „{{Infobox person | name = Helga Livitska | image = | native_name_lang = uk | native_name = {{nobold|Гельга Лівицька}} | birth_name = Helga Weinzierl | birth_date = | birth_place = [[Munich]] | death_date= | death_place= | occupation = sobiq [[Ukrainaning birinchi xonimi]] | order1= [[Ukrainaning birinchi xonimi]]| | term_label1 = In role | term_start1=1967| | term_end1=1989| | president1 = [[Mikola Livitskyi]] | predecessor1 = Mel...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997710 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Helga Livitska | image = | native_name_lang = uk | native_name = {{nobold|Гельга Лівицька}} | birth_name = Helga Weinzierl | birth_date = | birth_place = [[Munich]] | death_date= | death_place= | occupation = sobiq [[Ukrainaning birinchi xonimi]] | order1= [[Ukrainaning birinchi xonimi]]| | term_label1 = In role | term_start1=1967| | term_end1=1989| | president1 = [[Mikola Livitskyi]] | predecessor1 = [[Melaniya Vytvytska]]| | successor1 = [[Yaroslava Plaviuk]]| | alma_mater = | spouse = [[Mikola Livitskyi]] | children = | relations = }} '''Helga Livitska'''{{Efn|{{Lang-uk|Гельга Лівицька|{{Transl|uk|ukrainian|Helha Livytska}}}}}} ({{qizlik familyasi| '''Weinzierl'''}}){{Efn|{{Lang-uk|Вайнцирль|{{Transl|uk|ukrainian|Vaintsyrl}}}}}}<ref>[https://web.archive.org/web/20151228162143/http://articles.philly.com/1989-12-12/news/26158533_1_ukrainian-government-ukrainian-organizations-ukrainian-communities Ukrainian Leader Mykola Liwicki]</ref> [[Ukrainlar|Ukraina]] ayollar harakati faoli va [[Ukrainlar|Ukraina]] jamoat arbobidir. U xayriya faoliyati bilan shugʻullangan, xususan, [[Nyu-York (shtat)|Nyu-York]]dagi Ikkinchi avenyu 203-binosida joylashgan Ukraina muzeyini qoʻllab-quvvatlagan<ref>{{Cite web |url=http://gallus.lunariffic.com/~unwla0/ourlife/pdf/Our_Life_1991-04.pdf |title=OUR LIFE 1991-04 / НАШЕ ЖИТТЯ |accessdate=7 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009152216/http://gallus.lunariffic.com/~unwla0/ourlife/pdf/Our_Life_1991-04.pdf |archivedate=9 October 2016 |url-status=dead }}</ref>. U surgundagi [[Ukraina Xalq Respublikasi]] Davlat markazi ishida ishtirok etgan, 1989-yilda surgundagi Ukraina Xalq Respublikasi hukumatining prezidenti [[Mikola Plavyuk]] inauguratsiyasida qatnashgan<ref>{{Cite web |url=http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1990/Svoboda-1990-040.pdf |title=Svoboda-1990-040 |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010094920/http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1990/Svoboda-1990-040.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.samprodav.com/books/sell/42819-priezidient-mikola-andriiovich-livits-kii-i-nasha-suchasnist |title=Жила Володимир. Президент Микола Андрійович Лівицький і наша сучасність. Серія Біл-бібліографія. УММАН Філадельфія, 1988 36с |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010123201/http://www.samprodav.com/books/sell/42819-priezidient-mikola-andriiovich-livits-kii-i-nasha-suchasnist |url-status=dead }}</ref>. U surgundagi [[Ukraina Xalq Respublikasi prezidenti]] [[Mikola Livitskiy]]ning rafiqasi boʻlgan<ref>{{Cite web |url=http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1989/Svoboda-1989-235.pdf |title=Svoboda-1989-235 |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010082248/http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1989/Svoboda-1989-235.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/stream/Svoboda-1991-016/Svoboda-1991-016_djvu.txt Svoboda-1991-016]</ref>. == Izohlar == <references group="lower-alpha"/> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{s-start}} {{succession box | title=[[Ukrainaning birinchi xonimi]] | before= [[Melaniya Vitvitska]]| after= [[Yaroslava Plavyuk]]| years=1967–1989}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Helga Livitska}} {{Tashqi_havolalar}} s38sc0fc0zzp6gv10pfoqsf5er8xn9y 5997711 5997710 2026-04-17T07:15:49Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainaning birinchi xonimlari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997711 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Helga Livitska | image = | native_name_lang = uk | native_name = {{nobold|Гельга Лівицька}} | birth_name = Helga Weinzierl | birth_date = | birth_place = [[Munich]] | death_date= | death_place= | occupation = sobiq [[Ukrainaning birinchi xonimi]] | order1= [[Ukrainaning birinchi xonimi]]| | term_label1 = In role | term_start1=1967| | term_end1=1989| | president1 = [[Mikola Livitskyi]] | predecessor1 = [[Melaniya Vytvytska]]| | successor1 = [[Yaroslava Plaviuk]]| | alma_mater = | spouse = [[Mikola Livitskyi]] | children = | relations = }} '''Helga Livitska'''{{Efn|{{Lang-uk|Гельга Лівицька|{{Transl|uk|ukrainian|Helha Livytska}}}}}} ({{qizlik familyasi| '''Weinzierl'''}}){{Efn|{{Lang-uk|Вайнцирль|{{Transl|uk|ukrainian|Vaintsyrl}}}}}}<ref>[https://web.archive.org/web/20151228162143/http://articles.philly.com/1989-12-12/news/26158533_1_ukrainian-government-ukrainian-organizations-ukrainian-communities Ukrainian Leader Mykola Liwicki]</ref> [[Ukrainlar|Ukraina]] ayollar harakati faoli va [[Ukrainlar|Ukraina]] jamoat arbobidir. U xayriya faoliyati bilan shugʻullangan, xususan, [[Nyu-York (shtat)|Nyu-York]]dagi Ikkinchi avenyu 203-binosida joylashgan Ukraina muzeyini qoʻllab-quvvatlagan<ref>{{Cite web |url=http://gallus.lunariffic.com/~unwla0/ourlife/pdf/Our_Life_1991-04.pdf |title=OUR LIFE 1991-04 / НАШЕ ЖИТТЯ |accessdate=7 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009152216/http://gallus.lunariffic.com/~unwla0/ourlife/pdf/Our_Life_1991-04.pdf |archivedate=9 October 2016 |url-status=dead }}</ref>. U surgundagi [[Ukraina Xalq Respublikasi]] Davlat markazi ishida ishtirok etgan, 1989-yilda surgundagi Ukraina Xalq Respublikasi hukumatining prezidenti [[Mikola Plavyuk]] inauguratsiyasida qatnashgan<ref>{{Cite web |url=http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1990/Svoboda-1990-040.pdf |title=Svoboda-1990-040 |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010094920/http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1990/Svoboda-1990-040.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.samprodav.com/books/sell/42819-priezidient-mikola-andriiovich-livits-kii-i-nasha-suchasnist |title=Жила Володимир. Президент Микола Андрійович Лівицький і наша сучасність. Серія Біл-бібліографія. УММАН Філадельфія, 1988 36с |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010123201/http://www.samprodav.com/books/sell/42819-priezidient-mikola-andriiovich-livits-kii-i-nasha-suchasnist |url-status=dead }}</ref>. U surgundagi [[Ukraina Xalq Respublikasi prezidenti]] [[Mikola Livitskiy]]ning rafiqasi boʻlgan<ref>{{Cite web |url=http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1989/Svoboda-1989-235.pdf |title=Svoboda-1989-235 |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010082248/http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1989/Svoboda-1989-235.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/stream/Svoboda-1991-016/Svoboda-1991-016_djvu.txt Svoboda-1991-016]</ref>. == Izohlar == <references group="lower-alpha"/> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{s-start}} {{succession box | title=[[Ukrainaning birinchi xonimi]] | before= [[Melaniya Vitvitska]]| after= [[Yaroslava Plavyuk]]| years=1967–1989}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Helga Livitska}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Ukrainaning birinchi xonimlari]] ihv2xp9jjn1bnvshdo7mwjyu2d2lq32 5997713 5997711 2026-04-17T07:15:59Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997713 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Helga Livitska | image = | native_name_lang = uk | native_name = {{nobold|Гельга Лівицька}} | birth_name = Helga Weinzierl | birth_date = | birth_place = [[Munich]] | death_date= | death_place= | occupation = sobiq [[Ukrainaning birinchi xonimi]] | order1= [[Ukrainaning birinchi xonimi]]| | term_label1 = In role | term_start1=1967| | term_end1=1989| | president1 = [[Mikola Livitskyi]] | predecessor1 = [[Melaniya Vytvytska]]| | successor1 = [[Yaroslava Plaviuk]]| | alma_mater = | spouse = [[Mikola Livitskyi]] | children = | relations = }} '''Helga Livitska'''{{Efn|{{Lang-uk|Гельга Лівицька|{{Transl|uk|ukrainian|Helha Livytska}}}}}} ({{qizlik familyasi| '''Weinzierl'''}}){{Efn|{{Lang-uk|Вайнцирль|{{Transl|uk|ukrainian|Vaintsyrl}}}}}}<ref>[https://web.archive.org/web/20151228162143/http://articles.philly.com/1989-12-12/news/26158533_1_ukrainian-government-ukrainian-organizations-ukrainian-communities Ukrainian Leader Mykola Liwicki]</ref> [[Ukrainlar|Ukraina]] ayollar harakati faoli va [[Ukrainlar|Ukraina]] jamoat arbobidir. U xayriya faoliyati bilan shugʻullangan, xususan, [[Nyu-York (shtat)|Nyu-York]]dagi Ikkinchi avenyu 203-binosida joylashgan Ukraina muzeyini qoʻllab-quvvatlagan<ref>{{Cite web |url=http://gallus.lunariffic.com/~unwla0/ourlife/pdf/Our_Life_1991-04.pdf |title=OUR LIFE 1991-04 / НАШЕ ЖИТТЯ |accessdate=7 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009152216/http://gallus.lunariffic.com/~unwla0/ourlife/pdf/Our_Life_1991-04.pdf |archivedate=9 October 2016 |url-status=dead }}</ref>. U surgundagi [[Ukraina Xalq Respublikasi]] Davlat markazi ishida ishtirok etgan, 1989-yilda surgundagi Ukraina Xalq Respublikasi hukumatining prezidenti [[Mikola Plavyuk]] inauguratsiyasida qatnashgan<ref>{{Cite web |url=http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1990/Svoboda-1990-040.pdf |title=Svoboda-1990-040 |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010094920/http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1990/Svoboda-1990-040.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.samprodav.com/books/sell/42819-priezidient-mikola-andriiovich-livits-kii-i-nasha-suchasnist |title=Жила Володимир. Президент Микола Андрійович Лівицький і наша сучасність. Серія Біл-бібліографія. УММАН Філадельфія, 1988 36с |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010123201/http://www.samprodav.com/books/sell/42819-priezidient-mikola-andriiovich-livits-kii-i-nasha-suchasnist |url-status=dead }}</ref>. U surgundagi [[Ukraina Xalq Respublikasi prezidenti]] [[Mikola Livitskiy]]ning rafiqasi boʻlgan<ref>{{Cite web |url=http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1989/Svoboda-1989-235.pdf |title=Svoboda-1989-235 |access-date=2019-07-18 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010082248/http://www.svoboda-news.com/arxiv/pdf/1989/Svoboda-1989-235.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/stream/Svoboda-1991-016/Svoboda-1991-016_djvu.txt Svoboda-1991-016]</ref>. == Izohlar == <references group="lower-alpha"/> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{s-start}} {{succession box | title=[[Ukrainaning birinchi xonimi]] | before= [[Melaniya Vitvitska]]| after= [[Yaroslava Plavyuk]]| years=1967–1989}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Helga Livitska}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Ukrainaning birinchi xonimlari]] [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] ieasawjwvbs5pylta0jixqeqyos7m7l 0 1365966 5997712 2026-04-17T07:15:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997712 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Dexiomimops | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Dexiomimops''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=6 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref>{{cite journal |author1=James E. O'Hara |author2=Hiroshi Shima |author3=Chuntian Zhang |name-list-style=amp |year=2009 |title=Annotated catalogue of the Tachinidae (Insecta: Diptera) of China |journal=[[Zootaxa]] |volume=2190 |pages=1–236 |doi=10.11646/zootaxa.2190.1.1 |url=https://www.mapress.com/zootaxa/2009/f/zt02190p236.pdf |doi-access=free }}</ref>. ==Turlari== *''[[Dexiomimops brevipes]]'' <small>Shima, 1987</small><ref name="Shima1987">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |title=A revision of the genus ''Dexiomimops'' Townsend (Diptera, Tachinidae) |journal=Sieboldia |date=1987 |volume=Supplement (1987) |pages=83–96}}</ref> *''[[Dexiomimops crassipes]]'' <small>Shima, 1987</small><ref name="Shima1987"/> *''[[Dexiomimops curtipes]]'' <small>Shima, 1987</small><ref name="Shima1987"/> *''[[Dexiomimops flavipes]]'' <small>Shima, 1987</small><ref name="Shima1987"/> *''[[Dexiomimops fuscata]]'' <small>Shima & Chao, 1992</small><ref name="ShimaChao1992">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |last2=Chao |first2=C.-m. |title=New species of Tachinidae (Diptera) from Yunnan Province, China |journal=Japanese Journal of Entomology |date=1992 |volume=60 |pages=633–645}}</ref> *''[[Dexiomimops longipes]]'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1926</small><ref name="Townsend1926a"/> *''[[Dexiomimops pallipes]]'' <small>Mesnil, 1957</small><ref name="Mesnil1957">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Nouveaux tachinaires d'Orient. (Deuxième série.) |journal=Mémoires de la Société Royale d'Entomologie de Belgique |date=1957 |volume=28 |issue=1–80}}</ref> *''[[Dexiomimops rufipes]]'' <small>[[Nikolay Ilyich Baranov|Baranov]], 1935</small><ref name="Baranov1935b">{{cite journal |last1=Baranov |first1=N. |title=Neue palaarktische und orientalische Raupenfliegen (Dipt., Tachinidae) |journal=Veterinarski Arhiv |date=1935 |volume=5 |pages=550–560}}</ref>.. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4119216}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 0mf3l4adhd2ddrvjhy83438njh2rmq5 5997714 5997712 2026-04-17T07:16:19Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 5997714 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Dexiomimops | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Dexiomimops''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=6 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref>{{cite journal |author1=James E. O'Hara |author2=Hiroshi Shima |author3=Chuntian Zhang |name-list-style=amp |year=2009 |title=Annotated catalogue of the Tachinidae (Insecta: Diptera) of China |journal=[[Zootaxa]] |volume=2190 |pages=1–236 |doi=10.11646/zootaxa.2190.1.1 |url=https://www.mapress.com/zootaxa/2009/f/zt02190p236.pdf |doi-access=free }}</ref>. ==Turlari== *''[[Dexiomimops brevipes]]'' <small>Shima, 1987</small><ref name="Shima1987">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |title=A revision of the genus ''Dexiomimops'' Townsend (Diptera, Tachinidae) |journal=Sieboldia |date=1987 |volume=Supplement (1987) |pages=83–96}}</ref> *''[[Dexiomimops crassipes]]'' <small>Shima, 1987</small><ref name="Shima1987"/> *''[[Dexiomimops curtipes]]'' <small>Shima, 1987</small><ref name="Shima1987"/> *''[[Dexiomimops flavipes]]'' <small>Shima, 1987</small><ref name="Shima1987"/> *''[[Dexiomimops fuscata]]'' <small>Shima & Chao, 1992</small><ref name="ShimaChao1992">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |last2=Chao |first2=C.-m. |title=New species of Tachinidae (Diptera) from Yunnan Province, China |journal=Japanese Journal of Entomology |date=1992 |volume=60 |pages=633–645}}</ref> *''[[Dexiomimops longipes]]'' <small>[[Charles Henry Tyler Townsend|Townsend]], 1926</small> *''[[Dexiomimops pallipes]]'' <small>Mesnil, 1957</small><ref name="Mesnil1957">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Nouveaux tachinaires d'Orient. (Deuxième série.) |journal=Mémoires de la Société Royale d'Entomologie de Belgique |date=1957 |volume=28 |issue=1–80}}</ref> *''[[Dexiomimops rufipes]]'' <small>[[Nikolay Ilyich Baranov|Baranov]], 1935</small><ref name="Baranov1935b">{{cite journal |last1=Baranov |first1=N. |title=Neue palaarktische und orientalische Raupenfliegen (Dipt., Tachinidae) |journal=Veterinarski Arhiv |date=1935 |volume=5 |pages=550–560}}</ref>.. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4119216}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} csj9lsppizk8je4f53d56qv7ayjq5vw 1 1365967 5997719 2026-04-17T07:21:56Z Oblakulova 111326 „{{Munozara}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997719 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1365968 5997720 2026-04-17T07:31:23Z Oblakulova 111326 „{{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Umar Hilmi | tasvir = Şehzade Ömer Hilmi 2.jpg | tugʻilgan_sanasi = 1886-yil 2-mart | tugʻilgan_joyi = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Konstantinopol]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] <br> (hozirgi [[Istanbul]], [[Turkiya]]) | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1935|4|6|1886|3|2|df=y}} | vafot_joyi = [[Iskandariya]], [[Misr Qirolligi|Misr]] | dafn_etilgan_joy = Xediv Ta...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997720 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Umar Hilmi | tasvir = Şehzade Ömer Hilmi 2.jpg | tugʻilgan_sanasi = 1886-yil 2-mart | tugʻilgan_joyi = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Konstantinopol]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] <br> (hozirgi [[Istanbul]], [[Turkiya]]) | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1935|4|6|1886|3|2|df=y}} | vafot_joyi = [[Iskandariya]], [[Misr Qirolligi|Misr]] | dafn_etilgan_joy = Xediv [[Tavfiq posho]] maqbarasi, Qohira | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | house-type = Sulola | father = [[Mehmed V]] | mother = [[Mihrengiz Kadın]] | issue = {{Unbulleted list|[[Mukbile Sulton|Emine Mukbile sulton]]|[[Shahzoda Mahmud Namik]]}} | spouse = {{Unbulleted list| {{Nikoh|Faika xonim|1907|1907|end=div}} * {{Nikoh|Nesimter xonim<br>| |1915|end=div}} * {{Nikoh|Hadicha Firdavs Gülnev xonim|1910|1919|end=died}} * {{Nikoh|Başter xonim<ref name="kirpik"/>|1914}} * {{Nikoh|Mediha xonim|1921}}}} | religion = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]] | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Flagu|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1916–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = | awards = }} }} '''Shahzoda Umar Hilmi afandi''' ({{Lang-ota|شہزادہ عمر حلمى}}; 2 March 1886 — 6 April 1935)<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref>. — usmonli shahzodasi, sulton [[Mehmed V]]ning uchinchi oʻgʻli va uning xotini [[Mihrengiz Kadın]]<ref>[[Ali Vâsib]], ''Bir Şehzadenin Hâtırâtı: Vatan ve Menfâda Gördüklerim ve İşittiklerim'', Yapı Kredi Kültür Yayınları, 2004, {{ISBN|978-975-08-0878-4}}, [https://books.google.com/books?id=sEJpAAAAMAAJ&q=%22Sultan+Re%C5%9Fad%27%C4%B1n+%C3%BC%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC+zevcesi+Mihrengiz+Kad%C4%B1nefendi.+o%C4%9Flu+%C3%96mer+Hilmi+Efendi%22 p. 205]</ref>. Uning chevarasi, [[Ayşe Gülnev Osmanoğlu]], hozirda Usmonli sulolasi tarixi haqida tarixiy romanlar yozuvchi muallifdir. == Yoshligi == Şehzoda Ömer Hilmi 1886-yil 2-martda valiahd shahzodaning kvartirasida, [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabahche saroyi]]da tugʻilgan<ref name="Omer">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|pages=33}}</ref>. Uning otasi [[Mehmed V]] boʻlib, u [[Abdulmajid I|Abdulmejid I]] va [[Gülcemal Kadın]]ning oʻgʻli edi<ref name="Omer"/>, onasi esa [[Mihrengiz Kadın]] edi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}{{Sfn|Gün|2018|p=141}}. 1911–1912-yillar oraligʻida Ömer Hilmi katta akasi [[Shahzoda Mehmed Ziyoyiddin|Şehzoda Mehmed Ziyaeddin]] bilan birga imperatorlik harbiy kollejida tahsil oldi. 1916-yilda, [[Birinchi Jahon urushi|Birinchi jahon urushi]] paytida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da [[Piyoda askarlar|piyoda qoʻshinlar]]ining faxriy [[Polkovnik|polkovnigi]] sifatida xizmat qildi{{Sfn|Gün|2018|pp=141–142}}<ref>Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burkeʼs Royal Families of the World, Africa & the Middle East'', Burkeʼs Peerage, 1980, [https://books.google.com/books?id=bnsUAQAAIAAJ&q=%22Omer+Hilmi%22 p. 247.]</ref>. 1909-yil 2-sentyabrda Ömer Hilmi otasi sulton Mehmed Reşad va aka-ukalari Şehzoda Ziyaeddin hamda [[Şehzoda Mahmud Necmeddin]] bilan [[Bursa]]ga safar qildi{{Sfn|Alp|2018|p=125}}. 1910-yil 13-iyunda u va aka-ukalari Yevropaga birinchi tashrifidan qaytayotgan [[Şehzoda Yusuf Izzeddin]]ni [[Sirkeci temir yoʻl vokzali]]da kutib oldilar{{Sfn|Alp|2018|p=229}}. 1911-yil 5-iyunda ham u va boshqa shahzodalar Izzeddinni Yevropaga ikkinchi safaridan qaytgach vokzalda kutib olishdi{{Sfn|Alp|2018|p=238}}. 1911-yil 5–26-iyun oraligʻida u otasi va aka-ukalari bilan [[Rumelia|Rumeliya]]ga safar qildi{{Sfn|Gün|2018|p=144}}{{Sfn|Alp|2018|p=130}}. 1917-yil 15-oktyabrda u 1917-yilda [[Istanbul]]ga tashrif buyurgan Germaniya imperatori [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II]] bilan uchrashdi{{Sfn|Alp|2018|pp=131–132}}. 1918-yil 9-mayda u 1918-yilda Istanbulga kelgan imperator [[Avstriyalik Karl I]] bilan ham uchrashdi{{Sfn|Gün|2018|pp=154–155}}, u bilan birga imperatrisa [[Burbon-Parmali Zita]] ham boʻlgan<ref>{{cite book|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L & M|page=58|isbn=978-9-756-49131-7}}</ref>. U millatchilarni oshkora qoʻllab-quvvatlagani va otasining siyosatiga qarshi boʻlgani bilan tanilgan<ref>{{cite book|first=Stanford Jay|last=Shaw|title=From empire to republic: the Turkish war of national liberation, 1918-1923 : a documentary study|year=2000|publisher=Turkish Historical Society|page=1382|isbn=978-9-751-61228-1}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == [[File:Şehzade Ömer Hilmi.jpg|thumb|200px|left]] Ömer Hilmining birinchi xotini Faika xonim edi. U Mehmed bey va Ayşe xonimning qizi boʻlgan. U qishloqning asoschilaridan sanalgan taʼsirli zodagon urugʻ — Hunçga mansub edi, shu sababli qishloq Hunça Hable nomi bilan ham tanilgan. Uning ikki opasi bor edi: Naciye xonim va [[Hayriye Melek xonim]]; u Turkiyada [[Cherkaslar|cherkes]] kelib chiqishiga mansub birinchi ayol yozuvchi deb hisoblanadi<ref>{{cite thesis|first=Cemile|last=Atlı|title=Circassian Nationalism in the Writings of Hayriye Melek Hunç|year=2019|pages=35–36|publisher=Sabancı University|url=https://research.sabanciuniv.edu/39708/|type=Postgraguate Thesis}}</ref>{{Sfn|Çare|2018|p=4}}. U oʻrtacha boʻyli, ozgʻin, sariq sochli, moviy koʻzli va yoqimli yuzli ayol edi{{Sfn|Arslan|2008|p=179}}. U opa-singillari orasida eng goʻzali boʻlgan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}. Ikkalasi 1907-yil 10-noyabrda turmush qurishgan{{Sfn|Çare|2018|p=6}}. Faika Ömer Hilmi bilan chiqisha olmagan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}, u esa uni ikki marta taloq qilgan, biroq yana yarashishgan. Biroq keyin u uch marta taloq qilgani sababli hülle (taloq qilingan ayol qayta turmush qurishi uchun zarur boʻlgan oraliq nikoh) talab qilingan. Saroyda erkaklar yoʻqligi sababli Faika hülleni qabul qilmagan va shu bois shahzoda Mehmed Reşad saroyidan chiqarib yuborilgan{{Sfn|Arslan|2008|p=172}}. 1907-yil 20-dekabrdagi ajrashuvdan soʻng{{Sfn|Çare|2018|p=6}}{{Sfn|Arslan|2008|p=173}}. u maoshini muntazam olib turgan, biroq keyinchalik ustidan xabar berishlaridan qoʻrqib ololmay qolgan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}. U va opa-singillari sulton [[Abdulhamid II|Abdul Hamid II]] tomonidan Bursaga surgun qilingan boʻlib, 1908-yilda [[Ikkinchi konstitutsiyaviy davr]] eʼlon qilinguncha u yerda yashashgan. Konstitutsiya eʼlon qilingach, darhol Bursadan ketishgan{{Sfn|Arslan|2008|p=181}}. Uning ikkinchi xotini Nesimter xonim edi. Ikkalasi 1915-yil yanvarida ajrashgan<ref name="kirpik">{{cite book|first=Cevdet|last=Kırpık|title=Şehzade Evliliklerinde Değişim|publisher=OTAM|year=2011|pages=184, 187}}</ref>. Uning uchinchi xotini Xaticha Firdevs Gülnev xonim edi. U 1890-yil 21-fevralda tugʻilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. Uning otasi [[Ayvalık]]lik [[Turklar|turk]] [[ofitser]] boʻlgan<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Saraydan Zindana: Şehzade Nâmuk Efendi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=1148&saraydan-zindana:-%C5%9Fehzade-n%C3%A2muk-efendi|date=3 May 2021|access-date=5 February 2022}}</ref>, onasi esa Ayşe xonim edi<ref>{{cite web | title=Son Osmanlı | website=Milliyet | date=2015-08-07 | url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/son-osmanli-2098740 | language=tr | access-date=2022-01-25}}</ref><ref>{{cite web | title=İşte son Osmanlı | website=Haber7 | date=2015-08-07 | url=https://www.haber7.com/guncel/haber/1496405-iste-son-osmanli | language=tr | access-date=2022-01-25}}</ref>. Ular 1910-yil 3-oktyabrda turmush qurishdi. U ikki farzand koʻrdi: 1911-yilda tugʻilgan [[Emine Mukbile sulton]] va 1913-yilda tugʻilgan [[Şehzoda Mahmud Namıq]]. U 1919-yil 31-dekabrda, 29 yoshida vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. Uning toʻrtinchi xotini Başter xonim boʻlib, 1914-yil 16-iyunda turmush qurishgan<ref name="kirpik"/>. Uning beshinchi xotini Mediha xonim boʻlib, 1921-yil 12-iyulda turmush qurishgan<ref name="kirpik"/>. Ömer Hilmiga Dolmabahche saroyida kvartiralar ajratilgan edi<ref name="emel">{{cite book|first=Zeynep Emel|last=Ekim|title=Sultan V. Mehmed Reşad ve Dönemi – Cilt 3: Sultan Mehmed Reşad'ın Oğlu Necmeddin Efendi'nın Kuruçeşme'deki Yalısı|publisher=TBMM Milli Saraylar|year=2018|isbn=978-9-752-46418-6|page=1248}}</ref>. 1910-yilda{{Sfn|Brookes|2010|p=208}}, u [[Üsküdar|Bağlarbaşı]]dagi villaga egalik qila boshladi<ref name="emel"/>; bu villa Istanbulning Osiyo tomonida, [[Bosfor]] boʻgʻozi boʻyidagi [[Üsküdar]] tepaliklarida Misr xedivi [[Ismoil Posho|Ismaʼil posho]] tomonidan qurdirilgan edi{{Sfn|Brookes|2010|p=208}}. U [[Nişantaşı]]da ham yana bir villaga ega edi<ref name="emel"/>. U jozibali, tetik va suhbatdan qochadigan odam sifatida tasvirlangan<ref>{{cite book|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=4 February 2020|page=65|isbn=978-0-253-04553-9}}</ref>. == Surgun qilinishi va vafoti == 1924-yil mart oyida imperatorlik oilasi surgun qilinganda, Ömer Hilmi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}, uning onasi{{Sfn|Brookes|2010|p=284}}. va ikki farzandi avval [[Bayrut]] ([[Livan]]), soʻng [[Nice|Nitsa]] ([[Fransiya]])<ref>{{cite book|first1=Ali|last1=Vâsıb|first2=Osman Selaheddin|last2=Osmanoğlu|title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim|publisher=YKY|year=2004|pages=204, 210, 224|isbn=978-9-750-80878-4}}</ref>, va nihoyat [[Iskandariya]]ga ([[Misr Qirolligi|Misr]]) joylashishdi. U 1935-yil 6-aprelda Iskandariyada 49 yoshida vafot etdi va oʻsha yerda dafn qilindi. Keyinchalik uning jasadi Misrning [[Qohira]] shahrida xediv [[Tavfiq posho]] maqbarasiga koʻchirib dafn etildi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}. Onasi undan uch yil koʻproq yashab, 1938-yilda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|pp=284, 287}}. == Unvon va mukofotlari == * Usmoniylar uyi ordeni<ref name="Öztuna1978">{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}</ref> * 1-darajali Usmoniyea <ref name="Öztuna1978"/>; qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan<ref name="salname"/> * Majidiya ordeni<ref name="Öztuna1978"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="Öztuna1978"/> * Liakat urush oltin medali<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * [[Imtiyoz medali|Imtiyoz kumush medali]]<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ;Faxriy harbiy unvonlari va armiyadagi lavozimlari * Usmoniylar armiyasi piyoda qoʻshinlari polkovnigi, 1916-yil * Usmoniylar imperiyasi sultoni adyutanti == Farzandlari == {| class="wikitable" |- ! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style="width:40%;" |Izohlar |- ! colspan="4" | Gülnev xonimdan (1910-yil oktyabrda turmush qurgan) |- | [[Mukbile Sulton|Emine Mukbile Sulton]] | 1911-yil 17-sentyabr | 1995-yil 21-may | [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. [[Shahzoda Ali Vosib]]ga turmushga chiqqan va bir oʻgʻil farzandli boʻlgan. Vafotidan keyin sulton [[Mehmed V]] maqbarasiga dafn etilgan. |- | [[Shahzoda Mahmud Namik]] | 1913-yil 23-dekabr | 1963-yil 13-noyabr | Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Uylangan va bir oʻgʻil farzandli boʻlgan. Misrning Qohira shahrida vafot etgan va Qohiradagi xediv Tavfiq maqbarasiga dafn etilgan, keyinroq 1987-yilda sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga koʻchirilgan. |- |} == Nasabi == {{Ajdodlar|collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Umar Hilmi''' | 2 = 2. [[Mehmed V]] | 3 = 3. [[Mihrengiz Kadın]] | 4 = 4. [[Abdulmajid I]] | 5 = 5. [[Gülcemal Kadın]] | 8 = 8. [[Mahmud II]] | 9 = 9. [[Bezmiâlem Sulton]] }} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi|first=Fahrettin|last=Gün|title=Sultan V. Mehmed Reşad ve dönemi|publisher=TBMM Milli Saraylar|year=2018|isbn=978-9-752-46418-6}} * {{Tezis manbasi|first=Elmas Zeynep (Aksoy) |last=Arslan |title=Circassian Organizations in the Ottoman Empire (1908-1923) |year=2008 |degree=MA in History |publisher=Boğaziçi University |url=https://www.circassianworld.com/pdf/THES_Circassian-Organizations-in-the-Ottoman-Empire-1908-1923.-Elmas-Zeynep-Aksoy.pdf |access-date=26 September 2023}} * {{Kitob manbasi|first=Mêral (Çizemuğ) |last=Çare |title=Bir Çerkes Ubıh Yazar Kadın Portresi: Hayriye Melek Hunç |year=2018 |url=https://turkiyekulturleri.org/en/Digital-Publications-Details/44/Bir-Ubih-Yazar-Kadin-Portresi-Hayriye-Melek-Hunc |access-date=26 September 2023}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonlilar oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy veb-sayti | url = http://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonlilar oilasining shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2011-02-28. * [http://heirsofeurope.blogspot.com/search/label/Turkey Heirs of Europe, Turkey]. Olingan sana: 2019-06-09. {{DEFAULTSORT:Hilmi, Omer}} [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1935-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]] [[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]] 4e699afid1x9i3ij2ozpy12l7q0toqc 5997725 5997720 2026-04-17T07:33:56Z Oblakulova 111326 5997725 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Umar Hilmi | tasvir = Şehzade Ömer Hilmi 2.jpg | tugʻilgan_sanasi = 1886-yil 2-mart | tugʻilgan_joyi = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Konstantinopol]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] <br> (hozirgi [[Istanbul]], [[Turkiya]]) | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1935|4|6|1886|3|2|df=y}} | vafot_joyi = [[Iskandariya]], [[Misr Qirolligi|Misr]] | dafn_etilgan_joy = Xediv [[Tavfiq posho]] maqbarasi, Qohira | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | house-type = Sulola | father = [[Mehmed V]] | mother = [[Mihrengiz Kadın]] | issue = {{Unbulleted list|[[Mukbile Sulton|Emine Mukbile sulton]]|[[Shahzoda Mahmud Namik]]}} | spouse = {{Unbulleted list| {{Nikoh|Faika xonim|1907|1907|end=div}} * {{Nikoh|Nesimter xonim<br>| |1915|end=div}} * {{Nikoh|Hadicha Firdavs Gülnev xonim|1910|1919|end=died}} * {{Nikoh|Başter xonim<ref name="kirpik"/>|1914}} * {{Nikoh|Mediha xonim|1921}}}} | religion = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]] | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Flagu|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1916–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = | awards = }} }} '''Shahzoda Umar Hilmi afandi''' ({{Lang-ota|شہزادہ عمر حلمى}}; 1885-yil 2-martda tug'ilgan - 1935-yil 6-aprelda vafot etgan)<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref> — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Mehmed V]] va uning xotini [[Mihrengiz Kadın]]ning o'g'li<ref>[[Ali Vâsib]], ''Bir Şehzadenin Hâtırâtı: Vatan ve Menfâda Gördüklerim ve İşittiklerim'', Yapı Kredi Kültür Yayınları, 2004, {{ISBN|978-975-08-0878-4}}, [https://books.google.com/books?id=sEJpAAAAMAAJ&q=%22Sultan+Re%C5%9Fad%27%C4%B1n+%C3%BC%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC+zevcesi+Mihrengiz+Kad%C4%B1nefendi.+o%C4%9Flu+%C3%96mer+Hilmi+Efendi%22 p. 205]</ref>. Chevarasi Oysha Gülnev Osmanoğlu hozirda Usmoniylar sulolasi tarixi haqida tarixiy romanlar yozuvchisi. == Yoshligi == Şehzoda Ömer Hilmi 1886-yil 2-martda valiahd shahzodaning kvartirasida, [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabahche saroyi]]da tugʻilgan<ref name="Omer">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|pages=33}}</ref>. Uning otasi [[Mehmed V]] boʻlib, u [[Abdulmajid I|Abdulmejid I]] va [[Gülcemal Kadın]]ning oʻgʻli edi<ref name="Omer"/>, onasi esa [[Mihrengiz Kadın]] edi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}{{Sfn|Gün|2018|p=141}}. 1911–1912-yillar oraligʻida Ömer Hilmi katta akasi [[Shahzoda Mehmed Ziyoyiddin|Şehzoda Mehmed Ziyaeddin]] bilan birga imperatorlik harbiy kollejida tahsil oldi. 1916-yilda, [[Birinchi Jahon urushi|Birinchi jahon urushi]] paytida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da [[Piyoda askarlar|piyoda qoʻshinlar]]ining faxriy [[Polkovnik|polkovnigi]] sifatida xizmat qildi{{Sfn|Gün|2018|pp=141–142}}<ref>Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burkeʼs Royal Families of the World, Africa & the Middle East'', Burkeʼs Peerage, 1980, [https://books.google.com/books?id=bnsUAQAAIAAJ&q=%22Omer+Hilmi%22 p. 247.]</ref>. 1909-yil 2-sentyabrda Ömer Hilmi otasi sulton Mehmed Reşad va aka-ukalari Şehzoda Ziyaeddin hamda [[Şehzoda Mahmud Necmeddin]] bilan [[Bursa]]ga safar qildi{{Sfn|Alp|2018|p=125}}. 1910-yil 13-iyunda u va aka-ukalari Yevropaga birinchi tashrifidan qaytayotgan [[Şehzoda Yusuf Izzeddin]]ni [[Sirkeci temir yoʻl vokzali]]da kutib oldilar{{Sfn|Alp|2018|p=229}}. 1911-yil 5-iyunda ham u va boshqa shahzodalar Izzeddinni Yevropaga ikkinchi safaridan qaytgach vokzalda kutib olishdi{{Sfn|Alp|2018|p=238}}. 1911-yil 5–26-iyun oraligʻida u otasi va aka-ukalari bilan [[Rumelia|Rumeliya]]ga safar qildi{{Sfn|Gün|2018|p=144}}{{Sfn|Alp|2018|p=130}}. 1917-yil 15-oktyabrda u 1917-yilda [[Istanbul]]ga tashrif buyurgan Germaniya imperatori [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II]] bilan uchrashdi{{Sfn|Alp|2018|pp=131–132}}. 1918-yil 9-mayda u 1918-yilda Istanbulga kelgan imperator [[Avstriyalik Karl I]] bilan ham uchrashdi{{Sfn|Gün|2018|pp=154–155}}, u bilan birga imperatrisa [[Burbon-Parmali Zita]] ham boʻlgan<ref>{{cite book|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L & M|page=58|isbn=978-9-756-49131-7}}</ref>. U millatchilarni oshkora qoʻllab-quvvatlagani va otasining siyosatiga qarshi boʻlgani bilan tanilgan<ref>{{cite book|first=Stanford Jay|last=Shaw|title=From empire to republic: the Turkish war of national liberation, 1918-1923 : a documentary study|year=2000|publisher=Turkish Historical Society|page=1382|isbn=978-9-751-61228-1}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == [[File:Şehzade Ömer Hilmi.jpg|thumb|200px|left]] Ömer Hilmining birinchi xotini Faika xonim edi. U Mehmed bey va Ayşe xonimning qizi boʻlgan. U qishloqning asoschilaridan sanalgan taʼsirli zodagon urugʻ — Hunçga mansub edi, shu sababli qishloq Hunça Hable nomi bilan ham tanilgan. Uning ikki opasi bor edi: Naciye xonim va [[Hayriye Melek xonim]]; u Turkiyada [[Cherkaslar|cherkes]] kelib chiqishiga mansub birinchi ayol yozuvchi deb hisoblanadi<ref>{{cite thesis|first=Cemile|last=Atlı|title=Circassian Nationalism in the Writings of Hayriye Melek Hunç|year=2019|pages=35–36|publisher=Sabancı University|url=https://research.sabanciuniv.edu/39708/|type=Postgraguate Thesis}}</ref>{{Sfn|Çare|2018|p=4}}. U oʻrtacha boʻyli, ozgʻin, sariq sochli, moviy koʻzli va yoqimli yuzli ayol edi{{Sfn|Arslan|2008|p=179}}. U opa-singillari orasida eng goʻzali boʻlgan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}. Ikkalasi 1907-yil 10-noyabrda turmush qurishgan{{Sfn|Çare|2018|p=6}}. Faika Ömer Hilmi bilan chiqisha olmagan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}, u esa uni ikki marta taloq qilgan, biroq yana yarashishgan. Biroq keyin u uch marta taloq qilgani sababli hülle (taloq qilingan ayol qayta turmush qurishi uchun zarur boʻlgan oraliq nikoh) talab qilingan. Saroyda erkaklar yoʻqligi sababli Faika hülleni qabul qilmagan va shu bois shahzoda Mehmed Reşad saroyidan chiqarib yuborilgan{{Sfn|Arslan|2008|p=172}}. 1907-yil 20-dekabrdagi ajrashuvdan soʻng{{Sfn|Çare|2018|p=6}}{{Sfn|Arslan|2008|p=173}}. u maoshini muntazam olib turgan, biroq keyinchalik ustidan xabar berishlaridan qoʻrqib ololmay qolgan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}. U va opa-singillari sulton [[Abdulhamid II|Abdul Hamid II]] tomonidan Bursaga surgun qilingan boʻlib, 1908-yilda [[Ikkinchi konstitutsiyaviy davr]] eʼlon qilinguncha u yerda yashashgan. Konstitutsiya eʼlon qilingach, darhol Bursadan ketishgan{{Sfn|Arslan|2008|p=181}}. Uning ikkinchi xotini Nesimter xonim edi. Ikkalasi 1915-yil yanvarida ajrashgan<ref name="kirpik">{{cite book|first=Cevdet|last=Kırpık|title=Şehzade Evliliklerinde Değişim|publisher=OTAM|year=2011|pages=184, 187}}</ref>. Uning uchinchi xotini Xaticha Firdevs Gülnev xonim edi. U 1890-yil 21-fevralda tugʻilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. Uning otasi [[Ayvalık]]lik [[Turklar|turk]] [[ofitser]] boʻlgan<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Saraydan Zindana: Şehzade Nâmuk Efendi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=1148&saraydan-zindana:-%C5%9Fehzade-n%C3%A2muk-efendi|date=3 May 2021|access-date=5 February 2022}}</ref>, onasi esa Ayşe xonim edi<ref>{{cite web | title=Son Osmanlı | website=Milliyet | date=2015-08-07 | url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/son-osmanli-2098740 | language=tr | access-date=2022-01-25}}</ref><ref>{{cite web | title=İşte son Osmanlı | website=Haber7 | date=2015-08-07 | url=https://www.haber7.com/guncel/haber/1496405-iste-son-osmanli | language=tr | access-date=2022-01-25}}</ref>. Ular 1910-yil 3-oktyabrda turmush qurishdi. U ikki farzand koʻrdi: 1911-yilda tugʻilgan [[Emine Mukbile sulton]] va 1913-yilda tugʻilgan [[Şehzoda Mahmud Namıq]]. U 1919-yil 31-dekabrda, 29 yoshida vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. Uning toʻrtinchi xotini Başter xonim boʻlib, 1914-yil 16-iyunda turmush qurishgan<ref name="kirpik"/>. Uning beshinchi xotini Mediha xonim boʻlib, 1921-yil 12-iyulda turmush qurishgan<ref name="kirpik"/>. Ömer Hilmiga Dolmabahche saroyida kvartiralar ajratilgan edi<ref name="emel">{{cite book|first=Zeynep Emel|last=Ekim|title=Sultan V. Mehmed Reşad ve Dönemi – Cilt 3: Sultan Mehmed Reşad'ın Oğlu Necmeddin Efendi'nın Kuruçeşme'deki Yalısı|publisher=TBMM Milli Saraylar|year=2018|isbn=978-9-752-46418-6|page=1248}}</ref>. 1910-yilda{{Sfn|Brookes|2010|p=208}}, u [[Üsküdar|Bağlarbaşı]]dagi villaga egalik qila boshladi<ref name="emel"/>; bu villa Istanbulning Osiyo tomonida, [[Bosfor]] boʻgʻozi boʻyidagi [[Üsküdar]] tepaliklarida Misr xedivi [[Ismoil Posho|Ismaʼil posho]] tomonidan qurdirilgan edi{{Sfn|Brookes|2010|p=208}}. U [[Nişantaşı]]da ham yana bir villaga ega edi<ref name="emel"/>. U jozibali, tetik va suhbatdan qochadigan odam sifatida tasvirlangan<ref>{{cite book|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=4 February 2020|page=65|isbn=978-0-253-04553-9}}</ref>. == Surgun qilinishi va vafoti == 1924-yil mart oyida imperatorlik oilasi surgun qilinganda, Ömer Hilmi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}, uning onasi{{Sfn|Brookes|2010|p=284}}. va ikki farzandi avval [[Bayrut]] ([[Livan]]), soʻng [[Nice|Nitsa]] ([[Fransiya]])<ref>{{cite book|first1=Ali|last1=Vâsıb|first2=Osman Selaheddin|last2=Osmanoğlu|title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim|publisher=YKY|year=2004|pages=204, 210, 224|isbn=978-9-750-80878-4}}</ref>, va nihoyat [[Iskandariya]]ga ([[Misr Qirolligi|Misr]]) joylashishdi. U 1935-yil 6-aprelda Iskandariyada 49 yoshida vafot etdi va oʻsha yerda dafn qilindi. Keyinchalik uning jasadi Misrning [[Qohira]] shahrida xediv [[Tavfiq posho]] maqbarasiga koʻchirib dafn etildi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}. Onasi undan uch yil koʻproq yashab, 1938-yilda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|pp=284, 287}}. == Unvon va mukofotlari == * Usmoniylar uyi ordeni<ref name="Öztuna1978">{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}</ref> * 1-darajali Usmoniyea <ref name="Öztuna1978"/>; qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan<ref name="salname"/> * Majidiya ordeni<ref name="Öztuna1978"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="Öztuna1978"/> * Liakat urush oltin medali<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * [[Imtiyoz medali|Imtiyoz kumush medali]]<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ;Faxriy harbiy unvonlari va armiyadagi lavozimlari * Usmoniylar armiyasi piyoda qoʻshinlari polkovnigi, 1916-yil * Usmoniylar imperiyasi sultoni adyutanti == Farzandlari == {| class="wikitable" |- ! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style="width:40%;" |Izohlar |- ! colspan="4" | Gülnev xonimdan (1910-yil oktyabrda turmush qurgan) |- | [[Mukbile Sulton|Emine Mukbile Sulton]] | 1911-yil 17-sentyabr | 1995-yil 21-may | [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. [[Shahzoda Ali Vosib]]ga turmushga chiqqan va bir oʻgʻil farzandli boʻlgan. Vafotidan keyin sulton [[Mehmed V]] maqbarasiga dafn etilgan. |- | [[Shahzoda Mahmud Namik]] | 1913-yil 23-dekabr | 1963-yil 13-noyabr | Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Uylangan va bir oʻgʻil farzandli boʻlgan. Misrning Qohira shahrida vafot etgan va Qohiradagi xediv Tavfiq maqbarasiga dafn etilgan, keyinroq 1987-yilda sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga koʻchirilgan. |- |} == Nasabi == {{Ajdodlar|collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Umar Hilmi''' | 2 = 2. [[Mehmed V]] | 3 = 3. [[Mihrengiz Kadın]] | 4 = 4. [[Abdulmajid I]] | 5 = 5. [[Gülcemal Kadın]] | 8 = 8. [[Mahmud II]] | 9 = 9. [[Bezmiâlem Sulton]] }} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi|first=Fahrettin|last=Gün|title=Sultan V. Mehmed Reşad ve dönemi|publisher=TBMM Milli Saraylar|year=2018|isbn=978-9-752-46418-6}} * {{Tezis manbasi|first=Elmas Zeynep (Aksoy) |last=Arslan |title=Circassian Organizations in the Ottoman Empire (1908-1923) |year=2008 |degree=MA in History |publisher=Boğaziçi University |url=https://www.circassianworld.com/pdf/THES_Circassian-Organizations-in-the-Ottoman-Empire-1908-1923.-Elmas-Zeynep-Aksoy.pdf |access-date=26 September 2023}} * {{Kitob manbasi|first=Mêral (Çizemuğ) |last=Çare |title=Bir Çerkes Ubıh Yazar Kadın Portresi: Hayriye Melek Hunç |year=2018 |url=https://turkiyekulturleri.org/en/Digital-Publications-Details/44/Bir-Ubih-Yazar-Kadin-Portresi-Hayriye-Melek-Hunc |access-date=26 September 2023}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonlilar oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy veb-sayti | url = http://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonlilar oilasining shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2011-02-28. * [http://heirsofeurope.blogspot.com/search/label/Turkey Heirs of Europe, Turkey]. Olingan sana: 2019-06-09. {{DEFAULTSORT:Hilmi, Omer}} [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1935-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]] [[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]] 9aybpuf2qmkoylz3p4bsamsv7gqxegj 5997846 5997725 2026-04-17T09:11:02Z Oblakulova 111326 /* Yoshligi */ 5997846 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Umar Hilmi | tasvir = Şehzade Ömer Hilmi 2.jpg | tugʻilgan_sanasi = 1886-yil 2-mart | tugʻilgan_joyi = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Konstantinopol]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] <br> (hozirgi [[Istanbul]], [[Turkiya]]) | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1935|4|6|1886|3|2|df=y}} | vafot_joyi = [[Iskandariya]], [[Misr Qirolligi|Misr]] | dafn_etilgan_joy = Xediv [[Tavfiq posho]] maqbarasi, Qohira | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | house-type = Sulola | father = [[Mehmed V]] | mother = [[Mihrengiz Kadın]] | issue = {{Unbulleted list|[[Mukbile Sulton|Emine Mukbile sulton]]|[[Shahzoda Mahmud Namik]]}} | spouse = {{Unbulleted list| {{Nikoh|Faika xonim|1907|1907|end=div}} * {{Nikoh|Nesimter xonim<br>| |1915|end=div}} * {{Nikoh|Hadicha Firdavs Gülnev xonim|1910|1919|end=died}} * {{Nikoh|Başter xonim<ref name="kirpik"/>|1914}} * {{Nikoh|Mediha xonim|1921}}}} | religion = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]] | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Flagu|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1916–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = | awards = }} }} '''Shahzoda Umar Hilmi afandi''' ({{Lang-ota|شہزادہ عمر حلمى}}; 1885-yil 2-martda tug'ilgan - 1935-yil 6-aprelda vafot etgan)<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref> — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Mehmed V]] va uning xotini [[Mihrengiz Kadın]]ning o'g'li<ref>[[Ali Vâsib]], ''Bir Şehzadenin Hâtırâtı: Vatan ve Menfâda Gördüklerim ve İşittiklerim'', Yapı Kredi Kültür Yayınları, 2004, {{ISBN|978-975-08-0878-4}}, [https://books.google.com/books?id=sEJpAAAAMAAJ&q=%22Sultan+Re%C5%9Fad%27%C4%B1n+%C3%BC%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC+zevcesi+Mihrengiz+Kad%C4%B1nefendi.+o%C4%9Flu+%C3%96mer+Hilmi+Efendi%22 p. 205]</ref>. Chevarasi Oysha Gülnev Osmanoğlu hozirda Usmoniylar sulolasi tarixi haqida tarixiy romanlar yozuvchisi. == Yoshligi == Shahzoda Umar Hilmi 1886-yil 2-martda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan<ref name="Omer">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|pages=33}}</ref>. Uning otasi [[Mehmed V]] sulton [[Abdulmajid I]] va [[Gülcemal Kadın]]ning oʻgʻli bo'lgan<ref name="Omer"/>. Onasi esa [[Mihrengiz Kadın]] edi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}{{Sfn|Gün|2018|p=141}}. 1911–1912-yillar oraligʻida Umar Hilmi akasi [[Shahzoda Mehmed Ziyoyiddin]] bilan birga imperiyan harbiy kollejida tahsil oldi. 1916-yilda [[Birinchi Jahon urushi]] paytida u [[Usmoniylar armiyasi]] [[Piyoda askarlar|piyoda qoʻshinlar]]ining faxriy [[Polkovnik|polkovnigi]] sifatida xizmat qildi{{Sfn|Gün|2018|pp=141–142}}<ref>Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burkeʼs Royal Families of the World, Africa & the Middle East'', Burkeʼs Peerage, 1980, [https://books.google.com/books?id=bnsUAQAAIAAJ&q=%22Omer+Hilmi%22 p. 247.]</ref>. 1909-yil 2-sentyabrda Umar Hilmi otasi sulton Mehmed Rashod va aka-ukalari Shahzoda Ziyaeddin hamda [[Şehzoda Mahmud Najmiddin]] bilan [[Bursa]]ga safar qildi{{Sfn|Alp|2018|p=125}}. 1910-yil 13-iyunda u va aka-ukalari [[Yevropa]]ga birinchi tashrifidan qaytayotgan [[Shahzoda Yusuf Izzeddin]]ni Sirkeci temir yoʻl vokzalida kutib oldilar{{Sfn|Alp|2018|p=229}}. 1911-yil 5-iyunda ham u va boshqa shahzodalar Izzeddinni Yevropaga ikkinchi safaridan qaytgach, vokzalda kutib olishdi{{Sfn|Alp|2018|p=238}}. 1911-yil 5–26-iyun oraligʻida u otasi va aka-ukalari bilan [[Rumelia]]ga safar qildi{{Sfn|Gün|2018|p=144}}{{Sfn|Alp|2018|p=130}}. 1917-yil 15-oktyabrda Umar Hilmi [[Istanbul]]ga tashrif buyurgan Germaniya imperatori [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II]] bilan uchrashdi{{Sfn|Alp|2018|pp=131–132}}. 1918-yil 9-mayda u Istanbulga kelgan imperator [[Karl I]] bilan ham uchrashdi{{Sfn|Gün|2018|pp=154–155}}, u bilan birga mamlakatga imperatrisa Zita Burbon-Parma ham boʻlgan<ref>{{cite book|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L & M|page=58|isbn=978-9-756-49131-7}}</ref>. Shahzoda Umar Hilmi millatchilarni oshkora qoʻllab-quvvatlagani va otasining siyosatiga qarshi boʻlgani bilan tanilgan<ref>{{cite book|first=Stanford Jay|last=Shaw|title=From empire to republic: the Turkish war of national liberation, 1918-1923 : a documentary study|year=2000|publisher=Turkish Historical Society|page=1382|isbn=978-9-751-61228-1}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == [[File:Şehzade Ömer Hilmi.jpg|thumb|200px|left]] Ömer Hilmining birinchi xotini Faika xonim edi. U Mehmed bey va Ayşe xonimning qizi boʻlgan. U qishloqning asoschilaridan sanalgan taʼsirli zodagon urugʻ — Hunçga mansub edi, shu sababli qishloq Hunça Hable nomi bilan ham tanilgan. Uning ikki opasi bor edi: Naciye xonim va [[Hayriye Melek xonim]]; u Turkiyada [[Cherkaslar|cherkes]] kelib chiqishiga mansub birinchi ayol yozuvchi deb hisoblanadi<ref>{{cite thesis|first=Cemile|last=Atlı|title=Circassian Nationalism in the Writings of Hayriye Melek Hunç|year=2019|pages=35–36|publisher=Sabancı University|url=https://research.sabanciuniv.edu/39708/|type=Postgraguate Thesis}}</ref>{{Sfn|Çare|2018|p=4}}. U oʻrtacha boʻyli, ozgʻin, sariq sochli, moviy koʻzli va yoqimli yuzli ayol edi{{Sfn|Arslan|2008|p=179}}. U opa-singillari orasida eng goʻzali boʻlgan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}. Ikkalasi 1907-yil 10-noyabrda turmush qurishgan{{Sfn|Çare|2018|p=6}}. Faika Ömer Hilmi bilan chiqisha olmagan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}, u esa uni ikki marta taloq qilgan, biroq yana yarashishgan. Biroq keyin u uch marta taloq qilgani sababli hülle (taloq qilingan ayol qayta turmush qurishi uchun zarur boʻlgan oraliq nikoh) talab qilingan. Saroyda erkaklar yoʻqligi sababli Faika hülleni qabul qilmagan va shu bois shahzoda Mehmed Reşad saroyidan chiqarib yuborilgan{{Sfn|Arslan|2008|p=172}}. 1907-yil 20-dekabrdagi ajrashuvdan soʻng{{Sfn|Çare|2018|p=6}}{{Sfn|Arslan|2008|p=173}}. u maoshini muntazam olib turgan, biroq keyinchalik ustidan xabar berishlaridan qoʻrqib ololmay qolgan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}. U va opa-singillari sulton [[Abdulhamid II|Abdul Hamid II]] tomonidan Bursaga surgun qilingan boʻlib, 1908-yilda [[Ikkinchi konstitutsiyaviy davr]] eʼlon qilinguncha u yerda yashashgan. Konstitutsiya eʼlon qilingach, darhol Bursadan ketishgan{{Sfn|Arslan|2008|p=181}}. Uning ikkinchi xotini Nesimter xonim edi. Ikkalasi 1915-yil yanvarida ajrashgan<ref name="kirpik">{{cite book|first=Cevdet|last=Kırpık|title=Şehzade Evliliklerinde Değişim|publisher=OTAM|year=2011|pages=184, 187}}</ref>. Uning uchinchi xotini Xaticha Firdevs Gülnev xonim edi. U 1890-yil 21-fevralda tugʻilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. Uning otasi [[Ayvalık]]lik [[Turklar|turk]] [[ofitser]] boʻlgan<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Saraydan Zindana: Şehzade Nâmuk Efendi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=1148&saraydan-zindana:-%C5%9Fehzade-n%C3%A2muk-efendi|date=3 May 2021|access-date=5 February 2022}}</ref>, onasi esa Ayşe xonim edi<ref>{{cite web | title=Son Osmanlı | website=Milliyet | date=2015-08-07 | url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/son-osmanli-2098740 | language=tr | access-date=2022-01-25}}</ref><ref>{{cite web | title=İşte son Osmanlı | website=Haber7 | date=2015-08-07 | url=https://www.haber7.com/guncel/haber/1496405-iste-son-osmanli | language=tr | access-date=2022-01-25}}</ref>. Ular 1910-yil 3-oktyabrda turmush qurishdi. U ikki farzand koʻrdi: 1911-yilda tugʻilgan [[Emine Mukbile sulton]] va 1913-yilda tugʻilgan [[Şehzoda Mahmud Namıq]]. U 1919-yil 31-dekabrda, 29 yoshida vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. Uning toʻrtinchi xotini Başter xonim boʻlib, 1914-yil 16-iyunda turmush qurishgan<ref name="kirpik"/>. Uning beshinchi xotini Mediha xonim boʻlib, 1921-yil 12-iyulda turmush qurishgan<ref name="kirpik"/>. Ömer Hilmiga Dolmabahche saroyida kvartiralar ajratilgan edi<ref name="emel">{{cite book|first=Zeynep Emel|last=Ekim|title=Sultan V. Mehmed Reşad ve Dönemi – Cilt 3: Sultan Mehmed Reşad'ın Oğlu Necmeddin Efendi'nın Kuruçeşme'deki Yalısı|publisher=TBMM Milli Saraylar|year=2018|isbn=978-9-752-46418-6|page=1248}}</ref>. 1910-yilda{{Sfn|Brookes|2010|p=208}}, u [[Üsküdar|Bağlarbaşı]]dagi villaga egalik qila boshladi<ref name="emel"/>; bu villa Istanbulning Osiyo tomonida, [[Bosfor]] boʻgʻozi boʻyidagi [[Üsküdar]] tepaliklarida Misr xedivi [[Ismoil Posho|Ismaʼil posho]] tomonidan qurdirilgan edi{{Sfn|Brookes|2010|p=208}}. U [[Nişantaşı]]da ham yana bir villaga ega edi<ref name="emel"/>. U jozibali, tetik va suhbatdan qochadigan odam sifatida tasvirlangan<ref>{{cite book|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=4 February 2020|page=65|isbn=978-0-253-04553-9}}</ref>. == Surgun qilinishi va vafoti == 1924-yil mart oyida imperatorlik oilasi surgun qilinganda, Ömer Hilmi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}, uning onasi{{Sfn|Brookes|2010|p=284}}. va ikki farzandi avval [[Bayrut]] ([[Livan]]), soʻng [[Nice|Nitsa]] ([[Fransiya]])<ref>{{cite book|first1=Ali|last1=Vâsıb|first2=Osman Selaheddin|last2=Osmanoğlu|title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim|publisher=YKY|year=2004|pages=204, 210, 224|isbn=978-9-750-80878-4}}</ref>, va nihoyat [[Iskandariya]]ga ([[Misr Qirolligi|Misr]]) joylashishdi. U 1935-yil 6-aprelda Iskandariyada 49 yoshida vafot etdi va oʻsha yerda dafn qilindi. Keyinchalik uning jasadi Misrning [[Qohira]] shahrida xediv [[Tavfiq posho]] maqbarasiga koʻchirib dafn etildi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}. Onasi undan uch yil koʻproq yashab, 1938-yilda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|pp=284, 287}}. == Unvon va mukofotlari == * Usmoniylar uyi ordeni<ref name="Öztuna1978">{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}</ref> * 1-darajali Usmoniyea <ref name="Öztuna1978"/>; qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan<ref name="salname"/> * Majidiya ordeni<ref name="Öztuna1978"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="Öztuna1978"/> * Liakat urush oltin medali<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * [[Imtiyoz medali|Imtiyoz kumush medali]]<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ;Faxriy harbiy unvonlari va armiyadagi lavozimlari * Usmoniylar armiyasi piyoda qoʻshinlari polkovnigi, 1916-yil * Usmoniylar imperiyasi sultoni adyutanti == Farzandlari == {| class="wikitable" |- ! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style="width:40%;" |Izohlar |- ! colspan="4" | Gülnev xonimdan (1910-yil oktyabrda turmush qurgan) |- | [[Mukbile Sulton|Emine Mukbile Sulton]] | 1911-yil 17-sentyabr | 1995-yil 21-may | [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. [[Shahzoda Ali Vosib]]ga turmushga chiqqan va bir oʻgʻil farzandli boʻlgan. Vafotidan keyin sulton [[Mehmed V]] maqbarasiga dafn etilgan. |- | [[Shahzoda Mahmud Namik]] | 1913-yil 23-dekabr | 1963-yil 13-noyabr | Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Uylangan va bir oʻgʻil farzandli boʻlgan. Misrning Qohira shahrida vafot etgan va Qohiradagi xediv Tavfiq maqbarasiga dafn etilgan, keyinroq 1987-yilda sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga koʻchirilgan. |- |} == Nasabi == {{Ajdodlar|collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Umar Hilmi''' | 2 = 2. [[Mehmed V]] | 3 = 3. [[Mihrengiz Kadın]] | 4 = 4. [[Abdulmajid I]] | 5 = 5. [[Gülcemal Kadın]] | 8 = 8. [[Mahmud II]] | 9 = 9. [[Bezmiâlem Sulton]] }} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi|first=Fahrettin|last=Gün|title=Sultan V. Mehmed Reşad ve dönemi|publisher=TBMM Milli Saraylar|year=2018|isbn=978-9-752-46418-6}} * {{Tezis manbasi|first=Elmas Zeynep (Aksoy) |last=Arslan |title=Circassian Organizations in the Ottoman Empire (1908-1923) |year=2008 |degree=MA in History |publisher=Boğaziçi University |url=https://www.circassianworld.com/pdf/THES_Circassian-Organizations-in-the-Ottoman-Empire-1908-1923.-Elmas-Zeynep-Aksoy.pdf |access-date=26 September 2023}} * {{Kitob manbasi|first=Mêral (Çizemuğ) |last=Çare |title=Bir Çerkes Ubıh Yazar Kadın Portresi: Hayriye Melek Hunç |year=2018 |url=https://turkiyekulturleri.org/en/Digital-Publications-Details/44/Bir-Ubih-Yazar-Kadin-Portresi-Hayriye-Melek-Hunc |access-date=26 September 2023}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonlilar oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy veb-sayti | url = http://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonlilar oilasining shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2011-02-28. * [http://heirsofeurope.blogspot.com/search/label/Turkey Heirs of Europe, Turkey]. Olingan sana: 2019-06-09. {{DEFAULTSORT:Hilmi, Omer}} [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1935-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]] [[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]] 91io1afd8g15bp8n1pss3fg1ivtptkr 5997848 5997846 2026-04-17T09:26:14Z Oblakulova 111326 /* Surgun qilinishi va vafoti */ 5997848 wikitext text/x-wiki {{qirollik bilgiqutisi | name = Shahzoda Umar Hilmi | tasvir = Şehzade Ömer Hilmi 2.jpg | tugʻilgan_sanasi = 1886-yil 2-mart | tugʻilgan_joyi = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Konstantinopol]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] <br> (hozirgi [[Istanbul]], [[Turkiya]]) | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1935|4|6|1886|3|2|df=y}} | vafot_joyi = [[Iskandariya]], [[Misr Qirolligi|Misr]] | dafn_etilgan_joy = Xediv [[Tavfiq posho]] maqbarasi, Qohira | house = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar]] | house-type = Sulola | father = [[Mehmed V]] | mother = [[Mihrengiz Kadın]] | issue = {{Unbulleted list|[[Mukbile Sulton|Emine Mukbile sulton]]|[[Shahzoda Mahmud Namik]]}} | spouse = {{Unbulleted list| {{Nikoh|Faika xonim|1907|1907|end=div}} * {{Nikoh|Nesimter xonim<br>| |1915|end=div}} * {{Nikoh|Hadicha Firdavs Gülnev xonim|1910|1919|end=died}} * {{Nikoh|Başter xonim<ref name="kirpik"/>|1914}} * {{Nikoh|Mediha xonim|1921}}}} | religion = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]] | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes | allegiance = {{Flagu|Usmoniylar imperiyasi}} | branch = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}} | rank = [[#Harbiy lavozimlari|Roʻyxatga qarang]] | serviceyears = 1916–1922 (faoliyat yillari) | servicenumber = | awards = }} }} '''Shahzoda Umar Hilmi afandi''' ({{Lang-ota|شہزادہ عمر حلمى}}; 1885-yil 2-martda tug'ilgan - 1935-yil 6-aprelda vafot etgan)<ref name=adg>{{cite book |year=2000 |publisher=Almanach de Gotha |edition=184th |title=[[Almanach de Gotha]] |pages=365, 912–915 }}</ref> — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Mehmed V]] va uning xotini [[Mihrengiz Kadın]]ning o'g'li<ref>[[Ali Vâsib]], ''Bir Şehzadenin Hâtırâtı: Vatan ve Menfâda Gördüklerim ve İşittiklerim'', Yapı Kredi Kültür Yayınları, 2004, {{ISBN|978-975-08-0878-4}}, [https://books.google.com/books?id=sEJpAAAAMAAJ&q=%22Sultan+Re%C5%9Fad%27%C4%B1n+%C3%BC%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC+zevcesi+Mihrengiz+Kad%C4%B1nefendi.+o%C4%9Flu+%C3%96mer+Hilmi+Efendi%22 p. 205]</ref>. Chevarasi Oysha Gülnev Osmanoğlu hozirda Usmoniylar sulolasi tarixi haqida tarixiy romanlar yozuvchisi. == Yoshligi == Shahzoda Umar Hilmi 1886-yil 2-martda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan<ref name="Omer">{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|pages=33}}</ref>. Uning otasi [[Mehmed V]] sulton [[Abdulmajid I]] va [[Gülcemal Kadın]]ning oʻgʻli bo'lgan<ref name="Omer"/>. Onasi esa [[Mihrengiz Kadın]] edi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}{{Sfn|Gün|2018|p=141}}. 1911–1912-yillar oraligʻida Umar Hilmi akasi [[Shahzoda Mehmed Ziyoyiddin]] bilan birga imperiyan harbiy kollejida tahsil oldi. 1916-yilda [[Birinchi Jahon urushi]] paytida u [[Usmoniylar armiyasi]] [[Piyoda askarlar|piyoda qoʻshinlar]]ining faxriy [[Polkovnik|polkovnigi]] sifatida xizmat qildi{{Sfn|Gün|2018|pp=141–142}}<ref>Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burkeʼs Royal Families of the World, Africa & the Middle East'', Burkeʼs Peerage, 1980, [https://books.google.com/books?id=bnsUAQAAIAAJ&q=%22Omer+Hilmi%22 p. 247.]</ref>. 1909-yil 2-sentyabrda Umar Hilmi otasi sulton Mehmed Rashod va aka-ukalari Shahzoda Ziyaeddin hamda [[Şehzoda Mahmud Najmiddin]] bilan [[Bursa]]ga safar qildi{{Sfn|Alp|2018|p=125}}. 1910-yil 13-iyunda u va aka-ukalari [[Yevropa]]ga birinchi tashrifidan qaytayotgan [[Shahzoda Yusuf Izzeddin]]ni Sirkeci temir yoʻl vokzalida kutib oldilar{{Sfn|Alp|2018|p=229}}. 1911-yil 5-iyunda ham u va boshqa shahzodalar Izzeddinni Yevropaga ikkinchi safaridan qaytgach, vokzalda kutib olishdi{{Sfn|Alp|2018|p=238}}. 1911-yil 5–26-iyun oraligʻida u otasi va aka-ukalari bilan [[Rumelia]]ga safar qildi{{Sfn|Gün|2018|p=144}}{{Sfn|Alp|2018|p=130}}. 1917-yil 15-oktyabrda Umar Hilmi [[Istanbul]]ga tashrif buyurgan Germaniya imperatori [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II]] bilan uchrashdi{{Sfn|Alp|2018|pp=131–132}}. 1918-yil 9-mayda u Istanbulga kelgan imperator [[Karl I]] bilan ham uchrashdi{{Sfn|Gün|2018|pp=154–155}}, u bilan birga mamlakatga imperatrisa Zita Burbon-Parma ham boʻlgan<ref>{{cite book|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L & M|page=58|isbn=978-9-756-49131-7}}</ref>. Shahzoda Umar Hilmi millatchilarni oshkora qoʻllab-quvvatlagani va otasining siyosatiga qarshi boʻlgani bilan tanilgan<ref>{{cite book|first=Stanford Jay|last=Shaw|title=From empire to republic: the Turkish war of national liberation, 1918-1923 : a documentary study|year=2000|publisher=Turkish Historical Society|page=1382|isbn=978-9-751-61228-1}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == [[File:Şehzade Ömer Hilmi.jpg|thumb|200px|left]] Ömer Hilmining birinchi xotini Faika xonim edi. U Mehmed bey va Ayşe xonimning qizi boʻlgan. U qishloqning asoschilaridan sanalgan taʼsirli zodagon urugʻ — Hunçga mansub edi, shu sababli qishloq Hunça Hable nomi bilan ham tanilgan. Uning ikki opasi bor edi: Naciye xonim va [[Hayriye Melek xonim]]; u Turkiyada [[Cherkaslar|cherkes]] kelib chiqishiga mansub birinchi ayol yozuvchi deb hisoblanadi<ref>{{cite thesis|first=Cemile|last=Atlı|title=Circassian Nationalism in the Writings of Hayriye Melek Hunç|year=2019|pages=35–36|publisher=Sabancı University|url=https://research.sabanciuniv.edu/39708/|type=Postgraguate Thesis}}</ref>{{Sfn|Çare|2018|p=4}}. U oʻrtacha boʻyli, ozgʻin, sariq sochli, moviy koʻzli va yoqimli yuzli ayol edi{{Sfn|Arslan|2008|p=179}}. U opa-singillari orasida eng goʻzali boʻlgan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}. Ikkalasi 1907-yil 10-noyabrda turmush qurishgan{{Sfn|Çare|2018|p=6}}. Faika Ömer Hilmi bilan chiqisha olmagan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}, u esa uni ikki marta taloq qilgan, biroq yana yarashishgan. Biroq keyin u uch marta taloq qilgani sababli hülle (taloq qilingan ayol qayta turmush qurishi uchun zarur boʻlgan oraliq nikoh) talab qilingan. Saroyda erkaklar yoʻqligi sababli Faika hülleni qabul qilmagan va shu bois shahzoda Mehmed Reşad saroyidan chiqarib yuborilgan{{Sfn|Arslan|2008|p=172}}. 1907-yil 20-dekabrdagi ajrashuvdan soʻng{{Sfn|Çare|2018|p=6}}{{Sfn|Arslan|2008|p=173}}. u maoshini muntazam olib turgan, biroq keyinchalik ustidan xabar berishlaridan qoʻrqib ololmay qolgan{{Sfn|Arslan|2008|p=174}}. U va opa-singillari sulton [[Abdulhamid II|Abdul Hamid II]] tomonidan Bursaga surgun qilingan boʻlib, 1908-yilda [[Ikkinchi konstitutsiyaviy davr]] eʼlon qilinguncha u yerda yashashgan. Konstitutsiya eʼlon qilingach, darhol Bursadan ketishgan{{Sfn|Arslan|2008|p=181}}. Uning ikkinchi xotini Nesimter xonim edi. Ikkalasi 1915-yil yanvarida ajrashgan<ref name="kirpik">{{cite book|first=Cevdet|last=Kırpık|title=Şehzade Evliliklerinde Değişim|publisher=OTAM|year=2011|pages=184, 187}}</ref>. Uning uchinchi xotini Xaticha Firdevs Gülnev xonim edi. U 1890-yil 21-fevralda tugʻilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. Uning otasi [[Ayvalık]]lik [[Turklar|turk]] [[ofitser]] boʻlgan<ref name="ekinci">{{cite web|first=Ekrem Buğra|last=Ekinci|title=Saraydan Zindana: Şehzade Nâmuk Efendi|url=https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=1148&saraydan-zindana:-%C5%9Fehzade-n%C3%A2muk-efendi|date=3 May 2021|access-date=5 February 2022}}</ref>, onasi esa Ayşe xonim edi<ref>{{cite web | title=Son Osmanlı | website=Milliyet | date=2015-08-07 | url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/son-osmanli-2098740 | language=tr | access-date=2022-01-25}}</ref><ref>{{cite web | title=İşte son Osmanlı | website=Haber7 | date=2015-08-07 | url=https://www.haber7.com/guncel/haber/1496405-iste-son-osmanli | language=tr | access-date=2022-01-25}}</ref>. Ular 1910-yil 3-oktyabrda turmush qurishdi. U ikki farzand koʻrdi: 1911-yilda tugʻilgan [[Emine Mukbile sulton]] va 1913-yilda tugʻilgan [[Şehzoda Mahmud Namıq]]. U 1919-yil 31-dekabrda, 29 yoshida vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=282}}. Uning toʻrtinchi xotini Başter xonim boʻlib, 1914-yil 16-iyunda turmush qurishgan<ref name="kirpik"/>. Uning beshinchi xotini Mediha xonim boʻlib, 1921-yil 12-iyulda turmush qurishgan<ref name="kirpik"/>. Ömer Hilmiga Dolmabahche saroyida kvartiralar ajratilgan edi<ref name="emel">{{cite book|first=Zeynep Emel|last=Ekim|title=Sultan V. Mehmed Reşad ve Dönemi – Cilt 3: Sultan Mehmed Reşad'ın Oğlu Necmeddin Efendi'nın Kuruçeşme'deki Yalısı|publisher=TBMM Milli Saraylar|year=2018|isbn=978-9-752-46418-6|page=1248}}</ref>. 1910-yilda{{Sfn|Brookes|2010|p=208}}, u [[Üsküdar|Bağlarbaşı]]dagi villaga egalik qila boshladi<ref name="emel"/>; bu villa Istanbulning Osiyo tomonida, [[Bosfor]] boʻgʻozi boʻyidagi [[Üsküdar]] tepaliklarida Misr xedivi [[Ismoil Posho|Ismaʼil posho]] tomonidan qurdirilgan edi{{Sfn|Brookes|2010|p=208}}. U [[Nişantaşı]]da ham yana bir villaga ega edi<ref name="emel"/>. U jozibali, tetik va suhbatdan qochadigan odam sifatida tasvirlangan<ref>{{cite book|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=4 February 2020|page=65|isbn=978-0-253-04553-9}}</ref>. == Surgun qilinishi va vafoti == 1924-yil mart oyida Usmoniylar sulolasi oilasi surgun qilinganda Umar Hilmi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}, uning onasi{{Sfn|Brookes|2010|p=284}} va ikki farzandi avval [[Livan]]ning [[Bayrut]] shahriga, soʻng [[Fransiya]]ning [[Nice]] shahriga<ref>{{cite book|first1=Ali|last1=Vâsıb|first2=Osman Selaheddin|last2=Osmanoğlu|title=Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim|publisher=YKY|year=2004|pages=204, 210, 224|isbn=978-9-750-80878-4}}</ref> va nihoyat [[Misr Qirolligi|Misr]]ning [[Iskandariya]] shahriga joylashishdi. Umar Hilmi 1935-yil 6-aprelda Iskandariyada 49 yoshida vafot etdi va oʻsha yerda dafn qilindi. Keyinchalik uning jasadi Misrning [[Qohira]] shahrida xediv [[Tavfiq posho]] maqbarasiga koʻchirib dafn etildi{{Sfn|Brookes|2010|p=287}}. Onasi undan 3 yil koʻproq yashab, 1938-yilda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|pp=284, 287}}. == Unvon va mukofotlari == * Usmoniylar uyi ordeni<ref name="Öztuna1978">{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}</ref> * 1-darajali Usmoniyea <ref name="Öztuna1978"/>; qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan<ref name="salname"/> * Majidiya ordeni<ref name="Öztuna1978"/> * Hijoz temiryoʻli oltin medali<ref name="Öztuna1978"/> * Liakat urush oltin medali<ref name="salname">{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene|publisher=Hilal Matbaası|year=1918|pages=66–67}}</ref> * [[Imtiyoz medali|Imtiyoz kumush medali]]<ref name="salname"/> === Harbiy lavozimlari === ;Faxriy harbiy unvonlari va armiyadagi lavozimlari * Usmoniylar armiyasi piyoda qoʻshinlari polkovnigi, 1916-yil * Usmoniylar imperiyasi sultoni adyutanti == Farzandlari == {| class="wikitable" |- ! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style="width:40%;" |Izohlar |- ! colspan="4" | Gülnev xonimdan (1910-yil oktyabrda turmush qurgan) |- | [[Mukbile Sulton|Emine Mukbile Sulton]] | 1911-yil 17-sentyabr | 1995-yil 21-may | [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. [[Shahzoda Ali Vosib]]ga turmushga chiqqan va bir oʻgʻil farzandli boʻlgan. Vafotidan keyin sulton [[Mehmed V]] maqbarasiga dafn etilgan. |- | [[Shahzoda Mahmud Namik]] | 1913-yil 23-dekabr | 1963-yil 13-noyabr | Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Uylangan va bir oʻgʻil farzandli boʻlgan. Misrning Qohira shahrida vafot etgan va Qohiradagi xediv Tavfiq maqbarasiga dafn etilgan, keyinroq 1987-yilda sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga koʻchirilgan. |- |} == Nasabi == {{Ajdodlar|collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; | 1 = 1. '''Shahzoda Umar Hilmi''' | 2 = 2. [[Mehmed V]] | 3 = 3. [[Mihrengiz Kadın]] | 4 = 4. [[Abdulmajid I]] | 5 = 5. [[Gülcemal Kadın]] | 8 = 8. [[Mahmud II]] | 9 = 9. [[Bezmiâlem Sulton]] }} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}} * {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}} * {{Kitob manbasi|first=Fahrettin|last=Gün|title=Sultan V. Mehmed Reşad ve dönemi|publisher=TBMM Milli Saraylar|year=2018|isbn=978-9-752-46418-6}} * {{Tezis manbasi|first=Elmas Zeynep (Aksoy) |last=Arslan |title=Circassian Organizations in the Ottoman Empire (1908-1923) |year=2008 |degree=MA in History |publisher=Boğaziçi University |url=https://www.circassianworld.com/pdf/THES_Circassian-Organizations-in-the-Ottoman-Empire-1908-1923.-Elmas-Zeynep-Aksoy.pdf |access-date=26 September 2023}} * {{Kitob manbasi|first=Mêral (Çizemuğ) |last=Çare |title=Bir Çerkes Ubıh Yazar Kadın Portresi: Hayriye Melek Hunç |year=2018 |url=https://turkiyekulturleri.org/en/Digital-Publications-Details/44/Bir-Ubih-Yazar-Kadin-Portresi-Hayriye-Melek-Hunc |access-date=26 September 2023}} == Havolalar == * {{Veb manbasi| title = Usmonlilar oilasi | publisher = Usmonli sulolasining hozir yashayotgan yaqin avlodlari rasmiy veb-sayti | url = http://www.ottomanfamily.com/ | access-date = 14 February 2010}} * {{Veb manbasi| title = Usmonlilar oilasining shajarasi | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html | access-date = 19 August 2008}} * [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2011-02-28. * [http://heirsofeurope.blogspot.com/search/label/Turkey Heirs of Europe, Turkey]. Olingan sana: 2019-06-09. {{DEFAULTSORT:Hilmi, Omer}} [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1935-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]] [[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]] [[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]] 35m3q3nbc3p0ephk6neauwhodfa83xs 0 1365969 5997721 2026-04-17T07:32:17Z Panpanchik 72616 „{{Infobox musical artist | background = person | ismi= Džejla Ramović | image = | image_size = | caption = | birth_name = | alias = | tavallud sanasi = {{birth date and age|df=yes|2002|4|29}} | tavallud joyi = [[Goražde]], [[Bosniya va Gersegovina]] | origin = | genre = Pop | kasbi= {{flatlist| * qoʻshiqchi }} | instrument = {{flatlist| * Vokal * pianino }} | faol...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997721 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = person | ismi= Džejla Ramović | image = | image_size = | caption = | birth_name = | alias = | tavallud sanasi = {{birth date and age|df=yes|2002|4|29}} | tavallud joyi = [[Goražde]], [[Bosniya va Gersegovina]] | origin = | genre = Pop | kasbi= {{flatlist| * qoʻshiqchi }} | instrument = {{flatlist| * Vokal * pianino }} | faoliyat yillari = 2014–hozir | leybl = {{flatlist| * [[Grand Production]]}} | website = }} '''Džejla Ramović''' (2002-yil 29-aprelda tugʻilgan) bosniyalik yakkaxon xonanda. U Serbiya iste’dodlar shousi ''Neki Novi Klinci'' ({{Soʻzma-soʻz tarjima|Yangi bolalar}})ning birinchi mavsumi gʻolibi sifatida mashhurlikka erishgan<ref>{{cite news|url=https://www.telegraf.rs/jetset/2218218-neki-novi-klinci-finale-10-velicanstvenih-se-veceras-bori-za-titulu-pobednika-prve-sezone|title= Neki Novi Klinci: Veličanstvena Džejla Ramović pobednica Prve sezone!|trans-title=Neki Novi Klinci: Majestic Džejla Ramović winner of the first season|language=sr|date=26 June 2016|access-date=21 June 2019|website=Telegraf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009062040/http://www.telegraf.rs/jetset/2218218-neki-novi-klinci-finale-10-velicanstvenih-se-veceras-bori-za-titulu-pobednika-prve-sezone|archive-date=9 October 2018|url-status=live}}</ref>. 2019-yilda Džejla Ramović musiqiy tanlov ''Zvezde Granda''ning oʻn uchinchi mavsumida gʻolib boʻlgan<ref>{{cite news|url=http://ba.n1info.com/Showbiz/a351691/Dzejla-Ramovic-pobjednica-Zvezda-Granda.html|title= Džejla Ramović pobjednica Zvezda Granda|trans-title=The fantastic Džejla Ramović won in Zvezde Granda|language=bs|date=21 June 2019|access-date=21 June 2019|website=N1|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621174728/http://ba.n1info.com/Showbiz/a351691/Dzejla-Ramovic-pobjednica-Zvezda-Granda.html|archive-date=21 June 2019|url-status=live}}</ref>. ==Hayoti== Serbiya estradasi shousi ''Neki Novi Klinci'' tanloviga muvaffaqiyatli ariza topshirgach, Džejla Ramović tez orada ommaviy axborot vositalarida tanila boshladi va katta mashhurlikka erishdi. Uning ovozi koʻpchilik tomonidan ohangdor va nozik deb ta’riflangan, bu esa shou hakamlarini uni gʻolib sifatida tanlashiga sabab bo'lgan<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/gorazdanka-dzejla-ramovic-pobjednica-prve-sezone-muzickog-showa-neki-novi-klinci/160627014|title=Dzejla Ramovic, winner of the show ''Some New Youngsters''|date=27 June 2016|website=klix|access-date=20 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azramag.ba/teme/dzejla-ramovic-ovo-je-moja-godina/|title=Dzejla Ramovic: 'This is my year'|date=29 June 2016|website=Azramag|access-date=20 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001136/https://www.azramag.ba/teme/dzejla-ramovic-ovo-je-moja-godina/|archive-date=2 February 2017|url-status=dead}}</ref>. Džejla Ramović 2014-yilda musiqa bilan shugʻullanishni boshlagan. Maktab va boshqa majburiyatlari bilan band boʻlishiga qaramay, u oxir-oqibat qoplama qoʻshiqlar (cover) yozishga vaqt topadi, jumladan [[Adele]]ning "Hello" qoʻshigʻini kuylaydi. 2017-yil 18-yanvarda Džejla Ramović ''Ruža'' ({{Soʻzma-soʻz tarjima|Gul}}) deb nomlangan ilk singlini chiqardi, uning matnini Bane Opačić yozgan, aranjirovkasini esa Alek Aleksov qilgan<ref>{{Cite news|url=http://www.haber.ba/showbiz/muzika/406985-zbog-ove-pjesme-je-blokirao-youtube-dzejla-ramovic-najezila-cijelu-regiju|title=Zbog Ove Pjesme je Blokirao Youtube: Džejla Ramović naježila cijelu regiju|trans-title=Dzejla Ramović has blocked YouTube with a privileged song|date=18 January 2017|newspaper=Haber|access-date=20 January 2017|language=bs|archive-date=20 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120174225/http://www.haber.ba/showbiz/muzika/406985-zbog-ove-pjesme-je-blokirao-youtube-dzejla-ramovic-najezila-cijelu-regiju|url-status=dead}}</ref>. U ingliz tilini yaxshi biladi<ref>{{Cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=JI9Q_JGLyKY| title = Evanescence – Bring me to life (Cover by Džejla Ramović)|website=[[YouTube]]|date=25 February 2018|access-date=8 December 2025}}{{cbignore}}</ref>. ==Diskografiyasi== ===Singllari=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| Sarlavha ! scope="col" rowspan="2"| Yil ! scope="col" colspan="1"| Chartdagi eng yuqori oʻrinlari ! scope="col" rowspan="2"| Albom |- ! style="width:2.5em; font-size:85%" | KRO<br>''Billb.''<br><ref name="CRO">Peak positions in Croatia (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''): *For "Rizik": {{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/croatia-songs-hotw/2023-10-14/|title=Croatia Songs (Week of October 14, 2023)|access-date=22 August 2024}} *For "Tajna veza": {{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/croatia-songs-hotw/2024-07-06/|title=Croatia Songs (Week of July 06, 2024)|access-date=22 August 2024}} </ref>. |- !scope="row"|''Ruža'' |rowspan="2"|2017 !scope rowspan="5" {{N/A|{{Efn-ua|name="launchbillb"|Croatia Songs charti 2022-yil 15-fevralda ishga tushirilgan<ref>{{Cite news|title=Billboard objavio top listu za Hrvatsku|trans-title=Billboard Published a New Chart for Croatia|url=https://www.vecernji.hr/showbiz/billboard-objavio-top-listu-za-hrvatsku-najveci-uspjeh-postigli-matija-cvek-i-eni-jurisic-1564019|newspaper=[[Večernji list]]|language=hr|date=16 February 2022|access-date=28 April 2023|archive-date=10 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183509/https://www.vecernji.hr/showbiz/billboard-objavio-top-listu-za-hrvatsku-najveci-uspjeh-postigli-matija-cvek-i-eni-jurisic-1564019|url-status=live}}</ref>.}} |rowspan="11"|''Singl'' |- !scope="row"|''Potraži me'' |- !scope="row"|''Jedna kao nijedna'' |2018 |- !scope="row"|''Ruine'' |2019 |- !scope="row"|''Ginem'' |2020 |- !scope="row"|''Sparta'' |2022 |— |- !scope="row"|''Kazamat'' |rowspan="2"|2023 |— |- !scope="row"|''Rizik'' ft. Henny |3 |- !scope="row"|''Tajna veza'' ft. Henny |2024 |19 |- !scope="row"|''Zime'' ft. Albino |rowspan="2"|2025 |— |- !scope="row"|''Bol'' |— |} ==Izohlar== {{Notelist-ua}} == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} {{DEFAULTSORT:Ramovic, Dzejla}} nh4sz2ss3r5gjwntnhj9gg6rxuney1u 5997722 5997721 2026-04-17T07:32:31Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Bosniya va Gersegovina kishilari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997722 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = person | ismi= Džejla Ramović | image = | image_size = | caption = | birth_name = | alias = | tavallud sanasi = {{birth date and age|df=yes|2002|4|29}} | tavallud joyi = [[Goražde]], [[Bosniya va Gersegovina]] | origin = | genre = Pop | kasbi= {{flatlist| * qoʻshiqchi }} | instrument = {{flatlist| * Vokal * pianino }} | faoliyat yillari = 2014–hozir | leybl = {{flatlist| * [[Grand Production]]}} | website = }} '''Džejla Ramović''' (2002-yil 29-aprelda tugʻilgan) bosniyalik yakkaxon xonanda. U Serbiya iste’dodlar shousi ''Neki Novi Klinci'' ({{Soʻzma-soʻz tarjima|Yangi bolalar}})ning birinchi mavsumi gʻolibi sifatida mashhurlikka erishgan<ref>{{cite news|url=https://www.telegraf.rs/jetset/2218218-neki-novi-klinci-finale-10-velicanstvenih-se-veceras-bori-za-titulu-pobednika-prve-sezone|title= Neki Novi Klinci: Veličanstvena Džejla Ramović pobednica Prve sezone!|trans-title=Neki Novi Klinci: Majestic Džejla Ramović winner of the first season|language=sr|date=26 June 2016|access-date=21 June 2019|website=Telegraf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009062040/http://www.telegraf.rs/jetset/2218218-neki-novi-klinci-finale-10-velicanstvenih-se-veceras-bori-za-titulu-pobednika-prve-sezone|archive-date=9 October 2018|url-status=live}}</ref>. 2019-yilda Džejla Ramović musiqiy tanlov ''Zvezde Granda''ning oʻn uchinchi mavsumida gʻolib boʻlgan<ref>{{cite news|url=http://ba.n1info.com/Showbiz/a351691/Dzejla-Ramovic-pobjednica-Zvezda-Granda.html|title= Džejla Ramović pobjednica Zvezda Granda|trans-title=The fantastic Džejla Ramović won in Zvezde Granda|language=bs|date=21 June 2019|access-date=21 June 2019|website=N1|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621174728/http://ba.n1info.com/Showbiz/a351691/Dzejla-Ramovic-pobjednica-Zvezda-Granda.html|archive-date=21 June 2019|url-status=live}}</ref>. ==Hayoti== Serbiya estradasi shousi ''Neki Novi Klinci'' tanloviga muvaffaqiyatli ariza topshirgach, Džejla Ramović tez orada ommaviy axborot vositalarida tanila boshladi va katta mashhurlikka erishdi. Uning ovozi koʻpchilik tomonidan ohangdor va nozik deb ta’riflangan, bu esa shou hakamlarini uni gʻolib sifatida tanlashiga sabab bo'lgan<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/gorazdanka-dzejla-ramovic-pobjednica-prve-sezone-muzickog-showa-neki-novi-klinci/160627014|title=Dzejla Ramovic, winner of the show ''Some New Youngsters''|date=27 June 2016|website=klix|access-date=20 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azramag.ba/teme/dzejla-ramovic-ovo-je-moja-godina/|title=Dzejla Ramovic: 'This is my year'|date=29 June 2016|website=Azramag|access-date=20 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001136/https://www.azramag.ba/teme/dzejla-ramovic-ovo-je-moja-godina/|archive-date=2 February 2017|url-status=dead}}</ref>. Džejla Ramović 2014-yilda musiqa bilan shugʻullanishni boshlagan. Maktab va boshqa majburiyatlari bilan band boʻlishiga qaramay, u oxir-oqibat qoplama qoʻshiqlar (cover) yozishga vaqt topadi, jumladan [[Adele]]ning "Hello" qoʻshigʻini kuylaydi. 2017-yil 18-yanvarda Džejla Ramović ''Ruža'' ({{Soʻzma-soʻz tarjima|Gul}}) deb nomlangan ilk singlini chiqardi, uning matnini Bane Opačić yozgan, aranjirovkasini esa Alek Aleksov qilgan<ref>{{Cite news|url=http://www.haber.ba/showbiz/muzika/406985-zbog-ove-pjesme-je-blokirao-youtube-dzejla-ramovic-najezila-cijelu-regiju|title=Zbog Ove Pjesme je Blokirao Youtube: Džejla Ramović naježila cijelu regiju|trans-title=Dzejla Ramović has blocked YouTube with a privileged song|date=18 January 2017|newspaper=Haber|access-date=20 January 2017|language=bs|archive-date=20 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120174225/http://www.haber.ba/showbiz/muzika/406985-zbog-ove-pjesme-je-blokirao-youtube-dzejla-ramovic-najezila-cijelu-regiju|url-status=dead}}</ref>. U ingliz tilini yaxshi biladi<ref>{{Cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=JI9Q_JGLyKY| title = Evanescence – Bring me to life (Cover by Džejla Ramović)|website=[[YouTube]]|date=25 February 2018|access-date=8 December 2025}}{{cbignore}}</ref>. ==Diskografiyasi== ===Singllari=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| Sarlavha ! scope="col" rowspan="2"| Yil ! scope="col" colspan="1"| Chartdagi eng yuqori oʻrinlari ! scope="col" rowspan="2"| Albom |- ! style="width:2.5em; font-size:85%" | KRO<br>''Billb.''<br><ref name="CRO">Peak positions in Croatia (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''): *For "Rizik": {{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/croatia-songs-hotw/2023-10-14/|title=Croatia Songs (Week of October 14, 2023)|access-date=22 August 2024}} *For "Tajna veza": {{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/croatia-songs-hotw/2024-07-06/|title=Croatia Songs (Week of July 06, 2024)|access-date=22 August 2024}} </ref>. |- !scope="row"|''Ruža'' |rowspan="2"|2017 !scope rowspan="5" {{N/A|{{Efn-ua|name="launchbillb"|Croatia Songs charti 2022-yil 15-fevralda ishga tushirilgan<ref>{{Cite news|title=Billboard objavio top listu za Hrvatsku|trans-title=Billboard Published a New Chart for Croatia|url=https://www.vecernji.hr/showbiz/billboard-objavio-top-listu-za-hrvatsku-najveci-uspjeh-postigli-matija-cvek-i-eni-jurisic-1564019|newspaper=[[Večernji list]]|language=hr|date=16 February 2022|access-date=28 April 2023|archive-date=10 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183509/https://www.vecernji.hr/showbiz/billboard-objavio-top-listu-za-hrvatsku-najveci-uspjeh-postigli-matija-cvek-i-eni-jurisic-1564019|url-status=live}}</ref>.}} |rowspan="11"|''Singl'' |- !scope="row"|''Potraži me'' |- !scope="row"|''Jedna kao nijedna'' |2018 |- !scope="row"|''Ruine'' |2019 |- !scope="row"|''Ginem'' |2020 |- !scope="row"|''Sparta'' |2022 |— |- !scope="row"|''Kazamat'' |rowspan="2"|2023 |— |- !scope="row"|''Rizik'' ft. Henny |3 |- !scope="row"|''Tajna veza'' ft. Henny |2024 |19 |- !scope="row"|''Zime'' ft. Albino |rowspan="2"|2025 |— |- !scope="row"|''Bol'' |— |} ==Izohlar== {{Notelist-ua}} == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} {{DEFAULTSORT:Ramovic, Dzejla}} [[Turkum:Bosniya va Gersegovina kishilari]] eo1zzaux4kfa2e11uuml55ltd4mhw1p 5997723 5997722 2026-04-17T07:32:46Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Bosniyalik xonandalar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997723 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = person | ismi= Džejla Ramović | image = | image_size = | caption = | birth_name = | alias = | tavallud sanasi = {{birth date and age|df=yes|2002|4|29}} | tavallud joyi = [[Goražde]], [[Bosniya va Gersegovina]] | origin = | genre = Pop | kasbi= {{flatlist| * qoʻshiqchi }} | instrument = {{flatlist| * Vokal * pianino }} | faoliyat yillari = 2014–hozir | leybl = {{flatlist| * [[Grand Production]]}} | website = }} '''Džejla Ramović''' (2002-yil 29-aprelda tugʻilgan) bosniyalik yakkaxon xonanda. U Serbiya iste’dodlar shousi ''Neki Novi Klinci'' ({{Soʻzma-soʻz tarjima|Yangi bolalar}})ning birinchi mavsumi gʻolibi sifatida mashhurlikka erishgan<ref>{{cite news|url=https://www.telegraf.rs/jetset/2218218-neki-novi-klinci-finale-10-velicanstvenih-se-veceras-bori-za-titulu-pobednika-prve-sezone|title= Neki Novi Klinci: Veličanstvena Džejla Ramović pobednica Prve sezone!|trans-title=Neki Novi Klinci: Majestic Džejla Ramović winner of the first season|language=sr|date=26 June 2016|access-date=21 June 2019|website=Telegraf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009062040/http://www.telegraf.rs/jetset/2218218-neki-novi-klinci-finale-10-velicanstvenih-se-veceras-bori-za-titulu-pobednika-prve-sezone|archive-date=9 October 2018|url-status=live}}</ref>. 2019-yilda Džejla Ramović musiqiy tanlov ''Zvezde Granda''ning oʻn uchinchi mavsumida gʻolib boʻlgan<ref>{{cite news|url=http://ba.n1info.com/Showbiz/a351691/Dzejla-Ramovic-pobjednica-Zvezda-Granda.html|title= Džejla Ramović pobjednica Zvezda Granda|trans-title=The fantastic Džejla Ramović won in Zvezde Granda|language=bs|date=21 June 2019|access-date=21 June 2019|website=N1|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621174728/http://ba.n1info.com/Showbiz/a351691/Dzejla-Ramovic-pobjednica-Zvezda-Granda.html|archive-date=21 June 2019|url-status=live}}</ref>. ==Hayoti== Serbiya estradasi shousi ''Neki Novi Klinci'' tanloviga muvaffaqiyatli ariza topshirgach, Džejla Ramović tez orada ommaviy axborot vositalarida tanila boshladi va katta mashhurlikka erishdi. Uning ovozi koʻpchilik tomonidan ohangdor va nozik deb ta’riflangan, bu esa shou hakamlarini uni gʻolib sifatida tanlashiga sabab bo'lgan<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/gorazdanka-dzejla-ramovic-pobjednica-prve-sezone-muzickog-showa-neki-novi-klinci/160627014|title=Dzejla Ramovic, winner of the show ''Some New Youngsters''|date=27 June 2016|website=klix|access-date=20 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azramag.ba/teme/dzejla-ramovic-ovo-je-moja-godina/|title=Dzejla Ramovic: 'This is my year'|date=29 June 2016|website=Azramag|access-date=20 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001136/https://www.azramag.ba/teme/dzejla-ramovic-ovo-je-moja-godina/|archive-date=2 February 2017|url-status=dead}}</ref>. Džejla Ramović 2014-yilda musiqa bilan shugʻullanishni boshlagan. Maktab va boshqa majburiyatlari bilan band boʻlishiga qaramay, u oxir-oqibat qoplama qoʻshiqlar (cover) yozishga vaqt topadi, jumladan [[Adele]]ning "Hello" qoʻshigʻini kuylaydi. 2017-yil 18-yanvarda Džejla Ramović ''Ruža'' ({{Soʻzma-soʻz tarjima|Gul}}) deb nomlangan ilk singlini chiqardi, uning matnini Bane Opačić yozgan, aranjirovkasini esa Alek Aleksov qilgan<ref>{{Cite news|url=http://www.haber.ba/showbiz/muzika/406985-zbog-ove-pjesme-je-blokirao-youtube-dzejla-ramovic-najezila-cijelu-regiju|title=Zbog Ove Pjesme je Blokirao Youtube: Džejla Ramović naježila cijelu regiju|trans-title=Dzejla Ramović has blocked YouTube with a privileged song|date=18 January 2017|newspaper=Haber|access-date=20 January 2017|language=bs|archive-date=20 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120174225/http://www.haber.ba/showbiz/muzika/406985-zbog-ove-pjesme-je-blokirao-youtube-dzejla-ramovic-najezila-cijelu-regiju|url-status=dead}}</ref>. U ingliz tilini yaxshi biladi<ref>{{Cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=JI9Q_JGLyKY| title = Evanescence – Bring me to life (Cover by Džejla Ramović)|website=[[YouTube]]|date=25 February 2018|access-date=8 December 2025}}{{cbignore}}</ref>. ==Diskografiyasi== ===Singllari=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| Sarlavha ! scope="col" rowspan="2"| Yil ! scope="col" colspan="1"| Chartdagi eng yuqori oʻrinlari ! scope="col" rowspan="2"| Albom |- ! style="width:2.5em; font-size:85%" | KRO<br>''Billb.''<br><ref name="CRO">Peak positions in Croatia (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''): *For "Rizik": {{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/croatia-songs-hotw/2023-10-14/|title=Croatia Songs (Week of October 14, 2023)|access-date=22 August 2024}} *For "Tajna veza": {{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/croatia-songs-hotw/2024-07-06/|title=Croatia Songs (Week of July 06, 2024)|access-date=22 August 2024}} </ref>. |- !scope="row"|''Ruža'' |rowspan="2"|2017 !scope rowspan="5" {{N/A|{{Efn-ua|name="launchbillb"|Croatia Songs charti 2022-yil 15-fevralda ishga tushirilgan<ref>{{Cite news|title=Billboard objavio top listu za Hrvatsku|trans-title=Billboard Published a New Chart for Croatia|url=https://www.vecernji.hr/showbiz/billboard-objavio-top-listu-za-hrvatsku-najveci-uspjeh-postigli-matija-cvek-i-eni-jurisic-1564019|newspaper=[[Večernji list]]|language=hr|date=16 February 2022|access-date=28 April 2023|archive-date=10 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183509/https://www.vecernji.hr/showbiz/billboard-objavio-top-listu-za-hrvatsku-najveci-uspjeh-postigli-matija-cvek-i-eni-jurisic-1564019|url-status=live}}</ref>.}} |rowspan="11"|''Singl'' |- !scope="row"|''Potraži me'' |- !scope="row"|''Jedna kao nijedna'' |2018 |- !scope="row"|''Ruine'' |2019 |- !scope="row"|''Ginem'' |2020 |- !scope="row"|''Sparta'' |2022 |— |- !scope="row"|''Kazamat'' |rowspan="2"|2023 |— |- !scope="row"|''Rizik'' ft. Henny |3 |- !scope="row"|''Tajna veza'' ft. Henny |2024 |19 |- !scope="row"|''Zime'' ft. Albino |rowspan="2"|2025 |— |- !scope="row"|''Bol'' |— |} ==Izohlar== {{Notelist-ua}} == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} {{DEFAULTSORT:Ramovic, Dzejla}} [[Turkum:Bosniya va Gersegovina kishilari]] [[Turkum:Bosniyalik xonandalar]] ch1ragdp2qj86aa6nk91lifacujmgcp 1 1365970 5997724 2026-04-17T07:33:45Z Panpanchik 72616 „{{Munozara}} {{Viki-bahor 2026|foydalanuvchi= Panpanchik|mavzu=ayollar|mavzu2=yoshlar|mavzu3= musiqa|mamlakat=Bosniya va Gersegovina|mamlakat2=|mamlakat3= }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997724 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Viki-bahor 2026|foydalanuvchi= Panpanchik|mavzu=ayollar|mavzu2=yoshlar|mavzu3= musiqa|mamlakat=Bosniya va Gersegovina|mamlakat2=|mamlakat3= }} jhctmuwkigcjcmoqwdkjh6msiaaooi6 10 1365971 5997740 2026-04-17T07:52:17Z Mirishkorlik 75661 „{{#invoke:navbox|navbox |name = Muhim maqolalar |title = [[Vikipediya:Muhim maqolalar|]] |listclass = hlist |image = |state = {{{state|autocollapse}}} |group6 = Boshqa |list6 = * [[:Meta:List of articles every Wikipedia should have|Articles every Wikipedia should have]] * [[:Category:Top-importance articles|Top-rated importance articles]] |group1 = Muhim 1,000<br>(1-dan 3-bosqichga) |list1 = * Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/1...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997740 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name = Muhim maqolalar |title = [[Vikipediya:Muhim maqolalar|Muhim maqolalar]] |listclass = hlist |image = |state = {{{state|autocollapse}}} |group6 = Boshqa |list6 = * [[:Meta:List of articles every Wikipedia should have|Articles every Wikipedia should have]] * [[:Category:Top-importance articles|Top-rated importance articles]] |group1 = Muhim 1,000<br>(1-dan 3-bosqichga) |list1 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/1|Bosqich/1 (10)]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/2|Bosqich/2 (100)]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/3|Bosqich/3 (1,000)]] |group2 = {{longitem|[[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4|Muhim 10,000<br>(Bosqich/4)]]}} |list2 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Tarix|Tarix]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Geografiya|Geografiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Sanʼat|Sanʼat]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Falsafa va din|Falsafa va din]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Kundalik hayot|Kundalik hayot]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Jamiyat va ijtimoiy fanlar|Jamiyat va ijtimoiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Biologiya va salomatlik fanlari|Biologiya va salomatlik fanlari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Tabiiy fanlari|Tabiiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Texnologiya|Texnologiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Matematika|Matematika]] |group3 = {{longitem|[[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5|Top 50,000<br>(Bosqich/5)]]}} |list3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup | group1 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar]] | list1 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Yozuvchilar va jurnalistlar|Yozuvchilar/jurnalistlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Sanʼatkorlar, musiqachilar va bastakorlar|Sanʼatkorlar/musiqachilar/bastakorlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Ijodkorlar, rejissyorlar, prodyuserlar va ssenariy mualliflari|Ijodkorlar/ rejissyorlar/prodyuserlar/ssenariy mualliflari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Faylasuflar, tarixchilar, siyosatshunoslar va jamiyatshunoslar|Faylasuflar, tarixchilar va jamiyatshunoslar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Diniy shaxslar|Diniy shaxslar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Siyosatchilar va rahbarlar|Siyosatchilar/rahbarlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Harbiy xizmatchilar, inqilobchilar va faollar|Harbiy rahbarlar/inqilobchilar/faollar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Olimlar, ixtirochilar va matematiklar|Olimlar/ixtirochilar/matematiklar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Sport arboblari|Sport arboblari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Turli|Har xil]] | group2 = Tarix | list2 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tarix|Tarix]] | group3 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya|Geografiya]] | list3 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Physical|Physical Geografiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Regions and countries|Regions and countries]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Cities|Cities]] | group4 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat|Sanʼat]] | list4 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat/Audiovisual Sanʼat|Audiovisual Sanʼat]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat/Narrative Sanʼat|Narrative Sanʼat]] | group5 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Everyday life|Everyday life]] | list5 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Everyday life/Sports, games and recreation|Sports, games and recreation]] | group6 = Falsafa va din | list6 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Falsafa va din|Falsafa va din]] | group7 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Society and social sciences|Society and social sciences]] | list7 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Society and social sciences/Social studies|Social studies]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Society and social sciences/Politics and economics|Politics and economics]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Society and social sciences/Culture|Culture]] | group8 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences|Biology and health sciences]] | list8 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences/Biology|Biology]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences/Animals|Animals]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences/Plants|Plants]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences/Health|Health]] | group9 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences|Physical sciences]] | list9 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Basics and measurement|Basics and measurement]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Astronomy|Astronomy]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Chemistry|Chemistry]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Earth science|Earth science]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Physics|Physics]] | group10 = Technology | list10 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Technology|Technology]] | group11 = Mathematics | list11 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Mathematics|Mathematics]] }} }}<noinclude> {{Documentation|content = ==Related content, and items to add or consider== Scratchpad for related lists, to be integrated into this template (or eventually merged into each other). Please <s>strikeout</s> or annotate items as they are dealt with. (merged, marked {{tl|historical}}, etc) ====Vital articles==== * 10 [[WP:Vital articles/Bosqich/1]] * 100 [[WP:Vital articles/Bosqich/2]] * 1,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/3]] * 10,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/4]] * 50,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/5]] ====Other lists by number==== * ~150 [[WP:Version 1.0 Editorial Team/Core topics]] * ~296 [[WP:Version 1.0 Editorial Team/Core topics/Supplement]] (aiming for 200) * ~1,000 [[meta:List of articles every Wikipedia should have]] ====Categories==== * [[:Category:Wikipedia vital articles]] * [[:Category:Wikipedia core topics]] * [[:Category:Top-importance articles]] ====Topic specific==== * [[WP:WikiProject Biography/Core biographies]] * [[WP:Core culture and society topics]] * [[WP:Core math, science and technology topics]] * [[Wikipedia:WikiProject Women/Women in Green/Most prominent women]] ====Other groupings==== * [https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=quarry&start=2024-04-05&end=2025-04-05&project=en.wikipedia.org&target=92573&sort=views&direction=1&view=list&target=92573 VIT3 articles sorted by number of views] * [[WP:Most referenced articles]] (320 articles, 170 year articles) ====Old or historic==== * ~45 [[WP:Core topics, inner Bosqichs]] * ~1,000 [[WP:1,000 core topics]] * ~1,900 [[WP:Version 0.5]] * ~31,000 [[WP:Version 0.7]] * [[WP:Key article]] (descriptive stub. not a list) * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Concise&oldid=85461811 WP:Concise] (Old diff. It is currently a redirect to [[Portal:Contents/Outline of knowledge]]. However, it was previously split into [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Search&ns0=1&ns4=1&ns10=1&redirs=1&advanced=1&search=prefix%3AWikipedia%3AConcise%2F&limit=50&offset=0 27 subpages which still exist]) ====Consult==== * [[WP:Version 1.0 Editorial Team]] * [[WP:WikiProject Vital Articles]] ====Miscellaneous==== * [[Wikipedia:List of 2007 Macropædia articles]] [[Category:Wikipedia-internal navigational templates]] [[Category:Wikipedia core topics| ]] }}</noinclude> jr21fkeq9vofyw1vpyg47qpvjiu51v8 5997800 5997740 2026-04-17T08:10:10Z Mirishkorlik 75661 5997800 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name = Muhim maqolalar |title = [[Vikipediya:Muhim maqolalar|Muhim maqolalar]] |listclass = hlist |image = |state = {{{state|autocollapse}}} |group6 = Boshqa |list6 = * [[:Meta:List of articles every Wikipedia should have|Articles every Wikipedia should have]] * [[:Category:Top-importance articles|Top-rated importance articles]] |group1 = Muhim 1,000<br>(1-dan 3-bosqichga) |list1 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/1|Bosqich/1 (10)]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/2|Bosqich/2 (100)]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/3|Bosqich/3 (1,000)]] |group2 = {{longitem|[[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4|Muhim 10,000<br>(Bosqich/4)]]}} |list2 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Tarix|Tarix]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Geografiya|Geografiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Sanʼat|Sanʼat]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Falsafa va din|Falsafa va din]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Kundalik hayot|Kundalik hayot]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Jamiyat va ijtimoiy fanlar|Jamiyat va ijtimoiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Biologiya va salomatlik fanlari|Biologiya va salomatlik fanlari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Tabiiy fanlar|Tabiiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Texnologiya|Texnologiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Matematika|Matematika]] |group3 = {{longitem|[[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5|Muhim 50,000<br>(Bosqich/5)]]}} |list3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup | group1 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar]] | list1 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Yozuvchilar va jurnalistlar|Yozuvchilar/jurnalistlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Sanʼatkorlar, musiqachilar va bastakorlar|Sanʼatkorlar/musiqachilar/bastakorlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Ijodkorlar, rejissyorlar, prodyuserlar va ssenariy mualliflari|Ijodkorlar/ rejissyorlar/prodyuserlar/ssenariy mualliflari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Faylasuflar, tarixchilar, siyosatshunoslar va jamiyatshunoslar|Faylasuflar, tarixchilar va jamiyatshunoslar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Diniy shaxslar|Diniy shaxslar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Siyosatchilar va rahbarlar|Siyosatchilar/rahbarlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Harbiy xizmatchilar, inqilobchilar va faollar|Harbiy rahbarlar/inqilobchilar/faollar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Olimlar, ixtirochilar va matematiklar|Olimlar/ixtirochilar/matematiklar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Sport arboblari|Sport arboblari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Turli|Har xil]] | group2 = Tarix | list2 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tarix|Tarix]] | group3 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya|Geografiya]] | list3 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Tabiiy|Tabiiy geografiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Mintaqalar va davlatlar|Mintaqalar va davlatlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Shaharlar|Shaharlar]] | group4 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat|Sanʼat]] | list4 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat/Audiovizual sanʼat|Audiovizual sanʼat]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat/Narrativ sanʼat|Narrativ sanʼat]] | group5 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Kundalik hayot|Muhim maqolalar/Bosqich/5/Kundalik hayot]] | list5 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Kundalik hayot/Sport, oʻyinlar va hordiq|Sport, oʻyinlar va hordiq]] | group6 = Falsafa va din | list6 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Falsafa va din|Falsafa va din]] | group7 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va jamiyatshunoslar|Jamiyat va jamiyatshunoslar]] | list7 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va ijtimoiy fanlar/Ijtimoiy fanlar|Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va ijtimoiy fanlar/Ijtimoiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Society and social sciences/Politics and economics|Politics and economics]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Society and social sciences/Culture|Culture]] | group8 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences|Biology and health sciences]] | list8 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences/Biology|Biology]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences/Animals|Animals]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences/Plants|Plants]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biology and health sciences/Health|Health]] | group9 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences|Physical sciences]] | list9 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Basics and measurement|Basics and measurement]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Astronomy|Astronomy]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Chemistry|Chemistry]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Earth science|Earth science]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Physical sciences/Physics|Physics]] | group10 = Technology | list10 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Technology|Technology]] | group11 = Mathematics | list11 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Mathematics|Mathematics]] }} }}<noinclude> {{Documentation|content = ==Related content, and items to add or consider== Scratchpad for related lists, to be integrated into this template (or eventually merged into each other). Please <s>strikeout</s> or annotate items as they are dealt with. (merged, marked {{tl|historical}}, etc) ====Vital articles==== * 10 [[WP:Vital articles/Bosqich/1]] * 100 [[WP:Vital articles/Bosqich/2]] * 1,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/3]] * 10,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/4]] * 50,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/5]] ====Other lists by number==== * ~150 [[WP:Version 1.0 Editorial Team/Core topics]] * ~296 [[WP:Version 1.0 Editorial Team/Core topics/Supplement]] (aiming for 200) * ~1,000 [[meta:List of articles every Wikipedia should have]] ====Categories==== * [[:Category:Wikipedia vital articles]] * [[:Category:Wikipedia core topics]] * [[:Category:Top-importance articles]] ====Topic specific==== * [[WP:WikiProject Biography/Core biographies]] * [[WP:Core culture and society topics]] * [[WP:Core math, science and technology topics]] * [[Wikipedia:WikiProject Women/Women in Green/Most prominent women]] ====Other groupings==== * [https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=quarry&start=2024-04-05&end=2025-04-05&project=en.wikipedia.org&target=92573&sort=views&direction=1&view=list&target=92573 VIT3 articles sorted by number of views] * [[WP:Most referenced articles]] (320 articles, 170 year articles) ====Old or historic==== * ~45 [[WP:Core topics, inner Bosqichs]] * ~1,000 [[WP:1,000 core topics]] * ~1,900 [[WP:Version 0.5]] * ~31,000 [[WP:Version 0.7]] * [[WP:Key article]] (descriptive stub. not a list) * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Concise&oldid=85461811 WP:Concise] (Old diff. It is currently a redirect to [[Portal:Contents/Outline of knowledge]]. However, it was previously split into [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Search&ns0=1&ns4=1&ns10=1&redirs=1&advanced=1&search=prefix%3AWikipedia%3AConcise%2F&limit=50&offset=0 27 subpages which still exist]) ====Consult==== * [[WP:Version 1.0 Editorial Team]] * [[WP:WikiProject Vital Articles]] ====Miscellaneous==== * [[Wikipedia:List of 2007 Macropædia articles]] [[Category:Wikipedia-internal navigational templates]] [[Category:Wikipedia core topics| ]] }}</noinclude> hygt1e1qwfq26leg99vnh7rpnxtf4zn 5997891 5997800 2026-04-17T10:44:39Z Mirishkorlik 75661 5997891 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name = Muhim maqolalar |title = [[Vikipediya:Muhim maqolalar|Muhim maqolalar]] |listclass = hlist |image = |state = {{{state|autocollapse}}} |group6 = Boshqa |list6 = * [[:Meta:List of articles every Wikipedia should have|Har bir Vikipediyada boʻlishi lozim boʻlgan maqolalar roʻyxati]] * [[:Turkum:Eng dolzarb maqolalar|Top-rated importance articles]] |group1 = Muhim 1,000<br />(1-dan 3-bosqichga) |list1 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/1|Bosqich/1 (10)]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/2|Bosqich/2 (100)]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/3|Bosqich/3 (1,000)]] |group2 = {{longitem|[[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4|Muhim 10,000<br>(Bosqich/4)]]}} |list2 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Tarix|Tarix]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Geografiya|Geografiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Sanʼat|Sanʼat]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Falsafa va din|Falsafa va din]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Kundalik hayot|Kundalik hayot]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Jamiyat va ijtimoiy fanlar|Jamiyat va ijtimoiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Biologiya va salomatlik fanlari|Biologiya va salomatlik fanlari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Tabiiy fanlar|Tabiiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Texnologiya|Texnologiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Matematika|Matematika]] |group3 = {{longitem|[[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5|Muhim 50,000<br>(Bosqich/5)]]}} |list3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup | group1 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar]] | list1 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Yozuvchilar va jurnalistlar|Yozuvchilar/jurnalistlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Sanʼatkorlar, musiqachilar va bastakorlar|Sanʼatkorlar/musiqachilar/bastakorlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Ijodkorlar, rejissyorlar, prodyuserlar va ssenariy mualliflari|Ijodkorlar/ rejissyorlar/prodyuserlar/ssenariy mualliflari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Faylasuflar, tarixchilar, siyosatshunoslar va jamiyatshunoslar|Faylasuflar, tarixchilar va jamiyatshunoslar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Diniy shaxslar|Diniy shaxslar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Siyosatchilar va rahbarlar|Siyosatchilar/rahbarlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Harbiy xizmatchilar, inqilobchilar va faollar|Harbiy rahbarlar/inqilobchilar/faollar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Olimlar, ixtirochilar va matematiklar|Olimlar/ixtirochilar/matematiklar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Sport arboblari|Sport arboblari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Turli|Har xil]] | group2 = Tarix | list2 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tarix|Tarix]] | group3 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya|Geografiya]] | list3 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Tabiiy|Tabiiy geografiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Mintaqalar va davlatlar|Mintaqalar va davlatlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Shaharlar|Shaharlar]] | group4 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat|Sanʼat]] | list4 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat/Audiovizual sanʼat|Audiovizual sanʼat]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat/Narrativ sanʼat|Narrativ sanʼat]] | group5 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Kundalik hayot|Kundalik hayot]] | list5 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Kundalik hayot/Sport, oʻyinlar va hordiq|Sport, oʻyinlar va hordiq]] | group6 = Falsafa va din | list6 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Falsafa va din|Falsafa va din]] | group7 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va jamiyatshunoslar|Jamiyat va jamiyatshunoslar]] | list7 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va ijtimoiy fanlar/Ijtimoiy fanlar|Ijtimoiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va ijtimoiy fanlar/Siyosatchilar va iqtisodchilar|Siyosatchilar va iqtisodchilar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va ijtimoiy fanlar/Madaniyat|Madaniyat]] | group8 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari|Biologiya va tibbiyot fanlari]] | list8 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari/Biologiya|Biologiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari/Hayvonlar|Hayvonlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari/Oʻsimliklar|Oʻsimliklar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari/Salomatlik|Salomatlik]] | group9 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar|Tabiiy fanlar]] | list9 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Asoslar va oʻlchov|Asoslar va oʻlchov]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Astronomiya|Astronomiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Kimyo|Kimyo]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Yershunoslik|Yershunoslik]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Fizika|Fizika]] | group10 = Texnologiya | list10 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Texnologiya|Texnologiya]] | group11 = Matematika | list11 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Matematika|Matematika]] }} }}<noinclude> {{Documentation|content = ==Related content, and items to add or consider== Scratchpad for related lists, to be integrated into this template (or eventually merged into each other). Please <s>strikeout</s> or annotate items as they are dealt with. (merged, marked {{tl|historical}}, etc) ==== Vital articles ==== * 10 [[WP:Vital articles/Bosqich/1]] * 100 [[WP:Vital articles/Bosqich/2]] * 1,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/3]] * 10,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/4]] * 50,000 [[WP:Vital articles/Bosqich/5]] ==== Other lists by number ==== * ~150 [[WP:Version 1.0 Editorial Team/Core topics]] * ~296 [[WP:Version 1.0 Editorial Team/Core topics/Supplement]] (aiming for 200) * ~1,000 [[meta:List of articles every Wikipedia should have]] ==== Categories ==== * [[:Category:Wikipedia vital articles]] * [[:Category:Wikipedia core topics]] * [[:Category:Top-importance articles]] ==== Topic specific ==== * [[WP:WikiProject Biography/Core biographies]] * [[WP:Core culture and society topics]] * [[WP:Core math, science and Texnologiya topics]] * [[Wikipedia:WikiProject Women/Women in Green/Most prominent women]] ==== Other groupings ==== * [https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=quarry&start=2024-04-05&end=2025-04-05&project=en.wikipedia.org&target=92573&sort=views&direction=1&view=list&target=92573 VIT3 articles sorted by number of views] * [[WP:Most referenced articles]] (320 articles, 170 year articles) ==== Old or historic ==== * ~45 [[WP:Core topics, inner Bosqichs]] * ~1,000 [[WP:1,000 core topics]] * ~1,900 [[WP:Version 0.5]] * ~31,000 [[WP:Version 0.7]] * [[WP:Key article]] (descriptive stub. not a list) * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Concise&oldid=85461811 WP:Concise] (Old diff. It is currently a redirect to [[Portal:Contents/Outline of knowledge]]. However, it was previously split into [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Search&ns0=1&ns4=1&ns10=1&redirs=1&advanced=1&search=prefix%3AWikipedia%3AConcise%2F&limit=50&offset=0 27 subpages which still exist]) ==== Consult ==== * [[WP:Version 1.0 Editorial Team]] * [[WP:WikiProject Vital Articles]] ==== Miscellaneous ==== * [[Wikipedia:List of 2007 Macropædia articles]] [[Category:Wikipedia-internal navigational templates]] [[Category:Wikipedia core topics| ]] }}</noinclude> av8azlb4333b8j9rpgingbtdb82vw2e 5997900 5997891 2026-04-17T11:06:51Z Mirishkorlik 75661 5997900 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name = Muhim maqolalar |title = [[Vikipediya:Muhim maqolalar|Muhim maqolalar]] |listclass = hlist |image = |state = {{{state|autocollapse}}} |group6 = Boshqa |list6 = * [[:Meta:List of articles every Wikipedia should have|Har bir Vikipediyada boʻlishi lozim boʻlgan maqolalar roʻyxati]] * [[:Turkum:Eng ahamiyatli maqolalar|Eng ahamiyatli maqolalar]] |group1 = Muhim 1,000<br />(1-dan 3-bosqichga) |list1 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/1|Bosqich/1 (10)]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/2|Bosqich/2 (100)]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/3|Bosqich/3 (1,000)]] |group2 = {{longitem|[[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4|Muhim 10,000<br>(Bosqich/4)]]}} |list2 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Tarix|Tarix]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Geografiya|Geografiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Sanʼat|Sanʼat]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Falsafa va din|Falsafa va din]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Kundalik hayot|Kundalik hayot]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Jamiyat va ijtimoiy fanlar|Jamiyat va ijtimoiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Biologiya va salomatlik fanlari|Biologiya va salomatlik fanlari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Tabiiy fanlar|Tabiiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Texnologiya|Texnologiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/4/Matematika|Matematika]] |group3 = {{longitem|[[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5|Muhim 50,000<br>(Bosqich/5)]]}} |list3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup | group1 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar|Shaxsiyatlar]] | list1 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Yozuvchilar va jurnalistlar|Yozuvchilar/jurnalistlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Sanʼatkorlar, musiqachilar va bastakorlar|Sanʼatkorlar/musiqachilar/bastakorlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Ijodkorlar, rejissyorlar, prodyuserlar va ssenariy mualliflari|Ijodkorlar/ rejissyorlar/prodyuserlar/ssenariy mualliflari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Faylasuflar, tarixchilar, siyosatshunoslar va jamiyatshunoslar|Faylasuflar, tarixchilar va jamiyatshunoslar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Diniy shaxslar|Diniy shaxslar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Siyosatchilar va rahbarlar|Siyosatchilar/rahbarlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Harbiy xizmatchilar, inqilobchilar va faollar|Harbiy rahbarlar/inqilobchilar/faollar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Olimlar, ixtirochilar va matematiklar|Olimlar/ixtirochilar/matematiklar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Sport arboblari|Sport arboblari]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Shaxsiyatlar/Turli|Har xil]] | group2 = Tarix | list2 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tarix|Tarix]] | group3 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya|Geografiya]] | list3 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Tabiiy|Tabiiy geografiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Mintaqalar va davlatlar|Mintaqalar va davlatlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Geografiya/Shaharlar|Shaharlar]] | group4 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat|Sanʼat]] | list4 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat/Audiovizual sanʼat|Audiovizual sanʼat]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Sanʼat/Narrativ sanʼat|Narrativ sanʼat]] | group5 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Kundalik hayot|Kundalik hayot]] | list5 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Kundalik hayot/Sport, oʻyinlar va hordiq|Sport, oʻyinlar va hordiq]] | group6 = Falsafa va din | list6 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Falsafa va din|Falsafa va din]] | group7 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va jamiyatshunoslar|Jamiyat va jamiyatshunoslar]] | list7 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va ijtimoiy fanlar/Ijtimoiy fanlar|Ijtimoiy fanlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va ijtimoiy fanlar/Siyosatchilar va iqtisodchilar|Siyosatchilar va iqtisodchilar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Jamiyat va ijtimoiy fanlar/Madaniyat|Madaniyat]] | group8 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari|Biologiya va tibbiyot fanlari]] | list8 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari/Biologiya|Biologiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari/Hayvonlar|Hayvonlar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari/Oʻsimliklar|Oʻsimliklar]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Biologiya va tibbiyot fanlari/Salomatlik|Salomatlik]] | group9 = [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar|Tabiiy fanlar]] | list9 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Asoslar va oʻlchov|Asoslar va oʻlchov]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Astronomiya|Astronomiya]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Kimyo|Kimyo]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Yershunoslik|Yershunoslik]] * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Tabiiy fanlar/Fizika|Fizika]] | group10 = Texnologiya | list10 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Texnologiya|Texnologiya]] | group11 = Matematika | list11 = * [[Vikipediya:Muhim maqolalar/Bosqich/5/Matematika|Matematika]] }} }}<noinclude> {{Documentation}} [[Category:Wikipedia-internal navigational templates]] [[Category:Wikipedia core topics| ]] </noinclude> m7gxmx3psx686m0kwb5y4craig0itf4 0 1365972 5997819 2026-04-17T08:26:32Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997819 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 115.8m |dam_height = 40m |dam_width_base = |construction_began = 1938 |opening = 1940 |cost = |res_catchment = 637.4 sq. km |res_surface = 86 gektar | coordinates = {{coord|39|38|04|N|140|42|38|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Natsuse toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 夏瀬ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 637,4 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Natsuse Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0367}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] diislrqaadhyg979nz5ie6ciqcxtdvo 0 1365973 5997820 2026-04-17T08:27:35Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997820 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 53.5m |dam_height = 21.6m |dam_width_base = |construction_began = 1958 |opening = 1961 |cost = |res_catchment = 59.5 sq. km |res_surface = 20 gektar | coordinates = {{coord|39|55|42|N|140|47|56|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Ohbuka toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 大深ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 59,5 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Ohbuka Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0373}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] g5zeejrrxvtdha94tz1gt0sbat4czra 0 1365974 5997822 2026-04-17T08:28:33Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997822 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 133m |dam_height = 15.6m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1921 |cost = |res_catchment = 1.6 sq. km |res_surface = 6 gektar | coordinates = {{coord|39|57|07|N|139|45|46|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Ohdutsumi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 大堤ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1,6 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Ohdutsumi - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3397}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] dr17kkk5hstl08odx586kkr9xwpkah1 0 1365975 5997823 2026-04-17T08:29:43Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997823 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 296m |dam_height = 65m |dam_width_base = |construction_began = 1975 |opening = 1998 |cost = |res_catchment = 38.2 sq. km |res_surface = 74 ga | coordinates = {{coord|39|18|28|N|140|38|43|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Ohmatsugawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 大松川ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish, sugʻorish, suv taʼminoti va elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 38,2 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Ohmatsugawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0391}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 3zj0pncmvnernff527cfww6aw8bwgbs 0 1365976 5997824 2026-04-17T08:30:34Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997824 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 114.3m |dam_height = 26.6m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1937 |cost = |res_catchment = 5.8 sq. km |res_surface = 19 gektar | coordinates = {{coord|39|46|43|N|140|9|11|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Ohtakisawa Tameike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 大滝沢ため池) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 5,8 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Ohtakisawa Tameike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0344}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] chjeji3u93m4m8wmhociilb9ngw38pq 0 1365977 5997825 2026-04-17T08:31:42Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997825 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 106m |dam_height = 27.5m |dam_width_base = |construction_began = 1991 |opening = 2007 |cost = |res_catchment = 3.4 sq. km |res_surface = 13 ga | coordinates = {{coord|39|26|12|N|140|15|20|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Ohuchi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 大内ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish va suv taʼminoti maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 3,4 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Ohuchi Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3110}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] qs1rsufg8oqfuqjbs0z2idjenxwlglt 0 1365978 5997826 2026-04-17T08:32:50Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997826 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 127m |dam_height = 18.5m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1934 |cost = |res_catchment = 2.1 sq. km |res_surface = 8 gektar | coordinates = {{coord|39|58|06|N|140|9|01|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Ohyoshizawa Tameike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 大吉沢ため池) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 2,1 km² ni tashkil etadi. Toʻliq holatda taxminan 8 gektar maydonni suv ostida qoldiradi va 726 ming kub metr suv sigʻimiga ega. 1934-yilda qurib bitkazilgan<ref>{{Cite web| title = Ohyoshizawa Tameike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0324}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] fy2n1pcawyt9t8456h85327w7hllj0a 0 1365979 5997827 2026-04-17T08:34:08Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997827 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 256.9m |dam_height = 17.6m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1952 |cost = |res_catchment = 12.7 sq. km |res_surface = 24 gektar | coordinates = {{coord|39|25|05|N|140|6|05|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Rokkamura toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 六ヶ村ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 12,7 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Rokkamura Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0366}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] c3z16dfbvq0uepuu3yui8h1cumaek7h 0 1365980 5997828 2026-04-17T08:54:20Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997828 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 218m |dam_height = 20.5m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1938 |cost = |res_catchment = 0.8 sq. km |res_surface = 10 gektar | coordinates = {{coord|39|48|33|N|140|7|07|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Sarutasawa Tameike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 猿田沢ため池) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan tuproqli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 0,8 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Sarutasawa Tameike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0346}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] ars9m1k4lyzba014rifhu322v5nv4fq 0 1365981 5997829 2026-04-17T08:54:21Z Panpanchik 72616 „{{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropyvnyk]], [[Kingdom of Galicia and Lodomeria|Galicia]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivan...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997829 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropyvnyk]], [[Kingdom of Galicia and Lodomeria|Galicia]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivanivna Malitska''' yoki '''Rastik; Vira Lebedova; Chayka Dnistrova''' ({{Lang-uk|Костянтина Іванівна Малицька}}; 30-may 1872 – 17-mart 1947) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi va faol boʻlgan. == Hayoti == Malitska 1872-yilda [[Kalush tumani]]dagi [[Kropyvnyk]]da tugʻilgan. U oʻqituvchilikka oʻqigan va 1892-yilda uni tamomlagan. U boshlangʻich taʼlimdan [[Galich]], [[Lujaniy|Lujani]] va [[Lvov]]da, [[Shevchenko Girls' School]]da dars bergan<ref name=encykon/>. 1912-yilda u Lvovda urushni muqarrar deb bilgan holda unga tayyorgarlik koʻrish uchun “Ayollar qoʻmitasi” yigʻilishini tashkil qildi. Yigʻilishda yana [[Olena Stepaniv]], [[Mariya Biletska]] (1864–1937) va [[Olga Basarab]]lar ham bor edi<ref name="lubow"/>. Ular tuzgan “Milliy jangovar jamgʻarma”dan tushgan mablagʻlar [[Ukraina Sich oʻqchilari]]ni moliyalashtirish uchun ishlatildi<ref name="lubow">{{Cite web |last=Wolynetz |first=Lubow |date=2015 |title=The Role of Dedicated Ukrainian Women in World War I |url=https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |access-date=4 March 2022 |website=Ukrainian Museum Library of Stamford |archive-date=25 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325035319/https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |url-status=dead }}</ref>. va Stepaniv uning birinchi ayol zobiti boʻldi<ref name=ency>{{Cite web |title=Stepaniv, Olena |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CT%5CStepanivOlena.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1938-yilda [[Ikkinchi Polsha Respublikasi]] [[Ukraina ayollar ittifoqi]]ni noqonuniy deb eʼlon qildi. Natijada yana bir ayollar tashkiloti — “Drujina knyagini Olgi” (Malika Olganing doʻstlari) tuzildi va Maritska uning yetakchilaridan biriga aylandi. Tashkilotning yangi faoliyati qisqa boʻldi, chunki u 1939-yilda sovetlar [[Galitsiya]]ni bosib olishi bilan yoʻqolib ketdi<ref>{{Cite web |title=Druzhyna Kniahyni Olhy |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CR%5CDruzhynaKniahyniOlhy.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1941-yil yozida u Ukraina Ayollar Xizmati jamiyatini tuzish tashabbusi bilan chiqdi va 1941-yil sentyabrigacha unga rahbarlik qildi<ref>{{Citation |last=Myna |first=Zhanna |title=The Influence of Cultural Communication on Institutionalization: Libraries, Museums and Archives in Today's Media Space |date=2021 |url=http://dx.doi.org/10.18372/53285 |work=Historical and cultural heritage: preservation, access, use |publisher=National Aviation University |access-date=2023-02-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Малицька Костянтина Іванівна — Енциклопедія Сучасної України |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=61250 |access-date=2023-02-16 |website=esu.com.ua}}</ref>. == Asarlari == Malitska bolalar uchun pyesalar, [[Bolalar oʻyin qoʻshiqlari|qoʻshiqlar]] va jurnallar uchun maqolalar yozgan. 1899-yilda u “Mali druzi” (“Kichik doʻstlar”, 1899, 1906)da [[Bolalar adabiyoti|bolalar hikoyalari]]ni, “Maty” (“Ona”, 1902) jurnalida taʼlim haqidagi maqolalarini va “Z trahedii dityachix dush” (“Bolalar ruhlari fojealaridan”, 1907)ni nashr ettirdi. == Vafoti == Malitska 1947-yilda [[Lvov]]da vafot etdi<ref name=encykon>{{Cite web |title=Malytska, Konstantyna |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMalytskaKonstantyna.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Malitska, Konstantina}} {{Tashqi_havolalar}} h92shwesvxetetwmku5k2foj5ygfd04 5997831 5997829 2026-04-17T08:57:12Z Panpanchik 72616 5997831 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropyvnyk]], [[Kingdom of Galicia and Lodomeria|Galicia]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivanivna Malitska''' yoki '''Rastik; Vira Lebedova; Chayka Dnistrova''' ({{Lang-uk|Костянтина Іванівна Малицька}}; 30-may 1872 – 17-mart 1947) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi va faol boʻlgan. == Hayoti == Konstantina Malitska 1872-yilda [[Kalush tumani]]dagi Kropivnik hududida tugʻilgan. U oʻqituvchilikka oʻqigan va 1892-yilda uni tamomlagan. U boshlangʻich taʼlimdan [[Galich]], [[Lujaniy|Lujani]] va [[Lvov]]da, Shevchenko qizlar maktabida dars bergan<ref name=encykon/>. 1912-yilda Konstantina Malitska Lvovda urushni muqarrar deb bilgan holda unga tayyorgarlik koʻrish uchun “Ayollar qoʻmitasi” yigʻilishini tashkil qildi. Yigʻilishda yana [[Olena Stepaniv]], [[Mariya Biletska]] (1864–1937) va [[Olga Basarab]]lar ham bor edi<ref name="lubow"/>. Ular tuzgan “Milliy jangovar jamgʻarma”dan tushgan mablagʻlar Ukraina Sich oʻqchilarini moliyalashtirish uchun ishlatildi<ref name="lubow">{{Cite web |last=Wolynetz |first=Lubow |date=2015 |title=The Role of Dedicated Ukrainian Women in World War I |url=https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |access-date=4 March 2022 |website=Ukrainian Museum Library of Stamford |archive-date=25 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325035319/https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |url-status=dead }}</ref> va Stepaniv uning birinchi ayol zobiti boʻldi<ref name=ency>{{Cite web |title=Stepaniv, Olena |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CT%5CStepanivOlena.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1938-yilda [[Ikkinchi Polsha Respublikasi]] Ukraina ayollar ittifoqini noqonuniy deb eʼlon qildi. Natijada yana bir ayollar tashkiloti — “Drujina knyagini Olgi” (Malika Olganing doʻstlari) tuzildi va Maritska uning yetakchilaridan biriga aylandi. Tashkilotning yangi faoliyati qisqa boʻldi, chunki u 1939-yilda sovetlar [[Galitsiya]]ni bosib olishi bilan yoʻqolib ketdi<ref>{{Cite web |title=Druzhyna Kniahyni Olhy |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CR%5CDruzhynaKniahyniOlhy.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1941-yil yozida u Ukraina Ayollar Xizmati jamiyatini tuzish tashabbusi bilan chiqdi va 1941-yil sentyabrigacha unga rahbarlik qildi<ref>{{Citation |last=Myna |first=Zhanna |title=The Influence of Cultural Communication on Institutionalization: Libraries, Museums and Archives in Today's Media Space |date=2021 |url=http://dx.doi.org/10.18372/53285 |work=Historical and cultural heritage: preservation, access, use |publisher=National Aviation University |access-date=2023-02-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Малицька Костянтина Іванівна — Енциклопедія Сучасної України |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=61250 |access-date=2023-02-16 |website=esu.com.ua}}</ref>. == Asarlari == Konstantina Malitska bolalar uchun pyesalar, [[Bolalar oʻyin qoʻshiqlari|qoʻshiqlar]] va jurnallar uchun maqolalar yozgan. 1899-yilda u “Mali druzi” (“Kichik doʻstlar”, 1899, 1906)da [[Bolalar adabiyoti|bolalar hikoyalari]]ni, “Mati” (“Ona”, 1902) jurnalida taʼlim haqidagi maqolalarini va “Z trahedii dityachix dush” (“Bolalar ruhlari fojealaridan”, 1907)ni nashr ettirdi. == Vafoti == Konstantina Malitska 1947-yilda [[Lvov]]da vafot etdi<ref name=encykon>{{Cite web |title=Malytska, Konstantyna |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMalytskaKonstantyna.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Malitska, Konstantina}} {{Tashqi_havolalar}} 6y6uxcqpw8h2t45zvwopkkzvlm6zho6 5997833 5997831 2026-04-17T08:57:48Z Panpanchik 72616 5997833 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropivnik]], [[Galitsiya]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivanivna Malitska''' yoki '''Rastik; Vira Lebedova; Chayka Dnistrova''' ({{Lang-uk|Костянтина Іванівна Малицька}}; 30-may 1872 — 17-mart 1947) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi va faol boʻlgan. == Hayoti == Konstantina Malitska 1872-yilda [[Kalush tumani]]dagi Kropivnik hududida tugʻilgan. U oʻqituvchilikka oʻqigan va 1892-yilda uni tamomlagan. U boshlangʻich taʼlimdan [[Galich]], [[Lujaniy|Lujani]] va [[Lvov]]da, Shevchenko qizlar maktabida dars bergan<ref name=encykon/>. 1912-yilda Konstantina Malitska Lvovda urushni muqarrar deb bilgan holda unga tayyorgarlik koʻrish uchun „Ayollar qoʻmitasi“ yigʻilishini tashkil qildi. Yigʻilishda yana [[Olena Stepaniv]], [[Mariya Biletska]] (1864–1937) va [[Olga Basarab]]lar ham bor edi<ref name="lubow"/>. Ular tuzgan „Milliy jangovar jamgʻarma“dan tushgan mablagʻlar Ukraina Sich oʻqchilarini moliyalashtirish uchun ishlatildi<ref name="lubow">{{Cite web |last=Wolynetz |first=Lubow |date=2015 |title=The Role of Dedicated Ukrainian Women in World War I |url=https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |access-date=4 March 2022 |website=Ukrainian Museum Library of Stamford |archive-date=25 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325035319/https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |url-status=dead }}</ref> va Stepaniv uning birinchi ayol zobiti boʻldi<ref name=ency>{{Cite web |title=Stepaniv, Olena |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CT%5CStepanivOlena.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1938-yilda [[Ikkinchi Polsha Respublikasi]] Ukraina ayollar ittifoqini noqonuniy deb eʼlon qildi. Natijada yana bir ayollar tashkiloti — „Drujina knyagini Olgi“ (Malika Olganing doʻstlari) tuzildi va Maritska uning yetakchilaridan biriga aylandi. Tashkilotning yangi faoliyati qisqa boʻldi, chunki u 1939-yilda sovetlar [[Galitsiya]]ni bosib olishi bilan yoʻqolib ketdi<ref>{{Cite web |title=Druzhyna Kniahyni Olhy |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CR%5CDruzhynaKniahyniOlhy.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1941-yil yozida u Ukraina Ayollar Xizmati jamiyatini tuzish tashabbusi bilan chiqdi va 1941-yil sentyabrigacha unga rahbarlik qildi<ref>{{Citation |last=Myna |first=Zhanna |title=The Influence of Cultural Communication on Institutionalization: Libraries, Museums and Archives in Today's Media Space |date=2021 |url=http://dx.doi.org/10.18372/53285 |work=Historical and cultural heritage: preservation, access, use |publisher=National Aviation University |access-date=2023-02-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Малицька Костянтина Іванівна — Енциклопедія Сучасної України |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=61250 |access-date=2023-02-16 |website=esu.com.ua}}</ref>. == Asarlari == Konstantina Malitska bolalar uchun pyesalar, [[Bolalar oʻyin qoʻshiqlari|qoʻshiqlar]] va jurnallar uchun maqolalar yozgan. 1899-yilda u „Mali druzi“ („Kichik doʻstlar“, 1899, 1906)da [[Bolalar adabiyoti|bolalar hikoyalari]]ni, „Mati“ („Ona“, 1902) jurnalida taʼlim haqidagi maqolalarini va „Z trahedii dityachix dush“ („Bolalar ruhlari fojealaridan“, 1907)ni nashr ettirdi. == Vafoti == Konstantina Malitska 1947-yilda [[Lvov]]da vafot etdi<ref name=encykon>{{Cite web |title=Malytska, Konstantyna |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMalytskaKonstantyna.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Malitska, Konstantina}} {{Tashqi_havolalar}} f840t13z2k98045td4a8mud4ravbb5m 5997834 5997833 2026-04-17T08:57:58Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997834 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropivnik]], [[Galitsiya]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivanivna Malitska''' yoki '''Rastik; Vira Lebedova; Chayka Dnistrova''' ({{Lang-uk|Костянтина Іванівна Малицька}}; 30-may 1872 — 17-mart 1947) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi va faol boʻlgan. == Hayoti == Konstantina Malitska 1872-yilda [[Kalush tumani]]dagi Kropivnik hududida tugʻilgan. U oʻqituvchilikka oʻqigan va 1892-yilda uni tamomlagan. U boshlangʻich taʼlimdan [[Galich]], [[Lujaniy|Lujani]] va [[Lvov]]da, Shevchenko qizlar maktabida dars bergan<ref name=encykon/>. 1912-yilda Konstantina Malitska Lvovda urushni muqarrar deb bilgan holda unga tayyorgarlik koʻrish uchun „Ayollar qoʻmitasi“ yigʻilishini tashkil qildi. Yigʻilishda yana [[Olena Stepaniv]], [[Mariya Biletska]] (1864–1937) va [[Olga Basarab]]lar ham bor edi<ref name="lubow"/>. Ular tuzgan „Milliy jangovar jamgʻarma“dan tushgan mablagʻlar Ukraina Sich oʻqchilarini moliyalashtirish uchun ishlatildi<ref name="lubow">{{Cite web |last=Wolynetz |first=Lubow |date=2015 |title=The Role of Dedicated Ukrainian Women in World War I |url=https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |access-date=4 March 2022 |website=Ukrainian Museum Library of Stamford |archive-date=25 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325035319/https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |url-status=dead }}</ref> va Stepaniv uning birinchi ayol zobiti boʻldi<ref name=ency>{{Cite web |title=Stepaniv, Olena |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CT%5CStepanivOlena.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1938-yilda [[Ikkinchi Polsha Respublikasi]] Ukraina ayollar ittifoqini noqonuniy deb eʼlon qildi. Natijada yana bir ayollar tashkiloti — „Drujina knyagini Olgi“ (Malika Olganing doʻstlari) tuzildi va Maritska uning yetakchilaridan biriga aylandi. Tashkilotning yangi faoliyati qisqa boʻldi, chunki u 1939-yilda sovetlar [[Galitsiya]]ni bosib olishi bilan yoʻqolib ketdi<ref>{{Cite web |title=Druzhyna Kniahyni Olhy |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CR%5CDruzhynaKniahyniOlhy.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1941-yil yozida u Ukraina Ayollar Xizmati jamiyatini tuzish tashabbusi bilan chiqdi va 1941-yil sentyabrigacha unga rahbarlik qildi<ref>{{Citation |last=Myna |first=Zhanna |title=The Influence of Cultural Communication on Institutionalization: Libraries, Museums and Archives in Today's Media Space |date=2021 |url=http://dx.doi.org/10.18372/53285 |work=Historical and cultural heritage: preservation, access, use |publisher=National Aviation University |access-date=2023-02-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Малицька Костянтина Іванівна — Енциклопедія Сучасної України |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=61250 |access-date=2023-02-16 |website=esu.com.ua}}</ref>. == Asarlari == Konstantina Malitska bolalar uchun pyesalar, [[Bolalar oʻyin qoʻshiqlari|qoʻshiqlar]] va jurnallar uchun maqolalar yozgan. 1899-yilda u „Mali druzi“ („Kichik doʻstlar“, 1899, 1906)da [[Bolalar adabiyoti|bolalar hikoyalari]]ni, „Mati“ („Ona“, 1902) jurnalida taʼlim haqidagi maqolalarini va „Z trahedii dityachix dush“ („Bolalar ruhlari fojealaridan“, 1907)ni nashr ettirdi. == Vafoti == Konstantina Malitska 1947-yilda [[Lvov]]da vafot etdi<ref name=encykon>{{Cite web |title=Malytska, Konstantyna |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMalytskaKonstantyna.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Malitska, Konstantina}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] 30476gh8zj7lnxfjfafgpjdzyunlqse 5997835 5997834 2026-04-17T08:58:10Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik ayol yozuvchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997835 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropivnik]], [[Galitsiya]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivanivna Malitska''' yoki '''Rastik; Vira Lebedova; Chayka Dnistrova''' ({{Lang-uk|Костянтина Іванівна Малицька}}; 30-may 1872 — 17-mart 1947) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi va faol boʻlgan. == Hayoti == Konstantina Malitska 1872-yilda [[Kalush tumani]]dagi Kropivnik hududida tugʻilgan. U oʻqituvchilikka oʻqigan va 1892-yilda uni tamomlagan. U boshlangʻich taʼlimdan [[Galich]], [[Lujaniy|Lujani]] va [[Lvov]]da, Shevchenko qizlar maktabida dars bergan<ref name=encykon/>. 1912-yilda Konstantina Malitska Lvovda urushni muqarrar deb bilgan holda unga tayyorgarlik koʻrish uchun „Ayollar qoʻmitasi“ yigʻilishini tashkil qildi. Yigʻilishda yana [[Olena Stepaniv]], [[Mariya Biletska]] (1864–1937) va [[Olga Basarab]]lar ham bor edi<ref name="lubow"/>. Ular tuzgan „Milliy jangovar jamgʻarma“dan tushgan mablagʻlar Ukraina Sich oʻqchilarini moliyalashtirish uchun ishlatildi<ref name="lubow">{{Cite web |last=Wolynetz |first=Lubow |date=2015 |title=The Role of Dedicated Ukrainian Women in World War I |url=https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |access-date=4 March 2022 |website=Ukrainian Museum Library of Stamford |archive-date=25 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325035319/https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |url-status=dead }}</ref> va Stepaniv uning birinchi ayol zobiti boʻldi<ref name=ency>{{Cite web |title=Stepaniv, Olena |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CT%5CStepanivOlena.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1938-yilda [[Ikkinchi Polsha Respublikasi]] Ukraina ayollar ittifoqini noqonuniy deb eʼlon qildi. Natijada yana bir ayollar tashkiloti — „Drujina knyagini Olgi“ (Malika Olganing doʻstlari) tuzildi va Maritska uning yetakchilaridan biriga aylandi. Tashkilotning yangi faoliyati qisqa boʻldi, chunki u 1939-yilda sovetlar [[Galitsiya]]ni bosib olishi bilan yoʻqolib ketdi<ref>{{Cite web |title=Druzhyna Kniahyni Olhy |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CR%5CDruzhynaKniahyniOlhy.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1941-yil yozida u Ukraina Ayollar Xizmati jamiyatini tuzish tashabbusi bilan chiqdi va 1941-yil sentyabrigacha unga rahbarlik qildi<ref>{{Citation |last=Myna |first=Zhanna |title=The Influence of Cultural Communication on Institutionalization: Libraries, Museums and Archives in Today's Media Space |date=2021 |url=http://dx.doi.org/10.18372/53285 |work=Historical and cultural heritage: preservation, access, use |publisher=National Aviation University |access-date=2023-02-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Малицька Костянтина Іванівна — Енциклопедія Сучасної України |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=61250 |access-date=2023-02-16 |website=esu.com.ua}}</ref>. == Asarlari == Konstantina Malitska bolalar uchun pyesalar, [[Bolalar oʻyin qoʻshiqlari|qoʻshiqlar]] va jurnallar uchun maqolalar yozgan. 1899-yilda u „Mali druzi“ („Kichik doʻstlar“, 1899, 1906)da [[Bolalar adabiyoti|bolalar hikoyalari]]ni, „Mati“ („Ona“, 1902) jurnalida taʼlim haqidagi maqolalarini va „Z trahedii dityachix dush“ („Bolalar ruhlari fojealaridan“, 1907)ni nashr ettirdi. == Vafoti == Konstantina Malitska 1947-yilda [[Lvov]]da vafot etdi<ref name=encykon>{{Cite web |title=Malytska, Konstantyna |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMalytskaKonstantyna.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Malitska, Konstantina}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] [[Turkum:Ukrainalik ayol yozuvchilar]] go22ebonoyhpwx34nd7trqpty7u1ior 5997836 5997835 2026-04-17T08:58:20Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik feministlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997836 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropivnik]], [[Galitsiya]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivanivna Malitska''' yoki '''Rastik; Vira Lebedova; Chayka Dnistrova''' ({{Lang-uk|Костянтина Іванівна Малицька}}; 30-may 1872 — 17-mart 1947) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi va faol boʻlgan. == Hayoti == Konstantina Malitska 1872-yilda [[Kalush tumani]]dagi Kropivnik hududida tugʻilgan. U oʻqituvchilikka oʻqigan va 1892-yilda uni tamomlagan. U boshlangʻich taʼlimdan [[Galich]], [[Lujaniy|Lujani]] va [[Lvov]]da, Shevchenko qizlar maktabida dars bergan<ref name=encykon/>. 1912-yilda Konstantina Malitska Lvovda urushni muqarrar deb bilgan holda unga tayyorgarlik koʻrish uchun „Ayollar qoʻmitasi“ yigʻilishini tashkil qildi. Yigʻilishda yana [[Olena Stepaniv]], [[Mariya Biletska]] (1864–1937) va [[Olga Basarab]]lar ham bor edi<ref name="lubow"/>. Ular tuzgan „Milliy jangovar jamgʻarma“dan tushgan mablagʻlar Ukraina Sich oʻqchilarini moliyalashtirish uchun ishlatildi<ref name="lubow">{{Cite web |last=Wolynetz |first=Lubow |date=2015 |title=The Role of Dedicated Ukrainian Women in World War I |url=https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |access-date=4 March 2022 |website=Ukrainian Museum Library of Stamford |archive-date=25 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325035319/https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |url-status=dead }}</ref> va Stepaniv uning birinchi ayol zobiti boʻldi<ref name=ency>{{Cite web |title=Stepaniv, Olena |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CT%5CStepanivOlena.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1938-yilda [[Ikkinchi Polsha Respublikasi]] Ukraina ayollar ittifoqini noqonuniy deb eʼlon qildi. Natijada yana bir ayollar tashkiloti — „Drujina knyagini Olgi“ (Malika Olganing doʻstlari) tuzildi va Maritska uning yetakchilaridan biriga aylandi. Tashkilotning yangi faoliyati qisqa boʻldi, chunki u 1939-yilda sovetlar [[Galitsiya]]ni bosib olishi bilan yoʻqolib ketdi<ref>{{Cite web |title=Druzhyna Kniahyni Olhy |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CR%5CDruzhynaKniahyniOlhy.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1941-yil yozida u Ukraina Ayollar Xizmati jamiyatini tuzish tashabbusi bilan chiqdi va 1941-yil sentyabrigacha unga rahbarlik qildi<ref>{{Citation |last=Myna |first=Zhanna |title=The Influence of Cultural Communication on Institutionalization: Libraries, Museums and Archives in Today's Media Space |date=2021 |url=http://dx.doi.org/10.18372/53285 |work=Historical and cultural heritage: preservation, access, use |publisher=National Aviation University |access-date=2023-02-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Малицька Костянтина Іванівна — Енциклопедія Сучасної України |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=61250 |access-date=2023-02-16 |website=esu.com.ua}}</ref>. == Asarlari == Konstantina Malitska bolalar uchun pyesalar, [[Bolalar oʻyin qoʻshiqlari|qoʻshiqlar]] va jurnallar uchun maqolalar yozgan. 1899-yilda u „Mali druzi“ („Kichik doʻstlar“, 1899, 1906)da [[Bolalar adabiyoti|bolalar hikoyalari]]ni, „Mati“ („Ona“, 1902) jurnalida taʼlim haqidagi maqolalarini va „Z trahedii dityachix dush“ („Bolalar ruhlari fojealaridan“, 1907)ni nashr ettirdi. == Vafoti == Konstantina Malitska 1947-yilda [[Lvov]]da vafot etdi<ref name=encykon>{{Cite web |title=Malytska, Konstantyna |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMalytskaKonstantyna.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Malitska, Konstantina}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] [[Turkum:Ukrainalik ayol yozuvchilar]] [[Turkum:Ukrainalik feministlar]] 597v3voy41nruce2w6yxr1ej8eqvodn 5997841 5997836 2026-04-17T09:01:24Z Panpanchik 72616 /* Vafoti */ 5997841 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropivnik]], [[Galitsiya]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivanivna Malitska''' yoki '''Rastik; Vira Lebedova; Chayka Dnistrova''' ({{Lang-uk|Костянтина Іванівна Малицька}}; 30-may 1872 — 17-mart 1947) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi va faol boʻlgan. == Hayoti == Konstantina Malitska 1872-yilda [[Kalush tumani]]dagi Kropivnik hududida tugʻilgan. U oʻqituvchilikka oʻqigan va 1892-yilda uni tamomlagan. U boshlangʻich taʼlimdan [[Galich]], [[Lujaniy|Lujani]] va [[Lvov]]da, Shevchenko qizlar maktabida dars bergan<ref name=encykon/>. 1912-yilda Konstantina Malitska Lvovda urushni muqarrar deb bilgan holda unga tayyorgarlik koʻrish uchun „Ayollar qoʻmitasi“ yigʻilishini tashkil qildi. Yigʻilishda yana [[Olena Stepaniv]], [[Mariya Biletska]] (1864–1937) va [[Olga Basarab]]lar ham bor edi<ref name="lubow"/>. Ular tuzgan „Milliy jangovar jamgʻarma“dan tushgan mablagʻlar Ukraina Sich oʻqchilarini moliyalashtirish uchun ishlatildi<ref name="lubow">{{Cite web |last=Wolynetz |first=Lubow |date=2015 |title=The Role of Dedicated Ukrainian Women in World War I |url=https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |access-date=4 March 2022 |website=Ukrainian Museum Library of Stamford |archive-date=25 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325035319/https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |url-status=dead }}</ref> va Stepaniv uning birinchi ayol zobiti boʻldi<ref name=ency>{{Cite web |title=Stepaniv, Olena |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CT%5CStepanivOlena.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1938-yilda [[Ikkinchi Polsha Respublikasi]] Ukraina ayollar ittifoqini noqonuniy deb eʼlon qildi. Natijada yana bir ayollar tashkiloti — „Drujina knyagini Olgi“ (Malika Olganing doʻstlari) tuzildi va Maritska uning yetakchilaridan biriga aylandi. Tashkilotning yangi faoliyati qisqa boʻldi, chunki u 1939-yilda sovetlar [[Galitsiya]]ni bosib olishi bilan yoʻqolib ketdi<ref>{{Cite web |title=Druzhyna Kniahyni Olhy |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CR%5CDruzhynaKniahyniOlhy.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1941-yil yozida u Ukraina Ayollar Xizmati jamiyatini tuzish tashabbusi bilan chiqdi va 1941-yil sentyabrigacha unga rahbarlik qildi<ref>{{Citation |last=Myna |first=Zhanna |title=The Influence of Cultural Communication on Institutionalization: Libraries, Museums and Archives in Today's Media Space |date=2021 |url=http://dx.doi.org/10.18372/53285 |work=Historical and cultural heritage: preservation, access, use |publisher=National Aviation University |access-date=2023-02-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Малицька Костянтина Іванівна — Енциклопедія Сучасної України |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=61250 |access-date=2023-02-16 |website=esu.com.ua}}</ref>. == Asarlari == Konstantina Malitska bolalar uchun pyesalar, [[Bolalar oʻyin qoʻshiqlari|qoʻshiqlar]] va jurnallar uchun maqolalar yozgan. 1899-yilda u „Mali druzi“ („Kichik doʻstlar“, 1899, 1906)da [[Bolalar adabiyoti|bolalar hikoyalari]]ni, „Mati“ („Ona“, 1902) jurnalida taʼlim haqidagi maqolalarini va „Z trahedii dityachix dush“ („Bolalar ruhlari fojealaridan“, 1907)ni nashr ettirdi. == Vafoti == [[Fayl:Пам'ятник на могилі К.Малицької..jpg|thumb|Konstantina Malitska qabr toshi, Lvov]] Konstantina Malitska 1947-yilda [[Lvov]]da vafot etdi<ref name=encykon>{{Cite web |title=Malytska, Konstantyna |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMalytskaKonstantyna.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Malitska, Konstantina}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] [[Turkum:Ukrainalik ayol yozuvchilar]] [[Turkum:Ukrainalik feministlar]] 3m3xg5i21fuusxyw88i5o3uaxcs0vj8 5997842 5997841 2026-04-17T09:01:57Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Ukrainalik ayol oʻqituvchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997842 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Konstantina Malitska | image = Pic M A Malytska Konstantyna.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1872|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Kropivnik]], [[Galitsiya]], [[Avstriya-Vengriya]] (hozirgi Ukraina) | death_date = {{death date and age|1947|3|17|1872|5|30|df=yes}} | death_place = [[Lvov]], [[Ukraina SSR]], [[Sovet ittifoqi]] (hozirgi Ukraina) }} '''Konstantina Ivanivna Malitska''' yoki '''Rastik; Vira Lebedova; Chayka Dnistrova''' ({{Lang-uk|Костянтина Іванівна Малицька}}; 30-may 1872 — 17-mart 1947) ukrainalik oʻqituvchi, yozuvchi va faol boʻlgan. == Hayoti == Konstantina Malitska 1872-yilda [[Kalush tumani]]dagi Kropivnik hududida tugʻilgan. U oʻqituvchilikka oʻqigan va 1892-yilda uni tamomlagan. U boshlangʻich taʼlimdan [[Galich]], [[Lujaniy|Lujani]] va [[Lvov]]da, Shevchenko qizlar maktabida dars bergan<ref name=encykon/>. 1912-yilda Konstantina Malitska Lvovda urushni muqarrar deb bilgan holda unga tayyorgarlik koʻrish uchun „Ayollar qoʻmitasi“ yigʻilishini tashkil qildi. Yigʻilishda yana [[Olena Stepaniv]], [[Mariya Biletska]] (1864–1937) va [[Olga Basarab]]lar ham bor edi<ref name="lubow"/>. Ular tuzgan „Milliy jangovar jamgʻarma“dan tushgan mablagʻlar Ukraina Sich oʻqchilarini moliyalashtirish uchun ishlatildi<ref name="lubow">{{Cite web |last=Wolynetz |first=Lubow |date=2015 |title=The Role of Dedicated Ukrainian Women in World War I |url=https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |access-date=4 March 2022 |website=Ukrainian Museum Library of Stamford |archive-date=25 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325035319/https://www.ukrainianmuseumlibrary.org/pdf/2015/Role-Dedicated-Ukr-Women-WWI.pdf |url-status=dead }}</ref> va Stepaniv uning birinchi ayol zobiti boʻldi<ref name=ency>{{Cite web |title=Stepaniv, Olena |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CT%5CStepanivOlena.htm |access-date=2022-03-09 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1938-yilda [[Ikkinchi Polsha Respublikasi]] Ukraina ayollar ittifoqini noqonuniy deb eʼlon qildi. Natijada yana bir ayollar tashkiloti — „Drujina knyagini Olgi“ (Malika Olganing doʻstlari) tuzildi va Maritska uning yetakchilaridan biriga aylandi. Tashkilotning yangi faoliyati qisqa boʻldi, chunki u 1939-yilda sovetlar [[Galitsiya]]ni bosib olishi bilan yoʻqolib ketdi<ref>{{Cite web |title=Druzhyna Kniahyni Olhy |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CR%5CDruzhynaKniahyniOlhy.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. 1941-yil yozida u Ukraina Ayollar Xizmati jamiyatini tuzish tashabbusi bilan chiqdi va 1941-yil sentyabrigacha unga rahbarlik qildi<ref>{{Citation |last=Myna |first=Zhanna |title=The Influence of Cultural Communication on Institutionalization: Libraries, Museums and Archives in Today's Media Space |date=2021 |url=http://dx.doi.org/10.18372/53285 |work=Historical and cultural heritage: preservation, access, use |publisher=National Aviation University |access-date=2023-02-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Малицька Костянтина Іванівна — Енциклопедія Сучасної України |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=61250 |access-date=2023-02-16 |website=esu.com.ua}}</ref>. == Asarlari == Konstantina Malitska bolalar uchun pyesalar, [[Bolalar oʻyin qoʻshiqlari|qoʻshiqlar]] va jurnallar uchun maqolalar yozgan. 1899-yilda u „Mali druzi“ („Kichik doʻstlar“, 1899, 1906)da [[Bolalar adabiyoti|bolalar hikoyalari]]ni, „Mati“ („Ona“, 1902) jurnalida taʼlim haqidagi maqolalarini va „Z trahedii dityachix dush“ („Bolalar ruhlari fojealaridan“, 1907)ni nashr ettirdi. == Vafoti == [[Fayl:Пам'ятник на могилі К.Малицької..jpg|thumb|Konstantina Malitska qabr toshi, Lvov]] Konstantina Malitska 1947-yilda [[Lvov]]da vafot etdi<ref name=encykon>{{Cite web |title=Malytska, Konstantyna |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CM%5CA%5CMalytskaKonstantyna.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Malitska, Konstantina}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] [[Turkum:Ukrainalik ayol yozuvchilar]] [[Turkum:Ukrainalik feministlar]] [[Turkum:Ukrainalik ayol oʻqituvchilar]] c71sodohi7q7um6lmqbx1ss2h4wwjls 0 1365982 5997830 2026-04-17T08:55:17Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997830 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 140m |dam_height = 21.4m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1943 |cost = |res_catchment = 7.1 sq. km |res_surface = 23 gektar | coordinates = {{coord|40|19|45|N|140|36|11|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Shaka-ike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 釈迦池) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan tuproqli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 7,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Shaka-ike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0355}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 0zk09to7um1tvd9u7lelr199z117w29 0 1365983 5997832 2026-04-17T08:57:12Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997832 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 85m |dam_height = 17.4m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1922 |cost = |res_catchment = 1 sq. km |res_surface = 1 gektar | coordinates = {{coord|39|55|49|N|139|46|23|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Shinzan No.1 toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 新山第1ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan tuproqli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Shinzan No.1 Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0330}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] n46wva03p1isyn441jxf4mnif770fgd 0 1365984 5997837 2026-04-17T08:58:42Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997837 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 150.8m |dam_height = 17.1m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1934 |cost = |res_catchment = 2.3 sq. km |res_surface = 12 gektar | coordinates = {{coord|39|55|28|N|140|9|42|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Sodegasawa Tsutsumi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 袖ヶ沢堤) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan tuproqli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 2,3 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Sodegasawa Tsutsumi - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0336}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 828p8jbqa5xr35s5xbkjddj8rysu3md 0 1365985 5997838 2026-04-17T09:00:01Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997838 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 76m |dam_height = 15m |dam_width_base = |construction_began = 1940 |opening = 1952 |cost = |res_catchment = 1 sq. km |res_surface = 8 gektar | coordinates = {{coord|40|3|44|N|140|7|51|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Sotonosawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 外ノ沢ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Sotonosawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3392}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] fc74fynassu7mmabxaiai7j19ohwf54 0 1365986 5997839 2026-04-17T09:00:58Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997839 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 142m |dam_height = 72m |dam_width_base = |construction_began = 1966 |opening = 1970 |cost = |res_catchment = 100 sq. km |res_surface = 192 gektar | coordinates = {{coord|40|20|00|N|140|13|22|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Subari toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 須張ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish, sugʻorish va elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 100 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Subari Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0382}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 06guvug7vyzqhwqilr3rpvxgmpktoaj 0 1365987 5997843 2026-04-17T09:01:58Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997843 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 111m |dam_height = 16m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1912 |cost = |res_catchment = 1.3 sq. km |res_surface = 12 gektar | coordinates = {{coord|40|8|08|N|140|7|10|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Suganosawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 菅ノ沢ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1,3 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Suganosawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3389}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] izgyia83q8srxhmoooaw0uvy5f7dep2 0 1365988 5997844 2026-04-17T09:02:53Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997844 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 200m |dam_height = 15.5m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1934 |cost = |res_catchment = 0.2 sq. km |res_surface = 10 gektar | coordinates = {{coord|39|23|41|N|140|25|36|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Suginosawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 杉ノ沢ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 0,2 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Suginosawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3396}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] t7bgknir9vpsknghr4jp06zyd8xp5io 0 1365989 5997845 2026-04-17T09:04:05Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997845 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = {{cvt|185|m}} |dam_height = {{cvt|78.5|m}} |dam_width_base = |construction_began = 1985 |opening = 2010 |cost = |res_capacity_total = {{cvt|8650000|m3}} |res_catchment = {{cvt|17|sqkm|frac=8}} |res_surface = {{cvt|44|ha}} | coordinates = {{coord|40|22|34|N|140|46|07|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Sunakozawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 砂子沢ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish va suv taʼminoti maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 17 km² ni tashkil etadi. Toʻliq holatda taxminan 44 gektar maydonni suv ostida qoldiradi va 8650 ming kub metr suv sigʻimiga ega. Toʻgʻon qurilishi 1985-yilda boshlangan va 2010-yilda qurib bitkazilgan<ref>{{Cite web |url=http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2919 |title=Sunakozawa Dam - Dams in Japan |date=2012 |website=Japan Dam Foundation |access-date=2022-02-22}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 4sykco3rnp998gsiqy4k2r94zyhp4i6 2 1365990 5997849 2026-04-17T09:29:11Z JasurbekYuldashov 259394 Internation o'quv markazi haqida ma'lumotlar 5997849 wikitext text/x-wiki == Inter Nation English School == '''Inter Nation English School''' — O‘zbekistondagi eng yirik va yetakchi ingliz tili markazlaridan biri. Muassasa asosan xalqaro standartlarga asoslangan ingliz tili kurslari va IELTS (International English Language Testing System) imtihoniga tayyorlov dasturlari bilan shug‘ullanadi. Markaz o‘zining innovatsion o‘qitish metodikasi va o‘ziga xos o‘quv muhiti bilan mashhur. === 1. Tarixi va Rivojlanishi === Inter Nation ingliz tili markazi o‘z faoliyatini O‘zbekiston bozorida sifatli ta’lim xizmatlarini ko‘rsatish maqsadida boshlagan. Qisqa vaqt ichida markaz o‘z filiallari tarmog‘ini kengaytirib, mamlakatdagi eng taniqli ta’lim brendlaridan biriga aylandi. Bugungi kunda markaz minglab talabalarga til o‘rganish va xalqaro sertifikatlarni qo‘lga kiritishda ko‘maklashib kelmoqda. === 2. O‘quv Dasturlari === Markazda ta’lim bir necha yo‘nalishlarda olib boriladi: * '''General English (Umumiy ingliz tili):''' Beginner’dan Advanced darajagacha bo‘lgan kurslar. * '''IELTS Preparation:''' Xalqaro imtihonga maqsadli tayyorgarlik ko‘rish, bunda asosiy e’tibor barcha to‘rtta ko‘nikmaga (Reading, Listening, Writing, Speaking) qaratiladi. * '''Intensiv Kurslar:''' Qisqa muddat ichida yuqori natijaga erishishni xohlovchilar uchun mo‘ljallangan dasturlar. === 3. O‘qitish Metodikasi === Inter Nation o‘quv jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanadi: * '''Kommunikativ yondashuv:''' Darslar asosan og‘zaki nutqni rivojlantirishga yo‘naltirilgan. * '''Interactive Learning:''' Talabalarning darsda faol ishtirokini ta’minlovchi interaktiv o‘yinlar va munozaralar. * '''English-Only Environment:''' Markaz hududida faqat ingliz tilida so‘zlashish muhiti yaratilgan bo‘lib, bu talabalarning tilga moslashishini tezlashtiradi. === 4. Infratuzilma va Filiallar === Markazning barcha filiallari zamonaviy texnologiyalar (interaktiv doskalar, audio tizimlar) bilan jihozlangan. Filiallar dizayni ko‘pincha London atmosferasini eslatuvchi elementlar bilan boyitilgan bo‘lib, bu talabalarda qo‘shimcha motivatsiya uyg‘otadi. Hozirda Toshkent shahrining turli tumanlarida va viloyatlarda ko‘plab filiallari faoliyat yuritmoqda. === 5. Yutuqlar === * Markaz bitiruvchilarining IELTS imtihonlaridan yuqori ball (7.0, 8.0, 8.5) olish ko‘rsatkichi yuqori. * Yirik korporativ mijozlar va davlat tashkilotlari bilan hamkorlik. * Ijtimoiy tarmoqlarda va ta’lim sohasida brendning tan olinganligi. ---- === Wiki sahifasi uchun tavsiyalar: === # '''Neytrallik:''' Matnda "eng zo'r" yoki "ajoyib" kabi subyektiv sifatlarni ishlatishdan qoching (Wikipedia qoidasi). # '''Manbalar:''' Yuqoridagi matnni joylaganda, albatta <code>https://inter-nation.uz/</code> saytini asosiy manba sifatida ko'rsating. # '''Rasm:''' Sahifaga markaz binosi yoki dars jarayonidan sifatli rasm qo'shish tavsiya etiladi. Ushbu matnni o'z ehtiyojingizga qarab tahrirlashingiz yoki kengaytirishingiz mumkin. e67c2madbxcm3qw5x0mj50i79jrciee 0 1365991 5997850 2026-04-17T09:35:58Z Panpanchik 72616 „{{Infobox musical artist | name = | image = <!-- Commented out: | image = Nita Bahtiri performing at The Voice of Albania.jpg --> | image_size = 250px | landscape = | alt = | caption = | tavallud paytidagi ismi = Nita Bahtiri | alias = | tavallud sanasi = {{birth date and age|1993|02|26}} | tavallud joyi = [[Prishtina]], [[Kosovo va Metoxiya|Kosovo]], Serbiya...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997850 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = | image = <!-- Commented out: | image = Nita Bahtiri performing at The Voice of Albania.jpg --> | image_size = 250px | landscape = | alt = | caption = | tavallud paytidagi ismi = Nita Bahtiri | alias = | tavallud sanasi = {{birth date and age|1993|02|26}} | tavallud joyi = [[Prishtina]], [[Kosovo va Metoxiya|Kosovo]], [[Serbiya va Chernogoriya|Yugoslaviya]] | origin = | janr = [[Pop musiqa|Pop]], [[R&B]] | kasbi = qoʻshiqchi | instrument = [[Pianino]] | faoliyat yillari = 2011–hozir | label = | associated_acts = Elton Deda | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''Nita Bahtiri''' (1993-yil 26-fevralda tugʻilgan) — [[kosovo]]lik qoʻshiqchi va pianist. U ''Albaniya ovozi'' birinchi mavsumida ishtirok etganidan soʻng shuhrat qozondi. Shoudan keyin u 2012 va 2013-yillarda ikki marta [[Top Fest]]da qatnashdi. == Hayoti == Bahtiri [[Prishtina]]da, oʻsha paytda [[Kosovo va Metoxiya|Kosovo]], [[Serbiya va Chernogoriya|Yugoslaviya]] tarkibida, kosovo albaniyalik ota-onadan tugʻilgan. U [[Prenkë Jakova]] nomidagi musiqa bilim yurtini tugatgan va oʻz pianino taʼlimini [[Prishtina universiteti]]dagi Sanʼat akademiyasida davom ettirgan<ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri: Biografia.|url=http://www.teksteshqip.com/nita-bahtiri/biografia|publisher=Teksteshqip.com}}</ref>. 18 yoshida u ''Albaniya ovozi'' tanloviga yozildi. U „Koʻr audisiyalar“ bosqichida pianino joʻrligida Sara Makkloxlanning „[[Angel]]“ qoʻshigʻini ijro etdi. U toʻrtala hakamdan ham ijobiy fikr oldi va Elton Dedani oʻz murabbiysi sifatida tanladi. U jonli koʻrsatuvlargacha yetib bordi va oʻz jamoasida toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Shoudan keyin u „Një shpirt“ qoʻshigʻi bilan Top Festning 9-tanlovida qatnashdi, biroq shouning keyingi bosqichlariga oʻta olmadi. Keyingi yili u „Zemër e drynosur“ qoʻshigʻi bilan musobaqaga qaytdi va yarim finalgacha yetib bordi<ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri - Zemer e drynosur - Top Fest 10|url=https://www.youtube.com/watch?v=s6ekzZ__rXY|publisher=Top Channel Albania|accessdate=13 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri - Zemer e drynosur - Top Fest 10 Gjysmefinale|url=https://www.youtube.com/watch?v=wD_0S0BNPQg|publisher=Top Channel Albania|accessdate=18 April 2013}}</ref>. == Diskografiyasi == === Yakkaxon qoʻshiqlari === * 2012 — „Një shpirt“ ''(Bitta jon)'' * 2013 — „Zemër e drinosur“ ''(Yopiq yurak)'' == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Bahtiri, Nita}} {{Tashqi_havolalar}} cg80f9symzdnr89lg1ndjjq3kz0847c 5997851 5997850 2026-04-17T09:36:19Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Kosovolik ayol qoʻshiqchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997851 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = | image = <!-- Commented out: | image = Nita Bahtiri performing at The Voice of Albania.jpg --> | image_size = 250px | landscape = | alt = | caption = | tavallud paytidagi ismi = Nita Bahtiri | alias = | tavallud sanasi = {{birth date and age|1993|02|26}} | tavallud joyi = [[Prishtina]], [[Kosovo va Metoxiya|Kosovo]], [[Serbiya va Chernogoriya|Yugoslaviya]] | origin = | janr = [[Pop musiqa|Pop]], [[R&B]] | kasbi = qoʻshiqchi | instrument = [[Pianino]] | faoliyat yillari = 2011–hozir | label = | associated_acts = Elton Deda | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''Nita Bahtiri''' (1993-yil 26-fevralda tugʻilgan) — [[kosovo]]lik qoʻshiqchi va pianist. U ''Albaniya ovozi'' birinchi mavsumida ishtirok etganidan soʻng shuhrat qozondi. Shoudan keyin u 2012 va 2013-yillarda ikki marta [[Top Fest]]da qatnashdi. == Hayoti == Bahtiri [[Prishtina]]da, oʻsha paytda [[Kosovo va Metoxiya|Kosovo]], [[Serbiya va Chernogoriya|Yugoslaviya]] tarkibida, kosovo albaniyalik ota-onadan tugʻilgan. U [[Prenkë Jakova]] nomidagi musiqa bilim yurtini tugatgan va oʻz pianino taʼlimini [[Prishtina universiteti]]dagi Sanʼat akademiyasida davom ettirgan<ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri: Biografia.|url=http://www.teksteshqip.com/nita-bahtiri/biografia|publisher=Teksteshqip.com}}</ref>. 18 yoshida u ''Albaniya ovozi'' tanloviga yozildi. U „Koʻr audisiyalar“ bosqichida pianino joʻrligida Sara Makkloxlanning „[[Angel]]“ qoʻshigʻini ijro etdi. U toʻrtala hakamdan ham ijobiy fikr oldi va Elton Dedani oʻz murabbiysi sifatida tanladi. U jonli koʻrsatuvlargacha yetib bordi va oʻz jamoasida toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Shoudan keyin u „Një shpirt“ qoʻshigʻi bilan Top Festning 9-tanlovida qatnashdi, biroq shouning keyingi bosqichlariga oʻta olmadi. Keyingi yili u „Zemër e drynosur“ qoʻshigʻi bilan musobaqaga qaytdi va yarim finalgacha yetib bordi<ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri - Zemer e drynosur - Top Fest 10|url=https://www.youtube.com/watch?v=s6ekzZ__rXY|publisher=Top Channel Albania|accessdate=13 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri - Zemer e drynosur - Top Fest 10 Gjysmefinale|url=https://www.youtube.com/watch?v=wD_0S0BNPQg|publisher=Top Channel Albania|accessdate=18 April 2013}}</ref>. == Diskografiyasi == === Yakkaxon qoʻshiqlari === * 2012 — „Një shpirt“ ''(Bitta jon)'' * 2013 — „Zemër e drinosur“ ''(Yopiq yurak)'' == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Bahtiri, Nita}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Kosovolik ayol qoʻshiqchilar]] 1g298zugpjuxf38xvmdhjfqbp0jsl7p 5997852 5997851 2026-04-17T09:36:32Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Albaniyalik ayol qoʻshiqchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997852 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = | image = <!-- Commented out: | image = Nita Bahtiri performing at The Voice of Albania.jpg --> | image_size = 250px | landscape = | alt = | caption = | tavallud paytidagi ismi = Nita Bahtiri | alias = | tavallud sanasi = {{birth date and age|1993|02|26}} | tavallud joyi = [[Prishtina]], [[Kosovo va Metoxiya|Kosovo]], [[Serbiya va Chernogoriya|Yugoslaviya]] | origin = | janr = [[Pop musiqa|Pop]], [[R&B]] | kasbi = qoʻshiqchi | instrument = [[Pianino]] | faoliyat yillari = 2011–hozir | label = | associated_acts = Elton Deda | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''Nita Bahtiri''' (1993-yil 26-fevralda tugʻilgan) — [[kosovo]]lik qoʻshiqchi va pianist. U ''Albaniya ovozi'' birinchi mavsumida ishtirok etganidan soʻng shuhrat qozondi. Shoudan keyin u 2012 va 2013-yillarda ikki marta [[Top Fest]]da qatnashdi. == Hayoti == Bahtiri [[Prishtina]]da, oʻsha paytda [[Kosovo va Metoxiya|Kosovo]], [[Serbiya va Chernogoriya|Yugoslaviya]] tarkibida, kosovo albaniyalik ota-onadan tugʻilgan. U [[Prenkë Jakova]] nomidagi musiqa bilim yurtini tugatgan va oʻz pianino taʼlimini [[Prishtina universiteti]]dagi Sanʼat akademiyasida davom ettirgan<ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri: Biografia.|url=http://www.teksteshqip.com/nita-bahtiri/biografia|publisher=Teksteshqip.com}}</ref>. 18 yoshida u ''Albaniya ovozi'' tanloviga yozildi. U „Koʻr audisiyalar“ bosqichida pianino joʻrligida Sara Makkloxlanning „[[Angel]]“ qoʻshigʻini ijro etdi. U toʻrtala hakamdan ham ijobiy fikr oldi va Elton Dedani oʻz murabbiysi sifatida tanladi. U jonli koʻrsatuvlargacha yetib bordi va oʻz jamoasida toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Shoudan keyin u „Një shpirt“ qoʻshigʻi bilan Top Festning 9-tanlovida qatnashdi, biroq shouning keyingi bosqichlariga oʻta olmadi. Keyingi yili u „Zemër e drynosur“ qoʻshigʻi bilan musobaqaga qaytdi va yarim finalgacha yetib bordi<ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri - Zemer e drynosur - Top Fest 10|url=https://www.youtube.com/watch?v=s6ekzZ__rXY|publisher=Top Channel Albania|accessdate=13 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Nita Bahtiri - Zemer e drynosur - Top Fest 10 Gjysmefinale|url=https://www.youtube.com/watch?v=wD_0S0BNPQg|publisher=Top Channel Albania|accessdate=18 April 2013}}</ref>. == Diskografiyasi == === Yakkaxon qoʻshiqlari === * 2012 — „Një shpirt“ ''(Bitta jon)'' * 2013 — „Zemër e drinosur“ ''(Yopiq yurak)'' == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Bahtiri, Nita}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Kosovolik ayol qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Albaniyalik ayol qoʻshiqchilar]] g2i55za6r1iam97hro1n6j3qz7oaqqo 0 1365992 5997853 2026-04-17T09:47:31Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997853 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 175m |dam_height = 28.7m |dam_width_base = |construction_began = 1984 |opening = 1998 |cost = |res_catchment = 3.8 sq. km |res_surface = 9 gektar | coordinates = {{coord|39|54|45|N|139|47|43|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Takikawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 滝川ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan toshli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 3,8 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Takikawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0399}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] d0ckbac8a5np1r7in1i08mardtmglih 0 1365993 5997854 2026-04-17T09:49:17Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997854 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 75m |dam_height = 20.3m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1934 |cost = |res_catchment = 0.7 sq. km |res_surface = 5 gektar | coordinates = {{coord|39|44|56|N|140|10|36|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Takinosawa Tameike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 滝ノ沢ため池ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 0,7 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Takinosawa Tameike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0337}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 38x5zgbgfvbujh35b30znqy9dkyy2ao 0 1365994 5997855 2026-04-17T09:50:20Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997855 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 77m |dam_height = 18m |dam_width_base = |construction_began = 1928 |opening = 1932 |cost = |res_catchment = 78.6 sq. km |res_surface = 2 gektar | coordinates = {{coord|39|20|54|N|140|34|54|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Tengusawanuma toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 天狗沢沼ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 78,6 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Tengusawanuma Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3395}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] rrgl2naxrtr71pyjevc8hgzpq9xgkwh 0 1365995 5997856 2026-04-17T09:51:19Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997856 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 175.4m |dam_height = 27m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1963 |cost = |res_catchment = 1.9 sq. km |res_surface = 9 gektar | coordinates = {{coord|39|15|36|N|140|14|10|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yashio toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 八塩ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1,9 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yashio Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0377}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] kzudmjqac480gf6xh0c0yz9dk18dox2 0 1365996 5997857 2026-04-17T09:52:29Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997857 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 226.7m |dam_height = 16.5m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1951 |cost = |res_catchment = 1 sq. km |res_surface = 10 gektar | coordinates = {{coord|40|10|19|N|140|35|22|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yatsurazawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 八面沢ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yatsurazawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0327}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] m65tcbvld6vhxiyczgt0plj4dzw14hm 0 1365997 5997858 2026-04-17T09:53:58Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997858 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 236m |dam_height = 58.5m |dam_width_base = |construction_began = 1951 |opening = 1957 |cost = |res_catchment = 320.3 sq. km |res_surface = 255 gektar | coordinates = {{coord|39|47|24|N|140|39|13|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yoroihata toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 鎧畑ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish va elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 320,3 km² ni tashkil etadi. Toʻliq holatda taxminan 255 gektar maydonni suv ostida qoldiradi va 51000 ming kub metr suv sigʻimiga ega<ref>{{Cite web| title = Yoroihata Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0370}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] snqr59en9rt9dj4s517yh6ckq6p837s 0 1365998 5997859 2026-04-17T09:55:12Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997859 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 230m |dam_height = 18m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1954 |cost = |res_catchment = 3.7 sq. km |res_surface = 12 gektar | coordinates = {{coord|39|49|00|N|140|6|16|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yoshida Tameike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 吉田ため池) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 3,7 km² ni tashkil etadi. Toʻliq holatda taxminan 12 gektar maydonni suv ostida qoldiradi va 957 ming kub metr suv sigʻimiga ega. 1954-yilda qurib bitkazilgan<ref>{{Cite web| title = Yoshida Tameike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3393}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 0ln1kpbkf3y9bozhe6guyd0q9kaceog 0 1365999 5997860 2026-04-17T09:56:17Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997860 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 90m |dam_height = 17.2m |dam_width_base = |construction_began = 1952 |opening = 1957 |cost = |res_catchment = 1.1 sq. km |res_surface = 3 gektar | coordinates = {{coord|40|12|10|N|140|10|05|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yunosawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 湯ノ沢ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yunosawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3390}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 42vjm3muzpethzbnybo6fdlu3jgccci 0 1366000 5997861 2026-04-17T09:57:32Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997861 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 113.4m |dam_height = 21.2m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1930 |cost = |res_catchment = 1.7 sq. km |res_surface = 4 gektar | coordinates = {{coord|39|11|46|N|140|37|26|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yunosawa Tameike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 湯ノ沢ため池) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1,7 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yunosawa Tameike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0351}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] h56spi13e46pr1nyt2iyppunoju50vn 0 1366001 5997863 2026-04-17T10:16:32Z Ahror Akramovich 75193 „Quyida [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]]dagi [[to‘g‘on]]lar roʻyxati keltirilgan. == Roʻyxat == {| class="wikitable" !Nomi !Joylashuv !Boshlangan !Ochiq !Balandlik !Uzunlik !Rasm !{{tooltip|DiJ number|Dams in Japan number}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039171<!-- Akaishi Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q32826279<!-- Asamushi Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q24889612<!-- Aseishigawa Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34825316<!-- Hanaki...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997863 wikitext text/x-wiki Quyida [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]]dagi [[to‘g‘on]]lar roʻyxati keltirilgan. == Roʻyxat == {| class="wikitable" !Nomi !Joylashuv !Boshlangan !Ochiq !Balandlik !Uzunlik !Rasm !{{tooltip|DiJ number|Dams in Japan number}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039171<!-- Akaishi Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q32826279<!-- Asamushi Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q24889612<!-- Aseishigawa Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34825316<!-- Hanaki Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34829222<!-- Hayaseno Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q21654294<!-- Hisayoshi Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34839306<!-- Hongo Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q111935818<!-- Ichinowatari Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039183<!-- Iizume Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039172<!-- Kawauchi Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q20044365<!-- Kodomari Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q111935764<!-- Komagome Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34885315<!-- Matakido Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q22120623<!-- Meya Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34878755<!-- Namioka Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q111935788<!-- Natsusaka Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34882044<!-- Ninokura Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039176<!-- Nishonai Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34887217<!-- Odagawa Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q11552544<!-- Okiura Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q11511089<!-- Ominato Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q111935734<!-- Sakuda Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q111935781<!-- Sashikubo Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q111935770<!-- Shimizume Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34926481<!-- Shimoyu Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34926577<!-- Shinkodoroku Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q111935751<!-- Shiwa Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039178<!-- Soma Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q111935810<!-- Tanosawa Tameike -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039182<!-- Tenma Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039150<!-- Tobe Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q22119420<!-- Tsugaru Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q34963029<!-- Tsukari Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q112039151<!-- Wada Dam -->}} {{wdtable row/dam5|qid=Q8054845<!-- Yomasari Dam -->}} |} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] slqeedvxk9abdpd8cu4fouk6dv44f3s 0 1366002 5997864 2026-04-17T10:17:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997864 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Blepharomyia angustifrons | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Blepharomyia]] | tasvir = }} '''Blepharomyia angustifrons''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Avstriya]], [[Chexiya]], [[Germaniya]], [[Niderlandiya]], [[Polsha]], [[Slovakiya]], [[Shvetsiya]] va [[Shveysariya]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=5 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref name="FaunaEuropaea">{{cite web |url= http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=144399 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160304220141/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=144399 |url-status= dead |archive-date= March 4, 2016 |title= ''Blepharomyia angustifrons'' Herting, 1971 |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |publisher= Fauna Europaea project|accessdate=3 January 2013}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4926147}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} nuft5tc9tvxemi2jfywxzsg44tcvsj6 0 1366003 5997865 2026-04-17T10:18:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997865 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Blepharomyia pagana | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Blepharomyia]] | tasvir = }} '''Blepharomyia pagana''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Avstriya]], [[Belarus]], [[Belgiya]], [[Bolgariya]], [[Chexiya]], [[Daniya]], [[Finlandiya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]], [[Gretsiya]], [[Vengriya]], [[Italiya]], [[Litva]], [[Niderlandiya]], [[Norvegiya]], [[Polsha]], [[Rossiya]], [[Slovakiya]], [[Ispaniya]], [[Shvetsiya]], [[Shveysariya]], [[Ukraina]] va [[Birlashgan Qirollik]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=5 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref name="Chandler">{{cite book | last = Chandler | first = Peter J. | year = 1998 | title = Checklists of Insects of the British Isles (New Series) Part 1: Diptera | series = [[Handbooks for the Identification of British Insects]] | volume = 12 | issue = 1 | pages = 1–234 | isbn = 0-901546-82-8 | publisher = [[Royal Entomological Society of London]] | location = London }}</ref><ref name="FaunaEuropaea">{{cite web |url= http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=144400 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305191246/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=144400 |url-status= dead |archive-date= March 5, 2016 |title= ''Blepharomyia pagana'' (Meigen, 1824) |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |publisher= Fauna Europaea project|accessdate=3 January 2013}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4926146}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 8o2r5g4dkbmmilh5x4197atm8ix6gut 0 1366004 5997866 2026-04-17T10:19:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997866 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Blepharomyia tibialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Blepharomyia]] | tasvir = }} '''Blepharomyia tibialis''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Kanada]] va [[AQSh]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=5 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13491511}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 2b0bbdq92doks5kjaa1pnq2sb1gq92n 0 1366005 5997867 2026-04-17T10:20:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997867 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Blepharomyia spinosa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Blepharomyia]] | tasvir = }} '''Blepharomyia spinosa''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Kanada]] va [[AQSh]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=5 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13491507}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} lsw1evzcd20c4d7z1kt9ndjdy8xmhpa 0 1366006 5997868 2026-04-17T10:22:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997868 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Blepharomyia piliceps | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Blepharomyia]] | tasvir = }} '''Blepharomyia piliceps''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Avstriya]], [[Bolgariya]], [[Chexiya]], [[Daniya]], [[Finlandiya]], [[Germaniya]], [[Niderlandiya]], [[Norvegiya]], [[Polsha]], [[Slovakiya]], [[Ispaniya]], [[Shvetsiya]], [[Shveysariya]] va [[Birlashgan Qirollik]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=5 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref name="Chandler">{{cite book | last = Chandler | first = Peter J. | year = 1998 | title = Checklists of Insects of the British Isles (New Series) Part 1: Diptera | series = [[Handbooks for the Identification of British Insects]] | volume = 12 | issue = 1 | pages = 1–234 | isbn = 0-901546-82-8 | publisher = [[Royal Entomological Society of London]] | location = London }}</ref><ref name="FaunaEuropaea">{{cite web |url= http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=144401 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305195533/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=144401 |url-status= dead |archive-date= March 5, 2016 |title= ''Blepharomyia piliceps'' (Zetterstedt, 1859) |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |publisher= Fauna Europaea project|accessdate=3 January 2013}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4926149}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 0ibpuo6xwuqa69p92oujeshwxd79uoa 0 1366007 5997869 2026-04-17T10:25:40Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997869 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |location = [[Aomori Prefecture]], Japan |dam_length = {{convert|50.5|m|abbr=on}} |dam_height = {{convert|23.1|m|abbr=on}} |dam_width_base = |construction_began = 1953 |opening = 1955 |cost = |res_capacity_total = {{convert|831,000|m3|abbr=on}} |res_catchment = {{convert|45.6|km2|abbr=on}} |res_surface = {{convert|12|ha|abbr=on}} | coordinates = {{coord|40|32|08|N|140|6|40|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Akaishi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 赤石ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 45,6 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Akaishi Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0190}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 219k97ezzl5vbftjrfoo0shew7vc4az 5997870 5997869 2026-04-17T10:26:06Z Ahror Akramovich 75193 5997870 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = {{convert|50.5|m|abbr=on}} |dam_height = {{convert|23.1|m|abbr=on}} |dam_width_base = |construction_began = 1953 |opening = 1955 |cost = |res_capacity_total = {{convert|831,000|m3|abbr=on}} |res_catchment = {{convert|45.6|km2|abbr=on}} |res_surface = {{convert|12|ha|abbr=on}} | coordinates = {{coord|40|32|08|N|140|6|40|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Akaishi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 赤石ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 45,6 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Akaishi Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0190}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 7plzpdsu1o6er6hpg6bi65da9wgq5qh 0 1366008 5997871 2026-04-17T10:28:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997871 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Blepharomyia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Blepharomyia''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=5 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref name="Chandler">{{cite book | last = Chandler | first = Peter J. | year = 1998 | title = Checklists of Insects of the British Isles (New Series) Part 1: Diptera | series = [[Handbooks for the Identification of British Insects]] | volume = 12 | issue = 1 | pages = 1–234 | isbn = 0-901546-82-8 | publisher = [[Royal Entomological Society of London]] | location = London }}</ref><ref name="NorthOfMexico">{{cite web | url = http://www.bio-nica.info/biblioteca/OHara2004Tachinidae.pdf | title = Checklist Of The Tachinidae (Diptera) Of America North Of Mexico | last1 = O'Hara | first1 = James E. | last2 = Wood | first2 = D. Monty | date = 28 January 2004 | publisher = Biodiversidad de Nicaragua | location = Nicaragua | pages = 1–42 }}</ref>. ==Turlari== *''[[Blepharomyia angustifrons]]'' <small>Herting, 1971</small><ref name="Herting1971">{{cite journal |last1=Herting |first1=B. |title=Beiträge zur Kenntnis der europäischen Raupenfliegen (Dipt. Tachinidae). XII |journal=Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde |date=1971 |volume=237 |issue=1–18}}</ref> *''[[Blepharomyia brevicornis]]'' <small>Shima, Abe & Libra, 2021</small><ref name="ShimaAbeLibra2021">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |last2=Abe |first2=T. |last3=Libra |first3=M. |title=Tachinid flies (Diptera: Tachinidae) reared from deciduous plant-feeding lepidopteran larvae at Hokkaido University Tomakomai Forest (Japan), with descriptions of three new species |journal=Zootaxa |date=2021 |volume=5060 |issue=2 |pages=275–295|doi=10.11646/zootaxa.5060.2.8 }}</ref> *''[[Blepharomyia foliacea]]'' <small>Mesnil, 1975</small><ref name="Mesnil1975a">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=64g. Larvaevorinae (Tachininae). In: Lindner, E. (ed.) |journal=Die Fliegen der Paläarktischen Region |date=1975 |volume=10 |pages= 1305–1384|issue=Lfg. 309}}</ref> *''[[Blepharomyia pagana]]'' <small>([[Johann Wilhelm Meigen|Meigen]], 1824)</small><ref name="Meigen1824">{{cite journal|last1=Meigen|first1=J. W.|title=Systematische Beschreibung der bekannten europaischen zweiflugeligen Insekten.|journal=Vierter Theil. Schulz-Wundermann, Hamm.|date=1824|pages=xii + 428 pp|url= https://www.biodiversitylibrary.org/item/45862#page/9/mode/1up|accessdate=9 May 2020}}</ref> *''[[Blepharomyia piliceps]]'' <small>([[Johan Wilhelm Zetterstedt|Zetterstedt]], 1859)</small><ref name="Zetterstedt1859">{{cite book |last1=Zetterstedt |first1=J.W. |title=Diptera Scandinaviae disposita et descipta. Tomus tridecimus seu supplementum quartum, continens addenda, corrigenda & emendata tomis duodecim prioribus, una cum cospectu omnium generum |date=1859 |publisher=Officina Lundbergiana |location=Lundae [= Lund.] |pages=xvi+ 4943-6190}}</ref> *''[[Blepharomyia spinosa]]'' <small>([[Daniel William Coquillett|Coquillett]], 1897)</small><ref name="Coquillett1897">{{cite journal|last1=Coquillett|first1=D.W.|title=Revision of the Tachinidae of America north of Mexico. A family of parasitic two-winged insects|journal=Technical Series (United States. Division of Entomology) U.S. Dept. Agriculture|date=1897|volume=7|page=156 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/164479#page/3/mode/1up |access-date=28 March 2022}}</ref> *''[[Blepharomyia tibialis]]'' <small>([[Charles Howard Curran|Curran]], 1927)</small><ref name="Curran1927">{{cite journal |last1=Curran |first1=C.H. |title=Some new American Tachinidae (Diptera) |journal=Bulletin of the Brooklyn Entomological Society |date=1927 |volume=22 |pages=144–154|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/50573297#page/160/mode/1up |access-date=31 August 2023}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4118871}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} a7fnjef0q8l8m4xzh6pexhazi6ocuum 5997872 5997871 2026-04-17T10:29:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Manbalar */ 5997872 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Blepharomyia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Blepharomyia''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=5 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref name="Chandler">{{cite book | last = Chandler | first = Peter J. | year = 1998 | title = Checklists of Insects of the British Isles (New Series) Part 1: Diptera | series = [[Handbooks for the Identification of British Insects]] | volume = 12 | issue = 1 | pages = 1–234 | isbn = 0-901546-82-8 | publisher = [[Royal Entomological Society of London]] | location = London }}</ref><ref name="NorthOfMexico">{{cite web | url = http://www.bio-nica.info/biblioteca/OHara2004Tachinidae.pdf | title = Checklist Of The Tachinidae (Diptera) Of America North Of Mexico | last1 = O'Hara | first1 = James E. | last2 = Wood | first2 = D. Monty | date = 28 January 2004 | publisher = Biodiversidad de Nicaragua | location = Nicaragua | pages = 1–42 }}</ref>. ==Turlari== *''[[Blepharomyia angustifrons]]'' <small>Herting, 1971</small><ref name="Herting1971">{{cite journal |last1=Herting |first1=B. |title=Beiträge zur Kenntnis der europäischen Raupenfliegen (Dipt. Tachinidae). XII |journal=Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde |date=1971 |volume=237 |issue=1–18}}</ref> *''[[Blepharomyia brevicornis]]'' <small>Shima, Abe & Libra, 2021</small><ref name="ShimaAbeLibra2021">{{cite journal |last1=Shima |first1=H. |last2=Abe |first2=T. |last3=Libra |first3=M. |title=Tachinid flies (Diptera: Tachinidae) reared from deciduous plant-feeding lepidopteran larvae at Hokkaido University Tomakomai Forest (Japan), with descriptions of three new species |journal=Zootaxa |date=2021 |volume=5060 |issue=2 |pages=275–295|doi=10.11646/zootaxa.5060.2.8 }}</ref> *''[[Blepharomyia foliacea]]'' <small>Mesnil, 1975</small><ref name="Mesnil1975a">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=64g. Larvaevorinae (Tachininae). In: Lindner, E. (ed.) |journal=Die Fliegen der Paläarktischen Region |date=1975 |volume=10 |pages= 1305–1384|issue=Lfg. 309}}</ref> *''[[Blepharomyia pagana]]'' <small>([[Johann Wilhelm Meigen|Meigen]], 1824)</small><ref name="Meigen1824">{{cite journal|last1=Meigen|first1=J. W.|title=Systematische Beschreibung der bekannten europaischen zweiflugeligen Insekten.|journal=Vierter Theil. Schulz-Wundermann, Hamm.|date=1824|pages=xii + 428 pp|url= https://www.biodiversitylibrary.org/item/45862#page/9/mode/1up|accessdate=9 May 2020}}</ref> *''[[Blepharomyia piliceps]]'' <small>([[Johan Wilhelm Zetterstedt|Zetterstedt]], 1859)</small><ref name="Zetterstedt1859">{{cite book |last1=Zetterstedt |first1=J.W. |title=Diptera Scandinaviae disposita et descipta. Tomus tridecimus seu supplementum quartum, continens addenda, corrigenda & emendata tomis duodecim prioribus, una cum cospectu omnium generum |date=1859 |publisher=Officina Lundbergiana |location=Lundae [= Lund.] |pages=xvi+ 4943-6190}}</ref> *''[[Blepharomyia spinosa]]'' <small>([[Daniel William Coquillett|Coquillett]], 1897)</small><ref name="Coquillett1897">{{cite journal|last1=Coquillett|first1=D.W.|title=Revision of the Tachinidae of America north of Mexico. A family of parasitic two-winged insects|journal=Technical Series (United States. Division of Entomology) U.S. Dept. Agriculture|date=1897|volume=7|page=156 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/164479#page/3/mode/1up |access-date=28 March 2022}}</ref> *''[[Blepharomyia tibialis]]'' <small>([[Charles Howard Curran|Curran]], 1927)</small><ref name="Curran1927">{{cite journal |last1=Curran |first1=C.H. |title=Some new American Tachinidae (Diptera) |journal=Bulletin of the Brooklyn Entomological Society |date=1927 |volume=22 |pages=144–154|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/50573297#page/160/mode/1up |access-date=31 August 2023}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} {{Taxonbar|from=Q4118871}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} pcidz88m7r3vgaijt22qll4f3my11jo 0 1366009 5997873 2026-04-17T10:31:23Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997873 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 215m |dam_height = 9m |dam_width_base = |construction_began = 1981 |opening = 2002 |cost = |res_catchment = 5 sq. km |res_surface = 4 gektar | coordinates = {{coord|40|53|07|N|140|52|19|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Asamushi toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 5 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Asamushi Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0222}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] cnfjskelyschb2il11z1wog9fw3k6ib 0 1366010 5997874 2026-04-17T10:33:35Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997874 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi | name_official = 浅瀬石川ダム | dam_length = {{convert|256|m|abbr=on}} | dam_height = {{convert|91|m|abbr=on}} | dam_width_base = | dam_width_crest = | dam_volume = {{convert|700,000|m3|abbr=on}} | spillway_type = | spillway_capacity = | construction_began = 1971 | opening = 1988 | cost = | owner = | res_capacity_total = {{convert|53,100,000|m3|abbr=on}} | res_catchment = {{convert|225.1|km2|abbr=on}} | res_surface = {{convert|220|ha|abbr=on}} | res_max_depth = | plant_operator = | plant_turbines = | plant_capacity = | plant_annual_gen = | plant_commission = | plant_decommission = | location_map_caption = | location_map_size = | coordinates = {{coord|40|35|49|N|140|41|23|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Aseishigawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 浅瀬石川ダム, ''Aseishigawa damu'') — [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]]ga qarashli [[Kuroishi]] shahridadan oqib oʻtuvchi [[Aseishi daryosi]]da qurilgan koʻp maqsadli toʻgʻon. Toʻgʻon turli maqsadlarda foydalaniladi. Uning qurilishi 1971-yilda boshlangan va 1988-yilda tugallangan<ref>{{cite web|title=Aseishigawa Dam|url=http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0207|accessdate=24 May 2020}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 2h0y0j53skbx49gu4xlmsd98ogc25d2 0 1366011 5997876 2026-04-17T10:34:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997876 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cyrtophloeba ruricola | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Cyrtophloeba]] | tasvir = }} '''Cyrtophloeba ruricola''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Tojikiston]], [[Turkmaniston]], Britaniya orollari, [[Chexiya]], [[Vengriya]], [[Latviya]], [[Moldova]], [[Polsha]], [[Ruminiya]], [[Slovakiya]], [[Ukraina]], [[Daniya]], [[Finlandiya]], [[Norvegiya]], [[Shvetsiya]], [[Albaniya]], [[Andorra]], Bosniya va Gertsegovina, [[Bolgariya]], [[Xorvatiya]], [[Gretsiya]], [[Italiya]], [[Portugaliya]], [[Serbiya]], [[Sloveniya]], [[Ispaniya]], [[Turkiya]], [[Avstriya]], [[Belgiya]], [[Fransiya]], [[Germaniya]], [[Niderlandiya]], [[Shveysariya]], [[Eron]], [[Isroil]], [[Falastin]], [[Mongoliya]], [[Rossiya]] va [[Xitoy]]da, shuningdek Kavkazorti hududida uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=6 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14386609}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 3fx20j08qd1jo7nhiqpu2eevvz9l9p4 0 1366012 5997877 2026-04-17T10:35:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997877 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Euoestrophasia townsendi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Euoestrophasia]] | tasvir = }} '''Euoestrophasia townsendi''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=9 January 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14729848}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 90rg85hps92tdfsk6ic2dgcw96kdfol 0 1366013 5997878 2026-04-17T10:35:57Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997878 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 125.8m |dam_height = 27m |dam_width_base = |construction_began = 1966 |opening = 1972 |cost = |res_catchment = 18.5 sq. km |res_surface = 8 gektar | coordinates = {{coord|40|15|18|N|141|0|30|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Hanaki toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]] hududida joylashgan toshli toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 18,5 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Hanaki Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0200}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] hs0nhmr7jepzp96fptkr4pt0zwy3dpb 0 1366014 5997879 2026-04-17T10:36:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997879 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Euoestrophasia aperta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Euoestrophasia]] | tasvir = }} '''Euoestrophasia aperta''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Argentina]], [[Braziliya]] va [[Urugvay]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=9 January 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14729865}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} r656ogx5kfnzq6oua4pkxfwuqvvka4z 0 1366015 5997880 2026-04-17T10:36:59Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997880 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = {{convert|285.9|m|abbr=on}} |dam_height = {{convert|56|m|abbr=on}} |dam_width_base = |construction_began = 1968 |opening = 1985 |cost = |res_capacity_total = {{convert|13,500,000|m3|abbr=on}} |res_catchment = {{convert|22.8|km2|abbr=on}} |res_surface = {{convert|75|ha|abbr=on}} | coordinates = {{coord|40|28|02|N|140|32|42|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Hayaseno toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]] hududida joylashgan toshli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 22,8 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Hayaseno Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0206}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] c2c3a7vvorsg467jkzswnxngmiqehd4 0 1366016 5997883 2026-04-17T10:37:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997883 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Euoestrophasia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Euoestrophasia''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar [[urugʻ]]i<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=9 January 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. ==Turlari== *''[[Euoestrophasia aperta]]'' <small>([[Friedrich Moritz Brauer|Brauer]] & [[Julius von Bergenstamm|von Bergenstamm]], 1889)</small> *''[[Euoestrophasia crosskeyi]]'' <small>Guimarães, 1977</small><ref name="Guimarães1977">{{cite journal |last1=Guimarães |first1=J.H. |title=A review of the tribe Oestrophasiini Brauer & Bergenstamm (Diptera: Tachinidae) |journal=Pap. Avulsos Zool. |date=1977 |volume=30 |issue=1-20 (1976-1977) |pages=215–238|doi=10.11606/0031-1049.1977.30.p215-238 |doi-access=free }}</ref> *''[[Euoestrophasia guatemalensis]]'' <small>Guimarães, 1977</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Euoestrophasia panamensis]]'' <small>Guimarães, 1977</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Euoestrophasia plaumanni]]'' <small>Guimarães, 1977</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Euoestrophasia portoriquensis]]'' <small>Guimarães, 1977</small><ref name="Guimarães1977"/> *''[[Euoestrophasia townsendi]]'' <small>Guimarães, 1977</small><ref name="Guimarães1977"/> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from1=Q4284989}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} den4spga3e8ru93izgavgkwialcxoip 0 1366017 5997884 2026-04-17T10:39:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997884 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Eupododexia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Eupododexia''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar [[urugʻ]]i<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=18 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. ==Turlari== *''[[Eupododexia amoena]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976">{{cite journal |last1=Mesnil |first1=L.P. |title=Nouveaux tachinaires de Madagascar. 3e partie (Dipt., Tachinidae) |journal=Mushi |date=1976 |volume=49 |pages=35–51}}</ref> *''[[Eupododexia diaphana]]'' <small>[[Joseph Villeneuve de Janti|Villeneuve]], 1915</small> *''[[Eupododexia festiva]]'' <small>[[Joseph Villeneuve de Janti|Villeneuve]], 1915</small> *''[[Eupododexia gigantea]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> *''[[Eupododexia picta]]'' <small>Mesnil, 1976</small><ref name="Mesnil1976"/> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13625129}} [[Category:Dexiinae]] {{Dexiinae-stub}} dcq9655r4pmvpnzl6kykpynhnwv2t62 0 1366018 5997885 2026-04-17T10:39:20Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997885 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi | dam_length = 317 metr | dam_height = 57 metr | dam_width_base = | res_name =Lake Omokage | res_capacity_total = 6,730,000 m³ |res_capacity_active = 6,070,000 m³ | status = O | construction_began = 1980 | opening = 1995 | cost = | res_catchment = 21.8 km² | res_surface = 41 gektar | plant_name = | coordinates = {{coord|40|26|33|N|140|41|31|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Hisayoshi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 久吉ダム, ''Hisayoshi damu'') — [[Yaponiya]]ning [[Tohoku mintaqasi]]dagi [[Hirakawa]] shahrida joylashgan beton toʻgʻon. Toʻgʻon [[Hirakawa daryosi]]da (u [[Iwaki daryosi]]ning irmogʻi) qurilgan. Uning qurilishi 1980-yilda boshlangan va 1995-yilda tugallangan. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Havolalar == {commons category-inline}} * [http://www.hisayoshidam.jp Official home page] * [https://www.river.go.jp/kawabou/ipDamKobetu.do?init=init&obsrvId=0051300700012&gamenId=01-1004&timeType=60&requestType=1&fldCtlParty=no Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism] {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] n91tmjptbw6bt4e6ahptfo1wj8tj6hi 5997886 5997885 2026-04-17T10:39:40Z Ahror Akramovich 75193 /* Havolalar */ 5997886 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi | dam_length = 317 metr | dam_height = 57 metr | dam_width_base = | res_name =Lake Omokage | res_capacity_total = 6,730,000 m³ |res_capacity_active = 6,070,000 m³ | status = O | construction_began = 1980 | opening = 1995 | cost = | res_catchment = 21.8 km² | res_surface = 41 gektar | plant_name = | coordinates = {{coord|40|26|33|N|140|41|31|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Hisayoshi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 久吉ダム, ''Hisayoshi damu'') — [[Yaponiya]]ning [[Tohoku mintaqasi]]dagi [[Hirakawa]] shahrida joylashgan beton toʻgʻon. Toʻgʻon [[Hirakawa daryosi]]da (u [[Iwaki daryosi]]ning irmogʻi) qurilgan. Uning qurilishi 1980-yilda boshlangan va 1995-yilda tugallangan. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Havolalar == {{commons category-inline}} * [http://www.hisayoshidam.jp Official home page] * [https://www.river.go.jp/kawabou/ipDamKobetu.do?init=init&obsrvId=0051300700012&gamenId=01-1004&timeType=60&requestType=1&fldCtlParty=no Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism] {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] f5a7hwwtbveu8xo2gdav582g2cl63qw 0 1366019 5997887 2026-04-17T10:40:30Z Ahror Akramovich 75193 yangi 5997887 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = {{convert|84.5|m|abbr=on}} |dam_height = {{convert|21.8|m|abbr=on}} |dam_width_base = |construction_began = 1950 |opening = 1956 |cost = |res_capacity_total = {{convert|200,000|m3|abbr=on}} |res_catchment = {{convert|7.8|km2|abbr=on}} |res_surface = {{convert|4|ha|abbr=on}} | coordinates = {{coord|40|41|28|N|140|38|13|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Hongo toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 7,8 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Hongo Dam (Re) - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3005}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] ar04m8xwdrjcwvt5a9d6ydpqt12zl3x 0 1366020 5997888 2026-04-17T10:41:19Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997888 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Eumegaparia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Eumegaparia''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=18 December 2023 |date=5 March 2020}}</ref>. Tur [[Kanada]] va [[AQSh]]da uchraydi. == Turlari == * [[Eumegaparia flaveola]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4311674}} [[Category:Dexiinae]] {{Dexiinae-stub}} sakbxeqf2wjtkkkx4ilufox493q0xxa 0 1366021 5997889 2026-04-17T10:43:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997889 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Euptilopareia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Euptilopareia''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=7 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref name=xcit3>{{cite journal |last1 = O'Hara |first1 = James E. |title = Taxonomic and host catalogue of the Tachinidae of America North of Mexico |url = http://www.nadsdiptera.org/Tach/Nearctic/CatNAmer/Home/CatNAmerhome.html |journal = Tachinidae Resources }}</ref>. ==Turlari== *''[[Euptilopareia erucicola]]'' <small>([[Daniel William Coquillett|Coquillett]], 1897)</small> *''[[Euptilopareia vicinalis]]'' <small>Reinhard, 1956</small><ref name="Reinhard1956">{{cite journal |last1=Reinhard |first1=H.J. |title=New Tachinidae (Diptera) |journal=Entomological News |date=1956 |volume=67 |pages=121–129 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2403679#page/467/mode/1up |access-date=28 March 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13625998}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} naez2qrkpcl5jt3xqw0lzbyajkw6r9h 0 1366022 5997890 2026-04-17T10:44:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997890 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Euptilopareia erucicola | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Euptilopareia]] | tasvir = }} '''Euptilopareia erucicola''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Kanada]] va [[AQSh]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=7 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13626000}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} jsnwh5in8o9pnglyzha0svjvwk61im7 0 1366023 5997892 2026-04-17T10:45:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997892 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Eulasiona zimini | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Eulasiona]] | tasvir = }} '''Eulasiona zimini''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Rossiya]] va [[Yaponiya]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=7 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14737391}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} cns1fwwkorv5kwmzo0tcqhk2enuytaf 0 1366024 5997893 2026-04-17T10:46:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997893 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Euptilopareia vicinalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Euptilopareia]] | tasvir = }} '''Euptilopareia vicinalis''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Kanada]] va [[AQSh]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=7 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13626003}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 6x01xeftl3osbcduoromxie9zepgnq4 0 1366025 5997894 2026-04-17T10:52:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997894 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Eulasiona comstocki | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | urugʻ = [[Eulasiona]] | tasvir = }} '''Eulasiona comstocki''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]] turi. Ushbu tur [[Kanada]], [[AQSh]] va [[Meksika]]da uchraydi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=7 February 2024 |date=5 March 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13620128}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 188q2d5csskb0n5nodx3z5w4s55e10d 0 1366026 5997895 2026-04-17T10:56:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 5997895 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Euthera | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Ikki qanotlilar]] | oila = [[Tachinidae]] | tasvir = }} '''Euthera''' — [[Tachinidae]] oilasiga mansub [[pashsha]]lar urugʻi<ref name="OHara2020">{{cite web |last1=O’Hara |first1=James E. |last2=Henderson |first2=Shannon J. |first3=D. Monty |last3=Wood |title=Preliminary Checklist of the Tachinidae (Diptera) of the World|url=http://www.nadsdiptera.org/Tach/WorldTachs/Checklist/Tachchlist_ver2.1.pdf |website=Tachinidae Resources |access-date=20 January 2024 |date=5 March 2020}}</ref><ref name="NorthOfMexico">{{cite web | url = http://www.bio-nica.info/biblioteca/OHara2004Tachinidae.pdf | title = Checklist Of The Tachinidae (Diptera) Of America North Of Mexico | last1 = O'Hara | first1 = James E. | last2 = Wood | first2 = D. Monty | date = 28 January 2004 | publisher = Biodiversidad de Nicaragua | location = Nicaragua | pages = 1–42 }}</ref>. ==Turlari== *''[[Euthera barbiellinii]]'' <small>[[Mario Bezzi|Bezzi]], 1925</small> *''[[Euthera bicolor]]'' <small>[[Daniel William Coquillett|Coquillett]], 1902</small><ref name="Coquillett1902b">{{cite journal |last1=Coquillett |first1=D.W. |title=New Diptera from North America |journal=Proceedings of the United States National Museum |date=1902 |volume=25 |issue=1280 |pages=83–126 |doi=10.5479/si.00963801.25-1280.83 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/7532589#page/111/mode/1up |access-date=12 March 2022}}</ref> *''[[Euthera fascipennis]]'' <small>([[Hermann Loew|Loew]], 1854)</small><ref name="Loew1854">{{cite journal |last1=Loew |first1=H. |title=Neue Beiträge zur Kenntniss der Dipteren. Zweiter Beitrag |journal=Programm K. Realschule Meseritz |date=1854 |volume=1854 |pages=1–24}}</ref> *''[[Euthera illungnarra]]'' <small>Cantrell, 1983</small><ref name="Cantrell1983">{{cite journal |last1=Cantrell |first1=B.K. |title=Revision of the Australian species of ''Euthera'' Loew (Diptera: Tachinidae) |journal=Journal of the Australian Entomological Society |date=1983 |volume=22 |pages=53–59|doi=10.1111/j.1440-6055.1983.tb01840.x }}</ref> *''[[Euthera lata]]'' <small>Cantrell, 1983</small><ref name="Cantrell1983"/> *''[[Euthera peringueyi]]'' <small>[[Mario Bezzi|Bezzi]], 1925</small> *''[[Euthera rieki]]'' <small>[[Sergey Paramonov (entomologist)|Paramonov]], 1953</small><ref name="Paramonov1953">{{cite journal |last1=Paramonov |first1=S.J. |title=Notes on Australian Diptera (IX-XII). XII. Note on the genus Euthera (Tachinidae) |journal=Annals and Magazine of Natural History |date=1953 |volume=6 |issue=12 |pages=206–208|doi=10.1080/00222935308654412 }}</ref> *''[[Euthera setifacies]]'' <small>Brooks, 1945</small><ref name="Brooks1945b">{{cite journal |last1=Brooks |first1=A.R. |title=New Canadian Diptera (Tachinidae) |journal=The Canadian Entomologist |date=1945 |volume=77 |issue=5 |pages=78–96|doi=10.4039/Ent7778-5 }}</ref> *''[[Euthera setula]]'' <small>Cantrell, 1983</small> *''[[Euthera skusei]]'' <small>[[Mario Bezzi|Bezzi]], 1925</small> *''[[Euthera tentatrix]]'' <small>[[Hermann Loew|Loew]], 1866</small> *''[[Euthera tuckeri]]'' <small>[[Mario Bezzi|Bezzi]], 1925</small> *''[[Euthera woodi]]'' <small>O'Hara, 2012</small><ref name="O'Hara2012">{{cite journal |last1=O'Hara |first1=J.E. |title=Review of ''Euthera'' (Diptera: Tachinidae) in North America with the description of a new species |journal=The Canadian Entomologist |date=2012 |volume=144 |issue=2 |pages=206–215|doi=10.4039/tce.2012.23 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4119585}} [[Category:Dexiinae]] {{dexiinae-stub}} 2eycaeia18i356f5l2t053yuvppp8js 0 1366027 5997905 2026-04-17T11:12:26Z Panpanchik 72616 „{{Infobox musical artist | name = Aurora Kapo | image = File:Gjeniu i Vogel 5.jpg | tavallud paytidagi ismi = Aurora Kapo | tavallud sanasi= {{Birth date and age|df=yes|2000|11|17}} | tavallud joyi = [[Rovigo]], [[Italiya]] | janr= {{hlist|[[Pop musiqa|Pop]]|[[dance-pop]]|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[Electronic dance music|EDM]]}} | kasbi= {{hlist|Singer|songwriter}} | faoliyat yillari = 2008–hozir }} '''Aurora Kapo''' (2000-yil 17-...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997905 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Aurora Kapo | image = File:Gjeniu i Vogel 5.jpg | tavallud paytidagi ismi = Aurora Kapo | tavallud sanasi= {{Birth date and age|df=yes|2000|11|17}} | tavallud joyi = [[Rovigo]], [[Italiya]] | janr= {{hlist|[[Pop musiqa|Pop]]|[[dance-pop]]|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[Electronic dance music|EDM]]}} | kasbi= {{hlist|Singer|songwriter}} | faoliyat yillari = 2008–hozir }} '''Aurora Kapo''' (2000-yil 17-noyabrda tugʻilgan) — albaniyalik qoʻshiqchi. Kapo xalqaro qoʻshiq tanlovlarida Albaniya nomidan vakillik qilgan<ref>{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fturkvizyon.tv%2Fhaberler%2F1-bala-turkvizyon-sarki-yarismasinda-arnavutlugu-aurora-kapo-temsil-edecek%26130.html|title=''bala-turkvizyon-sarki-yarismasinda-arnavutlugu-aurora-kapo-temsil-edecek''}} turkvizyon.tv Accessed 2016-4-13 (Google translation)</ref>. == Hayoti == Aurora Kapo oʻz faoliyatini 6 yoshida boshlagan. Kapo Albaniyaning „Tv Klan“ kanalida namoyish etilgan eng yirik bolalar isteʼdodlar shousi „Gjeniu i Vogel“da qatnashgan. Kapo „Gjeniu i Vogel“ final bosqichiga chiqdi va eng ommabop ishtirokchi, shuningdek, [[Facebook]] va [[YouTube]] tarmoqlarida eng koʻp koʻrilgan va yoqtirilgan ishtirokchi unvonlarini qoʻlga kiritdi{{Manba kerak|date=April 2016}}. == Faoliyati == [[File:Kripemjaltezat.jpg|thumb|right|150px]] [[File:Final night show Kripemjaltezat .jpg|thumb|right|150px]] Kapo oʻz faoliyatini ulgʻaygan shahri, Albaniyaning [[Durres|Durrës]] shahrida boshlagan. 2008-yilda u Albaniyani 25 dan ortiq davlat ishtirok etgan [[Rozhaje]] „Zlatna pahulja“ festivalida vakillik qilish uchun tanlab olingan. U birinchi boʻlib Albaniya nomidan birinchi oʻrinni qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fgazeta55.al%2Faurora-kapo-eshte-fituesja-e-festivalit-te-16-nderkombetar-te-kenges-rozhaje-mali-i-zi%2F|title=''Aurora Kapo eshte-fituesja-e-festivalit-te-16-nderkombetar-te-kenges-rozhaje-mali-i-zi''}} gazetta55.al Accessed 2016-4-13 (Google translation)</ref>. Kapo 2009-yilda „Kripemjaltezat“ kabi boshqa tanlovlarda ham ishtirok etishda davom etdi va u yerda Eng yaxshi ijrochi mukofotini qoʻlga kiritdi. U Perform-Fest 2009 tanlovida ham qatnashib, birinchi oʻrinni egalladi. U Makedoniya festivalida Albaniya nomidan vakillik qilgan. Shuningdek, u IFLC (Xalqaro til va madaniyat festivali)da „Felicita“ qoʻshigʻi bilan Italiyani ham vakillik qilgan{{Manba kerak|date=April 2016}}. 2012-yilda u „Blue Jeans“ nomli qoʻshiq bilan Yevrovidenie bolalar qoʻshiq tanlovi 2012da Albaniyani vakillik qilishga urinib koʻrdi, biroq gʻolib boʻla olmadi. === Bala Türkvizyon 2015 === [[File:At Bala Turkvizyon.jpg|thumb|right|150px]] [[File:Top-Channel.jpg|thumb|right|150px]] Kapo Turkiyada boʻlib oʻtgan [[Turkvizyon qoʻshiq tanlovi|Bolalar Türkvizyon Song Contest 2015]]da Albaniyani vakillik qilish uchun tanlab olindi. U „Kercej Me Yjet“ nomli qoʻshiqni ijro etdi; bu [[Alban tili|albancha]]da „Yulduzlar bilan raqs“ degan maʼnoni bildiradi va turkchasi „Yildizlarla Dans“ degani. Musobaqada oʻn uchta davlat ishtirok etdi va Albaniya 7-oʻrinni egalladi<ref>{{Cite web|url=http://eurovoix-world.com/albania-aurora-kapo-releases-her-bala-turkvizyon-entry/|title=Albania: Aurora Kapo Releases Her Bala Turkvizyon Entry|website=Eurovoix World|language=en-GB|access-date=2016-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.escapenews.org/bala-turkvision-azerbaijan-won-the-contest-full-results-here/|title=''Bala Turkvision: Azerbaijan Won The Contest. Full Results Here:''|website=ESCape News|access-date=2016-04-14}}</ref>. == Diskografiyasi == Kapo hozirgacha ikki albom chiqargan. U bu albomlardagi barcha qoʻshiqlarni oʻzi yozgan va ijro etgan. Albomlar ''Ditelindja e Diellit'' va ''I’m a Show Girl'' deb nomlanadi. Kaponing qoʻshiqlari asosan bolalar orasida mashhur{{Manba kerak|date=April 2016}}. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kapo, Aurora}} 56gwlamlh1m3xn3va8w7bzvfiobirod 5997909 5997905 2026-04-17T11:15:09Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Albaniyalik qoʻshiqchilar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997909 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Aurora Kapo | image = File:Gjeniu i Vogel 5.jpg | tavallud paytidagi ismi = Aurora Kapo | tavallud sanasi= {{Birth date and age|df=yes|2000|11|17}} | tavallud joyi = [[Rovigo]], [[Italiya]] | janr= {{hlist|[[Pop musiqa|Pop]]|[[dance-pop]]|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[Electronic dance music|EDM]]}} | kasbi= {{hlist|Singer|songwriter}} | faoliyat yillari = 2008–hozir }} '''Aurora Kapo''' (2000-yil 17-noyabrda tugʻilgan) — albaniyalik qoʻshiqchi. Kapo xalqaro qoʻshiq tanlovlarida Albaniya nomidan vakillik qilgan<ref>{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fturkvizyon.tv%2Fhaberler%2F1-bala-turkvizyon-sarki-yarismasinda-arnavutlugu-aurora-kapo-temsil-edecek%26130.html|title=''bala-turkvizyon-sarki-yarismasinda-arnavutlugu-aurora-kapo-temsil-edecek''}} turkvizyon.tv Accessed 2016-4-13 (Google translation)</ref>. == Hayoti == Aurora Kapo oʻz faoliyatini 6 yoshida boshlagan. Kapo Albaniyaning „Tv Klan“ kanalida namoyish etilgan eng yirik bolalar isteʼdodlar shousi „Gjeniu i Vogel“da qatnashgan. Kapo „Gjeniu i Vogel“ final bosqichiga chiqdi va eng ommabop ishtirokchi, shuningdek, [[Facebook]] va [[YouTube]] tarmoqlarida eng koʻp koʻrilgan va yoqtirilgan ishtirokchi unvonlarini qoʻlga kiritdi{{Manba kerak|date=April 2016}}. == Faoliyati == [[File:Kripemjaltezat.jpg|thumb|right|150px]] [[File:Final night show Kripemjaltezat .jpg|thumb|right|150px]] Kapo oʻz faoliyatini ulgʻaygan shahri, Albaniyaning [[Durres|Durrës]] shahrida boshlagan. 2008-yilda u Albaniyani 25 dan ortiq davlat ishtirok etgan [[Rozhaje]] „Zlatna pahulja“ festivalida vakillik qilish uchun tanlab olingan. U birinchi boʻlib Albaniya nomidan birinchi oʻrinni qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fgazeta55.al%2Faurora-kapo-eshte-fituesja-e-festivalit-te-16-nderkombetar-te-kenges-rozhaje-mali-i-zi%2F|title=''Aurora Kapo eshte-fituesja-e-festivalit-te-16-nderkombetar-te-kenges-rozhaje-mali-i-zi''}} gazetta55.al Accessed 2016-4-13 (Google translation)</ref>. Kapo 2009-yilda „Kripemjaltezat“ kabi boshqa tanlovlarda ham ishtirok etishda davom etdi va u yerda Eng yaxshi ijrochi mukofotini qoʻlga kiritdi. U Perform-Fest 2009 tanlovida ham qatnashib, birinchi oʻrinni egalladi. U Makedoniya festivalida Albaniya nomidan vakillik qilgan. Shuningdek, u IFLC (Xalqaro til va madaniyat festivali)da „Felicita“ qoʻshigʻi bilan Italiyani ham vakillik qilgan{{Manba kerak|date=April 2016}}. 2012-yilda u „Blue Jeans“ nomli qoʻshiq bilan Yevrovidenie bolalar qoʻshiq tanlovi 2012da Albaniyani vakillik qilishga urinib koʻrdi, biroq gʻolib boʻla olmadi. === Bala Türkvizyon 2015 === [[File:At Bala Turkvizyon.jpg|thumb|right|150px]] [[File:Top-Channel.jpg|thumb|right|150px]] Kapo Turkiyada boʻlib oʻtgan [[Turkvizyon qoʻshiq tanlovi|Bolalar Türkvizyon Song Contest 2015]]da Albaniyani vakillik qilish uchun tanlab olindi. U „Kercej Me Yjet“ nomli qoʻshiqni ijro etdi; bu [[Alban tili|albancha]]da „Yulduzlar bilan raqs“ degan maʼnoni bildiradi va turkchasi „Yildizlarla Dans“ degani. Musobaqada oʻn uchta davlat ishtirok etdi va Albaniya 7-oʻrinni egalladi<ref>{{Cite web|url=http://eurovoix-world.com/albania-aurora-kapo-releases-her-bala-turkvizyon-entry/|title=Albania: Aurora Kapo Releases Her Bala Turkvizyon Entry|website=Eurovoix World|language=en-GB|access-date=2016-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.escapenews.org/bala-turkvision-azerbaijan-won-the-contest-full-results-here/|title=''Bala Turkvision: Azerbaijan Won The Contest. Full Results Here:''|website=ESCape News|access-date=2016-04-14}}</ref>. == Diskografiyasi == Kapo hozirgacha ikki albom chiqargan. U bu albomlardagi barcha qoʻshiqlarni oʻzi yozgan va ijro etgan. Albomlar ''Ditelindja e Diellit'' va ''I’m a Show Girl'' deb nomlanadi. Kaponing qoʻshiqlari asosan bolalar orasida mashhur{{Manba kerak|date=April 2016}}. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kapo, Aurora}} [[Turkum:Albaniyalik qoʻshiqchilar]] 8ekqfv63ub427e94su6j8o7y1g8hz99 0 1366028 5997907 2026-04-17T11:14:16Z Uzsport 71490 „ '''Nodirbek Allaberganov''' (2006-yil 12-avgustda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik havaskor bokschi. U yarim yengil va yengil vazn toifalarida ishtirok etadi. Allaberganov 2024-yilda Qozogʻistonning Ostona shahrida oʻtkazilgan yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida 57 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan.<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Sabyrkhan becomes four-time winner at Asian Youth Boxing Championships in Astana |url=http...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997907 wikitext text/x-wiki '''Nodirbek Allaberganov''' (2006-yil 12-avgustda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik havaskor bokschi. U yarim yengil va yengil vazn toifalarida ishtirok etadi. Allaberganov 2024-yilda Qozogʻistonning Ostona shahrida oʻtkazilgan yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida 57 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan.<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Sabyrkhan becomes four-time winner at Asian Youth Boxing Championships in Astana |url=https://www.iba.sport/news/sabyrkhan-becomes-four-time-winner-at-asian-youth-boxing-championships-in-astana |access-date=2026-04-17 |website=IBA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-05 |title=Boxing. The U-18 Asian Championship has ended in Kazakhstan, how many places did our representatives take in the overall team? |url=https://sports.uz/en/news/view/boxing-the-u-18-asian-championship-has-ended-in-kazakhstan--how-many-places-did-our-representatives-take-in-the-overall-team-06-05-2024 |access-date=2026-04-17 |website=Sports.uz |language=en}}</ref> == Havaskor faoliyati == Allaberganov Oʻzbekiston terma jamoasi safida yoshlar oʻrtasidagi xalqaro boks musobaqalarida qatnashgan. 2024-yilgi yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida u 57 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritigan. U 2024-yilda Chernogoriyaning Budva shahrida oʻtkazilgan [[2024 IBA Youth World Boxing Championships|IBA yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati]]da ham ishtirok etgan. Musobaqada u Qozogʻiston vakili Aleksey Xavantsev va Trinidad va Tobago vakili Darnell Sinaswee ustidan gʻalaba qozongan, keyin esa Puerto-Riko vakili Yandiel Lozanoga yutqazgan. 2025-yilda Allaberganov Ozarbayjonning Boku shahrida oʻtkazilgan Great Silk Way boks turnirida sovrindor bo`lgan. Ushbu turnirda u Bekzat Ysabek uulu<ref>{{Cite web |date=2025-04-14 |title=Great Silk Way Tournament: 8 more Azerbaijani boxers advance to semifinals – PHOTO |url=https://www.idman.biz/en/news/boxing/73111 |access-date=2026-04-17 |website=İdman və Biz |language=en}}</ref>, Yerbolat Sabyr va Xusravxon Rahimov ustidan gʻalaba qozongan. == Manbalar == {{reflist}} [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak bokschilar]] {{Uzbekistan-boxing-bio-stub}} dumcj7mwlxtudtvqitrmeh0nnuq1y4l 5997910 5997907 2026-04-17T11:15:37Z Uzsport 71490 5997910 wikitext text/x-wiki {{Bokschi bilgiqutisi | name = Nodirbek Allaberganov | image = | realname = | height = | weight = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2006|08|12}} | birth_place = Oʻzbekiston | style = | medaltemplates= {{MedalSport|[[Havaskor boks]]}} {{MedalCountry|{{UZB}}}} {{MedalCompetition|Osiyo yoshlar chempionati}} {{MedalGold|2024 Ostona|-57 kg}} {{MedalCompetition|Great Silk Way turniri}} {{MedalBronze|2025 Boku|57 kg}} }} '''Nodirbek Allaberganov''' (2006-yil 12-avgustda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik havaskor bokschi. U yarim yengil va yengil vazn toifalarida ishtirok etadi. Allaberganov 2024-yilda Qozogʻistonning Ostona shahrida oʻtkazilgan yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida 57 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan.<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Sabyrkhan becomes four-time winner at Asian Youth Boxing Championships in Astana |url=https://www.iba.sport/news/sabyrkhan-becomes-four-time-winner-at-asian-youth-boxing-championships-in-astana |access-date=2026-04-17 |website=IBA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-05 |title=Boxing. The U-18 Asian Championship has ended in Kazakhstan, how many places did our representatives take in the overall team? |url=https://sports.uz/en/news/view/boxing-the-u-18-asian-championship-has-ended-in-kazakhstan--how-many-places-did-our-representatives-take-in-the-overall-team-06-05-2024 |access-date=2026-04-17 |website=Sports.uz |language=en}}</ref> == Havaskor faoliyati == Allaberganov Oʻzbekiston terma jamoasi safida yoshlar oʻrtasidagi xalqaro boks musobaqalarida qatnashgan. 2024-yilgi yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida u 57 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritigan. U 2024-yilda Chernogoriyaning Budva shahrida oʻtkazilgan [[2024 IBA Youth World Boxing Championships|IBA yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati]]da ham ishtirok etgan. Musobaqada u Qozogʻiston vakili Aleksey Xavantsev va Trinidad va Tobago vakili Darnell Sinaswee ustidan gʻalaba qozongan, keyin esa Puerto-Riko vakili Yandiel Lozanoga yutqazgan. 2025-yilda Allaberganov Ozarbayjonning Boku shahrida oʻtkazilgan Great Silk Way boks turnirida sovrindor bo`lgan. Ushbu turnirda u Bekzat Ysabek uulu<ref>{{Cite web |date=2025-04-14 |title=Great Silk Way Tournament: 8 more Azerbaijani boxers advance to semifinals – PHOTO |url=https://www.idman.biz/en/news/boxing/73111 |access-date=2026-04-17 |website=İdman və Biz |language=en}}</ref>, Yerbolat Sabyr va Xusravxon Rahimov ustidan gʻalaba qozongan. == Manbalar == {{reflist}} [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak bokschilar]] {{Uzbekistan-boxing-bio-stub}} lqylx65mupvbthnr2shatnqide60hu8 5997911 5997910 2026-04-17T11:16:04Z Uzsport 71490 5997911 wikitext text/x-wiki {{Bokschi bilgiqutisi | name = Nodirbek Allaberganov | image = | realname = | height = | weight = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2006|08|12}} | birth_place = Oʻzbekiston | style = | medaltemplates= {{MedalSport|[[Havaskor boks]]}} {{MedalCountry|{{UZB}}}} {{MedalCompetition|Osiyo yoshlar chempionati}} {{MedalGold|2024 Ostona|-57 kg}} {{MedalCompetition|Great Silk Way turniri}} {{MedalBronze|2025 Boku|57 kg}} }} '''Nodirbek Allaberganov''' (2006-yil 12-avgustda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik havaskor bokschi. U yarim yengil va yengil vazn toifalarida ishtirok etadi. Allaberganov 2024-yilda Qozogʻistonning Ostona shahrida oʻtkazilgan yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida 57 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan.<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Sabyrkhan becomes four-time winner at Asian Youth Boxing Championships in Astana |url=https://www.iba.sport/news/sabyrkhan-becomes-four-time-winner-at-asian-youth-boxing-championships-in-astana |access-date=2026-04-17 |website=IBA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-05 |title=Boxing. The U-18 Asian Championship has ended in Kazakhstan, how many places did our representatives take in the overall team? |url=https://sports.uz/en/news/view/boxing-the-u-18-asian-championship-has-ended-in-kazakhstan--how-many-places-did-our-representatives-take-in-the-overall-team-06-05-2024 |access-date=2026-04-17 |website=Sports.uz |language=en}}</ref> == Faoliyati == Allaberganov Oʻzbekiston terma jamoasi safida yoshlar oʻrtasidagi xalqaro boks musobaqalarida qatnashgan. 2024-yilgi yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida u 57 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritigan. U 2024-yilda Chernogoriyaning Budva shahrida oʻtkazilgan [[2024 IBA Youth World Boxing Championships|IBA yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati]]da ham ishtirok etgan. Musobaqada u Qozogʻiston vakili Aleksey Xavantsev va Trinidad va Tobago vakili Darnell Sinaswee ustidan gʻalaba qozongan, keyin esa Puerto-Riko vakili Yandiel Lozanoga yutqazgan. 2025-yilda Allaberganov Ozarbayjonning Boku shahrida oʻtkazilgan Great Silk Way boks turnirida sovrindor bo`lgan. Ushbu turnirda u Bekzat Ysabek uulu<ref>{{Cite web |date=2025-04-14 |title=Great Silk Way Tournament: 8 more Azerbaijani boxers advance to semifinals – PHOTO |url=https://www.idman.biz/en/news/boxing/73111 |access-date=2026-04-17 |website=İdman və Biz |language=en}}</ref>, Yerbolat Sabyr va Xusravxon Rahimov ustidan gʻalaba qozongan. == Manbalar == {{reflist}} [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak bokschilar]] {{Uzbekistan-boxing-bio-stub}} mle5mwetcbfugivhpiftboi5copc5ch 1 1366029 5997908 2026-04-17T11:14:21Z Panpanchik 72616 „{{Munozara}} {{Viki-bahor 2026|foydalanuvchi= Panpanchik|mavzu=ayollar|mavzu2=yoshlar|mavzu3= musiqa|mamlakat=Albaniya|mamlakat2=|mamlakat3= }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997908 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Viki-bahor 2026|foydalanuvchi= Panpanchik|mavzu=ayollar|mavzu2=yoshlar|mavzu3= musiqa|mamlakat=Albaniya|mamlakat2=|mamlakat3= }} ignp9dsq8xb2r0jb3bu809a7d55u5g1 0 1366030 5997912 2026-04-17T11:24:30Z Janob Mirzaolim 64438 Inglizchadan tarjima qildim 5997912 wikitext text/x-wiki XV asrning oʻrtalarida [[qozoqlar]] tashkil topganidan boshlab, '''qozoq xonlari''' birlashgan [[Qozoq xonligi]]ni va keyinchalik uchta asosiy qozoq boʻlinmasini boshqargan. [[Xon (unvon)|Xon]] — bu [[Markaziy Osiyo]] boʻylab koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi guruhlar tomonidan qoʻllaniladigan hukmdor unvoni. Qozoqlar dastlab [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxon]] boshchiligida [[Dashti Qipchoq]]ning shimoli-gʻarbiy qismidan janubga, 1430- va 1440-yillarda [[Movarounnahr]]ga koʻchib oʻtgan va [[Temuriylar davlati]]ning ayrim qismlariga hujum qilgan koʻchmanchi oʻzbek qabilalarining aʼzolari edi<ref name=b44>Bregel, p. 44.</ref>. Oʻzlari [[Urusxon]] va [[Chingizxon]]ning avlodlari boʻlgan ikki qabila rahbari, Kerey va Jonibek, Abulxayrxon xizmatidan ketishga qaror qilishdi. Kerey va Jonibekka ergashganlar oʻzbek-qozoqlar deb ataldi, ''qozoq'' soʻzi turkiy soʻz boʻlib, taxminan „sarson“ yoki „ozod“ deb tarjima qilinadi<ref name=b44 />. Abulxayrxon 1468-yilda vafot etdi va keyingi uch oʻn yillikda uning koʻplab izdoshlari oʻzbek-qozoq xonlari — Kerey, Jonibek va Kereyning oʻgʻli Burundiqning hokimiyatini tan olishni boshladi<ref name=b50>Bregel, p. 50.</ref>. Biroq, 1500-yilga kelib, [[Muhammad Shayboniy]]xon nomi bilan tanilgan yangi rahbar koʻplab oʻzbeklarni oʻz nazorati ostida birlashtirdi va janubga — hozirgi Oʻzbekistonga tomon surildi, shu vaqtga kelib shunchaki qozoqlar nomi bilan tanilgan oʻzbek-qozoqlar esa dashtda qoldi<ref name=b50/>. [[Oʻzbeklar]] Muhammad Shayboniyxon va uning avlodlari tomonidan boshqarilishda davom etdi, u yerda ular [[qarluq]]lashdi va shu tariqa zamonaviy qarluk oʻzbeklarini shakllantirish uchun qipchoq oʻzligini yoʻqotdi; qozoqlar esa Kerey va Jonibek avlodlari tomonidan boshqarilib, qipchoq boʻlib qoldi. [[Image:Жуз.svg|thumb|250 px|right|XX asr boshlarida uchta qozoq juzlari egallagan taxminiy hududlar. {| |{{legend|#ccff99|[[Kichik juz]]}} |{{legend|#fdd99b|[[Oʻrta juz]]}} |{{legend|#ffaaaa|[[Katta juz]]}} |} ]] 1718-yilda Taukexon vafotidan keyin Qozoq xonligi yagona birlik sifatida mavjud boʻlishni toʻxtatdi. Buning oʻrniga, qozoqlarning uch xil ''juzlari'' yoki oʻrdalari mustaqil birliklarga aylandi, ularning har biri oʻz xoniga ega edi<ref>Bregel, p. 58.</ref>. XVIII asr davomida [[Rossiya imperiyasi|ruslar]] dasht mintaqasiga kengayishda davom etdi. Diplomatik munosabatlarning bir qismi sifatida, ayniqsa gʻarbdagi Kichik juzlardan boʻlgan qozoq xonlari Rossiya va shohga sodiqliklarini eʼlon qildi, garchi bu bayonotlar soʻzdan tashqari hech qanday taʼsir koʻrsatmadi<ref>Bregel, p. 60.</ref>. Biroq, XIX asr boshlariga kelib, ruslar qozoqlar va xon mavqei ustidan hokimiyatni amalga oshira boshladi. Ruslar 1819-yildan keyin Oʻrta juz uchun yangi xon tayinlamaslikni tanladi va 1824-yilda Shergʻozixon vafotidan keyin Kichik juzda xon mavqeini bekor qildi. Ruslar shuningdek, „Ichki Oʻrda“ yoki „Boʻkey juz“ deb nomlangan yangi xonlar avlodini yaratdi. Bu juz 1801-yilda Rossiya hududida [[Ural]] daryosining gʻarbidagi yaylovlardan foydalanishga ruxsat berilgan Kichik juz aʼzolaridan tashkil topgan edi. Boʻkey juzlarida xonlik mavqei 1845-yilgacha davom etdi, keyin esa u ruslar tomonidan ham bekor qilindi<ref name=b62>Bregel, p. 62.</ref>. 1840-yillarda Ablay xonning avlodi boʻlgan Kenesari ismli shaxs rus hukmronligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi va bu qoʻzgʻolon oʻsha paytga kelib zamonaviy Qozogʻistonning koʻp qismini qamrab oldi. U koʻpgina qozoq rahbarlari tomonidan Kenesarixon sifatida tan olingan, garchi u hech qachon Rossiya hukumati tomonidan bunday deb tan olinmagan boʻlsa ham bugungi kunda qozoq tarixlarida rasmiy xon deb hisoblanadi. Ruslar Kenesarini yillar davomida choʻl boʻylab taʼqib qilishgan boʻlsa-da, u qozoqlar orasida keng qoʻllab-quvvatlovga ega edi va natijada 1847-yilgacha, Shimoliy Qirgʻizistonda qatl etilgunga qadar qoʻlga olinmadi<ref name=b62/>. Quyidagi roʻyxatda 1456-yildan 1847-yilgacha qozoqlarning maʼlum xonlari koʻrsatilgan. {| class="wikitable" border="1" |+ Uch [[juz]]ga boʻlinishdan oldingi qozoq xonlari: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | [[Kereyxon]] || 1456–1473 || <nowiki>Керей, كيري</nowiki> |- | [[Jonibekxon]] || 1473–1480 || <nowiki>Жәнібек, جانيبك </nowiki> |- | [[Burunduqxon]] || 1480–1511 || <nowiki>Бұрындық (Мұрындық), بورونديق </nowiki> |- | [[Qosimxon]] || 1511–1518 || <nowiki>Қасым, قاسم </nowiki> |- | [[Mamashxon]] || 1518–1523 || <nowiki>Мұхаммед, محمد</nowiki> |- | [[Tohirxon]] || 1523–1533 ||<nowiki>Тахир, طاهر</nowiki> |- | Buydash || 1533–1538 || <nowiki>Бұйдаш, بويداش</nowiki> |- | [[Ahmedxon]] || 1533–1535 ||<nowiki>Ахмед, أحمد</nowiki> |- | Togʻim || 1535–1537 || <nowiki>Тоғым, توغيم</nowiki> |- | [[Haqnazarxon]] || 1538–1580 || <nowiki>Хақназар, حقنازار</nowiki> |- | Shigʻay || 1580–1582 || <nowiki>Шығай, شیغای</nowiki> |- | Tauekel || 1582–1598 || <nowiki>Тәуекел, تاوكل</nowiki> |- | Esim || 1598–1628 || <nowiki>Есім, عاصم</nowiki> |- | [[Salqam Jangirxon]] || 1628–1652 || <nowiki>Жәңгір, جهانگیر</nowiki> |- | [[Botirxon]] || 1652-1680 ||<nowiki>Батыр, بهادور</nowiki> |- | [[Tauke xon]]|| 1680–1715 || <nowiki>Тәуке, تاوكي</nowiki> |- | Qayip || 1715–1718 || <nowiki>Қайып, كايب</nowiki> |- | Bolat || 1718–1729 || <nowiki>Болат, بولات</nowiki> |- | [[Abulmambetxon]] || 1729–1771 || <nowiki>Әбілмәмбет, أبو المامبيت</nowiki> |- | [[Ablay xon]] || 1771–1781 ||<nowiki> Әбілмансұр, أبو المنصور</nowiki> |- | [[Kenesari Qosimuli]] || 1841–1847|| <nowiki>Кенесары, كينيساري</nowiki> |- |} [[Image:Abulkhair khan.jpg|thumb|150px|Abulxayrxonga bagʻishlangan [[Qozogʻiston]] [[pochta markasi]]]] {| class="wikitable" border="1" |+ [[Kichik juz]] xonlari: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | [[Abulxayrxon (Kichik juz)|Abulxayrxon]] || 1718–1748 || <nowiki>Әбілқайыр, أبو الخير</nowiki> |- | [[Nuralixon]] || 1748–1786 || <nowiki>Нұр Әли, نور علي</nowiki> |- | Erali || 1791–1794 || <nowiki>Ералы, إيرالي</nowiki> |- | Esim || 1795–1797 || <nowiki>Есім, عاصم</nowiki> |- | Ayshuaq || 1797–1805 || <nowiki>Айшуақ, ايشواق</nowiki> |- | Shergʻozi|| 1812–1824 || <nowiki>Шер Ғази, شيرغازي</nowiki> |} {| class="wikitable" border="1" |+ [[Bukey oʻrdasi]] xonlari: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | Bukey || 1801–1815 || <nowiki>Бөкей, بوكي</nowiki> |- | Shigʻay || 1815–1823 || <nowiki>Шығай, شیغای</nowiki> |- | Janger || 1823–1845 || <nowiki>Жәңгір, جهانگیر</nowiki> |} [[Image:2000 Stamp of Kazakhstan - Abylai Khan.jpg|thumb|150px|Ablayxonga bagʻishlangan [[Qozogʻiston]] [[pochta markasi]]]] {| class="wikitable" border="1" |+ [[Oʻrta juz]] xonlari: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | Sameke || 1719–1734 || <nowiki>Сәмеке, سميكي</nowiki> |- | Abilmambet || 1734–1771 || <nowiki>Әбілмәмбет, أبو المامبيت</nowiki> |- | [[Ablay xon|Abulmansur]]|| 1771–1781 || <nowiki>Әбілмансұр, أبو المنصور</nowiki> |- | Wäli || 1781–1819 || <nowiki>Уәли, الوالي</nowiki> |- | Gʻubaydulla || 1819–1822 || <nowiki>Ғұбайдуллаh, عبيد الله</nowiki> |} {| class="wikitable" border="1" |+ [[Rossiya imperiyasi]] davridagi oxirgi rasmiy xon: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | [[Kenesari Qosimuli]] || 1841–1847 || <nowiki>Кенесары, كينيساري</nowiki> |} {| class="wikitable" border="1" |+ [[Oʻrta Osiyo qoʻzgʻoloni]]: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | [[Äbdiğapar Janbosynūly]] || 1916–1917 || <nowiki>Әбдіғаппар Жанбосынұлы, عبد الغبار جانبوسينولي</nowiki> |- | [[Ospan Şolaqūly]] || 1916–1917 || <nowiki>Оспан Шолақұлы, وـســپــاـنـ شــوـلــاـكــوـۆ </nowiki> |} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == *{{cite book |last=Bregel |first=Yuri |title=A Historical Atlas of Central Asia |series=Handbook of Oriental Studies |volume=Part 8 Uralic & Central Asian Studies |location=Leiden |publisher=Brill |year=2003 |isbn=90-04-12321-0 }} *Zholdaspaev, S. and D. Babaev. ''7 klass - Istoriia srednevekogo Kazakhstana''. (Almaty: Atamura) 2003. *{{cite book |last=Kasymbaev |first=Zh. K. |title=Ķazaķstan tarihy : (XVIII ǵasyr - 1914 žyl) |location=Almaty |publisher=Mektep |year=2004 |isbn=996533109X |language=kk }} *Test materials for History of Kazakhstan [[Turkum:Qozoq xonlari| ]] 2ql9qph4sh6ntejn7msyliztsnec56p 5997913 5997912 2026-04-17T11:27:34Z Janob Mirzaolim 64438 5997913 wikitext text/x-wiki XV asrning oʻrtalarida [[qozoqlar]] tashkil topganidan boshlab, '''qozoq xonlari''' birlashgan [[Qozoq xonligi]]ni va keyinchalik uchta asosiy qozoq boʻlinmasini boshqargan. [[Xon (unvon)|Xon]] — bu [[Markaziy Osiyo]] boʻylab koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi guruhlar tomonidan qoʻllaniladigan hukmdor unvoni. Qozoqlar dastlab [[Abulxayrxon (Oʻzbek ulusi)|Abulxayrxon]] boshchiligida [[Dashti Qipchoq]]ning shimoli-gʻarbiy qismidan janubga, 1430- va 1440-yillarda [[Movarounnahr]]ga koʻchib oʻtgan va [[Temuriylar davlati]]ning ayrim qismlariga hujum qilgan koʻchmanchi oʻzbek qabilalarining aʼzolari edi<ref name=b44>Bregel, p. 44.</ref>. Oʻzlari [[Urusxon]] va [[Chingizxon]]ning avlodlari boʻlgan ikki qabila rahbari, Kerey va Jonibek, Abulxayrxon xizmatidan ketishga qaror qilishdi. Kerey va Jonibekka ergashganlar oʻzbek-qozoqlar deb ataldi, ''qozoq'' soʻzi turkiy soʻz boʻlib, taxminan „sarson“ yoki „ozod“ deb tarjima qilinadi<ref name=b44 />. Abulxayrxon 1468-yilda vafot etdi va keyingi uch oʻn yillikda uning koʻplab izdoshlari oʻzbek-qozoq xonlari — Kerey, Jonibek va Kereyning oʻgʻli Burundiqning hokimiyatini tan olishni boshladi<ref name=b50>Bregel, p. 50.</ref>. Biroq, 1500-yilga kelib, [[Muhammad Shayboniy]]xon nomi bilan tanilgan yangi rahbar koʻplab oʻzbeklarni oʻz nazorati ostida birlashtirdi va janubga — hozirgi Oʻzbekistonga tomon surildi, shu vaqtga kelib shunchaki qozoqlar nomi bilan tanilgan oʻzbek-qozoqlar esa dashtda qoldi<ref name=b50/>. [[Oʻzbeklar]] Muhammad Shayboniyxon va uning avlodlari tomonidan boshqarilishda davom etdi, u yerda ular [[qarluq]]lashdi va shu tariqa zamonaviy qarluk oʻzbeklarini shakllantirish uchun qipchoq oʻzligini yoʻqotdi; qozoqlar esa Kerey va Jonibek avlodlari tomonidan boshqarilib, qipchoq boʻlib qoldi. [[Image:Жуз.svg|thumb|250 px|right|XX asr boshlarida uchta qozoq juzlari egallagan taxminiy hududlar. {| |{{legend|#ccff99|[[Kichik juz]]}} |{{legend|#fdd99b|[[Oʻrta juz]]}} |{{legend|#ffaaaa|[[Katta juz]]}} |} ]] 1718-yilda Taukexon vafotidan keyin Qozoq xonligi yagona birlik sifatida mavjud boʻlishni toʻxtatdi. Buning oʻrniga, qozoqlarning uch xil ''juzlari'' yoki oʻrdalari mustaqil birliklarga aylandi, ularning har biri oʻz xoniga ega edi<ref>Bregel, p. 58.</ref>. XVIII asr davomida [[Rossiya imperiyasi|ruslar]] dasht mintaqasiga kengayishda davom etdi. Diplomatik munosabatlarning bir qismi sifatida, ayniqsa gʻarbdagi Kichik juzlardan boʻlgan qozoq xonlari Rossiya va shohga sodiqliklarini eʼlon qildi, garchi bu bayonotlar soʻzdan tashqari hech qanday taʼsir koʻrsatmadi<ref>Bregel, p. 60.</ref>. Biroq, XIX asr boshlariga kelib, ruslar qozoqlar va xon mavqei ustidan hokimiyatni amalga oshira boshladi. Ruslar 1819-yildan keyin Oʻrta juz uchun yangi xon tayinlamaslikni tanladi va 1824-yilda Shergʻozixon vafotidan keyin Kichik juzda xon mavqeini bekor qildi. Ruslar shuningdek, „Ichki Oʻrda“ yoki „Boʻkey juz“ deb nomlangan yangi xonlar avlodini yaratdi. Bu juz 1801-yilda Rossiya hududida [[Ural]] daryosining gʻarbidagi yaylovlardan foydalanishga ruxsat berilgan Kichik juz aʼzolaridan tashkil topgan edi. Boʻkey juzlarida xonlik mavqei 1845-yilgacha davom etdi, keyin esa u ruslar tomonidan ham bekor qilindi<ref name=b62>Bregel, p. 62.</ref>. 1840-yillarda Ablay xonning avlodi boʻlgan Kenesari ismli shaxs rus hukmronligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi va bu qoʻzgʻolon oʻsha paytga kelib zamonaviy Qozogʻistonning koʻp qismini qamrab oldi. U koʻpgina qozoq rahbarlari tomonidan Kenesarixon sifatida tan olingan, garchi u hech qachon Rossiya hukumati tomonidan bunday deb tan olinmagan boʻlsa ham bugungi kunda qozoq tarixlarida rasmiy xon deb hisoblanadi. Ruslar Kenesarini yillar davomida choʻl boʻylab taʼqib qilishgan boʻlsa-da, u qozoqlar orasida keng qoʻllab-quvvatlovga ega edi va natijada 1847-yilgacha, Shimoliy Qirgʻizistonda qatl etilgunga qadar qoʻlga olinmadi<ref name=b62/>. Quyidagi roʻyxatda 1456-yildan 1847-yilgacha qozoqlarning maʼlum xonlari koʻrsatilgan. {| class="wikitable" border="1" |+ Uch [[juz]]ga boʻlinishdan oldingi qozoq xonlari: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | [[Kereyxon]] || 1456–1473 || <nowiki>Керей, كيري</nowiki> |- | [[Jonibekxon]] || 1473–1480 || <nowiki>Жәнібек, جانيبك </nowiki> |- | [[Burunduqxon]] || 1480–1511 || <nowiki>Бұрындық (Мұрындық), بورونديق </nowiki> |- | [[Qosimxon]] || 1511–1518 || <nowiki>Қасым, قاسم </nowiki> |- | [[Mamashxon]] || 1518–1523 || <nowiki>Мұхаммед, محمد</nowiki> |- | [[Tohirxon]] || 1523–1533 ||<nowiki>Тахир, طاهر</nowiki> |- | Buydash || 1533–1538 || <nowiki>Бұйдаш, بويداش</nowiki> |- | [[Ahmedxon]] || 1533–1535 ||<nowiki>Ахмед, أحمد</nowiki> |- | Togʻim || 1535–1537 || <nowiki>Тоғым, توغيم</nowiki> |- | [[Haqnazarxon]] || 1538–1580 || <nowiki>Хақназар, حقنازار</nowiki> |- | [[Shigʻayxon]] || 1580–1582 || <nowiki>Шығай, شیغای</nowiki> |- | [[Tavakkal]] || 1582–1598 || <nowiki>Тәуекел, تاوكل</nowiki> |- | [[Ishimxon]] || 1598–1628 || <nowiki>Есім, عاصم</nowiki> |- | [[Salqam Jangirxon]] || 1628–1652 || <nowiki>Жәңгір, جهانگیر</nowiki> |- | [[Botirxon]] || 1652-1680 ||<nowiki>Батыр, بهادور</nowiki> |- | [[Tauke xon]]|| 1680–1715 || <nowiki>Тәуке, تاوكي</nowiki> |- | Qayip || 1715–1718 || <nowiki>Қайып, كايب</nowiki> |- | Bolat || 1718–1729 || <nowiki>Болат, بولات</nowiki> |- | [[Abulmambetxon]] || 1729–1771 || <nowiki>Әбілмәмбет, أبو المامبيت</nowiki> |- | [[Ablay xon]] || 1771–1781 ||<nowiki> Әбілмансұр, أبو المنصور</nowiki> |- | [[Kenesari Qosimuli]] || 1841–1847|| <nowiki>Кенесары, كينيساري</nowiki> |- |} [[Image:Abulkhair khan.jpg|thumb|150px|Abulxayrxonga bagʻishlangan [[Qozogʻiston]] [[pochta markasi]]]] {| class="wikitable" border="1" |+ [[Kichik juz]] xonlari: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | [[Abulxayrxon (Kichik juz)|Abulxayrxon]] || 1718–1748 || <nowiki>Әбілқайыр, أبو الخير</nowiki> |- | [[Nuralixon]] || 1748–1786 || <nowiki>Нұр Әли, نور علي</nowiki> |- | Erali || 1791–1794 || <nowiki>Ералы, إيرالي</nowiki> |- | Esim || 1795–1797 || <nowiki>Есім, عاصم</nowiki> |- | Ayshuaq || 1797–1805 || <nowiki>Айшуақ, ايشواق</nowiki> |- | Shergʻozi|| 1812–1824 || <nowiki>Шер Ғази, شيرغازي</nowiki> |} {| class="wikitable" border="1" |+ [[Bukey oʻrdasi]] xonlari: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | Bukey || 1801–1815 || <nowiki>Бөкей, بوكي</nowiki> |- | Shigʻay || 1815–1823 || <nowiki>Шығай, شیغای</nowiki> |- | Janger || 1823–1845 || <nowiki>Жәңгір, جهانگیر</nowiki> |} [[Image:2000 Stamp of Kazakhstan - Abylai Khan.jpg|thumb|150px|Ablayxonga bagʻishlangan [[Qozogʻiston]] [[pochta markasi]]]] {| class="wikitable" border="1" |+ [[Oʻrta juz]] xonlari: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | Sameke || 1719–1734 || <nowiki>Сәмеке, سميكي</nowiki> |- | Abilmambet || 1734–1771 || <nowiki>Әбілмәмбет, أبو المامبيت</nowiki> |- | [[Ablay xon|Abulmansur]]|| 1771–1781 || <nowiki>Әбілмансұр, أبو المنصور</nowiki> |- | Wäli || 1781–1819 || <nowiki>Уәли, الوالي</nowiki> |- | Gʻubaydulla || 1819–1822 || <nowiki>Ғұбайдуллаh, عبيد الله</nowiki> |} {| class="wikitable" border="1" |+ [[Rossiya imperiyasi]] davridagi oxirgi rasmiy xon: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | [[Kenesari Qosimuli]] || 1841–1847 || <nowiki>Кенесары, كينيساري</nowiki> |} {| class="wikitable" border="1" |+ [[Oʻrta Osiyo qoʻzgʻoloni]]: ! Ismi !! Hukmdorlik yillari !! Qozoqcha ismi |- | [[Äbdiğapar Janbosynūly]] || 1916–1917 || <nowiki>Әбдіғаппар Жанбосынұлы, عبد الغبار جانبوسينولي</nowiki> |- | [[Ospan Şolaqūly]] || 1916–1917 || <nowiki>Оспан Шолақұлы, وـســپــاـنـ شــوـلــاـكــوـۆ </nowiki> |} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == *{{cite book |last=Bregel |first=Yuri |title=A Historical Atlas of Central Asia |series=Handbook of Oriental Studies |volume=Part 8 Uralic & Central Asian Studies |location=Leiden |publisher=Brill |year=2003 |isbn=90-04-12321-0 }} *Zholdaspaev, S. and D. Babaev. ''7 klass - Istoriia srednevekogo Kazakhstana''. (Almaty: Atamura) 2003. *{{cite book |last=Kasymbaev |first=Zh. K. |title=Ķazaķstan tarihy : (XVIII ǵasyr - 1914 žyl) |location=Almaty |publisher=Mektep |year=2004 |isbn=996533109X |language=kk }} *Test materials for History of Kazakhstan [[Turkum:Qozoq xonlari| ]] nw90mpc3qxlfcp6qnr31pe1j8bgr88y 0 1366031 5997914 2026-04-17T11:28:20Z Panpanchik 72616 „'''Uzoq yoʻl''' — [[qirg‘iz]] yozuvchisi [[Mukay Elebayev]]ning 1936-yilda nashr etilgan oʻz hayotiga asoslangan romani<ref>Davlat tili va ensiklopediya markazi. Qirgʻiz adabiyoti (ensiklopediya oʻquv qoʻllanmasi).-B.: 2004, ISBN 9967-14-11-9</ref>. Ushbu asar qirgʻiz xalqining 1916-yilgi Urkun voqealaridagi mashaqqatli hayotini, rus podsholigiga qarshi qoʻzgʻolonini va soʻngra Xitoyga qochgandagi taqdirini tasvirlaydi. U Qirg‘iz...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 5997914 wikitext text/x-wiki '''Uzoq yoʻl''' — [[qirg‘iz]] yozuvchisi [[Mukay Elebayev]]ning 1936-yilda nashr etilgan oʻz hayotiga asoslangan romani<ref>Davlat tili va ensiklopediya markazi. Qirgʻiz adabiyoti (ensiklopediya oʻquv qoʻllanmasi).-B.: 2004, ISBN 9967-14-11-9</ref>. Ushbu asar qirgʻiz xalqining 1916-yilgi Urkun voqealaridagi mashaqqatli hayotini, rus podsholigiga qarshi qoʻzgʻolonini va soʻngra Xitoyga qochgandagi taqdirini tasvirlaydi. U [[Qirg‘iz adabiyoti|Qirgʻiz adabiyoti]]dagi birinchi roman hisoblanadi<ref>{{cite journal |last=Abdıkulova |first=Roza |title=1916 Türkistan İsyanı’nın Kırgız Edebiyatına Yansıması: Ürkün |journal=Bilig |volume=76 |issue= |pages=159–178 |year=2016 |month=June |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/234179 |access-date=2024-10-01 |language=tr}}</ref> <ref>{{cite book |title=Kırgız Romanı: Başlangıçtan Bag‘ımsızlıg‘a 1917-1990 |author=Doç. Dr. Mayramgül Diykanbay |publisher=Fenomen Yayıncılık |date=2021 |language=tr}}</ref>. == Tarixi == Mukay Elebayev romanni 1934-yilning yanvarida yoza boshlab, 1935-yilning oktyabrida tugatgan<ref>{{cite news|first=К |last=Маликов|title=Узак жол тууралуу|publisher=Кызыл Кыргызстан|date=4.11.1937}} </ref><ref>{{Cite journal |last=Tarlacı |first=Onur |title=Mukay Elebayev’in “Uzun Yol (Узак Жол)” Romanında Kırgız Kültürünün İzleri |journal = INTERNATIONAL JOURNAL OF VOLGA - URAL AND TURKESTAN STUDIES (IJVUTS) |year=2020 | url=https://www.academia.edu/42099322/Onur_TARLACI_Mukay_Elebayev_in_Uzun_Yol_%D0%A3%D0%B7%D0%B0%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB_Roman%C4%B1nda_K%C4%B1rg%C4%B1z_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCn%C3%BCn_%C4%B0zleri}}</ref>. Kitob 1936-yilda nashr etilgan. Mukay Elebayev bu asarni „romanning birinchi kitobi“ deb atagan, bu uning davomini yozishni rejalashtirayotganini anglatadi. Darhaqiqat, romanning davomi hikoyalar va qissalar shaklida chop etilgan: „Qiyin davr“ (1938), „Boʻronli kun“ (1939), „Zarlik“ (1941), „Sasiq negor“ (1937). == Tavsifi == Asarning bosh qahramoni 11 yoshli Mukayning hayoti orqali xalqning tarixiy fojiasi va muallifning shaxsiy hayoti aks ettirilgan. Kitobda qirgʻizlarning oʻsha davrdagi ogʻir hayoti, Xitoyga qochishdagi qiyinchiliklari va shaxsiy hayotidagi fojialar realistik tarzda tasvirlangan. Asarda Mukay Elebayev, Burmake, Oʻrmonbet, Mamirmazin, Choʻnqol, Bolaqurmon kabi shaxslar oʻzlarining asl ismlari bilan ishtirok etganlar<ref>{{Cite journal |url=https://www.researchgate.net/profile/Esra-Canpolat-Goekce/publication/325450365_ORTA_ASYA_ULKELERINDE_YOLSUZLUK_VE_GELIR_ESITSIZLIGI_ARASINDAKI_ILISKI/links/5eea081592851ce9e7ea9671/ORTA-ASYA-UeLKELERINDE-YOLSUZLUK-VE-GELIR-ESITSIZLIGI-ARASINDAKI-ILISKI.pdf#page=108 |title=1916 ÜRKÜN OLAYLARININ UZAK COL (UZUN YOL) ROMANI ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ |author=İbrahim Kubilay ŞİMŞEK}}</ref>. Bu roman sotsialistik realizmga asoslangan Urkun voqeasidan foydalanib bolsheviklar targʻibotini tarqatadi. U Rossiya imperiyasining shafqatsizligini koʻrsatadi, ammo qirgʻizlar va tegishli millatlarning salbiy obrazlarini ham oʻz ichiga oladi. Bolsheviklar esa ozodlik uchun kurashchilar va ezilganlarning himoyachilari sifatida tasvirlanadi, ularning yangi dunyo tartibini yaratishdagi roli taʼkidlanadi<ref>{{Cite journal | last = Gülenay | first = H. | year = 2023 | title = Kırgızların İlk Romanı Uzak Col’da Ötekileştirme ve İdeolojik Propaganda | journal = Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi | volume = 12 | pages = 668–682 | url = https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1326425 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Vikiiqtibos}} c0j3qsam1krz7z2fxi5uoagf8wgbgo8 5997918 5997914 2026-04-17T11:30:01Z Panpanchik 72616 5997918 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Uzq yoʻl | asl_nomi = {{lang-ky|Узак жол}} | muallif = [[Mukay Elebayev]] | til = qirgʻizcha | mamlakat = Qirgʻiziston | janr = memorial | nashr_etilgan_sanasi = 1936-yil }} '''Uzoq yoʻl''' ({{lang-ky|Узак жол}}) — [[qirg‘iz]] yozuvchisi [[Mukay Elebayev]]ning 1936-yilda nashr etilgan oʻz hayotiga asoslangan romani<ref>Davlat tili va ensiklopediya markazi. Qirgʻiz adabiyoti (ensiklopediya oʻquv qoʻllanmasi).-B.: 2004, ISBN 9967-14-11-9</ref>. Ushbu asar qirgʻiz xalqining 1916-yilgi Urkun voqealaridagi mashaqqatli hayotini, rus podsholigiga qarshi qoʻzgʻolonini va soʻngra Xitoyga qochgandagi taqdirini tasvirlaydi. U [[Qirg‘iz adabiyoti|Qirgʻiz adabiyoti]]dagi birinchi roman hisoblanadi<ref>{{cite journal |last=Abdıkulova |first=Roza |title=1916 Türkistan İsyanı’nın Kırgız Edebiyatına Yansıması: Ürkün |journal=Bilig |volume=76 |issue= |pages=159–178 |year=2016 |month=June |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/234179 |access-date=2024-10-01 |language=tr}}</ref> <ref>{{cite book |title=Kırgız Romanı: Başlangıçtan Bag‘ımsızlıg‘a 1917-1990 |author=Doç. Dr. Mayramgül Diykanbay |publisher=Fenomen Yayıncılık |date=2021 |language=tr}}</ref>. == Tarixi == Mukay Elebayev romanni 1934-yilning yanvarida yoza boshlab, 1935-yilning oktyabrida tugatgan<ref>{{cite news|first=К |last=Маликов|title=Узак жол тууралуу|publisher=Кызыл Кыргызстан|date=4.11.1937}} </ref><ref>{{Cite journal |last=Tarlacı |first=Onur |title=Mukay Elebayev’in “Uzun Yol (Узак Жол)” Romanında Kırgız Kültürünün İzleri |journal = INTERNATIONAL JOURNAL OF VOLGA - URAL AND TURKESTAN STUDIES (IJVUTS) |year=2020 | url=https://www.academia.edu/42099322/Onur_TARLACI_Mukay_Elebayev_in_Uzun_Yol_%D0%A3%D0%B7%D0%B0%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB_Roman%C4%B1nda_K%C4%B1rg%C4%B1z_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCn%C3%BCn_%C4%B0zleri}}</ref>. Kitob 1936-yilda nashr etilgan. Mukay Elebayev bu asarni „romanning birinchi kitobi“ deb atagan, bu uning davomini yozishni rejalashtirayotganini anglatadi. Darhaqiqat, romanning davomi hikoyalar va qissalar shaklida chop etilgan: „Qiyin davr“ (1938), „Boʻronli kun“ (1939), „Zarlik“ (1941), „Sasiq negor“ (1937). == Tavsifi == Asarning bosh qahramoni 11 yoshli Mukayning hayoti orqali xalqning tarixiy fojiasi va muallifning shaxsiy hayoti aks ettirilgan. Kitobda qirgʻizlarning oʻsha davrdagi ogʻir hayoti, Xitoyga qochishdagi qiyinchiliklari va shaxsiy hayotidagi fojialar realistik tarzda tasvirlangan. Asarda Mukay Elebayev, Burmake, Oʻrmonbet, Mamirmazin, Choʻnqol, Bolaqurmon kabi shaxslar oʻzlarining asl ismlari bilan ishtirok etganlar<ref>{{Cite journal |url=https://www.researchgate.net/profile/Esra-Canpolat-Goekce/publication/325450365_ORTA_ASYA_ULKELERINDE_YOLSUZLUK_VE_GELIR_ESITSIZLIGI_ARASINDAKI_ILISKI/links/5eea081592851ce9e7ea9671/ORTA-ASYA-UeLKELERINDE-YOLSUZLUK-VE-GELIR-ESITSIZLIGI-ARASINDAKI-ILISKI.pdf#page=108 |title=1916 ÜRKÜN OLAYLARININ UZAK COL (UZUN YOL) ROMANI ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ |author=İbrahim Kubilay ŞİMŞEK}}</ref>. Bu roman sotsialistik realizmga asoslangan Urkun voqeasidan foydalanib bolsheviklar targʻibotini tarqatadi. U Rossiya imperiyasining shafqatsizligini koʻrsatadi, ammo qirgʻizlar va tegishli millatlarning salbiy obrazlarini ham oʻz ichiga oladi. Bolsheviklar esa ozodlik uchun kurashchilar va ezilganlarning himoyachilari sifatida tasvirlanadi, ularning yangi dunyo tartibini yaratishdagi roli taʼkidlanadi<ref>{{Cite journal | last = Gülenay | first = H. | year = 2023 | title = Kırgızların İlk Romanı Uzak Col’da Ötekileştirme ve İdeolojik Propaganda | journal = Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi | volume = 12 | pages = 668–682 | url = https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1326425 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Vikiiqtibos}} f8m9bqk9y4mmibh6f1yzmoikc8ay2lj 5997919 5997918 2026-04-17T11:30:10Z Panpanchik 72616 5997919 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Uzoq yoʻl | asl_nomi = {{lang-ky|Узак жол}} | muallif = [[Mukay Elebayev]] | til = qirgʻizcha | mamlakat = Qirgʻiziston | janr = memorial | nashr_etilgan_sanasi = 1936-yil }} '''Uzoq yoʻl''' ({{lang-ky|Узак жол}}) — [[qirg‘iz]] yozuvchisi [[Mukay Elebayev]]ning 1936-yilda nashr etilgan oʻz hayotiga asoslangan romani<ref>Davlat tili va ensiklopediya markazi. Qirgʻiz adabiyoti (ensiklopediya oʻquv qoʻllanmasi).-B.: 2004, ISBN 9967-14-11-9</ref>. Ushbu asar qirgʻiz xalqining 1916-yilgi Urkun voqealaridagi mashaqqatli hayotini, rus podsholigiga qarshi qoʻzgʻolonini va soʻngra Xitoyga qochgandagi taqdirini tasvirlaydi. U [[Qirg‘iz adabiyoti|Qirgʻiz adabiyoti]]dagi birinchi roman hisoblanadi<ref>{{cite journal |last=Abdıkulova |first=Roza |title=1916 Türkistan İsyanı’nın Kırgız Edebiyatına Yansıması: Ürkün |journal=Bilig |volume=76 |issue= |pages=159–178 |year=2016 |month=June |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/234179 |access-date=2024-10-01 |language=tr}}</ref> <ref>{{cite book |title=Kırgız Romanı: Başlangıçtan Bag‘ımsızlıg‘a 1917-1990 |author=Doç. Dr. Mayramgül Diykanbay |publisher=Fenomen Yayıncılık |date=2021 |language=tr}}</ref>. == Tarixi == Mukay Elebayev romanni 1934-yilning yanvarida yoza boshlab, 1935-yilning oktyabrida tugatgan<ref>{{cite news|first=К |last=Маликов|title=Узак жол тууралуу|publisher=Кызыл Кыргызстан|date=4.11.1937}} </ref><ref>{{Cite journal |last=Tarlacı |first=Onur |title=Mukay Elebayev’in “Uzun Yol (Узак Жол)” Romanında Kırgız Kültürünün İzleri |journal = INTERNATIONAL JOURNAL OF VOLGA - URAL AND TURKESTAN STUDIES (IJVUTS) |year=2020 | url=https://www.academia.edu/42099322/Onur_TARLACI_Mukay_Elebayev_in_Uzun_Yol_%D0%A3%D0%B7%D0%B0%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB_Roman%C4%B1nda_K%C4%B1rg%C4%B1z_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCn%C3%BCn_%C4%B0zleri}}</ref>. Kitob 1936-yilda nashr etilgan. Mukay Elebayev bu asarni „romanning birinchi kitobi“ deb atagan, bu uning davomini yozishni rejalashtirayotganini anglatadi. Darhaqiqat, romanning davomi hikoyalar va qissalar shaklida chop etilgan: „Qiyin davr“ (1938), „Boʻronli kun“ (1939), „Zarlik“ (1941), „Sasiq negor“ (1937). == Tavsifi == Asarning bosh qahramoni 11 yoshli Mukayning hayoti orqali xalqning tarixiy fojiasi va muallifning shaxsiy hayoti aks ettirilgan. Kitobda qirgʻizlarning oʻsha davrdagi ogʻir hayoti, Xitoyga qochishdagi qiyinchiliklari va shaxsiy hayotidagi fojialar realistik tarzda tasvirlangan. Asarda Mukay Elebayev, Burmake, Oʻrmonbet, Mamirmazin, Choʻnqol, Bolaqurmon kabi shaxslar oʻzlarining asl ismlari bilan ishtirok etganlar<ref>{{Cite journal |url=https://www.researchgate.net/profile/Esra-Canpolat-Goekce/publication/325450365_ORTA_ASYA_ULKELERINDE_YOLSUZLUK_VE_GELIR_ESITSIZLIGI_ARASINDAKI_ILISKI/links/5eea081592851ce9e7ea9671/ORTA-ASYA-UeLKELERINDE-YOLSUZLUK-VE-GELIR-ESITSIZLIGI-ARASINDAKI-ILISKI.pdf#page=108 |title=1916 ÜRKÜN OLAYLARININ UZAK COL (UZUN YOL) ROMANI ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ |author=İbrahim Kubilay ŞİMŞEK}}</ref>. Bu roman sotsialistik realizmga asoslangan Urkun voqeasidan foydalanib bolsheviklar targʻibotini tarqatadi. U Rossiya imperiyasining shafqatsizligini koʻrsatadi, ammo qirgʻizlar va tegishli millatlarning salbiy obrazlarini ham oʻz ichiga oladi. Bolsheviklar esa ozodlik uchun kurashchilar va ezilganlarning himoyachilari sifatida tasvirlanadi, ularning yangi dunyo tartibini yaratishdagi roli taʼkidlanadi<ref>{{Cite journal | last = Gülenay | first = H. | year = 2023 | title = Kırgızların İlk Romanı Uzak Col’da Ötekileştirme ve İdeolojik Propaganda | journal = Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi | volume = 12 | pages = 668–682 | url = https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1326425 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Vikiiqtibos}} 1to06nz3doknjvrz87ssx6mefurv8qv 5997920 5997919 2026-04-17T11:30:54Z Panpanchik 72616 [[Turkum:Qirgʻiz adabiyoti]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 5997920 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Uzoq yoʻl | asl_nomi = {{lang-ky|Узак жол}} | muallif = [[Mukay Elebayev]] | til = qirgʻizcha | mamlakat = Qirgʻiziston | janr = memorial | nashr_etilgan_sanasi = 1936-yil }} '''Uzoq yoʻl''' ({{lang-ky|Узак жол}}) — [[qirg‘iz]] yozuvchisi [[Mukay Elebayev]]ning 1936-yilda nashr etilgan oʻz hayotiga asoslangan romani<ref>Davlat tili va ensiklopediya markazi. Qirgʻiz adabiyoti (ensiklopediya oʻquv qoʻllanmasi).-B.: 2004, ISBN 9967-14-11-9</ref>. Ushbu asar qirgʻiz xalqining 1916-yilgi Urkun voqealaridagi mashaqqatli hayotini, rus podsholigiga qarshi qoʻzgʻolonini va soʻngra Xitoyga qochgandagi taqdirini tasvirlaydi. U [[Qirg‘iz adabiyoti|Qirgʻiz adabiyoti]]dagi birinchi roman hisoblanadi<ref>{{cite journal |last=Abdıkulova |first=Roza |title=1916 Türkistan İsyanı’nın Kırgız Edebiyatına Yansıması: Ürkün |journal=Bilig |volume=76 |issue= |pages=159–178 |year=2016 |month=June |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/234179 |access-date=2024-10-01 |language=tr}}</ref> <ref>{{cite book |title=Kırgız Romanı: Başlangıçtan Bag‘ımsızlıg‘a 1917-1990 |author=Doç. Dr. Mayramgül Diykanbay |publisher=Fenomen Yayıncılık |date=2021 |language=tr}}</ref>. == Tarixi == Mukay Elebayev romanni 1934-yilning yanvarida yoza boshlab, 1935-yilning oktyabrida tugatgan<ref>{{cite news|first=К |last=Маликов|title=Узак жол тууралуу|publisher=Кызыл Кыргызстан|date=4.11.1937}} </ref><ref>{{Cite journal |last=Tarlacı |first=Onur |title=Mukay Elebayev’in “Uzun Yol (Узак Жол)” Romanında Kırgız Kültürünün İzleri |journal = INTERNATIONAL JOURNAL OF VOLGA - URAL AND TURKESTAN STUDIES (IJVUTS) |year=2020 | url=https://www.academia.edu/42099322/Onur_TARLACI_Mukay_Elebayev_in_Uzun_Yol_%D0%A3%D0%B7%D0%B0%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB_Roman%C4%B1nda_K%C4%B1rg%C4%B1z_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCn%C3%BCn_%C4%B0zleri}}</ref>. Kitob 1936-yilda nashr etilgan. Mukay Elebayev bu asarni „romanning birinchi kitobi“ deb atagan, bu uning davomini yozishni rejalashtirayotganini anglatadi. Darhaqiqat, romanning davomi hikoyalar va qissalar shaklida chop etilgan: „Qiyin davr“ (1938), „Boʻronli kun“ (1939), „Zarlik“ (1941), „Sasiq negor“ (1937). == Tavsifi == Asarning bosh qahramoni 11 yoshli Mukayning hayoti orqali xalqning tarixiy fojiasi va muallifning shaxsiy hayoti aks ettirilgan. Kitobda qirgʻizlarning oʻsha davrdagi ogʻir hayoti, Xitoyga qochishdagi qiyinchiliklari va shaxsiy hayotidagi fojialar realistik tarzda tasvirlangan. Asarda Mukay Elebayev, Burmake, Oʻrmonbet, Mamirmazin, Choʻnqol, Bolaqurmon kabi shaxslar oʻzlarining asl ismlari bilan ishtirok etganlar<ref>{{Cite journal |url=https://www.researchgate.net/profile/Esra-Canpolat-Goekce/publication/325450365_ORTA_ASYA_ULKELERINDE_YOLSUZLUK_VE_GELIR_ESITSIZLIGI_ARASINDAKI_ILISKI/links/5eea081592851ce9e7ea9671/ORTA-ASYA-UeLKELERINDE-YOLSUZLUK-VE-GELIR-ESITSIZLIGI-ARASINDAKI-ILISKI.pdf#page=108 |title=1916 ÜRKÜN OLAYLARININ UZAK COL (UZUN YOL) ROMANI ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ |author=İbrahim Kubilay ŞİMŞEK}}</ref>. Bu roman sotsialistik realizmga asoslangan Urkun voqeasidan foydalanib bolsheviklar targʻibotini tarqatadi. U Rossiya imperiyasining shafqatsizligini koʻrsatadi, ammo qirgʻizlar va tegishli millatlarning salbiy obrazlarini ham oʻz ichiga oladi. Bolsheviklar esa ozodlik uchun kurashchilar va ezilganlarning himoyachilari sifatida tasvirlanadi, ularning yangi dunyo tartibini yaratishdagi roli taʼkidlanadi<ref>{{Cite journal | last = Gülenay | first = H. | year = 2023 | title = Kırgızların İlk Romanı Uzak Col’da Ötekileştirme ve İdeolojik Propaganda | journal = Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi | volume = 12 | pages = 668–682 | url = https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1326425 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Qirgʻiz adabiyoti]] o4mm3co73tsle6j5di6zfhs284iw844 0 1366032 5997925 2026-04-17T11:39:24Z Bolbekov Azamat 247968 G‘allaorol tumani Oqtom MFY Sherqang‘li qishlog‘i 5997925 wikitext text/x-wiki '''Sherqang‘li''' '''qishlog‘i''' - G‘allaorol tumani Oqtom mahallasida joylashgan qishloqlardan biri hisoblanadi. Oqtom mahallasida 6245 nafar aholi istiqomat qiladi (2025 yil). Oqtom mahallasi tuman hududidan oqib o‘tuvchi Sangzor daryosi bo‘yida joylashganligi sababli dehqonchilik juda yaxshi rivojlangan.<ref>{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati toponimlari}}</ref> '''Sherqang‘li''' - qishloq nomi tarkibidagi sher - jasur, dovyurak, botir ma’nosidagi so‘z. O‘zbek xalqi tarkibiga singib ketgan saroy, tog‘chi va qangli qabilalari tarkibida sher, sherbachcha, sherdan tuqqan degan etnik guruhlar bo‘lgan. Sherqang‘li shulardan biri. Qangli - qadimiy va son jihatidan katta bo‘lgan turkiy qabilalardan birining nomi.<ref>{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati toponimlari}}</ref> Qazoq tarixchisi Cho‘qon Valixonov qangli qabilasi eramizdan oldingi davrlarda ham ma’lum bo‘lganligini yozgan. Qangli qabilasining tarqalish areali, kelib chiqish tarixi va urug‘larga bo‘linish masalalari akademik K.Shoniyozov tamonidan batafsil o‘rganilgan. Aholisining etnik tarkibiga qarab qishloq nomlangan. Sherqang‘li - sherqang‘li etnik guruhi vakillari yashaydigan qishloq.    <ref>{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati toponimlari}}</ref> j8zqccg19gmkeixzg32eid3pvk85b86